Skip to main content

Full text of "Sancti Aurelii Augustini Hipponensis episcopi Opera omnia : post Lovaniensium theologorum recensionem castigata denuo ad manuscriptos codices Gallicanos, Vaticanos, Belgicos etc. necnon ad editiones antiquiores et castigatiores"

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  tcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laigc  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark" you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  this  projcct  andhclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  arc  doing  is  lcgal.  Do  not  assumc  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offcr  guidancc  on  whclhcr  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  seveie. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http  :  //books  .  qooqle  .  com/| 


PATROLOGIiE 

CURSUS  COMPLETUS, 

SEU  BIBLIOTHECA  UNIVERSALIS,  INTEGRA,  UNIFORMIS,  COMMODA,  OECONOMIGA, 

mDI  SS.  PATMIN,  DOCTORDH  SGRirTORIllKHIB  EmESIASnCORDM. 

8IVB   LATINORUM,   SIVB   GRACORUM» 

QUl  AB  jEVO  APOSTOLICO  AD  TEMPORA  INyOCEyTII  III  {ANNO  1216)  PHO  LATINIS 
ET  CONCILII  FLORENTINI  {ANN,  1439)  PEO  GR.ECIS  FLORUERUNT  : 

RECUSIO    GI1R0N0L06ICA 

OMNIUM  QUiE  EXSTITERE  MONUMENTORUM  CATHOLICiE  TRADmONIS  PER  QUINDECIM  PRIMA 

ECCLESI^  SJSCULA 

4UXTA  EDITI0NB8  ACCURATISSIMA8,  INTKR  SB  CUMQUE  NONNULLIS  GODICIBUS  MANUSGRIPTI8  GOLLATAS,  PBRQUAM  DIUOBN- 

TER   CASTIGATA;   DISSERTATIONIBUS,  GOMMENTARIIS,   VARIISQUB    LBGTIONIBUS    GONTINBNTER    ILLUSTRATa;  0MNIBU8 

OPERIBUS  POST  AMPLISSIMAS  EDITIONBS  QUiE  TRIBUS  NOVISSIMIS  S^CXn.IS  DBBE?(TUR  AB80LUTA8  DETBCTI8,  AUCTA; 

INDICIBUS  PARTICULARIBUS  ANALYTIGIS,  SINGULOS  SIVE  TOMOS  SIVB  AUGT0RB8  ALIGUJUS  MOMENTI SUBSEQUENTI- 

BUS,DONATA  ;  CAPITULIS  INTRA  IPSUM  TEXTUM  RITE  DISPOSITIS,  NEGNON  ET  TITULI8  SINGULARUM  PAGINA- 

RUM  MARGINEM  8UPERI0REM  DI8TINGUBNTIBUS  8UBJEGTAMQUE  MATERIAM  SIGNIPIGANTIBUS,  ADORNA- 

TA  ;    OPBRIBUS    CUM     DUBIIS,   TUM    APOGRTPHIS,     ALIQUA    VERO    AUGTORITATB    IN    ORDINB    AD 

TRADITIONBM  ECCLESIA8TIGAM  P0LLENTIBU3,  AMPLIFIGATA; 

DUCENTIS  ET   AMPLIUS  LOGUPLETATA   INDICIBUS   AUCTORUM    SICUT   KT  OPBRUM,    ALPHABETICI9.    CIIRONOLOOICIS,    STATI> 

STICIS,   STNTHETICI8,  ANALYTICIS,    ANALOGICIS,   IN  QUODQUE    RELIOIONIS  PUNCTUM,    DOOMATIGUM,     MORALE,    LITUR- 

GICUM,    CANONICUM,    DISCIPLINARE,    HISTORICUM,    ET    GUNGTA    ALIA    SINB   ULLA   BXGBPTIONB;    SED   PRiESERTIM 

nuoous    INDICIBUS    IMMENSIS    ET    OENERALIBUS,    altero    SCILICET   RERUM,  quo   gonsulto,  quidquii» 

NON    SOLUM    TALIS    TALISVE    PATERf    VERUM    ETIAM   UNUSQUISQUE    PATRUM,    NB    UNO     QUIDEM    OMISSO, 

IN      QUODLIBET     THEMA      SCRIPSERIT,      UNO      INTUITU      CONSPICIATUR;      ALTERO     SCRIPTURiC 

SACRiC,   EX  QUO    LECTORI    COMPERIRE    8IT    OBVIUM    QUINAM    PATRES  BT   IN   QUIBUS    OPBRUM 

8U0RUM     LOCIS     SINOULOS     SINOULORUM     LIBRORUM     8.     8GRIPTURA    VERSUS,      A    PRIMO 

GKNESEOS  USQUE  AD  NOVISSIMUM   APOGALYPSIS,   COMMENTATI   SINT.* 

EDITIO    ACCUBATISSIMA,    CiETBRISQUE    OMNIBUS     FAGILE    ANTEPONENDA,     81    PERPENDANTUR     CHARACTSRUM     NITIDrTAB, 

CHARTiE      QUALITAS,      INTEG1UTA8      TBXTUS,      PERFECTIO     CORRECTIONIS,      OPERUM      RECUSORUM      TUM      VARIBTA8, 

TUM    NUMERUS,   FORMA    VOLUMINUM    PERQUAM    COMMODA    SIBIQUE   IN   TOTO   PATROLOGI^   DBCURSU    CONSTANTBR 

SIMILI9,     PRETII     EXIOUITAS,      PR^SERTIMQUE     ISTA     COLLBGTIO,     UNA,     METIIODIGA     ET     CHRONOLOOICA, 

SEXCENTORUM    FRAGMBNTORUM     OPUSCULORUMQUB     HACTENUS    HIC    ILLIC    SPARSORUM,    PRIMUM   AUTEM 

IN  NOSTRA  DIBLIOTllIIOA,   EX  0PBRIBU8  ET  M88.   AD  OMNES  ^TATES,  LOCOS,   LINOUAS  FORMASQUB 

PERTINENTIBUS,  GOADUNATORUM. 

SERIES   LATINA. 

IN  QDA  PRODEUNT  PATBES,  DOCTORES  SCRIPTORESQDB  ECCLESI^  LATINiE 

A  TERTDLLIANO  AD  INNOCENTIDM  UI : 

AGGURANTE   J.-P.    MIGNE, 

Blbllothee»  Clerl  vnlverMe, 

SIVE    CURSUUH    COMPLETORUM    IN    SINGULOS    SCIENTLC    EGGLESIASTICiE    RAMOS    EDITORE. 


/ 


PATROLOGIM    LATINM    TOMVS    LXXVl 


SANCTUS  GREGORTUS  MAGNUS. 


i  •      %  •        .  •   • 


«     t  •      <•      • < 


«•<  •         •      >«.*.        • 


APUD  GARNIER  FRATRES,  EDITORES  ET  J.-P.  MIGNE  SUCCESSORES. 

IN  VU  DICTA  AVETfUE-DU-MAINB,  189,   OUM  CHAUSSBS-DU-MAIJVb'    127, 

1878 


r      » 


U 


Clichy.  —  Ex  typis  Pauli  Dupont,  via  dicta  Bac-d'A8ni%rofi,  \%  (844,  G-78) 


TRADITIO    GATHOLIGA 

SMCVLVM  VU.  ANNVS  604. 


SANCTI 

GREGORII PAPJE  I 


9 


COGNOMENTO   MAGHI, 

OPERA    OMNIA. 

AD  MANVSCRIPTOS  CODICES 
ROMANOS,  GALLICOS,  ANGLICOS  EMENDATA,  AVCTA,  ET  NOTIS  ILLVSTBATA. 

STODIO  ET  LABORE 

lOMCHORll  ORDM  S.  BElDICn. 

£  GONGREGAnONE  S.  MAURI. 

EDITIO  MEHORATISSIMA  QUiE  PARISIIS  PRODIIT  ANNO  DOMINI  MDCGY,  NUNG  AUTEM  ACCURATIOR 

ET  AUCTIOR  REVIVISCIT 

ACCURANTE  ET  DENUO  RECOGNOSCENTE  J.-P.  BUGNE, 
BIBUaTHECiE  CLEBl  UMWBBSJE;, 

SIVE 

CURSUUM  COMPLETORUM  IN  SINGULOS  SCIENTLE  ECCL£SIASTICi£  RAMOS  EDITORE. 


TOMUS  SECUNDUS. 


I .   • 


•    '  •..   •  :  ,*  ' 


PARISIIS 

AFUD  GARNIER  FRATRES,  EDITORES   ET  J.-P.  MIGNE  SUCGESSORES, 

IN  VIA  mCTA  AVENUE-DU-MAINE,  189,  OLIM  CHAUSSEE-DU-MAINB  itl. 

1878 


TRADITIO     GATHOLICA. 

SMCVLUM  YU,  ANNUS  604. 


ELENCHUS 


OPERUM  QU>E  IN  HOC  TOMO  LXXVI  CONTINENTUR 


Libroram  Moraliuru  conlinuatio,  a  libro  XVII  usque  ad  finem. 

Homiliae  XL  in  Ezechielem. 

Homilia;  XL  in  Evangelia. 

Oratiu  ad  plcbem  de  murtalitate. 

Index  in  triplicem  S.  Gregorii  Vitam. 

Index  in  librox  Moraliutn  et  Homilias. 


col. 


7{ 
10' 
13 
13 
13 


•   J     . 


•  • 

•  •  • 
•       • 


•  • 


•    • 


'••    ••• 


•  • 

•  • 
■• 


•  • 


SANCTI   GREGORII   MAGNI 


ROMANI  PONTIFICIS 


MORALIUM   LIBHI, 


sr:E 


EXPOSITIO  IN  LIBRUM  B.  JOB 

{Continuatio,) 


PARS  QUARTA, 

CONTINENS    LIBROS    SEX 


LIBER    DEGIMUS    SEPTIMUS. 

(jvse  supeisunt  cap.  U  a  versu  20  dimidiato^  cum  capitibus  25  et  26  integris  exponit  morali 

potissimum  sensu. 


CAPUT  PRIMUM. 
533  Sancii  Doetoris  scopus,  historiam  Joh  typic  et 
ad  mysticum  sensum  exponere,  —  Quoties  in  sancti 
viri  historia  per  novum  volumen  enodare  mysterium 
*  typicae  expositionis  aggredimur,  oportet  ut  ex  ejus- 
dem  viri  vel  nomine,  vel  passione  significationem 
mysticam  principaliter  proferamus,  quatenus  habita' 
cnlorum  more,  dum  superscriptionem  tituli '  in  ipsa 
postis  frontc  praefigimus,quia  cujusest  domus  agno- 
scitur,  securius  intretur.  Crebro  autem  dixisse  me 
momini '  quoniam  beatus  Job  passiones  Redempto- 
ris  nostri,  ejusque  corporis,  id  est  sancta)  Ecclesiae, 
et  passione  sua  signavit  et  nomine.  Job  quippe  in- 
tPrpretatnr  dolens.  £t  quis  alins  in  hoc  dolente 
figuratur,  nisi  is  de  quo  scriptum  est :  Vere  languo- 
ret  nostros  ipse  tulit,  et  dolores  nostros  ipse  portavit 
(Isai.  Liii,  4)  ?  De  quo  rursum  dicitur  :  Livore  ejus 
sanatisumus(Ihid.,^),  Amid  vero  ejus  haereticorum 
speciem  tenent,  qui,  ut  saepe  jam  diximus,  Deum  * 
dum  defendere  nituntur,offendunt.  Sanctus  ergo  vir 
per  vulncra  et  verba  sic  loquatur  sua,  nt  etiani  no- 
stra  significet,  et  plenimque  per  prophetia^  spiritum 
ventnra  narret,  praiscntiatnanscendat ;  nonnunquam 
vero  sic  de  praesentibus  disserat,  ut  de  futuris  534 
reticescat.  Cognita  itaque  discretionis  hujus  custo- 

*  Utic.  et  Gemet.,  quem  in  multis  prxcedentibus 
libris  mutihim  hic  resuroimus,  typtcoB  loeutionis, 
Desunt  libri  sequcntes  in  Codicibus  Lyr.  et  Biffot. 
Verum  oorum  vices  supplebunt  Prateflonsis,  alter 
Ebroicensis,  duo  Laudunensis  Ecclesias,  (icrmnnon- 

Patrol.  LXXVL 


A  dia,  cum  immutatione  vocis  illiusnostra  quoque  in- 
telligentia  altemet,  ut  tanto  verius  ejus  sensibus 
congruat,  quanto  se  et  cum  ejus  vocibus  immutat. 
Verbis  itaque  praecedentibus  sanctus  vir  per  diser- 
tas  prudentiae  arte  sententias  iniqui  cujuslibet  cul- 
pas  protulit,  et  quam  sit  damnanda  ejus  actio  ex- 
pressit.  De  cujus  poena  raox  subjicit,  dicens  : 

CAPUT  n  [Rec.  //]. 

Vers.  20.  —  Non  sit  in  recordatione,  sed  contera 
turqua4si  lignum  infructuosum. 

2.  Pceua  iniquorum  est  ex  Dei  memoria  deleri.  — 
In  rccordationem  enim  conditoris  non  rcducitur, 
quisquis  usque  ad  finem  vitae  vitiis  subjugatur.  Nani 
si  hunc  supemi  respectus  memoria  tangeret,  pro- 
cul  dubio  ab  iniquitnte  revocaret.  Ejus  quippe  me- 
B  rita  exigunt  ut  funditus  ab  auctoris  recordatione  de- 
leatur.  Sciendum  vcro  est  quod  recordari  Deus  nc- 
quaquam  proprie  dicitur.  Qui  cnim  oblivisci  non 
potest,  quo  pacto  recordari  potest  ?  Sed  quia  eos 
nos  quorum  rccordamur  auiplectimur,  ab  his  autcm 
quorum  obliviscimur  elongamur,  humano  usu  etre- 
cordari  Deus  dicitur,  cum  dona  tribuit,  ct  oblivisci, 
cum  in  culpa  derelinquit.  Scd  quia  cnncta  pensat, 
cnncta  sinc  intcrmissionis  altcmationc  535  consi- 
derat ;  et  rccordatur  bonornm,  quornm  tamen  nun- 

sis.  Corb.  Germanensis,  etc. 

*  i   Laudun. ,  t;i  ipsa  positi  fronte. 
'  Vindoc.,  quomodo  beatus  Joh. 

*  I  Laud.,  Corb.  Gcrm.,  Denw   dum  defenderint 
offendmit. 

1 


^ 


II 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


ii 


m 

quam  oLliviscitar  ;  et  nnllatenas  recordatur  malo- 
rum,  quos  tamen  per  judicium  semper  intaetur. 
Quasi  enim  redit  ad  bonorum  memoriam,  quam  ta- 
men  nunquam  deseruit ;  et  quasi  nequaquam  malos 
respicit,  quorum  tamen  facta  considerat,  sed  super 
haic  damnationis  judicium  in  ultimis  servat.  Hinc 
enim  scriptumest :  Oculi  Daminieontemplantur  bonos 
el  malos  (Prov,  xv,  3^.  Hinc  per  Psalmistam  dici- 
tur :  ^  Vultus  Domini  super  facientes  maUiy  ut  perdat 
de  terra  memoriam  eorum  (Psal.  xxxiii,  iT).  Consi- 
derat  igitur  quos  puniat,  sed  eosdem  ipsos  ante  non 
vidit,  quos  nescit.  Nam  quibusdam  in  fine  dicturus 
cst  :  Nescio  vos  wide  sitis  ;  discedite  a  me  omnes  ope- 
rani  iaiquitatis  (Matth.  vii,23  ;  Luc.  xiii,  27).  Miro 
igitur  modo  pravorum  vitam  et  intuetur,  et  oblivi- 
scitur,  quia  quos  '  per  districtioncm  sententiae  ju- 
dicat,  quantum  est  ad  memoriam  misericordiaB 
jgnorat. 

3.  Qui  tqnquam  infructuosum  lignum  conterentur, 
— Qui  qnoniaiQ  in  ejus  recordationem  non  veniunt, 
quasi  infructuosum  lignum  ex  cujus  judicio  conte- 
runtur.  Terra  quippe  eos  temporali  sumptu  aluit, 
prapdicationis  desupcr  pluvia  infudit.  Sed  quia  eo- 
rum  vita  nequaquam  fructum  boni  operis  protulit, 
iratus  hanc  agricola  '  abscidit,  ut  juxta  Veritatis 
sententiam  locum  non  occupet  quem  tenere  alius  ad 
fructum  valet  (Luc.  xiii,  7).  De  hoc  infructuoso  ligno 
per  Joannem  dicitur :  Jam  securis  ad  radicem  ^  arbo- 
ris  posita  est.  Omnis  ergo  arbor^  qua  non  facit  fruc- 
tum  bonum,  excidetur,  et  en  ignem  mittetur  (Matth. 
iii,  10  ;  Luc.  iii,  9^.  Hoc  autem  loco,  ut  aeterna  re- 
probisuppliciadesignentur,  nequaquam  lignum  dici- 
tur  •  abscidi,  sed  conteri,  quia  videlicet  reprobos 
mors  quidem  carnis  abscindit,  scd  poena  subsequens 
conterit.  Quasi  enim  hic  inciditur,  cum  a  prsesenti 
vita  scparatur.  Sed  in  gehenna  conteritur,  cum  per- 
petua  damnatione  cruciatur.  Vir  autem  sanctus,quia 
districtam  pcrversi  pcenain  protulit,  protinus  ad  cul- 
pam  rccurrit,  ut  ex  injustitia)  immensliate  edoceat 
quod  tanta  ejus  damnatio  non  sit  injusta.  Sequitur  : 

CAPUT  lil  [Rec.  ///]. 
Vers.  21.  —  Pavit  enim  sterilem,  et  quce  non  pa- 
rity  et  viduce  bene  non  •  fecit. 

4.  Iniquus  caniem  pascens  sterilem,  curam  animm 
deserit.  —  Quae  hoc  loco  sterilis,  nisi  caro  nomina- 
tur  ?  Quae  dum  sola  prsesentia  appetit,  bonas  gi- 
gnere  cogitationes  nescit.  Qua;  autem  vidua^  nisi 
animanuncupatur?  Quam  quia  sibi  conditor  conjan- 
gere  voluit,  ad  thalamum  '  uteri  carnalis  venit, 
Psalmista  attestante,  qui  ait :  Et  ipse  tanquamipon' 
sus,  procedens  de  ihalamo  suo  (Psal.  xviii,  6).  Qus 
recte   vidua  dicitur,  quia  ejus  vir  pro  ea  mortem 

^  Ebroic,  Geraet.  et  alii  ^orm.,  mltus  autmDo- 
mini, 

'  Vindoc,  per  districtionem  scientias,  vel  senten" 
tice, 

^  Gemet.  et  alii  Norm.,  incidii, 

*  2  Laudun.,  arborum, 

^  Laud.  duo,  Norm.  et  alii  vulgo  habent  absddi^ 
et  abscidit,eio.,  pro  cibscindi,  abscindit» 

*  Gemet.,  facit. 


A  pertulit,  et  nunc  in  coeli  penetralibus  ab  ejus  oculi^ 
occultus,  quasi  in  parte  alterius  regionis  •  vivit. 
[Vet,  II.]  Iniquus  ergo  sterilem  pascit,  et  viduae 
benefacere  negligit,  quia  carnis  desideriis  serviens, 
curam  animae  vitamque  contemnit.  Tota  namque 
intentione  omnique  studio  cogitat,  quam  sine  ullis 
necessitatibus  caro  moritura  subsistat,  et  cnrare  ani- 
mae  vitam  *  despicit,  quae  vel  in  morte  vel  in  beati- 
tudine  procul  dubio  in  perpetuum  vivit.  Rccte  au- 
tem  cum  diceretur  :  Pavit  sterilem,  protinus  adjun- 
gitur :  Et  quce  non  parit.  Quasdam  namque  ex  sacra 
historia  feminas  novimus  636  steriles  exstitisse, 
sed  tamen  in  tempore  extremo  peperisse.  Caro  au- 
tcm  non  solum  sterilis,  sed  etiam  quae  non  parit 
dicitur,  quia  suo  sensu  bonas  cogitationes  gignere 

Q  nec  in  ultimis  valet.  A  vigore  enim  jam  proprio  de- 
ficit,  et  tamen  adhuc  transitoria  concupiscere  non 
desistit,  jamque  a  pristino  ^^  robore  lassata,  pene  ab 
ipso  quem  diligit  mundo  repellitur,  et  tamen  adhuc 
annisu  improbo  obtinere  temporalia  conatur.  Agere 
jam  perversa  non  sufiicit,  sed  tamen  cogitare  vel 
qua;  non  agit  nequaquam  desistit.  Recte  ergo  non 
solum  sterilis,  sed  etiam  non  pariens  dicitur,  quas 
suo  sensu,  ut  diximus,  adbonae  cogitationis  prolem, 
nec  cum  infirmata  fuerit,  fetatur. 

o.  Lahores  hcereticorum  steriles.  —  Quod  tamen 
intelligi  etiam  de  haereticis  praedicantibus  potest. 
Unusquisque  enim  praedicator  erroris,  dum  plebem 
extra  unitatem  Ecclesiae  positam  docet,  profecto  ste- 
rilem,  et  eam  quae  parere  non  valet,  pascit,  quia  et 
ei  usum  sui  laboris  impendit,  quae  spiritales  fructus 
nequaquam  reddit.  Bene  autem   viduae  non  facit, 
quia  videlicet  sanctae  universali  Ecclcsiae,  cujus  vii 
adversa  mortis  pertulit,  vivere  ac  deservire  con- 
temnit.  Viduae  enim  benefacere  est  in  ejus  quae  mor 
tui  viri  sui  amoreconteritur^^consolatione  laborare 
Unde  et  Psalmistic  voce   haec  eadem  vidua,  scilicet 
sancta  Ecclesia  queritur,  dicens  :    Consolantem  nu 
qucBsivi,  et  non  inveni(Psal.  lxviii,  21  j.  Tunc  solun 
quippe  consolantem  invenit,  cum  ex  ea  rnorte  quan 
vir  ejus  pertulit  multos  intra  semetipsam  surgere  a< 
vitam  cernit.  Saepe  autem  praedicator  erroris  huju 
mundi  divitibus  jungitur,  qui  pro  eo  quod  terreni 
occupationibus  incubant,  dictorum    deprehender 
astutias  ignorant ;  et  cum  potentes  esse  exterius  au; 
biunt,  pervers»  praedicationis  laqueo    sine  labor 

D  capiuntur.  Unde  et  subditur  : 

CAPUT  IV. 

Vers.  22.  —  Detraxit  fortes  in  fortitudine  sua. 

6.    In  fortitudine  quippe    suae  pravitatis  fortc 

quosque   detrahit,  cum    per   sui  erroris  astutiai 

raundi  hujus  potentes  rapit.Quoscontra  per  Paului 

'  Ms.  oranes  Norm.,  duo  Laud.,  Germ.,  Corl 
Germ.  et  alii,  iU  habent.  In  Edit.  legitur  uteri  vir^ 

nalis. 

»  Unus  Laud.,  venit, 

» Norm.jW^flffiait.  .     .,. 

»•  Vindoc,  labore.  In  Utic,  hac  voce  dimidiat 
relicta,  legitur  rohore. 

"  In  1  Laud.,  consolatione  relevare,  et  secand 
manu  consolatione  laborare. 


i' 


13 


MORALIUM  LIB.  XVIL  —  IN  CAPUT  XXIV  B.  JOH. 


a 


dicitur  :  In^rma  mundi  elegit  Deu$,  *  ui  confunderet 
fortia  (I.  Cor.  i,  27^.  Fortitudo  autem  perversi  prae- 
dicatoris  est  elata  scientia  locutionis,  qua  inflatus, 
c^teros  despicit,  atque  in  contemptu  omnium  quasi 
singuiariter  apud  se  peritus  intumescit.  Qui  magna 
de  se  sentiens,  sed  vera  de  Domino  ignorans,  longe 
a  fidei  cognitione  disjungitur,  et  tamen  videri  fidei 
praedicator  conatur.  Unde  adhuc  subditur : 

CAPUT  V  [VeL  III]. 
Ibid.  —  Et  cum  sieterit,  *  non  credet  vitce  svee. 

7.  Omnispeccatorincredulitatisreus.  —  Stat  in  hoc 
mundo  perversus  quisque  praedicator,  quousque 
terreno  vivit  in  corpore.  Sed  vitae  suae  crederc  re- 
nuit,  quia  de  Deo  vera  cognoscere  contemnit.  Vitae 
enim  suae  crederet,  si  de  conditoris  sui  substantia 
recte  sentiret.  Haec  itaque  superius  de  quolibet  ini- 
quo  prolata  dicebamus,  sed  repente  ad  erroris  prae- 
dicatorem  intellectum*  vertimus.  Unde  sciendum 
est  quia  sic  ad  speciem  ducimur,  *  ut  nequaquam  ta- 
men  a  genere  funditus  evellamur.  Nam  perversus 
quisque  etiam  si  rectam  fidem  in  sinu  universalis 
Ecclesiae  tenere  videatur,  stat,  537  et  vitae  sua) 
non  credit,  quia  recta  quidem  sunt  quae  per  fidein 
de  conditore  intelligit,  sed  tamen  fidei  opera  tenere 
conteinnit ;  et  incredulitatis  redarguitur,  quia  ab  eo 
quod  se  ostcndit  credere,  vivendo  reprobatur.  Hinc 
enim  per  Joanuem  dicitur  :  Qui  didt  se  nosse  Deum, 
ei  mandata  ejus  non  custodit,  mendax  est  (I  Joan.  u, 
^).  Hinc  Paulus  ait :  Confitentur  se  nosse  Deum,  fa-- 
ciis  autem  negani  (Tit.  i,  i6).  Hinc  Jacobus  dicit : 
Fides  sine  operibus  mortua  est  (Jac.  ii,  20,  26).  Sed 
inter  haec  conditor  mira  dispensatione  consilii  et 
culpas  lespicil,  et  vivendi  tempora  impendit,  ut  lon, 
giora  temporalis  vitae  spatia  aut  converso  fiant  in 
adjutorium  mnneris,  aut  non  converso  ad  augmen- 
tum  damnationis.  Unde  adhuc  subditur: 

GAPUT  VI  [Rec.  IV]. 
Vers.  23*  —  Dedii  ei  Deus  locum  pcBnitentice,  et 
ille  abutitur  eo  in  superhia. 

8.  Misericordia  peccatori  impensa  et  neglecta,  inpce- 
nam  vertitur.  —  Quisquis  delinquit  et  vivit,  idcirco 
hunc  divina  dispensatio  ^  in  iniquitate  tolerat^ut  ab 
iniquitate  compescat.  Sed  qui  diutius  toleratur,  nec 
tamen  ab  iniquitate  compescitur,  munus  quidem  su- 
pernae  patientiae  percipit,  sed  reatus  sui  vinculis,  ex 
ipso  se  munere  arctius  astringit.  Nam  quia  accepta 
poenitentiae  tempora  divertit  ad  culpam,  districtusin 
ultimisjudex  impensa  argumenta  misericordiae  con- 
vertit  ad  poenam.  Hinc  namqne  per  Paulum  dicitur : 
*  An  ignoras  quia  patientia  Dei  ad  posnitentiam  te  ad- 

*  i  Vindoc.,  ut  fortia  quceque  confundat. 
■  Secnndus  Laua.,  Utic.  et  alii  Norm.,  non  credit.  • 

*  Post  hoc  verbum  irrepsit  in  Edit.,  quo  modo 
peccator  diu  ioleraiur.  Quae  verba  in  nostris  Mss. 
ignota,  et  aliunde  minime  antecedentibus  et  conse- 
qnentibus  cohaerentia  expunximus. 

*  Vindoc.,  ui  tamen  a  genere  omnino  non  eveHa- 
mus.  Germ.,  ut  tamen  are  omnino. 

*  Mss.Germ.,Anglic.,Norm.,Laud.,Vindoc.,etc., 
hanc  lect.  exhibent.  In  poster.  Edit.  leg.,  m  o^tit- 
tate  tolerat. 


A  ducit?  Tu  autem  secundum  ^  duritiam  tuam  et  cor  im- 
p(Bnite7is  thesaurizas  tibi  iram  in  die  irce  et  revelatio- 
nisjustijudicii  Dei  (Rom.  ii,  4,  3j.  Hinc  Isaias  ait: 
Puer  centum  annorum  morietur,  et  peccator  ccntum 
annorum  maledictus  erit  (Isai.  lxv,  20j.  *  Ac  si 
aperte  nos  deterreat,  dicens  :  Vita  quidem  pueri  in 
longum  trahitur,  ut  a  factis  puerilibus  corrigatur  : 
sed  si  a  peccati  perpetratione  nec  temporis  longin- 
quitate  compescitur,  haec  ipsa  vitae  longinquitas, 
quam  per  misericordiam  accepit,  ei  ad  cumulum 
maledictionis  crescit.  Unde  necesse  est  ut  cum  nos 
diutius  exspectari  conspicimus,  ipsa  prorogatae  pie- 
tatis  tenipora  quasi  damnationis  argumeula  timea- 
mus,  ne  ex  clemt?nlia  judicis  crescat  supplicium  pec- 
catoris  ;  et  unde  quisque  eripi  a  niorte  poterat,  inde 

B  gravius  ad  mortem  lendat.  Quod  idcirco  plerumque 
agitur,  quia  nequaquam  a  praisentibus  mentis  oculus 
separatur.  Considerare  namque  peccator  Redempto- 
ris  vias  negligit,  et  idcirco  in  suis  itineribus  sinc 
cessatione  veterascit.  Unde  el  subditur : 

CAPUT  VH  [Vet.  IV,  Rec.  V]. 
Ibid.  —  Oculi  enim  ejus  suni  in  viis  illius. 
9.  Peccator  viis  Domini  relictis,  in  suis,  hoc  est  in 
vitiis  deloctatur.  —  Vias  enim  suas  peccator  intuetur, 
quia  sola  ^  cogitare,  sola  cernere  nititur  quae  sibi  ad 
commodum  temporale  sufi^ragentur.  Hinc  etenim 
Paulus  dicit :  Omnes  quce  sua  suni  qucerunt,  luyn  quce 
Jesu  Chrisii  (Philip.  ii,  21^.  Via  namque  elati,  su- 
perbia ;  via  raptoris,  avaritia  ;  via  est  lubrici,  *°  con- 
cupiscentia  carnalis.  In  viis  ergo  suis  iniquus  quis- 

G  que  oculos  deprimit,  quia  solis  vitiis,  ut  per  hac 
animo  satisfaciat,  intendit.  Und^  per  Salomonem 
dicitur :  Oculi  stuliorum  in  finibus  terrce  (Proo.  xvii, 
24^,  quia  hoc  solum  tota  cordis  intentione  conspi- 
ciunt,  per  quod  adfinem  terrenidesiderii  perducan- 
tur.  Nequaquam  vero  suae  considerationis  obtutum 
in  terra  peccator  figeret,  si  538  ad  sancta  sui  Re- 
demptoris  itinera  mentis  oculos  levaret.  Unde  per 
Salomonem  rursum  dicitur :  Oculi  sapientis  in  capile 
ejus  (Eccle.  ii,  14  j,  quia  videlicet  sapiensquisqueil- 
lum  tota  intentione  considerat,  cujus  se  membrum 
esse  per  fidem  pensat.  Has  namque  human»  conver- 
sationis  vias  **  videre  contempserat,  qui  dicebat :  In 
mandaiis  iuis  **  me  exercebo,  et  considerabo  vias  tuas 
(Psal.  cxviii,  ib).  Ac  sic  aperte  spondeat,  dicens : 

T\  Quae  mea  sunt,  jam  videre  refugio,  quia  per  imita- 
tionis  tuae  viam  pergere  *'  conversationis  gressibus 
inardesco.  Qui  enim  praesenti  jam  mundo  contradi- 
cit,**  amoris  excitatione  continua  Redemptoris  sui 
vias  cordis  oculis  objicit,  ut  mens  prospera  fugiat,  ad 

•  Norm.  plerique,  an  nescis. 
'  Vindoc,  duriiiam  cordis. 

•  Vindoc.,  ac  si  dicat:  vita. 

•  Vindoc,  cogiiare  ei  trahere  nititur. 
*•  Gemet.,  conscientia. 
**  Vindoc,  videre  cupivii. 
*»  Ita  Corb.  Germ.,  Turon.,  Norm.,  etc  Editi, 

exercebor. 

"  Siccum  Anglic.,  Norm.,  Vindoc,  etc, antiquio* 
res  Excusit  Posteriores,  conversionis. 

**  Turon.  et  i  Laud., /Tworis  exercitatioue. 


SANCTI  GREGORII  MAGNI. 


16 


ndvem  praeparetur  ;  nihil  quod  demulcet  appetat,  A  ad  inia  revocatur.  Sic  ad  nubila   fumus  attollitur, 

nihil  quod  deterrere  creditur  pertimescat ;    moQro- 

rcm  gaudiiim  deputet ;  praesentis  vit»  gaudia  damna 

moeroris  penset ;  adjectionis  detrimenta  non  timeat, 

scd  pcr  haec  manentis  gloriae  locum  quaerat.   Has 

ctenim  vias  sequentium  monstrabat  oculis   Veritas, 

cum  dii^bat :    Si  quis  mihi  ministratf  me  seqmtur 

(Joan,  XII,  26).  Ad  has  viastumentia  discipulorum 

corda  revocabat,   cum  locum  jam  gloriae  quaere- 

rcnt,  sed  ejusdem  gloriae  iter  ignorarent,  dicens : 

Polestis  hibere  caliceni  quem  ego  bibiturus  sum  (Matth. 

XX,  22)  ?  *  Confessionis  quippe  illius  celsitudinem  a 

dextris  sinistrisque  quaesierant,  sed  quanta  ad  hanc 

esset  itineris  angustia  non  videbant.  Unde  et  corum 

mox  oculis  imitandus  passionis  calix  objicitur,   ut 

videlicet  si  ad  subliiiiitatis  gaudia  tenderent,  prius  n 

viam  hujnilitatis  invenirent.  Quia  igitur  considerare 

peccator  vias  Dei  negligit,  sed  solis  inquibuscama- 

liter  delectetur  intendit,  recte  nunc  dicitur  :    Oculi 

enim  ejus  sunt  in  viis  illius,  Sequitur  : 


CAPUT  VIII. 

Vers.  24.  —  Elevaii  sunt  ad  modicum,  et  non  sub- 
sistent. 

10.  Inani  gloria  elatus  ad  modicum  cadit.  —  Ini- 
quorum  gloriaxum  plerumque  in  annorum  multitu- 
dinem  tenditur,  ab  infirmorum  mentibus  esse  longa 
et  quasi  stabilis  aestimatur.  Sedcumrepentinushanc 
finis  *  intercipit,  brevem  procul  dubio  fuisse  redar- 
guit,  '  quoniam  finis  determinans  innotcscit,  quia 
quod  praeterire  potuit,  modicum  fuit.  Elevantur  ergo 


sedrcpentein  nihilum  tumescendo  dissipatur.  Sic  ab 
infiniis  nebula  densescendo  se  erigit ;  sed  exortus 
hanc  solis  radius,  ac  si  non  fuerit,  abstergit.  Sic  in 
herbarum  superficie  nocturni  roris  humor  aspergi- 
tur,  sed  diurni  luminis  subito  calore  siccatur.  Sic 
spumosae  aqiurum  bullae  inchoantibus  pluviis  exci- 
tata>,  ab  intimis  certatim  prodeunt ;  sed  eo  celerius 
diruptiB  depereunt,  quo  mflatae  altius  extenduntur. 
Curaque  excrescunt  ut  appareant,  crescendo  per- 
agunt  ne  subsistant.  De  iniquis  igitur  temporalis 
gloriae  elatione  tumentibus,  sed  tamen  nulla  in  hac 
soliditate  durantibus,  dicatur  recte:  EUvati  sunt  ad 
modicum,  et  mn  subsistent.  De  quibns  adhuc  sub- 
ditur  : 

CAPUT  IX. 

Ibio.  —  Et  humilidbuntur  sictU  omnia,  et  auferen^ 
tur. 

11.  Terra  in  essintia  semper  stabit,  lieet  in  imagine 
continuo  transeat.  -  Sic  provectusesse  contemplationis 
debet,  ut  ex  paucis  ad  muita,  ad  omnia  consideranda 
rapiatur,  quatenus  gradatim  educta  proficiat,  ^  et 
transitoria  omnia  dijudicans,  ipsa  comprehendendo 
pene  incomprehensibiliter  excrescat.  Unde  sanctus 
^ir  cum  pravorum  gloriam  defectumque  discuteret, 
ad  cuncta  protiuus  inentis  oculum  tetendit,  dicens : 
Humiliabuntur  sicut  omnia,  et  auferentur.  Omnia 
profecto  terrena.  Ac  si  aperte  dicat :  Stare  uUo 
modo  nequeunt,  quia  ipsa  quoque  fugiunt  quibus 
innituntur;  dumque|temporalia  diligunt,  cum  hisex 


ad  modicum,  et  minime  subsistunt,   quia  eo  ipso  C  temporis  volubilitate  percurrunt.  Sed  quaeri  potest 


quo  videri  alti  appetunt,  a  vera  Dei  essentia  longe 
per  elationem  fiunt.  Subsistere  etenim  nequeunt, 
quia  ab  aeterna)  essentiae  soliditate  dividuntur,  atque 
hanc  primam  ruinam  tolerant,  quia  pcr  privatam 
gloriam  in  semetipsis  cadunt.  Hinc  enim  per  Psalmi- 
stam  dicitur :  Dejecisti  eos,  cum  allevarentur  (Psal. 
Lxxii,  18),  quia  eo  intrinsccus  corruunt,  quo  male 
extrinsecus  surgunt.  [Vet.  V.]  Ilanc  brevitalem  glo- 
ria5  temporalis  aspiciens,  iterum  dicit  :  Vidi  impium 
supercxaltatum  et  elevatum  *  sicut  cedros  Libani  ; 
tran.sivi,  ct  cccenon  erat(Psal.\xxyi,  3*)).  Hinc  ite- 
rum  ait:  Pusillum  adhuc,  *  et  nonerit  peccaior  (Ibid. 
lOj.  Hinc  Jacobus  dicit :  Quw  estenimvita  ®  veslra  ? 
vnpor  est  ad  modicum  parens  (Jac.  iv,  io).  Hinc  pro- 


cum  per  Salomonem  dicitur :  Generatio  prceterit,  et 
generaiio  advenit,  terra  vero  in  cetemum  stat  (Eccle, 
I,  4),  cur  beatus  Job  omnia  humiliari  asserat  et 
aufcrri  ?  Quod  tamen  facile  discutimus,  si  terra  et 
ccelum  vel  qualiter  transeat,  velqualiter  maneatdi- 
stinguamus.  Utraque  namque  haec  per  eam  quam 
nunc  habent  imaginem  transeunt,  sed  tamen  per  es- 
sentiam  sine  finc  subsistunt.  Hinc  namque  per  Pau- 
lum  dicitur :  Prceterit  enim  figuva  hujus  mundi  (I  Cor, 
vii,  31).  Hinc  per  semetipsam  Veritasdicil  :  Coelum 
et  terra  transibunt,  verba  aulem  mea  non  transibunt 
(Matth.  XXIV,  35).  *  Ilinc  ad  Joanncm  angclica  voce 
perhibetur :  Erit  coelum  novum,  et  terra  nova  (Apoc„ 
XXI,  i).  Quae  quidem  non  alia  condcnda  sunt,   sed 


pheta  brevitatem  gloriae  carnalis  pensans,  denuntiat,  j)  haec  ipsa  rcnovantur.  Coelum  igitur  cl  terra  et  transit 


dicens :  Omnis  caro  fenum,  et  omnis  gloria  ejus  sicut 
flos  feni  (Isai.  xl,  6).  Iniquorum  quippe  potentia 
feni  flori  comparatur,  quia  niminim  carnalis  gloria 
dum  nitet,  cadit;  dum  apud  sc  extollitur,  repentino 
intcrcepta  fine  539  terminatur.  Sic  namque  aura- 


et  erit  quia  et  ab  ca,  quam  nunc  habet,  specie  per 
ignem  tergitur,  et  lamen  in  sua  seinper  natura  ser- 
vatur.  Unde  pcr  Psalmistam  dicilur  :  Mutabis  ea,  et 
mutnbuntur  (Psal.  ci,  27).  Quam  quidem  ultimam 
commutationem  suam  ipsis  nobisnunc  vicissitudini- 


rimi  flatu  in  altumstipula  rapitur,  sed  casu  concito»    bus  nuntiant,  quibus  nostris  usibus  indesinenteral- 


*  Vitiose  irrepserat  in  Edit.,  confessionis,  pro  con- 
sessionis,  quod  legitur  in  Corb.  Germ.,  in  Laudun., 
Germ.  et  aliis  Mss. 

*  Laud.  et  Corb.  Germ.,  inUrcidit. 

'  Addidimus  finis,  exMss.  Norm.,  Anglic,  etc, 
et  ex  antig.  Excusis  ;  deerat  in  Edit.  recent. 

*  Ita  Vindoc,  Norm.  et  plerique,  quibus  consen- 
tiunt  vet.  Ed.  In  recent.,  super  cedros. 


'  Duo  Laudun.,  etnon  erat. 

•  1  Laud.,  nostra. 

^  Editi  et  nonnulli  Mss.,  etomnia  transitoria  com* 
prehendendo  dijudicans,  ipsa  pene  incomprehensibiU' 
ter  excrescat.  Quod  vix  potest  intelligi.  Locumhunc 
obscurum  et  vitiatum  restituimus  maxime  ex  duob. 
Laudun. 

•  In  recent.  Ed.,  hinc  per  Joan.y  mendose. 


17 


MORALIUM  LIB.  XVII.  —  IN  GAPUT  XXIV  B.  JOB. 


18 


ternant.  Nam   lerra  a  sua  specie  hiemali  ariditale  kpoterit  esse mentitum, et ponere  ante  Deumverbamea? 


deficit,  vernali  humore  viride^cit.  CoBlum  quotidie 
caligine  noctis  obducitur,  et  diurna  claritate  renova- 
tur.  Hinc  ergohincfidelisquisquecolligat  et  interire 
haec,  et  tamen  per  innovationem  refici,  qu»  constat 
nunc  assidue  velut  ex  defectu  reparari  [Vet.  et  Rec. 
VI].  Inter  haec  igitur  vir  sanctus  cum  pravorum 
cursum  conspicit,  quanta  quandoque  animadversione 
deficiant  innotescit,  dum  protinus  subdit : 

CAPUT  X. 

Ibid.  —  Et  sicut  summitates  spicarum  conterentur, 

12.  Mali  divites  etsi  ad  opprimendos  justos  concor- 

des,  ab  inviccm  cupiditatibus  sejuncti  sunt.  —  Spi- 

carum  quippe  summitates,  arist<£  suut.  Aristae  autem 

conjunctae  in  spica  prodeunt,  sedcrescendo  paulisper, 


14.  Justi  si  delinquantf  ab  improbis  minlme  corri" 
pie^di.  —  Si  ita  non  est  ut  loquitur,  profecto  de  falsi- 
tate  hunc  omnes  arguere  possunt.  Curergo  dicitur: 
*  Si  non  ita  est,  quis  me  arguere  poterit  esse  menti- 
tum,  dum  scilicet  noverimus  quod  fallacem  cuilibel 
reprehendere  licet?  Sed  si  loquentis  sensum  subtili 
interrogatione  discutimus,  quam  sint  recta  quae  pro- 
tulit  citius  invenimus.  Justus  namque  etsi  quid  un- 
quam  delinquendo  loquitur,  dignum  non  est  ut  ab 
injuslis  et  pravc  viventibus  judicetur.  Unde  sanctus 
vir  amicorum  superbiam  deprimens,  non  solum  si 
ita  est,  verum  etiam  si  ita  non  est  ut  protulit,  ne- 
quaqnam  se  reprehcndi  posse  confidit,  quia  nimirum 
illi  recte  redarguere  falsa  possunt,  qui  falsa  agere 


asehirsulaeetrigidaBdi8Junguntur.540Sicnimirum  B  nesciunt.  Nam  correptionis  ausum  contra  fallaciam 


sic  ad  hujus  mundi  gloriam  pravi  divites  surgunt. 
Naturae  enim  sibi  communione  conjuncti  sunt,  sed 
contra  se  vicissim  crescendo  dividuntur.  Alius 
quippe  alium  despicit,  et  alter  in  alterum  invidiae 
facibus  ignescit.  Qui  ergo  ex  tumore  mentis  a  chari- 
tatis  unitate  se  separant,  quasi  aristarum  more  con- 
tra  se  rigidi  stant.  Quid  ergo  pravoshujus  mundi  di- 
vites  dixcrim,  nisi  aristas  quasdam  generis  humani? 
Qui  dum  contra  se  superbiunt,  sed  bonorum  vitam 
unanimiter  afQigunt,  adversum  se  quidem  divisi 
snnt,  sed  tamenconcorditergranadeorsumprenmnt. 
13.  Reprobi  aristarum  more  nunc  eriguntur ;  electi 
ut  grana  latent.  —  Nunc  igitur  aristae  ad  alta  *  pro- 
siliunt,  grana  latent,  quia  et  reproborum  potentia 


perdunt,  qui  adhuc  fallaciter  vivunt.  Ait  ergo: 
Qmd  si  ita  non  est,  quis  me  poterit  arguere  esse  men- 
titumJ  Ac  si  aperte  dicat:  Ita  sunt  cuncta  ut  pro- 
tuli,  quaetamen  si  itanonessent,avobisredarguine- 
quaquam  possem,  quia  dum  adhuc  propriae  succum- 
bitis,  alienam  reprehendere  fallaciam  non  valetis. 

13.  Judicia  nostra  coram  supremo  judice  ponde- 
randa.  —  Ubi  et  apte  subditur  :  Etponere  ante  Deum 
verba  mea.  Quisquis  enim  «  dicta  fallacia  veraciter 
reprehendit,  audita  cogitans,  atque  haec  ex  regula  ve- 
ritatis  pensans,  verba  ante  Deum  ponit :  quia  641 
apud  se  in  conspectu  yeritatis  examinat,  quid  foris 
contra  fallaciam  decernat.  Ante  Deum  quippe  verba 
ponere  est  considerato  intimojudice,  exteriora  dicta 


eminet,  et  electorum  gloria  non  apparet.  ^  IUi  se  Q  pensare.  Vir  igitur  sanctus  ab  amicis  superbienti- 


honorum  fastibus  ostendunt,  isti  in  humiJitate  se 
deprimunt.  Sed  triturae  tempus  adveniet,  quod  et 
aristanim  rigiditatem  frangat,  et  solida  grana  non 
conterat.  Tunc  quippe  superbia  iniquorum  commi- 
nuitur,  tunc  electorum  vita  quanta  integritate  ful- 
geat  declaratur,  quia  cum  injusti  deficiunt,  ex  hac 
ipsa  aristarum  contritione  agitur  ut  grana  ap- 
pareant  quae  latebant.  Cumque  aristae  franguntnr, 
granorum  candor  ostenditur,  quia  iniquis  in  suppli- 
cia  xternacadentibus,  sanctorum  justitia  quanta  ve- 
ritate  candeat  demonstratur.  Unde  recte  quoque  per 
Joannem  dicitur :  Cujus  ventilabrum  in  manu  sua 
est,  et  3  permundabit  aream  suam  ;  et  triticum  qui- 
dem  recondet  *  in  horreo  suo,  pateas  autem  covibu' 
ret  igni  inexttinguibili  (Matlh.  iii,  12;  Luc,  iii,  17).  d 
Beatus  igitur  Job  pravorum  elatio  quanta  animad- 
versione  frangatur  aspiciat,  eosque  aristis  pcreunti- 
bus  comparans  dicat :  Sicut  spicarum  summitatcs  con- 
terentur,  quia  nimirum  rigiditas  superborum  triturae 
ultimae  fortitudine  frangitur,  quae  nunc  electorum 
vitam  despiciens  elevatur.  Sequitur : 

CAPUT  XI.  [Rec.  Vlf]. 
Vers.  25.  —  Quod  si  non  est  ita,  quis  me  arguere 

*  Norm.  et  alii,  proficiunt. 

*  1  Laud.,  t7/e  se  bonorum  factis  oitoidit.  Vindoc, 
illi  se  honoribus  ostentant.  Gilot.,  hon.  fascibus. 

*  Vindoc.,  vurgabit. 

^  Turon.,  auo  Laud.  et  pene  oinnes  ita  habent. 
Confentiont  vet.  Excnsi,  recentioribus  habentibus, 


bus  verba  sua  ante  Deum  poni  posse  non  aestimat. 
Ac  si  aperte  dicat :  Idcirco  quae  Joquor  ponere  ante 
judicem  non  valetis,  quia  ejus  vobis  faciem  peccan- 
tes  absconditis.  Quod  tamen  et  ex  typo  sancts  £c- 
clesiae  nil  obstat  intelligi,  quae  cum  de  infirmis  suis 
ab  haereticorum  irrisione  reprehenditur,  ipsam  irri- 
sionis  eorum  astutiam  dedignatur,  quia  tolerabilius 
Deo  est  ut  in  infirmitate  quis  atque  ignorantia  cum 
humilitate  jaceat,  quam  cum  elatione  alta  compre- 
hendat.  Sed  quia  sanctus  vir  multa  contra  eos  pro- 
tulit  qui  fugitiva  potestate  superbiunt,  et  ventosis 
honoribus  intumescunt  Baldad  Suhites  ex  ejus  cor- 
reptione  proruiens,  apud  quem  \era  sit  potentia 
agnoscit,  diceiis: 

CAPUT  Xn  [Vet.  VII,  Rec.  VIIl], 

Cap.  XXV,  Vers.  2  —  Potestas  et  terror  apud  eum 
est,  qui  facit  concordiam  in  sublimibus  suis. 

16.  Deus  solus  potens  et  metuendus.  —  Ac  si  aper- 
te  dicat :  Solns  corda  mortalium  veraciter  terret,  qui 
ex  divinitatis  suae  potentia  veraciter  haec  possidet. 
Humana  enim  potentia  quem  terrorem  inciitit, 
qnae  jure  ejnsdem  potentiae  quando  careat  nescit  ? 
Recte  autem  dicitur:  Quifacitconcordiaminsublimi- 

in  horrea  sua. 

*  Laudun.,  Ebroic.  et  alii,  siita  nonest,  mentitum 
me  arguere  quis  potest  f 

« 1  Laud.,  dicta  fallaciw  '  duo  Ebroic.  et  Gorm., 
dictam  fallaciam. 


19 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


20 


hus  suis,  qniH  mnlta  sibimet  inferius  dissident,  sed  A  ditur,  Grsecornm  sibi   princeps  adveniens  apparet. 


ad  concordem  snpomomm  plenitndinem  cnrrant ; 
et  ex  intern»  pacis  causa  agitnr,  nt  saepe  ea  quae 
sunt  exterins  sine  pace  disponantur.  Nam  bonos  om- 
nipotcns  Deus  ad  meritnm  provehit,  cnm  contra 
corum  vitam  malos  saevire  permittit.  Atque  in  con- 
cordia  componnntur  summa,  dum  confundnntur  in- 
fiina,  quia  inde  in  coelestibus  elcctos  suos  angelo- 
rum  choris  sociat,  unde  in  terrenis  et  infimis  *  re- 
probornm  mores  suis  nutibus  adversantes  portat. 

17.  Qui  angeli  sumine  concord^s  inter  se  confligere 
lUcantur.  —  Sed  intcr  haec  libet  inquirere  si  pax  in 
sublimibus  summa  retinetnr,  quid  est  qnod  per  an- 
gelum  Danieli  dicitur  :  Ego  veni  propter  sermones 
tux)s :  princeps  autem  regni  Persarum  restitit  mihi  vi- 


Qua  ex  re  innuitur  quod  adversum  Graecos  quoqne 
aliquid  Jndaea  commiserat,  quorum  profecto  cansa 
ereptioni  illius  resistebat.  Prophetae  igitur  preces 
angelus  exandit,  sed  Persarum  princeps  resistit,  quia 
etsi  jam  vita justi  deprecantis  ereptionem  populi  exi- 
git,  ejusdem  tamen  populi  adhuc  vita  contradicit,  nt 
quia  necdum  hi  qui  in  captivitatem  fuerant  ducti 
plene  purgati  sunt,  jure  eis  adhucPersae  dominentur. 
Michael  adjuvat,  sed  Gra^comm  princeps  ad  praelium 
vcnit,  quia  mereri  qnidem  veniam  tam  longa  oppres- 
sorum  captivitas  poterat,  sed  ereptionis  eorum  bene- 
ficio  hoc  quoque  quod  in  Graecos  deliquerant  obvia- 
bat.  Rccte  ergo  dicitur  quod  contra  se  angeli  veniunt, 
quia  subjcctarum  sibi  gentium  vicissim  merita  contra- 


ginti  et  uno  diebus ;  et  ecce  Michael,  unus  de  principi'  g  dicunt.    Nam    sublimes   spiritus   eisdem    gentibus 


bus  primis,  venit  in  adjutoHum  mihi  (Dan,  x,  13). 
Et  paulo  post :  Nunc  revertar  ut  prcelier  adversum  * 
principem  Persarum,  Cum  enim  egrederer,  apparuit 
pvinceps  Grcecorumadveniens  (Ihid.,  20).  Quos  ilaque 
alios  principes  gentium,  nisi  angelos  appellat,  qui 
sibi  rosistere  exeunti  potuissent?  Quse  ergo  esse  pax 
iii  subliniibus  potcst,  si  inter  ipsos  quoque  angelicos 
spiritus  praeliandi  ccrtamen  agitur,  qui  seraper  con- 
spcctui  veritatis  assistunt  ?  Sed  quia  certa  angelorum 
niinistcria  dispcnsandis  singulis  quibusque  gentibus 
sunt  pr«T3lata,  cum  subjcctorum  mores  adversum  se 
\icissiiii  prappositorum  spiritunm  opem  merentnr, 
ipsi  qui  praesunt  spiritus  contra  se  venire  referuntur. 
Is  namque  angelus  qui  Danieli  loquebatur  captivis 
Israclitici  populi  in  Perside  constitutis  praelatusagno- 
scitur.  Michael  autem  eorum  qui  ex  eadem  plebe  in 
Judajae  tcrra  remanserant  praepositus  invenitur.  Un- 
deet  ab  hoc  eodem  angelo  paulo  post  Danielidicitnr: 
Nemo  est  adjutor  meus  in  omnibus  his,  nisi  Micha^l 
princeps  vester  (Ibid.,  21).  De  qno  et  hoc,  qnod  prae- 
misimus,  dicit:  Et  ecce  Michael,  unus  de  principibus 
primis,  venitin  adjutorium  mihi  (Ibid,,  13).  Qui  dum 
ncquaquam  simnl  esse,  sed  venire  in  adjutorium  di- 
citur,  542  apertc  ei  popnlo  praelatns  agnoscitnr, 
qui  captivus  in  alia  parte  tenebatur.  Quid  est  ergo 
angelum  dicere :  Ego  venipropter  sermones  tuos,  prin- 
ceps  autem  regni  Persarum  restitit  mihi  (Ibid.,  13), 
nisi  sua  subditis  opera  nuntiare  ?  Ac  si  aperte 
dicat:  Prccuni  quidem  tuarum  merita  exignntntls- 
raeliticus  populus  a  jngo  snae  '  captivitatis  exuatnr, 


C 


principantcs  nequaqnam  pro  injuste  agentibus  decer- 
tant ;  sed  eorum  facta  juste  judicantcs  examinant. 
Cumque  uniuscujusqne  gentis  vel  culpa  vel  justitia 
ad  supernae  curiae  consilium  ducitnr,  ejusdem  gentis 
prjepositus  vel  obtinuisse  in  certamine,  vel  non  ob- 
tinuisse  perhibetur.  Quoram  tamen  omnium  una 
victoria  est  sui  super  se  opificis  voluntas  summa, 
quam  dum  semper  aspiciunt,  quod  obtinere  non  va- 
Icnt  nunqnam  volunt.  Bene  ergo  dicitur :  Qui  facit 
concordiam  in  sublimibtis  suis.  Sequitur : 
CAPUT  XIII  [Rec.  IX]. 

Vers.  3.  —  Nunquid  est  numerus  militum  ejus  ? 

18.  Angelorumnumerus  etsi  Deofinitus,  hominibus  est 
i»^/2i£t/s.— Incognitionehumanae  rationis  supernoram 
'spirituum  nnmeras  non  est,  quiaquanta  sit  illa  fre- 
quentia  invisibilis^exercitusnescit ;  de  quo  perDa- 
nielcm  dicitur :  Millia  miUium  ministrabant  ei,  et  decies 
millies  c^tena  miUia  assistebant  ei  (Daniel,  vii,  10). 
Superaoram  civium  numeras '  infinitus  et  definitns 
cxprimitur,  ut  qui  Deo  est  numerabilis,  essc  hoini- 
nibus  innnmerabilis  demonstretur.  Quamvis  aliud 
est  assistere,  aliud  ministrare.  Assistunt  enini  illa 
procul  dubio  potestates,  quae  ad  qnaedam  hominibus 
nuntianda  non  exeunt.  Ministrant  vero  hi  qui  ad  ex- 
plenda  officia  nnntioram  veniunt,  sed  tamen  ipsi 
quoque  contemplatione  ab  intimisnon  recedunt.  Et 
quia  plures  snnt  qui  ministrant,  quam  hi  qui  princi- 
paliter  assistunt,  assistentium  numeras  quasi  defi 
nitus,  •  ministrantium  vero  indefinitus  ost<»nditur 

[Vet.  VIII.]  19.  Dei  milites  cur  dicantur. —  Angeli 


sed  ost  adhuc  quod  in  eodem  populo  Persarum  domi-  ^  cos  vero  spiritus  recte  Dei  milites  diciinus,  quia  decer" 

iiio  purgari  debeat,  ♦  nt  de  ereptione  illius  Persarain 

princcps  mihi « jure  contradicat,  qnamvis  preces  tnas 

eoruin  quoque  lacrymoB  qni  in  Judana  rclicti  sunt  ad- 

juvent.  Unde  hoc  quoquo  qnud  diximns  snbjungit: 

Michael  princeps  vesUr  wnit  in  adjutorium  mihi.  Cnm- 

qne  ut  adversns  principem  Persarnm  praelietnr  egre- 


tare  eos  contra  potestates  aereas  non  ignoranius.  Quae 
tamen  ccrtamina  non  labore,  sed  impcrio  peragunt, 
quia  quidquid  agendo  contra  immundosspiritnsap- 
petnnt,  ex  adjntorio  cuncta  regentis  possunt.  De  hac 
namqne  643  militia,  nascente  rege  nostro,  scriptnm 
est :  Subito  facta  est  cum  angelo  multitudo  militice  c(e- 


*  Recent.  Ed.,  mentes,  relnctantibns  Mss.  et  vet. 
Exc.  Paulo  infra  leginius,  subjectorum  mores...  prce- 
posit.  sp.  opem.  mer. 

'  2  Laud.  et  BQ\\o\2iC,,a4versusprincipem  terrarum. 
'  Norm.  pleriqne,  servitutis. 

*  Pratell.  et  alii  Norm.  ita  habcnt,  quod  melins 
quidem  legitnr  quam^  unde  ereptionem,  nt  habent 


Editi  poster. 

5  Deesijure  in  1  Laud. 

*  1  Laud.,  spiritus  nescit. 

^  In  1  Laud.  simpliciter,  infinitus  exprimitur. 

"  Sic  nostri  Mss.,  non  ut  legitnr  in  Vulgat.,  infi- 
nitus. 


21 


MORAUUM  LIB.  XVII.  —  IN  CAPUT  XXIV  B.  JOB. 


22 


lestis  (Luc. ,l3),Cm  tamen  militis  electornm  qnoque 
hominum  numerus  jungitur,quiper  sublime  mentis 
desiderium,  a  terrenae  conversationis  servitute  libe- 
rantur.  De  quibus  per  Paulum  dicitur  :  Nemo  mili' 
tatis  Deo  implicat  se  negotiis  s(Ecularibus{IITim.Uy^). 
Qui  licet  nunc  pauci  appareant,  in  invisibili  tamen 
patria  innumerabilesregnant,quia  etsi  ex  comparatio- 
ne  pravorum  pauci  sunt,  in  congregationis  suae  fre- 
quentia  metiri  nequaquampossunt.  Quiavero  eorum- 
dem  militum  virtus  non  propriis  viribus,  sed  super- 
nae  gratiae  infusione  roboratur,  recte  subjnngitur  : 

CAPUT  XIV. 

Ibid.  —  Et  super  quem  *  non  surget  lumen  iUius  ? 

20.  Non  propriis  viribus,  sed  gratice  dono  fortes 
sunt.  —  Lnmen  quippe  Dei  est  gratia  praeveniens. 
Qus  si  in  nostro  corde  nequaquam  gratuito  consur- 
geret,  profecto  mens  nostra  in  peccatorum  suorum 
tenebris  obscura  remaneret.  Unde  subditur  : 

CAPUT  XV  [Rec.  X]. 

Vers.  4.  —  NunqiUd  jmtificari  potest  homo  cam-' 
paratus  Deo  aut  apparere  mundus  natus  de  muliere  f 

21  .Nemojustus  nisi  Deiillustratione,non  comparatuh 
ne.  ~  Versus  iste  superius  a  beato  Job  dicitur,et  nunc 
in  ejus  exprobratione  replicatur.  Omnis  namque  vir 
justus  Dei  iUustrationejustus  est,  non  comparatione. 
Humana  quippe  justitia,auctori  comparata,  *injusti- 
tia  est,  quia  etsi  in  ipsa  sui  conditione  homo  pcrsi- 
sleret,  creatori  non  posset  aequari  creatura  {Job  ix, 
2).  Cui  tamen  ad  graviora  defectns  pondera,accessit 
et  culpa,  quam  serpens  insidians  intulit,  et  muh'er  in- 
firmatapersuasit  {Genes.  iii,6).  Unde  nuncquia  homo 
per  mulierem  culpai  subditam  nascitnr,  reatus  primi 
infirmitas  ^  in  prole  propagatur.  Et  quia  in  radice  pn- 
truit  hnmani  generis  ramns,  in  conditionis  suae  viri- 
ditate  minime  subsistit.  Unde  recte  nunc  dicitnr  : 
Nunquid  justifkari  potest  homo  comparatus  Deo,  ant 
apparere  mundus  natus  de  muliere  ?  Ac  si  aperte  dice- 
retnr  :  Ne  contra  anctorem  suum  homo  superbiat, 
consideret  unde  hac  venit,  et  inteJiigat  quid  sit.  Sed 
ecce  nonnulli  per  donum  Spiritus  adjuti  contra  in- 
firmitatem  suaecamis  eriguntnr,  virtutibus  emicant, 
signorum  qnoque  miraculis  cornscant;nuIlustamen 
est  qui  sine  culpa  vilam  transeat,  quousquc  carnem 
corruptionis  portat.  Unde  adhnc  subditur : 

CAPUT  XVI. 

Vers.  5.  —  *  Ecce  etiam  luna  non  splendet,  et  stel^ 
Us  non  sunt  mundce  in  conspectu  ejus. 

22.  Nemo  itajustus,  ut  in  carne  corruptibili  omni 
peccato  careat.  —  Quid  per  lunam,  nisi  cuncta  simul 
Kcclesia;  quid  per  stellas,  nisi  singulornm  bene  vi- 
ventinm  animae  designantur  ?  qni  inter  pravorum 
hominum  conversationes,  dnm  magnis  virtntibus 
eminent,  quasi  in  tenebris  noctis  Incent.  Unde  per 
Paulum  qaoque  discipulis  dicitnr  :  Inter  quos  lucetis 


A  sicut  luminariain  mundo  (Philipp.  ii,  15).  Qniaenim 
sancta  Ecclesia  Innae  appellatione  exprimitur,  pro- 
pheta  testatur,  dicens  :  Elevatus  est  sol,  et  luna  stetit 
in  ordine  suo  (Habac.  iii,  11).  Elevato  enim  sole,  in 
sua  ordine  luna  statuitur,  quia  ascendenle  ad  coelos 
Domino,  sancta  protinus  Ecclesia  in  praedicationis 
auctoritate  roboratur.  Etqnia  stellarum  nomineele- 
cti  signantur,  rursum  Paulus  insinuat,  dicens  :  Stel- 
la  enim  a  stella  differt  in  claritate  {I  Cor.  xv,  41). 
[Vet.  IX.]  Luna  ergo  non  splendet,  et  stella)  non 
sunt  mundae  in  conspectu  ejus,  quia  nec  sancta  Ec- 
clesia  virtute  propria  tot  miraculis  emicat,  nisi  hanc 
praevenientis  gratiaedonaperfnndant,nec  singnlornra 
544  bene  viventiuin  mentes  a  peccatorum  macn- 
lis  mundae  sunt,  si  remota  pietate  judicentur,  quia 

B  apud  districti  judicis  oculos,  sua  unumquemqno 
corruptibilitas  inquinat,  ^  nisi  hanc  quotidic  gratia 
parcentis  tergat.  Electorum  quippe  aniraus  prodire 
ad  libertat^ra  justitias  nititur,  sed  adhuc  compede 
infirmitatis  tcnetur ;  et  culpas  quidem  subigere  per- 
fecte  desiderat,  sed  quousqne  corruptione  carnis 
astringitur,ejusvinculis,etiam  cnm  non  vult,  ligatur. 
Hinc  itaque  ^  colligat  quiinto  peccatorum  pondere 
pressi  sint  qui  contra  hac  dccertare  negligunt,  si 
plene  culpam  nec  illi  superant,  qni  contra  hanc  vi- 
riliter  pugnant.  Unde  et  postquam  dictum  est :  Ecce 
eliam  iuna  non  splendet,  et  st^Hce  non  sunt  mundw  in 
conspectu  ejus,  protinus  additur  : 

CAPUT  XMI. 

Vers.  6. —  Qiianto  ma^is  homo  putredo,  et  filius 
C  hominis  rei^mis  ? 

23.  Si  sanctiores  maculce  non  sunt  expertes,quot  sor^ 
dent  qui  carnis  spurcitiis  immerguntur  ? — Ac  si  aper- 
te  diccretur  :  Si  ipsi  quoque  essc  sinc  contagio  non 
valent,  qui  inter  praesentis  vitae  tenebras  virtutibus 
lucent,  quanto  reatn  iniquitatis  obstricli  sunt  qui 
adhuc  carnaliter  vivunt  ?  Si  a  peccato  csse  liberi  nc- 
queunt  qui  jam  in  ccplcstibns  desideriis  conversan- 
tur,  qni  peccatorum  ponderatolerant,  qui,  carnis  suaj 
voluptalibusdediti,  adhucputredinisjugum  portant? 
Hinc  Petrus  ait  :  Si  justus  vix  salvabitur,  impius  et 
peccator  ubi  parebunl  (I  Pet.  iv,  18)  ?  Hinc  pcr  Isaiam 
(licitur  :  Super  humum  populi  mei  spinw  et  vcpres 
ascendent,quanto  magis  snper"^  omnem  domum  fjaudii 
-^  civitatisexsultanlis  {Isai.  xxxii,  13)  ?Humuui  quippe 
populi  sui  Dominus  electorum  omnium  mcnlcm  vo- 
cat,  super  quam  spinas  ac  vepres  ascendere  pcrhi- 
bet,  quia  nec  ipsim  qnoque  esse  absque  punctionibus 
vitiorum  videt.  Domus  vero  gaudiicivitatisexsullan- 
tis  est  mens  pravorum,  qnae  dum  vcntura  supplicia 
conspicere  negligit,  in  carnis  voluptatc  se  deserens, 
inaniter  hilarescit.  Ail  ergo  :  Super  humum  populi 
mei  spincB  et  vepres  ascendent,  quanto  magis  super 
omnem  domum  gaudii  civitatis  exsultantis  ?  Ac  si  aper- 


'  Aliter,  non  surgit,  nt  legitur  in  Laud.,  Norm., 
etc. 
^  Laud.,  j»5(<(ia  non  est. 
'  Deest  m  prole  in  1  Land. 
•  Gemet.,  Ctic.  el  alii,  ecce  enim  et  ita  infra. 


s  Gil.  etGuss.,  nisi  /iMHC.Meliusin  Mss.  cl  al.Ed. 
nisi  hanc,  sc.  corruptibililatem. 
fi  Alii  Ed.,  coUigant,  invitis  Mss. 
'  Deest  omnem  in  Gemet. 


23 


SANCTI  GREGOHII  MAGNI 


24 


te  dicat :  Si  ct  iiiorum  mentein  vitia  deprinmnt,  qui  A  esse  aestiraant^afracta  se  utiiitatis  aiienant.  Undeet 


se  pro  coelestis  patriae  desiderio  affligunt,  quibus  ' 
culpis  substrati  sunt  qui  sine  ulla  formidine  sese  in 
carnis  voluptate  derelinquunt  ? 

24.  Primus  homoputredo,  cujm  filiivermes.  —  No- 
tandum  vero  in  sermone  suo  quantum  Baldad  ordi- 
nem  conditionis  nostrae  tenuit  et  nativitatis,  qui  ho- 
minem  non  vermem,  sed  putredinem,  filium  vero 
hominis  vermem  vocat.  Prinms  namque  humani  ge- 
neris  parens,  homo,  non  filius  hominis,  ex  quo 
quisquis  prodiit,  non  solum  homo,  sed  flliusquoque 
hominis  fuit,  Sicut  ergo  ex  homine  filius  hominis, 
ita  ex  putredine  nascitur  vermis.  Unde  recte  homo 
putredo,  filius  vero  hominis  vermis  vocatur.  Primus 
quippe  homo  putredo,  non  vermis,  quia  etsi  pcr 
mortem  putruit,  non  tamen  ex  putredine  per  nati-  q 
vitatem  venit.  Qui  autem  hominis  est  filius,  vermis 
dicitur,  quia  jam  ex  mortalium  corporum  corrup- 
tione  propagatur. 

25.  Igitur  quia  amicomm  verba  finita  sant,  beatus 
Job  altiori  acumine  prosecutionis  innititur,  ejusque 
dicta  tam  sunt  valida,  quam  extrema,  quia  et  sic 
usus  esse  '  jurisperitorum  solet,  ut  argumentum, 
quo  adversariis  suis  eminere  se  praevident,  ad  pro- 
secutionis  conclusionem  servent.  Sequitur  : 

CAPUT  XVIII  [VeL  X,  Rec.  XI]. 
Cap.  XXVI,  Vkrs.1,  2.  —  543  Respondeiis  autem 
Jobj  dixit  :  Cujus  adjutor  es?  ^  nunquid imhecillis  f 
et  sustentas  brachium  ejus,  qui  non  est  fortis  ? 

26.  Imbecillem  adjuvare  velle,  cliaritatis;  potentem. 


Veritatis  voce  discipulis  dicitur  :  Cum  feceritis  omnia 
qwB  prcBcepta  sunt  vobis,  dicite :  Servi  inutites  sumus, 
quod  debuimus  facere  facimus  (Lmc.xvii,10).  Sequitar: 

CAPUT  XIX. 

Vers.  3.  —  Cui  dedisti  consilium,  ?  forsitan  illi, 
qui  non  habet  sapientiam  ? 

28.  Stulto  consilium  dare,  charitatis,  sapienli, 
ostentationis ;  ipsi  sapienti(B,perversitatis  est.  —  Dare 
stulto  consilium,  charitatis  est ;  dare  sapienti,  os- 
tentationis ;  dare  vero  ipsi  Sapientiae,  perversitatis. 
Et  quia  hi  quos  tenere  haereticorum  speciem  diximus 
per  locutionem  suam  ostentationi  potius  quam  uti- 
litali  serviebant,  recte  adhuc  contra  Baldad  sub- 
ditur  : 

Ibid.  —  Et  prudmtiam  tuam  ostendisti  plurimam. 

Omnis  cui  prudentia  recta  est,  plurima  non  est, 
quia,  juxta  Pauli  vocem,  non  plus  appetit  sapere 
quam  oportet  sapere  (Rom.  xii,  3).  Cai  veroestplu- 
rima,  non  estrecta,  quia  dum  ultra  modum  tendi- 
tur,  in  quolibet  latere  culpae  declinatur.  Prudentiam 
vero  suam  plurimam  ostendunt  qui  videri  prae  aliis 
prndentiores  appetunt.  Unde  fit  plerumque  ut  cum 
uioderate  sapere  nesciunt,  etiam  fatua  loquantur. 
Pro  qua  re  ipse  adhuc  excessus  prudentiae  subjungi- 
tur,  ut  dicatur  : 

CAPUT  XX. 

Vers.  4.  —  Quem  docere  voluistif  nonne  eum,  qui 
fecit  spiramentum  ? 

29.  Quanta  Baldad   insipientia,  divince  sapientia 


elationis  est.  —  Adjuvare  imbecillem,  charitatis  est ;  C  «"«'^  prceferentis.  —  Per  spiramentum  vivimus,  per 


adjuvare  potentem  velle,  elationis.  Quia  igituramici 
ejus  haereticorum  speciem  tenentes,  quasi  adjuvantes 
Deum,  sapientiam  suam  ostendere  conabantur,  juste 
Baldad  reprehenditar,  ut  dicatur  :  Cujus  adjutor  es  ? 
nunqtUd  imbecilUs  ?  et  sustentas  brachium  ejus,  qui  non 
est  fortis  ?  Ac  si  aperte  dicat :  Dum  eum  juvare  ni- 
teris,  sab  cujus  magnitudine  succumbis,  omne  quod 
impendis  solatium,  de  ostentatione  est,  non  de  pie- 
tate. 

27.  Quo  sensu  Deum  adjuvare  dicimur.  —  Sed  inter 
haecsciendum  est,  quodplerumque  etiam  Deum,  qui 
videlicet  imbecillis  non  est,  humiiiter  agentes  adju- 
vamus.  Unde  et  per  Paulum  dicitur :  Adjutores  enim 
Dei  sumus  (/.  Cor»  ni,  9).  Nam  cum  ei  quem  ipse  per 


prudentiam  sapientes  sumus.  Prius  autem  nostrum 
est  vivere,  postmodum  sapere,  quia  ut  sapientes  esse 
valeamus,  prius  agitur  ut  simus.  Qai  ergo  vitam  de- 
dit,  ipse  procui  dubio  et  prudentiam  contulit.  Baldad 
autem,  quia  beatum  Job  flagellatum  proculpacredi- 
dit,  occultum  Dei  judicium,  quod  humiliter  venerari 
debuit,  superba  nisus  est  temeritate  penetrare.  Ipsi 
ergo  se  per  prudentiam  praetulit,  cujusjudicium  non 
intelligendojudicavit.  Ipsi  se  per  prudentiam  praeta- 
lit,a  quo  vivendi  spiraculum  accepit;  646  ac  si  plus 
ipso  esset  sapiens  a  quo  habebat  ut  esset.  Sed  quia 
beatus  Job,  sanctae  Ecclesiae  typum  tenens,  pauca  in 
superborum  correptione  protulit,  quos  tenere  haere- 
ticorum  speciem  non  ignoravit,  sicut  superius  dixit : 


internani  gratiam   infundit  nos  exhortationis  voce  d  Disputare  cum  Deo  cupio,  prius  vos  ostendens  fabri- 


concurrimus,  hoc  quod  ille  per  spiritum  agitintrin- 
secus  nos  exterius  ministerio  vobis  adjuvamns,  et 
tunc  solum  nostra  exhortatioad  perfectionem  duci- 
tur,  cum  in  corde  Deus  fuerit  qui  adjuvetur.  Unde  ot 
alias  dicit  :  Neque  qui  plantat  est  aliquid,  tieque  qui 
rigat,  sedqui  incrementum  dat  Deus  (Ibid,,  7).  Plan- 
tare  quippe  et  rigare,  adjuvare  est.  Quod  atramque 
vacuum  erit  ministerium,  si  in  corde  Deus  non  dat 
incrementum.  Sed  qui  de  sensu  suo  alta  sapiunt,  esse 
hamiliterDei  adjatores  noiant,qaia  dum  se  Deo  atiles 


cutores  mendacii,  et  cultores  perversorum  dogmatum 
{Job  XIII,  3,  4) ;  repente  se  ad  doctrinam  erigit,  et 
contraclatorum  imperitiam  scientiae  suae  latitudinem 
per  sententias  *  expandit,  dicens  : 

CAPUTXXI  [Vet.  XI,  Rec.  XII}, 

Vers.  5.  —  Ecce  gigantes  gemunt  sub  aquis. 

30.  Angeli  et  homines  superbi,  ignorantice  abysso  iu- 
volvuntur.  —  Dignum  quippeeratut  per  increpatio- 
nem  prius  tumorem  sapientiae  terrenacretunderet,et 
per  doctrinam  postmodum  ad  plena  mysteriis  verba 


*  Vindoc.,  culpis  prostrati, 

«  1  lJLXid.hsihei,jurisperitorumeXjurisperitis. 
^  Duo  Laad.,  nunquid  imbecilli. 


*  Corrupte  in  Edit.  Gilot.,  Vaticana,  et  quibus- 
dam  aliis,  expendit. 


25 


MORALIUM  LIB.  XVII.  —  IN  GAPUT  XXIV  B.  JOB. 


26 


transiret.  Gigantes  enim  vel  apostatas  angelos,  vel 
superbos  quosqne  homines,  nil  obstat  intelligi.  Hinc 
enim  per  prophetam  dicitur:  Mortui  ^  non  vivent, 
gigantes  non  resurgent  (Isai.  xxvi,  14).Quosnamque 
mortuos  nisi  peccatores  nominat  ?  Et  quos  gigantes 
nisi  eos  qui  de  peccato  etiam  superhiunt  appellat  ? 
Illiautem  non  vivunt,  quia  peccando  vitam  justitiae 
perdiderunt.  Isli  etiani  resurgere  post  mortem  ne- 
queunt,  quia  post  culpam  suam  inflati  per  supcrbiam, 
ad  poenitentiae  remedia  non  recurrunt.  Hinc  rursum 
scriptum  est :  Vir  qui  erraverit  a  via  doctrince,  in  ccelo 
gigantum  commorabitur  (Proi?.  xxi,  16);  quiaquisquis 
iter  rectitudinisdeserit,  quorum  se  numero  nisi  su- 
perborum  spirituum  jungit?  Bene  autem  contra  elatos 
dicitur  :  Ecc^  gigantes  gemunt  sub  aquis.  Ac  si  aperte 
diceretur :  Cur  de  scientia  homo  superbiat,  cum 
ignorantiae  abyssuset  ipsos  superbissimosangelorum 
spiritns  premat? 

31.  Qui  cwteris  prceesse  ambiunt,  iisdem  supponun- 
tur.  —  Si  autem  gigantum  nomine  potentes  hujus 
saeculi  designantur,  in  aquispossuntpopulifigurari, 
Joanne  attestante,  qui  ait :  Aqu(B  enim  sunt  populi 
(Apoc,  XVII,  15).  Bene  autem  contra  superbientem 
dicitur :  Ecce  gigantes  gemunt  sub  aquis,  quia  elati 
omnes  dum  in  hac  vita  assequi  '  honornm  celsitudi- 
nem  cupiunt,  sub  ponderibns  populorum  gemnnt. 
Nain  quanto  quisque  hic  altius  erigitur,  tanto  curis 
gravioribus  oneratur ;  eisque  ipsis  populis  mente  et 
cogitatione  supponitur,  quibus  superponiturdignita- 
te.  Et  bene  his  verbis  breviter  indicatur  quia  omnis 
superbia  eo  ipso  in  imo  jacet  quo  in  alta  seerigit,  ut 
inde  magis  cnnctis  supposita  sit,  unde  cunctis  expe- 
tit  snperesse.  Homo  qnippe  in  sublimibus  elevatus, 
tantos  super  se  sustinet,  quantos  suppositos  regit. 
Hi  autem  qui  talibns  sociantur,  ipsi  etiam  laboris 
eorum  participatione  deprimuntur.  Nam  cum  eis  la- 
borem  etiam  tolerant  ponderis,  dum  pariter  gloriam 
affectant  honoris.  Unde  cum  diceret :  Ecce  gigantes 
gemunt  subaquis,  protinusadjunxit: 

CAPUT  xxn. 

Ibio.  —  Et  qui  habitant  cum  eis. 

*32.  Faciliorem  vitiis  viam  aperiunt  majores  curue, 
Desideratm  dignitates  absque  peccato  mijiistrari  non 
possunt.  —  Ac  si  dicat :  Pariter  gemunt  qui  eorum 
gioria  ex  '  delectatione  sociantur.  Ipsa  autem  occu- 
patio  saeculahum  dignitatum  tanto  facilioribus  vitiis 
premitur,  qnanto  majoribus  curis  gravatur.  Humanus 
namque  aniinus  videre  et  devitare  peccata  utinam 
\aleat  vel  quietus.Quia  ergo  viditdesideratasrerum 
celsitudines  absque  peccatis  ministrari  nonposso,  et 
quia  divinae  ine  non  abscouditur  quidquid  illicitnm 
perpetrator,  apte  secutus  adjunxit : 


A  CAPUT  XXIII. 

Vers.  6.  —  Nudus  est  *  infemut  coram  illo,  et  nut~ 
lum  est  operimentum  perditioni. 

33.  Ira  divince  nullum  peccatum  absconditur.  — 
Quod  Paulus  Apostolus  quoque  ait:  Omnia  547 
^  enim  nuda  et  aperta  sunt  oculis  ejus  (Hebr.  iv,  13). 
^  Inferni  vero  et  perditionis  nomine  diabolum  om- 
nesque  damnationis  ejus  socios  designavit.  Quis 
vero  ille  sit  coram  quo  infernus  est  nudus^  sequitur 
dicens : 

CAPUT  XXIV  [Rec.  XIIT]. 
Vers.  7.  —  Qui  extendit  Aquilonem  super  vacuum. 

34.  Corda  divino  anwre  'vacua  diabolus  replet.  — 
Aquilonis  nomine,  in  sacro  eloquio  appeliari  diabo- 
lus  solet,  qui  ut  torporis  frigore  gentium  corda  con- 

^  stringeret,  dixit :  Sedebo  in  monte  testatnenti,  in  late- 
ribus  Aquilonis  (Isa.  xiv,  13).  Qui  super  vacuum 
extenditur,  quia  illa  cordapossidetquae  divini  amoris 
gratia  non  replentur.  Sed  tamen  omnipotenti  Deo 
suppetit  etiam  vasa  diaboli  cunctis  virtutibus  vacua 
suae  gratiae  munere  implere,  in  eisque '  divini  timo- 
ris  soliditatem  ponere,  quos  nnlla  conspicit  rectitn- 
dinis  actione  roborari.  Unde  apte  subjungitur : 

CAPUT  XXV. 

Ibid.  —  Et  appendit  terram  •  super  nihilum. 

35.  Ecclesia  super  gentiles  et  Judoeos  cui  niliilum  per 
peccatum  redactos  fundata.  —  Quid  enim  terrae  no- 
mine  nisi  sancta  Ecclesia  designatur,  quae  dum  verba 
pra^dicationis  suscipit,  fructum  boni  operis  reddit  ? 

Q  De  quaperMoysen  dicitur  :  Audiat  terraverba  ex orc 
meo,  exspectetur  sicut  pluvia  eloquium  meum  (Deut' 
xxxii,l  ,2].Etquid  per  nihiluipjnisi  gentiles  populi  de- 
signantur  ?  De  quibus  per  prophetam  dicitur  :  Omnes 
gentes  velut  nihilum  et  inane  reputatcB  sunt  (Isai.  xl, 
17).  In  eo  ergonihiio  terra  suspenditur,  quod  prius 
vacuum  ab  Aquiione  tenebatur,  quia  illa  corda  genti-  , 
linm  repleta  sunt  charitate  Dei,  quae  pressa  prius 
fuerant  torpore  diaboli.  [Vet.  XII.]  Potest  vero  et 
perhoc  vacuum  Judaeae  infidelitas  et  per  terram,  si- 
cutdiximus,  sanctae  Ecclesi<ne  fructificatio  designari. 
Vir  ergo  sanctns  Judaeae  pereuntis  casum  aspiciat, 
*  et  gentilitatis  merita  ad  veniam  redeuntis  cemat, 
ac  dicat :  Qui  extendit  Aquilonem  super  vacuum,  rt 
appendit  terram  super  nihilum.  Nam  qnia  Judaeorum 
cordalide  vacua  diabolosunt  subdita,  extendit  Aqui- 
lonemsuper  vacuum.  Quia  vero  nullis  '"  existentibus 
meritis  sicut  dictum  est:  Pro  nihilosalvos  facies  eos 
(Psal.  Lv,  8),  super  gentes  Dominus  fundavit  Eccle- 
siam  suam,  quae  per  prophetam  nihilum  sunt  voca- 
t;p,  apte  secutus  adjungit :  Appendit  terram  super 
nihilum.  Hoc  vero  quo  ordine  factum  sit,  mirifica 
subdens  ratione  contexit.  Ait  enim  : 


'  GiIot.,ut  in  Vulgata,  nonvivant...  nonreturgant, 

*  Germ.  et  Norm.,  honorem  celsitudinis. 
'  2  Laud.,  dilectione. 

*  Gonii.,  Corb.  Germ.  et  2  Laud.,  habenl  iiiferus. 
'"  Utic.  ct  plerique,  auiem,  uti  legitur  iii  Vulgata. 

*  2  Laud.,  inferi  vero  et  perd^tionis  nomen. 


^  In  vet.  Edit.  et  pene  omnibns,  divini  amoris  con- 
trafidem  Mss.  Anglic,  Norm.,  Corb.  Germ.,  etc. 

•  Norm.,  super  nihili,  et  ita  infra. 

'  Vindcx*.,  et  (lentiliiatis  rf»niam  ad  merit^i. 

^<^  Pratell.,  Ebroic.  ct  alii  ISonn.,  prcecedentibus 
meriUs, 


27 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


28 


CAPUT  XXVI  [Ree,  XIV]. 


Ybrs.  8.  —  Qui  ligat  aquas  in  nubibus  ^  suis,  ut  non 
erumpant  pariter  deorsum. 

36.  Nubium  nomine  designati  Apostoli  et  prcedica- 
tores.  —  Qnid  hoc  loco  aqnam  nisi  scientiain,  qnid 
nobes  nisi  praedicatores  appeilat?  Nam  qaia  in  sacro 
eloqaio  aliqnando  aqua  scientia  dicatur,  Salomone 
attestantedidicimus,  quiait :  Aquaprofunda  verbaex 
ore  viri,  et  torrens  redinidans  fons  sapientice(  Prov^ 
XVIII,  4).  Aqua  signari  scientiam  David  propheta 
testatur,  dicens  :  Tenebrosa  aqua  in  nubihus  aeris 
(Psal.  XVII,  12).  Id  est,  occulta  scientia  in  prophe- 
tis,  qui  ante  adventum  Domini,  duin  occuitis  sacra- 
mentis  gravidi,  mysteria  immensa  gestarent,  intuen- 
tiuin  oculis  eorum  intelligentia  caligabat.  Nubium 


A  rogavit  uta  terrareduceretpusillum,etitasedens  pra- 
dicabat  turbis  (Luc.  v,  3).  Per  navem  Petri  quid  aliud 
quam  commissa  Petro  Ecclesia  designatur  ?  De  qua 
ut  Dominus  turbis  confluentibus  praedicet,  eam  a 
terra  paululum  reduci jubet.  Quam  nec  inaltum duci, 
et  tamen  a  terra  praicipit  removeri,  profecto  signifi- 
cans  praedicatores  suos  rudibus  debere  populis,  nec 
alta  nimis  de  coelestibus,  nec  tamen  terrena  praedi- 
care.  Aqua  itaque  ligatur  in  nubibus,  quia  pr»dica- 
torum  scientia  infirmorum  mentibus  loquens  quan- 
tum  sentire  valet  docere  prohibetur. 

[Vet.  XIII]  38.  Infirmis  mentibus  tegenda  est  altior 
scientia.  —  Nam  plerumque  si  auditorum  cor  verbi 
immensitate  corrumpitur,  linguadocentiumindiscre- 
tionis  ♦  poena  mulctatur.  Unde  scriptum  est :  Si  quis 


vero  iiomine  quidhocin  loco  aliud  quam  praedicato-  B  f^P^^^ent  cisternam  et  foderit,  et  non  operuerit  eam. 


res  sancti,  id  est  apostoli,  designantur,  qui  per 
mundi  partes  circumquaque  transmissi,  et  verbis 
noverant  pluere,  et  miraculis  coruscare  ?  Quos  Isaias 
prophcta  longe  ante  intuens,  dixit :  Qui  sunt  548 
isti  qui  ut  nubes  volant  ?  Quia  igitur  vir  iste,  prophe- 
tico  plenus  spiritu,  in  hac  locutione  sua  ad  laudem 
Dei  initia  nascentis Ecclesiae  desiderat  exordiri,  stu- 
det  ejus  ordinem  ab  apostolorum  prji^dicationc  nar- 
rare,  qui  curaverunt  summopere  rudibus  populis 
plana  et  *  capabilia,  non  summa  atque  ardua  praedi- 
caro.  Nam  si  scientiam  sanctam,  qus  hic  aquae  no- 
mine  designatur,  ut  hauriebant  corde,  ita  ore  funde- 
rent,  immensitate  ejus  auditores  suos  opprimerent 
potius  qnam   rigarent.    Unde   religata  intrinsecus 


ceciderilque  bos  vel  asinus  in  eam,  dominus  cistemw 
reddet  pretiumjumentorum  (Exod.xxi,  33).  Quidest 
enim  aperire  cisternam,  nisi  intellectu  valido  Scri- 
pturae  sacrae  arcana  penetrare  ?  Quid  autem  per  bo- 
vom  et  asinum,  mundum  scilicet  et  immundum 
animal,  nisi  fidelis  quisque  et  infidelis  accipitur  ?  Qui 
crgo  cisternam  fodit,  cooperiat,  ne  illuc  bosvel  asi- 
nus  ruat,  id  est,  qui  in  sacro  eloquio  jam  alta  intel- 
ligit,  sublimes  sensus  coram  non  capientibus  per 
silentium  tegat,ne  per  scandalum  mentis  aut  fidelem 
parvulum,  aut  infidelem,  qui  credere  potuisset,  in- 
terimat.  Ex  morte  enim  jumentorum  debet  pretium, 
quia  illud  scilicet  ^  admisisse  coavincitur,  unde  ad 
agendam  poenitentiam  reus  tenetur.  *  Operienda  est 


scientia,  ut  non  pariter  deorsum  erumperet,  audito-  C  ^^^^^^  cisterna,  quia  coram  parvulis  549  mentibus 


res  suos  distillationo  verborum  nutriens,  nubes  illa 
loquebatur,  dicens:  Non  potui  loqui  vobis  quasi  spi- 
ritalibus,  sed  quasi  carnalibus,  tatiquam  parvulis  in 
Christo  lac  robis  potum  dedi,  non  escam  (I  Cor.  iii,  i, 
2).  Quis  enim  ferre  potuisset,  si  raptus  ad  tertium 
coelum,  raptus  in  paradisum,  etiam  arcana  \erba 
audiens  quae  loqui  homini  non  liceret,  tam  immen- 
sos  supernae  scientiae  sinus  aperiret(//  Cor.  xii,  2)? 
Aut  cujus  non  \irtutem  auditoris  opprimeret,  si  ea 
quae  intrinsecus  haurire  poterat,  in  quantum  carnis 
lingua  sufficeret,  extrinsocus  inundans  aquae  hujus 
immensitas  emanasset  ? 

37.  Rudes  auditores  non  inundatione,  sed  distilla' 
tione  scientice  suntii^gandi.  —  Ut  vero  auditoros  ru- 


togenda  est  alta  scientia,  ne  unde  cor  docentium  ad 
summa  attollitur,  inde  infirmitas  auditorum  ad  ima 
dilabatur.  Dicatur  igitur  recte:  Qui  ligat  aquas  in  nu- 
bibus,  ut  nonerumpantpariterdeorsum.Pa.nieTndLm-' 
que  aquae  erumperont,  si  coram  infirmis  auditoribus, 
quanta  est  scienlia  ox  ore  loquentis  emanaret,  si  si- 
mul  se  omnis  plenitudo  praedicationis  efl^underet,  *  et 
nil  sibi  cum  proficientibus  resorvaret.  Dignum  quippe 
est  ut  qui  praedicat  audientis  modum  considerct, 
quatenus  ipsa  praedicatio  cum  anditoris  sui  incromon- 
tis  crescat.  Sic  quippe  agere  unusquisque  praedicator 
debet,  sicut  cum  illo  divinitusagitnr,  utnequaquam 
cuncta  quae  sentit  infirmis  insinuet,  quia  ot  quous- 
que  ipse  carne  mortalitatis  infirmus  ost,  oa  quae  su- 


des  non  inundationc  scionti»,  sed  moderata  prajdi-  q  P^™*  suntcunctanonsentit.Praedicare  ergorudibus 


catioiiis  distillatione  foveantur,  ligat  Deus  aquas  in 
nubibus,  ut  nonerumpant  pariter  doorsum,quiado- 
ctorum  praedicationem  temperat,  ut  auditorum  infir- 
milas,  '  dictorum  rore  nutrita  c^nvalescat.  Quod 
bene  in  Evangelio  mystica  descriptione  narratur, 
dum  dicitur :  Ascendit  Jesus  in  naviculam  Petri,  et 


non  debet  quantum  cognoscit,  quiaet  ipse  de  supcr- 
nis  mysteriis  cognoscere  non  valetquantasint.  Hinc 
est  enim  quodPauIus  apostolus,  postquam  mysteriis 
ccelestibus  inlerfuit,  dicit :  Videmus  nunc  per  specu" 
lum  in  oBnigmate,  tunc  autem  facie  ad  faciem  (I  Cor, 
xiii,  12).  Unde  et  continuo  hic  sequitur: 


>  Deost  suis  in  Norin.  et  Gorm. 

'  i  Laud.,  capitalia. 

3  VitioseinposterioribusEdit.,  doctorum  rore. 

*  Oinnes  Norm.,  culpa. 

fi  Vindoc.,  amisisse.  Ita  otiam  duo  Laud.  etGerm. 

6  Post  tenetur,  in  Edit.  Basil.  1514,  Paris.  1518, 
et  sequont.  legitur:  Quisquis  namque  adalta  scientiw 
ftuenta  perveniens,  cum  hcec  apud  bruta  audientium 


corda  non  contexerit,  poBncereHsaddicitur,sij)erverba 
ejus  in  scandalum  sive  munda,  sice  mens  tmmunda 
capiatur.  Quob  verba  frustra  qua»rontur  in  omnibus 
Mss.  nostris.  Absunt  etiam  ab  Edit.l^aris.  1495  et 
antiquioribus  aliis.  In  csetoris  e  margine  in  toxtum 
transierunt. 
'  1  Laud.,  et  nilsi  proficientibus  reservant. 


29 


MOHALIUM  LIB.  XVII.  —  IN  CAPUT  XXIV  B.  JOB. 


30 


CAPUT  XXVII  [Rec,  XV]. 

Vers.  9.  —  Qui  tenei  vuUum  solii  sui,  et  expandit 
super  illud  nebulam  suam, 

39.  Inhacvitaglotna  Dei  ex  parte  iantum  cognosci' 
tur,  —  In  vultu  solet  cognitio  demonstrari.  Solii  ergo 
ejus  vultus  tenetur,  quia  a  nobis  in  hac  vita  rcgni 
ejus  gloria  non  quanta  intrinsecus  habetnr  agnosci- 
tur.  Super  quo  recte  expandi  nebula  dicitur,  quia 
sicut  est  illa  coelestis  regni  gloria  non  videtur.  Nam 
corpusquod  corrumpitur,  aggravat  animam,  et  deprimit 
terrena  inhnbitatio  sensum  multa  cogitantem  (Sap.  ix, 
15).Avidendoergoeonebulaaspergimur,quiaipsano- 
straB  ignorantiae  obscuritate  caligamus.  Unde  recteper 
Psalmislam  dicitur :  Caligo  subpedibus  ejus,  et  ascen- 
dit  super  cherubim,et  volavitfVolavii  superpenms  vento- 
rum,  etposuit  tenebras  latibulum  suum  {Psal.  xvii,  10). 
Caligo  namque  est  ei  sub  pedibus,  quia  non  *  in  ea 
claritate  ab  inferioribus  cernitur,  qua  in  superioribus 
dominatur.  Ascendit  enim  super  chernbim,  et  vola- 
vit.  Cherubim  quippe  plenitudo  scienti»  dicitur. 
Proinde  super  plenitndinem  scientiae  ascendisse  per- 
hibetur,  et  volasse,  quia  majestatis  ejus  celsitudinem 
scientia  nulla  comprehendit.  Volavit  igitur,  quialon- 
ge  in  altum  ab  intellectu  nostro  se  rapuit.  Volavit 
super  pennas  ventorum,  quia  scientiam  transcendit 
animarum.  Qui  posuit  tenebras  latibulum  suum,  quia 
dum  caligine  nostrae  infirmitatis  obscuramur  per  igno- 
rantiam  nostram  nobis  absconditur,  ne  a  nobis  modo 
in  aeterna  et  intima  claritate  videatur.  Unde  ei  et  in 
Canticis  canticorum  a  sponsa  dicitur :  Fuge,  dilecte 
mi,  fuge  {Cant,  viii,  14).  [Vet.  XIV.]  Fugit  nos,  di- 
cimus,  quoties  menti  nostrae  id  quod  reminisci  volu- 
mus  non  occurrit.  *  Fugit  nos,  dicimus,  quando  id 
quod  volumus  memoria  non  tenemus.  Sancta  ergo 
Ecclesia  postquam  mortem  ac  resurrectionem  Domi- 
ni,  ascensionemque  describit,  clainat  ei  prophetico 
plena  spiritu  :  Fuge,  dilecte  mi^  fuge.  Ac  si  diceret : 
Tu  qui  ex  carne  coraprehensibilis  factuses,  ex  divini- 
tate  tua  intelligentiam  nosfri  sensus  excede,  et  in 
teipso  nobis  incomprehensibilis  permane.  Tenet  ergo 
vultum  solii  sui,  quia  mdjestatis  sua;  potentiam  mor- 
talibus  abscondit. 

40.  Ipsa  angelorum  ministei^ia  minime  cogniia,  — 
Sed  si  ejus  soliumangelicasvirtutes  accipimus,  ipsis 
quippe  velut  sedi  regiae  praesidet,  sui  nobis  550  so- 
lii  vultum  tenet,  quia  quandiu  in  hac  mortali  carne 
subsistimus,  quae  quantaque  sint  illa  Angelorum  mi- 
nisteria  non  videmus.  Et  expandit  supcr  illud  nebu- 
lam  suam,  quia  procul  dubio  et  cor  nostrum  ad  quae- 
rendum  sublevat,  et  tamen  occulta  moderalione  agi- 
tur,  ulipsarequisitionis  suae  immensitate  reprimatur. 
Unde  scriptum  est  :  Dedit  abyssus  vocem  suam,  ab 
altitudine  phantasiw  suce  {Habac.  iii,  10).  Exclamare 
enim  mens  humana  in  admiratione  compellitur,  dum 
in  altitudine  considerationis  in  requisitionibus  suis 


A  eo  ipso  quo  latius  extenditur,  angustatur.  Vel  certe* 
quia  solium  Dei  ipsi  nos  sumus,  vultum  solii  sui  non 
imraerito  tenere  dicitur,  dum  nostra  scientia  progre- 
di  ad  altiora  prohibetur.  Super  quod  solium  suum 
suam  nebulam  Deus  aspergere  dicitur,  quia  invisibi- 
lis  manens,  occulta  snper  nos  judicia  exerit,  ut  et  fiat 
in  promptis  quod  videre  possimus,  et  tamen  origo 
facti  lateat  in  abditis,  ut  cur  fiat,  nescire  debeamus. 
Unde  et  apto  subdilur: 

;    :..  .QAPLT  XX^III  [1i€c.XVIl 

Vkrs.  iO.  -^  'Ttvmhvrn  *oitrmnyi^(^  eiquis,  usque 
dum.finianinr  lux  et  tenebrce. 

^ii -Fei^fe''ta  tBt^mit4iis  ^ckntia,;*  mUh  iribuitur 
quan(iiu\)ivimus.  — -Quia  p]ei-'inlque ui saproF§loquio, 
ut  supra  diximus,  aquarum  nomine  populi  designan- 
B  lur,  aquas  Dominus  termino  circumdat,  ^  quia  hu- 
mani  generis  ita  scientiam  moderatur,  ut  quousque 
vicissitudines  alternantium  temporum  transeant, 
perfecle  ad  cognitionem  claritatis  intimae  non  per- 
tingat.  Sin  vero  lucis  nomine  justos  accipimus,  te- 
nebrarum  vero  appellatione  peccatores  (unde  et  Pau- 
lus  dicit :  Eratis  aliquando  tenebrce,  nunc  autem  lux 
in  Domino  [Ephes.  v,  8]),  hoc  ipsum  quod  diximus 
sentiri  nil  obstat,  quia  perfecta  aeternitatis  scientia 
nulli  tribuitur,  quousque  cursus  justorum  injustorum- 
que  finiatur.  Sed  quia  mirum  non  est  carnales  popu- 
los  superna  nescire,  sanctus  vir  in  ejusdem  divinae 
potentiae  admiratione  se  erigit,  et  quod  ipsam  quoque 
angelorum  perfectorumque  hominum  *  scientiam 
transeat,  intuetur  dicens : 

C  CAPUT  XXIX  [Rec.  XVII]. 

Vers.  11.  —  ColumncB  cceli  contremiscunt,  etpavent 
ad  nutum  ejus. 

42.  Columnfc  c(eli  sunt  vel  angeli,  vel  summi  Eccle^ 
sice  pnedicatores,  vel  etiam  Ectlesice  ipsw.  —  Quid 
aliud  columnas  cojli  qnain  vel  sanctos  angelos,  vel 
summosEcclesiae  praedicatores  appollat  ?  Super  quos 
iii  coelestibus  crescens  universa  spiritalis  fabricae 
structura  surrexit,  sicut  alias  sancta  Scriptura  testa- 
tur,  dicens :  Qai  vicerit,  faciam  illum  columnam  in 
tnnplo  Dei  mei  {Apoc,  iii,  12).  Nam  quisquis  in  Dei 
op«*re  recta  intentione  firmatur,  columna  in  structura 
fabrica?  spiritalis  erigitur,  ut  in  hoc  templo,  quod  est 
Ecclesia,  positus,  et  utilitati  sit  et  decori.  Eos  vero 
Job  columnas  coeli  quos  Aposlolus  columnas  vocat 

D  Ecclesiae,  dicens :  Petrus,  ei  Jacobus,  et  Joannes,  qui 
videbantur  columnce  esse,  dextras  dederunt  mihi  (Ga- 
lal.  II,  9). 

43.  Possumus  etiam  coluinnas  cu)li  et  ipsas  Eccle- 
sias  non  inconvenienter  acciperc,  quae  inultae  unam 
calholicam  faciunt  toto  terrarum  orbediffusain.  Un- 
de  et  septem  Ecclesiis  scribit  Joannes  apostolus,  ut 
unam  catholicam  septiformis  gratiai  plenam  spiritu 
designaret  {Apoc.  i,  4 ;  li,  29).  Et  de  Domino  novimus 
dixisse  Salomonem:  Sapienlia  cedificavit  sibi  domum, 


*  Gerin.  ct  Corb.  Germ.,  non  ea  claritate. 

•  Ita  restituimus  ex  oinnibus  Mss.,  cum  prius  le- 
geretur  in  Ed.,  fugit  nos,  dicimus,  quoties  idquod  re- 
mimsci  volumut  memoria,  etc. 


3 1  Laud.j^MiV;  hnmannm  Cjenusiiasrientia  moderatur, 
*  In  postor.  Vulgatis,  scientia  iranseat,  quod  vide- 
tur  sensu  carere.  Locum  hunc  correximus  ex  Mss., 
praesertim  Germ.,  Corb.  Germ.  et  Normau. 


di 


SANCTI  GREGOHU  MAGNI 


32 


exeidit  columnas  septein  {Prov,  ix,  1).  Qui  ut  id  de  A  collidant.  Sed  jam  in  fortitudine  illius  maria  con- 
~  gregatasant,quiaincarnatoDominodiscordantiasaB- 

cularium  corda  concorditer  credunt.  Jam  Petrus  in 
mari  ambulat,  quia  nimirum  Christi  praedicatoribus 
illa  quondam  tumida  humili  auditu  corda  substracta 
sunt  ut  recte  etiam  in  Evangelio  hujus  mundi  man- 
suetudinem  figuraverit,  quod  procellosa  maris  aqua 
Domini  pedibus,  presso  tumore,  calcata  est.  Sed  quo- 
nam  modo  id  actum  sit  aperitur,  dum  dicitur :  Et 
prudentia  ejiis  percussit  superhum. 


septem  Ecclesiis  se  dlxisse  innotesceret,  secutus 
etiam  sacramenta  ipsa  diligenter  insemit,  dicens  : 
Immolavit  victimas^  miscuit  vinunij  et  proposuit  men- 
sam,  551  fnisit  ancillas  suas,  ^  ut  vocarent  ad  arcem 
et  mienia  civitatis :  Si  quis  e&t  parvulus,  veniat  ad  nte 
(/&td.,2-4).  Immolavit  enim  Dominusvictimas,  seip- 
sam  ofTerendo  pro  nobis.  Miscuit  vinum,  praec^pto- 
rom  suorum  poculum  ex  narratione  historica  et  in- 

diftjira 
\est 


46.  Deus  maluitprudentiapercuterediaholum,quam 

, ,  _,      _-^ ,       esl      fortitudine.  Incamationis  (Bconomia.  — Quis  hic  su- 

Scripturam  sacrjjm^  quoj^fgs^os  «d;se«Jquc  JVBCUlj*:  perbus  alius  appellatur,  nisi  illequi  dixit :  Ascendam 
oneribus  y^nieoti  j>^e  larfti  n(tt  rlfiiij;  p^coitcar.:  g^^p^j,  altitudinem  nuhium,  similis  ero  Altissimo  {Isai. 
adversarios*Sua'fefecfiohe  nos  roborat.  Undeetalias  ^iv,  14)  ?  Et  de  quo  voce  Dei  dicitur :  Qui  factuscst 
abEcclesia  dicitur:  Posuisti  in  conspectu  meo  men-  g  «(  nuHum  timeret,  et  ipse  est  rex  «  super  omnes  filios 
sam,adversuseos  qui  trihulantme  {Psal.  xxii,  5).  Mi-      superhiw  {Joh  xli,  25).  De  quo  eliain  huic  sententiaB 


sit  ancillas  suas,  apostolorum  videlicet  animas,  iii 
ipso  suo  initio  infirmas,  ut  vocarent  ad  arcem  et 
mcBuia  civitatis,  *  quia  dum  internam  vitam  denun- 
tiant,  ad  alta  nos  mcenia  supernae  civitatis  levant, 
quaB  profecto  moenia  nisi  humiles  non  ascendunt. 
Unde  illic  ab  eadem  Sapientia  subditur :  Si  quis  est 
parvulus,  veniat  ad  me  {Prov.  ix,4).  Ac  siapertedi- 
cat :  Quisquis  se  apud  se  inagnum  aistimat,  aditum 
sibi  mei  accessus  angustat,  quia  tanto  ad  me  altius 
pertingitur,  quanto  uniuscujusque  mens  apud  se  ve- 
rius  humiliatur. 

[Vet.  XV.]  44.  Judicia  Dei  nemo  potest  indagare. 
—  Sed  quantalibet  quisque  virtute  proficiat,  quanta 


552  David  propheta  concordat,  dicens  :  Tu  humi- 
liasti,  sicut  vulneratum,  superhum  {Psal.  lxxxviii, 
il).  Sed  quamvis  simplici  naturae  divinitatis  non 
sit  aliud  esse,  et  aliud  sapere,  nec  aliud  sapere,  et 
aliud  fortem  esse,  quippe  quia  ipsa  fortitudo  quae 
sapientia,  et  ipsa  sapientia  quae  divinilatis  essentia 
est,  vigilanter  tamen  intuendum  puto  quod  vir  iste 
prophetico  plenus  spiritu  superbum  diabolum  pru- 
dentia  Dei  potius  maluit  dicere  quam  fortitudine  esse 
percussum.  Non  enim  ait  fortitudo,  sed  prudentia 
ejus  percussit  superbum.  Nam  quamvis,  sicul  dictum 
est,  propter  naturam  simplicem,  Dei  fortitudo  sa- 
pientia  sit,  Dominus  tamen  diabolum,  quantum  ad 


libet  scientia  excrescat,  penetrare  non  sufficit  qiio  ^  f^^^iQj^  spectat,  non  virtute,  sed  ratione  superavit. 


nos  conditor  moderamine  judiciorum  regat.  Dicat 
ergo :  Columna  cwli  contremiscunt,  et  pavent  ad  nutum 
$jus,  quia  in  plerisque  nec  ipsi  pertingere  ad  volun- 
tatis  ejus  celsitudinem  praevalent  quiejusdem  volun- 
tatis  praBmia  denuntiantes  vident.  Quod,sicut  supe- 
rius  diximus,  de  sanctis  quoque  angelis  nil  obstat  in- 
telligi,  quia  ipsae  quoque  virtutes  coelestium,  quae 
honc  sine  cessatione  conspiciunt,  in  ipsa  sua  con- 
templatione  contremiscunt.  Sed  isdem  tremor  ne  eis 
poenalis  sit,  non  timoris  est,  sed  admirationis.  Quia 
vero  quantus  pavor  sit  admirationis  ejus  intulit, 
nunc  ordinem  nostrae  salutis  narrat.  Sequitur : 

CAPUT  XXX  [Rec.  XVIII]. 

Vehs.  12.  —  In  fortituditie  illius  repent^   marUi 


Ipsenamque  diabolus  in  illa  nos  parentis  primi  radice 
supplantans,  sub  captivitale  sua  quast  juste  tenuit 
hominem,  qui,  libero  arbitrio  condiXus,  ei  injust.i 
suadenti  consensit.  Ad  vitam  namque  conditus  in  li- 
bertate  propriae  voluntatis,  sponte  sua  factus  est  de  - 
bitor  mortis.  Delenda  ergo  erat  talis  culpa,  sed  nisi 
per  sacrificium  deleri  non  poterat.  Quaerendum  erat 
sacrificium,  sed  quale  sacrificium  polerat  pro  absol- 
vendis  homiiiibus  inveniri  ?  Neque  enim  justum  fuit 
ut  pro  rationali  homine  brutorum  animalium  victimic 
caederentur.  Unde  ait  Apostolus:  Necesse  estergo  exem. 
plaria  caslestium  his  mundari,  ipsa  autem  cxBlestia  me- 
liorihnshostiisquamistis{Hehr.  ix,23).  Ergosibruta 
animalia  propter  rationale  animal,  id  est  pro  homino: 


„.,;;:.„...  ^;-^,-..,»-.»..»^...  D -1.-'«^^^^^^^ 


45.  Iticamatione  Domini  mundus  presso  tumore  do 
milus.  —  Quid  aliud  maris  nomine  quam  praesens 
saeculum  designatur,  in  quo  corda  hominum  terrena 
quaerentiam  diversis  cogitationum  fluctibus  intume- 
scunt?  quia  elatione  superbiae  concitati,  dum  alteriia 
intentione  se  irapetunt,  quasi  *  adversante  se  unda 


sacrum 


<  1  Laud.,  ut  vocaret. 

*  Plurimi  Mss.  carent  verbo  est. 
5  Norm.,    et  proposuit  mensam  ,   quod 

textum  repraesentat  ad  amussim. 

*  Editi,  quia  dum  a!ternam,  Mss.  Turon.,  Laud., 
Germ.,  Corb.  Germ.,  Norm.,  etc.,  intemam  prae  se 

ferentibus.  ^  ^      *  t     j 

»  Turon.  et  Gemet.,  adversant^  se  undas ;  2  Laud., 


qui  pro  hominibus  offerri  debuisset,  ut  pro  rational' 
peccante  rationalishostiamactaretur.  Sed  quid,quod 
homosine  peccato  inveniri  non  poterat,  et  oblata  pru 
nobis  hostia  quando  nos  a  peccato  mundare  potuis- 
set,  si  ipsa  hostia  '  peccati  contagio  non  careret  ^ 
Inquinata  quippe  inquinatos  mundare  non  potuissel 

adversantes  se  nndw,  quod  etiam  habet.  Bellov. 

6  Utic.  ct  alii,  super  universos.  . 

7  Omnes  Mss.  nostri  habenl  peccati  contagw,  m 
primisCorb.  Germ.,  German.,  tres  Regii,  Bclvac., 
duo  Laud.,  Norm.,  etc.  Vet.  autcm  Ediiiones peccati 
contagione,  ex  quo  corrupte  irrepsit  in  GussanvU. 
peccati  cogitatione. 


^ 


MORALIUM  LIB.  XVII.  -  IN   CAPUT  XXIV  B.  JOB. 


Ergo  nt  rationalis  esset  hostia,  homo  fuerat  offc- 
rendus,  ut  vero  a  peccatis  mundaret  hominem,  ho- 
mo,  et  sine  peccato.  Sed  quis  esset  sine  peccato  ho- 
nio,  si  ex  peccati  commistione  descenderet  ?  Pro- 
inde  venit  propternosinuterum  virginis  Filius  Dei, 
ibi  pro  nobis  factus  est  homo.  Sumpta  est  ab  illo 
natura,  non  cuipa.  Fecit  pro  nobissacrificium,  cor- 
pus  suum  exhibuit  pro  peccatoribiis  victimam  sine 
pcccato,  quae  et  humanitate  mori,  et  justitia  ^  mun- 
dare  potuisset.  [VeL  XVI.]  Hunc  ergo  cum  post 
baptisma  vidit  antiquus  hostis,  mox  tentationibus 
impetiit,  et  per  diversos  aditusad  interiora  ejus  mo- 
litus  *  irrepere,  victus  est,  atque  ipsa  ^  inexpugnabi- 
lismentis  ejus  integritate  prostratus  {Matth.Wyiiteq.), 
htl  .DiaboluSyfrmira  teniato  interius  Christo,eufn  ex- 
tentwaflfsrmiww^— Sedquiadinterioranonvaluit,  3  tentandum  persona  requisita,  ut  aperte  proderetur 


34 

A  pleti  mnt  omnes  Spiritu  sancto,  et  ewperunt  loqui  va- 
riis  linguis,  prout  Spiritus  sanctus  dahat  eloqui  tUu 
(Act.  n,2-4).Ex  eo  ergo  acceperunt ornamenta  virtu* 
tis,  quos  immensa  ante  possederat  foeditas  timoris. 
Scimus  enim,  *  ille  apostolorum,  id  est  coBlonun 
primus,  dnte  acceptam  hujus  Spiritus  gratiam,  qno- 
ties  dum  mori  timuit,  vitam  negavit.  Qui  non  p(B- 
nis,  non  afflictionibus,  non  terribili  potestate  cujiu- 
quam,  sed  unius  mancipii  sola  esl  interrogatione 
prostratns.  'Et  quidem  mancipium  ne  sexusiirmior 
terribile  demonstraret,  ancilla  est  inquirente  tenta- 
tus  (Matth.  XXVI,  70).  Rursusque  ut  talis  sexus  in- 
firmitas  etiam  oflBcii  sui  dejectione  vilesceret,  non 
nb  ancilla  tantummodo,  sed  ab  ostiaria  est  ancilla 
requisitus  (Joan  xviii,  2o).  Ecce  quam  vilis  est  ad 


ejus  se  extenora  convertit,  ut  quia  mentis  virtuto 
victus  est^  eum  quem  decipere  tentatione  non  valuit, 
ad  camis  saltem  videretur  morte  superare,  atqne,  nt 
ante  nos  dictum  est,  permissos  est  in  illud  quod 
ex  nobis  mortalibus  Mediator  acceperat.  Sed  ubi 
potuit  aliquid  facere,  ibi  ex  omni  parte  devictus 
est ;  et  nnde  accepit  exterius  potestatem  Dominicae 
camis  occidendae,  inde  interiorpotestasejusquanos 
tenebat  occisa  est.  Ipse  namque  interius  victus  est, 
dum  quasi  vicit  cxterius;  et  qui  nos  jure  debitores 

mortis  tenuit,  jure  in  nobis  jus  553  mortis  amisit, 
qnia  per  satellites  snos  ejus  camem  perimendam 
oppetiit,  in  quo  nil  ex  culpae  debito  invenit.Dominus 


quanta  eum  timoris  infirmitas  possideret,  qui  nec 
ante  vocem  ostiarisB  ancillae  subsisteret. 

[Vet.  XVII.]  43.  Petri  fortitudo  eo  accepto.  —  Sed 
jam  hic  paulo  ante  timidus,  qualis  post  adventnm 
Spiritus  exstiterit  videamus.  Certe,  Luca  testante 
didicimus  contra  sacerdotes  ac  principes  quanta  Do- 
minum  auctoritate  praedicavit.  Nam  cum  facto  mira- 
culo,  quaestio  fuisset  exorta  (Act.  iv,  14),  et  sacer- 
dotum  principes,  seniores,  ac  scribae  in  apostolonun 
persecutione  concurrerent,  eos  in  medio  statuentes 
in  qua  virtute  miraculum  fecerint  percunctari ' 
curavemnt.  Quibus  repletus  Spiritu  sancto  Petms 
dixit :  Principes  popuH  et  seniores,  si  nos  hodiedijudi» 


ergo  noster  pro  nobis  mortem  solvit  mdebitam,  ut  •    l     1.   *   l     •  •    •  1?     •   • 

1.             5i  , .,                      ,   n        •*         j-  *  camur  m  benefacto  homints  infirmi,  m  quo  tste  salmis 

nobis  mors  debita  non  noceret.  Bene  itaque  dictum  p  .  -    ,          /       ..         .,         ,.'             .    .  . .  ^ 

„     ,    ^      .                 .,           ,        ^    .        ..    ^  est  factus,  notum  sit  ommbus  vobts,  et  omntplebilS' 

est  :  Prudentia  eius  percussit  superbum,  quia  anti-  '                            _      ^.   .  ,.  J           .    ^ 

,,.                                        ...      ^^„,  rael,quiatnnamtneJe8uChrtsttNazareni,quemvo8 

quus  hostis  per  excessum  praesumptionis  suae  eum  ^                                                      '^ 

etiam  perdidit  quem  iniquae  persuasionis  legeposse- 

dit ;  et  dum  audacter  eum  in  quo  nihil  sibi  compe- 


tebat  appetiit,  jure  illum  quem  quasi  juste  tenebat 
amisit.  Prudentia  itaque  non  virtute  percussus  est, 
qui  dum  ad  tentandum  Deum  solvitur,  ab  homine 
possidendo  religatur,  ut  inde  eum  qui  sub  ipso  erat 
perderet,  undecumiilo  qui  superipsum  estcongredi 
praesumpsisset.  Occiso  autem  carne  Domino,  quii) 
praedicatores  ejus  virtutum  gloria  sit  secuta,  narra- 
tnr,  cum  subditur  : 

CAPUT  XXXI  [Rec.  XIX]. 
Vers.  13.  —  Spiritu$  ejus  omavit  ccelos. 


crucifixistis,  quem  Deus  suscitaoit  a  mortuis,in  hoc  iite 
astatcoram  vobishalvus(Ibid.fi'iO).CvLmqvLe  erga  haBC 
persequentium  furor  excresceret,  eosque  sacerdotes 
ac  principes  Jesum  praedicare  prohiberent,  contra 
iram  principum  qua  auctoritate  Petrus  excreverit 
indicatur,  cum  illic  protinus  554  subditur :  Petrus 
pcro  et  apostoli  dixertuU  :  Obedire  oportet  Deo  magis 
quam  hominibus  (Ibid.,  v,  29).  Sed  cum  auctoritatem 
praedicantium,resistentium  prieceptanon  premerent, 
ad  flagollapervenitur.  Namsubditur  :  Tuncprincipes 
sacerdotum  cwsis  denunliavernnt  ne  loquerentur  in  no- 
min^  Jesu,  et  dimiserunt  eos  (Ibid.,  v,  40).  Sed  quia 
aposlolorum  virtutem  premere  nec  flagella  valuerant, 


48.   Infirmitas  apostolomm  eorumque  principis,  D  patenter  ostenditur,  cum  protinus  subinfertur  :  Et 


ante  acceptum  Spiritum  sanctum.  —  Quos  coelos,  nisi 
oos  de  quibus  scriptum  est  :  Cceli  enarrant  gloriam 
Dei  (Psal.xvni,  1)  ?  Quos  tunc  ornavit  Spiritus,  cum 
replevit.  Quod  Luca  referente  didicimus,  qui  ait  : 
Faclus  est  repente  de  coelo  sonus,  tanquamadvenientis 
spiritus  vehementis,  et  replecit  totam  domum  ubi  erant 
sedentes.  Et  apparuerunt  illis  dispertitw  linguce  tan- 
quam  ignts,  seditque  ^  super  singulos  eorum.  Et  re- 


i7/(  quidem  ibant  gaudentes  a  conspectu  concilii,  quo^ 
niam  digni  habiti  sunt  pro  nomim  Jesu  contumeliam 
pati  (Ibid.,  41).  Mox  etiam  post  flagellorum  gaudia 
quid  ageront  indicatur :  Omni  autem  die  in  templo  et 
circa  domos  non  cessabant  docentes  et  evangelizanies 
Christum  Jesum.  Ecce  ille  paulo  ante  timidus,  jam 
linguis  loquitur,  coruscat  miraculis,  infidelitatem  sa- 
cerdotum  ac  principum  libera  voce  increpat,  ad  prad- 


*  Gemet.,  mundare  debuisset. 

*  Vindoc.,  et  1  Laud.,  irrumpere. 


^  Gemet.  et  alii,  in  expugnabili. 

♦  Pleriqne  Mss.,  supra  singulos. 

^  Addant  Vnlgati  qtwd,  contra  Mss.  auctoritntem, 


stante  alias  integro  sensu. 
^  Norm.,  Et  quidem  mancipii  ne,  etc. 
^  1  Laud.,  cceperuni. 

'  Duo  Laud.,  sauus. 


;{o 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


36 


dicaudum  Jesum,  exemplom  auctoritatis  caeteris  A  iniquorum.Quac  quia  ad  pravitatem  propriam  traxit, 


praestat,  ne  in  nomine  ejus  loqui  debeat  verberibus 
prohibetur,  nec  tamen  compescitur.  Contemnit  fla- 
gella  caedentiumyqui  paulo  ante  requirentium  vcrl)a 
timuerat ;  ct  qui  ancillae  vires  requisitus  expavit,  vi- 
res  principum  csesus  premit.  Sancti  enim  Spiritus 
jamvirtute  soiidatus,  bujusmundi  altitudines  liber- 
tatis  calce  deprimebat,  ut  in  imo  esse  ^  cerncret 
quidquid  contra  creatoris  •  gratiam  altum  tumcret. 
[Vet.  XVI  11.]  50.  Quibusdoniset  virtulibus,  effuso 
in  $e  Spiriiu  sanclo,  fulserint  apostoli.  —  Uaec  sunt 
ornamentacoelorum,ha}c  sunt  dona  Spiritus,  quae  di~ 
versis  manifestari  virtutibus  solcnt,  quas  occulta) 
dispensationis  munere  divisas  Paulus  cnumerat,  di- 
'  cens  :  Alii  quidem  per  Spiritum  datur  sermo  sapien^ 


quasi  in  eorum  habitatione  requievit.  Sed  obstetri. 
cante  manu  Domini,  tortuosus  coluber  de  propriis 
cavernis  expulsus  est,  quia  dum  nobis  divina  gratia 
medetur^  is  qai  nos  tenuerat  antiquus  a  nobis  hostis 
ojicitur,  sicut  incarnata  Veritas  dicit :  Nuncprinceps 
hujus  munili  ejicietur  foras  {Joan.  xii,  3i).  Unde  jam 
nunc  ^  sanctos  omnes  non  tenendo  possidet,  sed 
tentaiido  persequitur.  Nam  quia  non  in  eis  intrinse- 
cus  regnat,  contra  eos  pugnat  extrinsecus ;  et  quia 
intus  dominium  perdidit,  bella  molitur  foris.  Ille 
enim  oum  de  carnalibus  hominum  cordibusexpulit, 
qui  propter  homines  ad  incamationem  venit :  dum- 
que  corda  infidelium  tenuit,  quasi  manum  ad  lati- 
bula  scrpentis  misit.  Unde  recte  per  prophetam  dici- 


ti(g,  alii  autem  sermo  scientice  secundum  eumdem  spi-  q  tVLT.DelectaMturinfansabubere^supcr  foramine  aspi- 


ritum,  alteri  fides  in  eodem  spiritu,  alii  gratia  sanita- 
tum  in  uno  spintu,  alii  operatio  virtutum,  alii  prophe- 
tia,  alii  discretio  spirituum,alii  genera  linguarum,  alii 
interpretatio  sermonum  (/.  Cor.  xii.  8,  9, 10).  Quae 
mox  generali  definitione  concludens,  ait :  Hcec  autem 
omnia  operatur  unus  alque  idem  Spiritus,  divUlens 
singulis  prout  vult.  Dc  his  ctiam  coelis  in  psalmo  di- 
ctum  est  :  Verbo  Domini  cwli  finnati  sunt  (Psal. 
xxxii,  6).  De  his  quoquc  ornamentisspiritus  subdi- 
tur  :  Et  spiritu  oris  ejus  omnis  virtus  eorum.  Bene 
itaque  dicitur :  Spiritus  ejus  ornavit  ccelos,  quia  prae- 
dicatores  sancti  nisi  promissa  Paracliti  dona  perci- 
perent,  nullo  fortitudinis  decore  claruissent,  Sed 
quia  sanctis  apostolis  virtutum  gratia  decoratis,  vitae 


dis;  et  in  cavenm  reguli  ^  qui  ablactatus  fueratmanum 
suam  mittet.  Non  nocebunt,  et  non  occident  in  univer- 
so  monte  sancto  meo  {Isai.  xi,  8).  Quem  namque  in- 
fantem  ab  ubere^  vel  eum  qui  ablactatus  fuerit  ^  nisi 
Dominum  appellat  ?  Qnid  vero  foramine  aspidis  et 
cavemis  reguli  nisi  corda  signavit  iniquorura  ?  Quia 
antiquus  hostis  dum  totum  se  in  corum  conscnsum 
contulit^  quasi  in  foraminc  proprio  coluber  tortuo- 
sus^  sinus  astutiae  colligendo  glomeravit.  Quem  ct 
aspidis  nomine  appellat  occulte  saevientem^  et  rcguli 
aperte  ferientem.  Manum  ergo  suam  Dominus  info- 
ramine  reguli  atque  aspidis  misit,  quando  iniquorum 
corda  divina  potestate  tenuit ;  et  comprehensum 
exinde  aspidem^  vel  reguluin,  id  est  captivum  dia- 


praedicatio  contra  infidelium  corda  convaluit,  et  an-  p  bolum  traxit,  ut  in  monte  sancto  ejus,  *  quod  est 


tiquus  hostis  ol)sessas  infidclium  mcntcs  praedicato- 
mm  Tocibus  expulsus  reliquit,  post  ornamenta  coe- 
lomm  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XXXII  [Rec.  XX]. 
Ibid.  —  Et  obstetricante  manu  ejus,  eductus  est  colu' 

ber  tortuosus. 
51 .  Serpens  antiquus  Dei  manu  ex  peccatorum  cor- 
dibus  quasiex  cavernis  suis,  ejecius  esi.  —  Quisenim 
colubri  appellatur  nomine,  nisi  antiquus  hostis,  et 
lubricus,  et  tortuosus,  qui  decipiendo  homini  colu- 
bri  ore  locutus  est?De  quo  perprophetam  dicitur: ' 
Leviathan  serpentem,  vectem  tortuosum  {Isai.  xxvii, 
1).  Qui  idcirco  loqui  serpentis  ore  permissus  est,  ut 
ex  ipso  vase  ejus  homo  cognosceret  qualis  esset  qui 


£cclesia^  electis  fidelibus  non  noceret. 

52.  Diabolus  leoni  comparatus.  —  llincnamque  in 
Canticis  canticomm  sponso  veniente  dicitnr  :  Coro- 
naberis  de  capite  Amana,  de  vertice  Sanir  et  Hermon, 
de  cubilibus  leonum  {Cant.  iw,  8).  Quid  enim  aliud 
leonum  nomine  quam  daemonia  designantur,  qua) 
ira  contra  nos  atrocissimse  cradelitatis  insaeviunt  ? 
Et  quia  peccatores  ad  fidem  vocati  sunt^  quorum 
quondam  corda  leonum  cubilia  fuerunt,dum  vicisse 
inortem  Dominus  eorum  confessione  creditur^  quasi 
de  leonum  cubilibuscoronatur.  Remuneratio  quippc 
victoriae  corona  cst.  Totics  ergo  ei  coronara  fideles 
oflFerunt,  quoties  hunc  vicisse  mortera  cx  resurre- 
ctione  confitentur.  Lco  ergo  de  cubilibus  suis  pelli- 


intushabitaret.  Sorpensquippenonsolumtortuosus^  tur,  quia,  obstetricante  manu  Domini,  tortuosus 
est,  sed  etiam  lubricus.  Quia  ergo  in  rectitudine  ^  coluber  in  cavemis  quas  tenuerat  habitare  prohibe- 
veritatis  non  stetit,  torluosum  animal  intravit.  Quia  tur.  Nam  victus  a  fidelium  cordibus  exiit,  qui  super 
vero  suggestioni  ejus,  *  si  primae  non  resistitur,  re-  haec  antea  sceptro  perfidiae  regnavit. 
pente  totus  ad  interna  cordis  dum  555  non  sen-  53.  PrimusChr%stiadf>entusinhumilitate,secundus 
titur  illabitur,  vcrba  ad  hominem  per  animal  lubri-  in  terrore.  —  Ecce  in  paucis  brevibusque  sententiis 
cum  fecit.  Cayernae  vero  hujus  colubri  corda  fuerunt     sanctus  vir  adventus  dominici  ordinem  retulit,  pon- 


*  Ita  Mss.  Germ.,  Corb.  Germ.,  Anglic,  Norm., 
Laud.,  etc,  ubi  in  Excusis  legitur  decerneret. 

■  Anglic,  gloriam. 

^  2  Laud.,  Leviathan  serpentem  vectem  leviathan 
serpentem  tortuosum. 

*  Ita  Germ.,   Corb. ,   Germ. ,    Turon.,  Laud.^ 
Norm.,  etc  Vulgati,  si  primo  non  resistitur. 

*  Ita  Mss.  At  Editi  sanctos  homines. 


*J  Pratell.i  Utic  et  alii  Norm.,  «wper  foramen..» 
et  in  cavernam» 

"^  Gemet.,  qui  ablaclatus  fuerit nonnocebunt 

neque  occident.  Ita  etiam  Laud. 

*  In  omnibus  Editis,  nisi  Deum^  invitis  Mss. 

»  Ita,  cum  Laud.,  Norm.  et  pene  omnibus  Mss. 
vet.  Edit.,  ubi  recentioribus  editoribus  magis  pla- 
cuit,  qu(e  est  EccL 


37 


MORALIUM  LIB.  XVIIL  —  IN  GAPUT  XXVII  ET  XXVUI  B.  JOB. 


38 


dera  expressit,  qnid  ex  cjus  incarnatione  fieri  potuit  A 
admirando  narravit.  [Vet.  XIX,  Rec.  XXI.]  Sed  qui 
mira  fecit  in  humilitate  veniens,  considerari  non  po- 
test  cum  quanto  terrore  venturus  est,  in  majestatis 
suaB  fortitudine  apparens.  Ordo  primi  adventus  illius 
pensari  et  conspici  in  tantum  potuit,  in  quantum  ad 
redimendos  carnales  veniens,  divinitatis  suae  ma^i- 
tudinemcarnalibusoculistemperavit.  Quis  veroejus 
celsitudinis  terrorem  ferat,  cum  secundi  adventus 
potentia  per  566  ignem  judicium  exercens,  in  po- 
testatis  suae  majestate  canduerit  ?  Unde  vir  sanctus 
adventum  illius  narrat  primum,  sod  lassatur  ad  se- 
cundum,  dicens : 

GAPUT  XXXIII. 

Vers.  14.  —  Ecce  hcec  ex  parte  dicta  sunt  viarum  g 
ejus  ;  et  cum  vix  parvam  stillam  sermonum  ejus  audie- 
rimus,  quis  poterit  tonitruum  magnitudinis  illins  in- 
tuerif 

54.  Terribilis  judicii  Dei  descriptio.  —  Quid  hoc 
loco  viarum  nomine  nisi  actiones  Domini  appellat? 
Unde  et  per  prophetam  Dominus  dicit  :  Non  enim 
sunt  vicBmecesicutvicBvestrcB  (Isai.  lv,  8).  Adventum 
ergo  Domini  narrans,  vias  Dei  ex  parte  retnlerat, 
quia  alia  ejus  actio  fuit,  qua  nos  condidit,  alia  qua 
redemit.  Ea  itaque  quae  de  Domini  actione  narravit, 
extremi  judicii  comparatione  levigans,  ait  :  Ecce 
tuec  ex  parte  dicta  sunt  viarum  ejus.  Quod  et  parvam 
stillam  sermonum  ejus  appellat,  quiaquidquid  altum, 
quidquid  terribile  in  hac  vita  positi  de  ejus  conside- 
ratione  cognoscimus  ex  immensitate  coelestium  se- 
cretorum,  velut  tenuis  ad  nos  gutta  superni  liquoris  ^ 
emanat :  Et  quis  poterit  tonitruum  magnitudinis  ejus 
intueri  f  Ac  si  aperte  dicat :  Si  humilitatis  ejus  ad- 
miranda  vix  ferimus,  sonorum  *  atque  terribilem 
majestatis  ejus  adventum  qua  virtute  lolerabimus? 
Hunc  tonitruum  adventus  illius  etiam  Psalmista  in- 
sonat,  dicens  :  Deus  manifeste  veniet,  Deus  noster,  et 

*  Editi  vet.  etrecent.,  harrendum.  Infra  soli  re- 
cent.  insinuat,  pro  insonat,  nt  habent  Mss.  Anglic, 
Norm.,  Laud.,  Bellovac,  etc. 


non  silebit ;  ignis  in  conspectu  ejus  ardebii,  et  in  cir- 
cuitu  ejus  tempestas  valida  (Psal.  xlix,  3).  Hinc  So- 
phonias  propheta  denuntiat,  dicens :  Juxta  est  dies 
Domini  tnagnus,  juxta  et  velox  nimis.  Vox  diei  Do- 
mini  amara,  tribulabitur  ibi  fortis.  Dies  irce  dies  illa, 
dies  tribuMionis  et  angustice,  dies  calamitatis  et  mise* 
nc8,  dies  tenebrarum  et  caliginis,  dies  nebulce  et  turbi^ 
nis,  dies  tubee  etclangoris  (Sophon.  i,  14-16).  *  Terro- 
rem  ergo  districti  examinis,  quem  Sophonias  tubam, 
beatus  Job  tonitruum  appellat.  Quem  Joel  quoque 
considerans  ait :  Conturbentur  omnes  luibitatores  ter- 
rce,  qnia  venit  dies  Domini,  qnia  prope  est  dies  tene'- 
brarum  et  caliginis,  dies  nubis  et  turbinis.  Magnus 
euim  dies  Domini,  et  terribilis  valde,  et  quis  sustine-- 
bit  eum  (Joel.  ii,  1)?  Sed  quam  incomprehensibilis 
sit  atque  inconsiderabilis  illa  magnitudo,  quia  in  se- 
cunda  ostensione  venturus  est,  bene  utcnnque  per- 
pendimus,  si  primi  adventus  pondera  sollicita  con- 
sideratione  pensamus.  Certe  ut  nos  a  morte  redime- 
ret,  mori  Dominus  venit,  et  defectum  nostrae  carnis 
in  suo  corpore  poenasque  toleravit.  Qui  priusquam 
ad  crucis  palibulum  perveniriet,  teneri,  conspui,  il- 
ludi,  et  alapis  ca^di  se  pertulit.  Ecce  ad  quanta  pro- 
pler  nos  venire  probra  consensit ;  et  tamen  prius- 
quam  se  teneri  permitteret,  persecutores  suos  requi- 
sivit,  dicens  (Joan.  xviii,  4)  :  Quem  quceritis  f  Gui 
illico  responderunt :  Jesum  Nazarenum.  Quibus  cum 
repente  diceret,  Ego  sum,  vocem  solummodo  mitis- 
simae  responsionis  edidit,  et  armatos  persecutores 
suos  protinus  in  terram  stravit.  Quid  ergo  facturus 
est,  cum  judicaturus  venerit,  qui  una  voce  hostes 
suos  perculit,  etiam  cum  judicandus  venit  ?  Quod  est 
illud  judicium  quod  immortalis  '  exerit,  qui  in  una 
voce  non  potuit  ferri  moriturus  ?  Quis  ejus  iram  to- 
leret,  cujus  et  ipsa  non  potuit  mansuetudo  tolerari  ? 
Gonsideret  ergo  vir  sanctus,  et  dicat :  Cum  vix  par- 
vam  stillam  sermonum  ejus  audierimus,  quis  poterii 
Umitruum  magnitudinis  illius  intueri  f 

*  Paulo  aliter  locus  hic  exstat  in  antea  Vulg.  11- 
lum  autem  restituimus  ex  Mss.  pene  omuibus. 
'  Gemet.,  exercet. 


667    LIBER   DEGIMUS    OCTAVUS. 

(Continet  expositionem  capUum  xxvii  et  xxvni  libri  Job  usque  ad  versum  21  dimidiatumf 

secundum  muUiplices  sensus.) 


[Rec.  /.]  1.  Scripturce  sacra  obscuritas  cuialtiorem  D 
ejus  sensum  investigandum  nos  movet.  —  Plerumque  in 
sacro  eloquio  sic  nonnulla  mystica  describuntur,  ut 
tainen  joxta  narrationem  historicam  prolata  videan- 
tor.  Sed  nepe  dicta  talia  in  eadem  historica  narra- 
tione  pemiista  %mX,  per  quae  superficies  historiae 
cimcta  cassetor  :  quae  dom  nil  historicum  resonant^ 
aliud  in  eis  inquirere  lectorem  cogunt.  His  enim  di- 
ctis  quae  aperta  credimus,  cum  interjecta  aliqua  obs- 
curius  invenimus,  quasi  quibusdam  stimulis  pungi- 
mur,  ut  ad  aliqua  altius  intelligenda  vigilemus,  et 


obscurius  prolata  sentiamus,  ea  etiam  quae  apertedi- 
cta  putavimus.  Gum  ergo  beatus  Job  de  sermone 
Domini  et  de  inagnitudine  tonitrui  loqueretur,  eis- 
dem  verbis  protinus  subinfertur : 

GAPUT  PRIMUM  [Vet.  I,  Rec.  //]. 

Gap.  xxvii,  Vkrs.  1.  —  Addidit  quoque  Job,  cusu- 
mens  parabolam  suam,  et  ait. 

2.  Loquendi  genus  Job  parabolicum  et  mysticum,  — 
Quo  profecto  versu  ostenditur  hujussanctissimi  viri 
dicta  quam  mystice  sint  prolata,  dum  parabola,  id  est 
timilitudo  assumpta  narratur  ab  eo  qui  nihil  inferius 


.H) 


SANCTI  GRE60RI1  MAGNI 


V\ 


per  comparationemvelsimHitiidinemloqaitiir.  Absit  A  amaritadinis  susB  potestatem  tribuit,  sed  anctori. 


enini  ne  hoc  loco  parabolam  illud  music» '  organum 
sentiamus.  Neque  enim  fas  est  credere  quod  in  affli- 
ctione  poenarum  musicis  uteretur,  cum  per  Scriptu- 
ram  suam  veritas  dicat :  Musica  in  luctu  importum 
uarratio  est  (Eccli.  xxii,  6).  Nominata  ergo  parabola, 
ecce  '  textu  ipso  loquente  jam  discimus^  ne  juxta 
textum  tantummodo  ejns  verba  pensemus.  Ad  eam 
itaque  similitudinem  cuncta  trahenda  sunt  qna  fign- 
rate  Ecclesiadesignatur.  Etin  ipso  quidem  locutionis 
exordio  dicta  aperte  prolata  sunt,sedsubjunctisobs- 
curioribi;s  impUcantur.  Nam  plana,  ut  solet,  locu- 
tione  inchoat,  sed  verba  sua  per  mysticos  sensus 
gravida  narratione  consumat.  Itaque  ait  : 

CAPUT  II  [Rec.  111}, 


4.  Diabolusnullamj  nisi  Deopermittente,  tentandipO' 
testatem  hahet,  -  Scit  namque  quia  diabolus  licet  affli- 
ctionemjustorum  semper  appetat,  tamen  si  abaucto- 
re  nostro  potestatem  non  accipit,  ad  tentationis  ar- 
ticulum  nullatenus  convalescit.  Unde  et  omnis  voluntas 
diaboli  injustaest,  ettainen  permittente  Deo  omnis 
potestas  justa.  Exse  enimtentare  quoslibet  injuste  ap- 
petit,sedeos  qui  tentandi  sunt,prouttentandisunt,noQ 
nisi tentari Deus juste permittit.  [Vet,  //.]  Unde etiam 
in  libris  Regum  de  diabolo  scriptum  est:  Quia  spiritus 
Domini  malus'^  irruehatin  Saul  (I  Reg,  xviii,  iO). 
Ubi  juste  quaeritur :  si  Domini,  cur  malus;  et  si  malus, 
cur  Domini  dicatur?  Sed  duobus  verbis  comprehensa 
est  et  potestas  ^  justa  in  diabolo,  et  voluntas  injusta. 


Vers.  2.  —  VivitDeus,  qui  abstulit  judicium  meum,  g  Nam  et  ipse  dicitur  spiritus  malusper  nequissimam 


et  Omnipoten»  qui  ad  amaritudinem  adduxit  animam 
meam, 

3.  Contra  verha  detrahentium  sapientia,  contra  per- 
sequenUum  gladiospatientia  necessaria, —  3.  Quibus  ni- 
mirum  verbis  beatus  Job  et  sua  narrat,  et  sanctae  Ec- 
clesiae  tempora  afflictae  significat,  in  qnibus  aperta 
infidelium  pervicacia  premitur,  et  persecutionis  ama- 
ritudine  perturbatur.  Duobus  namque  modis  Eccle- 
sia  tentari  ab  adversariis  solet,  ut  videlicet  persecn- 
tionem  aut  verbis  patiatur,  aut  gladiis.  Sancta  vero 
Ecclesia  snmmopere  habere  ^  sapientiam  et  patien- 
tiam  studet.  Sed  exercetur  ejns  sapientia  cum  tenta- 
tur  verbis,  exercetur  ejus  patientia  cum  tentatur  gla- 
diis.  Nunc   vero  de  ea  persecutione  loquitur,  in 


voluntatem ;  et  idem  spriritus  Domini  per  acceptam 
justissimam  potestatem.  Bene  ergo  dicitur:  Vivit  Deus, 
quiabstulitjudiciummeum,  etOmnipotens  qmadama- 
ritudinem  adduxit  animam  tnmm^quia  etsi  hostis  saevit , 
qui  ferire  appetit,  creator  tamen  est  qui  eum  '  ad 
aliquid  praevalere  permittit.  Sed  quia  sanctus  vir  ad 
aliquid  invocat  a  Dei  vita  se  constrinxit,  ^  audiamus 
quid  sese  constringendo  subjungit.  Sequitur : 

CAPUT  III  [Rec.  IV]. 

Vers.  34.  —  Quia  donec  superest  halitus  in  me,  et 
Spiritus  Dei  in  naribus  m€is,nonloquenlurlabiamea 
iniquitatem,  nec  lingua  mea  medilabitur  mendacium. 

o.  Cum  omne  mendacium  iniquitas  sit,  ne  quidem 
Hcet  viiam  cujuslibet  mendacio  defendere.  —  Quod  prius 


qua  non   gladiis,  sed  falsis  assertionibus  lacessi-  q  iniqnitatem,  hoc  postniodum  repetens   mendacium 


tur.  Multos  autem  novimus  qui  cum  in  hac  vita  ali- 
qua  adversa  patiuntur,  Deum  esse  credunt.  NonnuIIi 
vcro  Deum  esse  aestimant,  sed  res  hnmanas  minime 
curare.  De  illis  quippe  per  David  dicitur  :  Dixitinsi- 
piens  in  corde  suo,  Non  est  Deus  {Psal.  xiii,  1).  Isti 
vero  ^  apud  eum  dicunt :  658  Quomodo  scit  Deus, 
et  si  est  scientia  in  excelso  {Psal.  lxxii,  11)  ?  Et  rur- 
sus  :  Et  dixerunt,  non  videbit  Dominus,  nec  intelliget 
Deus  Jacob  {Psal.  xciii,  7).  Vir  ergo  iste  sanctae 
Ecclesiae  typum  gestans  in  ipsa  afflictionis  suae  ama- 
ritudine  constitutus,  contra  utrosque  respondit.  Nam 
quia  essentiam  vita  habet,  mors  non  habet,  utDeum 
esse  faterelur,  ait :  Vivit  Deus.  Ut  vero  eum  res  hu- 
manas  curare  perhiberet,  subdidit :  Qui  abstulitjudi' 


dicit.  Nam  et  omne  mendacium  iniquitas  est,  etom- 
nis  iniquitas  mendacium,  qnia  profecto  ^  ab  aequitate 
discrepat  quidquid  a  veritate  discordat.  Sed  inter  hoc 
quod  ait,  loqui,  et postmodum  subdit,  meditari,ma- 
gna  distantia  est.  Nonnunquam  enim  pejus  est  men- 
dacium  meditari,  quamloqui.Namloqui  plerumque 
prsecipitationis  est,  meditari  vero  studiosae  pravitatis, 
Et  qnis  ignoret  in  quanta  distantia  culpa  distinguitur 
*^utrum  pra^cipitationc  aliquis,  an  studio  mentiatur? 
Sed  vir  sanctus,  ut  pcrfecte  adhaereat  veritati,  neo 
studio  se  perhibet,  nec  praecipitalione  mentiri.  Sum- 
mopere  enim  cavendum  est  omne  inendacium,  559 
quamvis  nonnunquam  sit  aliquod  mendacii  genus 
culpae  levioris,  si  quisquam  **  praestando  inentitur. 


cium  meum,  et  ad  amaritudinem  adduxit   aniwaw  tv  Sed  qnia  scriptum  est:  Os  quod7nentitur,occidil  ani 


meam.  Ista  etenim  quae  patitur,  non  casu  se  perpeti, 
sed  Deo  omnia  disponentc  testatur ;  nec  tentatori  suo 

*  NuIIuin  novimus  organuni  niusicum  ita  nunc  aut 
olim  appellatum.  Aliqua  tamen  sic  dicta  conjicere 
licet  propter  figuram  parabolicam  linea  iiimirum  pa- 
rabohca  descriptam. 

^  Recent.  Ed.,  ex  textu,  ab  antiquioribus  Excusis 
et  Mss.  recedentes.  Germ.  habet,  ergo  paraholam 
ecce  textuipso  loquentejam  discimus, 

'  2  Laud.,  sapientiam  et  scientiam  studet. 

^  Fortasse,  apud  Psalmistam,  In  Editis  legitur  apud 
se ;  sed  legendum  apud  eum  ex  Mss.  Norm.,  Laud., 
Turon.,  Germ.,  Corb.  Germ.,  etc. 

3  1  Laud.,  irruit. 

*  Vindoc.y  justa  a  Domino  et  in  diaholo  voluntas 
injmta. 


mam  {Sap.  i,  11).  Et :  *  Perdes  omymqui  loquuntur 
mendacium  {Psal.  v,  7),  hocquoque  '^  mendacii  ge- 

'  1  Laud.,  aliquot  prwvalere. 

^  Norm.,  videamus. 

^  Vindoc,  ab  iniquilate  non  discrepat, 

'0  1  Laud.,  utrum  distinctione. 

^^  Editi  onmes,  vitam  prmtando.  Atdeest  vitam  in 
Mss.  Corb.  Germ.,  Turon.,  Laudun.,Germ.,Norm., 
etc,  itaque  hic  prmstare  significat  benefacere.  Sic 
etiam  sumitur  apud  Isidorum.  Gregorii  fere  syn- 
chronum,  in  Synonymis,  o.  10,  de  mendacio,  nec 
casu  nec  studio  loquaris  falsum,  nec  utprcestes  men^ 
tiri  studeas,  Sic  profcctur  hic  locus  c.n,  q.  2.  c  16, 
omne  genus. 

^*  Duo  Laud.,  perdeseos. 

^'  Norm.,  mendacium. 


41 


MORALIUM  UB.  XVlll.  —  IN  CAPUT  XXVII  B.  JOB. 


M 


iias  perfecU  \irisainmopere  fnginnt,  nt  nec  vita  cu-  A 
jnslibet  per  eoram  fallaciam  defendatar,  ^  ne  saae 
animae  noceant,  dam  praestare  vitam  cami  nitantar 
aiienae ;  qaanqaam  hoc  ipsam  peccati  genas  facilli- 
me  credimas  relaxari.  Nam  si  quaelibet  culpa  (22,  q. 
S,  e.  20),  seqaenti  solet  pia  operatione  purgari ; 
qaanto  magis  haec  facile  abstergitur,  qaam  mater 
boni  operis  pietas  ipsa  comitatur  ? 

6.  Respondetur  objeetioni  ex  ohstetricum  jEgyptia- 
mtit  mendacio  petiUe, — Nonnalli  vero  ex  obstetricum 
fallacia  conantur  asserere  hoc  mendacii  genus  non 
esse  peccatam,maximeqaod  illis  mentientibus  scri- 
ptam  est :  Quia  ijedificavit  illis  Dominus  domos  (Exod, 
I,  21).  In  qua  magis  recompensatione  cognoscitur 
qaid  mendacii  calpa  mereatur.  Nam  benignitatis  ea- 
ram  merces,  qaas  cis  in  aetema  potuit  vita  retribui,  g 
*  pro  admista  culpa  mendacii,  in  terrenam  est  recom- 
pcnsationem  declinata,  ut  in  vita  sua  quain  mentiendo 
tueri  voiaerunt  ea  qux  fecerantbona  reciperent,'  et 
alterius  qaod  exspectarent  mercedis  suae  praemium 
non  haberent.  Nam  si  subtiliter  perpendatur,  amore 
vita3  praesentis  mentitae  sunt,  non  inlentione  mer- 
cedis.  Parcendo  qaippe  conatae  sunt  infantium  vi- 
tam  tegere  ;  mentiendo,  suam. 

7.  In  vei.  iest.  mendacium  lerior  erat  culpa,  quam 
in  Mco.  —  Et  licet  in  testamcnto  veteri  nonnulla 
possint  taiia  reperiri,  pene  nonquam  tamen  hoc  vel 
tale  geuns  mendacii  a  perfectis  admissum  studiosus 
ibi  lector  inveniet,  quamvis  mendacium  quamdam 
tenere  veritatis  imaginem  videatur,  et  sub  veteri 
forsitan  testamento  minoris  culpae  esse  potuit,  in  ^ 
qno  per  tauromm  hircorumque  victimas  sacrificium 
non  fuit  ipsa  veritas,  sed  umbra  veritatis.  Nam  in 
lestamento  no>o  praeceptis  altioribus  manifestata  per 
carnem  Veritate  proficimus  ;  justumque  est  ut  facta 
qiiaedam  quae  in  illopopuloumbrae  veritatis  deservie- 
raut  deseramus.  [Vet,  ///.]  Si  quis  vero  per  testa- 
mentum  vetus  vult  suum  tueri  mendacium  (22,  q.  2, 

e.  19),  quiaminusillic  quibusdam  fortasse  nocuerit, 
dicat  necesse  est  remm  alienarum  raptuni,  et  retri- 
bntionem  injuriae,  quae  iniirmis  illic  concessa  sunt, 
sibi  nocere  non  posse.  Quae  omnia  cunctis  liquet  . 
qaanta  animadversione  Veritas  insequitur,  quae  no- 
bis,  jam  significationis  saae  umbra  postposita,  in  vera 
came  declaratur.  Sed  qaia  sanctus  vir  nec  loqui  se, 
nec  meditari  mendacium  spondet,  haec  ipsa  in  qui- 
bas  veritati  congruit  ^  exsequendo  subjungit :  ^ 

CAPUT  IV. 
Vbrs.  5.  —Ahsit  a  me  utjustos  vos  esse  judiceniy  do- 
nee  deficiam,  non  recedam  ah  innocentia  mea, 

8.  Peecatoribus  adulariquamnoxium,  —  Ab  inno- 
centia  quippe  recederet,  si  bona  de  malis  aestimaret, 
Salomone  attestante,  qui  ait :  Qui  justificat  impiumj 
ei  qui  condmnat  justum,  uterque  abominabilis  estante 
Deum  (Prov,  xvii,  15).  Sunt  namqne  nonnulli  {Dist, 

*  Norm.,  Ne  su(B  vitce  noceant,  dum  prmtarecarni 
nituniur  alienae.  Germ.,  ne  suce  animcB  noceant,  dum 
prasiari  cami  nituntur  alience. 

*  Ita  Germ.,  Laudun.,  Nurman.,  Turon.,  Corb. 
At  Editi,  pro  admissa, 

Patrol.  LXXVf. 


XLvi«  c,  2)  qui  dum  male  facta  hominum  laudibus  ef • 
ferunt,  augent  quae  increpare  debuerant.  Hinc  enim 
per  prophetam  dicitur :  Va  qui  consuuni  pulvHlos  sub 
omni  cubito  manus,  et  faciunt  cervicalia  sub  caplte  uni- 
verswiBtatis  (Ezech.  xiii,  18).  Ad  hoc  quippe  pulvil- 
lus  560  ponitur,  ut  mollius  quiescatur.  Quisquis 
ergo  male  agentibus  adulatur,  puvillum  sub  capite, 
vel  cubito  jacentis  ponit,  ut  qui  corripi  ex  culpa  de- 
buerat,  in  ea  fultus  laudibus  inolliterquiescat.  Hinc 
rarsum  scriptuni  est:  Ipse  (edificabatparietem,  illiaU' 
tem  liniebant  eum{Ibid.,  xiii,  10).  Parietis quippe  no- 
mine  peccati  duritia  designatur.  iEdificare  ergo  pa- 
rietem  est  contra  se  quempiam  obstacula  peccati  con- 
struere.  Sed  parietemliniunt,qui  peccata  perpctran- 
tibus  adulantur,  ut  quod  iUi  perverse  agentes  aedifi- 
cant,  ipsi  adulantes  quasi  nitiduin  roddant.Sed  san- 
ctus  vir  sicut  mala  de  bonis  non  aestimat,  ita  judi- 
care  bona  de  malis  recusat,  dicens  :  Absit  a  me  ui 
justos  vos  judicem,  donec  deficiam,non  recedam  ab  iu" 
noceniia  mea,  Ubi  aperte  subjunxit  : 

Vers.  6. — Justificationem  meam  qmm  acpi  tenere, 
non  deseram, 

Coeptam  namque  justificationein  descreret,  si  in 
peccantium  laudem  declinaret.  Sed  quia  tunc  verius 
a  peccatis  alienis  absistimus,  cum  prius  nos  a  pro- 
priis  cnstodimus,  cur  de  eis  peccare  pertimescat,  ra- 
tionis  causas  insinuat,  cuin  subjungit  : 

CAPUT  V  [Rec.  V], 
iBiD.^Nequeenimreprehenditmecormeum  in  omni 

viamea. 

9.  Audiefites  prcecepta  divina  nec  facietites  coarguit. 
— Ac  si  aperte  dicat:  Pro  vobis  non  debeo  ad  culpain 
pertrahi,quipeccarein  propriis  formidavi.Sciendum 
vero  est  quodquisquis  apraeceptis  doininicis  discor- 
datopere,quotieseaaudita  corde  suo  reprehenditur 
atque  confunditur,  quia  id  quod  non  fecerit  ineino- 
ratur.  Nam  in  quo  se  errasse  considerat,  ipsa  se  ia- 
tenterconscienlia  accnsat.  Unde  David  propheta  de- 
precatur,  dicens:  Tunc  non  confundar,  dum'^  respicio 
in  omnia  mandata  tua  {Psal,cx\iu,  6).  Graviter  nam- 
que  unnsquisque  confunditur  quando  mandataDei  vel 
legendo,  vei  audiendo  respicit,  quae  vivendocontem- 
psit.  Hinc  enim  Joannis  voce  dicitur:  Si  cor  nosirum 
non  reprehenderU  nos,  fiduciamhabemus  ad  Deum;  et 
quidquid  petierimus  ab  eo,  accipiemus  (/  Joan,  ui,  21); 
ac  si  diceret  :  Si  id  quod  praecipit  facimus,  id  qnod 
petimus  obtinebimus. 

iO.Oraiione  actio,  et  actione  oratiofulciatur, — Valde 
namque  apud  Deum  utraque  haec  sibi  necessario  con- 
gmunt,  ut  et  oratione  operatio,  et  operatione  f ulcia- 
tur  oratio.  Hinc  enim  Jeremias  ait :  ScruUmur  vias 
nostras,  et  qu(eramus,  et  revertamur  ad  Dominum.Lece- 
mus  cordanostra  cum  inanibusadDeumin  caf/o<(  Thren. 
ui,  40).  Vias  etenim  nostras  scratari  est  cogitationum 
intema  discntere.Corda  vero  cum  manibus  levat,qai 

3  2  Laud.,  etalterius  quody  etc. 
*  1  Laud.,  et  sequoido  conjungat, 
^  In  Edit.  deest  in,  quod  exfiibent  Mss.  (iiim., 
Norm.,  duo  Laud.,  Turon.,  Corl».  Geriii. 


43 


SANCTI  GREGOHIi  MAGNI 


^4 


orationeDisaamoperibasroborat.Nam  quisquis  orat,  A  Ecclesia  eos  qnos  \iventes  carualiter  intra  sc  tolerat 


sed  operari  dissimulat,  cor  levat,  et  mauus  non  le- 
vat.  Quisquis  vero  operatur,  et  non  orat,  manus  le- 
vat,  et  cor  non  levat.  Juxta  ergo  Joannis  vocem, 
tunc  oor  fiduciam  in  oratione  accipit,  cum  sibi  vitas 
pravitas  nnlla  contradicit.  De  qua  rectc  fiducia  a 
sancto  viro  nunc  dicitur  :  Neque  enim  reprefiendii 
me  cor  memi  in  onmi  vita  niea.  Ac  si  aperte  dicat : 
Nequaquam  se  fecisse  remiuiscitur  unde  ih  suis  pre- 
cibu»  confundatur.  [Vet.  IV,]  Sed  quari  potest  quo 
pacto  a  corde  suo  reprebendi  se  dcnegat,  qui  se  pec- 
casse  superius  accusat,  diccns  :  Peccavi,  quid  faciam 
iibi,  0  cu8to8  561  homi7mm{Job.  vii,  20)?  Vel  certe: 
Si  justificare  m^  voluero,  os  memn  condemnabit  me 
(Job.  IX,  20). 


dc  simiiitudine  iinpiorum  notat.  Intusquippe  ei  ini- 
micus  est,  qui  fidelem  se  dum  affirmat  vocibus,  mo- 
ribus  ncgat.  Et  quia  oum  velut  ^  infidelem  a^stimat 
qui  illam  specie  tenus  iiitus  positus  vitio  pravse  ac- 
tionis  impugnat,  recte  dicit :  Sicut  impius  inimicus 
meu8,  et  adversarius  meus  qunsi  iniquus.  ^  Ac  si 
apcrte  dicat  :  A  me  etiam  fide  discrepat,  qui  mihi 
opere  non  concordat.  Sequitur  : 

CAl^UT  VII  [Rec.   VII]. 

Vers.  8.  —  0"«?  ^""'*  '"^P^s  est  hypocriUs,  si  avare 
rapiat,  et  non  Hberet  Deus  animam  ejus  ? 

13.  Hijpocrita  avnrus  est  ei  raptor.  —  Hypocrita, 
qui  Latina  lingua  dicitur  simulator,  justus  esse  non 
appetit,  sed  videri.  Et  idcirco  avarus  raptor  est,  quia 


li.  Qua'dam  pecmla  vitari  nequeunt.  —  Sed  scien-  g  duni  inique  agens  desiderat  de  sanctitate  ^enerari. 


dum  est  (juod  sunt  peccata  quae  a  justis  vitari  pos- 
sunt,  et  sunt  nonnulla  quae  etiam  a  justis  vitari  non 
possunt.  *  Cujusenim  corin  hac  corruptibili  c^rne 
consistens  in  sinistra  cogitationo  non  labitur,  vel  si 
usque  ad  consensus  foveam  non  incrgatur  ?  Et  tamen 
haec  ipsa  prava  cogitarc  peccare  est.  Sed  dum  cogi- 
tationi  resistitur,  aconfusiono  suaaninmsliberatur. 
Mens  ergo  justorum  etsi  libera  est  a  perverso  opere, 
aliquando  tamencorruit  in  perversa  cogitatione.*Et 
in  peccatum  ergo  labitur,  quia  salten)  in  cogitatione 
declinalur  ;  et  tamen  unde  semetipsam  postmodum 
fiendo  reprehendat,  non  habet,  quia  ante  se  reparat, 
quam  per  consensum  cadat.  Recte  ergo  is  qui  pecca- 
torem  se  confessus  est,  nequaquam  se  a  suo  corde 


laudcm  vitae  rapit  alien.T.  Studium  vcro  esse  hypo- 
critarum  solet  ut  et  quod  snnt  supprimant,  et  hoc 
quod  non  sunt  esse  sc  hominibusinnolescant,  qua- 
tenus  niensuram  suam  per  a^stimationem  transeant, 
et  ^  prseire  sc  cacteros  actionis  nomine  oslendant. 
Refngiunt  vidori  quod  sunt,  et  ante  oculos  homi- 
num  superducta  quadam  innocentiae  honestatc  se 
vostiunt.  562  Unde  recte  per  Evangelium  voce  nos- 
tri  Rodemptoris  increpantur,  cum  eis  dicitur:  Vaj 
vobis,  hypocritw,  quia  similes  farti  estis  sepulcris 
dcalbatis,  ^  quw  a  foris  quidem  apparent  homiuibus 
speciosa,  intus  vero  sunt  pleua  osAbus  mortuorum,  et 
omni  spurcitia.  Ita  et  vos  foris  quidem  apparetis  ho- 
minibusjusti,  intus  vero  pleni  esti^  nvaritia  etiniqui- 


reprehendi  confitetur,  quia  elsi  qua  illicita  fortasse  p  tate  (Matth.  xxiii,  27  ;   Luc.  xi,  39).  [Vet.  V.]  Quo 

contra  omnes  veraciler  sancti  nou  solum  gloriam 
supra  modum  suum  omnino  non  appetunt,  sod  etiam 
hoc  ipsum  videri  rofugiunt  (|uod  esse  n)eruorunt. 
Unde  ille  praidicator  ogregius  verilatis,  contra  pseu- 
doapostolos  loquens,  duni  virtules  oximias  operatio- 
nis  suie  pro  discipulorum  eruditione  narraret  (//  Cor. 
XI,  i3,  seq.),  dum  tot  se  pericula  tolerasse  coacer- 
vala  persecutione  describeret,  et  post  haec  usque  ad 
tertium  ccelum,  rursumquo  in  paradisum  raptum  se 
esse  memoraret,  ubi  tanta  cognoscero  potuisset, 
quanta  loqui  omnino  non  posset  {Ibid.,  xii,  2),  erat 
de  se  adhuc  fortasse  admirabiliora  locuturus,  sed  ab 
humana  laude  alta  se  considerationo  tomperans,  sub- 
dit :  Parco  autem,  ne  quis  me  exisiimet  supra  id  quod 


cogitando  defuit  ^  unquam  rectitudini,  forti  tamen 
mentis  certamine  restitit  cogitationi.  Sequitur : 

CAPUT  VI  [Rec.  VI]. 

Vbrs.  7. —  Sicut  impius  inimicus  meus,  et  adcersa-' 
rim  meus  quasi  iniquus. 

12.  Ecclesia  pro  infideli  habct,  quem  intra  seposi- 
tum,  pravis  moribus  videt.  —  In  sacro  eloquio  sicut, 
et  quasi,  aliquando  non  pro  similitudine  ponitur, 
sed  pro  veritate.  Unde  est  illud  :  Vidimus  gloriam 
ejus,  gtoriam  quasi  unigeniti  a  Patre  {Joan.  i,  i4). 
Unde  et  hic  quoque  sicuty  et  qmsi,  pro  afiirmatione 
potius  quam  pro  similitudine  dictum  videtur.  Inter 
impium  vero  et  iniquum,  hoc  distare  nonnunciuam 
solet,  quia  omnis  impius  iniquus,  non  tamen  omnis 


iniquus  est  impius.  Impius  namque  pro  infideli  po-  rj  ridet  in  me,  aut  audit  aliquid  *  ex  me  {Ihid.y  xii,  6). 


nitur,  idost  a  piotato  roligionisalienus;  iniquus  vero 
dicitur,  qui  pravitato  operis  ab »quitatodiscordat,vel 
si  fortasse  Christianaj  fidei  nomen  portat.  Beati  igitur 
Job  voce  typica  sancta  Ecclesia,  quae  alios  recta3  fidei 
0ontradicentes  tolerat,  impiuin  se  hal>ere  fatetur  ini- 
micum.  Quia  vero  alios  sub  pr»elextu  fidei  intus  po- 
sitos  in  pravis  opcribus  patitur,  iniquum  suum  ad- 
versarium  detestatur.  Si  autem  ^cut,QX  quasi,  oportet 
magis  ut  pro  similitudine  positumsentiamus,sancta 

*  Vindoc,  quis  enim  in  hac  corrnptibili  carne. 

*  Sequentia  usque  ad,  et  tatnen  unde,  desunt  in 
Bellov. 

"*  Ebroic,  Pral.,  Germ.,  nonuiin^juam. 

*  2  Laud.,  velut  fidelem,  sed  male. 


llabobat  ergo  adhuc  dicondum  do  so  aliquid,  qui 
parcit  dicoro  ;  scd  ogitutrumquodoctor  ogrogius,  ut 
el  loquendo  qu»  egerat  discipulos  instruoret,  et  ta- 
condo  sese  intra  humilitatis  limitem  cuslodiret.  Ni- 
mis  namque  esset  ingratus,  si  de  se  discipulis  tota 
reticeret,  etfortasse  nimis  incautus,  si  de  se  totavel 
discipulis  proderet.  Sed  mirabiliter,  ut  dictum  est, 
egit  utrunKpie,  ut  loquendo  emdirot  vitam  audien- 
tium,  et  tacondo  custodiret  suam. 

"  Hrec  usque  ad,  sequitur,  desunt  in  Vindoc. 
c  2  Laud.,  prwire  se  bonos. 
'  In  Norm.,  Germ.  ot  plerisquo,  deost  a,  et  iegi- 
tur,  quw  foris. 
"  Gemet.,  Utic.  et  alii,  de  me. 


45 


MORALIUM  LIB.  XVIII.  —  IN  CAPUT  XXVII  B.  JOB. 


46 


14.  Sancti  ali^uando  se  lavdant  innojcie.  —  Scien-  A  ^ur  eis  :  Amen  dico  vobis,  nescio  vos  (Matth.  xxv, 


dum  vero  est  quod  sancti  viri  quolios  de  se  ali^iuid 
soquentibus  innotescunt,  moreni  creatoris  sui  iuii- 
tantur.  Nam  Deus,  qui  nos  prohibet  ne  proprio  ore 
laudemur,  per  Scripturam  sacram  laudes  suas  loqui- 
tur,  non  quia  ipse  eis  indigct,  qui  prolic^re  laudibus 
nescit,-  sed  dum  suam  nobis  magnitudinein  narrat, 
nostram  ad  se  imperitiam  sublevat ;  et  bona  sua  lo- 
quendo  nos  edocet,  quem  omnino  honio  nuncogno- 
sceret,  si  de  se  tacere  voluisset.  Idcirco  ergo  iaudes 
suas  indicat,  ut  valeamus  eum  audientes  cognoscere, 
cognoscentes  amare,  amantes  sequi,  sequenl^s  adi- 
pisci,  adipiscenles  vero  ejus  visione  perfrui.  Unde 
Psalmista  ait :  Virtntem  operum  siwrum  *  annuntiabit 
populo  suo,  ut  det  illis  hwreditatem  gentium  (Psal. 


11);  ^  quia  tanto  magna  tunc  exercetur  severitas, 
qiianto  nunc  major  misericordia  "^  prorogatur ;  et 
districle  tunc  judicium  non  correctisexerit^qui  pie- 
tatem  nunc  delinquentibus  patienterimpendit.  Hinc 
etenini  prupheta  ait:  Qmerile  Dominum  dum  inveniri 
potesty  innocateeum  dum  prope est  (Isai.  lv,  6).  *  Modo 
oniin  non  videtur,  et  prope  ost;  tunc  Aidobitur,  et 
propo  noii  orit.  Necduin  in  judicio  apparuit,  et  si 
quaritur,  invonitur.  Nam  niiru  nioducum  injudicio 
apparuoril,  et  videri  potest,  et  non  potest  inveniri. 
(Vet.  VI,  \  llinc  Salomon  sapientiaiii  refert  et  sua- 
vitor  blandientem,  el  lerribiliter  judicantem,  dicens: 
Sapientia  foris  proidicat,  ia  plateis  dat  vocem  suam 
(Prov.  I,  20).  Cujus  vocem  qiioque  insinuat,  sub- 


cx,  6).  Ac  si  aperte  dicat :  Idcircofortitudinem  suaj  g  dens :  Vsqxu^quo,  parvuU,  diligitis  infantiam,  et  stnlti 


operationis  insinuat,  '  ut  eam  quiaudiorildoiiisdi-^ 
tescat.  Morem  ergo  sui  creatoris  imitanles  sancti 
viri,  nonnunqnam  qujedam  de  se,  ut  audientos  in- 
struant,  non  ut  ipsi  proficiant,  manifestant ;  ot  ta- 
men  in  his  alta  se  consideratione  custodiunt,  ne  dum 
alios  a  terrena  intentione  erigunt,  ipsi  in  torrona) 
laudis  appetilione  niergantur.  Quorum  plorumque 
dicta  *  imitantur  hypocrilaj,  sed  dictorum  seiisum 
penilus  ignoranl,  quia  quod  justi  agunl  ad  ulJJitatom 
proximi,  hoc  ipsi  faciunt  ad  extensiouem  noiuinis 
sui.  Sanctus  autem  vir  hypocritas  intuens,  nequa- 
quam  gloriam  futuram  appetere,  sed  cupero  prtesen- 
tem  tenerc  aitu  Quw  enim  spes  est  hypocritcef  quia 
dum  prapsentia  diligit,  futura  minime  sperat.  Scri- 


ca  quw  sibi  sunt  noxia  ^  cnpiunt,  H  imprudentes  odi- 
bunt  sciontiam  (Ibid.,  2^)  ?  Conrertimini  ad  corre^ 
ptionem  meam;  en  pKpferam  tobis  spiritum  meum,  et 
ostendam  cerba  mea  (Ibid.,  23).  En  qualibus  verbis 
exprossa  ^'st  dulcodo  vucantis.  Vidoanius  nunc  qui- 
bus  insinnatur  niudis  sovoritas  incronantis,  utinfine 
quandotjuo  so  oxorceat  districtiu  puniontis.  Quia  po- 
cart,  inquit,  cl  rcnuistis;extendimannm  meam,  etnon 
fuit  qu.i  aspiceret;^^  despexistis  omne  consilivm  meum, 
et  increpatiunrs  meas  neglexistis  (Ibid.f  24,  25).Dicat 
jam  qualitor  feriat,  quosad  se  nullatonus  revertentes 
tanta  lunganimitato  sustentat.%o  quoque  in  int4:ritu 
ventro  ridebo  ct  snbsannabOy  cum  vobis  quod  timebatis 
adceneritj  ^'  cum  irruerit  repentina  calamilas,  etinte^ 


ptum  namque  est :  Quod  enim  videt  quis,quid  sperat  n  '''«^'  7«^«''  tempestas  imjruerit,  quando  venerit  super 


(Rom.  VIII,  24)?  Idcirco  ergoab  hypocritaadaUorna 
pra*mia  per  spem  minime  tenditur,  quia  quod  alio 
qua.Tendum  563  fuerat,  hic  se  tenere  gloriatur.  Cu- 
jus  quia  culpa  prolata  est,  etiam  poena  subjungitur, 
cum  protiuus  subinfertur : 

CAPUT  Vlll. 

Vers.  9.  —  Nunquid  clamorem  ejus  andiet  Deus, 
cum  venerit  super  illum  angustia  ?        ' 

15.  Qui  Deum  non  audit  in  lege  loquentem,  orans 
in  extremis  a  Deo  non  audietur.  —  Clamorem  ejus 
angustiae  tempore  Deus  non  andit,quiatranquillita- 
tis  tempore  in  pra^ceptis  suis  ipse  clamantem  Domi- 
num  non  audivit.  Scriptum  quippe  est :  Qui  avertit 
aurem  suum  ne  audiat  legem,  oratio  ejus  erit  exsecra" 


vos  trihulalio  et  angustia.  Tunc  inrocabuntme,  et  non 
exaudiam;  maneconsurgcnt,  etnon  invenienl  me  (Ibid.^ 
26-28j.  Oro  itaque  sapientissimi  Salomonis  cuncta  de 
suporno  judicio  diligentor  expressa  sunt,  quia  el 
prius  dulciter  vocat,  olpostmodumterribiliter  incre- 
pat,  et  ad  oxtremum  inretractabilitcr  damnat.  Rene 
ergo  dicitur :  Nunquid  clamorem  ejus  audiet  Deus, 
quando  venerit  super  illum  angustiaJ  Qnia  niniirum 
omnis  hypocritatunc  remedium  inclamore  non  in- 
venit,  qui  nunc  tempus  congruum  clamoris  perdit. 
De  cujus  adhuc  pra^itate  subjungitur: 

CAPUT  IX  [Rec.  Vllf]. 

Vers.  10.  —  Aut  poterit  in  Omnipotente  delectarif 
10.  Utrique  nmores  Dei  et  niundi,  uno  in  corde  se 


biiis  (Prov.  xxviii,  9).    Sanctus  itaque  vir  intuens  D  >^on  capiunt.  —  Qui  onim  torronaruni  roruni  aniore 


*  quia  omnes  qui  nunc  operari  recta  contemnunt  ex- 
tremo  sc  tempore  ad  petitionisverl>aconvertunt,df- 
cit:  Nunquid  clamoitm  ejus  audiet  Deusf  Quibus 
profecto  verbis  vocibus  nostri  Redemptoris  obso(|ui- 
tur,  qui  ait :  Novissime  «  veniunt  et  fatuw  rirgines, 
dicentes:  Domine,  Dominey  aperi  nobis.  Et  respondc' 


vincitur,  in  Dou  nullatonusdoloctatur.  Ksso  quidem 
sine  doloctatione  anima  nunquani  potost,  nam  aut 
infimis  564  doloctatur  aut  snmmis,ot  quantoaltiori 
studiooxorcotur  ad  summa,  tanto  majori  fastidio 
torposcit  ad  infima;  quantuquo  acrion?  cura  inarde- 
scit  ad  infinia,  tanto   toporo  damnabili  frigescit  a 


*  Genu.,  2  Laud.  et  Corb.  Germ.,  annuntiarit, 
'  Aliter,  ut  cum  qui  audierit.  Nostri  Mss.  habent 

cam,  non  emn. 

'  Pratel.  et  Gem.,  mirantnr. 

*  Prat.,  Geniet.  et  Recconsis,  qnia  omnis  qui 

contemnit convertit. 

"  Heccensis  et  Gemet.,  cenient. 

^  t  Land.^  quia  tanUk  tamque  magiui  tunc. 


•  1  Laud.  ot  (lerni..  prwrogntur. 

*  In  Kdit.  Hom.  Sixti  V  ot  Gilot.  omittitur,  modo 
enim  mni  ridrtnr  et  prope  est^  quud  tanion  logilur  in 
oiiinibusnnstris  Mss. 

•'  li«'oc.  ot  alii  Norni.,  cniiinnt....  odiunt  scientiam, 
'"  In  (ionn.  ol  in  2  Laud.  uliiii  dispixiMin. 
'»  Addunl  Pratel.,  Gemct.  acalii,  ^upervos  reiteU' 
iiiut,  etc. 


47 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


'48 


samniis.  Utraqne  enim  siniul  et  a;qualiter  amari  non  A  Dei  docerc  se  perhibet  eos  quos  iii  propria  sapientia 


possunt.  Unde  Joannes  apostolus  sciens  inter  spinas 
amorum  saecularium  superna;  charitatis  messera  ger- 
minare  non  posse,  priusquam  a^terni  amoris  semina 
proferat,  de  audientium  cordibus  sancta  \erbi  manu 
amonim  saicularium  spinas  eradicat,  dicens:  Nolite 
diligere  mundum,neque eaquce  inmwido  sunt  (IJoan. 
u,  15).  Moxque  subjungit:  Quia  si  quis  diligit  mun- 
dum,  non  est  charitas  Patris  in  eo.  Ac  si  aperte  di- 
cat :  Utriqne  se  amores  in  uno  corde  non  capiunt ; 
nec  in  eo  seges  supcrna3  charitatis  pullulat,  in  quo 
illam  spinae  inflmae  delectationis  necant.  Atque  illas 
ex  hac  infima  delectatione  nascentes  cnumerat  pun- 
ctiones,  dicens  :  Quia  omne  qnod  in  mundo  est,  con- 
cupiscentia  caniis  est,  et  concupiscentia  oculorum,  et 
superhia  viUB,quce  non  est  ex  Palre,  sed  ex  muMo  est;  B 
et  mufuliis  transit,  et  concupiscentia  ejus  {Ihid.y  16, 
17).  Delectari  ergo  in  Deo  hypocrita  non  valet,  qnia 
in  ejus  mente  desidcria  superna  non  prodennt,  quam 
profecto  spinae  terreni  amorispremunt.  De  quo  apte 
subditur : 

CAPUT  X. 

lam.  —  Et  invocare  Deum  omni  temporc  ? 

17.  Hypocrita  Deum  non  invocat,  nisi  in  angustiis 
positus.  —  Tunc  quippe  hypocrita  Deum  invocat, 
cum  hunc  terrcnarum  rerum  tribulatio  angustat.  Nam 
cum  in  hoc  saeculo  effectum  qusesita;  felicitatis  inve- 
nerit,  auctorem  qui  hanc  ipsam  felicitatem  tribuit 
non  requirit.  Quia  vero,  ut  praediximus,  essearsdo- 
centium  debet  ut  in  auditorum  suorum   mentibus 


remanere  fatuos  videt.  Ac  si  aperte  dicat :  Ego  ex 
me  aliquid  nescio ;  sed  quidquid  de  veritate  sentio, 
hoc  ex  ejusdem  Veritatis  largitate  comprehendo. 
Yos  idcirco  recta  non  sapitis,  quia  hanc  eamdem 
vestram  sapientiam  non  Dei  manui,  sed  vobismetip- 
sis  datis.  Nam  hostes  sanctae  Ecclesiae,  si  quid  veri 
aliquando  sentiunt,  id  propriis  565  viribus  tri- 
buunt ;  ct  tanto  magis  se  privant  superna  sapientia, 
quanto  iliam  quasi  cx  suo  ingcnio  habere  privatam 
volunt.  Quibus  aliquando  datur  ad  judicium  suum 
^  ut  recte  quidem  aliqua  sciant,  sed  ex  ipsa  hac 
scientia  obligatiores  ad  pcenam  fiant.  Unde  apte  sub- 
ditur : 

CAPUT  XII  [Vet.  VIT]. 

Vers.  12.  —  Ecce  vos  omnes  nostis,  et  quid  sine 
causa  vana  loquimini  ? 

19.  Quibusdam  datur  ad  judicium  ut  recte  nonnulla 
sciant.  —  Scriptum  est :  Servus  qui  cognovit  volunta- 
tem  domini  sui,  *  et  non  jyrceparavit,  ei  non  fecit  sc- 
cundum  voluntatem  ejus,  vapulabit  multis.  Qui  autein 
non  cognovit,  et  non  fecitdigna,  plagis  vapulabitpau' 
cis  (Lnc.  XII,  47).  Rursumque  scriptum  est:  Sdenti 
igitur  bonum  '  facere,  et  non  facienti,peccatum  est  illi 
(Jac.  IV,  17).  Ad  majoris  ergo  culpa?  cumulum  hostes 
suos  sancta  Ecclesia  perhibet  et  scire  quod  sequi  dc- 
beant,  et  sequi  nollc  quod  sciant.  De  quibus  aiias 
dictum  est:  Descendant  in  infernum  viventes  (PsaL 
Liv,  16).  Vivi  sunt  qui  sentiunt  quae  erga  illos  fiunt. 
Mortui  enim  necsciunt  omnino,  necsentiunt.  Mortui 


prius  studeant  perversa  destruerc,  et  postmodum  Q  itaque  qui  non  scntiunt  pro  nescientibus,  vivcntes 


recta  praedicare,  ne  bonum  sanctae  praedicationis  sc- 
men  plena  malis  corda  non  capiant ;  unde  ad  Jere- 
miam  dicitur :  Ecce  con^titui  te  hodie  super  gentes  et 
regna,  ut  ecellas  et  destruas,  et  dispcrdas  et  dissipe^, 
et  wdifices,  etplantes  (Jerem.  i,  10)  (prius  itaque  ju- 
betur  ut  destruat^  et  postmodum  aedificet ;  prius  ut 
evellat,  et  postmodum  plantet,  quia  nequaquam  re- 
ctae  veritatis  fundamentum  ponitur,  nisi  prius  erro- 
ris  fabrica  destruatur) ;  beatus  Job  postquam  C£(usas 
universalis  Ecclesiae  amicorum  suorum  dictis  quasi 
contra  haereticorum  verba  respondit,  eorumque  cla- 
tionem  multimoda  responsione  destruxit,  jam  do- 
cere  se  perhibet,  ut  videlicet  aperte  videatur  in  his 
quae  subdidit  recta  plantare,  in  his  vero  qu»  prae- 
misit  evulsisse  perversa.  Sequitur  : 

CAPUT  XI  [Rec.  IX]. 

Vkrs.  11.  —  Docebo  vos  per  manum  Dei,  quce  Om- 
nipotens  habeat,  nec  abscondam. 

18.  Saneti  Deo  suam  sapientiam  iribuunt,  superbi 
sibi. — Sic  beatus  Job  loquitur  verbis  suis,  ut  aliquid 
signet  ex  nostris.  Nam  sancta  Ecclesia  docens,  in 
quantum  cognoscere  expedit,  nihil  veritatis  abscon- 
dit.  Quia  enim  manus  Dei  vocatur  Filius  (Omnia 
quippe  per  ipsum  facta  sunt  (Joan.  i,  3),  per  manum 


vero  qui  sentiunt  pro  scientibus  poni  solent.  Viven- 
tes  ergo  in  infernumdescendereestscientessentien- 
tesque  peccare.  [Rec.  X.]  Sequitur,  vers.  13.  —  Hcer. 
est  pars  hominis  impii  apud  Deum  et  hwreditas  vio' 
lentorum,  quam  ab  Omnipotente  *  susci])ient.  Quam 
profecto  partem  ha^reditatemque  protinus  insinuat, 
cum  subjungit : 

CAPUT  XIII. 

Vers.  14.  —  Si  multiplicati  fuerint  /i/it  ejus,  in  gUi- 
dio  erunt,  et  nepotes  ejus  non  saturabuntur  pane. 

20.  Hceretici  sacrce  Scripturce  vim  inferentes  a  Deo 
feriendi.  —  Non  absurde  impii  vocantur  haeretici, 
qui  per  errorem  pravi  dogmatis  a  cognitionc  sunt  ve- 
ritatis  alieni,  quos  sequcnti  vcrbo  etiam  violentos 
D  appellat,  quippe  qui  Scripturaj  sacrae  sententias  recta 
dogmata  continentes  ad  intellectum  pravum  conantur 
violenter  inflectere.  Violenti  ergo  sunt,  etsi  non  re- 
bus  hominum,  ^  certe  sensibus  prajceptorum.  Filii 
autem  violentorum  sunt  sequaces  hasreticorum,  qui 
dum  corum  erroriconsentiunt,  quasi  ex  eonimpra- 
dicationegenerantur.  Scd  inultiplicati  in  gladioerunt, 
quia  quamvis  modo  immensa  multitudine  in  perdita 
libertate  succrescant,  venturi  tamen  judicis  sententia 
feriuntur.  Unde  per  Moysen  Dominus  dicit:  Gladius 


*  Nonn.  et  Corb.  Germ.,  ut  reeta  quidem. 

'  Ita  in  omnibus  Mss.  In  Vindoc.  tamcn  lepitur, 
jH'ieparavitse.  In  Editis  autem:  Etnonparuit,  et  non 
fecil  secwidum  voluntatem  ejus,playis  vapulabitmultis. 
Qui  autem  tun*  cognovit  et  fecit  digna  plagis,  vapnlabit 


paucis.  Lectio  nostraVulgataQConcinit.Germ.habel, 
et  fecit  digua  plffgi^,  vapmahit. 

3  Dccst  face re  in  2  Laud. 

*  Becc.  et  alii  Norm.,  suscipiunt. 

^  Ebroic.  et  alii  Norm.,  certe  sententiis. 


49 


MORALIUM  UB.  XVni.  —  IN  CAPIIT  XXVIl  B.  JOB. 


^ 


meu$  manducabii  cames  {Deut,  xxxii,  42) .  Dei  enim  A  parabit  quidem,  sed  justus  vestietur  illis,  et  argentum 
gladins  carnes  ^  comedit,  quia  in  extremo  judicio      innocens  ^  dividel. 


eJQS  sententia  eos  qui  carnaliter  sapiunt  oceidit.  Qua 
in  re  quaerendum  est  cur  dicatur  quod  hanc  partem 
atqne  hsreditatem  suam  pravi  ah  Omnipotente  per- 
cipiunt.  Sed  recte  considerantibus  liquet  quia  etsi 
a  seipsis  habuerunt  injuste  agere,  supernae  tamen 
aequitati  suppetit  injuste  acta  juste  judicare,  ut  divina 
sententia  ordinetin  poenam  quos  inordinata  suaactio 
traxit  ad  culpam.  De  qnibus  apte  subjungitur  :  Et 
nepotes  ejus  non  saturabuntur  pane, 

21.  A  veritatis  cognitione  j^unant  Scripturam  legen- 
tes  ad  qwBstionem,  non  ad  refectionem.  —  Nepotes 
qnippe  haereticorum  sunt  qui  dc  errantium  filiorum 
praedicatione  nascuntur.  Quos  nequaquam  panis  sa- 


24.  Catlwlici  hcereticos  eisdem  Scrip,  sacrce  testinuh- 
niis  quce  proferunt,  debellant,  —  Argentum  intelligi 
sacri  eloquii  claritas  solet,  sicut  alias  dicitur  :  Elo- 
quia  Domini  eloquia  casta,  argentum  igne  examinatum 
(Psal,  XI,  7).  Et  quianonnulli  eloquium  Deinonin- 
terius  per  exhibitionem,  sed  exterius  per  ostensio- 
nem  habere  concupiscunt ;  idcirco  per  prophetam 
dicitur  :  Disperierunto7nnesinvolutiargento{Sophon, 
I,  II).  Hi  nimirum  qui  eloquio  Dei  non  interiori  re- 
fectione  se  replent,  sed  exteriori  ostensione  se  ve- 
stiunt.  Unde  ct  horum  argentum,  id  e^t  haereticorum 
eloquium,  terrae  est  comparatum,  quia  de  Scriptura 
sacra  ut  aliquid  sciant  ex  appetitu  terrenae  laudis 


tiat,  quia  dum  in  sacri  verbi  pabulo  plus  quaerunt  B  elaborant.  Qui  etiam  sicut  lutum  praeparant  vesti- 


sentire  *  quam  capiunt,  semper  a  veritatis  cognitione 
jejnnant ;  et  praedicamenta  doctrinae  quae  studcnt  ad 
qnaestionem  quaerere,  666  habere  non  valent  ad 
refectionem.  Quia  vero  nonnullos  ex  iisdem  hxreti- 
cis  sancta  Ecclesia  colligit,  nonnnllos  in  malitia  sua 
pertinaces  relinquit,  protinus  additur  : 

CAPUT  XIV, 

Vers.  15. — Qui  reliqui  fuennt  ex  eo,  sepelientur  in 
interiiu, 

22.  In  errore  morientium  poena.  —  Ex  eo  videlicet 
haeTeticomin  populo  derelicti  sepeliuntnr  in  interitu» 
quia  dum  ad  lucem  veritatis  non  redeunt,  profecto 
in  poena  perpetua,  intelligentia  terrena  deprimuntur. 


menta,  quia  fluxe  et  inquinabiliter  ea  quibus  se  tueri 
volunt  Scripturae  sacr»  contexunt  testimonia.  Prae- 
parabit  quidem,  sed  justus  vestietur  illis,  quia  vir 
recta  fide  plenus,  quae  sanctis  solet  ad  justitiam  de- 
putari,  ea  ipsa  Scripturae  sacrae  quae  haereticus  afFert 
testimonia  colligit,  et  erroris  ejus  pertinaciam  inde 
convincit.  Contra  nos  namque  dum  sacrae  legis  testi- 
monia  apportant,  secum  nobis  aflFerunt  undc  vincan- 
tur.  Unde  et  David  typum  Domini,  Golias  vero  hae- 
reticorum  superbiam  signans,  hoc  rebus  locuti  sunt 
quod  nos  verbis  aperimus.  Golias  quippe  cum 
gladio,  David  vero  cum  pera  pastorali  venit  ad 
praelium.  Sed  eumdem  Goliam  David  superans  suo 
gladio  occidit,  quod  nos  quoque  agimus,  '  qui 
Etquianonnunquamdumauctorerrantiumplebium  .^gj  D^^i^  56^   ^en^bra  ex   ejus  fieri  di- 


rapitur  ad  poenam,  seductae  plebes  reformantur  ad 
veritatis  scientiam,  et  tunc  ad  veram  cognitionem 
redeunt  subditi,  cum  ad  aeterna  supplicia  perveniunt 
hi  ^  qui  male  fuerant  praclati,  apte  subjungitur  : 
Ibid.  —  Et  vidua  illius  non  plorabunt, 
23.  Erroris  doctoribus  ad  pomam  raptis,  deceptce 
plebes  scepe  resipiscunt,  Quas  viduas  ejus  accipi- 
mus,  nisi  subjectas  plebes  morte  illius  feliciter 
destitutas  ?  Quia  saepe,  ut  dictum  est,  dum  praedica- 
tor  erroris  ad  aeterna  supplicia  rapitur,  subjectae  ple- 
bes  illius  ad  cognitionis  verae  gratiam  revertuntur. 
His  enim  plebibus  perversus  praedicator  quasi  maritus 
praefuit,  quia  male  eis  conjunctus  inhaeserat  corruptor 
mentis.  Nequaquam  ergo  viduae,  vel  destitutae  plo- 
rant 
niunt 

certe  non  plorant  viduae,  quia  in  suo  errore  rema- 
nentes,  dum  sanctum  fuisse  aestimant  praedicatorem 
suum,  spe  falsa  ne  lugeant  consolantur.  Sequitur  : 

CAPUT  XVI  [Vet.  VIII,  Rec.  XI], 
Vebs.  16,  i7. Sicomportaverit  *  sicut  terram  ar^ 
gentum,  et  sicut  lutum  prmparaveritvestimenta,  ^  pros- 


gnatione  meruimus.  Nam  cum  superbientes  haereti- 
cos  *  et  sacras  Scripturae  sententias  deferentes,  eis- 
dem  verbis  atque  sententiis  quas  proferunt  vincimus, 
quasi  elatum  Goliam  suo  gladio  detruncamus.  Justus 
ergo  vestitur  eis  vestimentis  quae  praeparat  injustus, 
quia  vir  sanctus  eisdem  sententiis  ad  veritatem  uti- 
tur,  quibus  se  perversus  quisque  doctum  ostendere 
contra  veritatem  conatur. 

25.  Verhum  Dei  discrete  debet  exponi,  et  singulis 
aptari,  Et  argentum  innocens  dividet,  —  Argentum 
innocens  dividere  ®,  est  eloquia  Domini  minute 
discreteque  exponere,  et  unicuique  quid  digne  con- 
gruat  coaptare.  Nam  eloquium  Domini,  quod  hic  ar- 
gcntum,  vel  vestimenta,  hoc  alibi  spolia  nominatur. 
,  quia  morte  pravi  doctoris  viam  veritalis  inve-  ^^^^  ^^.^^  Psalmista  testatur  per  comparationem, 
it,  ex  cujus  interitu  afiligi  posse  videbantur.  Vel  U  ^^^^  ^  ^^^^^  ^^^  ^^^^  ^^^^^  ^^^  ^^^^  ^^^ .  .^^^. 

nit  spolia  multa  {Psal.  cxviii,  162).  Quae  spolia  id- 
circo  vocata  sunt,  quia  ad  fidem  Domini  gentilitate 
transeunte,  Judaei  sacris  eloquiis,  quibus  induti  fue- 
rant,  exuuntur.  [Vet,  IX.]  De  hac  quoque  argenti 
vel  spoliorum  divisione  alias  dicitur  :  Benjamin  lu- 
pus  rapax,  mane  *^  comedet  prasdam,  respere  dividet 


*  Vind.,  detorat. 

*  1  Laud.,  quam  sapiunt. 

*  1  Laud.,  qui  mali  fuerant. 

*  2  Laud.,  sicut  terra, 

'  Plerique,  prfeparavii,  quod  infra  repetitur. 

*  Laud.,  dividit, 

^  In  Germ.  etin  poster.  Editis,  promissi.  Meliusin 


aliis  Mss.  et  vet.  Excusis,  promissa  David,  scilicet 
Christi  membra. 

*  Vindoc,  ex  sacrce  scripiur(B  verbis  sententias  de- 
ferenies. 

^  2  Laud.,  est  eloqnia  Domini  minuta  (fit  in  margine 
munita)  discrete  exponere, 

^^  Laudun.,  comedit...  dividit. 


51 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


52 


Bpolia  (Genes.  xlix,  27).  Quibus  profecto  diclis  Pau-  A     28.  Bom  temporalia  iwhis  servando  amittimus,  pau- 


lus  apostolus  designatur,  de  Beiijaniin  stirpe  proge- 
nitus,  qui  mane  pra^dam  comedit,  quia  in  priniordiis 
suis  fidoles  quos  potuit  rapiens  crudelitati  proprix 
satisfecit.  Vespere  spolia  divisit,  quia  fidelis  postmo- 
dum  factus  sacra  eloquia  exponendo  distribuit. 

26.  Diseernenda  smi  qtuB  saluhriter  ah  hcercticis 
dicta.  — 'Quamvis  hoc  argontum  quod  dividit  inno- 
cens  intelligi  et  aliter  potest.  Hwretici  namque,  ut 
facile  valcant  porversa  suadere,  dictis  suis  qua^dam 
recta  permiscenl,  ut  animos  audientinm  ex  rectis 
sensibus  traliant,  ex  perversis  feriant.  Qui  in  prae- 
ceptis  Dei,  quia  sana  insanaque  locutiono  variantur, 
bene  in  Evangelio  decem  leprosorum  sunt  speoie  de- 
signati  (Lm.  xvii,  12),  quorum  colori  sano  dum  vi- 


perihus  erogando  sercamus.  —  Cuinimirum  sententiae 
Psalinista  concinens  dicit :  Turhali  sunt  omnes  insi- 
pientes  corde;^  dormierunt  somnum  sunm,et  nihUin- 
venenmt  omnes  viri  diritiarum  inmanibus  suis  (P.^al. 
Lxxv,  6).  Ut  onim  in  sua  manu  divitespost  mortem 
quidquam  inveniant,  eis  ante  mortem  dicitur  divitias 
suas  in  quorum  manibus  ponant :  Facite  vohis  amicm 
de  mammona  iniquitatis,  ut  cum  dcfcceriiis,  recipiant 
vos  in  wterna  tahemacula  (Luc.  xvi,  9).  Dives  cinn 
dormierit,  nihil  secum  auferet  [Rcc.  XII],  Res  suas 
cum  morerctur  secum  tolleret,  si  ad  petenlis  vocem 
cum  viveret  sibi  tulisset.  Nam  terrena  omnia  quae 
servando  aniittimus,  largiondo  sorvamus;  patriino- 
niumque  nostrum  retentum  *  perditur,  manet  eroga- 


tiosus  candor  aspergitur,  immoderato  hoc  candore  g  tum.  Diuenim  cum  rebus  nostris  duraro  non  possu- 


foedantur.  Unde  admonemur  non  plus  sapere,  qiiam 
oportei  saperef  sed  sapere  ad  sohrietatem  (Rom.  xii,  3). 
Qui  etiam  quia  necdum  Deum  diligunt,  de  quo  male 
senliunt,  nec  proximum,  a  quo  dividuntur,  decalogi 
praicoptis  advorsi  sunt,  atque  ideo  ad  deprecandum 
Dominum  docem  voniunl.  Pro  eo  autem  quod  sanis 
insana  miscuorunt,  coloris  diversilate  variantur.  Sed 
quia  in  ejus  pnneceptis  offeuderunt,  id  illuin  unde 
offenderant  vocant  dicentes  :  Jesu  praxeptor  (Luc. 
XVII,  13) :  unde  et  mox  curari  meruerunt.  Ergo  quia 
vir  catholicus  quae  ab  eis  recte,  vel  qu»  prave  sen- 
tiuntur,  intelligit,  argentum  innocens  dividit,  id  est 
quae  al)  eis  salubriter,  vel  quae  pestifere  fuerint  dicta 
discernit.  Sequitur  : 

CAPUT  XVII. 


mus,  qnia  aut  nos  illas  moriendo  doserimus,  aut  illae 
nos  viventes  quasi  deserunt  poreundo.  Agondum  ergo 
nobis  est  ut  res  absolute  perituras,  in  non  pereuntem 
cogamus  transire  mercedem. 

[Vet.  X.]  29.  Peccatoris  oculos  mors  aperit,  ut  fugere 
a  se  hona  tmporalia  videal,  pwnamque  succedere.  — 
Sed  inirandum  valde  est  quod  dicitur  :  Cum  dormie- 
rit,  aperiet  oculos  suos,  ei  nihil  inceniet.  Ut  dorinia- 
mus  quippe,  oculos  claudinnis,  ot  evigilantos  aperi- 
inus.  Sod  bac  in  ro,  quia  hoino  ex  anima  constat  et 
corporo,  cuni  unius  rei  somnus  dicitur,  alterius  vigi- 
lioe  deinonstrantur,  quia  cuin  corpus  obdormiscit  in 
morto,  tunc  aniina  evigilat  in  vera  "'  cognitione.  Et 
dormit  orgo  divos,  et  oculos  apcrit,  quia  cum  carne 
p  morilur,  ojus  anima  videre  cogitur,  quod  providere 


Vers.  18.  —  Jildificavit  sicut  tinea  domum  suam.      contempsit.  Tunc  profecto  in  vera  cognitione  e\igilat, 


27.  Hceresum  magistri  menles  qiuis  occupani  corrum 
punt,  —  Tinea  sibi  domum  corrumpendo  sedificat. 
Nec  meliori  poluit  comparatione  haereticus  demon- 
strari,  qui  locum  snx  perfidiae  non  nisi  in  mentibus 
quas  corruperit  facit,  qui  otiain  sequaces  suos  ab 
aBterno  igne  liberos  esse  pollic^tur.  Spondet  (luippe 
eis  rcfrigorium  quietis  a^tornae ;  sod  verba  ejus  soli- 
ditatem  non  habent,quia  plenitudine  veritatiscarent. 
Unde  subjungitur  :  Et  sicut  custos  fecit  umhraculum. 
Umbraculum  namque  custodisnullofundamontosoli- 
datur,  sed  lempore  mox  transeunte  destruitur.  Et 
promissa  ab  h^ereticis  requios  568  cum  tempore 
destruitur,  qua»  post  hanc  vitam  nullatenus  invenitur. 
Et  quia  Sccpe  hiprotici  in  contemptu  universalis  Ec- 


lunc  nihil  esse  conspicit  quod  tenebat.  Tunc  se  ^  va- 
cuam  invenit,  quic  plenam  rebus  pr»  cccteris  se  ho- 
minibus  osso  laetabatur.  Dormit,  etnihil  secum  aufert, 
nihil  nimirum  de  robus  quas  tenuil.  Nam  culpa  reruin 
simul  ducitur,  quamvis  hic  omnia,  pro  quibus  culpa 
porpotrata  ost,  rolinquantur.  Eal  orgo  mmc,  ot  ac- 
coptis  robus  tumeat,  seseque  supcr  ciotoros  extollat, 
glorioturso  habcrequod  proximusmm  habet.  Veniel 
quandoque  tempus  ut  evigilel,  el  tunc  cognoscat 
quain  vaouum  fuerit  quod  in  somno  tenuerat.  Sicpe 
nainque  contingit  dormionti  inopi  ut  sc  per  soiiinium 
divitem  vidoat,  atquc  ex  oisdcm  robus  animum  c\- 
tollat,  lajtotur  so  habere  quod  non  habuit,  jainquc 
iledignari  qa«crata  quibus  dedif,'natum  osso  se  doluit. 


clesiae  potentum  sroculi  patrociniis  fQlciuntur,eisque  ^  Sed  reponte  o\igiIans,  evigilasse  so  doloat,  qui  inte- 

riin  divitiariim  iiiiagincm  voldormions  tonebat.Gemit 
enim  prutiiius  sub  pauportatis  pondero,  et  inopiaj 
suiO  anj,nistiis  promilnr;  ot  oo  pejus,  quo  ad  tompus 
brovissimum,  vel  vacuo  divos  fuit.  Sic  sic  nimirum 
hujus  mundi  suiit  divites,  qui  robus  acceptis  tument. 
Bene  oporari  de  sua  abundantia  nesciunt,  569  quasi 
dormiontos  sunt  divites;  sod  paupertatem  suam  evi- 
gilantos  invoniunt,  quia  nihil  socuin  adillud  judicium 
(juod  pormanoal  forunl,  et  quanto  nunc  ad  breve 


divites  protectione  atqueadministratione  quanta  pr»- 
valent  opitulari  non  cossant,  ipse  •  otiam  quilibot  con- 
traconditoremsmim  rebus  temporalibusintumoscens 
sancti  viri  nunc  sentonlia  tangitur,  atquc  ab  spociali 
haereticorum  intcritu  ad  gonoralem  elatorum  oinnium 
definitionem  sermo  dorivatur,  cum  subditur  : 

CAPUT  XVIII. 
.  Vehs.  19.  —  Divcs  cum  dormierit,  nihil  secum  * 
auferet ;  aperiet  ocnlos  suos,  et  nihil  inveniet. 

*  In  Mss.  Gorm.  ot  Norm.,  dives quilihet. 

*  Germ.,  Laud.,  Nonn.,  etc,  aufcrt,  aperit,  quod 
infra  repotitur. 

^  Geinet.,  dormitaverunt. 


♦  Primus  Laud.,  pcnditur. 
^  Kbroic,  cogitatwne. 

^  Plerique,  vacuum  invenit  qui  plenum,  etc,   et 
quidem  optimo  sensu. 


5:j 


MORALIUM  LIB.  XVIII.  —  IN  CAPUT  XXVII  B.  JOB. 


04 


tempus  sublimiiis  olati  sunt,  tantocontrase  inperpc 
luumgravius  ingemiscunt.  Dicat  ergo  :  Aperkl  octdos 
suos,  et  nihil  inveniet,  quia  illic  aperit  ad  supplicia, 
quos  hic  ad  misericordiam  clausos  tenebat.  Aperit 
oculos  snos,  et  pietatis  fructum  non  invenit,  quos  hic 
clausos  tenuitcum  *  invenit.  Tarde  quoque  illi  oculos 
aperiunt,  qui,  teste  Sapientia,  damnationis  su.t  tem. 
pore  dicturi  roferuntur :  Quid  nobis  profuii  svperbia, 
divitiarum  jactantia  quid  coniulit  nobisf  Trnnsienint 
omnia  illa  tanquam  umbra,  et  tanquam  nuutiiis  percuV' 
ren$  {Sap.  v,  8).  Vilia  et  fugitiva  fuisse  quae  tenue- 
rant,  jam  araissa  cognoscunt,  quae  quandiu  aderant 
stultis  eorum  cordibus  et  magna  et  mansura  videban- 
tur.  Sero  dives  aperuit  oculos  {Luc.  xvi,23),quando 
Lazarum  requiescantem  vidit,  quem  jacentom  ante 
januam  videre  contempsit.  Intellexit  ibi  quod  hicfa- 
cere  noluit ;  in  damnatione  sua  cognoscere  compulsus 
est  qnid  fuit  quod  perdidit,  quando  indigentem  pro- 
ximum  non  agnovit.  De  quo  adhuc  subditur  : 

CAPUT  XIX. 

Vers.  20.  —  Apprehendet  eum  quasi  aqua  inopia, 
nocte  opprimet  eum  t^mpestas. 

30.  Stupenda  reprobi  divitis  post  moritm  inopia.  — 
Videamus  nnnc  inopiam  ardentis  divitis,  cujustanta 
abundantia  fuitepulantis.  Aitenim  :  Pat^rAbraham, 
miserere  mei,  et  mitte  iMzarum,  nt  intingat  extremum 
digiti  sui  in  aquam,'et  refrigeret  linguam  meam,  quia 
crucior  in  hac  ftamma  {Luc.  xvi,  24).  Quibus  verbis 
nobis  non  hoc  innotescitur,  quia  illic  in  tanto  ardore 
una  tunc  ad  sufficientiam  refrigerii  aquu}  stillarequi- 
ratur,  sed  quod  is  qui  de  abundantia  peccaverit 
illic  aeslnante  nimis  cremetur  inopia.  Videmusenim 
in  verbis  divitLs  ex  snbtilissimo  Dei  judicio  quam 
digna  tali  culpae  pcena  responderit.  Agente  namque 
inopia,  '  illic  usque  ad  minima  petenda  compulsus 
est,  qui  hic,  agente  tenacia,  usque  ad  niininia  nc- 
ganda  pervenit.  Quid  retribui  subtilius,  quid  distri- 
ctius  polest  ?  Guttam  aquie  petit,  qui  micas  panis 
negavit.  Apprehendit  ergo  eum  quasi  aqua  inopia. 
Non  immerito  aqu«  tunc  illa  inopia  comparatur, 
*  quia  in  inferno  cruciat,  qui  susceptos  in  profundis 
absorbens,  solet  lacus  nomine  designari.  Unde  per 
prophetam  quoque  humani  generis  voce  dicitur  : 
Lapsa  est  in  lacum  vita  mea  (Thren.  iii,  o3).  Erepto- 
mm  vero  exsultatione  cantatur  :  Domine  Deus  meusy 
elamavi  ad  te,  ^  et  sanasti  me;  Domine,  abstraxisli  ab 
infei-is  anxmam  meam,  salvasii  me  a  descendenUbus  in 
lacum{Psal.  xxix,  3). 

[Vet.  JT/.J  31.  Dicinijudicii  turbo,  qua  non  putat 
kora,  ideoque  nocte,  eum  oppriniet.  —  Nocte  oppri- 
met  eum  tempestas.  ^  Quid  hoc  loco  nocteni,  nisi  ab- 
sconditum  tempus  repentini  exitus  appeliat  f  Tem- 
pestatis  vero  nomine,  judicii  turbinem  designat. 
Quod  etiam  Psalraista  testatur,  dicens  : "  Deus  ma- 


A  nifeste  veniet,  Deus  noster,  et  non  sitebit ;  ignis  in 
conspcctu  ejns  *  ardebit,  et  in  circuitu  ejus  tempestas 
valida  (Psalm.  xlix,  3).  De  qua  tempestate etiam  Sa- 
pientia  per  Salomonem  dicit :  Ego  quoque  in  interitu 
vestro  ridebo,  et  subsannabo,  cum  vobis  quod  timebatis 
advenent,  cum  irruerit  repentina  catamitas,  et  interitun 
quasi  tempcstas  ingrucnt  {Prov.  i,  26).  Et  qnia  ipsa 
venturi  exitus  ignorantia  nox  vocatur,  nocte  oppri- 
met  eum  tompestas,  id  est  turbo  eum  divini  570 
judicii  dum  i^morat  apprehendet.  Hinc  est  namqne 
quod  per  semetipsam  VPritas  dicit :  Si  sciret  pater- 
familias  qua  hora  fur  veniret,  vigitaret  utique,  etnon 
sinerct  perfodi  domum  suam.  Etvos  estote  parati,  quia 
qua  hora  non  putatis  Filius  hominis  veniet  {Matth. 
xxiv,  43).  Ilinc  etiam  contra  malumservnm  dicitur: 

g  Si  autem  dixerit  matus  serrus  itle  in  corde  suo  :  JHo- 
ram  facit  dominus  meus  venire,  et  cceperit  percutere 
conservos  suos ;  manducet  autem  et  bibat  cum  ebriigi 
veniet  dominus  servi  itlivs  in  diequa  non  sperat,  ethora 
qm  ignorat  {Ibid.,  48).  Hinc  Paulus  discipulis  dicit : 
Vos  autem,  fratres,  non  estis  in  tenebris,  ut  vos  dies 
illa  tanquam  fur  comprehendat.  Omnes  enim  vos  fUU 
lucis  estis,et  filii  diei ;  non  sumus  noctis  negue  tene- 
brarum  {I  Thess.  v,4).  Ilic  superbienti  diviti  Dei  voce 
dicitur :  Stutte,  hac  nocte  animam  tuam  repetunt  a  te ; 
qu(B  autem  prceparasti,  cujus  erunt  {Luc.  xii,  20)  ? 
Nocte  animam  reddere  perhibetur  qui,  mortem  non 
pravidens,  in  tenebris  cordis  abstrahitur.  Ail  ergo : 
Nocte  opprimet  eum  tempestas.  Quia  enim  non  vult 
agere  bona  quae  videt,  deprehenditur  interitus  sui 

Q  tempestato  quam  non  videt.  De  quo  adhuc  subditur : 

CAPUT  XX. 

Vers.  21.  —  Tollet  eum  ventus  urens,  ^  et  auferet. 

32.  Auferetur  a  diaboto,  qui  merito  dicitur  ventus 
urens.  —  Quis  hoc  loco  ventus  urens,  nisi  malignus 
spiritus  vocatur,  qui  desideriorum  flammas  in  corde 
excitat,  ut  ad  aeternitatem  suppliciorum  trahat  ?  Per- 
versum  ergo  quemlibet  ventus  urens  tollere  dicitur, 
qnia  insidiator  malignnsspiritus,  quiviventemquem- 
que  accendit  ad  vitia,  morientem  trahitad  tormenta. 
Nam  quia  ventus  urens  immundus  spiritus  solet  in- 
telligi,  qui  malee  suggestionis  flatu  ad  terrena  desi- 
deria  iniquoruin  corda  snccendit,  Jeremias  prophota 
testatur,  dicens :  Ollam  succensam  ego  video,  et  fa- 
ciem  ejusa  facic  Aquilonis  {Jerem.  i,  13).  Olla  nam- 
jv  que  succensa  est  cor  humanum,  sfeculariuin  cura- 
rumardoribuSjdesideriorumque  anxietatibus  fervens. 
Quae  a  facie  Aquilonis  succenditur,  id  est  diaboli 
suggestionibus  inflammalur.  Ipse  enim  vocari  nomine 
Aquilonis  solet,  qui  dixit  :  Sedebo  in  monte  testa- 
menti,  in  latcrihus  Aquilonis,  ascend>im  supcr  attitu- 
dinem  nubium  {Isai.  xiv,13).  Ad  hujus  igitur  urentia 
venti  uniuscujusque  electi  mens  adustione  tempera- 
tur,  quandoin  ea  vitiorum  fervor  exstinguitur,  etde- 


*  Ita  Bellovac,  Norm.  ac  vet.  Edit.  In  poster. 
Ed.,  viverel. 

^  2  Laud.,  ut  refrigeret. 
^  Utic,  iliuc  ttsque. 

*  Pralcl.  ac  cset.  Norm.,  quce  in  inferno  crucriat 
quas  susceptos,  etc. 


«  Ita  Germ.,  Laud.,  Bellov.,  Corb.  Germ.,  Nonn. 
et  alii,  ubi  Editi,  et  salvasti  me. 
^  Utic,  Pratel.,  ctc,  auid  hic. 
■  1  Laud.,  DcHs  nianijestus, 
^  Geinet.  et  plur.,  exardescct. 
9  Omittitur  ct  auferct  in  I  Laud.,  Germ.  et  Norm^ 


:;^) 


SANCTI  GREftORII  MAGNi 


56 


sideriqnim  carnalinm  flamma  frigescit.  Undeetsan- 
cta  Ecclesia  in  sponsi  sui  laadibus  laeta  clamat :  Sub 
umbra  ilHus  ^  quem  desideraveram  sedi  (Cant.  ii,  3). 
De  higas  ardoris  temperie  ei  per  Isaiam  promittente 
Domino  dicitur:  Pro  saliunca  '  ascendet  abieSj  et 
pro  uriica  crescet  myrtus  (Isai.  lv,  13).  Pro  saliunca 
namqae  in  ea  ascendit  abies,  dum  in  sanctorum 
corde  pro  abjectione  terrenae  cogitationis  altitudo 
snpemaB  contemplationis  exoritur.  Urtica  vero  igneae 
omnino  natorae  est.  ^  Myrtos  autem  temperativae 
fertar  esse  virtutis.  Pro  urtica  igitur  crescit  rayrtus, 
cam  justorum  mentes  a  prorigine  et  ardore  vitiorum 
adcogitationum  temperiem  tranquillitatemque  perve- 
niunt,  dum  jam  terrena  non  appetunt,  dum  flammas 
camis  desideriis  ccelestibus  exstinguunt. 

[Vet.  XIL]  33.  Mentis  refrigenum  Marias  datum, 
—  Propter  hoc  quoque  mentis  refrigerium  coelitus 
datum  Mariaedicitur:  Virtus  Altissimiobumbrabit  tibi 
(Luc.  I,  35).  Quamvis  hac  in  re  per  obumbrationis 
671  vocabulum  incamandi  Dei  utraque  potuit  na- 
tara  signari.  Umbra  enim  a  lumine  formatur  et  cor- 
pore.  Dominus  autem  per  divinitatem  lumen  est, 
qni,  mediante  anima,  in  ejus  utero  fieri  dignatus 
est  per  humanitatem  corpus.  Quia  ergo  lumen  incor- 
poreom  in  ejus  erat  utero  corporandum,  ei  quae  in- 
corporeum  concepit  ad  corpus  dicitur  :  Virtus  Altis- 
siimi  obwnhrabit  tibi ;  id  est,  corpus  in  te  humanita- 
tis  accipiet  incorporeum  lumen  divinitatis.  Sed  jam 
de  iniquo  quolibet  quod  coepimus  exsequamor.  Tollit 
ergo  eum  ventus  urens,  quia  videlicet  malignus  spi- 
ritus  eom  quem  nunc  succenderit  igne  perversae  con- 
cupiscentiae,  rapit  postmodom  ad  Hammas  gehennae. 
Sequitur : 

CAPUT  XXI. 

Ibid.  —  Et  velut  turbo  rapiet  eum  de  loco  suo, 

34.  Quis  sit  iniquorum  locus.  —  Locus  perverso- 
mm  est  temporalis  vitae  delectatio  et  camis  volu- 
ptas.  Quasi  turbine  igitur  unusquisque  de  loco  suo 
rapitur,  cuin  a  cunctis  suis  delectationibus  extrerao 
territus  die  separatur.  De  quo  extremo  die  apte  mox 
subditnr : 

CAPUT  XXII  [Rec.  JJT/Ji]. 
Vbrs.  22.  —  *  Emittet  super  eum,  et  non  parcet, 

35.  Deus  electos  ftagellat  hic  ut  parcat,  reprobos  ut 
punire  incipiat.  Omnis  percussio  divina,  aut  purgatio 
vito!  prcBsentis  est,  aut  initium  pcence  sequentis.  — 
Peccatorem  Deus  quoties  feriendo  corrigit,  ad  hoc 
flagellum  emittit,  ut  parcat.  Cum  vero  ejus  vitam  in 
peccato  permanentem  feriendo  concludit,  flagellum 
emittit,  sed  nequaquam  parcit.  Qui  enim  flagellum 


A  emisit  ut  parceret,  ad  hoc  emittit  quandoque  ne  par- 
cat.  In  hac  namque  vita  Dominus  tanto  magis  studet 
ut  parcat,  quanto  magis  exspectando  flagellat,  sicut 
ipse  voce  angeli  ad  Joannem  ait :  Ego  quos  amo,  ar- 
guo  et  castigo  (Apoc.  m,  19).  Et  sicut  alias  dicitur : 
Quem  diligil  Dominus  castigat,  flagellat  autem  omnem 
fllium  quem  recipit  (Hebr.  xii,  6) .  Econtra  autem  de 
flagello  damnationis  scriptum  est :  /n  operibw  ma- 
nuum  smrum  comprehensus  est  peccator  (Psal.  ix, 
17).  De  quo  per  Jeremiam  Dominus  dicit,  dum  in- 
corrigibiliter  delinqnentes  populos  videt,  quos  non 
jam  sub  disciplina  fllios,  sed  sub  districta  <^  percus- 
sione  intuetur  ut  hostes  :  Plaga  inimici  percussi  te, 
castigatione  crudeli  (Jerem,  xxx,  14).  Et  quod  hic 
dicitur  :  Nonparcet;  ibi  quoque  verbis  aliis  declara- 

jg  tur  :  Quid  clamas  *  super  contritione  tua  ?  insanabilis 
est  dolor  tuus  (Ibid.,  15).  Unde  hoc  semper  electi 
provident,  ut  ante  ad  justitiam  redeant,  quam  sese 
ira  judicis  inexstinguibiliter  accendat,  ne  ultimo  fla- 
gello  ^  deprehensi  simul  eis  flniatur  vita  cum  culpa. 
Flagellum  namque  tunc  diluet  culpam,  cum  muta- 
verit  vitam.  Nam  cujus  mores  non  mutat,  non  expiat 
actiones.  Omnis  ergo  divina  percussio,  aut  purgatio 
in  nobis  vitae  praesentis  est,  aut  initium  pcenae  se- 
quentis.  Propter  eos  enim  qui  ex  flagello  proflciunt 
dictum  est :  *  Qui  fingis  dolorem  in  prcecepto  (Psalm. 
xciii,  20).  Quia  dum  flagellatur  iniquus, "  et  corri- 
gitur  ;  andire  praeceptum  noluit,  audit  dolorem.  Do- 
lor  ergo  in  praecepto  flngitur  ei  qui  a  malis  operibus 
quasi  praecepti  vice,  dolore  cohibetur.  De  his  vero 

p  quos  damnant  flagella  et  non  liberant,  dicitur  :  Per- 
cussisti  eos,  nec  doluerunt;  attrivisti  eos,  et  renuerunt 
accipere  disciplinam  (Jerem.  v,  3).  His  flagella  abhac 
vita  inchoant,  et  in  aetema  percussione  perdurant- 
Unde  per  Moysen  Doininus  dicit :  Ignis  exarsit  ab  ira 
mea,  et  ardebit  *°  usque  ad  inferos  deorsum  (Deut. 
XXXII,  22).  Quantum  ad  praesentem  etenim  percus- 
sionem  spectat,  recte  572  dicitur  :  Ignis  exarsit 
**  ab  ira  mea  (De  P(entt.,  d,  3,  c.  43).  Quantum  vero 
ad  aeternam  damnationem,  apte  mox  subditur  :  Et 
ardebit  usque  ad  inferos  deorsum.  Licet  a  quibusdam 
dici  soleat  illud  quod  scriptum  est  :  *'  Non  judicat 
Deus  bis  in  idipsum  (Nahum  i,  9).  Qui  tamen  hoc 
quod  per  prophetain  de  iniquis  dicitur,  non  atten- 
dunt  :  Et  duplici  *'  confusione  contere  eos  (Jerem. 
XVII,  18).  Et  quod  alias  scriptum  est :  Jesus  populum 
de  terra  Mggpti  salvans,  secundo  eos  qui  non  credi- 
derunt,  perdidit  (Judm  v).  Quibus  tamen  si  consen- 
sum  praebemus,  quamlibet  culpam  bis  feriri  non 
posse,  hoc  ex  peccato  percussis  **  atque  in  peccato 


D 


*  Germ.  et  plerique,  qmm  desideraveram, 

*  Germ.  et  aao  Laud.,  ascendit ,  .  .  crescii. 

'  Laud.,  Corb.  Germ.,  Norin.  et  plerique,  myr- 
tum  namqut .  .  .  ferunt.  Vet.  Edit.,  Myrtum  namque 
gemper  fertur  esse  virtutis. 

*  Laad.  hic  et  infra,  emittit .  .  .  parcit.  In2  Laad. 
atraque  lectio  sic  annotatur  emittit .  .  ,  parcit, 

*  Norm.,  pereussione  inimices  intuetur.  Corb. 
Germ.  et  Germ.,  hostes  intu^tur. 

*  Additnr  in  Norm.,  ad  nie  supet\ 

"'  Sic  in  utroque  Laud.,  Norm.  et  aliis,  nec  non 


in  vet.  Edit.  In  poster.  legitur  ne  ultimo  ftagello  de- 
prehensis  simul  eis,  etc. 

^  Vindoc.,  qui  fingis  laborem  vel  dolem. 

•  Vindoc.,  et  non  corrigitur. 

*^  Bec.  etalii  Norm.,  ad  infema, 

1'  Vindoc,  in  ira  mea, 

**  Becc.  et  alii  Norm.,  non  judicahit. 

*' Sic  Laudun.,  Bellovac.,  Norm.,  Corb.  Germ., 
Germ.,  non,  contritione,  ut  est  in  Editis. 

*^  Vindoc.,  id  est  in  peccato  suo. 


57 


MORALIUM  LIB.  XVin.  —  IN  CAPUT  XXVm  B.  JOB. 


58 


B 


sno  morientibns  debet  xstimari,  quia  eomm  per-  A 
cnssio  hic  ccepta  ille  perficitnr,  ut  incorrectis  unnm 
flagellnm  sit  qnod  temporaliter  incipit,  sed  in  seter- 
nis  suppliciis  consnmmatnr,  quatenus  eis  qui  om- 
nino  corrigi  rennunt  jam  praesentium  flagellorum 
percussio  sequentium  sit  initium  tormentomm. 
Emittet  ergo  super  eum^  ei  nm  parcet.  Sequitur  : 

CAPUT  XXm  [VeL  XII f]. 
Ibid.  —  De  manu  ejus  fugiens  fugiet. 

36.  Fenentis  manum  sola  emendatione  evadimus.  — 
Hle  etenim  de  manu  fugit  ferientis,  qui  suae  pravi- 
tatem  corrigit  actionis.  Vel  certe  quia  in  sacro  elo- 
qnio  manns  operatio  solet  intelligi,  de  manu  per- 
cnssi  fugit  qui,  dum  pravi  interitum  conspicil,  vias 
pravitatis  relinquit.  Unde  adhuc  subditur  : 

CAPUT  XXIV. 
Vers.  23.  —  *  Stringet  super  eum  manus  suas. 

37.  In  aliorum  pcena  quid  nohis  timendum  sit  conr 
spicimus.  —  Manus  quippe  stringere  est  vitae  suae 
opera  in  rectitudine  confirmare.  Unde  etiam  Paulus 
ait :  Remissas  manus  et  dissoluta  genua  erigikiHebr. 
xn,  i2).Dnmitaque  aliennm  interitum  conspiciunt, 
revocantur  ad  cor,  ut  recogitent  sunm;et  nhdealius 
ad  tormenta  dncitnr,atormentoalinsindeliberatnr. 
Stringit  ergo  snper  enm  manns  snas,  qnia  conspicit 
in  aliena  poena  qnid  timeat ;  et  dum  delinqnentem 
sic  percnssnm  conspicit,  dissolnta  sna  opera  justitiae 
vigore  constringit.  Sicqne  fit  nt  qni  iniquus  vivens 
mnltos  ad  cnlpam  traxerat  delectatione  peccati, 
qnosdam  moriens  a  cnlpa  revocet  terrore  tormenti.  n 
Qnod  etiam  provenire  bonis  Psalmista  testatur^  di- 
cens  :  Lcetabitur  justus  cum  tiderit  vindictam  impio- 
rumy  manus  suas  lavabit  in  sanguine  peccatorum  {Psal. 
Lvn,  11).  In  peccatomm  morientinm  sanguine  justi 
lavantnr  mann8,qnia  dnm  eomm  poena  conspicitur, 
conspicientis  vita  mnndatnr.  Seqnilur  : 

CAPUT  XXV. 

Ibid.  —  Etsibilabitsuperillum,  intuens  locum  ejus, 

38.  Sicque  a  peccato  compescimur.  —  Quid  in  si- 
bilo,  nisi  intentio  admirationis  exprimitnr?  Si  vero 
in  sibilo  alia  fortasse  significatio  quaeritur  moriente 
peccatore,  hi  qni  interitum  ejns  aspicinnt,  os  in  si- 
bilo  stringunt,  dnm  ad  ea  qnae  contempserant  verba 
spiriialia  convertuntnr,  ntjam  credereet  praedicare 
incipiant  quae  prius  dum  iniqunm  florere  cemerent  j^ 
non  credebant.  Nam  fit  plernmque  ut  infirmomm 
animns  eo  magis  '  de  auditn  veritat«s  trepidet,  quo 
florere  contemptores  veritatis  videt.  Sed  dum  jnsta 
ultio  injnstos  snbtrahit,  alios  a  pravitate  compescit. 
Unde  per  Salomonem  dicitur  :  Multato  pestilente,  sa- 
pienOar  eritparvulus  {Prov.  xxi,  11).  Vir  igitur 
MDCtns  postquam  potentnm  pcenas  qui  extolluntnr  in 
tBcnlo  snfficienter  explevit,  578  rarsns  ad  haereti- 
eoram  snperbiam,  qni  extollnntnrin  eloqnio,  verba 
ecmvertit.  Nam  seqnitnr  : 


CAPUT  XXVI  [Vet.  et  Rec.  XIV]. 
Cap.  xxvih,  Vbrs.  1.  —  Habet  argentum,venarum 
suarum  principia  :  et  auro  locus  est  in  quo  conflatur. 

39.  Hceretici  ad  sacras  paginas  veterumque  patrum 
libros  provocandi.  —  In  argento  eloquinm,  in  anro 
vitae  vel  sapientiae  claritas  designari  solet.  Et  quia 
haeretici  sic  de  eloquii  sui  nitore  superbiunt,  nt  nnl- 
la  sacrorum  librorum  auctoritate  solidentur  (qui  li- 
bri  ad  loquendum  nobis  quasi  quaedam  argenti  venae 
sunt,  quia  de  ipsis  locutionis  nostrae  originem  trahi- 
mus),  eos  ad  sacrae  auctoritatis  paginas  revocat,  nt 
si  vere  loqui  desiderant,  inde  sumere  debeant  qnid 
loquantur.  Et  ait  :  Habet  argenium,  venarum  suarum 
principia.  Ac  si  aperte  dicat  :  Qui  ad  verae  praedica- 
tionis  verba  se  praeparat,  necesse  est  ut  causamm 
origines  a  sacris  paginis  sumat,  ut  omne  quod  lo- 
quitur  ad  divinae  auctoritatis  fundamentum  revocet, 
atque  in  eo  aedificium  locutionis  snae  firmet.  Ut  enim 
praediximus,  saepe  haeretici  dum  sua  student  perver- 
sa  astruere,  ea  proferunt  quae  profecto  in  sacrorum 
librornm  paginis  non  tenentur.  Unde  et  discipnlnm 
snum  praedicator  egregius  admonet,  dicens  :  0  Ti- 
mothee,  depositum  custodi,  devitans  profanas  vocum 
novitates  {I  Tim.  vi,  20) :  quia  dum  laudari  haeretici 
tanquam  de  excellenti  ingenio  cupiunt,  quasi  nova 
quaedam  proferunt,  quae  in  antiquomm  Patmm  libris 
veteribus  non  tenentur ;  sicque  fit  ut  dum  videri  sa- 
pientes  desiderant,  miseris  suis  anditoribus  stnltitise 
semina  spargant. 

40.  Sola  Ecclesia  catholica  martyres  habet.  —  Bene 
autem  subditur  :  Et  auro  locus  est  in  quo  conftatur. 
Ac  si  aperte  dicat :  Vera  fidelium  sapientia,  cui  nni- 
versalis  Ecclesia  locus  esl,  tribulationem  vobis  per- 
sequentibus  patitur,  sed  a  cunctis  peccatomm  sordi- 
bns  persecntionis  vestrae  igne  purgatur.  Unde  scri- 
ptum  est  :  In  igne  probatur  aurum  et  argentum, 
homines  vero  '  receptibiles  in  camino  humiliationis 
{Eccli.  11,5).  Quoin  loco  potest  hocquoque  convenien- 
ter  intelligi,  ut  de  sua  haeretici  increpari  stulta  pas- 
sione  videantur.  Nam  saepe  pro  Jesu  Christi  Domini 
ac  redemptoris  nostri  nomine  multa  patiuntur,seseqne 
eisdem  passionibus  ejus  fieri  martjTes  sperant.  Qui- 
bus  sancti  viri  voce  nunc  dicitur  :  Auro  locus  est  in 
quo  conflatur.  Nam  juxta  hoc  quod  jam  et  ante  nos 
dictum  est  {A  Cypr.,  de  unitate  EccL,  et  alibi),  quis- 
quis  extra  unitatem  Ecclesiae  patitur,  poenas  pati 
potest,  martyr  fieri  non  potest^  quia  auro  locus  est 
in  quo  conflatur.  Quid  itaque  ad  haec,  haeretici,  dici- 
tis?  Conflari  per  afllictionem  camis,  vel  etiam  per 
martyrium  vultis,sed  locum  in  quo  debeatis  conflari 
nescitis.Auditeqnid  sancti  praedicatoris  voce  dicitur : 
Auro  locus  est  in  quo  conflatur.  Hunc  ergo  conflatio- 
nis  locum  quaerite,  hanc  fomacem,  qua  anram  apte 
purgari  valeat  invenite. 

fki.  Quidquid  extra  Ecclesiam   toleratur,  cruciat. 


^  Land.  et  Norm.,  stringit. 

*  Vindoc..  de  audacia  veritatis. 

*  Germ.,  Corb.  Germ.,  Gemet.  et  alii  Norm.,  re- 


eeptabiles.  Et  qnidem  dicimns  acceptabiles,  non  ae- 
ceptibiles. 


09 


SANCTI  GREGORII  MAGlVi 


60 


non  piirgat. —  Una  est  Ecclesia  in  qua  *  qui  conflari 
valuerit  ab  omni  eliam  potcrit  peccatorum  sorde  pur- 
gari.  Si  quid  pro  Deo  amaritudiuis,  si  quid  tribula- 
tionis  extra  hanc  positi  sustinolis,  incendi  potestis 
tantummodo,  non  purgari.  Dicat  Jeremias,  dicat  quo- 
modo  conflationis  \estrae  ignis  omni  virtute  sit  va- 
cuus  :  Friistra  conflavitconflator,  imUtia^ enim  eorum 
mn  sunt  consumptce  (Jerem.  vi^  29).  Ecce  ignis  ex- 
terius  conflans,  et  dura?  passionis  admovet  pamam, 
574  et  tamen  erroris  non  excoquit  culpam,  et  tor- 
menta  crudelium  dat  poenarum,  et  bonoruni  non  facit 
incrementameritorum.  Ilujusetiam  conflationis  ignis 
quiextra  catholicam  toleratur  Ecclesiam,  ({uain  nul- 
lius  omnino  virtulis  sit,  Paulus  Apostohis  insinuat 
dicens  :  Si  tradidero  corpus  meum  *  vt  ardeal,  chari- 
tatem  auttm  non  haheam,  nihil  mihi  prodest  (I  Cor, 
XIII,  3^.  [Vet.  XV.]\\n  quippeprava  de  Deo  scntiunt ; 
alii  recta  de  auctore  tenent ;  sed  unitatem  cum  fra- 
tribus  non  tenent.  Illi  errore  fidei,  isti  vero  schisma- 
tis  perpetratione  divisi  sunt.  Unde  et  in  ipsa  prima 
parte  decalogi  utrarumque  partium  culpae  reprinmu- 
tur,  cum  divlna  voce  dicitur :  Diliges  Dominum  Deum 
iuum  ex  toto  cordetuo,et  ex  tota  anima  tua,etcxtota 
virtute  tua  (Deut.  vi,  5/  Atque  mox  subditur :  Dilx- 
ges  proximum  tuum  sicut  teipsum.  Qui  enim  de  Deo 
perversa  sentit,  liquet  profeclo  quia  Deum  non  diii- 
git.  Qui  vero  de  Deo  recta  sentiens  a  sancla>  Eccle- 
sias  unitate  divisus  est,  constat  quia  proximum  non 
amat,  quem  habere  socium  recusat. 

^'i.Quiadeestcharitas  tamschismaticis  qunm  htcre- 
ticis.  —  Quisquis  ergo  ab  hac  unitate  inatris  Eccle- 
sisB,  sive  per  haeresim  de  Deo  per\'ersa  sentiendo, 
seu  errore  schismatis  proximum  non  diligendo  divi- 
ditur,  charitatis  hujus  gratia  privatur,  de  qna  hoc 
qnod  praemisimus  Paulus  ait  :  Si  tradidero  corpus 
meum  ut  ardeam,  charitatem  autem  non  habeam,nihil 
mihi  prodest  ( I  Cor.  xiii,  3j.  Ac  siapertavoce  dice- 
ret  :  Extra  locum  suum  conflationis  mihi  ignis  adhi- 
bitus  tormento  me  cruciat,  mundatione  non  i^nrgat. 
Hunc  omnes  sanctiP  pacis  amatores  sumino  studio 
locum  quffirunt,  hunc  quaprentes  inveniunt,  hunc  in- 
vcnientes  tenent,  scientes  peccatorum  remissio  vol 
ubi,  vel  quando,  vol  qualibus  detur.  Ubi  quippe, 
'nisi  in  catholicte  inatris  sinu  ?  Quando.nisi  anto  ven- 
turiexitus  diem  ?  Quia,  err.e  nunc  tempus  arcepUtbHe, 
ecce  nunc  dies  salutis  (II  Cor.  vi,  2j.  Et  :  Owvrit^ 
Dominumdum  inveniri  potest,  inrocat^  eum  dum  pro^ 
pe  est  (Isai.  lv,  6  ).  Qualibus,  nisiconvorsis,  qui  ad 
parvulorum  imitationom,  magistrahumilitate  *  for- 
mantur  ?  Quibus  dicitur  :  Sinile  pnrvulos  renire  ad 
me;  talium  enim  est  regnum  cwlorum(Matth.  xix,  14). 


A  Et :  Nisi  conversi  fueritis,  et  efficiamini  sicut  parvuli, 
non  intrabitis  in  regnum  ccelorum  (Matth.  xviii,  3j- 
[Rec^  XV.]  Quia  ergo  non  nisi  in,catholica  Ecclesia 
veri  martyres  fiunt,  dicitur  recte  :  Auro  locus  est  in 
quo  conflatur,  quia  ^non  clarescet  anima  in  fulgore 
aeternae  pulchritudinis,  nisi,  ut  ita  dicam,  prius  hic 
arserit  in  oflicina  charitatis. 

43.  Deus  alios  snlvat  per  innocentiam,  alios  per 
pamitentiam.  —  Pensandum  praeteroa  est  quod  oc- 
culto  consilio  omnipotens  Deus  quosdam  ab  ipsis 
exordiis  suis  innocentes  custodiens,  usque  ^  ad  vir- 
tutum  provehit  summa,  ut  aetate  croscente,  simul  in 
eis  proficiat  ot  annorum  numorositas,  et  colsitudo 
meritorum.  Alios  vero  in  exordiis  suis  deserens,  sca- 
turiontibus  vitiis  ire  per  abrupta  permittit.  Plerum- 

g  que  tamon  otiam  eos  respicit,  et  ad  sequondum  se 
sancli  amoris  igne  succendit,  atque  inolitas  in  eo- 
rum  cordibus  pruriginesvitiorum  vertit  in  fervorem 
virtutum,  et  eo  magnis  ignescunt  ad  desidcrium  re* 
quirendae  pietatis  Dei,  quo  magis  erubescunt  memo- 
riam  ijuquitatis  suae,  sicut  saepe  contigit  ut  in  pugn» 

certamine  milos  ante  ducis  sui  575  oculos  constitu- 
tus,  hostili  \irtuti  turpitor  cedat,  et  enerviter  prae- 
bens  terga  feriatur  :  qui  tamen  hoc  ipsum  quod 
®  turpiter  gessit  erubescens,  ante  ducis  sui  oculos  ma- 
jores  ex  ipsa  verecundia  viressumit,  ''  tantoque  post 
fortia  exercet,  quantum  et  praesentem  gloriam  virtu- 
tis  peragat,  et  ^  praeteritam  ignominiam  debilitatis 
tegat.  Sic  ergo  nonnunquam  quidam  in  Dei  servitio 
^  ex  anteacta  acrius  debilitate  roborantur,  eosque  ad 
n  custodienda  mandata  et  futurorum  trahit  desiderium, 
et  iinpellit  memoria  pra^teritorum,  ut  hinc  ad  ventu- 
ra  amor  provocet,  illinc  de  praeteritis  verecundia  in- 
stiget.  [Vet.  XVI.]  Quos  tamen  adversarii  Ecclesiae 
dum  summis  praeditos  virtutibus  viderint,  eisque  in 
praesenti  vita  unde  derogent  quia  invenire  nequa- 
quam  possunt,  accusare  illos  de  practoritis  moliuntur, 
sicut  Moyson  nostrumManichacus  impetit,  in  quose- 
quentium  virtulum  gratiani,  transacti  homicidii  cona- 
tur  culpa  foedare.  In  quo  non  attendit  postmoduin 
quam  patiens  ad  sustinendum,  sed  prius  quam  prai- 
ceps  ad  feriendum  fuerit.  Talibus  ergo  adversariis 
beatus  Job  subtilissima  consideratione  olnians,  post- 
quam  dixit:  Ilabet  argentum  venarum  suarum  jmnci- 
pia,  etauro  locus  est  in  quoconflatur,  apte  subdidit: 
CAPUT  XXVII  \Rec.  XVI]. 
Vers,  2.  —  Ferrum  de  terra  tollitur. 

44.  Non  est  intuendum  quid  per  se  sint  Ecclesim 
doctores,  sed  quidper  gratiam  evaserint.  —  Solenthae- 
retici  de  justitiae  suae  contra  nos  elatione  gloriari, 
atque  opera  suaostentationis  inflatione  jactare,  nos- 


D 


*  Editi,  qui conflan volnerit.  In  Mss.  Germ.,  Laud. , 
Corb.  Germ.  et  aliis,  constanter  legitur  valuerit. 
Quemadmodum  supra,  apte  purgari  valeat. 

'  Ita  Gerin.,  Laudun.,  Corb.  Germ.,  Norm.,  alii- 
que  Mss.  hic  et  deinceps;  Editi  vero,  ardeam. 

^  Ita  Germ.,  liellov.,  Laudun.,  Corb.  Gorm., 
Norm.,  etc,  ubi  Edit.  habent,  in  Ecclesiw  matru. 

*  Laudun.,  firmantur. 

^  Corb.  Gorm.,  Bellovac,  Germ.,  Vindoc,  Lau- 
dun.,  Gemet.  ot  aliiNorm.,  ad  virtutum  summu,  vel 


ad  virtutumsummam.  In  omnibus  tainen  Editis  legi* 
tur  virtutum  culmen. 

6  Ita  omnes  Mss.  nostri,  praeter  Gorm.  et  Corb. 
Germ.,  in  quibus  ut  in  Editis  legitur,  turpiter  cessit, 

■^  (ierm.,  Ebroic  ot  alii  Norm.,  tantnqne  post  for- 
tln...  qiwntis  et  prajscntis  glorinm  cirtutis  perngnt. 

^    Corb.   Germ.,  ct  prwteritw  ignomiuinm  debiti- 

tatis. 
^  Vindoc.,ej;  nnteactaprceteritaquedebilitateacrius 

roborantur. 


61 


MORALIUM  LIB.  XVIII.  —  IN  CAPUT  XXVIII  B.  JOB. 


62 


qne  iniqnos,  nt  diximns,  aut  esse,  ant  fuisse  crimi- 
nantar.  Per  humillimamergo  corifessionem,  et  vera- 
cem  defensionem  contra  eos  vir  sanctus  loquitur, 
dic^ns  :  Ferrum  dc  terra  toHitur.  Ac  si  aperle  dicat : 
Fortes  viri,  qui  acntissimis  lingnarum  gladiis  in  hac 
acie  defendendae  fidei  ferrum  fiunt,  aliquando  terra 
in  infiraisactionibusfuerunt.  Peccanti  qnippehomini 
dictuniest  :  Terraes,  et  in  tetTam  ibis  {Genes.  iii,  19). 
Sed  de terra  ferrum  tollitur  {Dist.  l,  c.  18),cumfor- 
tis  propugnator  Ecclesiae  a  t^rrena  quam  prius  tenuit 
actione  separatur.  Non  ergo  in  eo  debet  despici  quid- 
quid  fuit,  qui  jani  coepit  esse  quod  non  fuit.  An  non 
Matthacus  in  terra  inventus  est,  qui  terronis  negotiis 
implicatus  '  telonii  usibus  serviebat  {Matth.  ix,  9)? 
Sed  de  terra  '  sublatus,  in  fortitudinem  ferri  conva- 
luit,  cnjns  videlicet  lingua  quasi  acutissimo  gladio 
Evangelii  administratione  Dominusinfidelium  corda 
transfixit ;  et  qui  infirmus  prius  despectusque  fuerat 
per  terrena  negotia,  fortis  postmodum  factus  est  ad 
ccelestia  praedicamenta.  Unde  adhuc  subjungitur : 

CAPUT  XXVIII  [Rec.  XVII]. 
Ibid.  —  Et  lapis  solutus  calorej  in  a's  vertitur. 

45.  GratioB  infuiione  cor  emoUitur  ad  amorem,  et 
roboratur  ad  operationem.  — Tunc  lapis  caloresolvi- 
tur,  cuui  coT  duruui  atque  a  divini  amoris  igne  fri- 
gidnm  eodem  divini  amoris  igne  tangitur,et  in  fervore 
spiritus  liquatur,  ut  ad  sequentem  vitam  dosiderio- 
ruin  a^stu  ardeat,  quam  prius  audiens  insensibilis 
manebat.  [Vet.  XVII.]  Ex  quo  ardore  scilicet,  et 
emollitur  ad  amorein,  et  roboratur  ad  operalionem, 
ut  sicut  prius  durus  fuerat  in  amore  Sc-ecuii,  ita  se 
postmodum  fortem  exerat  in  amorem  Dei ;  et  quod 
ante  audire  renuebat,  jam  et  credere  et  praedicare 
incipiat.  Lapis  ergo  solutus  calore,  576  in  a^s  verti- 
tur,  quia  dura  meus  superni  amoris  igne  liquefacta 
ad  veram  fortitudinem  commutatur,  ut  peccator,  qui 
prius  insensibilis  exstitorat,  postinoduni  et  per  auc- 
toritatem  furlis  et  per  praedicationein  ^  sonorus  fial. 
Quod  bene  per  Isaiam  dicitur  :  Qui  confidunt  in  Do- 
mino,  mutdbunt  forlitudinem  (Isai.  \l,  31).  Fortitu- 
diuem  rautimus,  cum  conversi  tanta  \irtutepr«sens 
saeculum  fuginius  quanta  boc  ante  quicrebanius. 
*  Quia  autem  male  ab  ad\ersariis  catholicorum  ino- 
ribus  ante  acta  vita  reputatur,  recte  subditur  : 

CAPUT  XXIX. 

Vers.  3.  —  Tempus  posuil  tenebris,  et  unicersorum 
finem  ipse  considerat. 

46.  Deus  electorum  et  reproborum  finem  intuetur. 
Bonafacit  et  ordinat ;  mala  non  facit,sedordinat.  — 
Ipse  posuit  tempus  tenebris,  iniquis  videlicet  mo- 


A  dum,  quo  iniqui  ess^  desistant.  Undeeis  perAposto- 
luin  dicitur:  Eratis  ahquando  tenebrw,  nuncautemlax 
in  Domino.  Sicutaliisquoquediscipulisisdem  doctor 
egregius  dicit:  Nox  prwressit,  dies  aut^m  appropinr- 
quavit.  Abjiciamus  ergo  opera  tenebramm,^  et  indua- 
mus  nos  arma  lucis ;  sicut  in  die  honest^  ambulemus 
(Rom,  XIII,  12,  13).  Unde  et  in  Canticis  cantico- 
ruiu  ^  Ecclesia  veniente  dicitur :  Quce  est  uta 
qiUB progreditur quasi  aurora  consurgens  {Cant,  vi,  9)? 
Apte  enim  Ecclesia  aurorae  comparata  describitur, 
^  qua3  per  cognitionem  fidei  a  peccatorum  suorum 
tenebris  in  clara  luce  justitiae  coinmutatur.  Tempuz 
ergo  posuil  te^iebris,  et  universorum  finem  ipse  consi- 
derat.  Universorum  nomine,  et  electos  voluit  et  re- 
probos  comprehendi.  Xam  bona  faciens  et  ordiiians 

B  Deus,  mala  vero  non  faciens,  sed  ab  iniquis  facta  ne 
inordinate  ^  eveniant  ipse  disponens,  considerat  uni- 
versorum  finem,  et  patienter  tolerat  omnia,  atque 
intuetur  electorum  terminum,  quod  ex  inalo  muten- 
tur  ad  bonum.  intuetur  etiam  reproborum  finera, 
quod  de  malo  opere  ^  dignum  se  trahantur  ad  sup- 
plicium.  Yiditfiuem  persequentisSauIi,  quo  prostra- 
tusdiceret :  Duinine,  ^^quid  me  vis  facere  {Act,  ix,  6)  ? 
Vidit  fi nem  quasi  obsequentis  discipuli,  quod  pro 
commisso  scelere  guttur  laqueo  stringeret,  seque 
et  peccanti^m  puniret,  et  deterius  puniendo  decipe- 
ret.  Yidit  Xinivitas  delinquentes,  sed  consideravit 
finem  delinquentium  **  poenitentiam  correctorum.  Vi- 
dit  quoque  Sodomam  delinquentem,  sed  consideravit 
finem  ardoris  iuxuriae,  ignem  gehennae.  Vidit  genti- 

n  litatis  finein,  quod  possessa  iniquitatum  tenebris, 
quandoque  fidei  luce  claresceret.  Vidit  etiam  Judaeae 
terminum,  quod  ab  ea  luce  fidei  quam  tenebat  obdu- 
ratae  perfidiae  se  tenebris  caecaret.  Unde  adhuc  con- 
grue  subditur : 

CAPUT  XXX  [Rec.  XVIIT], 

iBir).,  Yers.  4.  —  Lapidem  quoque  caliginis  et  Mm- 
bram  mortis  dividit  torrens  apopulo  peregrinante. 

^kl.  Probos  et  mabs  ignis  in  ejctiemo  judicio  divi- 
det.  —  '2  Quid  durus  ille  perfidia  Judaeorum  populus, 
qui  auctorem  vitae  per  fidem  videre  noluit,  quem  per 
prophetiam  prajdixit,  nisi  lapis  caliginis  fuit  ?  quia 
ct  crudelitate  durus  exstilit,  et  infidelitate  nebulo- 
sut.  Qui  alioquoque  vocabuloumbramortis  dicitur. 
Umbra  quippe  talis  expriinitur,  qualia  ejus  rei,  de 
D  qua  trabitur,  fuerint  lineamenta.  Quis  autein  mortis 
noniino,  nisi  diabolus  vocatur?  Do  quo  *^  per  quam- 

dam  ministri  sui  significationem  577  dicitur :  Et 
nomen  illi  mors  (Apoc.  vi,  8).  Cujus  ille  populus 
umbra  exstitil,  quia  iniquilatem  illius  sequens,  ejus 


*  Germ.,  1  Laud.,  Corb.  Germ.,  telonei. 

^  1  Laud.,  Germ.,  Corb.  Germ.,  tultus.  De  hac 
voce  \ide  1.  iii,  num.  22. 
'  Bellovac.  et  1  Laud.,  sonorosus. 

*  Becc.,  quia  antem  mala. 

'  Laud.  et  Norm.,  et  indnamur  arma. 
^  1  Laud.,  Ecclesiw  venienti. 
'  1  Laud.,  quw  per  c^gitntionem . 

*  Norm.,  reniant. 

^  2  Laud.,  dignum  se  trahunt  ad  supplicium.  Pri- 


mus,  dignum  retrahanlur  ad  supplicium. 

*o  Duo  Laud.,  quid  me  jubesfacere. 

**  ItacumCorb.  Germ.,Laud.  acNorm.,etc.,  vet. 
Editi.  Al  postcr.,  pienitentia. 

12  Vindoc.  ot  1  Laud.,  quid  durus  ille  perfidus  Ju- 
d(eoruni  populus. 

'3  Forlasse  correclius  in  Gemct.,  per  quamdam 
ministerii  sui  significationem.  Diaboli  scilicet  minis- 
terium  est,  mortem  inferre.  In  vet.  Ed.,  pro  minis- 
tri,  legitur  mysterii. 


63 


SANCTI  6REG0RII  MA6NI 


64 


In  86  imaginem  expressit.  Qoid  vero  torrentis  nomi- 
ne,  nisi  ille  a  conspectn  tremendi  jadicispemltimnm 
examen  egrediens,  atque  electos  et  reprobos  divi- 
dens  ignis  vocatar  ?  Undeetper  prophetam  dicitur : 
Fluvius  iffneus  rapidtuque  egrediehatur  a  facie  ejus 
(Dan.  VII,  10). 

[Vei,  XVni,  Ree.  XIX,\  48.  Peregrini  smt  in 
mundo  eleeti  omnes,  —  Qnis  aatem  in  hoc  mnndo 
peregrinatnr  popnlos,  nisi  qoi  ad  sortem  electoram 
cnrrens,  habere  se  patriam  novit  in  coBlestibus ;  et 
tanto  magis  se  illic  sperat*invenire  propria,  qaanto 
hic  cnncta  quae  praetereunt  esse  a  se  deputat  aliena  ? 
Peregrinus  itaque  est  populus,  omnium  numerus 
electorum,  qui  hanc  vitam  quoddam  sibi  exsilium 
depntantes,  ad  supemam  patriam  tota  cordis  inten- 
tione  suspirant,  de  quibus  Paulus  dicit :  Confltentes 
quia  peregrini  et  hospites  sunt  super  terram  (Hehr, 
XI,  13).  Qui  enimhaec  dicunt,  significantse  patriam 
inquirere.  Hanc  peregrrnationem  idem  quoque 
Apostolus  tolerabat,  cum  diceret :  Dum  sumus  in 
eorpore,  peregrinamur  a  Domino.  Per  fidem  enim 
anUfulamuSj  et  non  per  speciem  (II  Cor.  v,  6).  Hujus 
peregrinationis  aerumnas  satagebat  evadere,  cum 
dicebat :  Desiderium  hahens  dissolvi,  et  cum  Christo 
esse  {Philip.i,  23).  Etrursnm  :  Mihi  vivere  Christus 
est,  et  mori  lucrum  (Ihid.,  i,  21).  Hujus  pcregrina- 
tionis  pondus  grave  sentiebat  Psalmista,  cum  dice- 
ret :  Heu  me  /  quia  incolatus  meus  prolongatus  est : 
kabitavi  am  hahitantibus  Cedar,  multum  incola  fuit 
antma  mea(Psalm.cxix,b).  Abhaceripi  quantocius 
anhelabat,  cum  supemis  desideriis  flagrans  diceret : 
Sitivit  anima  mea  ad  Deum  vivum ;  quando  veniam  et 
apparebo  ante  faciem  Dei  (Psal.  xli,  3)  ?  Sed  hoc 
desiderium  nesciunt  qui  cor  in  terrenis  voluptatibus 
defigunt.  Dum  enim  sola  quae  sunt  visibilia  diligunt, 
profecto  invisibilia,  vel  si  credunt  esse,  non  dili- 
gnnt,  qnia  dum  nimis  se  exterius  sequuntur,  etiam 
mente  caraales  fiunt.  Simul  enim  in  hac  vita  uter- 
qne  popnlus  currit,  sed  non  simul  ad  perpetuam 
pervenit,  quia  Lapidem  caliginis  et  umhram  mortis 
dividit  torrens  a  populo  peregrinante,  Ac  si  aperte 
dicat :  Eos  quos  modo  vel  infidelitas  excaecat;  vel 
cnidelitas  obdnrat,  flammaram  fluvius  a  conspectu 
ffiterai  judicis  exiens^  ab  electoram  tunc  populo  se- 
parat,  ut  tunc  a  bonis  ignis  districti  examinis  divi- 
dat  quos  nunc  in  suisconcupiscentiistenebrae  vitio- 
ram  exctecant. 

49.  Irrigatio  prcedicationis  tanquam  torrens  dimdit 
bonos  a  malis.  —  Potest  fortasse  in  torrentis  nomine 
ipsa  irrigatiosanctaepraedicationisintelligi,  juxta  id 
quod  per  Salomonem  dicitur :  Oculum  qui  subsannat 
patrem,  et  qui  despicit  partum  matris  suw,  effodiant 
illum  eorvi  de  torrentibus  (Prov.  xxx,  17).  Perversi 
qnippe  dnm  divina  judicia  reprehendnnt,  snbsannant 


A  patrem.  Et  qailibet  haeretici  dum  praedicationem 
sanctae  Ecclesiae  fecunditatemque  iliius  deridendo 
contemnunt,  quid  aliud  quam  partum  inatris  despi- 
ciunt  ?  Quam  non  immerito  eorum  quoque  matrem 
dicimus,  quia  de  ipsa  exeunt,  qui  contra  ipsam  lo> 
quuntur ;  Joanne  attestante,  qui  ait  :  A  nobis  exie- 
runt,  sed  non  erantex  nohis;  namsifuissentex  nohis, 
mansissent  utique  nohiscum  (I  Joan.  \i,  19).  Corvi 
vero  de  torrentibus  veniunt,  cum  praedicatores  veri 
ad  defensionem  sanctae  Ecclesiae  a  sacrorum  libro- 
ram  fluentis  procedunt.  Qni  etiam  recte  corvi  vocati 
sunt,  quia  nequaquam  de  justitiae  suae  luce  super- 
biunt,  578  sed  per  humilitatis  gratiam  peccatoram 
in  se  nigredinem  confitentur.  Unde  etiam  abelecto- 
ram  Ecclesia   dicitur   :   Nigra  sum,  sed  formosa 

B  (Cant.  i,  i).  Et  Joannes  ait:  Si  dixerimus  quia  pec- 
catum  non  hahemus,  nos  ipsos  sedudmus  (1  Joan.  i, 
8).  Qui  videlicet  corvi  subsannantis  oculum  elTo- 
diunt,  quia  pravoram  ac  pervicacium  hominum  in- 
tentionem  vincunt.  Ex  hoc  itaque  testimonio,  si  hic 
quoque  torrens  praedicatio  debet  inteiligi,  Lapidem 
caliginis  et  umbram  mortis  dividit  torrens  a  populo 
peregrinante,  qui  sanctorum  praedicatio  obduratas 
mentes  reproboram  deserit,  et  ad  pia  humilium  se 
corda  convertit.  Unde  adhuc  subditur  : 

CAPUT  XXXI  \Vet.  XIX }. 

Yers.  4.  —  Eos  quos  ohlitus  est  pes  egentis  homi" 
nis,  et  invios. 

50.  Judasis  relictis,  ad  gentiles  defluxit.  —  Quis 
p  hoc  loco  alius  accipituregens  homo,  nisi  ille  de  quo 
per  Paulum  dicitur  :  Qui  *  propter  nos  egenus  factus 
est,  cumdivesesset  (II  Cor.  vm,  9)  ?  Cujus  videlicet 
egentis  hominis  pedes  sancti  praedicatores  fuerunt, 
per  quorum  profecto  praesentiam  gentilitatem  cir- 
cumiens,  mundum  perambulavit  universum.De  qui- 
bus  per  prophetam  dicitur  :  Et  *  inamhulaho  in  eis 
(Levit.  XXVI,  12;  //  Cor.  vi,  16).  An  pes  ejus  non 
erat,  qui  tentus  in  compedibus  dicebat  :  Pro  quo  le- 
gatione  fungor  in  catena  (Ephes.  vi,  20)  ?  Sed  eoraiii 
qui  umbra  mortis  et  lapis  caliginis  exstiterunt,  pes 
hominis  egentis  oblitus  est,  quia  in  ipso  initio  na- 
scentis  Ecclesiae,  dum  sancti  apostoli  ccelorum  re- 
gnum  Judaeae  praedicare  voluissent,  videntes  quod  ei 
nihil  omnino  proficerent,  ad  praedicanduin  gentibus 
'  defluxerunt,  sicutipsiinsuisActibusdicunt :  Vobis 
^  oportebat  primum  loquiverhum  Dei;  sed  quoniam  re- 
pellitis  illud,  et  indignos  vos  judicatis  (Bternfe  viUe, 
ecce  *  convertimur  ad  gentes  (Act.  xiii,  46).  De  qui- 
bus  et  per  Psalmistam  dicitur  :  *  Transferentur  mon- 
tes  incor  maris  (Psal.  xlv,.3),  quiarepulsi  a  Judaea 
apostoli  *  in  hoc  gentilitatis  saeculum  translati  sunt. 
Qui  sunt  ergo  qui  immensa  duritia  pro  obscuritate 
cordis,  quasi  qoidam  lapis  caliginis  et  umbra  mor- 
tis,  a  peregrinantesanctorumpopulodividuntur,  nisi 


*  Duo  Land.  et  Corb.  6erm.,  propter  vos, 
'  6em.,  et  ambulabo, 

'  Duo  Laud.  et  Corb.  6erm.,  deftexerunt, 
^  1  Land.,  convertemur. 

*  2  Land.,  6erm.,  Norm.  etalii,  transferuntur. 


•  Elegantius  in  recent.  Ed.,  in  hoc  gentilitatis  sa- 
lum;  veram  in  Mss.  6erm.,  Turon.,  duob.  Laud., 
Corb.  6erm.,  Norm.,etc.,  legitur  sa^cnlum,  vel  xrr- 
euto;  vet.  Ed.  Paris.,  solo.  Basil.,  populo. 


65 


MORALIUM  LIB.  XVIU.  —  IN  CAPUT  XXVIU  B.  JOB. 


66 


hi  quos  pes  egentis  hominis  est  oblitus,  id  est  quos  A  des  in  maio,  aliquando  vero  in  bono  accipi  solent. 


prsedicatores  Domini,  videlicet  *  per  humanitatem 
pauperis,  pro  superbiaB  suae  tumore  reliquerunt,  eo- 
rumque  omnino  obliti  sunt,  dum  praedicationis 
suae  semina  ad  solam  fructificationem  gentium  tfans» 
tulerunt  ?  Quos  recte  quoque  et  invios  vocat,  quia 
dum  in  infidelitate  sua  obdurati  sunt,  verbis  \iXse  ad 
cor  viam  praebere  noluerunt.  Sed  Judaea  haec,  quae 
sic  obduruit,  vel  qualisdudum  fuerit,  vei  quid  post 
pertuierit,  audiamus.  Sequitur  : 

GAPUT  XXXU. 

Vers.  o.  —  Terra  de  qua  oriehatur  panis,  in  loco 
suo  igne  subversa  est. 

51.  Sifnagoga  quce  legU  scripturarumque  panem 
ministrahat,  invidia  conflagrans,  destrucia  esi.  —  Pa- 


Nam  cum  lapis  pro  insensibilitate  ponitur,  dura  per 
lapides  corda  signantur.  Unde  et  per  Joannem  dici- 
tur :  Polens  est  Deus  de  lapidibus  istis  suscitare  filios 
Abrah(B  (Matth.  iii,  9).  Qui  videlicet  nomine  lapidum 
corda  gentilium  designat,  dura  tnnc  atque  insensibi- 
lia  per  infidelitatem.  Et  per  prophetam  Dominus 
poUicetur,  dicens :  Auferam  cor  lapideum  de  came 
vestra,  et  dabo  vohis  cor  cameum  (Ezech.  xi,  19). 
Rursum  per  lapides  mentes  fortium  designari  solent. 
Unde  et  per  Petrum  sanctis  dicitur  :  Et  vos  tan^ 
quam  lapides  vivi  superasdificamini  '  domus  spirilalis 
(IPetr.  II,  5).  Et  per  prophetam  Dominus  venienti 
Ecclesiae  pollicetur,  dicens  :  Ecce  ego  siernam  per 
ordinem  lapides  tuos,  et  fundaho  te  in  sapphiris,  et 


nem  Juda^a  dare  consueverat,  quaj  legis  \erba  pro-  B  ponam  jaspidem  propugtiacula  tm,  et  portas  tuas  in 


ferebat,  Quam  videlicet  legem,  quia  intelligere  jam 
reprobi  atque  explanare  non  poterant,  propheta  Je- 
remias  in  Jamentis  deplorat,  dicens  :  Parvuli  petie- 
runt  panem^  et  non  erat  qui  frangeret  eis  (Thren.  iv, 
4).  Sed  haec  terra  in  loco  suo  igne  subversa  est,quia 
lidelium  signa  conspiciens,  invidiae  se  face  concre- 
mavit.  Quia  enim'  semper  invidia  de  superbia  nasci 
solet,  in  loco  suo  igne  pcriit,qua5  idcirco  arsit  invi- 
dia,  quia  superbiam  non  reliquit.  Terra  ergo  quae 
pri  us  panem  habuit,  post  igne  subversaest,  quoniam 
synagoga,  quae  679  mandata  Dei  per  legem  protu- 
Ut,  nascentem  Ecclesiam  persequens,  invidiae  se 
igne  consumpsit.  An  non  aemulationis  suae  facibus 
ardebat,  cum  Redemptoris  nostri  signa  conspiciens, 


lapides  sculptos  ;  et  omnes  terminos  tuos  in  lapides 
desid^rabiles,  universos  filios  tuos  doctos  a  Domino 
(Isai.  Liv,  11-13^.  Stravit  namque  in  illa  per  ordinem 
lapides,  quia  in  ea  sanctas  animas  meritorum  diver- 
sitate  distinxit.  Fundavit  eam  in  sapphiris,  qui  sci- 
licet  lapides  coloris  aerei  in  se  similitudinem  tenent, 
quia  robur  Ecclesiae  in  animabus  coelestia  appeten- 
tibus  solidatur.  Et  quoniam  jaspis  viridis  est  colo- 
ris,  jaspidem  propugnacula  ejus  posuit,  quia  illi 
contra  adversarios  pro  sanctae  Ecclesi»  defensione 
objecti  sunt,  qui,  internis  desideriisvirentes,  ^nulla 
teporis  reprobi  ariditate  marcescunt.  Portas  vero 
ejus  posuit  in  lapides  ^  sculptos.  Hi  quippe  portae 
sunt  Ecclesiae,  per  quorum  vitam  atque  doctrinam 


per  quosdam  suos  diceret  :  Quid  facimus,  quia  hic  Q  intrat  in  eam  multitudo  credentium.   Qui  pro  co 


homo  multa  signa  facit  ?  vel  certe  :  Videiis  quia  nihil 
pro^imus,ecce  totus  mundus  post  eum  vadit  (Joan.  xi, 
47  ;  xu,  19).  Videbant  undeconverti  debuerant,  at- 
que  exinde  perversiores  fiebant.  Quaerebant  exslin- 
guere  quem  cemebant  mortuos  vivificare.  In  oretc- 
nebant  legem,  sed  legis  persequebantur  auctorem. 
Terra  ergo  de  qua  oriebaiur  panis,  in  loco  suo  igne 
suhversa  est,  quia  Judaea  in  semetipsa  et  prius  habuit 
legem  quae  reficeret,  et  post  invidiam  quae  concre- 
maret.  De  cujus  adhuc  descriptione  subjungitur  :     . 

CAPUT  xxxm. 

Vers.  6.  —  Locus  sapphiri  lapides  ejus,  et  glebas 
illius  aurum. 

5i.  Auget  Judmrum  casum,  dononm  et  gratiarum 


etiam  quod  magnis  operibus  pollent,  et  id  quod  lo- 
quentes  asserunt,  viventes  ostendunt,  non  puri,  scd 
sculpti  lapides  esse  memorantur.  In  quornm  enim 
vita  recta  operatio  cernitur,  quasi  in  eisdem  ipsis 
cxprimitur  quod  egerunt.  Ubi  omnem  quoque  san- 
ctorum  numerum  generali  collectione  concludens, 
subdidit  :  Omnes  terminos  tuos  in  lapides  580  desi- 
derabiles  (Ibid.,  Liv,  12).  Et,  tanquam  si  audientes 
ista  peteremus  ut  hos  lapides  quos  diceret  indica- 
ret,  adjunxit :  Universos  filios  tuos  doctos  a  Domino. 
Quia  igitur  de  Judaea  nunquam  sanctae  animae,  quae 
ccelestem  vitam  ducerent  defuerunt,  dicitur :  Locus 
sapphin  lapides  ejus.  Et  quia  magna  vitae  ac  sapien- 
tiai  claritate  per  fidem  fulsit,  adjungitur  :  Et  gkb<B 


quibus  prius  ornali  sunt,  copta.— Auget  reatumcul-  j)  HHus  aurum  Quid  per  glebas,  nisi  collectiones  sin- 

gulorum  ordinum  ac  multitudines  Aesignantur  ? 
Glebae  autem  ex  humore  et  pulvere  constringuntur. 
Omnes  ergo  qui,  rore  gratiae  infusi^  ex  mortis  debito 
se  pulverem  esse  veraci  cognitione  confessi  sunt, 
dum  vitae  virtute  clarescerent,  quasi  aureae  in  illa 
glebae  jacuerunt.  Glebas  haec  terra  habuit  in  pro- 
phetis,  glebas  in  doctoribus,  glebas  in  Patribus  anti- 
quis,  qui  magna  se  infusione  gratiae  in  professionis 
et  operis  unanimitate  tenuerunt.  bicat  ergo  :  :  Et 


pae  seqnentis  praeconium  gloriae  praecedentis.  Nam 
uniuscujusque  casus  tanto  majoris  est  criminis^ 
quanto  priusquam  caderet  majoris  potuit  esse  virtu- 
tis.  Dicatur  ergo  Judaea,  dicaturquid  fuerit,  et  praa- 
cedentium  magnitudo  virtutum  crcscat  ad  cumulum 
sequentium  delictorum.  Locus  sapphiri  lapides  ejus, 
etglebw  illius  aurum.  Quid  enim  hoc  loco  per  lapi- 
des,  nisi  sanctorum  ac  fortium  mentes  accipimus  ? 
{Vet,  XX.)  In  Scriptura  etenim  sacra  aliquando  lapi- 


*  Ila  Mss.  At  Editi  omnes,  per  hnmilitatem. 

*  2  Laud.,  s(epe. 

^  Norm.  et  plerique,  m  domos  spiriiales. 

*  In  1  Laud.,  nutla  imporis  reprobi ;  quaiu  lectio- 


nem  ex  parte  secuti  sunt  plerique  Editores.  Nostra 
tamen,  quae  Mss.  fere  omnium  est,  longe  antepo- 
nenda. 
<  Laud.,  scalptosy  et  infra,  scalpii  lapides. 


67 


SANCTI  GREGOim  MAGM 


68 


gl^  Hlius  aurum,  quia  in  ea  maltitndo  spiritalium 
tanto  majori  virtute  ciaruit,  quanto  se  in  Deum  ao 
proximum  ^  majori  unanimitate  constrinxit. 

53.  Aurum  quo  fulgebant,  perfldicB  tenebris  obscU" 
ratum.  —  Sed  hoc  aurum  pcrfidise  est  postinodum 
tenebris  obscuratum.  Cujus  profecto  nigredinem  Je- 
remias  propheta  intuens  deplorat,  dicens  :  Quomodo 
ohscuratum  esi  aurum,  mutatus  est  color  optimns 
(Thren.  iv,l)  ?  Aurum  nanique  obscuratum  est,quia 
in  eis  antiquus  ille  fidei  atque  innocentise  splendor, 
irruente  perfidia,  malitisB  se  nocte  fuscavit.  Quia 
igitur  quid  f uit  audivimus  :  Locus  scilicet  sapphiri  la- 
pides  ejus,  et  gteba:  illius  aurum,  nunc  jani  dilectus 
ille  Deo  populus  cur  tanta  haec  bona  perdidcrit  au- 
diamus.  Sequitur  : 

GAPUT  XXXIV  [Vet,  XXT], 

Vers.  7.  —  Semitam  igmravit  avis,  nec  intuitus 
est  oculos  vuUuris, 

54.  Humilitatis  Christi  vias  ignoraJites,  ejus  mortis 
fruclum  amiserunt.  —  Quis  hoc  loco  avis  nomine, 
nisi  illc  signatur,  qui  corpus  carneuni  quod  assum- 
psit,  ascendendo  ad  aithera  liberavit?  Quiapte  quo- 
que  etiam  vulturis  appellationc  exprimitur.  Vultur 
quippe  dum  volat,  si  jacens  cadaver  conspicit,  ad 
esum  sc^cadaveris  deponit;et  plerumque  sic  in 
morte  capitur,  dum  ad  mortuum  aniinal  dc  summis 
venit.  Rectc  ergo  mediator  Dei  ct  hoininum  rcdem- 
plor  noster  vulturis  appcllatione  signatur,  qui  ma- 
nens  in  altitudinc  divinilatis  suaj,  '  quasi  a  quodam 
volatu  sublimi  cadaver  mortalitatis  nostra)  con- 
spexit  in  infimis,  ct  sosc  dc  coeleslibus  ad  inia  sub- 
misil.  Fieri  quippe  proptcr  nos  homo  digiiatus  cst, 
et  dum  mortuum  animal  pctiit,  mortem  apud  nos 
qui  apud  se  erat  immortalis  invcnit.  Sed  hujus  vul- 
turis  oculus  fuit  ipsa  intentio  nostraj  resurrcctionis, 
quia  ipse  ad  triduum  mortuus,  ab  reterna  nos  morte 
liberavit.  Ille  ergo  perfidus  Judseae  populus  morta- 
lem  vidit ;  ^  sed  quomodo  morte  sua  nostram  mor- 
tem  destruerct,  minime  altcndit.  Conspexit  quidem 
vulturem,  sed  oculos  vulturis  non  aspexit.  Qui  dum 
humilitatis  cjus  vias  quibus  nos  ad  a.Ha  snblevavit 
considcrare  noluit,  semitam  avis  ignoravit.  Neque 
enim  pensarc  studuitquod  ejus  nos  humilitas  lcvaret 
ad  coelestia  et  mortis  cjus  inlcntio  reformarct  ad  vi- 
tam.  Siemitam  igitur  iynoravit  avis,  nec  intuitus  est 
oculos  vulturis,  quia  etsi  vidit  cum  quem  in  mortc 
tenuit,  videre  noluit  *  ([uanta  vitam  nostram  gloria 
de  ejus  morte  scqueretur.  Llnde  et  ad  crudelitatcm 
quoque  persecutionis  exarsit,  vcrba  vitse  581  reci- 


A  pere  renuit,  praedicatores  regni  coeiorum  prohiben- 
do,  saeviendo,  fericndo  repulit.  Qui  scilicet  repulsi 
Judaeam  ad  quam  missi  fuerant  dcsercntes,  in  genti- 
litatis  collectionem  dispersi  sunt.  Unde  adhuc  sub- 
ditur  : 

CAPUT  XXXV  [Rec.  XX]. 

Vers.8. — Non  calcaverunteam  filii  institorum,  nec 
pertransivit  pcr  cam  lema. 

55.  ApostoH  eorumque  successores  Judmim  dese- 
rnerunt  et  gentilium  conversioni  insudarunt.  —  ^  In 
cunctis  Latinis  Codicibus  institutores  positos  repe- 
rimus,  in  Graecis  vero  negotiatorcs  invenimus.  Ex 
qua  rc  colligi  valct  quod  in  hoc  loco  pro  institori- 
bus  institutores  scriptores  quique  ignorando  posue- 
runt.  Institores  enim  negotiatorcs  dicimus,    pro  eo 

B  quod  excrcendo  operi  insistunt.  Sed  utcrque  sernio 
licet  in  voce  dissonet,  in  intcllectu  non  discrepat, 
quia  omnes  qui  fidelium  mores  iiistituunt,  splritale 
ncgotium  gerunt,  ut  cum  pr?Ddicationem  suis  audi- 
toribus  pra;bent,  ab  eis  fidem  ct  opera  recta  pcrci- 
piant,  sicut  de  sancta  Ecclesia  scriptum  est :  Sindo* 
nem  ferit  et  rendidit  {Prov.  xxxi,  24)  ;  de  qua  et 
paulo  post  illic  dicitur  :  Vidit  quod  bona  est  negotia* 
tio  cjus  (Ibid.,  XXXI,  18).  Qui  hoc  loco  institutores 
nisi  propheta)  sancti  vocati  sunt,  qui  synagogae  mo- 
res  ad  fidem  instituere  curaverunt  prophetando  ? 
Quorum  nimirum  filii  sancti  aposloli  nuncupantur, 
qui  ut  Dcum  hominem  crederent,  ad  eamdem  fidem 
ex  eonim  sunt  praedicationc  gencrati.  De  quibus 
Ecclcsiie  per  Psalmistam  dicitur  :  Pro  patnbus  tuis 

G  mti  sunt  tibi  filii,  constitues  eos  principes  super  om* 
nem  terram  {Psal.  xuv,  17).  Sed  quia  repulsi  apos- 
toli  a  synagogae  finibus  sunt  egressi,  recte  nunc  di- 
citur  :  Non  colcnrerunt  eam  fiUi  institorum.  Calca- 
rent  quippe  cam  institorum  filii,  si  prajdic^lores 
sancti  ejusdcm  synagogae  vitia  calcc  virtutis  preme- 
reit.  Si  autcm  institores  ®  cosdcm  sancta>  Ecclesiae 
prsedicatores  accipimus,  institorum  filios  pastoreset 
doctorcs,  qui  apostolorum^  viam  secuti  sunt,  nil 
obstat  intclligi.  Qui  Synagogam  minimc  calcavenmt, 
quia  dum  eorum  patres,  id  est  apostoli,  ab  illa  re- 
pulsi  sunt,  ipsi  quoque  ab  ejus  vocationc  cessavc- 
runt. 

[Vet.  XXII.]  56.  Synagoga  rclicto,  gcntibus  colti' 
gendis  Ecclesia  studuit.—PeT  quam  videlicet  Synago- 

D  gam  lcajna  non  pertransiit,  quiasanctaEcclcsiacol- 
lcctioni  gentium  dedita  nequaquam  scsc  ad  illum  Ju- 
daeae  populum  diutius  occupavit.  Rectc  autem  Eccle- 
sia  leaena  nuncupatur,  quia  male  viventes  in  vitii». 


*  Vind.,  majori  unitate  constrinxit.  1  Laud.  habet 
consti^xit,  pro  consinnxit, 

*  Ita  1  Laud.,  Norm.  et  pler.  In  omnibus  Editis 
omittitur  a. 

'  Plurimi,  sed  quodmorie...  non  att^ndit. 

*  Germ.,  Corb.  Germ.,  Norm.,  quanta  vitce  nqstrw 
gloria. 

*  Hunc  locnm  in  Edit.  corruptissimum  restituimus 
ex  Mss.Corb.  Germ.,  Anglic,  iXorm.,  Parisiensih., 
Laud.,  Belyac,  etc.  Prius  legcbatur  :  in  cunctisLa' 
iinis  Codidbus  instiiores  posipis  reperimus,  InGrascis 
V0ro  negotiaiores  invenimus.  Ex  qua  re  colligi  valei 


quod  hoc  in  loco  pro  negotiatoribus  institores  scripto- 
res  ignorando  msuerunt.  Quo  pacto  crravcrunt  qui 
pro  negotiatoribus  iyistitores  posuerunt,  cum  utraque 
vox  idem  sonct  ?  Sed  legendum  institutores,  ut  vitiose 
tunc  legebatur  in  Lat.  Codicib.  Libri  Job  ;  sic  au- 
tem  Gregorium  legissc  manifcstum  cst  tam  cx  Mss. 
conscnsu  (si  Gcrm.  cxcipias,  in  quo  syllaha  mcdia 
tu  \\hU\\\c  deleta  est)  quaiii  ex  his  \crbis,  Omncs  qui 
fid^^lium  morcs  iustituunty  ctc. 

*  Gcinct.   ac  pl.j  ejusdem  sancta.^  Errlciia*. 

^  Sic  Laudun.,  Vindoc,  Corb.  Germ.,  Norm. 
Editi  cum  Gerin.,  vitam  secuti  sunt. 


^ 


MORALIUM  LIB.  XVIII.  —  IN  CAPUT  XXVIII  B.  JOB. 


70 


ore  sancta  praedicationis  interfick.  Undc  et  ipsi 
primo  pastori  quasi  hujus  leaenae  ori  dicitur :  Marta 
et  tmuduca  (Act.  x,  i3).  Quod  niactatur  quipi>o  a 
vitaocciditur,  id  vero  quod  conieditur,  inconiedentis 
corpore  coinnmtatur.  Macta  ergo  et  nianduca  dicitur, 
id  est  a  peccato  eos  in  quo  vivunt  intorfico,  ot  a 
seipsis  illos  in  tua  nieinbra  converte.  Et  quia 
haec  Ecclesia  corpus  estDomini,  ipse  etiain  Doininus 
Jacob  voce  leo  vocalur  ex  se,  loaena  vocatur  ex  cor- 
pore,  dura  ei  sub  Judae  spocie  dicitur  :  Adpnvdani, 
fmmi,  Mcendisti,  requiescensaccubuisti  utleoyptqua- 
si  leoena ;  582  *  quis  suscitahit  eum  (Genes.  xlix,  9)  ? 
Haic  igitur  lc^na  nequaquain  dicitur,  quia  ^  por  Ju- 
daeain  uou  transiit,  sed  non  portransiit.  ApostoHs 
namquepraedicantibusprinsex  illatria  mitlia,postino- 
duin  quinquemilliacrodiderunt.  Ecclosia  itaquo  por 
Synagogam  transiit,  sed  non  portransiit,  quia  ox  illa 
ad  lidem  paucos  rapuit,  sed  tanien  iilum  infidolom 
popuJuffl  a  perfidia  funditus  non  oxstinxit.  Sed,  quod 
saepe  jam  diximus,  repulsa  ab  infidelitate  Judfforum, 
deflexit  ad  vocationem  gontium.  Unde  adhuc  doea- 
deni  leaena  dicitur : 

CAPUT  XXXVI. 

Vers.  9.  —  A(I  silicfm  cxtenditmanumsuam,suh' 
rertit  a  radicibus  montes. 

57.  Quarum  duritiam  emollicil,  et  superbiam  strarit. 
—  Manum  quippe  ad  silicom  oxtondit,  quia  nd  duri- 
tiam  gontium  suae  brachium  pra^-dicationis  inisit.Unde 
el  idem  beatus  Job  passionis  su;o  liistoriain  pne- 
sciens  gontibus  innotescondaiu,  dicit :  Scribanturliar, 
stylo  ferreo  in  pUmbi  laminajj  ceJcertesculpantarin 
silice  {Joh.  xix,  24).  Qui  vero  hoc  in  loco  montes, 
nisi  hujns  saeculi  potentes  accipimus,  qui  pro  torrona 
substantia  ^  altum  tument  ?  De  quibus  Psalinistaait : 
Tange  montes,  et  fumigahunt  (Psal.  cxlui,  5j.  Sod 
montes  a  radicibus  sunt  oversi,  quia,  pra?dicante 
sancta  Ecclesia,  sunimai  hiijus  sax'uli  polostalos  in 
adoratum  omnipotentis  Dei  ab  intiiua  cogitatione 
^  ceciderunt.  Radicesenim  montium  cogitationessunt 
Lntimae  superborum.  Et  a  radicibus  niuntes  cadunt, 
quia  ad  colendum  Deum  poteslatos  sa?culi  ab  iinis 
cogitationibusprosternuntur.  Rectocteniin  perradi- 
cein  cogitatio  occulta  signatur  ,quia  per  hoc  quod  intus 
non  cernitur,  erumpit  quod  videatur  foris.  Unde  etin 
bonam  partem  per  prophetam  dicilur:  '^  Emittelid 
quod  satratum  fueritdedomo  Juda,  el  quod  reliquum 
est,  mitlet  radicem  deorsum,  et  facici  frnctum  sursum 
(Isai.  xxxvii,  31).  Ac  si  aperte  dicoretur  :  In  iinis 
cogitatio  nascitur,  utinsummis  retributio  reddatur. 


A  Diciit  OT^o  :  Adsiliremexl^^nditmanum  sunm,  subver- 
tit  a  radiribus  monte.^,  (|uia  duin  duritiam  genlium 
sanctn  pr.\Hlicatio  potiit,suporboruin  altitudinem  fun- 
ditus  stravil.  Quia  \oto  oos  qnosa  cogitationibu» 
torronis  ovacuat  donis  ca*Iostibus  roplot,  et  quos  in- 
fimiscuris  oxhaurit  supornis  rigat  fluentis,  mox  sub* 
ditur  : 

CAPUT  XXXVII. 
Vers.  10.  —  In  petris  riros  exridit. 
58.  In  .^a  vris  (jrntHium  rordibus  Deus  ftucios  pra^di- 
rntionis  aprruit.  —  Id  est,  in  duris  gontilium  cordi- 
bns  fhnios  prajdicationis  aperuit,  sicut  por  prophe- 
tain  quoquo  de  irrij/andadicitur  ariditatogentilium  : 
Posuit  drsrrtnm  in  staynum  "^  aquarum,  et  terram  sine 
aqua  in  rvitus  aquarum    (Psat.  cvi,  35).    Atque   in 

U  EviHiLrolio  promittit  Doininus,  dicens :  Qui  credit  in 
me,  sirut  dirit  Srriptura,lluynina  aquce  vivce  de  ventre 
ejusfturnt  {Joan.  vii,  38).  Quod  promissumtuncau- 

*  diviinus,  otiam  nunc  completum  videmus.  Ecceenim 
in  sanctis  pradicatoribus,  et  non  cx  Judaea  profgeni- 
tis.  por  cunctani  Ecclosiain  totoorbediffusam,  fluenta 
Ciolostiiim  niandatorum  ubortim  manant  ore  genti- 
linin.  Quia  enim  in  petris  rivos  aperuit,  ex  duris  quo- 
quc  583  cordibusfluviussanctaepraidicationisema- 
na\it.  Soquitur : 

CAPIT  XXXVIII. 

liui).  —  Et  omne  pretiosum  vidit  oculus  ejus, 
50.  Vilis  Deo  rst  nutndus,  ct  pretiosiD  animce   quas 
elryit.  —  Sciondnin    iiiagnopere  ost  quia  tanto   una- 
quioquo  aaiina  fil  pretiosior  ante  oculos  Dei,  quanto 

G  pra'  aiiioro  voritalis  dospectior  fuorit  ante  oculos 
suus.  llinc  ad  Saul  dicitnr :  Nonne  cum  patDutiis  es* 
srs  in  ornlis  tuis,  capnt  te  constitui  in  tribuhus  Israel 
(l  Hey.  XV,  17)  ?  Ac  si  aperte  dicerel  :  Magnus 
milii  fuisti,  quia  dospoctus  tibi  ;  sed  nuncqnia  ma- 
gnustibi  os,  faclns  esdospcctusiiiihi. Unde et per pro- 
phelain  dicitur  :  Vw  qni  sapienl/^s  estis  in  oculis  t?e- 
stris,  ct  rorani  vobisnictipsis  prudentes  (Isai,  v,  21). 
Tantoorgolit  quisquc\  iliorDoo^quantopretioeiorsibi; 
tanto  preliosior  Doo,  (luanlo  propter  eum  vitior  sibi: 
Qnia  huniilia  respicit,  et  alta  a  tonge  coijnoscit  (Psal. 
cxxxvii,  G).  [Vet.XXIII.]  Omne  itaquepretiosum  oidii 
ocnlus  cjus.  h\  Scripturasacra  videre  Doi,  *  aliquando 
pro  oligoro  ponitur,  sicut  in  Evangelio  scriptum  est : 
Cuni  csses  sub  ficu,  vidi  tr  (Joan.  i,  '*8) ;    id  est,  po- 

D  sitaii)  to  sul)  uinbralogisologi.  Viditergo  pretiosum 
quia  huiiiilia  ologit  :  Infirma  enimmnndi  etegit  Deus, 
ut  confnnderet  fortia  [ICor.  i,27).  Viditpretiosum, 
cuni  humanam  animam  de  se  abjecta  sapientem  gra- 


'  Duo  Laud.  et  alii,  quis  suscitacit  eum. 

*  Siclegiinusin2Laud.,BelIov.,  Ebroic.,Pratel., 
etc.In  Editis  et  in  Germ.omittitur)io/i,etinterpunctio 
mutata  est  magno  sensusdamno,  qui  ex  noslra  rosti- 
tniione  fit  optimns.  ExpUcat  sanclws  Doctor  necper- 
transirit  per  eam  twena,  onjus  nominoEcclosiain  di- 
citesse  intelligendam.  Etquam\is  do  Iiac  loa^na  non 
possit  assori  quod  por  JmUoain  no:i  transiorit  (trans- 
lit  enini  convorsis  ad  fidem  priinuintribns,  postnio- 
dum  quinquejudicorum  milhhus),atnon  pertransiit, 
quod  sufficit  ad  locihujus  intcrpivtalionom.  Distiii- 
guit  ergo  sanctus  Gregorius  inter  transire  et  per- 


transire. 

^  In  Editis,  cet  celte.  Sequimur  Mss.  Angiic, 
Xorm.,  Gallic.  Vide  midi  observavimus  1.  xiv,  c.  53, 
n.  61. 

*  Ita  Bellovac,  Laud.,  Norm.  ct  alii ;  Editi,  in  al- 
tum. 

'■'  iLaud.  aliain  haiic  lect.  annotal,  transi^runt. 

*"•  doniot.,  Gonn.,  (lorh.  Gorm.  ot  alii,  et  mittet. 

~  Land.,  (lorh.  <loriii.  ot  }\i)nn. .  aquw. 

"  <!orh.  Gorm.,  Norin.,  1  Laud.  et  Germ.,abjecto 
/ro.  habeut,  aliquando  eligere  ponitur. 


71 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


72 


tiae  snae  illustratione  respexit.  De  qoa  videlicet  ani-  A  legis  verba  cognosceret,  sed  ejasdemclaritatem  legis 


ma  ^  per  propbetam  dicitur :  Si  separaveris  pretiosum 
a  vUi,  quasi  os  meum  eris  (Jerem.  xv,  19 j.  Vilisquip- 
pe  Deo  est  mundus  praesens^  pretiosa  vero  ei  est 
anima  humana.  Qui  ergo  pretiosum  a  vili  separat, 
quasi  os  Domini  vocatur,  quia  per  eum  Deus  verba 
sua  exerit,  qui  ab  amore  praesentis  saeculi  loqueudo 
*  qusB  potest,  bumanam  animam  evellit.  £t  quia 
novi  Testamenti  doctores  ad  boc  usque  perducti  sunt, 
ut  occultas  quoque  allegoriarum  caligines  in  veteri 
Testamento  rimentur,  recte  subditur : 

CAPUT  XXXIX  [Rec.  XX f], 
Ybrs.  11 .  —  Frofunda  quoque  fiuviorum  sciutaius 
est,  et  abscondiia  produxit  in  lucem. 
60.  Deus  doctoribus  sacris  profunda  et  abscondita 


omnimodo  non  videret.  Unde  recte  et  per  Paulum 
dicitur  :  Usque  in  hodiemum  enim  diem  cum  legitur 
Moyses,  velamen  est  posiium  super  cor  eorum  (II  Cor. 
III,  15).  Sed  quia  dicta  Dei  nuUatenus  sine  ejus  sa- 
pientia  penetrantur  Cnisi  enim  qui  spiritum  ejus  ac- 
ceperit,  ejus  nullo  modo  verba  cognoscit),  sanctus 
vir  de  investiganda  eadem  Dei  sapientia  verba  sub- 
jungit,  dicens : 

CAPUT  XL  [Vei.  XXIV,  Rec,  XXII]. 
Yers.  12-15.  —  Sapieniia  vero  ubi  invenitur,  et 
quis  est  loctu  intelligentuB  f  Nescit  Jiomo  pretium  ^us, 
nec  inveniiur  in  terra  suaviier  viveniium,  Abyssus  dicit: 
Non  est  in  me,  et  mare  loquitur:  Non  est  mecum.  Non 
dabitur  aurum  obryzum  pro  ea,  nec  appendetur  arqen^ 


legis  ac  propheiarum  revelavit.  —  Quid  namque  hic  B  tum  in  commutaiione  ejus. 


aliud  flumina  nisi  aut  quorum  Patrum  dicta  nnncu- 
pantur  ?  Quis  enim  pensare  sufiGiciat  quam  vehemens 
fluvius,  dum  legem  conderet,  ^  ex  pectore  Moysi 
erupit ;  quam  vehemens  fluvius  ex  David  corde  de« 
fluxit;  quanta  a  Salomonis  ore  atque  omnium  pro- 
phetarum  fluminum  fluenta  manarunt?Sedhorumflu- 
minum  Judaea  speciem  tenuit,  dum  litterae  superfl- 
ciem  servans,  eorum  profunda  nescivit.  Nos  vero 
qui  veniente  Domino  in  eis  intema  spiritalia  quaeri- 
mus,  eorum  profunda  rimamur.  Quodipse  Dominus 
facere  dicitur,  quia  id  nos  agere  ipso  donante  prae- 
valemus.  Per  nos  ergo  qui  non  litteram  quae  occidit, 
sed  spiritum  qui  vivificat  sequimur,  profnnda  fluvio- 
rum  Dominus  scmtatur,  et  abscondita  in  lucein  pro« 


61 .  SapienUce  Dei  locus  eipretium  assignari  non  poS" 
sunt.  —  Notandum  prius  est  quod  duo  ^  sibi  propo* 
suit,  et  duo  subdit  respondendo.  Ad  id  namque  quod 
superius  dixit :  Sapieniia  vero  ubi  inveniiur,  et  quis 
esi  locus  inielligeniuB  f  Isto  versu  respondit :  Abyssus 
dicii:  Non  esi  in  me,  et  mare  loquitur  :  Non  est  me- 
cum.  Ad  id  vero  quod  dixerat :  Nescii  homo  pretium 
ejus,  nec  inveniiur  in  ierra  suaviier  viveniium,  inferio- 
rem  versum  reddidit,  dicens :  Non  dabitur  au-- 
rum  obryzum  pro  ea,  nec  appendetur  argenium  in 
commuiatione  ejus.  Ad  utraque  ergo  respondit,  sed 
augendo  quod  objecerat,  non  soivendo.  Cum  sapien- 
tiae  namque  locum  quaereret,  ac  deinde  inferius  re- 
sponderet :  Abyssus  dicii :  Non  est  in  me,  non  ubi 


dncit,  quiadicta  legis,  quae  caliginosa  nimis  historia  q  esset,  sed  ubi  non  esset  indicavit.  Rursus  cum  ab 

T  A  •«•  ••«■••11  •*.TT1  ^^        1  •  •  A  •  J^f  A         •  •  A  J         1-  ^ 


obscurat,  nunc  expositio  spiritaiis  illuminat.  Unde 
et  loquens  in  parabolis  per  Evangelium  Yeritas  di- 
scipulis  praecepit,  dicens  :  Ouod  dico  vobis  in  ienebiis, 
dieite  in  lumine;  et  quod  in  aure  auditis,  pr(edicate 
super  tecta  {Matth.  x,  27).  *  Aperte  namque  dictaex- 
ponentium  fecerunt  nobis  esse  jam  conspicuas  sen- 
tentias  antiquorum  Patmm.  Unde  Isaias  propheta 
plana  sanctae  Ecclesiae  expositionis  verba  conspiciens, 
et  non  allegoriaram  tenebris  obscura,  exclamavit 
dicens :  Locusfluviorum  rivi  latissimi  etpaientes  {Isai. 
XXXIII,  21).  Testamenti  enim  veterisdicta  quasi  an- 
gusti  et  clausi  rivi  fuerant,  qui  immensas  584 
scientiae   suae  sententias    collectione  obscurissima 


homine  ejus  pretium  diceret  ignorari,  atque  ad  hoc 
inferius  redderet :  Non  dabiiur  auvum  obryzum  pro 
ea,  non  quid  esset  ejus  pretium,  sed  quid  non  esset 
ostendit.  Cunctis  autem  liquet  quod  neque  haec  hu- 
mana  sapientia  vel  teneri  loco,  vel  emi  divitiis  potest. 
Sed  vir  sanctus,  mysticis  sensibus  plenus,  '^  ad  alia 
nos  intelligenda  transmittit,  ut  non  creatam  sed 
creantem  sapientiam  requiramus.  Nam  nisi  in  verbis 
istis  allegoriamm  secreta  rimemur,  ea  utique  quae 
sequuntur  omnino  sunt  digna  despectu,  si  ex  sola 
historica  narratione  pensentur.  Paulo  post  namque 
dicit :  Non  adcequabitur  eiaurumvel  viirum.  Et  cum, 
sicut  novimus,  vitmm  longe  atque  dissimililer  auro 
sit  vilius,  cur  postauri  nomen,  metalli  utique  pretio- 


constringetent.  At  contra  doctrina  sanctae  Ecclesiae 

rivi  et  lati  et  patentes  sunt,  quia  ejus  dicta  el  inve-  -^  si,  pro  immensa  laude  vitmm  quoque  dixit  sapienti» 

nientibus  multa  sunt  et  quaerentibus  plana.  Ait  ergo  :      non  aequari  ?  Ipsa  ergo  litterae  diflicultate  compelli- 


quaerentibus  plana.  Ait  ergo 
Profunda  fiuviorum  scrutatus  esi,  ei  abscondita  pro-^ 
du^it  in  lucem.  Quia  dum  suis  expositoribus  intelli- 
gentiae  spiritum  infudit,  antiquas  ^  prophetantium 
obscuritates  aperuit.  £t  hoc  jam  sancta  Ecclesia  per 
spiritum  agnoscit,  quod  Synagoga  prius  pcr  litteram 
intelligere  omnino  non  valuit.  Unde  et  Moyses  cum 
populo  loqueretur  {Exod.  xxxiv,  33 j,  faciem  velabat, 
ut  videlicet  designaret  quod  ille  Judaeorum  populus 


mur,  ut  ad  sententias  homm  verboram  mysticas  vi- 
gilemus.  Yir  itaque  sanctus  quam  sapientiam  con- 
templatur,  nisi  eam  de  qua  Paulus  apostolus  dicit : 
Chrisium  Dei  viriutem,  ei  Dei  sapieniiam  (I  Cor.  i, 
24^  ?  De  qua  per  Salomonem  scriptum  est :  Sapientia 
oedificavii  sibi  domum  {Prov.  ix,  1) ;  et  de  qua  Psal- 
mista  ait:  Omnia  in  sapieniia  fecisti  {Psal.  ciii,  24). 
Hujus  nimirum  586  sapientiae  homo  pretium  nescit. 


*  Germ.,  duo  Laud.,  Norm.  et  alii,  per  praphetam 
dicit. 

*  2  Laud.,  quam  polsst  humanam  animam. 
'  1  Laud.,  ex  pectore  Moifsi  oreerupii. 

*  Corb.  Germ.,  Beccensis,  Utic.  et  aiii,  aperta 


namque. 

*  Germ.  et  Norm.,  propheiarum. 

*  Vindoc.,  duo  ibi. 

^  Yindoc.,  ad  aliam  nos  inteHiyeniiam. 


73 


MORALIUM  LIB.  XVUL  —  GAPUT  XXVUI  B.  JOB. 


7i 


qaia  nihil  dignam  aeslimatione  illins  invenit.  Non  A 
antem  hoc  sapientiae  pretium  et  esse  dicitur  '  et 
nesciri,  sed  idcirco  nesciri,  quia  deest  :  eo  scilicet 
loquendi  genere,  qao  in  angustiis  quisque  deprehen- 
8U8,  cum  remedium  subventionis  non  invenit,  fateri 
solet  quia  quid  faciat  nescit. 

62.  Nullius  boni  operis  merito  debetur.  —  Hujus 
ergo  sapientiae  pretium  nescire,  est  digni  operis 
meritum  quo  illam  percipiat  non  invenire.  Ad  hoc 
namque  pretium  damus,  ut  ejus  vice  rem  quain 
appetimus  possidere  *  debeamus.  Quid  autem  nos 
dedimusuthancsapientiam,  quae  Christus  esX{Rom, 
xi,6),percipere  mercremur?  Gratia  quippe redempti 
sumus.  Illa  namque  sola  opera  male  vivendo  dedi- 
mus,  quibus  si  justa  retributio  servaretur,  non  Chri- 
stus,  sed  supplicia  redderentur.  Sed  aliud  homo  per  g 
justitiam  meruit,  aliud  per  gratiam  accepit.  ^  Teste- 
tnr  Paulus,  priusquam  mens  iliius  semen  gratuitae 
veritatis  acciperet,  quibus  sensibus  premeretur  erro- 
ris  :  Qui  prius,  inquit,  fui  blasphemus,  et  persecutor, 
et  contumeliosus ;  sed  misericordiam  cotisecutus  sum, 
qniaignorans  feci  in  incredulitate  (ITim.  i,  13).  Tes- 
tetur  pro  qualibus  Christus  mori  dignatus  est  : 
Cumadhuc,  inqmX,  peccAitoresessemus,  secundum  tem^ 
pti8  Christus  pro  impiis  mortuus  est  {Rom.  v,  S).  Qui 
ergo  veniente  sapientia  impii  inventi  sumus,  quid 
lioni  operis  dedimus,  quo  accipere  eamdem  sapien- 
tiam  mereremur  ?  Hujus  itaque  sapientiae  homopre- 
liuw  nescit,  quia  quisquis  a  brutis  animalibus  ralio- 
iiis  intellectu  discretus  est,  quoniam  quod  suis 
meritis  non  sit  salvatus  intelligit,  nihil  se  dedisse  n 
boni  operis  ut  ad  fidem  veniret  agnoscit.  Quasi 
enim  ad  percipiendam  sapientiam  pretium  dare 
est  cognoscendum  Deum  *  actionis  suae  mercede 
praevenire. 

63.  Gratin  gratis  datuVfmn  ex  meritis.  —  ^ionesse 
hujus  sapientiae  pretium  cognoverat,  qui  dicebat  : 
'  Quis  priordedU  illi,et  rettHbuetur  ei  f  {Rom.  xi,  3o.) 
Hiiic  iterum  scriptum  est  :  ^  Gratia  salvi  facli  estis 
perfidem,  et  hocnon  ex  vobis,  sed  Dei  donum  est;  non 
ejT  operibusy  ut  ne  quis  glorietur  (Ephes.  ii,  8).  Hinc 
de  semetipso  iterum  loquitur,  dicens  :  Gratia  Dei 
sim  id  quod  sum  (I  Cor,  xv,  10). Ex  cujus  nimirum 
aspiratione  gratiae,  quia  virtutum  opera  protinus  in 
cordc  generantur,  ut  ex  libero  quoque  arbilrio  sub- 
sequatur  actio,  cui  post  hanc  vitam  retributio  aeterna  -. 
respondcat,  illico  adjecit  :  EU  gratia  ejus  in  me  vacua 
non  fuit  (Rnd.,  xv,  10).  [Vet.  XXV.]  Sed  sunt  non- 
nulU  '  qui  sanos  se  suis  viribns  exsultant,   suisque 


praecedentibus  meritis  redemptos  se  esse  gloriantur. 
Quorum  profecto  assertio  invenitur  sibimetipsis 
contraria,  quia  dum  et  innocentes  se  asserunt,  et 
redemptos,  hoc  ipsum  in  se  redemptionis  nomen 
evacuant.  Omnis  namque  qui  redimitur,  ex  aliqua 
procul  dubio  captivitate  liberatur.  Unde  ergo  quili- 
bol  iste  redemptus  est,  si  prius  non  fuit  sub  culpa 
captivus?  Liquet  itaque  quia  multum  desipit  quis- 
quis  ha)c  sapit.  H  ominis  quippe  meritum  superna 
gratia  non  ut  veniat  invenit,  sed  postquam  vonerit, 
facit ;  atque  et  ad  indignam  mentem  venions  Dous, 
dignam  586  sibi  exhibet  veniendo ;  et  facit  in  ea 
meritum  quod  remuneret,  qui  hoc  solum  invenerat 
quod  puniret. 

•  [Rec.  XXTII.]  64.  Prcedestinationis  gratuitw  exem' 
plum  in  latrone  salutem  consecuto.  — Libet  intcr  haec 
mentis  oculos  ad  illum  latronom  reducere,  *  qui  de 
fauce  diaboli  ascendit  crucem,  de  cruce  paradisum. 
Intueamurqualis  adpatibulum  \onerit,et  apatibulo 
qualis  abscessit.  Venit  rcus  fratorno  sanguine,  venit 
cruentus,  sed  intema  gratia  est  mutatus  in  cruce ; 
ot  ille  qui  mortem  fratri  intulit,  morientis  Domini 
\itam  pra^dicavit,  dicons  :  Memento  mei,  ®  Domine, 
dum  ceneris  in  regnum  luum  (Luc.  xxiii,  42).  ^®  In 
cruceclavi  manusojuspedesque  ligaverant,  nihilque 
in  00  a  poenis  liboruin  nisi  cor  et  lingua  reinanse- 
rant.  Inspirante  Doo  totum  illi  obtulit,  quod  in  se 
liberum  invenit,  ut  juxta  hoc  quod  scriptum  ost  : 
Corde  crederet  ad  justitiam,  ore  confiteretur  ad  salu^ 
iem  {Rom.  x,  10).  In  corde  autem  fidelium  tres 
summopere  manere  virtutes  testatur  Apostolus,  di- 
cens  :  Nuncautem  manent  fides,  spes,  cJiaritas(ICor. 
xiii,  13).  Quas  cunctas  subita  repletus  gratia  ol 
accopit  lalro,  et  servavit  in  cruce.  Fidem  namquo 
habuit,  qui  regnaturum  **  Dominum  credidit,  queiii 
socum  pariter  morientem  vidit  :  spom  habuit  qui 
regni  ojus  adituiii  postulavil,  dicens  :  Memento  mei, 
Domine ydum  vemris  in  regnum  tuum  {Luc.  xxiii,  42). 
Charitatem  quoque  in  morte  sua  vivaciter  tenuit, 
qui  fratrem  et  collatronem  pro  siinili  scelere  nio- 
rientem,  et  de  iniquitate  sua  arguit,  et  ei  vitaiii 
'*  quam  cognovorat  praedicavit  dicens :  Neque  tu  times 
Deum,  qui  in  eadem  es  damnatione.  Etnos  quidem 
juste ;  nam  digna  factis  recipimus  ;  hic  vero  '^  niliH 
mali  gessit  {Ibid.,  40).  Ille  qui  talis  ad  cruc^m  venil 
ex  culpa,  eccc  qualis  a  cruce  rccedit  ex  gratia. 
Confitebatur  **  Dominum,quem  videbat  secum  Iiu- 
iiiaiia   infirmitate   morientein ,    quando    nogabanl 


'  1  Laud.,  et  nescire,  sed  idclrco  nescire. 

*  Vindoc.,  valeamus. 

'  Ita  elegantius  in  Laud.,  Norm.,  et  aliis,  quam 
testatur,  ut  legitur  in  Ed. 

*  Vindoc,  per  actionis  sum  mercedem  pervenire. 
2  Land.,  mercedem  prosvenire. 

^  Laud.,  quis  prius  dedit  ei? 

^  Laud.,  gratis  salvi.  Vindoc,  gratm  enim  estis 
»ahati. 

'  Ita  Vindoc,  Corb.  Germ.,  Turon.,  Norm.  In 
£dit.,  qui  salvos  se ;  aX  Laud.,  quia  nosse  suis  viri- 
&w*,elc.,  errore  amanuensium,  ({ui  c\  quia  sanos  se 

Patuol.  LXXVI. 


conflarunt  quia  nosse. 

"  Adjocimus,  diaboli,  desidoratum  in  Editis,  iii- 
ventumque  in  mss.  Vindoc  et  2  Laud.  In  Utic  su- 
per  has  voces,  de  fauce,  scriptum  fuit  de  judicio. 

"  Deost  Domine  in  plerisque  et  itainfra. 

*^  Laud.  et  Bellovac,  in  cruce  clamavit. 

*'  Gomet.,  Deum. 

*-  Viilgati,  quam  mn  cogmcerat.  Deost  nogatio  iii 
Corb.  Germ..  Vindoc,  Bollov.,  Laud.,  Norrn..  el 
aliis  Mss. 

'^  Bellov.,  nihH  maleqi'ssH. 

**  Geinot.,  Prat.  et  alii,  Deum. 

3 


75 


SANCTi  GREGQRII  M^GNI 


76 


apostoli  eam  qaem  miracala  viderant  divina  virtute  A 

facientem. 

[  Vet.  XXVL]  65.  Error  eorumqui  salvari  homiHem 
propriii  viribus  attmunt,  —  Sed  hi  qai  salvari  ho- 
minem  propriis  viribas  *  astruuiit,  eamdem  confes- 
sionem  homiiiis  ab  ipsius  esse  homiuis  virtute 
suspicantur.  Quod  si  ita  esset,  in  Dei  laude  Psal- 
mista  non  diceret  :  Confmio  et  imgnificentia  opu$ 
ejns  (PsaL  cx,  3).  Ab  eo  itaque  accipimus  recta 
confiteri,  a  quo  nobis  ^  et  magna  datur  operari. 
Quia  ergo  nil  boni  operis  dedimus  quo  hanc  sapicn- 
tiam  percipere  mcrcremur,  dicatur  recte  :  Nescit 
homo  pretium  ejus,  quoniam  quisquis  jam  ratione 
utitur,  tanto  altius  sub  hujus  sapicntitc  intcllectu  se 
despicit,  quanto  ejusdem  sapienliae  verius  interna 
cognoscit^ut  indignum  se  ad  hanc  pervenisse  videat,  B 
per  quam  gratuito  agitur  ut  diguus  fiat.  De  qua  bene 
mox  subditur. 

CAPUT  XLI  [Rec.  XXIV]. 

Vbrs.  13.  —  Nec  in  terra  suaviliir  viventium. 

66.  Quisquis  hujus  vitw  voluptatibus  pasciiur,  ab 
CBtemm  sapientice  intellectu  separatur.-^  Quid  hoc  in 
loco  terra)  signatur  nominc,nisi  animahumana?  De 
qaa  Psalmista  dicit  :  Anima  mea  sirut  terra  sine 
aquatihi  (Psal.cxui,  6).  Hxc  autem  sapientia  invo- 
uiri  in  terra  suaviter  viventium  non  valet,  quia 
quisquis  adhuc  hujus  vita}  voluptatibus  pascitur^ab 
asternae  sapientia)  intellectu  separatur.  Nam  si  vere 
saperet,  expulsus  ab  internis  gaudiis,  de  ea  in  quam 

587  cecidit,  exsilii  sui  cascitate  lugoret.  Hinc 
namque  per  Saiomonem  dicitur  :  Qui  apponit  scien*  q 
tiam,  apponit  et  dolorem  (Eccle.  i,  18),  quia  quanto 
plus  homo  coBperit  scire  quid  perdidit,  tanto  plas 
lagere  ihcipit  corruptionis  suaB  sententiam  quam  in- 
venit.  Considerat  namque  unde  quo  lapsus  est ;  quod 
a  paradisi  gaudiis  ad  asrumnas  vitae  praesentis,  ab 
angclorum  societatibus  venit  ad  curas  necessitatum  ; 
pensat  in  quot  jam  pcriculis  jacet,  qui  prius  sine 
periculo  stare  contempsit ;  luget  exsilium  quod  dam- 
natus  patitor,  et  suspirat  ad  coelcstis  glorise  statum, 
quo  perfrui  securus  posset  si  peccare  noluisset. 
Quod  bene  Psalmista  considerans,  ait :  Ego  dixi  in 
pavore  meo  :  Projectus  sum  a  vultu  oculorum  tuorum 
{Psal.  xxx,  J3).  Contemplatus  quippe  interna  gau- 
dia  visionisDei,  et  socialem  frequentiam  angelorum 
persistentium,  reduxit  oculos  ad  ima,  vidit  quo  y. 
jaceret,  qui  ad  hoc  conditus  fuerat,  ut  in  cflelestibas 
stare  potuissct ;  ponsavit  ubi  esset,  et  quo  deesset 
ingemuit ;  projeclumqae  se  a  vultu  oculorum  Dei 
doluit,  quia  in  comparatioue  lucis  intima)  graviorcs 
8«nserat  exsilii  sui  tenebras  quas  tolerabat.  [Vet. 
XXVII.]  Hinc  est  quod  ad  animum  suum  ex  prae- 
senti  vita  '  nallius  gratiao  consolatiouem  admittit, 

^  Gemet.,  assemnt. 

*  In  Germ.  Corb.  Germ.  et  in  Editis,  et  magna 
danturoperari.  Mss.  Anglic.  et  noslri  habent  datur. 

'  Laud.  et  Bellov.,  nuUius  gratiam  eonsolationis. 

♦  In  Germ.,  Turon.,  Norm.  et  pler.,  metalla. 
^  Becc.  et  Utic.  duplicem  hic  lectionem  exhibent, 

voluptatetn  et  voluntatem. 


dicens :  Negavi  consolarianimam  meam  (Psal.  lxxvi, 
3).  Namplerumquehujussaeculi  divites  solent  men- 
tis  taedio  alTecti,  bona  temporaliter  accepta  conspi- 
cere,  et  tristitiam  delinire.  Cum  enim  moerore  quo- 
dam  se  tangi  sentiunt,  equos  aspiciunt,  auri  argenti- 
que  sui  *  vascula  contemplantur,  praedia  circumeunt. 
Cumque  per  hsec  temporaliaocuios  libenter  trahant, 
obortum  animae  moerorem  \incant.  Unde  eis  et  in 
Evangelio  Yeritas  dicit :  V(e  voMs  divitibus,  qui  hic 
fiahetis  cofisolationem  vestram  (Luc.  vi,  24).  Sed  san- 
ctus  vir  qui  hoc  luget,  quia  ab  dBtemis  gaudiis  ceci- 
dit,  consolationem  de  temporalibus  non  admittit, 
dicens  :  Negavi  consolari  animam  meam.  Ac  si  aperte 
dicat :  Qui  de  temporalium  amissione  non  lugeo,  de 
temporalium  abundantia  consola  ri  nequaquam  pos- 
sum.  Cui  tanqaam  si  nos  audientes  ista  diceremus  : 
Quid  igitur  quaeris,  qui  consolari  in  his  qua)  mundi 
sunt  renuis  ?  illico  adjecit :  Memor  fui  Dei,  et  dele- 
ctatus  sum  {Psal.  lxxvi,  4).  Ac  si  aperte  dicat  : 
Terrenarum  rerum  me  nec  abundantia  refovet,  au- 
ctoris  autem  mei  quem  adhuc  videre  non  valeo,  vel 
sola  memoria  delectat.  Haec  est  igitur  amaritudo  sa. 
piontium,  quia  dum  spe  in  alta  erecti  sunt,  nullis 
hic  gaudiis  animum  stcrnunt.  Hinc  enim  scriptum 
est  :  Cor  sapieutium  ubi  trisiitia  est,  et  c^r  stultomm 
td)i  Iwtitia  {Eccle.  vii,  5).  Hinc  Jacobus  dicit  :  ift- 
scri  estote,  et  lugete,  et  plorate,  et  risus  vester  in  /m- 
ctum  convertatur,  et  gaudium  in  mcerorem  (Jac. 
IV,  9).  Hinc  per  seraetipsam  Veritas  attestatur,  di- 
cens  :  Beati  qui  lugent,  quoniam  ipsi  consolabuntur 
(Matth,  v,5).  Inveniri  ergo  sapientia  in  eorum  terra 
non  potest,  qai  suaviter  vivunt,  quia  tanto  verius 
stulti  sunt,  quanto  majora  perdentes,  in  minimis 
la^tantur.  Hinc  Petrns  eamdem  pravorum  stultitiam 
reprehendit,  dicens  :  '*  Voluptatem  existinuintes  diei 
^  delicias,  coinquimtionis  et  maculcB  (II  Pet.  u,  13). 
Hinc  Salomon  ait  :  Risum  deputavi  errorem,  etgau- 
dio  dixi  :  Quid  frustra  deciperis  (Eccle.  ii^  tj.  Dicat 
itaque  vir  sanctus  de  sapientia  :  Nec  inocnitur  in 
terra  smviter  viventium,  quia  nimirum  qui  in  588 
hoc  nmndo  suaviter  vivunt '  ita  adhuc  stulti  sunt, 
ut  hoc  ipsum  quoque  nesciant,  ande  ceciderunt. 
Scqaitur  : 

CAPUT  XLH  [Rec.  XXV]. 

Vers.  14.  —  Abyssus  dicit  :  Non  est  in  me. 

67.  A  Dei  sapientia  sunt  alieni,  qui  secundum  ear-- 
nemmundumque  sapiunt.  —  Quid  hoc  loco  abyssnm 
nisi  cordahominura  vocat  ?  qua)  et  per  lapsum  fluida 
et  per  duplicitatis  sunt  caliginem  tenebrosa.  Quae  ni- 
mirum  abyssus  non  esse  in  se  hanc  sapientiam  pro- 
fitetur,  quia  iniqua  mcns  dum  essesapienscarnaliter 
appetit,  slultam  se  ad  spiritalia  ostcndit.  Nam  quia, 
teste  Paulo,  Sapienlia  hujus  mundi  stultitia  est  apud 

^  Germ.,  votuntatemexistimantes  Dei,  delicias coin^ 
quinationis.  Corb.  Germ.,  voluntatem  existimantes 
diei,  delicins  coinquimtionis,  Bellov.,  delicta  coinqui- 
nationis,  secundum  textum  Graecum,  cmiuiuim" 
tiones. 

"^  Utic,  Becc.>  Gemet.,  Prat.,  Ebroic,  ita  ab  hac 
stulti  sunt. 


77 


MORALIUM  LIB.  XVID.  —  CAPUT  XXVIU  B.  JOB. 


78 


Dewn  (/  Cor,  m,  19),  tanto  quisque  amplius  intus  A  vestris  {Maiih.  xi,  28).  Quid  enim  in  hac  vita  labo- 


stultos  /it,  quanto  conatur  exterius  sapiens  videri. 
De  hac  abysso  per  Joannem  dicitur :  Vidi  angelum 
descendentem  de  ccelo^  habentem  clavem  ahyssi,  ei 
catenam  moffnam  in  manu  ma  ;  et  apprehendit  dra-- 
eanem  serpentem  antiquum,  qui  est  diabolus,  et  sata- 
nas,  et  ligavit  eum  per  annos  mille,  et  misit  in  abys- 
sum,  et  clausit,  et  signavit  super  illum,  ut  non  seducat 
amplius  gentes,  donec  consummentur  inilleanni  (Apoc, 
XX,  1).  Millenario  etenim  numero  non  quantitatem 
temporis,  sed  universitatem,  qua  regnat  Ecclesia, 
designavit.  Antiquus  autem  serpens  ligatus  catena 
in  abyssum  mittitur,  *  quia  religatus  a  bonorum 
cordibus,  apud  reproborum  mentes  reclusus,  eis 
atrocius  dominatur.  Qui  paulo  posl  quoque  de  pu- 


riosius  quain  terrenis  desideriis  aesluare  ?  £>89  aut 
quid  hic  quietius  quam  hujus  saeculi  nihil  appeteref 
[Vei.  XXVIII.]  Hinc  est  quod  Israelilicus  populus 
ouslodiam  Sabbati accepit  in  munere  (Exod.  xvi,29) ; 
hinc  e  contraestiEgyptus  muscarum  multitudine  per- 
cus8a(£iCoJ.viii,21  j.Populus  namque  qui  Deumsequi- 
tur  accipit  sabbatum,  id  est  requiem  mentis,  ut  nullo 
in  hac  vita  desideriorum  carnalium  appotitu  fatige- 
tur.  iEgyptusvero  quae  hujus  mundi  speciem  tenet 
muscis  percutitur.  Musca  enim  nimis  insolens  et  in- 
quietum  animal  est.  In  qua  quid  aliud  quam  inso- 
lentes  curae  desideriorum  carnalium  designantur  ? 
Unde  alias  dicitur  :  Muscce  monentes  perdunt  suavi-^ 
tatem  ungumti(Eccle.  x,  i),  quia  cogitationes  super- 


teo  abyssi  educi  describitur,  quia  de  iniquorum  cor-  B  fluae,  quae  assidue    in    animo  carnaiia  cogitante  et 


dibus  nunc  occulte  saevientibus,  tunc  accepta  con- 
tra  Ecclesiam  potestate,  in  vim  apertae  persecutionis 

•  emmpet.  HaBc  itaque  abyssus,  in  qua  nunc  dia- 
bolus  servatur  occultus,  non  esse  in  se  sapientiam 
dicit,  quia  alienam  se  a  vera  sapientia  iniquis  ope- 
ribus  ostendit.  Dum  enim  malitiam  quisque  tegit  in 
corde,  ore  autem  blandimenta  exhibet,  dum  cogi- 
tationes  suas  duplicitate  obnubilat,  dum  purilatis 
verba  quasi  fatuitatem  devitat,  *  dum  vias  simplicis 
innocentiae  declinat,  quasi  habere  se  abyssus  Doi 
sapientiam  reousat.  Et  qnia  huic  mundo  mentes 
dedit»  praesentis  vit®  curis  et  sollicitudinibus  per- 
turbantur,  et  idcirco  ejusdem  sapientiae  tranquilli- 
tate  perfrui  nequaquam  possunt^  recte  subjun- 
gitur : 

CAPUT  XLIII. 

Ibid.  —  Et  mare  loquitur:  Non  est  mecum. 
68.  Ea  non  fruuntur,qui  ierrenis  distrahuntur  cu- 
ris.  —  Quid  enim  maris  nomine  nisi  saecularium 

*  mentium  amara  inquietudo  signatur?  Quae  dum 
se  vicissim  inimicitiis  impetunt,  quasi  adversantes 
86  ondae  collidunt.  Recte  etenim  mare  vita  saecu- 
larium  dicitur,  quia  dum  procellosis  actionum  mo- 
tibus  concitatur,  ab  intemae  sapientiae  quiete  atque 
stabilitate  disjungitur.  Quo  contra  bene  per  pro- 
phetam  dicitur:  Sup^r  quem  requiesceispiritusmetis, 
nisi  super  humilem  ei  quieium,  et  trementem  sermones 
meos  (Isai.  lxvi,  2)?  A  terrenis  autem  mentibus 
tanio  longius  spiritus  fugit,  quanto  apud  has  quietem 


nascuntur  et  deficiunt,  eam  suavitatem  *  qua  unus- 
quisque  intrinsecus  per  spiritum  unctus  est  perdunt, 
quoniam  integritate  ejus  perfrui  non  permittunt. 
^gyptus  ergo  muscis  percutitur,  quia  eoram  corda 
qui  terrenam  vitam  diligunt,  *  dum  dosideriomm 
suorum  inquietudinibus  fcriuntur,  turbis  cogitatio- 
num  carnalium  ad  ima  depressa  sunt,  ut  ad  quietis 
intimaj  desiderium  non  leventur.  Unde  cum  mira 
ope  pictatis  ad  cor  veritas  venit,  prius  ab  eo  cogita- 
tionum  carnalium  aestus  ejicit,  et  post  in  eo  virtu- 
tum  dona  disponit.  Quod  bene  nobis  sacra  Evange- 
lii  historia  innuit,  in  qua   dum  ad  resuscitandam 
filiam  principis  invitatus  Dominus  duceretur,  proti- 
nus  additur  :  Et  cum  ejecta  esset  iurha,  intravit,  ei 
C  iemiit  mannmejus,  ei  surrexit pudla  (Matth.  ix,  25). 
Foras  ergo  turba  ejicitur,  ut  puella  suscitetur,  quia 
si  non  prius  a  secretioribus  cordis  expellitur  impor- 
tuna  saccularium  multiludo   curarum,  anima  quae 
intrinsecus  jacet  mortua  non  resurgit.  Nam  dum  se 
per  innumeras  terrenoram  desideriorum  cogitaliones 
spargit,  ad  considerationcm  sui  sosc  nullatenus  col- 
ligit.  In  his  itaque  inquietudinum  fluctibus  habitarc 
sapienliam  non  posse  cognoscens,  ait :  Et  inare  loqui- 
tur  :    Non  est  mecum.  Nullus   quippe  cam  ^  plene 
recipit,  nisi  qui  ab  omni  se  abstrahere  actionum 
caraalimn  fluctuatione  contendit.  Unde  et  alias  dici- 
tur  :  Sapientia  scrihw  in  tempore  olii,   et  qui  mino' 
ratur  actu,  ipse  percipiet  eam  (Eccli.  xxxviii,  25^. 


Et  rursum  :    Vacate   et  videte,  ^  quoniam  ego   sum 
non  invenit.  Hinc  est  enimquod  de  quibusdam  per  ^  Deus  (Psal.  l\,  llj. 
Psal/nistam  dicitur:  Contritio  et  infeHcitas  in  viis  \Vet.  XXIX.]  69.  Nisi  eii 


eorum,  et  viam  pacis  non  cognoveruni  (Psal.  xiii,  3). 
A  qua  nimirum  contritione  perturbationis  nos  Do- 
minns  revocat,  dicens :  Venite  ad  me,  omnes  qui  la- 
boraHs  ei  oneraii  esiis,  ei  ego  vos  reficiam  ;  toHite 
jugum  meum  super  vos,  ei  discite  a  me,  quia  mitis 
ntm  ei  humilis  corde,  ei  invenietis  requiem  animabus 


[Vet.  XXIX.]  69.  Nisi  eis  non  terreno  studio  ser^ 
viaiur.  —  Sed  quid  est  quod  plerosque  antiquorum 
patrum  novimus  hanc  sapientiain  et  intrinsecus  vi- 
vacitertenuisse,  et  curasmundi  extrinsecus  solemni- 
ter  ministrasse  (Genes.  xli,  43,  etc.)  ?  An  percep- 
tione  hujus  sapienti»  Joseph  privatum  dici  mus,  qui 
famis  tempore  totius  iEgypti  curas  suscipiens,   non 


*  Norm.,  quia  relegatus.  Editi  omnes  cum  aliis 
Mss.,  religatus, 

'  Germ..  Gemet.,  1  Laud.  et  Corb.  Germ.,  erum" 
pii,  2  LauQ.  utramque  lectionem  suppeditat. 

'  Aliter  cum  Germ.  et  Gorb.  Germ.,  dum  vias 
timplices  innocentue, 

^  2  Land.,  mentium  amariindo  eignatur. 


^  2  Laud.,  quam  nnnsquisque.,.  unctus  hahet,  per- 
dunt. 

^  Deest  dum  in  Norm.,  Germ.,  2  Laud.  et  Gorb. 
Germ. 

■^  Gemcl.,  plane. 

•  Norm.  et  pl.,  quouiam  ego  sum  DominuSi 


79 


SANCTI  GREGORII  MAGIVI 


80 


solum  ^Egyptiis  alimenta  praebuit,  sed  vitann  quoque 
exterorom  advenientium  ministerii  sui  arte  ser- 
vavit  ?  An  ab  hac  sapientia  Daniel  alienus  exstitit, 
qui  a  Chaldaeorum  rege  in  Babylonia  princeps  ma- 
gistratuum  effectus,  tanto  majoribus  curis  occu- 
patus  est,  quanto  et  sublimiori  dignitate  omnibus 
praelatus  (Dan.  ii,  48j  ?  Cum  igitur  constet  plerum- 
qne  etiam  bonos  non  terreno  studio  terrenis  curis 
implicari,  patenter  agnoscimusquiasic  nonnunqnam 
cives  Jerusalem  angarias  solvont  BabyloniaB,  sicut 
saepe  cives  Babyloniae  impendunt  angarias  Jerusalem. 
Nam  sunt  nonnulii  qui  verbum  vitae  pro  sola  sapien- 
tiae  ostentatione  praedicant,  eleemosynarum  opem 
pro  appetitn  vanae  gloriae  subministrant.  Et  qnidem 
Jemsalem  videntur  esse  quae  agunt,  sed  590  tamen 
Babyloniae  cives  sunt. 

70.  Deo  solivacare  cupiendum  est,  ei  curU  extemis 
ex  Dei  voluntate  serviendum.  —  Sic  itaqne  aliqnando 
contingit  ut  qui  solam  ccelestem  patriam  diligunt, 
terrenae  patriae  curis  subjacere  videantur.  Quorum 
tamen  ministerium  a  pravorura  operibus  plerumque 
in  actu,  nonnunquam  vero  ante  supernum  judiccm 
in  sola  cogitatione  discernitur.  Pleniquippe  superna 
sapientia  discernunt  qualiter  debeant  ^  et  ad  aliud 
vacareintrinsecus,  et  ad  aliud  extrinsecus  occupari 
nt  si  forte  occulta  Dei  ordinatione  aliquid  eis  non 
appetentibusde  hujussaeculi  curis  imponitur,  cedant 
Deo  quem  diligunt,  et  prae  amore  ejus  intrinsecus 
solam  illius  desiderent  visionem  ;  prae  timore  vero 
ejus  impositamsibiextrinsecushumiliter  '  expleant 
actionem,  ut  et  vacare  Deo  appetant  ex  gratia  di- 
lectionis,  et  rursum  curas  superimpositas  ex  con- 
ditione  expleant  servitutis.  Cumque  occupationes 
extrinsecus  perstrepunt,  intrinsecus  in  amore  paca- 
tissima  quies  tenetur ;  '  atque  occupationum  tumul- 
tus  exterius  perstrepentes  dispensat  interius  prae- 
sidens  judex  ratio,  et  tranquillo  moderamine  ea 
quae  circa  se  minus  sunt  tranquilla  disponit.  Sicut 
enim  vigor  mentis  frenandis  praeest  motibus  carnis, 
sic  sajpe  superimpositos  tumultus  occupationis  bene 
regit  amor  quietis,  quia  exteriores  curae  si  perverso 
amore  non  appetuntur,  non  confuso,  sed  ordinato 
animo  ministrari  queunt.  Sancti  etenim  viri  nequa- 
quam  eas  appetunt,  sed  occulto  ordine  sibi  superim- 
positas  gemunt ;  et  quamvis  illas  per  meliorem  in- 
tentionem  fugiant,  tamen  per  subditam  mentem 
portant.  Quas  quidem  summopere,  si  liceat,  vitare 
festinant ;  sed  timentes  occultas  dispensationes  Dei, 
tenent  quod  fugiunt,  et  exercent  quod  vitant.  Intrant 
enim  ad  cor  8uum,et  ibi  consulnnt  quid  velit  occulta 
voluntas  Dei  ;  seseque  subditos  debere  esse  summis 
ordinationibus  cognoscentes,  humiliant  cervicem 
cordis  jugo  divinae  dispensationis.  Quisquis  vero 
talis  est,  quilibet  tumultus  versentur  extrinse<5u8, 
nunquam  ad  ejus  interiora  perveniunt.  Itaquc  agitur 


A  ut  aliud  intrinsecus  voto,  aliud  extrinsecus  teneatur 
oiiicio ;  et  hac  sapientia  non  jam  turbulenta  atque 
confusa,  sed  tranquilla  corda  repleantur.  Bene  ergo 
de  ea  dicitur  quia  Ahyssus  dicit :  Non  est  in  me^  et 
mare  loquitur :  Non  est  mecum,  Ac  si  aperte  dicere- 
tur :  Perturbatae  mentes  saecularium  eo  ipso  clamant, 
quoniam  a  vera  sapientia  longe  divisae  sunt,  quo 
quietae  non  sunt.  Quia  vero  haec  Dei  sapientia  ma- 
nens  cuin  Patre  ante  saecula  incarnanda  erat  in  iine 
saeculorum,  ut  ad  redimendum  genus  humanum  non 
sanctos  angelos,  non  justos  homines  mitteret,  sed  in 
manifestatione  *  visionis  per  semetipsam  veniret, 
recte  subjungitur : 

GAPUT  XLIV  [Rec.  XXVI]. 
Yers.  15.  —  Non  dabitur  aurum  obryzum  pro  ea, 

71.  Angeli  ab  omni  labe  mundi,  non  homines.  — 
.  Quid  namque  per  aurum  obryzum  nisi  sancti  angeli 
designantur  ?  Qui  recte  et  aurum  vocantur,  et  obry- 
zum:  aurum,  quiafulgentclaritate  justitiae;  obryzum, 
quia  nullum  habuerunt  unquam  contagium  culpa;. 
Homines  vero  justi  quandiu  inhac  carne  corruptibili 
mortaliter  vivunt,  aurum  quidem  esse  possunt,  obry- 
zum  omnino  non  possunt,  quia  corpus  quod  corrum- 
pitur  aggravat  animam,  et  deprimit  terrena  inhabi- 
tatio  sensum  multa  cogitantem  {Sap.  ix,  15).  591 
Nam  quamvis  in  hac  vita  ex  magna  justitiae  claritate 
resplendeant,  nequaquam  tamen  ad  purum  peccato- 
rum  sordibus  carent ;  Joanne  Apostolo  attestante, 
qui  dicit :  Si  dixerimus  quia  peccatum  non  habemus, 
nosmetipsos  seducimus,  et  veritas  in  nobis  non  est 
(/  Joan.  i,  8) ;  et  affirmante  Jacobo,  qui  astruit,  di- 
cens  :  In  multis  enim  offendimus  omnes  (Jac.  iii,  2). 
Propheta  etiam  deprecante,  qui  ait :  Ne  intre^  injn- 
dicium  cum  servo  tuoj  quia  non  justificabitur  in  con- 
spectu  tuo  omnis  vivens  (Psal.  cxlii^  2).  Aurum  ego 
obryzum  illi  nuncupantur,  qui  in  ea  qua  conditi 
sunt  innocentia  perdurantes,  et  fulgent  claritate 
justitiae,  et  nullis  vel  minimis  maculantur  sordibus 
culpae. 

[Vel.  XXX.]  72.  Nullus  tamen  angelorum  ad  redi- 
mendum  hominem  missus  est,  aut  suficit.  —  Sed  quia 
pro  hac  sapientia  nullus  angelorum  redemptor  hu- 
mani  generis  mittendus  fuit,  ne  quis  spem  in  his, 
quos  in  adjutorium  hominum  saepe  apparuisse  didi- 
cimus,  angelis  poneret,  dictumest ;  Nondahitur  au- 
^  rum  obryzum  pro  ea.  Ac  si  aperte  diceretur :  Per 
semetipsam  sapientia  manifestabitur,  ut  humanum 
genus  a  culpa  rediinatur.  NuIIus  vice  ejus  angelus 
mittitur,  quia  per  creatorem  necesse  est  ut  creatura 
liberetur.  Unde  et  in  Evangelio  Dominus  dicit :  Si 
vosfilius  liberaverit,  vere  liberi  eritis  (Joan.  viii,36). 
'  Sedvirsanctus,  spirituejusdem  sapientiae  repletus, 
quosdam  in  Judaea  praevidit  non  esse  defuturos  qui 
spem  in  legislatore  poncrent,  et  suae  salutis  auctorem 


'  Turon.  et  Norm.,  et  aliud  extrimecus  operari,  et 
ad  aliud  vacare  intrinsecus  :  ut  si,  etc. 

'  Duo  Ebroic.  et  Prat.,  exhibeant. 

^  Ita  legimus  in  Mss.  Turon.,  Bellov.,  Laud., 
Vind.,  Norm.,  etc,  Germ.  habet  atque  occupatione 


perstrepentes.  In  Editis  legitur :  aUfue  occupationeni 
liiinHUus  extenus  perstrepentis. 

*  Vindoc,  visitationis. 

^  2  Laud.,  sedvir  spirilu.  Gemet.  ac  aliipro  reple- 
tus  habent  plenus  ;  deest  sanctus. 


8i 


MORALIUM  LIB.  XVIII.  —  CAPUT  XXVIII  B.  JOB. 


82 


Moysen  pntarent,  sicat  et  *  cuidam  sanato  maledi-  A 
centes  dicant :   Tu  discipulvs  sis  ejus,  '  nos  enim 
Moysi  discipuli  snmus  {Joan.  ix,  28>.  Undf  adhnc 
congroe  subinfertnr : 

CAPUT  XLV. 

Ib. — Nec  appendetur  argentum  in  commntatione  ejtis. 

73.  Eorxm  qui  Moysen  aut  quempiam  sanctorum, 
sum  salutis  auctorem  putant,  insania.  —  Quia  enim 
argento  saepe  eloquia  divina  designantur  possunt 
argenti  vocabulo  etiam  ejusdem  cloquii  scriptores 
intelligi,  quorum  vita  inter  turbas  bominum  resplen- 
duit  luce  virtutum.  Sed  quia  lex  peccata  indicare 
potuit,  non  auferre,  non  quisqiiam  veterum  patrum, 
non  legislator  Moyses  humani  generis  redemptor 
exstitit.  Argentum  ergo  in  commutatione  Iiujus  sa- 
pientiae  non  appenditur,  quia  quilibet  sancti  esse  B 
potuerunt,  in  comparatione  unigeniti  Filii  Dei  nul- 
lius  meriti  fuisse  pensantur,  qui  nisihujussapientise 
servos  se  esse  cognoscerent,  sancti  nullatenus  fuis- 
sent.  Ad  hoc  quippe  illi  missi  sunt,  ut  in  cordibus 
hominum  viam  huic  sapientiae  praedicando  prsBpara- 
rent»  neque  nt  pro  ea,  sed  per  eam  subjectos  popu- 
lo8  regerent.  Quia  enim  certum  erat  quod  per  acces- 
sum  temporum  deficientis  saecuU  languores  excres- 
cerent^  actum  est  ut  aeterna  Dei  sapientia  in  fine  sae- 
culomm  per  semetipsam  veniret  ad  grandem  hunc 
et  nimiae  infirmitatis  aegrotum,  id  estper  totum  mun- 
dum  jacens  languidum  genushumanum,  ut  transmissis 
prius  praedicatoribus,  quasi  quibusdam  visitatoribus, 
tanto  postmodum  '  major  veniret  potentia  medici^ 
quanto  magis  morbus  crevisset  aegroti.  Quia  vero  G 
nullus  vice  ejus  ad  salvandos  nos  mittitur,  dlcatur 
recte  :  Nec  appendetur  argentum  in  eommutatione  ejus, 
quoniam  vita  justorum  praedicantium  quantalibet 
sanctitatis  luce  polleat,  adventum  nobis  supemae 
692  sapientiae  per  suam  pr^esentiam  non  com- 
mutat.  Sed  fuere  multi  gentilium  qui,  mundi  hu- 
jus  sapientum  disciplinis  dediti,  ea  quae  sunt  inter 
homines  honesta  servarent,  et  salvandos  servata  ho- 
nestate  se  crederent,  nec  jam  mediatorem  Dei  et 
hominum  quaererent,  cum  quasi  sufficientem  sibi 
philosophomm  doctrinam  tenerent.  In  quorum  de- 
spectu  mox  subditur : 

CAPUT  XLVI  [Rec.  XXVIT]. 

Vkrs.  16. — Non  *  conferetur  tinctis  Indice  coloribus, 

74.  Quantum  prcutet  Dei  sapientia,  fucatas  nitore 

*  Deest  sanato  in  Prat.,  Becc.,  Utic.  In  2  Laud. 
voci  sanato  appositum  est,  explicationis  gratia, 
eteco. 

*  Plerique  Norm.,  nos  autem. 

*  In  Mss.  Bellov.,  Corb.  Germ.,  Laud.,  Norm., 
etc.,  necnon  in  vet.  £d.,  ita  legitur.  InGerm.  et  in 
posterioribus  ed.,  fieret,  sed  mendose.  Sane  medici 
I>ei  fieri  non  potuit  major  potentia,  quae  cum  infinita 
sit,  non  capit  majus  aut  minus. 

*  Gerni  et  Geniet.,  non  confertur. 

*  Turon.,  fuscantur.  2  Laud.  habet  fuscantur  et 
furantur.  (ierm.,  fusc/intur,  fuscatio;  hic  et  pluries 
infra. 

*  Turon.,  et  puritate  roMpicua. 
'  Norm.,  fuscare. 


sermonis  phHosqphice.  —  Quid  enim  per  Indiam  qu» 
nigrum  populum  mittit,  nisi  hic  mundus  accipitur, 
in  quo  vita  hominum  per  culpam  obsoura  generatur. 
Tincti  auteui  colores  Indiae,  sunt  hujus  mundi  sa- 
pientes;  qui  quamvisper  infidelitatem  et  plemmqoe 
per  actionem  fcedi  sint,  ante  humanos  tamen  oculos 
superductae  bonestatis  colore  •  fucantur.  Sed  coae- 
terna  Dei  sapientia  tinctis  Indiae  coloribus  non  con- 
fertur,  quia  quisquis  hanc  veraciter  intelligit,  ab  his 
hominibus  quos  mundus  sapientes  coluit  quam  longe 
distet  agnoscit.  Ipsaque  ejus  mandatorum  verba  ib 
bujus  niundi  sapientibus  difiTemnt,  qui  dum  inten- 
dunteloquentia3,  eorum  dicta  quasi  pulchra  apparent 
specie,  et  fucatione  tincturae ;  et  cum  virtute  remm 
careant,  aliud  se  esse  quam  sunt  verbomm  composi- 
tionibus,quasi  superductis  coloribus,  mentiuntur.  At 
contra,doctrina  sapientiae  et  praedicatione  pulcbra  est, 
^  et  pura  veritate  conspicua ;  nec  aliud  se  per  falla- 
ciam  praetendit  exterius,  et  aliud  reservat  interius ; 
neque  in  dictis  suis  pulchra  videri  appetit  nitore 
sermonis,  sed  integritale  veriutis.  In  mandatis  igi- 
tur  suis  Dei  sapientia  non  confertur  tinctis  Indiae 
coloribus,  quia  dum  fucata  eloquentiae  omamenta 
non  habet,  quasi  vestis  sine  tinctura  placet.  Quam 
fucationem  tincturae  bene  Paulus  despexerat,cum  di- 
cebat :  Quce  et  loquimur  non  in  doctis  humame  sapien- 
tice  verbis,  sed  in  doctrina  spiritus  (/  Cor.  ii,  13).  Ma- 
lebat  quippe  hanc  sapientiam  sola  puritate  veritatia 
ostendere,  non  autem  eloquii  tinctione  ^  fucare.  Se- 
quitur  : 

CAPUT  XLVn. 

Ibid. — Nee  lapidi  sardonycho  pretiosissimcr,  velsap-^ 
phiro, 

7S.Christo  nullus  aut  hominum  aut  angelarum  coim- 
paraJkiM».— Sardonychum,vel  sapphimm,  Mapides 
pretiososnon  esse  quis  nesciat?  Et  dum  multi  alii 
pretiosi  sint  lapides,  qui  longe  istos  aestimatione 
magnitudinis  antecellant,  cur  sapphims  vel  sardo- 
nychus  potissimum  pretiosus  nominatus  est,  cum 
uterque  lapis  iste  aliorum  lapidum  comparatione  vi- 
lissimus  sit  ?  nisi  ut  eos  lapides  qui  pretiosi  descri- 
buntur,  dum  pretiosos  non  esse  cognoscimus,  in 
eomm  intelligentia  aliud  exquiramus.  Sardonycbus 
quippe  terrae  rubrae  similitudinem  tenet,  sapphims 
vero •  aeream  habet  specicm.Possuntergo  in  sardo- 
nycho  per  terram  rubram  homines,  *®  in  sapphiroau- 

*  Addimus  Mo»,ex  Mss.Germ.,Corb.Germ.,Norm., 
Laud.,etc.,  adjieiendam  quoque  negationem  probat 
integer  contextus,  in  quo  scopus  sancti  Gregorii  est 
ostendere  sardonychum  et  sapphirum  non  esse  pre- 
tiosos  iapides,  sed,  ut  ipse  ait,  vilissimos,  si  cum 
aliis  lapillis  pretiosis  conferantur;  mcntern  clare 
aderit  his  verbis :  dum  preliosos  esse  cognoscimus, sbt- 
donychum  videlicet  et  sapphimm.  Deest  tamen  ne- 
ffatio  in  omnibus  Ed.  pra>ter(juam  in  edit.  Paris. 
1495,  et  aliis  fortasse  antiquionbus. 

•  In  2  Laud.,  Germ.,  Corb.  Geriu.  et  aliis,  Milgo 
aeriain ;  et  ita  dtiinceps. 

*°  Turon.,  insapphiro  cero  qui  aeris  tenet  specietn, 
visionem  angeli  desiguari. 


83 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


84 


tem  per  aereara  visionem  angeli  designari*.  Namcum  A  estutextrinsecusvisum^puraintrinsecusperspicuitate 


rubrae  terrae  specicm  lapis  sardonychus  habeat,  non 
immerito  homincm  designat,quia  et  Adam,qui  primus 
est  conditus,  Latino  sermone  terra  rubra  nominatur. 
Quid  est  ergo  quoddicitur,  quiahaec  sapientia  lapidi 
sardonycho,  593  vel  sapphiro  non  confertur,  nisi 
quod  is  qui  est  Dei  virtus,  et  Dei  sapientia,  mediator 
scilicet  Dei  et  hominum,  homo  Christus  Jesus,  tanta 
magnitudine  excellat  omnia,  ut  ei  nec  in  terra  primi 
homines,  nec  in  ccelo  angeli  comparentur  ?  Unde  et 
per  Psahuistam,  dicitur  :  Quis  in  nubibus  cBqmbitur 
Dornino,  aui  quis  similis  erit  Deo  inter  filios  Dei 
(PsaL  Lxxxviii,  7)  ? 

[Vet,  XXXI.]  76.  Quantum  apostoli ccelibes  antecel^ 
lani  veteris  testamenti  patres  conjugatos.  —  Possunt 
autem  per  sardonychum  lapidem  patres  testamenti  g 
veteris,  per  sapphirum  vero  praedicatores  exprimi 
testamenti  novi.  IIU  quippequamvismagnam  justitiae 
vitam  tenerent,  camali  tamen  propagationi  servie- 
bant.  Quia  igitur  constat  quod  quaedam  terrena  age- 
rent,  non  immerito  per  sardonychum  lapidem,qui,ut 
prasdiximus,terrae  rubrae  tenetspeciem,  designantur- 
Per  sapphirum  vero,  qui  aetherei  est  coloris,  testa. 
menti  novi  congrue  prsedicatores  accepimus,  qui 
camalis  propaginis  desideria  postponentes,  ccelestia 
sola  sectati  sunt.  Unde  et  propheta,  conspiciens 
cunctacamis  desideria  sanctos  apostolosspiritaliar- 
dore  transcendere,  admiratus  ait  :  Qui  sunt  hi  quiut 
nubes  volant  (Isai.  lx,  8)  ?  Ac  si  aperte  dicat  :  Nos 
per  terram  gradimur,  qui  adhuc  conjugiis  implica- 


luceat.  In  alio  metallo  quidquid  intrinsecus  contine- 
tur  absconditur ;  in  vitro  vero  quilibet  liquor  qualis 
continetur  interius,  talis  exterius  demonstratur,  at- 
que,  ut  ita  dixerim,  omnis  liquor  in  vitreo  vasculo 
clausus  patet.  Quid  ergo  aliud  in  auro  vel  vitro  ac- 
cipimus,  nisi  illam  supernam  patriam,  illam  beato- 
ram  civium  societatem,  quoruin  corda  sibi  invicem 
et  claritate  fulgent,  et  puritate  translucent  ?  Quam 
Joannes  in  Apocalypsi  conspexerat,  cum  dicebat :  Et 
erat  structura  muri  ejus  ex  lapide  jaspide ;  ipsa  vero 
civiXas  ^  aurum  mundum,  similis  vitro  mundo  (Apoc, 
XXI,  18).  Quia  enim  sancti  omnes  summa  in  ea 
beatitudinis  claritate  fulgcbuut,  ^  instructa  auro  di- 
citur. 

78.  In  eorum  vultu  intimi  animi  sensus  conspiciun-' 
(t4r.  —  £t  quoniam  ipsa  eorum  claritas  vicissim  sibi 
in  alternis  cordibus  patet,  et  cum  unrascujuscpie  vul* 
tus  attenditur,  simul  et  conscientia  penetratur,  5M 
hoc  ipsum  aurum  vitrd  mundo  simile  esse  memorar 
tur.  Ibi  quippe  uniuscujusque  mentem  ab  alterins 
ooulis,  membrorum  corpuientia  non  abscondet,  sed 
patebit  animus,  patebitcorporalibus  oculisipsa  etiam 
corporisharmonia,  sicqueunusquisquetunc  erit  cons- 
picabilis  aheri,  sicut  nunc  esse  non  potest  conspicabi- 
lis  sibi.  [Vet.  XXXII.]  Nunc  autem  corda nostraquan- 
diu  in  hac  vita  sumus,  quia  ab  altero  in  alterum  videri 
non  possunt,  non  intra  vitrea,  sed  intra  lutea  vascula 
concluduntur,  cui  scilicet  luto  per  passionem  mentis 
inhaererc  Prophetaformidabat,cum  diceret:  Eripeme 


mur,etpropagandae  soboliopera  caraisimpendimus;  p  de  luto,  ut  non  inhceream  (Psal.  lxviii,  15).  Quod 

i_*;      -    ^  '    -      M.  _  ■Lli  5a1  ■•»>-*■  t11«<1  TWI  1 


isti  vero  in  terra  non  ambulant,  sed  ut  nubes  volant, 
(Jtii  dum  coelestia  appetunt,  de  terrenis  desideriis 
nihil  tangunt.  Aitergo  quia  Dei  sapientiasardonycho, 
vel  sapphiro  lapidi  non  confertur,  ac  si  patenter  insi- 
nuet,  dicens :  Ei  qui  hoino  inter  homines  cemi- 
tur,  nec  in  antiquis  quisquam,  nec  in  novis  patri- 
bus  aequatur.  quia  ex  Deitate  habet  quod  in  huma- 
nitate  quemquam  similem  non  habet.  Unde  adhuc 
subditur  : 

CAPUT  XLVIII. 

Vers.  17. —  Non  adoBqmbiiur  ei  aurum  vel  vitmm. 

77.  Beati  fulgebuntinc(Blotanquamaurum,translu-' 
cebunt  ut  vitrum.  —  Quis  hoc  sanum  sapiens  juxta 


nimirum  *  habitaculum  corporum  Paulus  domum 
terrestrem  nominat,  dicens :  Scimus  quoniam  si  ier- 
restris  domus  nostra  hujus  '^  habitaiionis  dissolvatur, 
quod  OBdificationem  ex  Deo  habemus,  domum  nan  manu' 
factam  cetemam  in  ccBlis  (H  Cor.  v,  1).  In  hac  itaque 
terrestridomoquousque  vivimus,  ipsum,  ut  itadicam, 
corruptionis  nostrae  parietem  mentis  oculis  nullatenus 
penetramus,  et  vicissim  in  aliis  videre  occulta  non 
possumus.  ^  Unde  sancta  Ecclesia  sponsi  sui  speciem 
videre  in  divinitate  desiderans,  nec  tamen  valens, 
quia  aetemitatisiliiusformam  quam  intueri  concupi- 
verat  ab  ejus  oculis  assumpta  huinanitas  abscondebat, 
in  Canticis  canticorum  moerens  dicit :  En  ipse  stai 
post  parietem  nostrum  (Cant.  ii,  9).  Ac  si  aperte 
litteram  sentire  dignetur  ?  Vitmm  quippe,  ut  superius  ^.  dicat :  Ego  hunc  in  divinitatis^suae  jam  specie  videre 
diximus,  auro  longe  est  vilius ;  et  postquam  dictum  ^  desidero,  sed  adhuc  a  visione  illius  por  assumptae 


est  qnod  aurum  huic  sapicntiae  non  adaequatur,  ad- 
hucquasicrescendo  subjnngitur  quod  ei  quoque  nec 
vitram  possit  aequari.  Scd  ipsa  nos  littera  ab  historico 
intcllectu  deficiens,  ad  indagandum  allegoriae  inyste- 
rium  mittit.Auri  namque  metallum  novimus  potiori 
metallis  omnibus  claritate  fulgere.^  Vitri  vero  naturae 


carnis  parietem  excludor.  Quousquo  ilaque  in  hac 
corraptibili  carne  vivimus,  cogitationes  nostras  in 
alteratrum  non  videmus.  Unde  rursuni  per  eumdem 
Pauluin  dicitur  :  Quis  scit  hominum  quve  suni  homi- 
nis,  nisi  spiriius  hominis  qui  in  ipso  esi  (I  Cor,  ii,  11)  ? 
Et  rursum  :  Nolite  judicare  ante  tempus,  donecveniat 


'  Ita  restituimus  ex  duob.  Laud.,  Gcrm.,  Norm., 
etc.  Prius  legebatur,  vitri  vero  natura  est,  ut  extrin' 
secus  visn  pura,intrinsecus  perspicuitateperluceat. 

'  Ita  Ed.  rec,  Gorm.  vero,  Gemet.,  Prat.,  2Laud. 
et  alii  passim.  Mss.,  auro  mumlo  simili,  ctc.  Corb, 
Gcrm.,  aurum  mmidumsimiles,  etc.  Editi,  vet.,attro 
mundn  similiSy  etc. 


'  Vindoc,  c^nstructa.  2  Laud.,  Gemet.  et  Edit. 
Barthol.  an.  1494^  instructura  auro. 

*  Turon.,  habitaculum  corporeum. 

*  Germ.,  quia  si  terrestris  domus  habitationis,  2 
Laud.,  inhabitalionis. 

*  Vindoc  Und€  ei  sponsa  in  divinitate  Dominum 
videre  desiderans. 


85 


MORALIIIM  LIB.  XVni.  —  CAPITT  XXVIII  B.  JOB. 


86 


Dominus,  qui  et  UluminahU  ahscondita  ten^^hranim,  ei 
manifestabitconsilia  ccrdium  {I  Cor.  iV,5).  Illaitaque 
ci\itas  quae  sua  vicissiin  singulis  corda  manifestal, 
ex  auro  dicitur  similis  vitro  mundo,  ut  designetur 
auro  clara,  vitro  perspicua. 

79.  Quomodo  sancti  Deo  similes  siyit  et  dissimiles. 
—  Sed  quamvis  in  ea  sancti  omnes  tanta  claritate 
fulgeant,  tanta  perspicuitate  *  transluceant,  ei  ta- 
men  sapientiae  de  cujus  imagine  habent  omne  quod 
sunt,  aequari  non  possunt.  Bene  ergo  dicitur  :  Non 
adiequahitur  ei  aurum  vel  citrum.  Ad  hoc  enim  sancti 
omnes  ad  illa  gaudia  aeternaperveniunt,  ut  esse  Deo 
similes  possint,  sicut  scriptum  est :  Cum  apparuerit^ 
simiies  ei  erimus,  quoniam  videhimus  eum  siculi  est  (I 
Joan,  lij,  2) .  £t  tamen  scriptum  est :  '  Domine  Deus 
vvrtuiumf  quis  similis  libi  (Psal.  lxxxviii,  9)  ?  Et  ite- 
rum  :  Aut  quis  eril  similis  Deo  inter  liHos  Deif 
Unde  ergo  similes,et  unde  non  similes,  nisi  quia  huio 
sapientiae  et  simileserunt  ad  imaginem  et  tamennon 
eruntadaequaIitatem?Aspiciendo  quippe  aeternitatem 
Dei,  fit  eis  ut  aeterni  sint  ;  et  dum  visionis  ejus  do- 
Dum  percipiunt,  ex  perceptione  beatitudinis  imitan- 
tnr  quod  vident.  £t  similes  ergo  sunt,  quia  beati 
fiunt;  ettamen  creatori  similes  non  sunt,quia  creatura 
sunt.  Et  habent  itaque  quamdam  Dei  similitudinem, 
quia  non  habent  fmem  ;  et  tamen  incircumscripti 
aeqaaiitatem  non  habent,  qui  habentcircumscriptio- 
nem.  Dicatur  igiturrecte  :  Nonadcequahitureiaurum 
rel  vitrumy  595  quia  quantalibet  sancti  claritate  et 
perspicuitate  fulgeant,  aliud  est  homines  esse  sapien- 
tes  in  Deo,  atque  aliud  esse  hominem  sapientiam 
Dei.  Quam  profectosapientiamille  veraciter  agnovit, 
qui  raediatori  Dei  et  hominum  aliquem  comparare 
sanctorum  minime  praesumpsit.  Unde  et  subditur : 

GAPUT  XLIX  [Vet.  XXXIIT]. 

Ibid.  —  Nec  commutabuntur  pro  ea  vasa  auri 

excelsa  et  eminentia. 

80.  SanciiomnespeTiranseundiyUiad  Chinstum  Deum 
et  hominem  perveniaiur. — Excelsum  quippe  vasauri 
Eiias  ^xstitit,  excelsum  vas  auri  Jeremias,  excelsa 
atque  eminentia  auri  vasa  priores  patres  fuere.  Sed 
ha»c  Dei  sapientia,  ut  a  carnali  nos  conversatione 
redimeret,  apparuit  in  carne,  et  qui  illam  veraciter 
non  agnovit,  mediatorem  Dei  et  hominuin,  hominem 
Jesum  Christum  unum  esse  ex  prophetis  putavit  quem 
electorum  oculi  fide  tenuerunt  Deum,  cuin  viderunt 
hominem.  Unde  abeo  sanctis  discipulis  dicitur  i^Quem 
dicunt  homines  esse  Filium  hominis  (Maith.  xvi,  13)  ? 
Cui  cum  protinus  responderent :  Alii  Joannem Baptis- 
tam,^alii  Eliam,alii  vero  Jeremicm^aut  unum  ex  pro^ 
pheiis  {Ibid.,  14),  de  suo  mox  sensu  requiruntur  ; 
Vos  autem  quem  me  esse  diciiis  (Ibid.,  15)  ?  Cui  proti- 
nus  Petrus  totius  Ecclesiae  voce  respondens,  ait :  Tu 
es  ChristusFiliusDeivivi(Ibid,,  10).  Quiaigiturjuxta 


A  Pauli  vocem  Christum  novimusDei  virtutem,etDei 
sapientiam  (/  Cor.  i,  18,  24),  Petrus  pro  hacsapientia 
vasa  auri  excelsa  et  eminentia  commutare  noluit,  quia 
deilla  non  aliudquam  erat  intellexit.  Magnum  quippe, 
ut  dictum  est,  vas  auri  Joannes,  magnum  vas  auri  Elias 
vel  Jeremias  fuit.  Sed  quisquis  eumdemDeum  quem- 
libeteorum  esse  credidit,  vas  auri  excelsum  et  emi- 
nens  pro  sapientiacommutavit.  Ecclesia  vero  prohac 
sapientia,  vasa  auri  excelsa  et  eminenlia  non  com- 
mutat,  quia  Christuin  Filium  Dei  non  unum  esse 
prophetarum,  •'  sed  unum  prophetarum  Dominum 
credit.  Ipsam  quippe  ad  se  venisse  sapientiam  videns, 
noluit  se  in  illis  aureis  vasis  figere,  sed  in  oam  stu- 
duit  fide  certissima  pertransire.  Unde  in  Canticis 
canticorum  dicit :  Invenerunt  me  vigiles  qui  custodiunt 

3  civitat^m.  Num  quem  ®  diligit  anima  mea  vidistisf 
Paululum  cum  pertransissem  eos,  inveni  quem  diligit 
anima  mea  (Cant.  iii,  3).  Quos  enim  vigiles  quicusto- 
diunt  civitatem,  nisi  priores  Patres  vel  prophetasacci- 
pimus,  qui  stnduerunt  ad  custodiam  nostram  sanctae 
praedicationis  voce  vigilare  ?  Sed  cum  Redemptorem 
suum  Ecclesia  quaereret,  in  ipsis  antiquis  praedicato- 
ribus  spem  figere  noluit,  qure  dicit:  Paululum  cum 
pertransissem  eos,  inveniquem  diligit  anima  mea  (Ihid., 
111,4).  Illum  quippe  invenire  non  posset  si  istos 
pertransire  noluisset.  In  istis  se  custodibus  infideles 
fixerant,  qui  Christum  Dei  Filium  unum  quemlibet 
esse  illorum  credebant.  Voce  igitur  ac  fide  Petri  in- 
ventos  vigiles  sancta  Ecclesia  transiit,  quaj  prophe- 
tarumDominum  unum  quemlibetex  prophetis  credere 

p  contcmpsit.  Dicatur  ergo :  Nec  commutahuntur  pro 
ea  vasa  auri  excelsa  et  eminentia,  quia  electi  qui  me 
sanctorum  vitam  et  venerantur  ex  sublimitate,  et 
tamen  '  non  suscipiunt  ad  errorem.  Quos  enim  puros 
homines  esse  sciunt,  Deo  homini  omnino  non  con- 
ferunt.  Unde  adhuc  subditur: 

CAPUTL. 

Vers. iS. — Neccommemorahuntur  incomparatione  ejus, 
596  81.  Omnes  ccelesles  cives  sancti  ei  jusii,  sed 
participatione  divince  sapientioBy  non  comparaiione. — 
Omnes  enim  supernaepatriaeelecti,  sancti  quidemet 
justi  sunt ;  sed  participatione  sapientiae,  non  compa- 
ratione.  Quid  enim  sunt  houiines  Deo  comparati  ? 
Lumen  autem  sapie»tia,  lumen  ct  servi  sapientiae 
vocari  solent.  Sed  illa  lumen  illuminans,  isti  lumen 
^  illuminatum,  sicut  scriptum  est :  Erai  lux  vera  qwe 
illumiuai  omnem  hominem  venientem  in  hunc  mundum 
(Joan.  I,  9).  Islis  auteni  tantuinmodo  dicitur  :  Vos 
estis  lux  mundi  (MaiUi.  v,  14).  Justitia  quidem  sa- 
pientia,  justitia  et  servi  sapientisenuncupantur;  sed 
illa  justitia  justificans,  isti  autem  justitiajustificata. 
De  Deo  quippe,  qui  sapientia  est,  dicitur  :  Ulsit  ipse 
justus  eijustificans  (Rom.  iii,  26);  isti  verodicunt: 
Ut  nos  efficeremurjusiitia  Dei  in  ipso  (II  Cor.  y,  21). 


*  Plerique,  perluceani. 

^  Germ.,BelIov.,Norm.,etc.  Domine,  quis  similis 
tibi,  omisso  Deus  viriuium. 
^  Gerin.  et  1  Laud.,  quem  me  dicunt  esse  homines» 

*  Plerique,  alii  autem  Eliam. 

-  Ita,  cuin  duob.  Laud.,  Germ.,  Bellov.,  Norm., 


vet.  Editi ;  a  quibus  deflectentes  Vatic.  et  Gussanv. 
habent  omnium propheiarum. 

^  Gerin.,duo  L«aud.,Gemet.,  Corb.  Germ.  ac  pl., 
hic  et  infra,  dilexit. 

^  Norm.,  non  smpiciunl.  Vindoc,  non  snspicm^ 
twr. 


87 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


88 


Aliter  ergo  venerandamestlamen  illaminans,  aliter 
lamen  illnminatam  ;  aliter  justitla  justificans,  aliter 
jastitiajastificata.  [Vet.  XXXIV,]  Sapientia  vero  est, 
et  sapit ;  nec  habet  aliad  esse,  aliud  sapere ;  scrvi 
aatem  sapientise  esse  quidem  sapientes  possunt,  nec 
tamen  hoc  habent  esse  quod  sapere;  nam  esse  pos- 
gant,  et  sapientes  non  esse.  Habet  vitam  sapientia, 
sed  non  aliud  habet,  et  aliad  est,  quippe  cui  hoc  est 
esse  quod  vivere.  Servi  autem  sapientiae  cum  habent 
vitam,  aliud  sunt,  et  aliud  habent,  quippe  quibus 
non  est  hoc  ipsum  esse  quod  vivcre ;  nam  possunt 
juxta  aliquid  esse,  nec  vivere.  Aliud  quippe  illis  est 
esse,  aliud  vivere,  quia  in  ipso  parente  primo  ^  es- 
sentiam  habuere  per  initium,  vitam  per  accessum ; 
quoniam  prius  de  terra  facta  est  homo,  ^  et  post- 
modum,  sicut  scriptum  est:  Impiravit  in  faciem  ejus 
spiraculum  vit(e,  et  factus  est  homo  in  animam  viventem 
{Genes,  ii>7).  Sapientia  vero  habet  essentiam,  habet 
vitam ;  sed  hoc  quod  habet,  ipsa  est.  Proinde  incom- 
matabiliter  vivit,  quia  non  ex  accidcnti,  sed  essentia- 
iiter  vivit.  Sola  ergo  cum  Patre  et  sancto  Spiritu  ve- 
raciter  est,  cujus  essentiae  comparatum  esse  nostrum, 
non  esso  est.  Huic  si  conjungimur,  sumus,  vivimus, 
sapimus ;  huic  si  comparamur,  nec  sapimus,  nec  vi- 
vimus  omnino,  nec  sumus. 

82.  Sanctiquanto  magisDeum  coynoscunt,  taiito  sibi 
vilescunt.  —  Hinc  est  quod  sancti  omnes,  quando  in 
Dei  visione  proficiunt,  qnanto  magis  divinitatis  ^  in- 
terna  conspiciunt^  tanto  magis  se  nihil  esse  cogno- 
scant.  Nusquam  quippe  legitur  quod  Abraham  cine- 
rem  et  pulverem  se  esse  professus  est,  nisi  cum  ha- 
bere  Dei  meruit  collocutionem.  Ait  enim :  Loquar  ad 
Dominum  meumj  cum  sim  pulvis  etcinis  (Genes,  xviii^ 
27).  Esse  enim  se  aliquid  fortasse  crederet,  si  vera- 
cem  essentiam  quae  super  ipsum  est  minime  sensis- 
set.  At  vero  ubi  ad  incommutabilem  contcmplandum 
super  se  raptus  est,  impletus  tanta  contemplationis 
potentia,  dum  videretillum,  nil  seesse  nisi  pulverem 
vidit.  Hinc  est  etiam  quod  Propheta  repletus  eadem 
sapientia,  exclamat :  Memento,  Domine,  quod  pulois 
sumus  (Psal.cu,  14).  Qui  rursus  cjusdem  incommu- 
tabilitatem  essentiae  contemplatus,  ait :  Omnia  sicut 
vestimentum  veterascent,et  sicut  opertorium  *  mutabis 
ea,  et  mutabuntur ;  tu  autem  idem  ipse  es,  et  anni  tui 
tion  deficient  (Psal.  ci,27,  28).  Hinc ad  Moysen  dici- 
tar :  Ego  sum  qui  sum ;  et  dices  filiis  Israel :  Qui  est 
misit  me  ad  vos  (Exod.  iii,  14)  ...  Solus  quippe 
veraciter  est,  qui  solus  incommutabiliter  per- 
manet.  Nam  omne  quod  modo  sic,  et  modo  aliter 
est,  juxta  non  esse  est.  Permanefe  enim  in 
statu  suo  non  potest.  Atque  597  aliquo  modo  ad 
non  esse  itur,  dum  ab  eo  quod  fuerat  semper  ad  aliud 
per  momenta  temporum  ducitur.  Ut  ergo  in  partici- 

*  Aliter,  Habuere  esse  per  initium. 

'  Germ.,  2  Laud.,  Corb.  Germ.,  Beccens.  et  alii, 
et  postmodum  scriptum  est :  inspiravit  in  faciem  ejus 
et  factus  est,  etc. 

'  Laud.,  in  terra.  Corb.  Germ.,  cBiema. 

^  Editi,  Omnes.,.  veterascent...  mutabis  ea,  Corb. 
Germ.,  omnia  veterascent.,.  mutabis  eos. 

^  Utic,  et  neccens.,  praf»ter  hanc  lectionem,  istam 


A  patione  illius  essentiae  aliqaid  simus,  cognoscamus 
nosmetipsos,  quia  prope  nihil  sumns.  Bene  itaque 
dicitur :  Nec  commemorabuntur  in  comparatione  ejus, 
quia  vasa  auri  excelsa  ct  eminentia,  quae  ex  partici- 
patione  sapientiae  nobis  veneranda  sunt,  in  compara- 
tione  sapieutiae  etiam  memoranda  non  sunt.  Quia 
vero  haec  sapicntia  humanis  cordibus  latenter  infun- 
ditur,  sicut  de  sancto  Spiritu  quoque  dictum  est  : 
Spiritus  ubi  vult  spirat,  et  vocem  ejus  audis,  et 
nescis  unde  veniat,  aut  quo  vadat  (Joan.  iii,  8),idcirco 
subjungitur  : 

CAPUT  LI. 

Ibid.  --  Trahitur  enim  sapientia  de  occultis. 
83.  Dei  sapientia  cx  occultis  revelata,  Ecclesia  cum 
deessent  aperti  hostes,  tentari  cwpit  asuis. — De  occultis 

B  sapientia  trahitur,  quia  cum  sit  invisibilis,  non  nisi 
invisibiliter  invenitur.  Quae  recte  quoque  trahi  di- 
citur,  quia  sicut  flatum  trahimus,  ut  corpus  vivat,sic 
ab  intimis  sapientiae  spiritus  ducitur,  ut  ad  vitam 
anima  subsistat.  Unde  Psalmista  ait :  Os  meum  aperui, 
et  attraxi  spiritum  (Psal,  cxviii,  131).Quae  nimirum 
sapientia,  ^  humana  carne  cum  anima  rationali  su- 
scepta,  dumabintimis  apparuissetinpromptu,  mun- 
dus  hic  quia  auctorem  suum  invisibilem  videre  nou 
potuit,  quein  visibilem  conspexit  hominem,  eum 
quoque  et  invisibilem  agnovit  Deum.  Conversa  est 
ab  infidelitatis  suae  tenebris  superba  prius  sua  aver- 
sione  gentilitas,  ostensis  signis  atque  prodigiis  cre- 
vit  fides;  propagata  autem  fide,  in  veneratione  om- 
nium  sanctae  EccIesiaecuImenemicuit.Cui  cumdees- 

Q  sent  aperti  adversarii,  tentari  ccepit  a  suis.  Nam 
multae  quoque  in  ea  haereses  exortae  contra  eam  duri 
certaminis  bella  paraverunt.  Exercenda  quippe  est 
hoc  tempore  per  laborem,  quae  sequenti  tendit  ad 
remunerationem.  Qua  ex  re  factumest  ut  in  eonon- 
nulli  prodirent,  qui  mediatorem  Dei  et  hominum, 
hominem  Christum  Jesum  purum  hominem  creatum 
dicerent,  sed  ex  gratia  deificatum  ;  tantumque  ei 
sanctitatis  tribuerent,  quantum  de  sanctis  ca^teris, 
ejus  videlicet  famulis,  agnovissent.  Quos  beatus  Job, 
prophetiae  spiritu  afilatus,  sententiae  suae  definitione 
redarguit,  dicens : 

CAPUT  LU  [Vet,  XXXV], 

Vbrs.  19.  — -  Non  ada^uabitur  ei  *  topasium  de 
^tfiiopia. 
D  84.  Refelluntur  qui  Christum  tanquam  purum  fco- 
minem  cwteris  sanctis  similem  docent.  —  Quid  iEthio- 
piam,nisi  praesentem  mundum  accipimus?  quae  co- 
loris  nigredine  designat '  peccatorem  populum,  foe- 
ditate  meritorum.  AJiquandoveroiEthiopiae  nomine 
specialiter  gentilitas  designari  solet,  infidelitatis 
prius  uigra  peccatis.  Quam  veniente  Domino  Haba- 

habent  :  humana  came,  anima  mediante,  suscepta, 

Zuam  exhibent  etiam  Germ.,  Pratell.,  Ebroic,  2 
aud. 

^  1  Laud.  habet  semper,  iopadium. 
'  In  Ed.,  peccatorum  populum  fosditatemque  meri- 
tomm.  Secuti   sumus  Mss.    Germ.,   Norm.,  duos 

Lsiad.,  Corb.  Germ.,  etc. 


MORALIUM  LIB.  XVIII.  —  CAPUT  XXVIII  B.  JOB. 


90 


cuc  propheta  vidit  timore  perterritam,  et  ait :  Taber-  A 
mcula  jEthiopiam  expavescunt,  iabernacula  terrce 
Madian  (Habac.  iii,  7).  David  quoque  propheta  vi- 
dens  quod  ad  Judaeam  redimendam  veniret  Dominus, 
sedante  gentilitas  crederet,  et  postmodum  Judaea 
sequeretur,  sicut  scriptum  est :  Doyiec  plenitudo  gen- 
tium  introiret,  et  sic  omnis  Israel  salvus  fieret  (Rom, 
XI,  25) ;  dicit :  jEthiopia  prceceniei  manus  ejus  Deo 
(Psal.  Lxvii,  32) ;  id  est,  priusquam  Judaea  credat, 
salvandam  se  ofFert  omnipotenti  Deo  peccatis  nigra 
gentilitas.  Topazium  vero  pretiosus  lapis  est ;  et  quia 
Graeca  lingua  Ttiv  omne  dicitur,  pro  eo  quod  omni 
colore  resplendet,  topazinm  *  quasi  topantium  voca- 
tur.  Dum  vero  598  in  Deum  conversa  gentilitas 
credidit,  ex  ea  multi  itasuntdonosui  Spiritus  locu- 
pletati,  ut  quasi  multis  coloribus,  sic  multis  virtuti-  fi 
bus  luceant.  Sed  ne  acceptis  quisquam  virtutibus 
extoUatur,  a  sancto  viro  nunc  dicitur:  Non  adcB' 
quabitur  ei  topazium  de  AHthiopia.  Ac  si  aperte  dicat : 
Nnlins  sanctorum  quibuslibet  virtutibus  plenus,  ex 
ista  tamen  nigredine  mundi  ^  coUectDjly  aequari  ei 
potest,  de  quo  scriptum  est :  Quod  nastetur  ^  ex  te 
tanctum,  vocabitur  Filius  Dei  (Luc.  i,  35).  Nosquip- 
pe  etsi  sancti  efficimur,  non  tamen  sancti  nascimur, 
quia  ipsa  naturae  corruptibilis  conditione  constrin- 
gimur,  nt  cum  Propheta  dicamus  :  Ecce  enimin  ini- 
quitatibus  conceptus  sum,  et  ^  in  delictis  peperit  me 
mater  mea  (Psal.  l,  7).  Ille  antem  solus  veraciter 
sanctus  natus  est,  qui  ut  ipsam  conditionem  naturae 
corruptibilis  vinceret,  ex  commistione  camalis  copu- 
lae  conceptus  non  est.  p 

85.  Nestorii  insania  contra  Christum.  Quem  etsi 
purum  hominem,  meritis  assecuium  esse  ut  Deus  fierei, 
docuii.  Refelliiur.  Modus  Incamationis  Verbi.  Chri- 
sttis  aliud  ex  Patre,  aliud  ex  matre,  non  alitis,  — 
Huic  se  sapientiae  quasi  quoddam  topazium  de 
iEthiopia  aequari  voluit,  cum  quidam  haeresiarches 
dixit:  Non  invideo  Christo  Deo  facto,  quoniain  si 
volo,  et  ipse  possum  fieri.  Qui  Jesum  Christum  Do- 
luinum  nostrum,  non  per  mysterium  conceptiom's, 
sed  per  profectum  gratiae  Deum  putavit,  perversa 
allegatione  astruens  eum  purum  hominem  natum, 
sed,  ut  Deus  esset,  per  meritum  profecisse,  atque  ob 
boc  aestimans  et  se  et  quoslibet  alios  posse  ei  coa&- 
quari,  qui  filii  Dei  per  gratiam  fiunt,  non  intelligens, 
non  attendens,  quia  non  adcequabiiur  ei  iopazium  de 
^ihiopia.  Aliud  est  enim  natos  homines  gratiam  ^ 
adoptionis  accipere^  aliud  unum  singulariter  perdi- 
vinitatis  potentiam  Deum  ex  ipso  conceptuprodiisse. 
Nec  aequari  potest  gloriae  Unigeniti  habitae  per  natu- 
ram  alia  accepta  per  gratiam  ;  Mediator  quippe  Dei 
atque  hominum,  homo  Christus  Jesus  (I  Tim.  ii,  5), 
non  sicnt  iste  haereticns  desipit,  alter  in  humanita- 
te,  alter  in  Deitate  est.  [V$t,  XXXVI.]  Non  purus 


homo  conceptus  atque  editus,  post  per  meritum  ut 
Deus  esset  accepit,  sed  nuntiante  angelo,  et  ^  adve- 
niente  Spiritu,  mox  Verbum  in  utero,  mox  intra 
uterum  Verbum  caro,  et  manente  incommutabili 
essentia,  quae  ei  est  cum  Patre  et  cum  sancto  Spiritu 
coaetema,  assumpsitjntra  virginea  viscera  unde  et 
impassibilis  pati,  et  immortalis  mori,  et  aetemns 
ante  saecula  temporalis  posset esse  in  fine  saeculoram, 
ut  per  ineffabile  sacramentum,  conceptu  sancto,  et 
partu  inviolabili,  secundum  veritatem  utriusque  na- 
turae,  eadem  virgo  et  ancilla  Domini  esset  et  mater. 
Sic  quippe  ei  ab  Elisabeth  dicitur :  Unde  hoc  mihi, 
ut  veniai  mater  Domini  mei  ad  me  (Luc.  i,  43)  ?  Et 
ipsa  Virgo  concipiens  dixit  :  Ecce  ancilla  Domini  ; 
fiai  mihi  secundum  verbum  iuum  (Ibid.,  i,  38).  Et 
quamvis  ipse  aliud  ex  Patre,  aliud  ex  Virgine,  non 
tamen  alius  ex  Patre,  alius  ex  Virgine,  sed  ipse  est 
aetemus  ex  Patre,  ipse  temporalis  ex  matre  ;  ipse  qui 
fecit,  ipse  qui  factus  est  ;  ipse  speciosus  forma  prae 
filiis  hominum  per  divinitatem,  et  ipse  de  quo  di- 
ctnm  est :  Vidimus  eum,  et  non  erat  aspecius,  ei  non 
esi  species  ei  neque  decor  (Isai.  liii,  2^,  per  humani- 
tatem.  Ipse  ante  saecula  de  Patre  sine  matre,  ipse  in 
fine  saeculoram  de  matre  sine  patre.  *  Ipse  tem- 
plum,  ipse  conditor  templi ;  ipse  auctor  operis,  ipse 
opus  auctoris  ;  manens  unus  ex  utraque  et  in  utra- 
que  natura,  nec  naturarum  copulatione  confusus,  nec 
naturaram  599  distinctione  geminatus.  Sed  quia 
non  haec  traetanda  suscepimus,  ad  exponendi  ordi- 
nem  redeamus. 

86.  Superiusdictorumrecapitulaiio.  t-  Notandum 
nobis  est  quod  sanctns  vir,  ut  longe  distare  ab  hac 
sapientia  angelos  demonstraret,  dicit  :  Non  dabitur 
aurum  obryzumproea.  Qui  ut  antiquos  etiamPatres 
sacri  eloquii  tractatores  inferiores  ostenderet,  adjun- 
xit  :  Nec  appendetur  argenium  in  commuiatione  ejus. 
Ut  philosophorum  (pioque  sapientiam  hnic  monstra- 
ret  longe  subesse,  intulit  :  Non  confereiur  iinciis 
Indioi  coloribus.  Atque  subjunxit  :  Nec  lapidi  sardo- 
nyeho  pretiosissimo,  vel  sapphiro.  Ut  in  illa  quoque 
superna  civitate  nullum  pervenire  ad  aequalitatem 
Unigeniti  demonstraret,  addidit :  Non  adasquabitur 
ei  aurum  vel  viirum.  Ut  prophetas  quoque  ei  subesse 
ostenderet,  adjunxit  :  Nec  commutabuniur  pro  ea 
vasa  auri  excelsa  ei  eminentia,  nec  commemorabuniur 
in  comparatione  ejus.  Trahitur  enim  sapieniia  de  oc- 
culiis.  Ad  extremum  vero  ut  ipsos  quoque  in  Ecclesia 
haereticos  increparet,  qui  a  gentilitatis  errore  venien- 
tes,  fidem  quam  percipiunt,  per  superbiam  scindunt, 
addidit  :  Non  ad<Bquabitur  ei  iopazium  de  jEthiopia. 
Ac  si  patenter  insinuet,  dicens  :  Hi  qui  ex  peccati 
nigredine  ad  conversionem  veniunt, '  aequari  Deo 
homini  non  possunt,  quamvis  multiscoloram  virtu- 


*  1  Laud.,  Germ.,  Corb.  Germ.,  quasi  topandium. 
i  Laud.,  quasi  iopanzium. 

*  Vindoc.,  infecius. 

'  Deest  ex  ie  in2Laud. 
^  2  Laud.,  et  in  deliciis. 
^  Vind.,  ei  advenienie  Spiritu  sancio  mox  inira  vtc- 


rum  verbum  camem. 
•  InGerm.  et  in  poster.  Ed.,  ipse   conditoris  iem- 

§lum.  Non  legitur  conditoris  in  Corb.Germ.,Turon., 
uob.  Laud.,  Norm.  et  aliis,  nec  in  vet.  Ed.,  sed  in 
posterioribus  tantum. 
'  In  Kdit.,  w.quari  Dei  omnino,  pro  liomini,  ut    le- 


9i 


SANCTI  GREGORU  MAGNI. 


92 


tibiu  respleDdere  videantar.  Qaoram  at  saperbia  A  viventiutn  ocnlis  occalta  esset,  hanc  procnl  dubo. 


refatetur,  apte  sabjungitar  : 

GAPUT  LIII. 
l2U}.  —  Nec  tmcturcB  mundiiiiirue  componentur, 
87.  Vere  humiles  et  sancii  sunt,  qui  suis  meritis  ni- 
hil  tribuunl,  —  Tinctarae  enim  niandissimae  *  vo- 
cantar  hi  qai  veraciter  sant  harailes  et  veraciter 
sancti,  qui  sciunt  qaidem  quia  ex  semetipsis  virtu- 
tnm  speciem  non  habent,  sed  hanc  ex  dono  gratiae 
sapervenientis  tenent.  Tincti  enim  non  essent  si 
sanctitatemnaturaliterhabuisseut.  Sed  mundissimae 
tincturae  sunt,  quia  humiliter  custodiunt  superve- 
uientem  in  se  virtutum  gratiam  qoam  acceperunt. 
Hinc  est  enim  quod  sponsi  voce  de  sancta  Ecclesia 
dicitur  :  Quceest  ista  qtUBoscendit  dealhata  (Cant.  \i, 


sanctorum  nemo  vidisset.  Sed  ecce  huic  sententiae 
Joannem  audio  concordantem,  qui  ait  :  Deim  nemo 
vidit  unqmm  (/  Joan,  iv,  12).  Rursumque  cuin  te- 
stamenti  veteris  patrcs  intueor,  multos  horum,  teste 
ipsa  sacrae  lectionis  historia^  Deum  vidisse  cognosco. 
Vidit  quippe  Jacob  Dominum,  qui  ait  :  Vidi  Domi- 
num  facie  ad  faciem,  et  salva  facta  est  aniyn^i  mea 
{Genes,  xxxii,  30).  ViditMoyses  Deum,  de  quoscri- 
ptum  est:  Loquebatur  Dominus  ad  Moysen  facie  ad 
faciem,  sicut  loqui  solet  homo  ad  amicum  sunm  (Exod. 
XXXIII,  11).  Vidit  isdem  Job  Dominum,  qui  dicit  : 
Aiuiitu  auris  audivi  te,  nunc  autem  oculus  meus  videt 
te  {Job  XLii,  5).  Vidit  Isaias  Dominum,  qui  ait  : 
Anno  quo  moriuus  est  rex  Ozias,  vidi  Dominum  sedeyi' 


9;  111,6)  ?QaiaenimsanctaEccIesiacoeIestemvitam  -Qtem  super  solium  exceisum  etelevatum  (Isai.  xi,  1). 


naturaliter  Jion  habet,  sed  superyeniente  Spiritu, 
polchritudine  donorum  componitur,  non  alba,  sed 
dealbata  memoratur.  Et  notandum  quod  superias 
cam  dixisset :  Non  conferetur  tinctis  IndUe  cx>loribus, 
eosdem  colores  non  intalit  mundos.  Hoc  vero  in  loco 
at  tinctaram  veracium  virtutum  ab  iila  philosopho- 
ram  fucatione  distingueret^  tincturas  dioens,  addidit, 
mondissimas.  Tincturae  enim  mundissimae  recte  no- 
minantar  hi  qai  prius  per  prava  opera  foedi  fnerant, 
saperveniente  tamen  spirita,  nitore  grati<B  vestiun- 
tar,  at  longe  aliud  appareant  esse  quam  erant.  Unde 
etiam  baptisma,  id  est  tinctio,  dicitur  ipsa  nostra  in 
aqoam  descensio.  ^  Tingimur  quippe,  §t  qui  prius 
indecori  eramus  deformitate  vitiomm,  accepta  fide 


Vidit Michaeas  Dominum, qui  ait :  VidiDominum se~ 
dentem  super  solium  suumj  et  omnem  exercitum  cceli 
assistentem  ei  a  dextris  et  a  sinistris  {III  Reg,  xxii, 
19).  Quid  est  ergo  quod  tot  testamenti  veteris  patres 
Deum  se  vkJHlse  testati  sunt,  et  tainen  de  hac  sa- 
pientia  quaeDeusest,  dicitur :  Abscondita  est  ab  ocu- 
lis  omnium  viventium ;  et  Joannes  ait :  Deum  nemo 
vidit  unquam  (IJoan.  iv,  12),  nisi  hoc  quod  patenter 
datar  intelligi,  quia  quandiu  hic  inorlaliter  vivitur, 
videri  per  quasdam  imagines  Deus  potest,  sed  per 
ipsam  naturac  sua;  speciem  non  potest,  ut  anima, 
gratia  spiritus  afflata,  per  figuras  quasdam  Deum  vi- 
deat,  sed  ad  ipsam  vim  ejus  essentiaenonpertingat. 
Hinc  est  enim  quod  Jacob,  qui  Deum  se  vidisse  te- 


reddimur  pulchri  gratia  ^  et  ornamento  virtutum.  -,  statur,  hunc  non  nisi  in   angelo  vidit  {Gen.  xxxii. 


Seqaitar; 

CAPUT  LIV  [Rec,  XXVIIt], 

VsRS.  20,  21.  —  Unde  ergo  sapientia  ♦  venit,  et 
quis  est  locus  intelligentue  f  Abscondita  est  ab  oculis 
omnium  viventium. 

88.  Quandiu  mortaliier  vivimus,  Deum  non  in  pro' 
pria  natura,  sed  per  quasdam  imagines  videmus,  nisi 
prius  eamali  vitw,  funditus  extincto  ejus  amore,  mo- 
riamur,  —  Pensandum  magnopere  est  quod  a  sancto 
viro  requiritur  unde  sapientia  veniat.  Ab  eo  etenim 
venit  a  quoortaest.  Sedqdiaab  invisibiliet  cotneter- 
no  Patre  nascitar,  ■  ejus  via  occulta  est.  600  Unde 
et  per  prophetam  dicitur :  Generationem  illius  quis  • 
enarrabit  (Isai.  uii,  S)  ?  Locus  vero   intelligentiae 


30).  Hinc  est  quod  Moyses,  qui  cum  Deo  facie  ad 
faciein  "^  loquebatur,  sicut  loqui  solet  homo  cum 
amico  suo,  ei  inter  ipsa  verba  suae  locutionis  dicit : 
Siinveni  gratiamin  coJispectu  tuo,  ostende  mihiiemei' 
ipsum  manifesle,  ut  videam  te  {Exod.  xxxiii,  13). 
Certe  enim  si  Deus  non  erat  cuin  quo  loquebatur, 
ostende  mihi  Deum  diceret,  et  non  ostende  temet- 
ipsum.  Si  autem  Deus  erat  cum  quo  facie  ad  faciem 
loquebatur,  cur  se  petebat  videre  quem  videbat  ?  Sed 
ex  hac  ejus  petitione  colligitur  quia  cum  sitiebat  per 
incircumscriptaj  naturae  suae  claritatem  cernere, 
quemjain  coeperat  perquasdam  imagines  videre,  ut 
sic  supenia  essentia  mentis  ejus  oculis  adesset,  qna- 
tenus  ei  ad  aeternitatis  visionera  nulla  imago  creata 


ejus,  est  mens  humana,  quam  hajc  Dei  sapientia  dum  j.  temporaliter  interesset.  Et  viderunt  ergo  patres  te- 


repleverit,  sanctam  facit.  Quia  ergo  et  invisibilis  est 
de  quo  prodiit,et  incertum  nobis  est  in  cujus  mente 
intellecta  requiescat,  recte  nunc  dicitur  :  Unde  ergo 
sapieniia  venit,  et  quis  est  locus  intelligentke  [Vet, 
XXXVir}  ?  Sed  hoc  valde  mirum  est  quod  protinus 
subinfertur  :  Abscondiia  est  ah  oculis  omnium  viven- 
tium,  Sapientia  quippe  quae  Deus  est,  si  omnium 


stamenti  veteris  Dominum,  et  tamen,  juxta  Joannis 
vocem  :  Deum  nemo  vidii  unqmm  (I  Joan,  iv,  12) ;  el 
juxta  beati  Job  sententiam,  sapientia  quae  Deus  est, 
abscondita  est  aboculis  oinnium  viventium,  quia  in 
hac  mortali  came  consistentibus,  et  videri  potuit  per 
quasdam  circumscriptas  imagines,  et  videri  non  po- 
tuit  per  incircumscriptum  lumen  aeternitatis. 


ffitar  in  duob.  Regiis,  totidem  Sangerm.,  duob. 
Laud.^  Bellovac.  et  Norm.  Certe  sanctus  Gregorias 
dissent  de  sapientia  came  vestita,  sea  de  Deo  ho- 
mine. 

*  Wndoc,  cowquantur. 

*  Mss.,  tinguimur, 

3  Viiuloc,  et  omamentis  virtntum  omnium. 


*  Duo  Laud.  et  Germ.,  veniet,  et  ita  deinceps, 

»  Vid.,  ejus  mta, 

^  1  Laud.,  enarravit. 

^  Norm.  et  Corb.  Germ.,  loquitur,,,  ad  amicum 
suum,  ei  in  ipsis  verbis  siue  claritntem.  Germ,,  loqm- 
tnr,..  ei  inipsaverba. 


93 


MORALIUM  LIB.  XVni.  —  CAPUT  XXVIII^B.  JOB. 


M 


[Vet.  XXXVIIL]  89.  Sin  vero  a  quibusdam  po- 
test  in  hac  adhuc  601  corruptibili  carne  ^  viventi- 
bas,  sed  tamen  insBStimabili  virtute  crescentibns, 
qiiodam  contemplationis  acumine  setema  Dei  claritas 
videri ;  hoc  quoque  a  beati  Job  sententia  non  abhor- 
ret,  qni  ait  :  Abscondita  est  ab  oculis  omnium  viven" 
timn;  quoniam  quisquis  sapientiam,  quae  Deus  est, 
?idet,  huic  vitae  funditus  moritur,  ne  jam  ejus  amore 
teneatur.  Nullus  quippe  eam  vidit,  qui  adhuc  carna- 
lUer  vivit,  quia  nemo  potest  Deum  simul  amplecti  et 
ssculum.  Qui  enim  Deum  videt,  eo  ipso  moritur, 
qno  vel  intentione  cordis,  vel  effectu  operis  ab  hujus 
Tita)  delectationibus  tota  mente  separatur.  Unde 
adhuc  ad  eumdem  quoque  Moysen  dicitur  :  Non 
enim  videbit  me  homo,  et  vivet  {Exod,  xxxiii,  20  j.  Ac 
81  aperte  diceretur  :  NuIIus  unqnam  Deum  spiritali- 
ter  videt,  et  mundo  carnaliter  vivit.  Unde  Paulus 
qooque  apostolus,  qui  adhuc  Dei  in  visibilia,  sicut  ipse 
testatur,  ex  parte  cognoverat  (I  Cor.  xiii,  ii),  jam 
hoic  mundo  totum  se  mortuum  esse  perhibebat,  di- 
eens :  Mihi  mundus  crucifixus  est,  et  ego  mundo  (Ga* 
lat.  VI,  14^.  Sicut  enim  jam  longe  superius  diximus, 
non  snfiicit  ut  diceret,  Mundo  crucifixus  sum,  nisi 
etiam  praemitteret,  Mihi  mundus  crucifixus  est,  ut  non 
solum  se  mundo  mortuum,  sed  etiam  mundum  sibi 
mortaara  esse  testaretur,  quatenns  nec  ipse  mnndnm, 
nec  ipsnm  jam  mundus  appeteret,  Si  enim  duo  for- 
tasse  in  uno  loco  sint,  quorum  unus  vivus,  alter  vero 
sit  mortuus,  etsi  mortuus  viventem  non  videt,  vivus 
tamen  mortuum  videt.  Praedicator  autem  Dei  ut 
ostenderet  quia  per  abjectionem  qua  se  humiliando 
dejecerat,  talis  jam  factus  esset,  ut  neo  ipse  mun- 
dum,  nec  mundus  ipsum  concupisceret,  non  solum 
ait  se  mundo  cruciflxum,  ut  ipse  mundi  gloriam  quam 
appeteret  tanquam  mortuus  non  videret,  sed  etiam 
mundum  sibi  asseruit  cruciflxum,  in  quo  tanta  se 
bamilitate  dejecerat,  ut  et  ipse  mundus  tanquam  ad 
enm  mortuus  Paulum  humilem  atque  despectum 
jam  videre  nequaquam  posset. 

90.  Refelluntur  qui  Deum  a  heatis  videri  tanttim  in 
elarHate,  non  in  sua  natura  asserunt.  —  Sciendum 
vero  est  quod  fuere  nonnulli  qui  Deum  dicerent 
etiam  in  illa  regione  beatitndinis  in  claritate  quidem 
sna  conspici,  sed  in  natura  minime  videri.  Quos  ni- 
mirum  minor  inquisitionis  snbtilitas  fefellit.  Neque 
enim  iUi  simpUci  et  incommutabili  essentiae  aliud  est 
claritas  et  aliud  natura,  sed  ipsa  ei  natura  sua  clari- 
tftt,  ipsa  claritas  natura  est.  Quia  enim  suis  dilecto- 
ribns  haec  Dei  sapientia  se  quandoqne  ostenderet, 
ipee  pollicetnr,  dicens  :  Qui  diligit  me,  diligetur  a 
Patre  meo ;  et  ego  diligam  eum,  et  manifestabo  me 
ipsum  illi(Joan.  xiv,  21^.  Ac  si  patenter  dicat  :  Qui 
in  vestra  me  cernitis,  restat  ut  in  mea  me  natnra 
videatis.  Hinc  mrsus  ait  :  Beati  mundo  corde,  quo~ 
mam  ipsi  Deum  videbunt  (Matth.  y,  S),  Hinc  Paulus 

*  Vindoc.,  consistentibus. 

*  Corb.  Germ.  et  Bellov.,  §iscimus. 
'  Nonn.,  si  sibi  sententia. 

*  Norm.,  Videbimus  igitur  Deum  ipsum  pnemium 
Moris.  2  Land.,  Deum  ipsum,  quoa  erit  pr(Bmium. 


A  dicit :  Nunc  videmus  per  speculum  in  migmate,  tune 
aulem  fade  ad  faciem.  Nunc  cognosco  ex  parte,  tunc 
autem  cognoscam  sicut  etcognitus  sum  (I  Cor.  xiii,  12). 
[Vet.  XXXIX.]  91.  Refelluntur  et  qui  angelos  di- 
vinw  visionis  expertes  somniant.  —  Sed  quia  de  Deo  per 
primum  Ecclesiae  praedicatorem  dicitur:  In  quem 
desiderant  angeli  prospicere  (I  Pet.  i,  12),  sunt  non- 
nulli  qui  nequaquam  Deum  videre  vel  angelos  snspi- 
cantur,  et  tamen  dictum  per  Veritatis  sententiam  ■ 
scimus  :  Angeli  eorum  in  ccelis  semper  vident  faciem 
Patris  mei  qui  in  ccelis  est  (Matth.  xviii,  10).  Nunquid 
ergo  alind  veritas,  aliud  praedicator  insonat  veritatis? 
Sed  3  si  sententia  utraqne  confertur,  quia  sibi  ne- 
quaquam  discordet  agnoscitur.  Deum  602  quippe 
angcli  et  vident,  et  videre  desiderant ;  et  sitiunt  in- 

B  tueri  et  intuentnr.  Si  enim  sic  videre  desiderant  ut 
eflFectu  sui  desiderii  minime  perfrnantur,  ciesiderium 
sine  fructu  anxietatem  habet,  et  anxietas  poenam. 
Beati  vero  angeli  ab  omni  poena  anxietatis  longe  sunt, 
quia  nunquam  simul  poena  et  beatitudo  conveniunt. 
Rursum  cum  eos  dicimus  Dei  visiohe  satiari,  quia  et 
Psalmista  ait :  Satiabor  dum  manifestabitur  gloria  tua 
(Psal.  XVI,  15),  considerandum  nobis  est  quoniam 
satietatem  solet  fastidium  subsequi.  Ut  ergo  recte  sibi 
utraque  conveniant,  dicat  veritas:  Quia  semper  vi- 
dent ;  dicat  praedicator  egregius :  Quia  semper  videre 
desiderant.  Ne  enim  sit  in  desiderio  anxietas,  desi- 
derantes  satiantur;  ne  autem  sit  in  satietate  fasti- 
dium,  satiati  desiderant.  £t  desiderant  igitur  sine 
labore,  quia  desiderium  satietas  comitatur ;  et  satian- 

P  tur  sine  fastidio,  quia  ipsa  salietas  ex  desiderio  sem- 
per  accenditur.  Sic  qnoque  et  nos  erimus  quando  ad 
ipsum  fontem  vitae  venerimus.  Erit  nobis  delectabi- 
liter  impressa  sitis  simul  atque  satietas.  Scd  longe 
abest  ab  ista  siti  necessitas,  longe  a  satietate  fasti- 
dium,  quia  et  sitientes  satiabimur,  et  satiati  sitie- 
mus.  ♦  Videbimus  igitur  Deum,  ipsumqne  erit  prae- 
mium  laboris  nostri,  ut  post  mortalitatis  hujus 
tenebras,  '^  accessa  ejus  luce  gaudeamns. 

92.  Quo  sensu  Deus  lucem  habitet  inaccessibilem.  — 
Sed  cnm  ejus  lucem  dicimus  '  accessam,  obsistit 
animo  quod  Paulus  dicit :  Qui  lucem  habitat  inacces- 
sihilem,  quem  vidit  nullus  hominum,  sed  nec  videre 
potest  (/  Tim.  vi,  16).  Et  rursum  andio  quod  Psalmi- 
staait :  Accediteadeum,  et  illuminamini  (Psal.  xxxni, 
6).  Quomodo  ergo  accedendo  illuminamur,  si  ipsam 
lucem  qua  illuminari  possumus  non  videmus  ?  Si  vero 
accedendoadeum  ipsam  quailluminamurlncem  vi- 
demus,  quoinodo  inaccessibilis  osse  perhibelur  ?  Qua 
in  repensandum  est  quod  inaccessibilem  dixit  "^  sed 
omni  homini  humana  sapienti.  Scriptura  quippe  sa- 
cra  omnes  carnalium  sectatores,  humanitatis  nomine 
notare  solet.  Unde  isdem  apostolus  quibnsdam  di- 
scordantibns  dicit :  Cum  enim  sit  inter  vos  zelus  et 
contentio,  nonne  camales  estis,  et  secundum  hominem 


'  1  Laud.,  accensa. 

•  Idem,  acixnsam. 

^  Germ.,  sed  omni  homini;  sed  humana.  Norm.  et 
Corb.  Germ.,  sed  homini;  homini,  sedhwnam  sa^ 
pienti.  1  Laud.,  seil  hnmivi  humana  sapienti. 


D 


95 


SANCTI  GREGQRU  MAGNI 


96 


ambulatis  (/  Cor,  iii,  3)  ?  Quibus  paalo  post  {Ihid.,fk) 
subjicit :  Nonne  homiim  estis?  Ei  unde alias testimo- 
nium  protulit,  Qwd  oculm  non  vidit,  necaunsaudioit, 
nec  in  cor  hominis  asc-endit  qwe  pr^eparavit  Deus  dili- 
gentibusse  (I  Cor.  ii,  9).  Et  cum  hoc  hominibos  dixis- 
set  absconditam,  mox  sabdidit :  ^  Nobis  autem  reve- 
lavit  Deus  per  spiritum  suum  {Ihid.y  10) ;  ipsam  se  ab 
hominis  vocatione  discernens,  qui  raptas  supra  ho- 
minem  divina  jam  saperet.  Ita  etiam  hoc  loco  cum 
lucem  Dei  inaccessibilem  perhiberet,  at  ostenderet 
quibus,  sabdidit :  Quem  vidit  nullus  hominum,  sed 
nec  videre  potest,  More  suo  homines  vocans  omnes 
humana  sapientes,  quia  qui  divina  sapiunt,  videli- 
cet  sapra  homines  sunt.  Videbimos  igitar  Deum,  si 
per  coelestem  conversationem  supra  homines  esse 
mereamar.  Nec  tamen  ita  videbimus  sicat  videt  ipse 
seipsam.  Longe  qaippe  dispariliter  videt  creator  se, 
qaam  videt  creatara  creatorem.  Nam  qaantam  ad 
immensitatem  Dei,  qaidam  nobis  modas  figitar  con- 
templationis,  qaia  eo  ipso  pondere  circumscribi- 
mar,  qao  creatara  samus. 

[Vet,  XL.]  '  93.  Non  videmus  Deum  sicut  ipse  se 
conspicit,  —  Sed  profecto  non  ita  conspicimas  Deam 

t  1  Laad.,  vobis  autem. 

«  Germ.,  Bellov.,  Gorb.  Germ.  et  Norm.,  sic  pro- 
fecto, 

'  Ita  Mss.  Norm.,  Corb.  Germ.  et  alii  non  paaci, 
qaos  seqaantar  vet.  Ed.  In  poster.  valgatis  cam 


A  sicatipseconspicitse,sicutnonita  requiescimus  603 
in  Deo  qaeniadmodum  ipse  requiescit  in  se.  Nam  vi- 
sio  nostra  vel  requies  erit  utcunque  similis  visioni 
vel  requiei  illius,  sed  aequalis  non  erit.  Ne  enim  ja- 
ceamus  innobis,at  ita  dicam,  coutemplationis  penni 
nos  sublevat,  atqueanobis  ad  illum  erigimur  intuen- 
dam,  raptique  intentione  cordis,  et  dulcedine  con- 
templationis,  aliqao  modo  a  nobis  imus  in  ipsum,  et 
jam  hoc  ipsum  ire  nostrum  minus  est  requi  escere,  et 
tamen  sic  ire  perfecte  reqaiescere  est.  Et  perfecta 
ergo  requies  est, '  quia  Deuscernitur ;  et  tamen  adae- 
qaanda  non  est  requiei  illias,  qui  non  a  se  in  aliam 
transit  604  ut  quiescat.  Est  itaque  requies,  at  ita 
dicam,simiiisatqae  dissimilis,qaia  quod  illius  reqaies 
est,  hoc  nostra  imitatar.  Nam  ut  beati  atque  aeterni  si- 

B  mus  in  aetemam,  imitamur  aeternam.  Et  magna  nobis 
est  aetemitas,  imitatio  aetemitatis.  Nec  exsortes  sumus 
ejus  quem  imitari  possumus,  quia  et  videntes  ^  parti- 
cipamur,  et  participantes  imitamur.  Qnae  nimimm 
visio  nunc  fide  inchoatur,  sed  tunc  in  specie  perfici- 
tur,  quando  coaetemam  Deo  sapientiam,  qaam  modo 
per  ora  praedicantiam  qaasi  per  decarrontia  flumina 
samimus,  in  ipso  suo  fonte  biberimus. 

Germ.  pro  quia  Deus  legitar  qua  Deus  ceniitur.  Et 
infra  quia  non  a  se,  Yeteres  quoque  editi  habent  hic, 
quia  non  a  se, 
♦  Plar.,  parttctpamtw. 


LIBER    DEGIMUS     NONUS. 

Ab  extrema  porte  vers.  21  cap.  xxviii  usque  ad  vers.  21  seque^itis  cap.  exclusive  perducla 
expositione,  varii  sensus  nonminits  aoctequam  pie  aperiuntur,  maximc  de  Cliristo  et 
Ecclesia. 


[Vet,  et  Rec.  /.]  1.  Qaid  miram  si  aeterna  Dei  sa-  G 
pientia  conspici  non  valet,  qaando  ipsa  quoque  invi- 
sibilia  quae  per  eam  condita  sunt  humanis  oculis  com- 
prehendinon  possunt?  In  rebusergo  creatis  discimus 
creatorem  omniam  quanta  humilitate  veneremur,  at 
in  hac  vita  usurpare  sibi  de  omnipotentis  Dei  specie 
mens  humana  nil  audeat,  (piod  solum  electis  suis 
praemium  insubseqaeuti  remuneratione  servat.  Unde 
bene  postqoam  dictam  est :  Abscondita  est  ab  oculis 
ommnfn  viventium,  illico  subinfertur : 

CAPUT  PRIMUM. 

Cap.  xxvni,  Vbhs.  21.  —  Volucres  quoque  ccbIx 
laUt. 

2.  Volucres  cwli  aliquando  in  malam  partem  acct- 
piuntur,  aliquando  in  bmam,  —  In  Scriptara  enim 
sacra  volucres  aliqaando  in  malo^  aliqoando  in  bono  q 
dantar  intelligi.  Per  volacres  qaippe  nonnunqaam 
potestates  aereae  designantar,  bononim  studiis  ad- 
versae.  Unde  Veritatis  ore  dicitar :  Quoniam  semen 
quod  secus  viam  cecidit,  venerunt  volucres,  et  comede- 
runt  illud  {Matth.  xiii,  4;  Luc,  vui,  5) ;  quia  nimimm 
maligni  spiritus  humanas  mentes  obsidentes^  dum 
cogitationesnoxias  ingemnt,  verbum  vitae  a  memoria 
evellunt.  Hinc  mrsum  cuidam  diviti  superba  sapienti 


dicitur  :  Vulpes  foveas  habent,  et  volucres  cteli  nidso; 
Filius  autem  hominis  non  habet  ubi  caput  suum  reclinet 
(Matth.  VIII,  20;  Luc.  ix,  58).  Vulpes  valde  fraudu- 
lenta  sunt  animalia,  quae  in  fossis  vel  specubas  se 
abscondunt ;  cumque  apparuerint,  nunquam  rectis 
itineribus,  sed  tortuosis  anfractibus  currunt.  Vola- 
cres  vero,  ut  novimus,  alto  volatu  se  in  aera  suble- 
vant.  Nomine  ergo  vulpiamdolosaatquefraudulenta, 
nomine  autem  volacram,  haec  eadem  superba  daemo- 
nia  designantur.  Ac  si  dicat  :  Fraadulenta  et  elata 
daemonia  in  corde  vestro,  id  est  in  cogitatione  saper- 
biae  inveniunt  habitationem  suam ;  Filius  autem  ho- 
minis  abi  caput  suum  reclinet  non  habet,  id  est^ 
humilitas  mea  requiem  in  superba  mente  vestra  non 
invenit.  Qaasienimquodam  volatu  volucrisillaprima 
se  extulit,  quae  per  elatam  cogitationem  dixit :  In  cce- 
lum  conscendam,  super  astra  cwli  exaltabo  solium 
meum,sedeboin  monte  testamenti,  in  lateribus  Aquilo- 
nis,  ascendam  super  altttudinem  nubiim,eterosimiUs 
Altissimo(Isai.xiY,  13J.Eccequam  alta  superbevo- 
lando  petiit.Quem  etiam  volatum  et  primis  hominibus 
persuasit.  Ipsi  quippe  volando  quasi  super  se  ire  conati 
sunl,  quando  eis  dictuin  est,  ut  gustarent,  et  essent 
gicut  dii  {Genes.  m,  5) Camque  similitudineai 


97 


MORALIUM  LIB.  XIX.  —  CAPUT  XXVIII  B.  JOB. 


98 


divinitatis  appetunt,  immortalitatis  raunera  perdide- 
mnt  {Ibid.,  19).  Quiin  terram  moriendononfuissent, 
si  super  terram  humiliter  stare  voluissent. 

3.  At  contra  in  bono  volucresponi  solent,  sicutin 
Evangelio  Dominus  cum  similitudinem  regni  coelestis 
ex  grano  sinapis  denuntiaret,  dixit :  Ciii  simik  est 
regnum  Dei,  et  ciii  simile  (Bstim^ho  illud  ?  Simile  est 
grano  *  simpis,  quod  acceptum  homo  inisit  in  hortum 
suum,  ei  crevit,  et  factum  est  in  arhorem  magnam,  et 
volucres  cceli  requieverunt  in  ramis  ejus  (Matth.  xiii, 
31).  Ipse  quippe  est  granum  sinapis'  qni  in  hortise- 
pultura  plantatus,  arbor  magna  surrexit.  Grannm 
namque  fuit  cuin  moreretur,  arbor  cum  resurgeret. 
Granumperhumilitatem  camis,  arbor  ^per  potentiam 
majestatis.  Granum,  quia  vidimus  eum,  et  non  erat 
aspecius  (Isai.  liii,  2);  arbor  autem,  quia  speciosits 
formapriB  filiis  hominum  (Psal.  xliv,  3).  [Vet.  11.] 
Uujus  arboris  rami  sancti  praedicatores  sunt.  Et  vi- 
deamus  guam  late  tendantur.  Quid  enim  de  eis  dici* 
tur  ?  In  omnem  terram  exivit  sonus  eorum,  et  in  fines 
orbis  terrce  verha  eorum  (Psal.  xviii,  5).  In  istisramis 
volucres  requiescunt,  quia  sanctae  animae,  quae  qui- 
basdam  virtutum  pennis  a  terrena  cogitatione  s^  sub- 
levant,  in  corum  dictis  atque  consolationibus  ab  hujus 
vitae  fatigatione  respirant.  Hoc  igitur  in  loco  post- 
quam  de  sapientia  dictum  est:  Ahscondita  est  ab  ocuUs 
omnium  viventium,  recle  subjungitur  :  Volucres  quo- 
quecceli  latet,  quia  in  hac  corruptibili  carae  constituti, 
naturae  ejus  potentiain  ipsi  quoque  videndo  non  pe- 
netrant,  qui  jam  per  meritum  sanctae  contemplationis 
volant.  Ubiapte  subjungitur: 

CAPUT  n  [Rec.  II]. 

Vers.  22.  —  Perditio  et  mors  dixerunt :  Aurihus 
nostris  audicimus  famam  ejus. 

4.  Superhi  angeli  divinam  sapientiaiUf  quia  ea 
fion  fruuntur,  minime  vident.  —  *  Qui  perditionis  et 
mortis  nomine  nisi  maligni  spiritus  designantur  ?  qui 
inventores  mortis  et  perditionis  exstitemnt,  sicut  de 
ipso  eomm  principe  sub  ministri  ejus  specie  per 
Joannem  dicitur:  Etnomen  illi  mors  (Apoc.  vi,  8). 
Gui  subjecti  omnes  superbiae  spiritus  de  hac  sapientia 
qnae  Deus  est  605  dicunt :  Aurihusnostris  audivimus 
famamejus;  quia  nimirum  visionem  illius  plena  beati- 
tudine  habere  nequivemnt.  Videre  quippe  perfecte 
coaetemam  Deo  sapientiam,  hoc  est  quod  habere. 
Unde  ad  Joannem  de  munere  vincentis  dicitur:  Daho 
illi  calculum  candidum,  et  in  cakulo  nomen  novum 
$cripium,quod  nemo  scit,  nisi  qui  accipit  (Apoc.  ii ,  1 7) . 
In  hac  enim  vita  scire  aliqnid  vel  videre  possumus. 


A  etiam  quod  non  accepimus  ;  »  haberc  vero  nomen 
novum  in  calculo  scriptum,  est  in  aeterno  praemio 
notitiam  Dei  humanis  sensibus  inusitatam,  quain 
scire  non  potest  nisi  qui  accipit,  habere  Quia  itaque, 
ut  diximus,  videre  Deum,  hoc  est  quod  habere,  ideo 
iniqui  spiritus  hanc  sapientiam  non  vident,  quia  re- 
pulsi  per  superbiam  nequaquam  eam  habere  potne- 
runt.  Ad  lucem  quippe  ejus  clausemnt  oculos  cordis, 
superfusis  ejus  radiis  repugnantes^  sicut  intelligi 
etiam  deeisdem  malignis  spiritibus  potest,  quod  scri- 
ptuin  est :  Ipsi  rebelles  fuerunt  ^  lumini  (Joh.  xxiv, 
13).  Famam  ergo  sapientiae  malignis  spiritibus  au- 
disse^  sed  eamdem  sapientiam  non  vidisse,  est  et  ejns 
potentiam  ex  virtnte  illius  cognovisse,  et  tamen  sub 
ea  humiliter  stare  noluisse.  Unde  et  Veritatis  voce  de 

g  ipso  malignorum  spirituum  capite  dicitur  :  Ille  ho- 
micida  erat  ab  initio,  et  in  veritate mn  stetit (Joan.  viii, 
44j.  Sequitur  : 

CAPUT  m  [Rec.  111] . 
Vers.  23.  —  Deus  intelligit  viamejus,  etipse  mvit 
locum  illius. 

5.  Homines  laiuitqmndo  per  caniem  Sapientia  ven- 
tura  esset  ad  homincs  ;  vel  quomodo  foris  apparefis 
invisibilis  apud  Patrem  permaneret.  —  Haec  coaeterna 
Deo  sapientia  aliter  viam  habet,  atque  aliter  locum. 
Locum  vero  si  quis  intelligat,  non  localem.  Nam  te- 
neri  corporaliter  non  potest  Deus  ;  sed,  ut  dictum 
est,  locus  intelligitur  non  localis,  Locus  sapientiae 
Pater  est,  locus  Patris  sapientia,  sicut  ipsa  Sapien- 
tia  attestante  dicitur  :  Ego  in  Patre,  et  Pater  in  me 

n  (Joan.  xiv,  10,  11).  Aliter  ergo  ipsa  sapientia  habet 
viam,  atque  aliter  locum.  Viam  per  humanitatis 
transitum,  locum  vero  per  flatum  divinitatis.  [Vei. 
III.]  Inde  enim  non  transit, '  unde  aetema  est ;  sed 
inde  transit,  unde  propter  nos  apparuit  temporalis. 
Sic  namque  in  Evangelio  scriptum  est  :  Quia  egre- 
diens  ab  Jericho  Dominus  transibat ;  duo  autem  cce- 
ci  sedentes  juxta  viam  claimverunt,  dicenies  :  Do- 
mine,  miserere  nosiri,  fili  David  (Matth.  xx,  29, 30) .  Ad 
quomm  vocem,  sicut  illic  scriptnm  est,  stetit  Jesus, 
et  lumen  reddidit.  Quid  est  autem  transeundo  audire, 
stando  lumen  restituere,  nisi  quod  per  humanita- 
temsuam  nobis  misertus  est,  quiper  divinitatis  suae 
potentiam  a  nobis  mentis  nostrae  tenebras  exclusit  ? 
Quod  enim  propter  nos  natus  etpassus  est,  quod  re- 
surrexit,  ascendit  in  coelum,   quasi  transit  Jesus, 

^  quiahaec  nimirum  actio  temporalis  est.  Sed  stanseos 
tetigit  et  illuminavit,  quia  non  sicut  illa  dispensatio 
temporalis,  ita  verbi  aeternitas  transit,  quae  in  se 
manens  innovat  omnia.  Stare  enim  Dei,  est  inconi- 


<  Norm.,nnapi,  et  itainfra. 
*  Turon.,  quod...plantatum. 
'  Idem,  per  omnipotentiam  majestatis. 
^  2  Lauci.,  quid  pei'ditionis...  designatur.  i  Laud. 
utramque  lectionem  retinet. 
'  Locum  hunc  foede  cormptum  in  Editis  et  pleris- 

Se  Mss.  restituimus  ope  Mss.  Norm.,  sc.  duorum 
iroic,  Gemet.,  Pratcll.,  Beccens:,  Utic,  Saff.  In 
Edit.  poster.  sic  legitur :  quod  mn  acxipimus  liabere. 
Nomen  cero  novum  in  calculo  scriptum,  id  est  in  a:iemo 
prtmio  notitiam  Deihumanis  mentibus  inusitalam  scire 


nemojpotest,  nisi  qui  hanc  etiam  acceperithabere.  Quis 
haec  QEdipus  explicare  potest  ?  Vitium  Uinen  pene 
omne  ex  punctorum  et  commatumannotatione  deri- 
vatur.  Favere  videtur  huic  lectioni  Codex  Sagerm., 
sed  interpolatus  hoc  in  loco,  et  obelis  confixus,  qui 
corruptionis  sunt  indicia.  Nostram  lectionem  perfecte 
repraesentantvet.Ed.  Basil.ct  Paris.  1518,  nisi  quod 
pro  est  in  iis  legilur  id  est,  quod  discrimen  ad  ever- 
tendum  sensum  suflicit. 

*  Germ.,  2  Laud.  et  Corb.  Germ.,  himinis. 

'  Ger  ;t.,  unde  coicterna  est. 


99 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


100 


mntabili  cogitatione  mutabiliacunctadisponere.  Qui  A  fuerant  ad  suam  gratlam  reformare.  Unde  scriptum 


ergo  voces  petentium  transiens  andivit,  stans  lumen 
reddidit,  quia  etsi  propter  nos  temporalia  pertulit, 
inde  tamen  nobis  lucem  tribuit,  unde  habere  muta- 
bilitatis  transitum  nescit.  Quia  igitur  quando  per  can- 
nem  appareret  hominibus  incertum  fuit,  606  recte 
nunc  dicitur  :  Deus  intelligit  riam  ejus,  et  ipse  novit 
hcnm  illiui.  Ac  si  aperte  dicerelur  :  Humanae  cogi- 
tationi  occulta  sunt,  vel  quando  per  camem  ad  homi- 
nes  sapientia  veniat,  vel  quomodo  apud  Patrem  in- 
visibilis,  etiam  cum  foris  apparuerit,  persistat. 

6.  Ejtudem  adventus  et  mansio  in  cordibus  homi- 
num  ignorantur.  —  Quamvis  hoc  intelligi  et  aliter 
potest.  Nam  via  ejus  non  inconvenienter  accipitur 
hoc  ipsum  quod  venit  ad  cor,  seseque  nobis  intrin- 


est :  Rex  qui  sedet  in  solio  judicii,  dissipal  omne  wo- 
lum  intuitusuo  {Prov.  xx,  8).  Respiciendo  namque 
levitatis  nostrae  mala  coercuit,  et  magna  merita  ma- 
turitatis  dedit.  Unde  adhuc  subditur : 

GAPUT  V  [Rec.  IV]. 

Vers.  25.  —  Qui  fecit  ventis  pondus. 

8.  Animas  vaga^  figit  et  gravitate  donat. —  Velooi- 
tate  enim  ac  subtilitate  ventorum  in  Scriptura  sacra 
solent  animae  designari,  sicut  per  Psalmistam  de  Deo 
dicitur : '  Qui  amhulat  super  pennas  ventorum  (Psal, 
ciii,  3);  id  est,  qui  transgrediturvirtutesanimarum. 
Fecit  ergo  ventis  pondus,  quia  dum  supema  sapien- 
tia  replet  animas,  eas  ^  maturitate  indita  graves  red- 
dit ;  non  illa  gravitate  qua  dicitur :  Filii  hominum. 


secus  infundit.  Locus  vero  ejua  fit  cor,  ad  quod  ve-  jj  usquequo  ^  gravi  corde  (Psal.  iv,  3)?  Aliud  namque 


niens  permanet.  De  hac  quippe  via  illius  dicitur : 
Vox  clamuntis  in  deserto,  parate  *  viam  Domini  (Matth. 
III,  3)  ;  id  est,  in  corde  vestro  venienti  Sapientiae  adi- 
tum  reserate,  sicut  alias  dicitur  :  Iter  facite  ei  qui 
ascendit  super  occasum  {Psal.  lxvii,  5).  Snper  occa- 
snm  fuit  ascendere,  ipsam  mortem  quam  pertulerat 
resurgendo  superasse.  Ait  ergo  :  Eiquiascendit  super 
occasum,  iter  facite  ;  id  est,  resurgenti  Domino  in 
vestriscordibus  perfidem  viam  praebete.  Hinc  Joanni 
per  spiritum  dicitur  :  Prceibis  ante  faciem  Dmninipa' 
rare  vias  ejus  (Luc.  i,  76).  Quisquis  etenim  praedi- 
cando  a  sordibus  vitiomm  corda  audientium  mundat, 
venienti  sapientiae  viam  praeparat.  Habet  ergo  viam 
ista  sapientia,  habet  et  locum  :  Viam  qua  venit,  lo- 


est  gravem  esse  per  consilium,  aliud  per  607  pec- 
catum;  aliud  est  gravem  esse  •  per  constantiam,  aliud 
per  culpam.  Ista  enim  gravitas  pondus  habet  oneris, 
illa  virtutis.  Pondus  ergo  accipiuntanimae,  utabin- 
tentione  Dei  non  jam  levi  motu  desiliant,  sed  in  eum 
fixa  ^  constantiae  gravitate  consistant.  Adhuc  ille  po- 
pulus  leviter  movebatur,  dequoperprophetamdici- 
tur  :  Abiitvagus  in  viam  cordis  sui ;  viam  ejus  vidi,et 
dimisi  eum  {Isai.  lvii,  17).  Grave  autem  consilium 
cordis  omnem  inconstantiam  vagationis  expellit.  Et 
quoniam  sunt  animae  quae  levi  motu  nunc  ista,  nunc 
illa  desiderant,  omnipotens  Deus,  quia  ipsas  leves 
fluctuationes  mentium  non  leviter  pensat,  vagalionem 
cordis  relinquendo  dijudicat.  Sed  cum  per  gratiam 


cum  quo  manet,  sicut  ipsa  ait  :  Si  quis  diligit  me,  n  respicit  vagammentem,  in  consilii  stabilitatemflgit. 


sermonem  meum  servabit  ;  et  Pater  meus  diliget  eum, 
et  ad  eum  veniemus,  et  mansionem  apud  eum  faciemus 
(Joan.  XIV,  23).  Via  est  igitur  qua  venit,  locus  quo 
manet.  'Sed  quo  venit,  quae  ubique  est?  An  venire 
est  sapientiae  per  illuminationem  mentis  nostra;  indi- 
care  prsesentiam  majestatis  suae?  Et  quiahominibus 
incertum  est  vel  in  cujus  cor  veniat,  vel  in  quo  post- 
quam  veneritpermanendorequiescat,recte  nunc  di- 
citur  :  Deus  intelligit  viam  ejus,  et  ipse  noiit  locum  i7- 
Uus,  quia  solius  divinae  visionis  est  cernere,  vel  qui- 
•bus  modis  intellectus  sapientiae  ad  cor  hominis  ve- 
niat,  vel  cujus  mens  intellectum  vitae,  quem  perce- 
perit,  mortiferis  cogitationibus  non  amittat.  Et  quia 
haec  eadem  sapientia  per  humanitatis  gratiam  ma- 


Recte  ergo  nuncdicitur :  Qui  fecit  ventisjwndus,  quia 
cura  leves  motus  animi  misericorditerdignaturaspi- 
cere,  hunc  protinus  ad  constantiae  maturitatem  for- 
mat.  Vel  certe  ventis  pondus  facere  est  concessam 
hic  electis  de  virtutibus  gloriam,  permista  inflrmitate 
temperare.  Unde  et  subditur  : 

CAPUT  VI. 

Ibid.  —  Et  aquas  appendit  mensura, 

9.  Virtuteselectorumpermista,neextoHantur,  infir^ 
mitate  temperat. —  Aquae  in  Scriptura  sacra  aliquando 
Spiritum  sanctuin,  aliquando  scientiaiu  sacram,  ali- 
qnando  scientiam  pravam,aIiquandotribuJationemj 
aliquando  defluentes  populos  ,  aliquando  "  mentes 


,.        .,       ,    ^  ^       .      fidem  sequentium,  '  designare  solent.  Per  aquani 

nifestata  in  cunctis  mundi  partibus  electorum  fuerat  *•  o  •  .,      •  /    •    j    •      *         •    ♦  ;« 

A«,./i«  «.A.^i.»tn*»   ^A«4«  ci.K/iw»»  D  quippe  sancti  Spintus  infusio  designatur,  sicut  m 

Evangelio  dicitur :  Qui  ci-edit  in  me,  sicut  didt  Scri- 


corda  repletnra,  recte  subditur : 

CAPUT  IV  [Vet.  IV]. 

Vers.  24.  —  Ipse  enini  fines  mundi  intuetur,  et 
omnia  quce  sub  ccelo  sunt  respicit. 

Deus  nos  respiciendo  per  graliam  reformat.  —  7. 
Respicere  quippe  Dei  est  ea  quae  amissa  ac  perdita 


ptura,  flumina  de  ventre  ejus  fluent  aquce  vivce  {Joan, 
vii,  38).  Ubi  evangelista  secutusadjunxit :  Hoc  autem 
dixit  de  Spiritu,  quem  accepturi  erant  credentes  in 
eum.  Rursum  per  aquam  sacra  scientia  designatur, 
sicut  dicitur :  Aqua  sapientice  salutaris  potabit  eos 


*  Germ.  et  2  Laud.,  viam  Domini, 

'  Ita  Mss.  At  in  poster.  Editis,  sed  quando  venit  quiB 
fibique  est.  At  praeferenda  est  nostra  lectio,  nam 
quando  non  ad  locum  sed  ad  tempus  pertinet  ;  hic 
vero  de  loco  a^itur. 

'  Gemet.,  qui  ambulas. 

*  1  Laud.,  maturitate  solita  graves,  Alter  Laud., 
maturitate  vel  indilata  graves. 


*  Laud.  et  Germ.,  ^raves  co^rde. 
®  Turon.,  perconscientiam. 

'  Bellov.  et  1  Laud.,  constanticB  suavitate. 

«Ita  Corb.  Germ.,  Bellov.,  Turon.,  Vindoc.,  i 
Laud.  In  Norm.,  fidei  documenta  sequentium.  In  Germ. 
et  Excusis,  bonorum  fldei  prcedicamenta  sequentiumt 

•  Germ.,  designari* 


101  MORALIUM  LIB.  XIX.  — 

(Ecdi,  XV,  3).  Per  aquam  quoque  prava  scienlia  ap-  A 
pellari  solet,  sicut  apud  Saloraonem  mulier,  quae 
typnm  h2ereseost6net,callidis  suasionibus  blanditur 
dic«ns  :  Aquas  furtivce  dulciores  sunt  (Prov.  ix,  17). 
Aquanim  etiam  nomine  nonnunquam  solent  tribula- 
tionesintelligi,sicutperPsalmistam  dicitur:  Salvum 
me  fetc,  Deus,  quoniam  intraverunt  aqwe  usque  ad 
animam  meam(PsaL  lxviii,  2).  Per  aquam  popuU 
designantur,  sicut  per  Joannem  dicitur  :  Aquaj  vero 
sunt  populi  {Apoc.  xvii,  15).Peraquam  quoque  non 
solum  flnxus  decurrentium  populorum,  sed  etiam 
bonomm  mentes,  fidei  praedicameiita  sequentium, 
designantur,  sicut  prophcta  ait :  Beati  qui  seminatis 
super  omtiesaquas  {Isai.  xxxii,  20).  Et  per  Psalmi- 
stam  dicitur  :  Vox  Domini  super  aqms  {Psal.  xxviii, 
3).  Hocergo  inloco  quidaquarum  nomine  nisi  elec-  g 
tonun  corda  signantur,  quae  per  intellectum  sapientiae 
auditum  ]am  supernaB  vocis  acceperunt  ?  De  quibus 
recte  dicitur:  Et  aquas  appendit  mensura.  [Vet,  et 
Rec,  V.].  Quia  sancti  ipsi  qui  *  sancto  sublevante 
Spiritn  ad  summa  rapiuntur,  quandin  in  hac  vita 
sunt,  ne  aliqua  elatione  superbiant,  quibnsdam  ten- 
tationibus  reprimuntur,  nt  nequaqnam  tantum  profi- 
cere  valeant  quantum  volunt,  sed  ne  extoUantur  sn- 
perbiaj  sit  in  eis  ipsamm  quj^dam  mcnsura  virtn- 
tain. 

10.  Quod  confirmatur  exemploElioi  Jezahelemfu- 
gientis.  —  Hinc  est  enimquod  Eliasdum  tot  virtuti- 
bus  608  in  alta  profecisset,  quadam  mensura 
suspcusus  est,  dum  Jezabel  postmodum  quamvis 
reginam,  tamen  mulierculam  fugit  (///  Reg.  xix  3).  n 
Perpendo  quippe  hunc  mirae  virtutis  virum,  ignem 
de  cihIo  trahere,  '  et  secundo  quinquagenarios  cum 
snis  omnibus  petitionesubitaconcremare,  verbocoB- 
los  a  pluviis  claudere,  verbo  coelos  ad  pluvias  ape- 
rire,  suscitantem  mortuos,  ^  ventura  quacque  praevi- 
dentem  ;  et  ecce  rursus  animo  occurrit,  quo  pavore 
ante  unam  raulierculam  fugerit.  Gonsidero  vimm 
*  tiinore  perculsum  de  manu  Dei  mortem  petere,  nec 
accipere ;  de  mann  mulieris  mortem  fugiendo  vitare. 
Quaercbat  enim  mortem  dum  fugeret,  dicens  :  Sufficit 
mihi,  toUe  animnm  meam;neque  enim  melior  sum 
quam  patres  mei  (/&id.,xix,  4).  Unde  ergo  sic  potens 
ut  tot  illas  virtutes  faciat  ?  unde  sic  infirmus,  ut  ita 
feminam  pertimescat,  nisi  quia  aqu.ne  appenduntur 
mensura,  nt  ipsi  sancti  Dei  homines  et  mnltum  va- 
leant  per  potentiam  Dei,  et  rursum  quadam  mensura  ^ 
moderati  sint  per  infirmitatem  suam  ?  In  illis  virtu- 
ibns  Elias  quid  de  Deo  acceperat,  in  istis  infirmita- 
tibns  ^  qnid  de  se  esse  poterat,  agnoscebat.  Illa 
potentia  virtns  fuit,  ista  infirmitas  custos  virtutis.*  In 


GAPUT  XXVIII  B.  JOB.  10« 

illis  virtutibus  oslendebal  quid  acceperat ,  lu  istis 
Infirmitatibus  hoc  quod  acceperat  cnstodiebat.  In 
miraculis  monstrabatur  Elias,  in  infirmitatibns  ser- 
vabatur. 

11.  Et  Pauli  mortem  declinantis,  aut  Satanm  ten^ 
tationes  patientis,  —  Sic  Paulum  video  flnminum  et 
latronnm,  civitatis  et  solitudinis,  maris  ac  terrae  pe- 
ricula  sustinentem  (//  Cor.  xi,  26),  frenantem  jeju- 
niis,  ac  vigiliis  corpus,  sustinentem  frigoris  et  nudita* 
tis  aerumnam,  ad  ecclesiarum  custodiam  vigilauter 
se  ac  pastoraliler  ^  exercentem,  ad  tertium  ccBlniu 
raptum,  rursumque  eum  in  paradisum  raptum  (/6ui., 
XII,  4),  et  audisse  arcaiia  verba  quae  non  licetliomi- 
ni  loqui;  et  tameii  Satanae  angelo  ad  tentaudum 
conceditur  {Lbid.  xii,  7),  orat  ut  eximi  debeat,  et 
non  exauditnr.  Cujus  cum  ipsa  initia  ^  conversio-' 
nis  aspicio,  perpendo  quod  ei  superna  pietas  coelos 
aperit,  seseque  illi  Jesus  de  snblimibns  ostendit.Qoi 
lumen  corporis  ad  tempus  perdidit,  lumen  cordis  in 
perpetuum  accepit.AdAnaniam  mittitur  ( Ad.  ix,  7), 
vas  electionis  vocatur ;  et  tamen  de  civitate  eadem 
quam  post  visionem  Jesn  ingressns  fnerat  fogiens  re- 
cedit,  sicut  ipse  testatur  dicens :  Damasci  proeposUus 
gentis  Aretce  regis  custodiebat  civitatem  DanMscetuh- 
rum,  ut  me  comprelienderet ;  etper  fenestram  in  sporta 
^  atnissus  sum  per  murum,  et  sic  effugi  manus  ejus 
{II  Cor.  XI,  32).  Gui  licenler  dicam  :  0  Paule,  iu 
coelo  jam  Jesum  conspicis,  et  in  terra  adhuc  homi- 
neui  fugis?  In  paradisum  duceris,  secreta  Dei  verba 
cognoscis,  et  adhnc  a  Satanoe  angelo  tentaris  ?  Unde 
sic  fortis,  ut  adcoeIestiarapiaris?Undesic  infirmns, 
ul  in  terra  hominem  fugias,  et  adhuc  a  Satanai  an- 
gelo  adversa  toleres,  nisi  quia  ipse  qui  te  sublevat 
rursum  subtilissima  te  mensura  moderatur,  nt  et  in 
miraculis  tuis  nobis  praedices  virlutem  Dei,  et  rarsum 
in  timore  tuo  reminisci  non  facias  infirmitatis  no- 
strae?  Quae  tamen  infirmitas  ne  in  desperationem 
nos  pertrahat  cum  pulsat,  dum  de  infirmitate  tna 
Dominum  rogares,  609  qnia  auditus  non  es,  no- 
bis  quoquc  locutus  es  quid  audisti  :  Sufficit  tibi  gra- 
tia  mea,  mm  virtus  iji  infirmitate  perficitur  {II  Cor, 
XII,  9). 

[Vet.  F/.]  12*°  Custos  virtutis  est  infirmitas. — 
Aperta  ergo  voce  Dei  ostenditur  quia  custos  est  vir- 
tutis  infirraitas.  Tunc  quippe  bene  interius  cnstodi- 
mur,  cum  per  dispensationem  Dei  tolerabiliter  ten- 
tamur^  exterius  aliquando  vitiis,  aliquando  pressuris. 
Nam  eis  quoque  quosvirosnovimusfuisse  virtutum, 
tentationes  atque  certamina  non  defuere  vitiorum.. 
Hinc  est  enim  quod  ad  consolationem  nostram  isdem 
praedicator  egregius  de  se  qnaedam  talia  prodere  di- 


'  Germ.,  qui  suo  levant^  Spiritu.  Deest  etiam «ancto 
in  1  Laud.  et  Corb.  Germ. 

•  In  oranib.  Mss.  Germ.,  Norm.,  Land.,  Vindoc, 
Corb.  Germ.,  etc,  ita  legitur,  non :  et  secundo  quin- 
auctginta  viros. . .  petitione  suhdita,  ut  est  in  Editis  post. 
in  sola  Gussanv.  habetnr  quUiquaginta  viros,  pro 
quinauagenarios. 

*  In  aliis  Ed.,  ventura  quoque,  quod  in  nullis  Mss. 
invenimus. 

^  Ita  omnes  Mss.  nustri;  noU|  timore  percussuin, 


nt  in  Yatic  et  Gnssanv. 

^  Corb.  Germ.,  Beccens.  et  Utic,  quid  deesse;  in 
aliis  melius  quid  de  se  poterat, 

*  Vindoc,  in  illis  cwlestibus, 

^  Vulgati  recent.  cura  Gerin.,  exerentem,  Sequi- 
raur  Mss.  Turon.,  Vind.,  Norra.,  etc,  et  antiquio- 
res  Excusos. 

*  Vind.,  conservationis, 

®  1  Laud.  et  Norm.,  demissuSi 
*"  Plerique,  aperte. 


103 


SANCTI  iSREGORII  MAGNI 


104 


gnatur,  dicens  :  Vidio  alvam  legem  in  memhris  meis,  A  vocabitur  in  regno  ccelorum.  Quid  autem  fecerii,  et  do- 


repugnantem  legi  menHs  mece,  ei  captivum  me  ducentem 
in  lege  peecati,  qwB  est  in  membris  meis  (Rom.  vii,  23). 
Ad  ima  qoippe  pertrahit  caro,  ne  extollat  spiritus  : 
*  et  ad  summa  trahit  spiritus,  ne  prosternat  caro. 
Spiritus  leyat,  ne  jaceamus  in  infimis ;  caro  aggra- 
vat,  ne  extollamur  ex  summis.  Si  non  sublevante 
spiritu  nos  caro  tentaret,  *  perfectione  procul  dubio 
tentationis  suae  in  ima  dejiceret.  Rursum  vero  si  non 
tentante  carne  ad  snmma  nos  spiritus  sublcvaret,  in 
superbise  casu  ipsa  nos  pejus  sublcvalione  prosterne- 
ret.  Sed  fit  certo  moderamine  ut  duin  unusquisque 
sanctorum  jam  quidem  interius  ad  summa  rapitur, 
sed  adhuc  tentatur  exterius,  nec  desperationis  lap- 
sum,  nec  elationis  incurrat,  quoniam  nec  tentatio 


cuerit  ^  sic,  magnus  vocabitur  in  regno  ccelorum  {Mat^ 
th.  V,  19).  Regnum  coelorum  videlicet  Ecclesiam 
praesentem  appellat,  de  qua  scriptum  est  :Et  colli- 
gent  de  regno  ejus  omnia  scandala  (MatUi,  xiii,  41). 
In  supemo  etenim  regno  scandala  quae  ex  eo  colligi 
debeant  non  habentur.  Qui  ergo  solvitopere,  etsic 
docet  voce,  in  isto  regno  coeiorum  erit  minimus,  in  il- 
lo  nec  minimus.  Yiam  autem  procellis  sonantibus 
posuit,  cum  praedicatoribus  suis  ad  corda  ho- 
minum  terrore  venturijudiciiperculsa  aditum  fecit. 
Prius  itaque  lex  ponitur,  ut  post  modum  via 
pandatur,  quia  illa  vox  cor  audientis  penetrat, 
quae  hoc  quod  ^  ore  sonuerit,  opere  conservat. 
[Vet.   VII.]  Tunc  autem  cum   legem    pluviis  et 


exteriorculpamperficit,quiainteriorintentiosursumB^,i^^  p^^^^i^  sonantibus  poneret,  hanc  sapien- 


trahit;  nec  rursum  intentio  interior  in  superbiam 
elevat,  quia  tentatio  exterior  humiliat  dum  gravat. 
Sicque  magno  ordine  cognoscimus  in  inteiiori  pro- 
fectu  quid  accipimus,  in  exteriori  defectu  quid  su- 
mus.  Et  miro  modo  agitur,  ut  nec  de  virtute  quis- 
quam  extolli  debeat,  nec  de  tentationc  ^  desperare, 
quia  dum  spiritus  trahit,  et  caro  retrahit,  subtilissi- 
mo  judicii  interni  moderamine,  infra  sunima,ct  su- 
pra  infima  in  quodam  medio  anima  libcratur.  Bene 
ergo  dicitur  :  Et  aqms  appendit  menmra.  Sequi- 
tur  : 

CAPUT  VII. 

Vkrs.  26,  27.  —  Quando  ponebat  pluoiis  legem,  et 
viam  procellis  sonantibus,  tunc  vidit  illam,  et  enarra- 
vit,  et  prceparavit,  et  investigavil, , 

13.  Verbi  Dei  pr(econibus  lex  posita,  ut  opere 
impleant  quod  prcedicant.  Hanc  legem  servantibus  ad 
hominum  corda  aditus  patet,  —  Solent  per  pluvias 
praedicantium  dicta  signari.Unde  per  Moysen  dlcitur  ^ 
Exspectetur  sicut  pluvia  eloquiwn  meum  [Deut.  xxxii, 
2).  Quorum  videlicet  verba  cum  blande  persuadent, 
pluviae  sunt;  cum  vero  ten*ibilia  de  venluro  judicio 
intonant,  sonantes  procella).  Et  notandum  quod  plu- 
viis  lex  ponitur,  ut  via  procellis  sonantibus  aperia- 
tur.  Lex  quippe  est  ipsis  praeTlicatoribus  posita,  ut 
vivendo  irapleant  quod  loquendo  suadere  festinant. 
Nam  loquendi  auctoritas  perditur,  quando  vox  ope- 
re  non  adjuvatur.  Hinc  enim  per  Psalmistam  dicitur : 
Peccatori  autem  dixit  Deus :  Quare  tu  enarras  justitias 


tiam  Deus  vidit,  enarravit,  praeparavit,  et  inve- 
stigavit.  Usitata  sacri  eloquii  locutione  ^  videre  Deus 
dicitur,  videre  nos  facere,  sicut  justo  viro  Dpminus 
dicit :  Nunc  cognovi  quod  timeas  Deum  (Genes.  xxii, 
12).  Et  Israelitae  praemonentur  :  Tentat  vos  Dominus 
Deus  vestery  ut  sciat  si  diligilis  eum  [Deut.  xiii,  3) : 
id  cst,  ut  scire  vos  faciat.  Tunc  ergo  oum  legem  plu- 
viis  poneret,  hoc  est  mandatum  custodiae  praedicato- 
ribus  daret,  hanc  incamatam  sapientiam  \ideri  et 
enarrari  a  praedicatoribus,  praeparari  et  investigari  ab 
auditoribus  fecit.  Sibi  quippe  illam  praBparat,quis- 
quis  illam  bene  vivendo  in  diem  judicii  propitiam  pa- 
rat.  Et  notandum  quod  de  ea  quatuor  dicta  sunt. 
Ait  enim  :  Vidit,  enarravit,  pra^aravit,  investigavit, 
C  Vidit  namque,  quia  species  est ;  enarravit,  qiiia  ver- 
bum ;  praeparavit,  quia  remedium ;  investigavit, 
quia  occultum.  Sed  hoc  quod  aeterna  Dei  sa- 
pientia  species  Patris  et  Verbum  dicitur,  quan- 
do  ab  humana  mente  penetratur  ?  Quis  namque 
intelligat,  vel  verbum  sine  tempore,  velspeciemsine 
circumscriptione  ?  Dicendum  ergo  erat  aliquid  quod 
de  illa  homo  cognosceret  in  se.  Unde  apte  subditur : 
CAPUT  VIII  [Rec.  VI]. 

Vkrs.  28.  —  Et  dixit  homini :  Ecce  timor  Domini 
ipsa  est  sapientia,  et  recedere  a  malo  inteUigenlia, 

14.  Deum  timens  ejus  sapientiam  possidere  incipit, 
et  in  se  cognoscit,  quem  in  ipsius  natura  cognoscere  non 
potest.  —  Ac  si  aperte  diceretur  :  Ad  temetipsum 
hdmo  revertere,  cordis  tui  secreta  perscrutare.  Si 


mec^,  et  assumis  testamentum  meum  per  os  tuum  f  Tu  j^  Deum  te  timere  deprehendis,  profecto  constat  quia 


vero  odisti  disciplinam,  et  projecisli  sermones  meos 
^post  te  {Psal.  XLix,  16).  Sertnones  etcnim  Dei  post 
se  praedicator  projicit,  cum  hoc  quod  dicit  facere 
contemnit.  Quando  autem  dictis  ejus  alter  obediat, 
dum  ipse  respuit  opere  quod  praedicat  voce,  et  dis- 
simulat  audire  quod  narrat?  De  ista  pr«edicatiouis 
lege  scriptum  est  :  Qui  solcerit  unum  de  mandatis  is- 
tis  minimis,  610  et  docuerit  sic  homini^,  minimtis 


hac  sapienlia  plenus  es.  Quam  si  adhuc  cognoscere 
non  potes  quid  sit  in  se,  jam  cognoscis  interim  quid 
sit  in  te.  Qua)  enim  apud  se  ab  angelis  metuitur, 
apud  te  timor  Domini  vocatur,  quia  hanc  habere 
te  certum  e^t,  si  timere  te  Deum  incertum  non  est. 
Hinc  etiam  per  Psalmistam  dicitur  :  Initium  «apiew- 
ti(e,  timor  Domini  (Psal.  cx,  10);  quia  tunc  penetrare 
cor  inchoat,  cum  hoc  cxtremi  judicii  pavore  pertur- 


'  Ita  Germ  ,  Norm.,  Laud.,  Corb.  Germ.,  et  pene 
omnes.  In  Ed.,  et  ad  alta  sustolHt, 

'  Vatic.  et  Gussanv.,  i)o?iderc...  tentationisy  reluc- 
tantibus  Mss.  Germ.,  Corb.  Germ.,  Norin.,  Laud., 
Turon.,  ((uibus  consentiunt  alii  Editi. 

'  Piurimi  desperet. 


*  Gemet.,  relrorsum,  aliis  Norm.  cum  Gerni.  el 
Corb.  Germ.,  postle,  rctinentibus. 

"  Non  iegitur,  sic  in  nostrisMss.,  nisi  inGerm. 

^  Deest  ore  inMss.  pl. 

'  In  recent.  Excusis,  videre  Dei  quam  lectioneui  o 
quibus  Mss.  deprompserint  Editores,  ignoramus. 


105 


MORALIUM  UB.  XIX.  —  IN  CAPUT  XXVIU  B.  JOB. 


106 


bat.  Ad  parviUtem  igitnr  nostramdiviaas  sermo  se  A  cogitatio.  Aqa»  ergo  maris  in  atre  congregatse  sant 


attrahit :  *  sicat  pater  cam  parvalo  fiiio  loqaitur, 
utab  eo  poesit  intelligi,  sponte  balbatit.  Qaia  enim 
natoram  sapienti»  penetrare  non  possamtfs  qaid  sit 
in  se,  ex  condescensione  Dei  aadivimas  qaid  sit 
in  nolus,  com  dicitor  :  Eeee  Umor  Domini,  ipsa  e$i 
sofieiUia,  Sed  qaia  ille  veraciter  vim  divini  timoris 
inteiligit,  qai  se  a  conctis  pravis  operibas  castodit» 
recte  sobditar  :  Et  recedere  a  malo,  intelUgenUa,  £a 
igitor  qaae  seqaantnr,  qnia  prophetise  spirita  plena 
snnt,  ipsa  sacr»  historia  verba  testantnr,  cam  dici- 
tar  : 

CAPUT  IX  [Vet.  Vni  Rec,  VII], 

Cap.  XXIX,  Yers.  1.  —  Addidit  quoque  Job,  omk- 
wuM  parabolam  suamj '  ei  dixii. 


cam  amaritudo  perversje  mentis  non  erampit  exte- 
rias  in  vocem  pravae  libertatis.  Veniet  profecto  tem- 
pas,  qaando  contra  hanc  perversi  atqae  camales 
aperta  voce  praedicent  qaod  nanc  occalta  cogitatione 
moliantor.  Veniet  lempus,  qaando  catholicam  Ec- 
clesiam  non  solam  injastis  vooibns,  sed  etiam  cra- 
delibas  plagis  premant. 

16.  \Duo&tts  modis  Ecclesia  persecuiionem  patitur, 
verhis  et  gladiis,  —  Ab  adversariis  namque  suis  dao- 
btts  modis  Ecclesia  persecationem  patitor,  scilicet 
aat  verbis,  aat  gladiis.  Sed  cam  verbis  persecatio- 
nem  snstinet,  exercetar  ejns  sapientia ;  cnm  vero 
gladiis,  exercetar  ejus  patientia.  Sed  verboram 
persecutiones  ab  haereticis  nanc  etiam  qnotidie  to- 
3  leramns,  cam  ipsi  haeretici  lingois  nobis  subdolis, 


et  falsa  hnmilitate  blandiantor.  Persecntiones  vero 
gladiornm  juxta  finem  mnndi  secatarae  sant,  nt  gra- 
na  coelestibus  horreis  recondenda  tanto  verins  a  pec- 
catonim  paleis  exnantor,  ^  quanto  arctiusaffligantnr. 
Tonc  electi  omnes  qni  in  itla  faerint  tribnlatione 
comprehensi "  reminiscantur  horum  temporum  in 
qaibus  nunc  Ecclesia  fidei  pacem  tenet,  et  superba 
haereticorum  colla  comprimit,  non  potentatu  culmi- 
nis^sed  jugo  rationis.  Heminiscuntur  nostri,qaiqaieta 
fidei  tempora  ducimas;  612  qai  etsi  in  bellis  coar- 
ctamor  gentium,  non  tamen '  in  dictis  expugnamur 
patrum.  Beatus  ergo  Job  sanctae  Ecclesiae  typum  te- 
nens,  qnae  tunc  in  illis  angustiis  invenitur  ;et  tamen 
nostrae,  ut  dixi,  qoietis  reminiscetur,  sua  transacta 


15.  Job  uUma  Ecclesi^B  tempora  prmnunHatj  qui- 
hui  camales  et  kiBreticos  p<mura  esi, — Quia  enim  pa- 
rabola  similitudo  nominatur,  aperte  constat  quod  per 
exterioram  verbonun  formam  mysteria  loquitur,  qui 
ad  loqoendnm  paraboiam  assampsisse  memoratar. 
Cnm  etenim  soa  narrat,  qaaecamqaesantsanct»Ec- 
desisB  ventara  denantiat ;  et  per  hoc  quod  ipse  pa- 
titor,  indicat  qoid  illa  patiatar.  Nonnunqoam  vero 
sic  sn»  historiae  verba  permiscet,  nt  nil  allegoricam 
insonet ;  nonnonqoam  vero  sic  saos  dolores  loqaitar, 
ae  si  ex  voce  dolentis  Ecclesiae  loqnatur.  In  hac  ve- 
ro  nltima  sai  parte  sermonis  nltimam  tempos  desi- 
gBAt  Ecclesiae,  qoando  adversarios  saos,  id  est  car- 
nales  qaosqoe,  vel  haereticos  atque  gentiles,  quos 
mmc  stodet  sapientiae  aactoritate  comprimere,  ef-  q  narrat,  et  aliisventura  denuntiat,  dicens: 
frenata  jactantia  elatos  cogitur '  irrisa  tolerare.  Unde 
in  hoc  qaoqae  sermone  dicitor  :  Nunc  autem  deri- 
4mU  me  jumores  tempore,  quorum  non  dignabar  patres 
ponere  cwn  canibus  gregis  mei  (Job,  xxx,  1).  Et  ipsa 
MdiBis  ralio  exposcit  at  per  verba  beati  Job  ultima 
extremi  sanctae  Ecclesiae  designentur  dies,  quando, 
persecntione  crescente^  apertas  haereticorum  voces 
tolerare  compellitnr,  cum  motus  cordis  sui,  quos 
nonc  intra  cogitationum  sinns  contegnnt,  tanc  in  vo- 
ce  manifestati  erroris  aperiunt.  Nunc  enim,  sicut  per 
Joannem  dicitur  (Apoc,  xx,  3^,  draco  in  abysso  clau- 
aos  tenetur,  qoia  diabolica  malitia  in  eorum  subdolis 
cocdibasoccultatur.  Sed  sicut  illic^  dictum  est ,  edu- 
cetor  draco  de  puteo.abyssi,  qaia  quod  modo  prae 


CAPUT  X  [Rec,  VIII]. 

Vers.  2.  —  Quis  mihi  tribuatj  ut  sim  juxta  men^ 
ses  pristinos  ? 

17.  Etsi  graviajampassasit  Ecclesiq,  longegravio- 
ra  passura  est,  —  Multa  euim  talia  sancta  Ecclesia 
doloribus  pressa  dictura  est.  Tantis  quippe  iliam  fu- 
turum  est  tribulationibus  angustari,  ut  haec  tempo- 
ra  cum  magno  suspirio  desideret  quae  nos  cum  ma- 
gno  dolore  toleramus.  Dicat  ergo,  dicat  per  vocem 
beati  Job :  Quis  mihi  trihuai  utsimjuxta  menses  prisH' 
nos  f  Quia  enim  statutusdierum  numerus  menses  vo- 
cantur,  quid  aliud  nomine  signat  mensium,  nisi  col- 
lectiones  animarum  ?  Dies  quippe  dum  colliguntur  in 


timore  tegitor,  tunc  contra  Ecclesiam  publice  de  *  ^  mensibus,  subtrahuntur,  quia  et  in  hoc  tempore  san- 

'  cta  Ecclesia,  dum  veritatis  luce  splendentes  animas 
coUigit,  in  intimis  abscondit.-  Aliquando  etiam  men- 
sis  pro  perfectione  ponitur,  sicut  propheta  ait :  Erit 
mensis  ex  mense  (Isai,  lxvi,  23) ;  perfectio  vid^Iicet 
eis  in  requie,  qaibus  nunc  perfectio  fuerit  in  opera- 
tione.  [Vet.IX,]  Reminiscatur  ergo  perfectionis  pri- 


iniqnonun  cordibus  omne  serpentinum  virus  aperi- 
tnr.  Nonc  enim  abscondit  se  sub  blandiente  lingua 
aaviena  conscientia,  et  malitia  calliditatis,  qnasi  qna* 
dam  se  tegit  abysso  simulationis ;  nunc  Dominus, 
ticotPsalmistae  voce  dicitur,  Congregat  sictU  *  in  utre 
afuoM  maris  {Psal.  xxxii,  7).  Uter  qaippe  camalis  est 


*  Germ.  etVulgati  poster.,  sicut  cum  pater  cum 
parvuto  filio  loq„,  balbutit,  Bedundantem  voculam 
cuim  expunximus  Mss.  pene  omnibus  adhaerentes. 

'  Abest  et  dixii  a  plurimis  Mss. 
'  Dao  Laud.,  in  risu  tolerare, 
^  Editi,  invitis  Mss.  scnptum  est, 
'  Tnron.,  iniquorum,  ore. 

*  2  Land.,  m  utrem. 

Patrol.  LXXVI. 


'  Ita  Germ.,  Corb.  Germ.,  Laudunenses  et  pene 
omnes  Mss.,  ouos  sequuntur  vet.  Ed.  Posterioribus 
autem  Editoribas  magis  placuit  acrius,  quod  legitur 
in  Gilot.,  Vatic,  Gussanv. 

•  Turon.,  reminiscenturf  et  infra  reminiscentur 
nostri, 

®  Vind.j  injudiciis. 


107 


SAI^CTl  GREGORII  MAGNl 


10 


B 


itinse,  redacat  ad  memoriam  qaauta  *  prsedicatione  A 
9iia  collectis  animabna  reportabat  Incra,  et  ang^ostata 
tribalationibns  dicat:  Quis  mihi  tribmtj  ut  simjuxia 
wmses  prisiinos?  In  qaibas  profecto  mensibas  qaa- 
lis  faerity  enamerando  sabjangit,  dicens : 

CAPUT  XI. 

Vbrs.  2, 3.  —  Secundum  dies,  quibus  Deus  custodie- 
hat  me,  quando  splendebat  lucerna  ejus  super  caput 
meumj  et  ad  lumen  ejus  atnbulabam  in  tenebris, 

18.  Tunc  multi  infirmicadent,forUbus  ob  eorumca- 
sumdolentibus, — Tancqaippe  videt  ex8e,persecatione 
cogente,  infirmoram  maltos  cadere,  qaos  nanc  at 
mater  intra  pacis  sinam  parvalos  fovet,  et '  intra 
tranqaillas  fidei  canas  continet,  qaia  admisti  fortibas, 
ipsa  fidei  tranqaillitate  natriantar.  Tanc  vero  tales 
malti  casari  sant,  et  per  viscera  charitatis,  qaidqaid 
in  damno  parvalonim  sustinetj  se  perpeti  animus 
perfectoram  dolet.  Infirmorum  etenim  damna  ad 
corda  fortium  per  compassionem  transeunt.  Unde 
per  Paalum  dicitur :  Quis  infirmatur,  et  egononinfir' 
mor?  quis  sc4indalizatur,et  egonon  uror  (II  Cor,  xi, 
29)  ?  Tanto  enim  quisqae  perfectus  est,  quanto  per- 
fecte  sentit  dolores  alienos.  Unde  sancta  Ecclesia  in- 
firmis  tunc  cadentibas  '  angustiata,  cam  horum  re- 
miniscitar  temporum,  jure  dictara  est :  Secundum 
dies  quibus  Deus  custodiebat  me,  quia  se  tunc  in  iilis 
sestimat  cadere,  quae  se  nanc  in  istis  ^  respicit  cus- 
todiri.  Bene  aatem  dicitur:  Quando  splendebat  lucer- 
na  ejus  super  caput  meum,  et  ad  lumen  ejus  ambula- 
ham  in  tenebris,  Lucemae  enim  nomine,  lumen  signa-  G 
tar  sacrae  Scripturae,  de  qua  ipse  Ecclesiae  pastor 
dicit :  Habemus  firmiorem  propheticum  sermonem,  cui 
bene  facitis  attendentes,  quasi  lucerna!  lucenti  in  ca- 
liginoso  loco,  donec  dies  illucescat,  et  lucifer  oi*iatur 
in  cordibus  vestris  (II  Pet,  i,  19).  Et  Psalmista  ait : 
Lucema  pedibus  meis  verbum  tuum,  Domine  (Psal, 
Gxviii,  105).  Quia  autem  ■  principale  nostrum  mens 
est,  appellatione  capitis  mens  vocatur.  Unde  per 
Psalmistam  dicitur :  Impinguasti  in  oleo  caput  meum 
(Psal,  XXII,  5).  Ac  613  si  aperte  dicat :  Charitatis 
pinguedine  replevisti  mentem  meam.  Nunc  ergo 
lucema  super  caput  Ecclesiae  splendet,  quia  sacra 
eloquia  tenebras  nostrae  mentis  irradiant,  at  in  hoc 
caliginoso  vitae  praesentis  loco,  dum  verbomm  Dei 
lucem  percipimus,  quae  sunt  agenda  videamus.  Nunc  D 
ad  lumen  *  ejus  in  tenebris  ambulat,  quoniam  sancta 
universalis  Ecclesia,  etsi  alienae  occulta  cogitationis 
non  penetrat,  ^  quia  quasi  faciem  non  cognoscit  in 
nocte,  tamen  ponit  gressus  boni  operis,  directa  lu- 
mine  supemae  locutionis.  Sequitur : 


CAPUT  XU  [hec.  IX\. 

Vbrs.  4.  —  Sicut  fui  in  diebus  adolescentia  mea, 
quando  seereto  Deus  erat  in  tabemaculo  meo, 

19.  VaricB  EcelesuB  atates,  Infantia,  adolescentia, 
senium,  In  fine  tamen  multos  susceptura  est  filios,  — 
Sicut  uniuscujusque  hominis,  sic  sanctae  Ecclesin 
aetas  describitur.  Parvula  quippe  tunc  erat,  cam  a 
nativitate  recens  verbum  vitae  praedicare  non  poterat. 
Hinc  enim  de  illa  dicitur :  Soror  nostra  parvula  est, 
et  ubera  non  hdbet  (Cant,  vin,  8),  quia  nimirum  san- 
cta  Ecclesia  priusquam  proficeret  per  incrementa 
virtutis,  infirmis  quibusque  auditoribuspraebere  non 
potuit  ubera  praedicationis.  Adulta  vero  Ecclesia  di- 
citur,  quando  Dei  verbo  copulata,  sancto  repleta 
Spiritu,  per  praedicationis  ministerium  in  filioram 
conceptione  *  fetatur,  quos  exhortando  parturity 
convertendo  parit.  De  hac  ejus  aetate  Domino  dici- 
tur  :  AdolescentuUs  dilexerunt  te  (Cant.  i,  2).  Uni- 
versae  quippe  Ecclesiae,  quae  unam  catholicam  fa- 
ciunt,  adolescentulae  vocantur,  non  jam  vetustae 
per  culpam,  sed  novellae  per  gratiam;  non  senio  ste- 
riles,  sed  aetate  mentis  ad  spiritalem  congraae  fecun- 
ditatem.  Tunc  ergo,  cum  in  diebus  illis  Ecclesia, 
quasi  quodam  senio  debilitata,  per  praedicationem 
filios  parere  non  valet,  reminiscitur  foecunditatisan- 
tiquae  dicens  :  Sicut  fui  in  diebus  adotescentim  mea. 
Quamvis  post  eosdem  dies  quibus  deprimitur^  jam 
tamen  circa  ipsum  finem  temporam  grandi  praedi- 
cationis  virtute  roboretur.  Nam  susceptis  ad  plenum 
gentibus,  omnem  Israeliticum  populum,quituncin- 
ventus  fuerit,  in  fidei  sinum  trahit.  Scriptum  quippe 
est  :  Donec  plenitudo  gentium  introiret,  et  sic  omnis 
Israel  salvusfieret  (Rom.  xi,  25>.  Sed  ante  illatem- 
pora  erant  dies  in  quibus  ab  adversariis  paululum 
videbitur  oppressa,  cum  et  horum  dierum  remini- 
scitur,  dicens  :  Sicut  fui  in  diebus  adolescentia  mece, 
quando  secreto  Deuserat  in  tabemaculo  meo. 

[Vet.  X.]  20.  QuimandataDeimeditatur,hdbetDewn 
inhabitantem.  Sancti  se  foris  intusque  circumpiciunt. 
—  Quid  hoc  loco  tabernaculum,  nisi  habitationem 
mentis  accipimus  ?  Quia  per  omne  quod  cogitando 
agimus,  in  consilio  nostri  cordis  habitamus.  Quis- 
quis  autem  mandata  Dei  tacitus  cogitat,  secreto  illi 
Deus  in  tabemaculo  est.  Habitationem  etenim  cor- 
dis  sui  ante  Dei  esse  oculos  viderat,  qui  dicebat : 
Et  meditatio  cordis  mei  in  conspectu  tuo  semper 
(Psal.  xviii,  15).  Exteriora  namque  opera  patent 
oculis  hominum  Jonge  vero  incomparabiliter  interio- 
res  ac  subtilissimae  cogitationes  nostrae  patentocu- 
lis  Dei.  Omnia  enim,  sicut  scriptum  est,  nuda  et 
aperta  sunt  oculis  ejus  (Hebr.  iv^  13).  Et  saepe  in  ex« 
teriori  opere  ante  oculos  hominum  inordinati  appa- 


^  Plurimi  cum  Germ.  et  Corb.  Germ.,  pradicatio- 
nis  suce. 

*  Turon.,  in  tranquilla  fidei  cuna. 

»  Plurimi,  cum  Germ.  et  Corb.  Germ. ^angustata, 

♦  Norm.,  respicit  stare.  Laud.^  respictt  custodire. 
Vindoc.,  quia  tunc  se  in  illis  asttmat  eadem,  qu(B  se 
nunc  in  istis  wstimabat  custodiri ;  obscure  sane ;  et  ut 


censemus,  mendose. 
'  Ita  quoque  appellatur  supra,  1.  xni,  nam.  8. 

*  Deest  ^us  in  Germ.,  Corb.  Germ.  et  plarimis 
aliis. 

^  Omittitur  quia  in  duob.  Laud. 

*  Ita  Germ.^Corb.  Germ.,  Laad.»  Norm.,  BelloT.y 
etc.9  ubi  Editi  hid)ent  fecundaUur. 


iOtf 


MOKALIUM  LIB.  XIX.  —  IN  CAPUT  XXVIU  B.  JOB. 


iiO 


rere  metaimns,  et  in  interiori  cogitatione  illios  re*  A  vero  invisibilem  tanqaam  videns  sostinnit,  qnia  ab 


spectam  non  metaimos,  quem  videntem  oronia 
non  videmas.  Malto  etiim  magis  intrinsecas  Deo 
qaam  extrinsecas  hominibas  conspicabiles  samas. 
Unde  et  sancti  omnes  foris  614  se  intasqae  cir- 
eomspiciant,  et  vel  reprehendendo  se  exterias,  vel 
iniqaos  se  interias  videri  invisibiliter  timent.  Hinc 
est  qaod  animalia  qaae  per  prophetam  videntur,  in 
circoita  et  intas  plena  ocnlis  esse  memorantur 
(Ezech,  i,  i8 ;  x,  12).  Qaisqais  enim  exteriora  sua 
honeste  disponit,  sed  interiora  negligit,  in  circuita 
ocalos  habet,  sed  intus  non  habet.  Sancti  vero  om- 
nes,  qoia  et  exteriora  sua  circumspiciunt,  ut  bona 
de  se  exempla  fratribus  praebeanty  et  interiora  sua 
vigilanter  attendont,  quia  sese  irreprobabiles  interni 


ejus  ^  timoris  intuitu  mentis  oculam  non  deflexit. 
Sancta  itaque  Ecclesia  in  magnis  tanc  tribalationi- 
bus  deprehensa,  cam  multos  a  Deo  conspicit  prava 
cogitatione  discedere,  videt  profecto  mentis  eoram 
h^itaculum  discedente  Deo  vacunm  remanerCy  et 
jure  deplorans  dicit :  Quando  secreto  Deus  erat  in  to- 
bemaculo  meo,  [yet.  XI. ^  Quibns  verbis  non  imme- 
rito  etiam  simulatio  religionis  plangitur,  quia  non- 
nulli  etiam  nunc  Christiani  esse  non  appetunty  sed 
videri.  His  videlicet  Deus  in  publico  est,  non  in  se- 
creto.  Sed  sancta  Ecclesia  Deum  in  secreto  habere' 
desiderat,  quia  illos  vere  fideles  respicit,  quos  ad 
fidei  vitam  corde  pleno  permanere  cognoscit.  Quae 
juxta  exteriorem   quoque  vigoris  sui  rectitudinem 


jodicis  obtutibus  parant,  et  oculos  in  circuitu  et  in-  q  dicit :  Quaiido  erat  Omnipotens  mecum,  et  in  circuitn 


tos  habere  perhibentur ;  magisque  se,  qao  Deo  pla- 
ceant^  in  sua  intema  componunt,  sicut  per  Psalmi- 
stam  qaoqne  de  sancta  Ecclesia  dicitur  :  Omnis 
gloriaejui  *  filuB  regis  ab  intus  (Psal.  xliv,  i4^.Sed 
qnia  exteriora  sua  etiam  irreprehensibilia  custodit, 
jure  de  ea  subdidit :  In  fimbriis  aureis  circumamicta 
*  varietate,ui  et  pulchra  sibi  intussit,  etaliis  foras; 
et  se  provehens  per  intemam  gloriam,  et  alios  eru- 
diens  per  exteriora  opemm  exempla.  Beatus  igitur 
Job  dicat  ex  se,  dicat  ex  persona  universalis  Eccle- 
siae  :  Quando  secreto  Deus  erat  in  tabemaculo  meo. 
Ut  enim  demonstret  quantum  intus  profecerit,  se- 
cretaDeum  fuisse  in  suo  tabemaculo  perhibet.  Ut 
etiam  ostendat  rectitudinis  opera  quantum  extrinse- 
cos  castodivit^  adjungit. 

CAPUT  XIII. 

VsRS.  5. —  Quando  erat  Omnipotens  meeum,  et  in 
circuitu  meo  pueri  mei. 

ii.  Sanctis  iiUus  Deo  vacantibus,  mali  sola  exte- 
riora  quterunt,  Religionem  non  habent,  sed  simu-^ 
lant.  —  Omnes  autem  qai  divina  praecepta  me- 
tuunt,  Dei  tabernacalum  fiunt.  Unde,  ut  supra  jam 
diximos  (Num.  6),  per  semetipsam  Veritas  dicit  de 
eo  qai  illiaa  mandata  custodit ;  Ego  et  Pater  '  venie- 
mus,  et  mansionem  apud  eum  facimus  {Joan.  xrv,  23). 
Qaod  contra  perversi  quique  dum  interaanon  appe- 
tont,  in  suis  se  cogitationibus  foras  fundunt.  Unde 
eia  per  prophetam  dicitur :  Rediteprawaricatores  ad 


meo  pueri  mei,  Pueri  scilicet  vocantur,  qui  coelesti- 
bus  maudatis  inserviunt.  Unde  per  prophetam  Domi- 
nus  dicit :  Ecce  ego  et  pueri  mei  quos  mihi  dedit 
615'  Deus(l8a.  viii,  i8).  Et  rursus  in  Evange- 
lio  :  Pueri,  nunquid  ^  pulmentarium  habetis  (Joan, 
XXI,  5)  ?  Nunc  ergo  in  circuitu  ejns  sunt  pueri,  quia 
in  cunctis  fere  gentibus  reperiuntur  qui  coelestia 
mandata  custodiunt,  et  spiritalis  disciplinae  regulis 
obsequuntur.  Qui  profecto  tunc  ad  obsequium  pueri 
deeront,  quando  pravi  qui  reperti  fuerint  spiritalia 
ejus  mandata  contemnunt.  Sequitur : 

CAPUTXIV[/lec.Jr|. 

Vbrs.  6.  —  Quando  lavabampedes  meos  butyro. 

22.  Pedes  Dominipradicatores,  quos  ungit  et  mun* 
dat,  —  Quia  Christum  et  Ecclesiam  unam  esse  per- 
sonam  crebro  jam  diximus,  illum  videlicet  hujus 
corporis  caput,  hanc  autem  illius  capitis  corpas^ 
aliter  haec  verba  juxta  vocem  capitis  accipi,  atque 
aliter  juxta  vocem  corporis  debent.  Quos  ergo  pe- 
des  Domini,  nisi  sanctos  praedicatores  accipimus? 
De  quibus  dicit :  ^  Et  inambulabo  in  eis  {Levit.  xxvi, 
12).  Butyro  ergo  pedes  lavantur,  quia  praedicatores 
sancti  bonorum  operum  pinguedine  replentur.Etenim, 
ut  supra  jam  diximus  (Lib.  i,  n.  30),  vix  ipsa  prae- 
dicatio  sine  aliquo  transitur  admisso.  Nam  quilibet 
praedicans,  aut  ad  quantulamcunque  indignationem 
trahitur,  si  contemnitur ;  aut  ad  aliquantulamcunque 
gloriam,  si  ab  audientibus  veneratur.  Unde  et  apo- 


eor  (Isai.  xlvi,  %).  Et  rarsum  :   Vai  qui  cogitatis      stolis  pedes  loti  sunt,  ut  a  quamlibet  parvo  contagio 


ioMMe  (MichcB,  ii,  i).  In  actionibus  qoippe  sais  ve- 
reQtor  homines,  quos  corporaliter  vident,  et  Deum 
sibi  proseDtem  non  aestimant  esse,  qaem  non  vi- 
dant.  Qaod  contra  in  laade  jaati  dicitur,  dum  i£gy- 
pti  regem  contemneret,  et  Dei  mandatis  obediret : 
Quia  invisibilem  tanquam  videns  sustinuit  (Hebr.  xi, 
27).  Perversom  qoippe  terrae  principem  quasi  non 
vidit^  qaem  ab  ocalis  sni  cordis  abjecit.  Regem 


in  ipsa  praedicatione  contracto^  quasi  a  quodam  iti- 
nere  coUecto  pulvere  mundarentur.  Et  beatus  Jaco- 
bas  dicit :  Nolite  plures  magistri  fieri,  fratres  mei 
(Jac.  III,  i).  £t  paulo  post:  In  multis  enim  offendi^ 
mus  omnes  (Ibid,,  2).  Pedes  ergo  lavantur  butyro, 
quia  pinguedine  boni  operis  infunditur  atque  mnn- 
datar  coliectus  pulvis  de  gloria  praedicationis.  Vel 
certe  butyro  pedes  lavantur,  dum  sanctis  praedicato- 


*  Corb.  6erm.,dao  Laad.^6erm.,Norman.  omnes, 
etc.x  /^  reotfm.  In  Vulgata  et  texta  Hebr.,  regis. 

'  Ita  cam  Bellov.  et  laudat  Codd.  vet.  Ed.^  obi 
reeent.  habent  varietaUbus. 

'  Editi  addant  meuM.  In  omnibus  Mss.  nostris,  niti 
in  Germ.  et  Corb.  Germ.i  minime  legitnr. 


^  Vindoc.,  amoris  intuitu* 

*  Norm.,  Dominus. 

•  Turon.,  oulvMntum, 

'  Ita  Laua.,  Germ.,  Corb.  Germ.,  Norm.  et  aliij 
Edit.  poster.,  etambulabo. 


111 


SANCTl  GREGORU  MAGM 


il2 


ribosdebitaabaadientibas  stipendia  conferantar,  et 
qaos  fatigat  injanctas  praBdicationis  labor  exbibita 
a  discipalis  pingaedo  boni  operis  fovet,  non  qaod 
ideo  praedicent  at  alantar,  sed  ideo  alantar  at  prae- 
dicent ;  id  est,  *  at  prasdicare  sabsistant,  non  at  in 
intentionem  samendi  victas  transeat  *  actio  praedi- 
catoris^  sed  ad  atilitatem  praedicationis  deserviant 
ministeria  snstentationis.  Unde  a  bonis  praedicato* 
ribas  non  caasa  victas  praedicatio  impenditar,  sed 
caasa  praedicationis  accipitar  victas.  £t  qaoties  prae- 
dicantibasnecessaria  ab  aadientibasconferantnr,  non 
solent  de  reram  manere,  ^  sed  de  conferentiam 
gaadere  mercede.  Unde  per  Paalom  dicitar :  Non 
qucero  daium,  sed  requiro  fruetum  {PhiL  iv>  17).  Da- 
tam  qaippe  est  res  ipsa  qaae  impenditar ;  fractas 
vero  dati  est,  si  benigna  mente  fatarae  mercedis 
stadio  aliqaid  impendatar.  Ergo  datam  in  re  accipi- 
mns,  fractam  in  corde.  £t  qaia  discipaloram  sao- 
ram  Apostolas  mercede  potius  qaam  manere  pasce- 
batar,  neqaaqaam  datum,  sed  fractam  se  qaaerere 
fatetar.  Unde  et  sabdidit  protinas,  dicens :  Ha- 
beo  autem  omnia,  ei  abundo  (Ibid,,  18).  Batyro  ergo 
lavantar  pedes,  cam  praedicatores  sancti,  at  dixi- 
mas,  ipsa  'praedicatione  fatigati^  aaditoram  saoram 
bonis  operibas  foventur.  Fessos  namqae  pedes  ba- 
tyro  anxerat  ille  qai  audiebat  :  Viscera  sanctorum 
requieverunt  per  te,  frater  {Philem.  7).  Hoc  butyro 
anctus  fuerat  pes  qui  in  catena  tenebatur,  dicens : 
Det  misericordiam  Dominus  Onesiphori  domui ;  quia 
scepe  me  refrigeravit,  et  caienam  meam  non  erubuit 
{II  Tim.  I,  16).  Si  ergo  ex  voce  capitis  baec  verba 
pensamus^  616  recte  pedes,  sicut  dictam  est,  prae- 
dicatores  accipimas. 

[Vet.  XII.]  23.  Pedes  Ecclesio!  sunt  inferiores  mini- 
stri,  qui  terrena  curant.  —  Si  autem  sentire  ista  ex 
voce  solius  corporis  debemus,  nimirum  pedes  £ccle- 
siae  sunt  inferiorum  operum  ministri,  qui  dum  ad 
usus  necessarios  ea  quae  sunt  exterius  exercent,  per 
extremum  ministerium  velut  pedes  terrae  inhaerent. 
Sed  debent  hi  qui  praesunt,  qui  doctrinae  studio  in- 
vigilant,  solerti  cura  occupatorum  corda  requirere, 
eisque  eam  quam  ipsi  ^  vacando  percipiunt,  crebrae 
admonitionis  voce,  infusionem  pinguedinis  mini- 
strare.  Nam  quia  in  uno  corpore  invicem  pro  se 
membra  sollicita  sunt,  sicut  illorum  ministeriis 
^  nostra  extrema  fulciuntur,  ita  necesse  est  utnostris 
stadiis-illorum  interiora  repleantur.  Quando  igitur 
sancti  doctores  quibusdam  ad  extrema  ministeria 
deditis,  unctionem  dominicas  incamationis  praedi- 


A  cant,  butyro  eloqaii  pedes  iavant.  Solent  etiam  pe- 
des  ipsa  itineris  aspehtate  lacerari.  Unde  et  omnino 
difficile  est  in  terrenis  actionibos  hujas  vitae  iter 
agere,  et  nulla  ex  labore  itineris  vulnera  sustinere, 
Cum  ergo  vigilantes  prsepositi,  auditores  suos  ca- 
ris  exterioribus  intentos  ad  cor  revocant,  ut  qa» 
inter  ipsa  licita  opera  admiserint  mala  cognoscant, 
et  quae  cognoverint  defleant,  pedes  batyro  lavant, 
quia  eorum  vulneribus  ^  poenitentiae  anguenta  sub- 
ministrant.  Reminiscatur  igitur  tunc  £cclesia  ve- 
hementer  afflicta,  quomodo  pacis  suae  tempore  per 
exhortationis  verbum,  membra  in  se  etiam  extrema 
mundabat^  et  dicat  :  Quando  lavabampedes  meos  bu* 
iyro,  Quod  de  beato  Job  admirabiliter  libet  intueri, 
qui  inter  tot  caras  rerum,  inter  tot  affectus  pigne- 

B  rum,  inter  tot  studia  sacrificiorumy  subjectis  suis 
quamlibet  extremis,  bona  sequentis  vitae  praedicabat, 
at  eos  de  coelestibus  imbueret,  qui  sibi  ad  terrena 
opera  deservirent.  Quid  ad  haec  nos  episcopi  dici- 
mus,  qui  commissis  nobis  verbum  vitae  impendere 
non  curamus,  quando  conjugatum  virum  prohii)ere 
non  valuit  ^  ab  officio  praedicationis  vel  saecularis 
habitns,  vel  magnae  occupatio  facultatis?[/{6(;.  XI.] 
Sed  servata  veritate  historiae,  ad  sanctae  £cclesiae 
jam  verba  redeamas,  quae  per  beatum  Job,  id  est 
per  os  membrisui  loquituryquantasintqaaetempore 
extremo  patietur,  cum  transactorum  suorum  remi- 
niscitur,  cum  per  eam  videlicet  verbi  pinguedinem 
operantium  ^  vita  lavaretur.  Quae  ipsam  quoqae 
praedicatorum    suorum  vigilantiam  plenius  exse- 

n  quenSy  subdit : 

GAPUTXV. 
iBm.  —  Et  petra  fundebat  mihi  rivos  olei. 

24.  In  Ecclesia  rivi  olei  suni  vel  sacra  dogmatafVel 
sancti  Spiritus  gratia.  —  Quia  petrae  nomine  Chri- 
stus  accipitur,  praedicator  egregius  fatetur,  dicens  : 
Petra  autem erat  Chrisius (ICor.  x,4>.  Quae  videlicet 
petra  nunc  ad  usum  sanctae  £cclesiae  olei  rivos  fan- 
dit,  quia  in  ea  loquens  Dominus^  praedicamenta 
unctionis  intimae  emanat.  De  hac  petra  olei  ri- 
vus-exiit,  liber  Matthaei,liber  Marci^  liber  Lucae,et 
liber  Joannis.  In  diversis  hujus  mundi  partibus  quod 
praedicamentaedidit,tot  petrahaec  per  oraapostolo- 
rum  omnium  olei  rivos  fudit.  Toties  adhuc  de  petra 
hac  olei  rivus  funditur,  quoties  a  sancto  Spirita 
^  angendis  mentibus  auditorum  ea  quae  in  libris  yete- 
ribus  de  Christo  dicta  sunt  explanantur.  £t  rivi  vo- 
cantur  olei,  617  qaia  decurrunt  et  ungant.  In  qai- 
bus  ^  quisquis  tingitar  ungitur,  quisqaisangitar  ia- 


^  1  Laodan.,  ut  prwdicatores  subsistant.  Alter,  ut 
prcedicationi  insistant. 

>  Corb.  Germ.,  1  Land.  et  Norm.,  actio  profdica- 
Oonis. 

3  Vindoc.  et  2  Laud.,  sed  de  confitentium. 

^  1  Laud.,  t^ocando. 

*  Nonnulli  £diti^  nostra  extemaf  quod  melius  re- 
spondet  sequentibus,  illorum  interioraj  sed  Mss.  se- 

2uimur  ac  veteres  £dit.,  non  conjecturis  indulgemus 
ectionem  nostram  confirmat  vox,  extremaf  saepius 
infra  repetita. 


*  Gemet.,  pmitenticB  lamenta. 

7  Ita  omnes  Mss.  Norm.  et  vet.  £d.  In  2  Laad., 
a  verbo  prcedic.  Germ.^  Corb.  Germ.  et£ditireceat., 
a  butyro  prcedicalionis. 

'  Bellov.,  viia  labereiur. 

*  ItaGerm.,Gemet.,  cumaliisNorm.,  duo  Laad., 
Taron.et  vet.  £xcusi.  In  posterior.omittitur  jprimam 
ungitur.  Operae  pretium  non  est  monere  in  Mss.  legi| 
tinguitur,  unguitur  ;  pro  tingitur,  ungitur. 


ii3 


MORAUUM  LIB.  XIX.  —  IN  CAPUT  XXVIU  B.  JOB. 


114 


terinB  impingaatnr.  [Vet.  XIIL]  De  qna  nimiram 
pln^edine  P&almista  ait :  Sicut  adipe  ei  pinguedine 
re/pUatur  amma  mea  {Psal.  lxii,  6).  Potest  nomine 
olei  ipsa  sancti  Spiritos  nnctio  designari,  de  qna  per 
prophetam  dicitur  :  Compuirescit  jngum  a  fade  olei 
(Isai,  X,  27).  Jngum  qnippe  a  facie  olei  compntres- 
cit,  quia  dam  sancti  Spiritns  gratia  ongimar,  a  ca- 
ptivitatis  nostrae  servitate  liberamar :  damque  ma- 
ligni  spiritas  dominatio  saperba  repellitar,  jagam 
oonteritar,  qao  '  libertatis  nostr»  colla  premeban- 
tar.  De  hoc  rorsas  oleo  scriptum  est :  Vinea  facta 
esi  dilecto  '  mieo  incomufilio  olei  (Isai,  v,  1).  Filius 
qaippe  olei,  fidelis  popalus  dicitur, '  qai  ad  fidem 
Dei  intema  sancti  Spiritus  unctione  generatur.  Hul- 
tis  ergo  tanc  sancta  Ecclesia  tribulationibus  depres- 
sa,  dona  Spiritus,  et  mira  quae  nunc  habet  praedi- 
camenta,  ad  memoriam  revocet,  et  suum  silentiam 
deploret,  dicens :  Petra  fundebat  mihi  rivos  olei, 
Qaibas  verbis  congrae  sabjicit : 

CAPUT  XVI. 

Vbrs.  7-iO.  —  Quando  procedehamad  portam  civi- 
tatis,  et  in  platea  pardbant  mihi  caihedram,  Videhant 
me  juvenes,  et  ahscondebantur,  et  senes  assurgenies 
stobant.  Principes  cessahant  loqui,  et  digitum  super* 
ponebant  ori  suo,  Vocemsuam  cohibebant  duces,  etlin- 
gua  eorum  gutturi  suo  adhasrebat. 

25.  Bona  opera  et  doctrinm  cathedra,  EcclesuB  in- 
signia  sunt.  —  Mos  veteram  fait  ut  seniores  in  porta 
consisterent,  et  causas  introeuntiam  jadicarent,  qua- 
tenas  tanto  esset  pacificus  urbis  popalus,  quanto  ad 
hanc  discordes  ingredi  non  liceret.  Sed  nos  sacram 
historiam  venerantes,  haec  egisse  beatam  Job  pro 
culta  jastitiae  certam  tenemus,  atque  ad  indaganda 
allegoriae  mysteria  dacimur.  Qaid  ergo  per  civitatis 
portam,  nisi  bona  qaaeque  actio  designatur,  per 
qaam  anima  ad  conventum  regni  ccelestis  ingreditur? 
Unde  et  Propheta  ait:  Qui  exaltas  me  deportis  mor^ 
tis,  ut  annuntiem  omnes  laudationes  tuas  in  portisfiUce 
Sion  {Psal.  ix,  15).  Portae  qaippe  mortis  sant  actio- 
nes  pravae,  qaae  ad  interitam  trahunt.  Qaia  autem 
Sion  specalatio  dicitar,  portas  Sion,  actiones  bonas 
accipimas,  per  quas  supemam  patriam  ingredimar, 
ut  Kegis  nostri  gloriam  contemplemar.  Quid  vero 
per  cathedram,  nisi  magisterii  auctoritas  designatur? 
Graeca  aatem  ♦  voce  platea  pro  latitudine  ponitur. 
Nanc  ergo  sancta  Ecclesia  ad  civitatis  portam  pro- 
cedit,  qoia  at  aditam  coelestis  regni  percipiat,  in 
sanctis  se  actionibns  exerit.  Cui  in  piatea  paratur 
cathedra,  quia  in  magnae  aactoritatis  latitudine  sui 

'  In  Utic.  olim  legebatar  captivitatis. 
'  Deest  meo  in  pler. 

'  2  Laod.,  quia  fides  Deideintema  sancti  Spiritus 
unctione  generatur, 

*  Editi,  lingua,  invitis  Mss. 

*  lUGerm.,  Corb.  Germ.,  1  Laad.,Bellov.,Norm., 
etc.  In  Volgatis  additnr  super,  quod  supplendam  pa- 
laverant  qai  his  edendis  operam  dedenmt.  At  jam 
monaimas,  1. 1,  n.  23,  ab  antiqaisosarpatom  cathe" 
dram  sedere.  In  2  Laud.  habetur,  rathedra  sedet.  li- 


A  magisterii  exhibet  libertatem.  Quae  enim  recta  quae 
sentit  publica  voce  praedicat,  quasi  in  platea  ^  ca- 
thedram  sedet,  cum  nullum  de  sua  praedicatione 
metuit,  nullius  pressa  terroribus,  se  sub  silentio 
abscondit.  An  non  in  publico  ad  docendum  praesidet, 
quam  simul  et  sentiendi  veritas,  et  docendi  potestas 
fulcit?  Sed  cum  ad  portam  procederet,  et  in  platea 
cathedram  sederet,  quid  a  levibus,  quidve  a  gravibus 
ageretur,  adjungit  dicens : 

CAPUT  XVII. 

Vers.  8.  —  Videbantmejuvenes,  eiahscondehantur, 
et  senes  assurgentes  stabant, 

618  26.  Ecclesiw  vigorem,  et  rectitudinem  tm- 
B  perfecti  formidant ;  diliguni  perfecti,  —  Si  historias 
intendimus,  quse  dixit  credimus  ;  si  allegoriae,  quae 
praedixit  videmus.  Juvenes  namque  dici  solent  qui 
nulla  consilii  ^  gravitate  deprimuntur.  Senes  vero 
non  eos  Scriptura  sacra  vocare  consuevit,  qui  sola 
quantitate  temporum,  sed  morum  grandaevitate  ma- 
turi  sunt.  Undeperquemdamsapientemdicitur:  5e- 
nectus  enim  venerabilis  est,  non  diutuma,  neque  nu^ 
mero  annorum  computata,  Cani  autem  sunt  sensus 
hominis,  et  cetas  senectutis  vita  immaculata  (Sap.  iv, 
8).  Unde  recte  quoque  Dominus  ad  Moysen  dicit : 
Congrega  mihi  septuaginta  viros  de  seniorihus  Israel, 
quos  tu  nosti  quod  senes  populi  sunt  (Num.  xi,  16). 
In  quibus  quid  aliud  quam  senectus  cordis  requiri- 
tur,  cum  tales  jubentur  eligi  qui '  senes  esse  sciun- 
Q  tur  ?  Si  enim  senectus  in  eis  corporis  quaereretur,  a 
tantis  sciri  poterant,  a  quantis  videri.  Dum  vero  di- 
citur :  Quos  tu  nosti  quod  senes  populi  sunt,  profecto 
liquet  quia  senectus  nientis,  non  corporis^  eligenda 
nuntiatur.  [Vet.  XIV.]  Sanctam  ergo  Ecclesiam  vi- 
dent  nunc  juvenes,  et  absconduntur,  senes  vero  ei 
assurgentes  assistunt,  quia  vigorem  ejus  atque  recti- 
tudinem  immaturi  formidant,  grandaevi  glorificant. 
'  Leves  quiqne  sunt,  fugiunt ;  graves  vero  atque 
perfecti  hanc  vitae  suae  meritis  assurgendo  veneran- 
tur.  Disciplinam  quippe  illius  perfecti  diligunt,  im- 
perfecti  reprehendunt.  Vident  ergo  hanc  juvenes  et 
absconduntur,  quia  deprehendi  in  suis  occultis  ac- 
tionibus  metuunt.  Senesvero  assurgentes  stant,  quia 
perfecti  quique  ex  humilitate  indicant,  quantum  in 
bona  operatione  profecerunt.  Sed  quia  haec  de  suis 
loquitur,  narret  quoque  qualiter  ab  exteris  ti- 
meatur : 

CAPUT  XVIII. 
Vers.  9,  10.  —  Principes  cessabant  loqui,  et  digi- 

dem  Mss.  paulo  infra  habent  cathedram  sederet,  vel 
cathedra  sederet. 

^  Excusi  cum  Germ.,  gravitate  fulciuntur,  relu- 
clantibus  Mss.  Norm.,  Vindoc.,Laad.,  Turon.,  Corb. 
Germ. 

*  Vindoc.,  si  senes. 

^  Poster.  Editi  cum  Germ.,  levis  quique.  'Alii,  le- 
ves  quique  sunt,  aut  levesauippesuntquxfugiuni.  Se- 
quimur  Mss.  Norm.,  Laaaun.,  Corb.  Germ.,  etc. 


D 


115 


SANCTI  GREGORn  MA6NI 


116 


tum  iuperjmebant  ori  iuo,  Vocm  suam  eohih^fU  A  premitar,  pravis  qmbnsqiie  praedicatoribiu  iicentia 


dtteeSf  et  lingua  eonm  gutturi  suo  adhwrebat. 

27.  Han^etici  silere  eoacti  S,  Gregorii  temporibus. 
Han^etici  in  culpa  concordant,  in  sententiit  discrepant. 
InEcclesiwadversis^hcBreticilihereprcedicant,  —  Qni 
hoc  loco  alii  duces  intelligi  vel  principes  possnnt  nisi 
haereticae  pravitatis  auctores?  De  qnibns  per  Psal- 
mistam  dicitnr :  Effusa  est  contemptio  superprincipes 
corum,  et  seduxerunt  eos  in  invio,  et  non  in  via  (Psal. 
cvi,  40).  Ipsietenim  dnm  dispensationem  Dei  per- 
verse  interpretari  non  metnnnt,  profecto  plebes  sub- 
ditas  non  in  eam  viam  qnae  Christns  est,  sed  in  in- 
vinm  trahnnt.  Super  quos  recte  quoque  effusa  con- 
tentio  dicitur,  quia  suis  sibi  vicissim  ailegationibus 


locntionis  datur.  [Vet,  XV.]  Quod  longe  ante  Jere- 
mias  intnens,  ait :  Sed  et  Umue  nudaverunt  mamr^ 
mam,  lactaverunt  catulos  suos  (Thren,  iv,  3).  Quid 
namque  lamias,  nisi  haereticos  appellat,  humanam 
quidem  faciem,  sed  belluina  per  impietatem  corda 
gestantes?  Qui  tunc  mammam  nudant,  cum  errorem 
sunm  iibere  praedicant.  Tunc  catulos  lactant,  quia 
male  sequaces  parvnlorum  animas  dum  perversa 
insinuant,  ad  impietatem  nutriendo  confirmant.  Se- 
quitur: 

CAPUT  XIX  [Rec,  XIT]. 

Ybrs.  11. — Auris  audiensheatificabatme,  etoculue 
videns  testimonium  reddehat  mihi, 
28.  Ecclesias  testimonium  reddere  dehemus  hene  ri- 


contradicunt.  Ariusquippetrespersonasindivinitate .       rk       u    *-n      •         i_      j.      -i.        -i.. 

^.^     j  jj.*    rx  »     ^vendo, — Dum  beatincari  se  ab  audientibus,  sibique 


suscipiens,  tres  etiam  deos  credidit.  Quem  contra 
Sabellius  nnum  Deum  suscipiens,unamcrediditesse 
personam.  Inter  qnos  sancta  Ecclesia  rectum  prae- 
dicationis  suae  tramitem  indeclinabiliter  tenens,  et 
nnnm  Deum  praedicans,  tres  personas  contra  Sabel- 
lium  asserit,  et  tres  personas  asserens,  nnum  Deum 
tontra  Arium  confitetnr.  Quia  autem  in  sacro  eloquio 
Manichaeus  virginitatem  iaudari  comperit,  conjugia 
damnavit.  At  contra  ^  Jovinianus  quia  concedi  conju- 
gia  cognovit,  virginitatis  munditiam  despexit.  Unde 
fit  ntsemper  haereticis  perversa  intelligentia  confusis, 
vicissim  sibi  eorum  nequitia  et  in  culpa  concordet, 
et  in  sententia  discrepet.  AtcontrasanctaEccIesiaper 
medias  utrammque  partium  lites  619  ordinata  pace 
graditur,  et  sic  scit  superiora  bona  suscipere,  nt  no- 


testimonium  reddi  a  videntibus  fatetur  beatus  Job, 
qualis  in  sermone,  qualis  in  opere  fuerit,  ostenditur. 
Neque  enim  aut  in  opere  jam  perfectus  est,  cui  adhnc 
linguae  pravitas  contradicit ;  aut  in  sermone  lauda- 
bilis,  qui  hoc  ^  quod  loquitur  opere  non  ostendit.  Ut 
igitur  beatus  Job  amicomm  suomm  increpationibns 
exactus  ntraque  se  habuisse  perhibeat,  sese  et  au- 
dientibus  et  videntibus  venerationi  fuisse  manifestat. 
Quod  si  ad  vocem  sanctae  Ecclesise  referamus,  ille 
ejus  verba  beatificat,  quia  ea  quae  audieot  opere 
consummat.  Ille  ei  testimonium  reddit,  qui  exemplis 
'^  vitae  illi  bene  vivendo  respondet.  Sanctam  etenim 
Ecclesiam  ille  veraciter  videt,  cujus  testatur  vita 
quia  videt.  Ad  hoc  namque  bonornm  intra  eam  re- 


verit  etiam  inferiora  venerari,  quatenus  necsumma  G  clitudo  cemitur,  ut  quique  hanc  viderint,  a  suis 


iequet  infimis,  nec  rursum  ima  despiciat,  cum  summa 
veneratur.  Nunc  ergo  haereticamm  plebium  princi- 
pes,  auctoritatem  sanctae  Ecclesiae  perpendentes,  ces- 
sant  loqui,  et  quasi  ori  suo  digitum  superponunt,  dum 
falsisquerelisnonrationevocis  se  reprimi^sedvirtntis 
luann  significant.  Vocem  suam  duces  cohibent,  quia 
uimirum  hi  qui  post  se  errantes  populos  trahere  co- 
nantur,  ne  loqui  perversa  nunc  audeant,  et  aucto- 
ritatis  frenantur  pondere,  et  virtute  rationis.  Quo- 
rum  lingua  suo  gutturi  adhaeret,  quia  etsi  perversa 
loqui  libera  voce  non  andeant,  intus  tamen  apud  se 
contegunt  cnncta  qnae  contra  *  veram  fidem  propo- 
nere  falsa  moliuntur.  Homm  ergo  tempomm,  se- 
quenti  tribulatione  deprehensa,  reminiscens  Eccle- 


pravitatibus  corrigantur.  Necdum  ergo  intra  sanctam 
Ecclesiam  videt  bonos,  qui  non  est  emendatus  a  ma- 
lis.  Sed  unde  ei  testimonium  reddatur,  ostenditur  com 
subjungit : 

CAPUT  XX. 

Ybrs.  12,  13.  —  Eo  quod  liherassem  pauperem  vo^ 
dferantem,  et  pupillum  cui  non  erat  (idjutor,  Bene- 
dictio  perituri  super  me  veniehat,  et  cor  viduos  cof»o- 
latus  sum. 

29.  Ecclesia  filios  suos  et  pasdt  et  protegit.  —  Ma- 
gnae  misericordiae  ista  sunt  opera,  liberare  620 
vociferantem  pauperem,  pupillo  adjutorium  mini- 
strare,  pehtumm  eripere,  cor  viduae  consolari.  Su- 
perius  enim  dictum  est  quid  exhibuit  per  doctrinam. 


siadeplorat,dicens:  Quando  procedebam  ad  portam  B  Ait  namque:  Auris  audiens  beatificabat  me,  Nunc 


civitatis,  et  inplatea  parahantcathedrammihi,  Vide^ 
bant  mejuvenes,  et  abscondebantur,  et  senes  Msurgen- 
tes  stabant.  Prindpescessahant  loquif  et  digitum  su^ 
peiyonebant  ori  suo.  Vocem  suam  duces  cohibehant, 
et  lingua  eorum  gutturi  suo  adheerebat.  Ac  si  aperte 
dicat :  Cum  praedicare  mihi '  voce  publica  licuit, 
omnis  me  qui  veritati  non  fuit  snbjectns  expavit.  Ulo 
namque  tempore  cum  sancta  Ecclesia  adversitate 


autem  narrat  quae  per  misericordiam  impendit,  di- 
cens :  Eo  quod  Hberassem  pauperem  vodferantem,  et 
pupillum  *  cui  non  erat  adjutor.  Vox  quippe  cum 
opere  sibi  necessario  concordat.  Haec  beatus  Job  et 
exhibuit  subditis,  et  tamen  per  sanctam  Ecclesiam 
exhibenda  signavit.  ^  Quae  utmmque  nnnc  inces- 
sabiliter  exercet,  ut  videlicet  filios  suos  et  loquendo 
pascat,  et  defendendo  protegat,  quatenos  et  per 


*  Laud.y  Jovianus.  Germ.,  Jobianus. 

*  Alii,  oom  Corb.  Germ.,  fidem  rectam. 
^  Plenque  Mu.,  voee  libera. 

^  Gemet.  et  alii,  quod  os  loquUur, 


'^  Gemet.  et  Germ.,  vitm  Ulius. 
*  Laud.  et  Norm.,  cui  non  essii, 
^  Plur.,  qucB  utraque. 


117 


MORALIUM  LIB.  XIX.  —  CAPUT  XXVIII  B.  JOB. 


il8 


verba  bonos  satiet,  etper  patrocinfatueatnr  a  malis. 
Bene  antem  scriptum  est :  Germinet  terra  herham  tn- 
rentemj  ei  facientem  semen,  et  lignum  ^  fructiferum 
faciens  fruotum  juxta  genus  suum  (Genes,  i, ll).Quod 
sic  est  veraciter  factum,  ut  significaret  aliquid  vera- 
citer  faciendum.  Per  terram  quippe  figuratur  Eccle- 
sia,  quae  et  verbi  nos  pabulo  reficit,  et  patrocinii 
umbracnlo  custodit ;  qucB  et  loquendo  pascit,  et  opi- 
tulando  protegit,  ut  non  solum  herbam  refectionis 
proferat,  sed  et  cum  fructu  operis  arborem  prote- 
ctionis. 

[Vet.  XVI.]  30.  In  EcclesuB  rectorihus  nec  vigor 
tit  rigidus,  nec  mansuetudo  dissoluta.  —  Perpenden- 
dnm '  quoque  video  his  qui  plebium  gubernationibus 
praesunt,  quod  snperius  dicens  :  Videhant  me  juve- 
nes,  et  abscondehantur\  nunc  astruit :  Cor  viduce  con- 
solatus  sum,  Quanta  disciplina  regiminis,  ut  ante 
eom  juvenes  abscondantur;  quanta  mansuetudo  pie- 
tatis,  ut  per  enm  viduarum  corda  consolentur!  Sunt 
namque  (Dist.  45,  can,  sunt  namque)  nonnulli  ita 
districti,  ut  omnem  etiam  '  mansuetudinem  benigni- 
tatis  amittant,  et  sunt  nonnulliita  mansnet],utper- 
dant  districti  jura  regiminis.  Unde  cunctis  rectoribus 
ntraque  summopere  sunt  tenenda,  ut  nec  in  disci- 
plin»  vigore  benignitateni  mansuetudinis,  nec  mr- 
sum  in  mansuetudine  districtionem  deserant  disci- 
plinae,  quatenus  nec  a  compassione  pietatis  obdure- 
scant,  cum  contumaces  corrigunt;  nec  disciplinsB 
vigorem  moUiant,  cum  infirmorum  animos  conso- 
lantur.  Regat  ergo  disciplinsB  vigor  mansuetudinem, 
et  mansnetudo  ornet  vigorem,  et  sic  aiterum  com- 
mendetur  ex  altero  ut  nec  vigor  sit  rigidus,  nec 
mansuetudo  dissoluta. 

31.  Pietatis  opera  corporaliter  et  spiritaliter  eor^t- 
bentur  ab  Ecclesia, — Haec  autem  quae  supra  diximus 
pietatis  opera  sancta  Ecclesia  et  corporaliter  exhibet, 
et  spiritaiiter  exbibere  non  cessat.  Nam  pauperem 
vociferantem  liberat,  cum  peccatori  veniam  depre- 
canti  eas  quas  commiserat  culpas  relaxat.  De  talibus 
quippe  pauperibus  dicitur  :  Beati  pauperes  spiritu, 
quoniam  ipsorum  est  regnum  ccelorum  (Matth,  v,  3/ 
Et  talium  pauperum  clamor  est  Psalmistae  voce  di- 
centium  :  Cito  nos  anticipet  misericordia  tua,  quia 
pauperes  facti  sumus  nimis  (Psal,  Lxxvni,  8^.  Pupil- 
lom  vero  cui  non  est  adjutor  iiberat,  dum  unusquis- 
que,  mortuo  antiquo  patre  diabolo,  ad  sancta^  Ec- 
clesias  sinum  currens,  in  ea  exhortationis  adjutorium 
invenit,  quijam  desideria  mundi  persequentis  fugit. 
Potest  pupilli  nomine  fidelis  quisque  etiam  propter 
mortemboni  patris  intelligi,  cujus  ad  tempus  visione 
destitutus  est,  quamvis  solatio  destitutus  non  est. 
Benedictio  etiam  perituri  supeream  venit,  cum  pec- 
catoris  interitom  praevenit,  et  cum  sanctis  exhorta- 


A  tionibus  a  culpae  fovea  reducit.  Unde  scriptum  est : 
Oui  converti  fecerit  peccatorem  ah  errore  viiB  621  9uaf, 
^  salvahit  animam  ejus  a  morte,  ^  et  operiet  multitudi' 
nem  peccatorum  (Jac.  v,  20).  Si  enim  magnae  merce- 
dis  est  a  morte  eripere  carnem  quandoque  moritu- 
ram,  quanti  est  meriti  a  morte  animam  liberare,  in 
ccelesti  patria  sine  find  victuram  ?  Cor  autem  viduae 
consolatur,  dum  fideli  cuique  animae  qui  aetemas 
Domini  retributiones  narrat,  quasi  viri  sui  bona  ad 
memoriam  revocat.  Cui  quiaspiritaliteranima  juncta 
est,  eo  mortuo  vidua  dicitur,  sed  sanctae  Ecclesiae 
vocibus  ex  ejus  resurrectione  refovetur.  Magnam  ergo 
consolationem  cor  viduae  suscipit,  qiiando  fideUs 
anima  in  verbis  Ecclesiae  de  adventu  illius  aliquid, 
cni  spiritaliter  est  conjuncta,  cognoscit.  Sequitur : 

B 

GAPUT  XXI. 

Ybrs.  14.  —  Justitia  indutus  sum,  ^  et  vestivi  me 
sicut  vestimento, 

32.  Nulla  hona  operasunt,sipravisquihusdamma- 
cii^tttr.— Vestimento  utique  cum  vestimur,  exomni 
parte  circumdamur.  Illeergo  justitia  sicut  vestimento 
vestitur,  qui  se  undique  bono  opere  protegit,  et  nul- 
lam  partem  actionis  suae  peccato  nudam  relinquit. 
Nam  qui  in  aliis  actionibus  justus  est,  in  aliis  inju- 
stus ;  quasi  hoc  latus  cooperuit,  illud  nndavit,  nec 
jam  bona  sunt  opera,  quae  subortis  aliis  pravis  ope- 
ribus  inquinantur.  Hinc  enim  per  Salomonem  dici- 
tur  :  Qui  in  uno  offenderit,  mulla  hona  perdet  (Eccle, 
IX,  18).  Hinc  ^  Jacobus  dicit :  Quicunquetotam  legem 
^  servaverit,  offendat  autem  in  uno,  factus  est  omnium 
reus  (Jac,  ii,  ^).  Quam  \idelicet  sententiam  suam 
ipse  diligenter  exposuit,  cum  subjnnxit :  Qui  enim 
dixit,  Non  mcechaheris,  dixit  et,  Non  occides.  Quod  si 
non  moBchaheris,  occidas  autem,  factus  es  transgressor 
legis  (Ihid,,  11). 

[Vet.  XVII.]  33.  Hinc  adhihenda  undique  custodia 
et  vigilantia.  Frustra  munita  sunt  ccetera,  cum  vel  unus 
hosti  panditur  aditus.  —  Cordis  ergo  oculis  circum- 
quaque  porrectis,  undique  nobis  adhibenda  custodia 
est.  Unde  recte  quoque  per  Salomonem  dicitur :  Omni 
custodia  serva  cor  tuum,  quia  ex  ipso  vita  procedi 
(Prov,  IV,  23).  Dicturus  enim  •  custodia,  praemisit 
omni,  ut  videlicet  unusquisqne  hinc  inde  se  diligen- 
l>  ter  inspiciat,  et  quandiu  in  hac  vita  est,  contra  spi- 
ritales  inimicos  in  acie  se  positum  sciat,  ne  merce- 
dem  quam  per  has  actiones  colligit,  per  alias  amittat, 
ne  hinc  hosti  fores  obstmat,  et  aliunde  aditum  pan- 
dat.  Si  qna  etenim  civitas  contra  insidiantes  inimicos 
magno  valletur  aggere,  fortibus  cingatur  muris,®  ex 
omni  parte  insomni  muniatur  custodia,  unum  vero 
in  ea  foramen  tantummodo  immunitum  per  negli- 
gentiam  relinquatur ;  inde  procul  dubio  hostis  in- 


*  ^OTm,ipomiferum, 

*  Al.,  quwpe. 

'  Noanaiii,  mansuetudini  henignitatem. 
^  1  Land.,  scUvavit. 

*  Genn.  et  Norm.,  et  operit. 


*  Germ.  et  2  Laud.,  et  vestivit  me  sicut  vestimeti" 
tum;  et  sic  infra. 

^  Utic.  et  alii,  Jaco6  dicit,  gut  totam  legem. 

*  1  Laud.  et  Turon.,  cusiodiam  pramtnt  omnem. 

*  Deest  $x  omni  parte  in  pler. 


119 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


1» 


greditnr,  qni  nndiqiie  exclosQs  videbatnr.  Pharisaens  A 
namque  ilie,  qai  in  templum  oratams  ascendit,  civi- 
tatem  mentis  sn»  quanta  munitione  vallaverit,  aa- 
diamns :  Jquno,  inqnit,  bis  in  sabhato,  decimas  do 
owimum  qtuB  possideo  (Luc.  xviii,  12).  Qui  praemisit : 
Gratka  ago  tibi,  magna  certe  mnniminaadhibait.Sed 
videamos  nbi  insidianti  hosti  immonitnm  foramen 
reiiqnit :  Quia  non  sum  ncut  publicanus  iste  (Ihid,, 
11).  Ecce  civitatem  cordis  sai  insidiantibas  hostibas 
per  elationem  aperait,qaam  frastra  per  jejaniam  et 
eleemosynas  claasit.  Incassam  manita  sant  caetera, 
cnm  locns  anas,  de  qao  hosti  patet  aditas,  manitas 
non  est.  Gratias  recte  egit,  sed  perverse  se  saper 
pablicanam  extalit.  Civitatem  cordis  sai  extollendo 
prodidit,  quam  abstinendo  et  largiendo  servavit. 
Yicta  est  per  abstinentiam  gala,  destracta  ventris  ^ 
inglavies,  sablemata  est  622  largitate  tenacia,  ava- 
ritia  depressa.  Qaibas  hoc  laboribas  actam  credimas  ? 
Sed  0  qaot  labores  ano  vitio  percassi  cecidenmt, 
qoanta  bona  anias  calpae  gladio  sant  perempta  1  Un- 
de  magnopere  oportet  et  bona  semper  agere,  et  ab 
ipsis  nos  bonis  operibos  caate  in  cogitatione  casto- 
dire,  ne  si  mentem  elevant,  bona  non  sint,  qaae  non 
aactori  militant,  sed  elationi. 

[Rec.  XIIL]  34.  Maxime  cavendum  a  superbia,  — 
De  qaa  re  non  inordinate  agimas,  si  ex  libris,  *  licet 
non  canonicis,  sed  tamen  ad  aedificationem  Ecclesiae 
editis,  testimoniam  proferamas.  Eleazar  namqae  in 
praelio  elephantem  feriens  stravit,  sed  sab  ipso  qaem 
exstinxit  occabait  (/  Mach,  vi,  46).  Qaos  ergo  iste 
significat  qaem  saa  victoria  oppressit,  nisi  eos  qai  ^ 
vitia  saperant,  sed  sab  ipsa  qaae  sibigant,  saper- 
biendo  saccambant?  Qaasi  enim  sab  hoste  qaem 
prosternit  moritar,  qai  de  calpa  qaam  saperat  eie- 
vatar.  Pensandam  ergo  magnopere  est  qoia  bona 
prodesse  nequeant,  si  mala  qaae  sabrepant  non  ca- 
ventar.  Perit  omne  qaod  agitar,  si  non  sollicite  in 
hamilitate  castoditor.  Unde  bene  qaoqae  de  ipso 
primo  parente  dicitar :  Posuit  eum  Dominus  in  pai^a- 
diso  voluptatis,  ut  operaretur  et  custodiret  (Genes,  ii, 
15).  Operatar  quippe  qai  agit  bonam  qaod  praecipi- 
tar,  sed  qaod  operatus  fuerit  non  custodit,  cui  hoc 
subrepit  quod  prohibetur.  Beatus  igitur  Job^  quia  ex 
omni  parte  bono  se  opere  texerat,dicat :  Justitia  in- 
dutussum,  etvestivi  me  sicut  veslimento.  Ubi  protinos 
subditor :  D 

CAPUT  XXII  (Vet.  XVIII]. 

Ibid.  — -  Et  diademate,  judicio  meo. 

35.  Justi  sollicite  attendunt,  quid  Deo,  quid  proximo 
tlebeant. — Jastorum  jadicia  rectediademati  comparan- 
tur,  quia  per  magni  operis  gloriam  ad  retributionis 
'  dacunt  coronam.  Qaa  nimirum  jadicia  secam  quo- 
tidie  introrsas  agunt,  quid  Deo,  quid  proximo  de 


beant,  solerter  aspiciunt,  atqae  ad  agenda  bona  se 
vehementer  accendunt,  et  de  perpetratis  malis  distri* 
cte  redarguunt.  Unde  bene  quoque  per  Saiomonem 
dicitur  :  Cogitationes  justorum  judida  (Prov.  xii,5^. 
'  Intus  quippe  ab  omni  strepitu  saeculari  ad  corda  saa 
redeunt,  ibique  ascendunt  tribunal  mentis,  atque  ante 
ocalos  se  et  proximum  statuont,  deducunt  ad  me- 
dium  regnlam  testamenti,  qua  dicitur :  Quee  vultis  ut 
faciant  vobis  homines,  et  vos  eadem  facite  illis  (Matth. 
Yii,  12).  ^  Transferunt  in  se  personam  proximi,  et 
sollicite  attendunt  quid  sibi  si  ita  essent  fieri  vel 
non  fieri  juste  voluissent,  sicque  districto  jure  atque 
judicio  causam  suam  et  proximijaxtatabulasdivinee 
legis  in  fero  cordis  examinant.  Bene  ergo  dicitur  : 
Cogitationesjustorumjudicia,  qaiaipse  eorum  intimos- 
motus  cordis,  quasi  quaedam  libra  est  judiciariae 
potestatis.  Quibus  peractis,  quia  retributionem  infe- 
rius  non  requirunt,  recte  eorum  judicia  diademati 
comparantar.  Diadema  quippe  in  superiori  parte 
corporis  ^  ponitur.  Justorum  ergojudiciumdiadema 
dicitur,  qoia  per  hoc  non  in  terrenis  et  infimis, 
sed  sorsom  remunerari  concupiscunt.  Seqoitor  ; 

CAPUT  XXni    [Ree.  XIV]. 

Vers.  15,  16.  —  Oculus  fui  cceco,  et  pes  claudo. 
Pater  eram  pauperum,  et  causam  quam  nesciebam, 
diligentissime  investigabam. 

36.  Bona  opera  etsi  humilitate  occultanda,  necessi- 
tate  tamen  aliquando  publicanda.  —  Inter  haec  iecto- 
ris  animus  forsitan  quaerat  cur  beatus  Job  suas  tam 
subtiliter  virtutes  enuraeret.  623  Sanctoram  quip* 
pe  virorum  estbona  quae  fecerint  occultare,  ne  con- 
tingat  eos  lapsum  elationis  incurrere.  Unde  per  se- 
metipsam  Veritas  dicit :  AttenditenejustiUam  vesUram 
faciatis  coram  hominibus,  ut  videanUni  ab  eis  (Matth. 
VI,  1).  Hinc  est  etiam  quod  daos  caecos  juxta  viam 
sedentes  illuminans,  praecepit  dicens :  Videte  ne  qwis 
sciat  (Matth.  ix,30).  De  quibas  illico  scriptam  est  qaia 
illi  abeuntes  diffamaverunt  eum  per  totam  terramil- 
lam.  Sed  quaBrendum  nobis  est  quid  sit  hoc  qaod 
ipse  Omnipotens,  cuihoc  est  velle  qaod  posse,  et  ta- 
ceri  virtutes  suas  volait,  et  tamen  abhisquiillnmi- 
nati  sunt  qaasi  invitus  indicatur,  nisi  quod  servis 
snis  se  seqnentibns  exemplam  dedit,  ut  ipsi  qnidem 
virtntes  suas  occuitari  desiderent,  et  tamen,  ut  alii 
eoram  exemplo  proficiant,  prodantnr  inviti,  et  faeta 
qnidem  sna  occnltando  seipsos  cnstodiant,  sed  dnm 
prodnntnr  inviti,  bona  ad  proximos  snos  exempla 
transmittant.  Occnltentnr  ergo  stndio,  necessitate  ' 
pnbiicentnr;  et  eomm  occnltatio  sit  cnstodia  pro- 
pria,  eommqne  pnblicatio  sit  ntilitasaliena.  Rnranm 
qnia  scriptnm  est :  Neque  accendunt  lucemam,  et  pO' 
nrnnt  eam  *  suhmodio,  sed  super  candelahrum,  «t  Jii- 
ceat  omnibus  gut  in  domo  sunt.  Sic  luceat  lux  veslra 


^  Hoc  est.  canoni  hebraeorum  non  insertis,  qnod 
non  sint  Hebraioe  scripti.  Qua  de  re  consnle  praefat. 
gener.,  nbi  de  doctrina  sancti  Gregorii  dissentnr. 

'  Norm.  et  pl.  ducuniur. 

'  Germ.,  Norm.,  Land.,  Tnron.,  etc.,  ita  habent; 


at  in  Editis,  pro  intus  legitur  justi,  ant  isti. 
^  Quidam.  £d.  transferunt  sein  personami 


*  Vindoc.,  portatur. 
^  2  Laud.,  sub  modium. 


personam  pro^um , 


m 


MORALIUM  LIB.  XIX.  —  IN  CAPUT  XXVIII  B.  JOB. 


1» 


eotram  hommiOnu,  ut  tndeant  opera  ve$fra  hona,  et  glori-  A 
fUient  Patrem  veetrum  qui  mealisestfMatth.  v,  i^). 
Aliqvando  sancti  viri  et  coram  hominibas  compel- 
lontnr  bona  facere,  ant  eadem  hominibns  sua  facta 
nairare ;  sed  ad  enm  finem  omnia  referentes,  nt  non 
ipd  eiadem  operibns,  sed  Pater  eomm  qni  in  cobUs 
est  debeat  glorificari.  Dnm  enim  sancta  praedicant, 
ipn  pnedicatio  eomm  fortasse  despicitnr,  qnorum 
Yita  nescitor.  Compelluntnr  ergo  vitam  snam  dicere, 
nt  anditomm  snomm  valeant  vitam  mntare.  Et  facta 
sna  refemnt,  ntvenerationi  sint;  venerari  appetnnt, 
nt  reverenter  andiantnr.  Scriptnm  qnippe  est :  dm 
ekwn^enturanmalia  de  terra,  elevabanturpariter  etro- 
tee  (Ezech.  i,  19),  qnia  videlicet  cnm  anditomm  men- 
tes  praMUcantinm  '  vitam  snspicinnt,  necessario  nti- 
qne  etiam  vim  praedicationis  admirantnr.  B 

[Vet,  XIX.]  37.  Quod  sanctus  Paulus  exemplo  suo 
eomprohavit,  Qui  eum  imitantur  non  elationi  serviunt, 
sed  humilitati,  —  Hinc  est  ergo  qnod  prsdicatores 
boni  et  honorem  propter  elationem  fugiunt,  et  hono- 
rari  tamen  propter  imitationem  volunt.  Sic  nimimm 
Panlns  apostolns  discipnlis  loquens,  et  honorem  fugit, 
et  tamen  quantnm  esset  honorandns  ostendit.  Nam 
cnm  Thessalonicensibns  diceret :  Neque  entm  aliquan' 
do  fuimus  in  sermone  adulationis,  sicut  sdtis,  neque 
tn  oceasione  avaritiw,  Deus  testis  est  (I  Thess,  u,  ^), 
secntns  adjnnxit :  >  Neque  quasrentes  ab  hominibus 
gloriam,  neque  a  vobis,  neque  ab  aliis,  cumpossimus 
'  oneri  vobis  esse,  ut  Christi  apostoli,  sed  facti  sumus 
parvuli  in  medio  vestnm  (Ptid.,  6,  7).  Rnrsus  Corin- 
thiis,  honorem  fugiens^  dicit :  iVan  enim  nosmetipsos  G 
prttdicamus,  sed  Jesum  Christum  Dominum  nostrum, 
nos  autem  servos  vestrfs  per  Jesum  Christum  (U  Cor. 
vi,  5).  Qnos  tamen  videns  falsomm  apostolorum  per- 
suasionibns  a  veraefidei  tramite  deviare,  eis  sesnm- 
mppere  qnantum  esset  venerandus  ostendit,  dicens : 
/n  'quo  quis  audet,  in  insipientxa  dico,  audeo  et  ego. 
Hebrm  sunt,  et  ego.  Israelita  sunt,  624  et  ego.  Se- 
men  Abrahw  sunt,  et  ego,  Ministri  Chrisli  sunt,  et  ego, 
Vt  minus  sapiens  dico,plus  ego  (II  Cor.  xi,  21-23). 
Quibus  etiam  subjungit  quod  ei  quoque  tertii  coeli 
lecreta  patuerint,  quod  raptus  etiam  paradisi  arcana 
penetrarit.  Ecce  honocem  fugiens  servum  se  disci- 
pulomm  praedicat.  Ecce  honorem  pro  utilitateaudien- 
tium  qnaerens  falsis  apostoiis  vitae  suae  merita  super- 
ponit.  Egitqnippe  doctor  egregius  ut  dum  ipse  qualis  d 
esset  *  agnoecitnr,  et  vita  et  lingua  male  praedican- 
tinm,  ejns  comparatione  vilesceret.  Illos  videlicet 
commendarety  si  se  absconderet :  cnmque  se  non  os* 


tenderet,  errori  locum  dedisset.  Miro  igitur  modo  et 
humilitatis  exhibet  gratiam,  et  utilitatis  quasfit  in* 
crementa,  utet  servum  se  discipulorum  praedicet,  et 
adversariis  potiorem  demonitret.  Ostendit  discipuHs 
quid  humilitatis  acceperit,  ostendit  adversariis  quid 
sublimitatis.  '^  Innotescit  contra  adversarios  quid  ha- 
bent  ex  munere,  innotescit  discipnlis  qualis  apud  se 
maneat  in  cogitatione,  innotescit  adversariis  qnalis 
foris  appareat  in  operatione.  Sancti  ergo  viri  cum 
coguntur  bona  narrare  quae  faciunt,  non  elationi  ser- 
viunt,  sed  utilitati.  Unde  beatus  Job  amicis  suis  se 
injuste  increpantibus,  atque  idcirco  nescienlibusbona 
sua,  loquendo  aperit,  ut  nimirum  discerent  non  con- 
tra  ejus  vitam  ^  increpantes  erigi,  sed  hanc  tacentes 
imitari,  quamvis,  ut  supra  jam  diximus,  hunc  ad 
memoriam  facta  sua  reducere,  invecta  ab  increpan- 
tibus  desperatio  compellebat.  Nam  inter  tot  dolores 
vuhieris  et  verba  desperationis,  cum  bona  quae  fecit 
narrat,  quasi  collapsum  verbis  et  verberibus  ad  spem 
animum  reformat.  Dicat  ergo  bona  quae  fecit,  ut  non 
cogatnr  inter  tot  mala  de  se  desperare  qnae  audit. 
Oculus  fui  casco,  etpes  claudo. 

38.  JustituB  opera  prcemitti  debent  operibus  miseri- 
cordias.  Qui  eleemosynas  largitur,  nec  abstinet  a  pec~ 
cato,  rem  suam  Deo  tribuit,  et  seipsumpeccato.  —  Cum 
sancti  opei^is  exempla  pensamus,  intuendum  nobis 
prius  est,  quam  rectus  narrandi  ordo  servetur,  ut  ante 
justitiae,  et  post  misericordiae  opera  describantur. 
IUe  quippe  bene  agit  quae  pia  sunt,  qui  scit  prius  ser- 
vare  quae  justa,  ut  collatus  in  proximos,  rivns  mise- 
ricordiae  de  justitiae  fonte' ducatur.  [Vet.  XX.]  Nam 
multi  proximis  quasi  opera  misericordiae  impendnnt, 
sed  injustitiae  facta  non  desernnt.  Qui  si  veraciter 
proximis  misericordiam  facere  student,  sibi  ipsis 
prius  debuerant  juste  vivendo  misereri.  Unde  scrip- 
tum  est :  Miserere  aninuB  tuoe  placens  Deo  (Eccti. 
XXX,  24).  Qni  ergomisereri  vult  proximo,  a  se  tra- 
hat  necesse  est  originem  miserendi.  Scriptum  nam- 
que  est  :  Diliges  proximum  tuum  sicut  teipsum  (Matlh. 
XIX,  19) .  Quomodo  ergo  alteri  miserendo  pius  est, 
qui  adhuc  injuste  vivendo  fit  impius  sibimetipsi  ? 
Unde  per  qnemdam  sapientem  dicitur  :  Qui  sibi  ne- 
quam  est,  cui  bonus  erit(Eccli.  xiv^S)  ?  Ad  exhiben- 
dam  quippe  misericordiam  ut  indigentibus  plene  exte- 
rius  valeat  impendi,  duo  sibi  necessaria  congmunt,  id 
est  homo  qui  praebeat,  et  res  quae  praebeatur.  Sed 
longe  incomparabiliter  melior  est  homo  quam  res. 
Qni  itaqne  indigenti  proximo  exteriorem  std)stantiam 
praebet,  sedvitamsuam  a  nequitianoncustodit,  rem 


'  Germ^  Land.,Norm.,  Corb.  Germ.  etplerique, 
ciun  vet.  £d.,  vitam  susdpiunt. 

'  Norm.,  Corb.  Germ.  et  plnr.,  nec  requirentes. 

'  Beooens.,  Utic.,  Prat.  et  Corb.  Germ.,  honori 
eeu,  ntetiam  legitnrin  plur.  Editis.  In  Vnlgata  legi- 
mvs  ommi  em,  eni  respondet  textns  Graecns,  altcri 
tamen  lectioni  non  omnino  contrarins,  vox  enim 
Graea  Bd^»  si^iiifioat  non  solnm  onu»,  pcmdns,  sed 
eliam  giravilakm,amclioriMem.  Erasmns  verlit :  cum 
posMemut  m  auetoritate  esse. 

*  Aliiy  ostenditur. 


« lULand.,  Bellov.,  Turon.,  Corb.  Germ.,  Vindoc., 
qnos  sequuntnr  vet.  Edit.  Paris.  1495  et  Basil  1514. 
In  Paris.  1518,  legitur  :  innotescit  adversariis  quam 
fortis  appareat  tn  op^raJUtme ;  innotescit  diteipuiis  outa 
habetexgenere,  quod  vitiosum  est.  In  reeent.  Eoit., 
melins^  wnoteseU  disdpuUs  qufUis  apud  se  memeatin 
cogitattone,  innotescit  adversariis  aualis  foris  appareat 
in  operatione.  Lectionem  hancexnibentGenn.,  ulic., 
aliiqne  Norm. 

*  Deest  increpantes  in  Norm. 


iS3 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


m 


snAm  Deo  triboit,  et  se  peccato.  Hoc  quodminus  est  A  %n  tenebris,  vidit  lucem  magnam  (Isai,  ix,  J).  Rur- 


obtulit  auctori,  et  hoc  quod  majus est  servavit  iniqui- 
tati.  625  Bene  itaque  per  beatum  Job  prius  dici  - 
tur :  JusUiia  indutus  sum,  *  et  vestivi  me  sicut  vesti- 
mento  ;  et  sicut  diademate,  judicio  meo,  Ac  deinde  sub- 
jnngitur  :  Oculus  fui  cacOj  et  pes  claudo.  Quia  tunc 
est  apud  Deum  oblatio  verae  rectitudinis,  cum  de  ra. 
dioe  justitiae  prodeunt  rami  pietatis.  Sed  quia  in  ipso 
misericordiaB  opere  plus  solet  apud  intemum  judi- 
cem  animus  pensari  quam  factum,  notandum  quod 
'  caBco  oculum  fuisse  se  asserit,  pedem  claudo.  Haec 
etenim  dicens,  profecto  indicat  quia  et  illi  per  semet- 
ipsum  manum  praebuerat,  et  hunc  portando  sustine- 
bat.  Ex  qua  re  coliigitar,  super  egenos  ac  debiles 
quantum  misericordiae  illius  viscera  fundebantur. 
Unde  et  subditur  :  Pater  eram  pauperum, 

39.  Ecclesia  ccecos  illuminat,  claudos  sustentat.  — 
Quae  videlicet  verba  si  ad  vocem  sanctae  Ecclesiae 
typica  interpretatione  referamus,  ipsa  est  oculus 
caeco,  quia  per  verbum  lucet,  ipsa  pes  claudo,  quia 
per  adjutorium  continet.  Csecos  enim  praedicando 
iliuminat,  claudos  vero  opitulando  sustentat.  Caecus 
quippe  est  qui  adhuc  quo  pergat  non  videt ;  claudus 
autem  est,  qui  non  potest  ire  quo  videt.  Crebro  nam- 
que  peccatum  aut  ignorantia  aut  iniirmitate  perpe- 
tratur,  ut  vel  nesciat  homo  quid  velle  debeat,  vel  non 
omne  quod  voluerit  possit.  Quo  contra  recte  per 
Psalmistam  dicitur :  Dominus  illuminatio  mea  et  salus 
mea  {Psal.  xxvi,  i).  Quia  enim  Dominus  et  scien- 
tiam  et  virtutem  praebet,  et  contra  ignorantiam  illu- 


sum  si  Israeliticus  populus  a  bono  opere  minime 
claudicasset,  nequaquam  voce  Domini  Psalmista 
dixisset :  Filii  alieni  mentiti  sunt  mihi,  filii  alieni 
'^  inveterati  sunl,  et  claudicaterunt  a  semilis  suis  (Psal. 
XVII,  46).  Qui  nimirum  populus  claudus  idcirco  no- 
minatur,  qui  sanum  gressum  in  operatione  non  ha- 
buit,  quippe  qui  utroque  pede  uti  noluit,  dum  unum 
Testamentum  recepit,  aliud  sprevit.  Quem  cum  ad 
se  venientem  sancta  Ecclesia  suscipit,  quia  ei  jam 
Vetus  tenenti,  etiam  Novum  Testamenlum  inserit, 
ad  dirigendos  gressus  illius,  quasi  alterum  pedem 
jungit.  Cui  fidelis  sanctae  Ecclesiae  populus  adhuc 
recte  subjungit :  Pater  eram  pauperum,  626  quia 
videlicet  humiles,  qui  pauperes  spiritu  dicti  sunt,  ex 
B  ejus  praedicatione  generantur.  Sed  oportet  ut  in  his 
omnibus  ipsa  historiaesubtiliter  verba  pensemus.  Ait 
enim : 

CAPUT  XXIV. 

Vers.  16.  —  Pater  eram  pauperum,  etcaiisam  quam 
nesciebam  diligentissime  investigabam. 

41.  PrcBStat  bonum  opus  ex  affectu  facere,  quam  ex 
prcecepU).  —  Plerumque  enim  multa  homines  paupe- 
ribus  largiuntur,  non  quia  eosdem  pauperes  diligunt, 
sed  quia  si  minime  tribuant,  iram  judicis  superni 
formidant ;  qui  si  Deum  non  metuerent,  quae  habent 
dare  noluissent.  Et  quidem  in  bono  opere  primus  in- 
cipientium  gradus  est  ut  qui  adhuc  proximum  sicut 
se  nescit  diligere,  jam  tamen  incipiat  judicia  super- 


minatio,  et  contra  infirmitatem  salus  vocatur.  Hinc  p  na  formidare.  Quia  igitur  aliud  est  bonum  opus  ex 

A*  1  **  *  V**A  V^*  M  *  *  V  ■  a  V  ^*^  * 


etiam  de  iniquis  dicitur  :  Fiant  vice  illorum  tenebrce, 
et  lubricum  (Psal.  xxxiv,  6),  ut  scilicet  per  tenebras 
*  quo  ire  debent  non  videant,  qui  etsi  recta  viderent, 
in  eis  tamen  per  lubricum  stare  non  possent.  ^  Isti 
itaque  per  lubricum  inter  bona  claudicant,  illi  per 
tenebrasquae  bona  sequantur  ignorant.  Sanctaitaque 
Ecclesia  extremis  tribulationibus  deprehensa,  anti- 
quorum  reminiscitur  temporum,  quando  et  docendo 
illuminare  consueverat,  et  adjuvando  firmare,  et 
praecedentis  membri  sui  ore  loquitur,  dicens  :  Ocu- 
lus  fui  ccBco,  et  pes  claudo. 

[Vet.  XXI.]  40.  CcBd  sunt  gentiles,  claudi  vero 
Judcei.  — Quae  quia  duos  in  se  populos  collegit,  Ju- 
daicum  scilicet  atque  gentilem,  recte  etiam  potest 
caeco  gentilis,  claudo  autem  Judaicus  populus  desi-  j) 
gnari.  Gentilis  quippe  quasi  oculos  non  habuit,  quia 
non  acceptalege  non  vidit  quo  ire  debuisset.  At  contra 
Judaicushabens  oculos,  claudus  fuit,  quia  legem  qui- 
dem  sciendo  tenuit,  sed  in  ea  gressum  recti  operis 
non  tetendit.  Si  enimgentilis  populuscaecusminime 
fuisset,  propheta  non  diceret  :  Populus  qui  sedebat 


praecepto,  aliud  vero  etiam  ex  affectu  facere,  sanctus 
vir  ut  mentem  nobis  suae  operationis  insinuet,  dicat : 
Pater  eram  paupemm.  « Non  enim  patronum  se,  vel 
proximum,  vel  adjutorem  pauperum,  sed  patrem 
fuisse  testatur,  quia  nimirum  "^  magno  charitatis  offi* 
cio  studium  misericordiae  vertit  in  affectum  naturae, 
ut  eos  quasi  filios  cerneret  per  amorem,  quibus  quasi 
pater  praeeiat  per  protectionem.  Quia  igiturvis  mi- 
sericordiae  illius  naturam  fuerat  imitata,  patrem  se 
pauperum  fuisse  commemorat.  Ubi  etiam  subdit : 

CAPUT  XXV. 

Ibid.  —  Et  causam  quam  nesciebam  diligentissime 
investigabam. 

42.  Etsi  nulla  bona  opera  negligenda,  mimra  to* 
men  potioribus  postponi  debent. —  In  quibus  videlicet 
verbis  pensandasuntomnia  quam  distincte  narren- 
tur,  quod  nulla  ab  eo  merces  praetermittitur.  Justns 
quippe  est  in  actionibus  suis,  pius  in  infirmitatibus 
proximorum,  strenuus  in  negotiis  pauperum.  Qui  enim 
aeternae  retributionis  bona  cogitat,  necesse  est  ut  ad 


*  1  Laud.,  et  vestivit  m$  iieut  vestimentum.  In  Bel- 
lov.,  et  vestm  me. 

'  Germ.,  JBellov.  et  Norm.,  eeeci  oculum....  pedem 
etaudi. 

'  Germ.,  i  Laud.  et  Corb.  Germ.,  quo ;  S  Laad., 
qua  irenon  videant,  qui  etsi  recta  vidertni..,  stare non 
possint.  Ita  quoque  Norm. 


^  lidem  Mss.,  praeter  Germ.,  iste...  clauidieat, 
ille...  ignorat. 

^  Germ.,  duo  Laud.,  Corb.  Germ.  et  Norm.,  tii«e- 
teraverunt. 

*  Duo  Laud.,  Corb.  Germ.  et  Norm.,  mm  ergo. 

^  Gemet.,  magnee  charitatis  officio. 


iS5 


MORALIUM  LIB.  XIX.  —  IN  CAPUT  XXVm  B.  JOB. 


IM 


omnem  le  causam  secQtnrae  mercedis  extendat.  Hinc  A  viant,  '  alia  qoae  a  terrae  tactn  minime  disjnngnntnr. 


enim  per  Salomonem  dicitnr :  Qui  Deum  timet,  nihil 
negti^t  (Ecele.  vii,  19) .  Hinc  etiam  Paulus  ait :  Ad  om- 
ns  opus  banum  parati  {II  Tim,  u,  21).  Sed  inter  haec 
sciendnm  est  qnia  aliquando  in  actionibus  nostris  mi- 
norabona  praetermittendasunt  proutilitate  majorum. 
Nam  qnis  ignoret  esse  boni  operis  meritum,  mortuum 
sepelire  ?  et  tamen  cuidam  qui  ad  sepeliendum  pa- 
trem  se  dimitti  poposcerat  dictum  est :  Sine  ut  mor- 
iui  iepeliantmartuas  suos,  tu  autem  vade  et  annuntia 
regnum  Dei  (Luc,  ix,  60).  Postponendum  namque 
erat  obsequium  bnjus  ministerii  officio  praedicatio- 
niSy  quia  illo  carne  mortuos  *  in  terram  conderet,  isto 
antem  anima  mortnos  ad  vitam  resuscitaret.  Per 
prophetam  quoque   primatibus  synagogae  dicitnr : 


Oculus  quippe  iuci  intenditur,  etnecaecari  valeat,t 
pulvere  custoditur.  Pes  vero  tunc  suum  officium  re- 
cte  peragit,  cum  suscipiendum  terrae  pulverem  non 
refugit.  Quae  tamen  corporis  membra  vicissim  sibi 
sua  officia  impartiendo  copulantur,ntpesocnliscnr- 
rat,  et  ocnlus  pedi  prospiciat. 

44.  Membra  Eccleeiw,  etei  offido  distincta,  suni 
charitate  conjuncta,  —  Sic  itaque  sic  sanctae  EcclesiaB 
membra  debent  et  officio  esse  distincta,  et  charitate 
conjnncta,  ut  summi  viri  eorum  ^  viam  provideant, 
qui  in  terrenis  negotiis  vacant,  quatenus  velut  ad 
lumen  oculorum  pes  ambulet,  et  rursum  quidquid 
terrenis  negotiis  implicati  agunt,  hoc  ad  majomm 
utilitatem  referant,  ut  pes  cujus  via  prospicitur,  non 


Qwjerite  judicium,  subvenite oppresso  (Isai.  i,  17).  Et  g  sibi  tantummodo,  sed  etiam  oculis  gradiatur.  Dum 


tamen  Paulns  apostolus  dicit :  Contemptibiles  qui 
sunt  in  Ecclesia,  illos  constituite  ad  judicandum  (I  Cor. 
Yi,  4).  Anditores  etenim  snos  ad  virtutem  sapientiae, 
ad  lingnamm  genera,  ad  prophetiae  quoque  indaganda 
mysteria  succendebat,  dicens : '  ^mulamini  spiri-- 
talia,  magis  autem  ut  prophetetis  (I  Cor.  xiv,  1).  Sed 
qnia  spiritalia  dona  non  caperent,  si  terrena  eos  ne- 
gotia  depressissent,  longe  ante  praemisit,  dicens: 
Contemptihiles  qui  sunt  in  Ecclesia,  illos  constituite  ad 
judicandum  (I  Cor.  vi,  4).  Ac  si  aperte  dicat^  qui 
minoris  meriti  snnt  in  Ecclesia^  et  nullis  magnorum 
donorum  virtutibus  pollent,  ipsi  de  terrenis  negotiis 
jndicent,  quatenus  per  quos  magna  nequeunt,  bona 
minora  suppleantnr.  Quos  et  contemptibiles  nomi- 


itaque  sibi  invicem  alterna  administratione  conve- 
niunt,  miro  modo  agitur,  ut  quia  electi  quique  vicis- 
sim  sibimet  impendendo  quod  valent  faciunt,  eomm 
fiant  opera  etiam  quae  facere  ipsi  non  possunt. 

45.  Necessitate  suadente,  contemplatio  intermiUenda, 
ut  proximi  utilitati  serviatur,  —  Sed  inter  haec  scien- 
dum  est  quia  cum  proximorum  causis  exterioribns 
qui  apte  deserviant  desunt,  debent  hi  quoque  qni 
spiritalibus  donis  pleni  sunt  eorum  infirmitati  con- 
descendere  terrenisque  illorum  necessitatibus,  in 
quantnm  decenter  valeant^  charitatis  condescensione 
servire.  Nec  taedere  animum  debet,  si  sensus  ejns 
contemplattoni  spiritalium  semper  intentus  aliquando 
dispensandis  rebus  minimis  quasi  minoratus  inflecti- 


nat,  et  tamen  sapientes  vocat,  cum  dicit :  Sic  non  q  tur,  quando  illud  Yerbum  per  quod  constant  omnia 
.      .-  •  ..  •   ..        -*-*-.      creata,  ut  prodesset  hominibns,  assumpta  humani- 

tate,  voluit  paulominus  '^  ab  angelis  minorari.  Qnid 
ergo  mirum  si  homo  se  propter  hominem  attrahit, 
dum  creator  hominumetangelomm  formam  hominis 
propter  hominem  suscepit  ?  Nec  tamen  minoratnr 
sensus  cum  sic  attrahitur,  qnia  tanto  subtilins  snpe- 
riora  penetrat,  quanto  humilins  pro  amore  conditoris 
nec  inferiora  contemnit.  Quid  indignnm  nobis  vel 
difficile  est,  si  supra  infraque  animum  ducimus,  qni 
eadem  manu  corporis  lavamus  faciem,  qua  etiam 
calceamus  pedem?  Beatus  igitur  Job  628  qnia  cnm 
magna  ageret  minima  non  despexit,  dicat :  [Vet. 
XXIIL]  Et  causam  quam  nesciebam  diligentissime 
investigabam. 

46.  In  judieiis  non  simus  prcedpites.  Majora  mmt- 
na  tardius  credenda ;  sed  cum  agnoscuntur,  citius  pti-' 
menda.  —  Qua  in  re  notandUm  video  ne  ad  profe- 
rendam  sententiam  nnquam  praecipites  esse  debea- 
mus,  ne  temere  indiscussa  judicemus,  ne  quaelibet 
mala  audita  nos  moveant,  ne  passim  dicta  sine  pro- 
batione  credamus.  Quod  profecto  perpelrare  perti- 
mescimus,  siauctoris  nostri  subtilius  facta  pensamns. 
Ipse  qnippe  ut  nos  a  praecipitata  sententiae  prolatione 
compesceret,  cnm  omnia  nnda  et  aperta  sint  ocnlis 


estsapiens  inter  vos  quisquam,  quipossit  judicare  627 
inter  fratrem  suum  (Ibid.,  5)  ?  Qua  ex  re  quid  colligi- 
tnr,  nisi  ut  hi  terrenas  causas  examinent,  qui  exte- 
riomm  remm  sapientiam  percepemnt  ?  Qui  autem 
spiritalibus  donis  ditati  sunt,  profecto  terrenis  non 
debent  negotiis  implicari,  ut  dum  non  coguntur  in- 
feriora  bona  disponere,  exercitati  valeant  bonis  su- 
perioribns  deservire. 

[Vet.  XXIL]  43.  Qui  per  se  non  possunt,  per  alios 
offcia  charitatis  exercere  tenentur.  —  Sed  cnrandnm 
magnopere  est  nt  hi  qni  donis  spiritalibus  emicant 
neqnaquam  proximomm  infirmantium  negotia  fundi- 
tnsdeserant,  sed  haecaliis  quibus  dignum  est  tractan- 
da  committant.  Unde  Moyses  quoque  acpopulum  vi- 
ros  pro  se  septuaginta  constitnit,  ut  quanto  se  ab  j^ 
exterioribns  cansis  absconderet,  tanto  ardentins  in- 
tMnm  penetraret.  Sicqne  fit  nt  summi  viri  magis  ad 
spiritdia  dona  proficiant,  dum  eomm  mentes  res  infi- 
mae  non  ooncnlcant ;  et  mrsnm  viri  in  Ecclesia  ultimi 
une  bono  opere  non  vivant,  .dnm  in  rebus  exterio- 
ribos  inveninnt  recta  qnaeagant.  Sancta  quippe  Ec- 
desia  sic  oonsistit  nnitate  fidelium,  sicut  corpus  no- 
stram  miitnm  est  compage  membromm.  Alia  namqne 
Mint  membra  in  corpore  qnae  intnendae  luci  deser- 


*  i  Laod.,  tii  tmram  eoneederet.  Germ.,  morUios 
agpeUret. 

*  Vindoc.^  mmulamini  dona  meliora. 

'  Germ.  et  poeter.  Editi,  alia  quof  a  tefreno  actu^ 


Nostram  lect.  confirmant  Mss.  Corb.,  Germ.  Norm., 
dno  Laud.,  Vindoc.,  Tnron.  et  vet.  Edit. 

^  Gemet.,  Utic.  et  Beccens.,  eorum  vitam. 

^  Omittitnr,  ab,  in  pler. 


If7 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


1S8 


ejQS,  mala  tamen  Sodom»  nolait  andita  jndicare, 
qm  ait :  CUmar  Sodomorum  et '  GomorrhworHm  mulU' 
plicahu  est,  et  peccatum  eorum  aggramtum  e$t  nimis; 
deseendam  et  tidebo  utnm  clamorem  qui  venit  ad  me 
opere  compleverint,  an  non  est  ita,  ut  sciam  (Genes, 
XVIII,  20).  Omnipotens  itaqne  Dominns  (2,  9.  1,  c. 
Deus  omnipotens)  et  omnia  sciens,  cnr  ante  proba- 
tionem  qnasi  dnbitat,  nisi  nt  gravitatis  nobis  exem- 
plnm  proponat,  ne  mala  bominnm  ante  praesnmamns 
credere  qnam  probare?  Ecce  per  angelos  ad  cogno- 
scenda  mala  descendit,  moxqne  facinorosos  percntit ; 
atqne  ille  patiens,  ille  mitis,  ille  de  qno  scriptum 
est:  Tu  autem  Domine,  cum  tranquillitate  judicas 
(Sap.  XII,  18),  ille  de  qno  scriptnm  est  mrsnm: 
Dominus  patiens  est  redditor  {Eccli.  v,  4);  tanto  cri- 
mine  involntos  inveniens,  qnasi  patientiam  praeter- 
misit,  et  diem  extremi  jndicii  exspectare  ad  vin- 
dictam  nolnit,  sed  eos  igne  judicii,  ante  jndi- 
cii  diem  praevenit.  Ecce  malnm  qnasi  cnm  diffi- 
cnltate  credidit  cnm  andivit,  et  tamen  sine  tarditate 
percnssit,  cnm  vemm  cognoscendo  reperit,  nt  nobis 
videlicet  daret  exemplmn,  qnod  majora  crimina  et 
tarde  credenda  snntcnm  andinntnr,  et  citins  pnnien- 
da  snnt  cnm  veraciter  agnoscnntnr.  Hnjns  ergo  di- 
tigentisB  beatns  Job  sollicitndinem  gerens,  ait :  Et 
eausam  quam  nesciebam,  diligentissime  investigabam, 
Qnae  scilicet  verba  etiam  per  vocem  Ecclesiae  ad  in- 
terpretationem  typicam  possnmns  non  inconvenien- 
ter  referre.  Ipsa  qnippe  *  perelectos  snos  cnm  mala 
caraalinm  jndicat,  hoc  qnod  nescit  investigat,  qnia 
mala  qnae  nescit  operando  investigat  per  jndicinm 
corrigendo.  Sancta  itaqne  Ecclesia  cnm  injnstornm 
fnerit  ad  tempns  improbitate  compressa,  reminisci- 
tnr  dicens :  Causam  quam  nesciebam  diligentissimein' 
vestigabam.  Ac  si  aperte  dicat :  Mala  qnae  in  eleotis 
meis  agendo  non  noveram,  in  iniqnis  hominibns  di- 
stricte  jndicando  plectebam.  Et  qnia  nnnc  virtnte 
pradicationis  snae  diabolnm  conterit,  atqne  ex  ejus 
(m  nninscnjnsqne  qnem  snscipit  animam  rapit,  se* 
qoitnr  dicens : 

CAPUT  XXVI    [Rec,  XV]. 

Yers.  17. — Conterebammolasiniqui,  etdedentibus 
illius  auferebamprmdam. 

ktl.  Ecclesia  diaboh  prmdam  eripit,  cwn  aliquem  ab 
errore  aut  peccato  reoecat.— 0  qnalem  de  ore  diaboli 
pnedam  tnlit,  qnando  ipsnm  raptorem  Sanlnm 
convertendo  rapnit  qnando  adhnc  spiransminaram, 
acceptis  epistolis ,  pergebat  Damaacnm  ,  et  dnm 
perseqnendo  fideles  ^  congregaret  praedam  diabolo, 
cognoscendo  fidem  ipse  aggregatns  est  Christo  {Act. 
IX,  S)!  Toties  ex  iniqni  dentibus  Ecclesia  praedam 
toUty  qnotiea  ex  erroris  morsn  animam  praedicando 


A  diripnit.  Qnis  namqne  iniqnns  verins  dici  potesl, 
qnamdiabolns?  Cujns  molas  conterimns,  qnotiesdis- 
scrcndo  contra  ejns  insidias  occnlta  illins  machina- 
menta  629  monstramns;  ac  si  de  ejns  dentibns 
praedam  tollimns,  quia  mentem  qnam  jam  ad  pecca- 
tnm  frangendo  momorderat,  ad  salntem  vitae  conver- 
tendo  revocamns.  [Vet.  XXIV.]  Per molas qnippe oc- 
cnltae  ejus  insidiae,  per  dentes  vero  aperta  jam  cnlpae 
perpetratio  demonstratur.  De  qnibns  nimiram  molis 
ac  dentibus  per  Psalmistam  scriptnm  est :  Deus  vero 
*  conteret  dentes  eorum  in  ore  ipsorum,  molas  leonum 
confringet  Dominm  {Psal.  lvii,  7).  Sed  sanctus  vir 
ante  se  asserit  molas  conterere,  nt  post  de  dentibns 
illins  praedam  potnisset  anferre,  qnia  tnnc  veraciter 
praedam  de  ejns  dentibns  tollimns,  cnm  prins  molas 

B  illius  conterere  scimns.  Prins  enim  necesse  est  oc- 
cnlta  consilioram  illins  machinamenta  prodere,  nt 
anditoris  nostri  animam  valeamns  postmodnm  ab 
aperto  lapsn  revocare.  Hnjns  iniqni  molas  ipse  snm- 
mns  pastor  Ecclesiae  praedicando  conterebat,  cnm  di* 
ceret :  Sobrii  estote  et  vigilate,  quia  adversarius  vester 
diabolus  tanquam  leo  rugiens  drcuit,  qwerens  quem 
devoret;  cui  resistite  fortes  in  fide  {I  Petr.  v,  8).  Con- 
tra  hnnc  leonem  sancta  Ecclesia,  qnia  ejns  insidias 
conspicit,  fidei  canlas  mnnit.  Cnjus  toties  molas  fran- 
git,  qnoties  haereticornm  argnmenta  destrait ;  toties- 
qne  'ab  ejns  dentibns  praedam  diripit,  qnoties  ab 
errore  qnempiam  praedicando  convertit.  Et  quia  ple- 
riqne  jnstoram  tnnc  erant  qni  se  ecclesiasticae  pacis 
tempore  ab  hoc  mnndo  exitnros  esse  crediderant, 

Q  beatns  Job  dum  sna  narrat,  voces  qnoqne  jnstornm 
seqnentinm  indicat,  dicens : 

CAPUT  XXVII  [Rec.  XVI]. 

Vers.  18.  —  Dicebamque:  In  nidulo  meo  moriar, 
et '  sicut  palma  multiplicabo  dies. 

48.  Ejus  filii,  si  pace  frui  desiderant,  in  ejus  nido 
et  sinu  remaneant.  —  Qnid  hoc  loco  per  nidi  nomen 
exprimitur,  uisi  tranqnilla  qnies  fidei,  qna  nnnsqnis- 
que  infirmns  nntritnr  ?  Multitudo  qnippe  illa  bono- 
ram,  qnse  persecntionum  temporibus  fnerit  depre- 
hensa,  nntrimentorum  suorum  dies  qnasi  in  nido,  sic 
in  loco  qnietis,  explere  se  credidit.  Nam  nisi  sanota 
Ecclesia  infirmos  qnosqne  filios  nnnc  in  nido  pacis 
enntriret,  Psalmista  non  diceret :  Etenim  passer  tn- 
D  venit  sibi  domum,  et  turtur  nidum,  ubi  reponatpuHos 
suos  {Psal.  Lxxxiii,  4).  Jam  qnippe  domnm  invenit 
sibi  passer,  qnia  aeternnm  coeli  habitaculum  no^r 
Redemptor  intravit.  Et  tnrtnr  invenit  nidnm,  qnia 
sancta  Ecclesia  amore  conditoris  affecta,  crebris  ge- 
mitibns  ntitnr,  et  velnt  nidnm  sibi,  id  est  pacatissi- 
mam  fidei  qnietem  constrait,  in  qna  crescentes  filioa 
qnasi  plnmescentes  pnllos,  qnousqne  ad  snperiora 


^  Gemet.  ac.  plur.  Norman.,  et  Gomorrhm. 

'  Vindoc.,  per  prcslatos  suos. 

'  Ita  Mss.  Anghc.  et  nostri,  praeter  Corb.  Germ., 
nbi  nt  in  Ed.  tnm  vet.  tnm  recentioribns  legitnr, 
eongregatet  ptebem, 

^  Plnrimi  Mss.,  contrivit.,.  confregit. 


»  Hebraice  SlHD  sicnt  arena.  Attamen  S*Tn  qni- 
bnsdam  Hebraeis  phoenix  est.  Et  qnia  ^ecvi^  Graece 
sigAificat  palmam,  hinc  interpretes  vertenint  sieui 
pailma.  Aliis  placet  eo  loci  mentionem  injectam  phcie* 
nicis  avis  famosissimae,  sed  fabnlosissimae. 


It9 


MORALIUM  LIB.  XIX.  —  IN  CAPUT  XXVIII  B.  JOB. 


m 


evoleQt,  cbaritatis  gremio  calefactos  fovet.  Igitnr  A  mem,  pro  acqnirendis  divitiis  atqae  hoBoribiis  tole- 


quia  tmic  emnt  qui  pacis  tempore  se  ad  sapema  mi* 
grare,  id  est  a  nido  evolare  crediderunt,  eoram  vox 
beati  Job  voce  praBvenitar,  cum  ait :  Dkebamque : 
In  fUdilo  meo  fnariar.  Quia  vero  hoc  ipsam  sibi  pa- 
cis  otiam  ex  maltoram  dieram  longitadine  promitte- 
bant,  recte  sabjangit,  dicens :  Et  sicut  palma  multi" 
plicabo  dies.  Palma  enim  tarde  proficit,  sed  dia  in 
viriditate  sabsistit.  Cam  maltis  aatem  difficaltatibas 
sancta  Ecclesia  ad  fidei  statam  venit,  et  pro  collectione 
pltirimoram  in  ejasdem  fidei  gloria  diatias  stare  con- 
capiscit.  630  Sicat  palma  ergo  maltiplicare  se  dies 
credidit,  qaae  emergente  sabit»  tentationis  articalo, 
pacis  saae  gratiam  et  tarde  a  fidelibas  adeptam,  et 
citios  ab  infidelibas  interceptam  dolet. 

[Vet  XXV.]  49.  Cur  jusH  palmw  comparantur. — 
Nec  immerito  jastoram  vita  palmae  comparatar,  qaia 
scilicet  palma  inferias  tacta  aspera  est,  et  qaasi  ari- 
dis  oorticibas  obvolota ;  saperias  vero  et  visu  fracti- 
bos  palchra ;  inferias  corticam  saaram  involationi- 
basangastatar,  sed  saperias  amplitadinepalchra  vi« 
riditatis  expanditar.  Sic  qaippe  est  electoram  vita, 
despecta  inferius,  saperias  pulchra ;  in  imo  ista  quasi 
multis  corticibus  obvolvitur,  dum  innumeris  tribula- 
tionibus  angustatur,  in  snmmo  vero  illa  qaasi  pul- 
chrae  viriditatis  foliis  amplitudine  retributionis  ex- 
panditur.  Habet  quidem  aliud  palma  quo  a  cunctis 
arborum  generibus  differt.  Omnis  namque  arbor  in 
•uo  robore  juxta  terram  vasta  subsistit,  sed  crescen- 


rant,  et  earum  rerum  se  abstinentia  cruciant  ad  quas 
adipiscendas  festinant;  superna  autem  laboriose  qu»- 
rere  tanto  magis  dissimulant,  quanto  ea  retribui  tar* 
dius  putant.  Hi  itaque  quasi  akarum  arborum  more 
deorsum  vasti  sunt,  sursum  angusti,  quia  fortes  in 
inferiora  subsistunt,  sed  ad  superiora  deficiunt.  At 
contra  ex  qualitate  palmarum  designatur  proficiens 
vita  justorum,  qui  neqaaquam  sunt  in  terrenis  stu* 
diis  fortes,  et  in  coelestibas  debiles ;  sed  longius  a.U 
que  distantius  studiosos  se  Deo  exhibent  quam  88&- 
culo  fuisse  meminerunt.  Nam  cum  quibusdam  per 
praedicatorem  uostrum  dicitur  :  Humanum  dico,  pro» 
pter  infirmitatem  camis  vestrm;  eicut*  enim  exhibui- 
stis  membra  vestra  servire  immunditia  et  iniquHati  ad 
3  iniquitatem,  ita  nunc  exhibete  membra  vestra  ^  servire 
justiticB  in  sanctificationem  (Rom.  vi,  19) ;  eorum  pro- 
cul  dubio  infirmitati  condescenditur^  ac  si  eis  aper- 
tius  diceretur :  Si  nequaquam  amplius  potestis,  sal- 
tem  tales  estote  in  fructu  bonorum  operum,  quales 
faistis  dudum  in  actione  vitiorum^  ^  ne  debiliores  vos 
habeat  sancta  libertas  charitatis,  quos  in  came  vali- 
dos  habuit  usus  terrenae  voluptatis. 

[Vet.  XXVI.]  50.  Non  vero  palmee  comparantur 
qui  cum  bene  cceperint,  minime  perseverant.  —  Sunt 
vero  nonnulli  qui  cum  coele^tia  appetunt,  631  at- 
que  hujus  mundi  noxia  facta  derelinquunt,  ab  in- 
choatioue  sua  quotidie  inconstantiae  pusillanimitate 
deficiunt.  Quibus  hos  nisi  arbustis  reliquis  similes 


do  snperius  angustatur,  et  quando  paulisper  subli-  ^  dixerim  qui  nequaquam  tales  superius  surgunt  qua 


mior,  tanto  in  altum  subtilior  redditur.  Palma  vero 
'  minoris  amplitudinis  ab  imis  inchoat,  etjuxtara- 
mos  ac  fructus  ampliori  robore  exsurgit ,  et  quae  te- 
nuis  ab  imis  proficit,  vastior  ad  summa  succrescit. 
Quibus  itaque  alia  arbusta  nisi  terrenis  mentibus 
inveniuntur  esse  similia,  inferius  vasta,  superius  an- 
gusta  ?  quia  nimirum  omnes  hujus  saeculi  dilectores 
in  terrems  rebus  fortes  sunt  (Dist.  47,  c.  3),  incoe- 
lestibus  debiles.  Nam  pro  temporali  gloria  usqne  ad 
mortem  desudare  appetunt,  et  pro  spe  perpetaa  ne 
parum  quidem  in  labore  subsistunt.  Pro  terrenis  lu- 
cns  quaslibet  injurias  tolerant,  et  pro  coelesti  mer- 
eede  vel  tenuissimi  verbi  ferre  contumelias  recusant; 
terreno  judici  toto  etiam  die  assistere  fortes  sunt,  in 
oratione  vero  coram  Domino  vel  unius  horae  mo- 


les  inferius  oriuntur?  Hi  quippe  ^  ad  conversionem 
venientes  non  tales  quales  coeperunt  perseverant,  et 
quasi  more  arborum  inchoatione  vasti  sunt,  sed  te-* 
nues  crescunt,  quia  paulisper  per  augmenta  tempo- 
rum  patiuntur  detrimenta  virtutum.  Sensim  quippe 
in  eis  desideria  superaa  languescunt ;  et  qui  robusta 
ac  fortia  proposuerant,  debilia  atque  infirma  consum- 
mant;  dumque  aetatis  augmento  proficiunt,  quasi 
flexibiles  crescunt.  Palma  vero,  sicut  dictum  est, 
^  vastioris  in  summitate  est  quam  esse  coeperit  qaan- 
titatis  ex  radice,  quia  saepe  electorum  conversio  plus 
finiendo  peragit  quam  proponit  inchoando ;  et  si  te- 
pidius  prima  inchoat,  ferventius  extrema  consum- 
mat,  videlicet  semper  inchoare  se  aestimat,  et  idcirco 
infatigabilis  in  novitate  perdurat.  Hanc  scilicet  ju- 


mento  lassantur.  Saepe  nuditatem,  dejectionem,  fa-  ^  storum  constantiam  propheta  intuens,  ait :  Quicon- 


i  tta  cum  Mss.  Norm.,  Laud.,  Turon.,  Vindoc., 
Bellov.,  vet.  Ed.,  cujus  lectionis  loco  in  Germ.  etin 
Ed.  recent.  habetur  palma  vero  minor  ab  imis.  Corb. 
Germ.  habet  minoris  altitudinis, 

*  Deest  eiiuii  in  plerisque. 

'  Gemet.,   servire  justitice  Deo  in  sanctificatuh' 


^  Hic  multum  variant  Codices  mss.  et  Editi.  Tu- 
ron.  habet:  ne  debiliores  vos  habeat  sancta  libertas, 
fuos,  etc.  Norman.cum  1  Laud.,n«....  libertasaeris 
qno$.  Corb.  Germ.,  nec  debiUores....  libertas  aeris 
fWf.  Vindoc.,  ne  debiliores  vos  habeat  sancia  /t6er- 
taf,  eti  quos  tn  came  vaUdos  Kabeni  usus  terrente  vo* 
kmUUis.  Codex  Bellov.  hic  est  cormptas.  Vetaa  Ed« 


Paris.,  ne  debiliores...  sancti  libra  operis,  quos. Gertn. 
et  Edit.  Basil.,  sancta  liberias  hceredes  quos.  Gilot.  ita 
habel.  In  omnibus  Mss.  legitur  quos,  non  quam,  ut 
in  Ed.  Gussanv.  Gratianus  etiam  legit  quos,  ut  vi- 
dere  liquet  dist.  47,  c.  Omnes. 

B  Germ.,  duo  Laud.,  Gemet.,  aliique  Norm.,  tn 
conversatione  venientes.  Corb.  Germ.  et  Prat.,  tn  con' 
versationem. 

*  Sic  duo  Laud.,  Corb.  Germ.,  Norm.,  etc.  Edito- 
rum  vero  non  eadera  est  lectio.  In  vet.  ut  in  ms« 
Germ.  le^itur :  vastior  in  summitate  est  quam  esse  ecB' 
peritqualitatis  ex  radice.  Poster.  eadem  nabent,  dem- 
pta  voce  qualitaUs,  quam  Corb.  Germ.  servavit. 


131 


SANCTI  6REG0RU  BfAGNI 


132 


fidunt  in  Domino,  mutahunt  fortUudinm  suam,  assu-  A 
meni  pennoi  ut  aquUa,  eurrent  et  non  laborabunt,  am- 
bulabufU  et  nondelicient(I$ai.  xl,  3i).  Mntantqnippe 
fortitadinem,  qaia  fortes  stndent  esse  in  spiritali 
opere,  qni  dndnm  fuerant  fortes  in  came.  Assamunt 
aatem  pennas  at  aqailae,  qaia  contemplando  volant. 
Carrant  et  non  laborant,  qaia  velocibas  magna  cele- 
ritate  prasdicant.  Ambalant  et  non  deficiant,  qaiain- 
tellectas  sai  velocitatem  retinent,attardioribascon- 
descendant.  In  conctis  vero  bona  qaa8  accipiant 
qaanto  aliis  libenter  accommodant,  tanto  ipsi  incom- 
matabiles  in  novitate  perdorant ;  et  qai  tenaes  a  ra- 
dice  inchoationis  exeant,  fortes  in  culminis  perfe- 
ctione  convalescant.  Dicat  itaqne  beatus  Job  ex  per- 
sona  saa,  dicat  ex  voce  sanctae  Ecclesiae  *  pro  his 
qaos  pacis  tempore  ad  se  conversos  habuerat,  atque  3 
in  bonis  moribas  perseveraturos  credebat :  Dicebam- 
que  :  In  nidulo  meo  moriar,  et  sicut  palma  multipli^ 
cabo  dies, '  Quasi  enim  palma  multiplicare  se  dies 
credidit,  quae  mentes  fidelium  ad  extremum  usque 
robustiores  exsargere  putabat.  Cum  enim  multorum 
corda '  persecutionibus  cceperint  lassata  mollescere, 
dolet  jam  in  se  quasi  ad  debilitateni  tendere,  quos 
mirabatur  fortia  proposuisse.  Et  ^  quia  mente  sem- 
per  spiritali  scientiae  intendit^  recte  subjangitur. 

CAPUT  XXVIII. 
Vers.  19.  —  Radix  mea  aperta  est  secus  aquas. 

51.  Spiritali  scienticB  semper  intendit  Ecclesia.  — 
Juxta  aquas  enim  radix  aperitur,  quando  ad  perci- 
pienda  veritatis  fluenta  latenter  cogitatio  mentis  ex-  q 
panditur.  Ut  enim  in  superiori  libro  jam  diximus 
(Lib.  vni,  n.  81),  solet  in  sacro  eloquio  radicis  no- 
mine  occulta  cogitatio  designari.  Radicem  igitur  no- 
stram  secus  aquas  aperimus,  cum  infusioni  intimae 
cogitationem  taciti  cordis  intendimus.  [Vet.  XXVIL] 
Quae  scilicct  verba  ^  si  ad  vocem  sanctae  Ecclesiae 
ducimus,  radix  illius  ipsa  debet  incarnatio  Redem- 
ptoris  intelligi.  Quae  juxta  aquas  aperta  est,  dum 
Deus  invisibilis  per  assumptionem  humanitatis  suae 
patuit  aspectibus  visionis  nostrae.Creator  quippe  qui 
in  divinitate  videri  632  non  poterat,  assumpsit  a 
nobis  unde  videretur  a  nobis.  Radix  ergo  secus  aquas 
aperitur,  quia  auctor  humani  generis  per  humanita- 
tem  suam  hominibus  demonstratur.  Unde  recte  quo- 
qae  per  Psalmistam  dicitur :  Et  erit  tanquam  lignum  ^ 
quod  plantatum  est  secus  decursus  aquarum  (Psal.  1, 
3).  Decursus  quippe  aquarum  sunt  quotidiani  transi- 
tos  deficientium  populorum.  Et  de  semetipsa  Veritas 
dicit :  Si  in  ligno  viridi  htec  faciunt,  in  arido  quid  fiet 


(Luc.  XXIII,  31)  ?  Lignam  ergo  secus  decarsus  aqoa- 
rum  est,  quia  fructum  etprotectionem  sui  nobis  um- 
braculi  proferens,  apparuit  creator  in  carne,  ut  hu- 
manum  genus  ^  per  resurrectionem  figeret,  quod 
per  defectum  quotidie  ibat  in  mortem.  Sequitur : 

CAPUT  XXIX. 

IfiiD.  —  Et  ros  morabitur  in  messione  mea. 

52.  Eljus  messio  rori  graius  Iribuenda.  —  Subaa- 
dis,  dicebam.  Messio  enim  sanctae  Ecclesiae  non  in-> 
convenienter  accipitur,  cum  perfectae  animae  a  cor* 
poribus  abstractae,  velut  maturae  segetes  a  terra  de- 
cisae,  ad  coelestia  horrea  ^  demigrant ;  quod  quia 
non  nostra  virtute,  sed  ccelesti  gratia  largiente  agi- 
tur,  bene  ait :  Et  ros  morabitur  in  messione  mea.  Ros 
namque  desuper  cadit,  messis  deorsum  colligitur. 
Ergo  ros  moratur  in  messione,  quia  gratia  desuper 
veniens  agit  ut  digni  sinius  qui  de  inferioribus  col- 
ligamur.  Ipsa  quippe  nos  desuper  infundente,  fru- 
ctum  bonorum  operum  ferimus.  Unde  recte  quoqae 
per  Paulum  dicitur :  Gratia  Dei  sum  id  quod  sum, 
et  gratia  ejus  in  me  vacua non  fuit  (I  Cor.  xv,  10).  Si 
enim  *  quaeratur  quid  sit  ros  desuper  veniens,  ait : 
Gratia  Dei  sum  id  quod  sum.  Si  intueamur  messem 
sab  rore  creseentem,  ait :  Et  gratia  ^us  in  me  va- 
cua  non  fuit,  sed  abundaniius  iliu  omnibus  laboravi. 
Sequitur : 

CAPUT  XXX. 

Vers.  20.  —  Gloria  mea  semper  innovabitur,  et 
arcus  meus  in  manu  mea  instaurabitur. 

53.  Ecclesia  deflet  filios  quos  ad  veterem  vitam  r«- 
dire  cognoscit.  —  Subaudis  dicebam,  Superiori  quippe 
sententiae  conjungiturquod  locutione  continua  subin- 
fertur,  cum  ait :  Dicebamque :  In  nidulo  meo  mo- 
riar,  et  sicutpalmamultiplicabodies.  Ac  deinde  sub- 
jungilur  :  Radix  mea  aperta  est  secus  aquas,  et  ros 
morabitur  in  messione  inea.  Gloria  mea  semper  innova- 
bitur,  et  arcus  meus  in  manu  mea  insiaurabitur.  Cun- 
ctis  vera  scientibus  liquet  quod  ad  vetustam  vitam 
vitia  pertinent,  virtutes  ad  novam.  Hinc  enim  Paalas 
dicit :  Exuentes  vos  veterem  hominem  cum  actibus  suis, 
et  induentes  novum  (Coloss.  iii,  9).  Hinc  rursus  ait  : 
Vetus  homo  noster  simul  crucifixus  est  (Rom.  vi,  6). 
Hinc  Psalmista  ex  typo  humani  generis  loquens,  in- 
ter  malignos  spiritus  deprehensus  dicit :  Inveteravi 
inter  omnes  inimicos  meos  (Psal.  vi,  8).  A  fervore 
etenim  mentis  vel  inter  spiritales  inimicos,  vel  inter 
camales  •  quosque  proximos,  ipso  aliquo  modo  vi- 
vendi  usu  *^  veterascimus,  et  assnmptae  novitatis  spe- 
ciem  fuscamus.  A  quatamen  vetustate  qaotidie  *^  si 


*  In  recent.  Ed.  omissam  particulam  pro  sapple- 
vimas  ex  Mss.  et  vet.  Vul^. 

*  Vitiose  in  Gilot.,  Vatic,  Gussanv.,  quasi  enim 
palmam.  Emend.  ex  antiq.  Cod.  sive  Mss.  sive  ex- 
casis. 

'  Al.,  persecutionis  tempore. 

*  Gemet.,  quia  semper  mentem  spirituali,  etc.  Ta- 
ron.,  mentes,  etc. 

'  Vindoc.,  si  a  voce  sancUe  Ecclesite. 

*  1  Laad.,  per  resurrecUonem  fieret. 


^  Corb.  Germ.,  et  duo  Laud.,  demigrantur. 

'  Norm.,  qumratur  vos  desuper  veniens,  gratia. 
Corb.  Germ.  et  Germ.,  si  enim  qumramtu  vos  desu" 
per  veniens. 

*  1  lja,ud.,quoque. 

^^  Germ.,  Corb.  Germ.  et  Laud.,  veterescimus. 

^*  Ita  duo  Laud.,Corb.  Germ.,  Bellovac.,  Norm., 
etc,  quibus  consentiunt  vet.  Ed.  At  recentioribas 
magis  placuit  lectioqaam  exbibet  Germ.,  si  studh 
eireumipectioms  imvigiUmus. 


m 


MOHALIUM  LIB.  XIX.  -«  IN  CAPUT  XXVUI  B.  JOB. 


13i 


«tudia  circnmspeclionis  invigilent,  orando,  legendo, 
bene  vivendo  renovamor,  qoia  vita  nostra  dum  la- 
crymis  lavatur,  bonis  operibus  exercetur,  sanctis 
meditationibus  tenditur,  ad  novitatem  suam  sine  ces- 
satione  reparatur.  Beatus  igitur  Job  sic  sua  narrat, 
utnostra  significet,  quia  sancta  Ecclesiacum  fideles 
stios  conspicit  ad  vit»  veteris  633  culpas  redire, 
eos  quos  novitatem  mentis  intuetur  perdere,  cogitur 
plorare.  Prasdicator  qnippe  egregius  discipulis  suis 
dicit :  QwB  est  enim  noslra  spe$,  aut  gaudium,  aut 
eorona  glorice?  nonne  vosanteDominum  (I  Thess,  ii, 
19)?  Sancta  ergoEcclesia  quasiamissam  gloriam  de- 
plorat,  cum  fideles  suos  ad  vitam  veteremredire  con- 
siderat.  Ait  enim  :  Diceham :  Gloria  mea  semper  in-- 
novabitur,  quia  eos  quos  *  in  se  novae  vitae  militare 
credidit,  vetustis  desideriis  servire  cognoscit. 

[Vet,  XXVIII.]  ^.  Quot  significentur  in  tacrisScri- 
pluris,  arcus  nomine,  —  Arcus  autem  nomine  in  sa- 
cro  eloqnio  aliquando  malorum  insidiae,  aliquando 
dies  jndicii,  aliquando  vero  ipsa  eadem  sacra  eloquia 
designantur.  Per  arcum  quippe  insidiae  figurantur, 
sicut  per  Psalmistam  dicitur :  Intenderunt  arcum 
suumy  rem  amaram  (Psal.  lxiii,  4).  Per  arcum  quo- 
que  dies  extremi  judicii  designatur,  sicut  per  eum- 
dem  rursum  Psalmistam  dicitnr :  Ostendisti  populo 
tuo  dura,  potasti  nos  vino  compunctionis ;  dedisH  me- 
tuenUbus  te  significationem,  ut  fugiant  a  facie  arcus 
(Psal.  Lix,  5).  In  arcu  enim  quanto  longe  trahitur 
cborda,  tanto  de  eo  districtior  exit  sagitta.  Sic  nimi- 
rum  sic  extremi  judicii  dies  quanto  longe  differtur  ut 
veniat,  tanto  cum  venerit  de  illo  districtior  senten- 
tia  procedit.  Idcirco  autem  diversis  nunc  cladibus 
percutimur,  ut  his  correcti  paratiores  tunc  inveniri 
valeamus.  Unde  illic  praemissum  est :  Ostendisti  po- 
pulo  tuo  dura,  flagella  videlicet  saeculi,  quae  secutu- 
rnm  gravius  judicii  diempraecurrent.  Pota^ti  nosvi- 
no  compunctionis,  ut  terrena  gaudia  in  lacrymas  ver* 
terenUXT.Dedisti  metuentihus  te  signi/icationem,  ut  fu- 
giant  a  facie  arcus,  Ac  si  aperte  diceret :  Hoc  lem- 
pus  misericordiae  est,  iilud  tempus  judicii  erit.  Per 
ista  ergo  hujus  temporis  flagella  significas  quomodo 
tuncpercussurusesquando  non  parcens  judicas,  qui 
sic  districte  modo  percutis  quando  parcis. 

55.  Ipsa  Script,  sacra  arcus  est  EcclesicB.  —  Ali- 
qnando  autem  per  arcum  etiam  sacra  Scriptura  si- 
gnatnr.  Ipsa  quippe  arcus  est  Ecclesiae,  ipsaarcus 
est  Domini,  de  qua  ad  corda  hominum  sicut  ferientes 
sagittaB,  sic  terrentes  sententiae  veniunt.  Unde  recte 
qnoque  per  Psalmistam  dicitur :  Arcum  suum  tetenr- 
dit  et  paravit  illum,  et  in  ipso  paravit  vasa  mortis,  sa- 
gittat  suas  ardentibus  effecit  (Psal.  Yii,  13).  Arcum 
namque  snum  Dominus  tetendit ;  quia  cunctis  pec- 
ettoribusperScripturamsacram  minas  exbibuit.  In- 


A  qno  arcu  scilicet  vasa  mortis  praeparat,  quia  secun- 
dum  eloquii  sui  sententiam  eos  qui  nunc  corrigi  ne- 
gligunt  reprobos  damnat.  In  quo  etiam  sagittas  suat 
ardentibus  effecit,  quia  in  eos  quos  per  terrorem 
corrigit,  accensas  verborum  sententias  emittit.  De 
hoc  praedicatomm  arcn  per  Isaiam  dicitur :  Cum  sa^ 
gittis  et  arcu  *  ingrediuntur  illuc  (Isai.  vii,  S4),  quia 
nimirum  sancti  apostoli  ad  feriendam  gentilis  vitae 
duritiam  cum  districtis  verborum  spiculis  venerunt. 
Quid  igitnr  hoc  in  loco  arcus  nomine  nisi  sacrum  elo- 
quium  debet  intelligi  ?  In  chorda  etenim  Testamen* 
tum  Novum,  in  comn  vero  Testamentum  Vetus  ac- 
cipitur.  In  arcu  autem  dum  chorda  trahitur,  comu 
curvatur ;  ^  sic  in  hoc  eodem  sacro  eloquio  dum 
Testamentum  Novum   legitur,  duritia  Testamenti 

n  Yeteris  emollitur.  Ad  ejus  namqne  spiritalia  et 
blanda  praecepta  illius  634  litterae  se  rigor  inclinat, 
quia  Testamentum  Novum,  dum  quasi  quodam  bona 
operationis  brachio  trahitur,  in  Testamento  Veteri 
severitatis  jnra  flectnntur.  Nec  indecenter  dicimus 
chordam  Testamento  Novo  congruere,  quod  de  in- 
carnatione  dominica  certum  est  exstitisse.  Quasi 
ergo  chorda  trahitur,  et  cornua  curvantur,  quia  dum 
in  Testamento  Novo  incarnatio  mediatoris  agnosci- 
tur,  ad  spiritalem  intelligentiam  rigor  Testamenti 
Veteris  inclinatur.  Ait  igitur  sanctus  vir :  Diceham : 
Gloria  mea  semper  innovahitur,  et  arcus  meus  in  ma- 
nu  mea  instaurabitur. 

H6.H0C  arcurecte  utitur,qui  divina  eloquia  intelligens, 
^  opere  perficit.  —  Arcus  in  manu  est  Scriptura  sacra 
inoperatione.  In  manu  etenim  arcum  tenet  qni  divina 
eloquia  quae  intellectu  cognoscit  operatione  perficit. 
Instauratur  ergo  arcus  in  mann,  dum  quidquid  de  sa- 
cro  eloquio  studendo  cognoscitur,  vivendo  completur. 
Hinc  etiam  Salomondum  fortes  spiritalis  pugnae  de- 
scriberet  bellatores,  ait :  Omnes  tenentes  gladios,  et 
adhella  doctissimi  {Cant.  iii,  8).  Quid  namquein  divi- 
na  Scriptura  per  gladium  fi guretur,  Paulns  aperuit, 
dicens  :  Et  gladium  spiritus,  quod  est  verhum  Det 
(Ephes.  VI,  17).  [Vet.  XXIX.]  Salomon  antem  non 
ait :  Omnes  habentes  gladios,  sed  tenentes,  quia  vi- 
delicet  verbum  Dei  non  est  mirabile  solummodo 
scire,  sed  facere.  Habet  quippe,  sed  non  tenet  gla- 
dium,  qui  divinum  quidem  eloquium  novit,  sed  se- 
cundum  illud  vivere  negligit.  Et  doctus  esse  ad 
^  bella  ^  jam  non  valet,  qui  spiritalem  quem  habet 
gladium  minime  exercet.  Nam  resistere  tentationi* 
bus  omnino  non  sufficit,  qui  hunc  verbi  Dei  tenere 
gladium  male  vivendo  postponit.  Sancta  itaque  Eccle- 
sia,  quae  subsequenti  ^  persecutione  deprimitur,  ma* 
loram  abundantiam  et  bonorum  inopiam  pensana, 
beati  Job  vocibus  damna  sua  praenuntiet,  dicens  : 
Dicebamque :  In  nidulo  meo  moriar,  et  sicut  palma 


*  Vindoc.,  tn  novitate  militare. 

*  Germ.,  Gemet.  ac    alii,  ingredientur.    Corb. 
Germ..  ingrediuntMr. 

*  1  Laud.  et  Gorb.  Germ.,  ticut  m  hoceodm. 

^  Recent.  Ed.,jamncnveUet,  Repngnat  sensus. 


nullique  quoram  copiam  habuerimus  favent  Mss. 

Lectionem  nostram  exhibent  Cod.  Laud.,  Turon., 

Vindoc.,  Norm.,  Corb.  Germ.,  necnon  vet. 

'  Vindoc.>  trtbulatione. 


135 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


m 


multiplicabo  dies.  Radix  rnea  aperta  est  secus  aquas,  A  dicationis  gratiam  restaurare.  Qa»  tamea  tempora 


et  ros  morabitur  in  messione  mea.  Gloria  mea  semper 
innovabitur,  et  arcus  meus  in  manu  mea  instaura- 
hUur.  Qnae  videlicet  cnncta  considerans,  *  neqna- 
qnam  spe  cassa  fallebatur.  Nam  perfecti  quique  mul- 
tos  nunc  ejus  conspiciunt  *  adjutores,  sed  pensant 
procul  dubio  quod  emergente  persecutionis  articulo, 
ex  bis  plerique  hostes  illius  fiunt,  qui  esse  pacis  tem- 
pore  ejus  cives  videntur.  Non  autem  de  omnibus  ita 
desperant,  sed  tamen  plerumque  contingit  ut  hi  de 
quibus '  msgorem  fidei  fiduciam  habuerant,  ipsi  ejus- 
dem  fidei  hostes  ^  atrociores  fiant,  ut  eos  tunc  vi- 
deant  contra  sacra  eloquia  agere,  ex  quorum  se  ope- 
ratione  crediderant  haec  eadem  sacra  eloquia  ad  prae-  B 


jam  nunc  inchoasse  ingemiscimus,  cum  multos  intra 
Ecclesiam  positos  cemimus,  qui  aut  nolunt  operari 
quod  intelligunt,  aut  hoc  ipsum  quoque  sacrum  elo- 
quium  intelligere  ac  nosse  contemnunt.  A  veritate 
etenim  avertentes  auditum,  ad  fabulas  convertuntury 
dum  omnes  qua  sua  sunt  quwruni,  nan  qwB  sunt  Jem 
Christi  (Philip.  ii^  21).  Scripta  Dei  ubique  reperta 
opponuntur  oculis,  sed  baec  cognoscere  homines 
dedignantur.  Pene  nullus  quaerit  scire  quod  credidit. 
Multitudo  ^rgo  bonorum  praecedentium  arcum  suum 
destrui  '^  dolet,  quae  sacrum  eloquium  restaurari 
semper  per  studium  subsequentium  credebat. 


^  1  Laud.,  neque  se peccasse  fallebaiur, 
*  Duo  Laud.,  auditores ;  quod  olim  scriptum  in 
Utic.  Sic  etiam  habent  vet.  £d. 
'  Pratel.,  Gemet.  et  nonnulli,  majorem  speifid. 


At  le^endum  videtur  fidei,  quia  paulo  post  legitur, 
ipsi  ejusdem  fidei. 

♦  Vindoc,  omorM. 

^  Ita  Mss.  et  vet.  Ed.  In  recent.,  dolebat. 


LIBER     VIGESIMUS. 

Explicantur  fusius  quinaue  ulitmi  versus  cap.  xxix  lib.  Job^  oum  irUegro  cap.  xxx,  maxime 

de  hsBreticis  ei  camalibus  Ecclesiam  vexantibus. 


GAPUT  PRIMUM. 
635 1 .  Scriptura  sacra  cceteris  libris  anteponenda,-^ 
Quamvis  omnem  scientiam  atque  doctrinam  Scriptu- 
ra  sacra  sine  aliqua  comparatione  transcendat,  ut 
taceam  quod  vera  praedicat,  quod  ad  ccelestem  pa- 
triam  vocat ;  quod  a  terrenis  desideriis  ad  supema 
amplectenda  cor  legentis  immutat ;  quod  dictisobscu* 
rioribus  exercet  fortes,  et  parvulis  humili  sermone 
blanditur,  quod  nec  sic  clausa  est  ut  pavesci  debeat, 
nec  sic  patet  ut  vilescat,  quod  usu  fastidium  tollit, 
et  tanto  amplius  diligitur  quanto  amplius  meditatur ; 
quod  legentis  animum  humilibus  verbis  adjuvat,  su- 
blimibus  sensibus  levat,  quod  aliquo  modo  cum  le- 
gentibus  crescit,  quod  a  rudibus  lectoribus  quasi  re- 
cognoscitur,  et  tamen  doctis  semper  nova  reperitur ; 
nt  ergo  de  rerum  pondere  taceam,  scientias  tamen 
omnes  atque  doctrinas  ipso  etiam  locutionis  suae  mo- 
re  transcendit,  quia  uno  eodemque  sermone  dum 
narrat  textum,  prodit  mysterium,  et  sic  scit  praeterita 
dicere,  ut  eo  ipso  noverit  futura  praedicare,  et  non 
immutato  dicendi  ordine,  eisdem  ipsis  sermonibus 
novit  ^  et  anteacta  describere,  et  agenda  nuntiare, 
aieat  haec  eadem  beati  Job  verba  sunt,  qu^  dum  sua 
dicit,  nostra  praedicit ;  dumque  lamenta  propria  per 
smaonem  indicat,  sanctae  Ecclesiae  causas  per  in- 
teUeetum  sonat.  Ait  enim : 

CAPUT  n. 

Cap.  XXIX,  Ybrs.  21-23.  —  Qui  me  audiebant,  ex- 
spectahant  sententiam,  et  intenti  tacebant  ad  consilium 
m9um.  Verbis  meis  addere  nihil  audebant,  et  super 


illos  stillahat  eloquium  meum.  Exspectahant  me  sieut 
pluviam,  et  os  suum  aperiebant,  quasiadimbrem  sero' 
tinum, 

2.  Fideles  Ecclesiam  docentem  audiunt,  ejus  verba 
Q  seeuturi,  non  judicaturi,  —  Hanc  etenim  apud  beatum 

Job  fuissesubjectorumreverentiam  indubitanter  cre- 
dimus.  Sed,  sicut jam  saepe  diximus,  sancta  Ecclesia, 
haereticorum  vel  camalium  tribulationibus  pressaprae- 
teritoram  reminiscitur  temporum,  in  quibus  omne 
quod  ab  ea  dicitur  cum  metu  a  fidelibus  auditnr,  etad- 
vesariorum  suoram  proterviam  deplorans,  dicit :  [Ree. 
II,]  Qui  me  audi^ant,  exspectabantsententiam,  et  tiilffi* 
ti  tacebani  ad  consilium  meum.  Ac  si  aperte  dicat :  Non 
ut  hi  proterviac  tumidi,  qui  dum  veritatis  verbasusci- 
pere  renuunt,  praedicationis  meaesententia  qasi  docen- 
do  praecurmnt.  Cujus  nunc  discipuli  intenti  ad  ejus 
consilium  tacent,  quia  verba  ejus  non  audentimpu- 
gnare,  sed  credere.  Ut  enim  proficere  ex  ipsis  pos- 
sint,  ea  procul  dubio  non  judicaturi,  sed  secuturi 
audiunt. 

3.  Ejus  doctrinxnihil  addunt.  Secus  hcBretici,  — 
De  quibus  recte  subjungitur :  Verbis  meisaddere  m- 
hil  audebant,  quia  nimirum  tunc  haeretici  cum  con- 
tra  hanc  libertate  pessima  fuerint  effrenati,  dictis 
ejus  addere  aliquid  praesumunt,  cum  praedicamento- 
rum  ejus  rectitudinem  quasi  emendare  moliuntur. 
Quae  adhuc  de  bonis  auditoribus  subdit :  Et  super 
illos  stHlabat  eloquium  meum. 

4.  Prcedicatores  ad  auditorum  captum  debent  se 
contrahere,  —  In  hac  stillatione  eloquii  quid  aliud 


D 


*  Germ.,  Corb.  Germ.  et  Cod.  ms.  Yallis  Garae      aliihabent,e(acto.  LaudatumCodicemhacnotadein* 
ad  quem  sequentes  libros  Moral.  recognovimus^  et     ceps  designabimus :  Yal.  Clar. 


137 


MORALIUM  LIB.  XX.  — 


qnam  mensnra  sanctae  praedicationis  accipitnr?  quia 
oportet  686  Qt  exhortationis  gratia  si  gulis  juxta 
capacitatem  ingenii  conferatnr.  Per  hoc  ergo  qnod 
didtor :  Verbis  meis  addere  nihil  audebant,  reverentia 
kndatar  andientinm.  Per  hoc  vero  qnod  snbditnr : 
Ei  ntper  illos  stillabai  eloquium  meum,  indicatnr  dis- 
pensatio  magistromm.  Debet  enim  subtiliter  is  qui 
docet  perspicere,  ne  plns  stndeat  qnam  ab  andiente 
capitnr  praedicare.  Debet  enim  ad  infirmitatem  au- 
dientinm  semetipsum  contrahendo  descendere,  ne 
dnm  parvis  snblimia,  et  idcirco  non  profutura  lo- 
qnitnr,  se  magis  cnret  ostendere  quam  auditoribus 
prodesse.  [Vet,  11.]  Jubente  autem  Domino,non  so- 
Inm  phialae  ad  mensam  tabernaculi,  sed  etiam  cya- 
thi  praeparantur  (Exod.  xxxvii,  16).  Quid  enim  per 
phialas  nisi  larga  praedicatio,  quid  vero  per  cyathos 
nisi  minima  et  tennis  de  Deo  locutio  designatur  ?  In 
mensa  igitnr  Domini  et  phialae  praeparantur  et  cya- 
thi,  qnia  videlicet  in  doctrina  sacri  eloquii,  non  so- 
Inm  exhibenda  sunt  magna  et  arcana  quae  debriant, 
sed  etiam  parva  et  subtilia  quae  quasi  per  gustum 
notitiam  praestant.  Hujus  ergo  discretissimae  dis- 
pensationis  suae  sancta  Ecclesia  extreuiis  pressa 
temporibus  reminiscatur,  et  dicat :  Super  illos  stil- 
labat  eloquium  meum. 

5.  Eorum  doctrince  tanquam  pluvice  serotiwe  exci- 
piendai  humiles  os  aperiunl.  —  Ubi  apte  quoque  snb- 
jungitur :  Exspectahant  me  sicut  pluviam,  et  os  suum 
aferi^nt  quasi  ad  imbrem  serotinum,  Verba  quippe 
sanctae  praedicationis  sicut  pluviam  sustinemus,  cum 
vera  hnmilitate  ariditatem  nostri  cordis  agnoscimns, 
nt  potn  sanctae  praedicationis  irrigemnr.  Unde  Deo 
recteperPsalmistam  dicitur:  Anima  mea  sicut  terra 
time  aqua  tibi  (Psal,  cxlii,  6).  His  doctrinae  fluen- 
tis  infondi  propheta  nos  admonet,  dicens  :  Sitientes, 
veniie  ad  aquas  (Isai  l\,  1).  Qui  dum  in  extrema 
parte  jam  saecuU  verba  sanctae  praedicationis  accipi- 
mns,  qnasi  ad  imbrem  serotinum  os  cordis  aperimus. 
Nam  si  os  in  corde  non  esset,  Psalmista  non  diceret: 
Labia  dolosa  in  corde,  et  corde  locuti  sunt  mala  (Psal^ 
XI,  3).  Os  igitur  cordis  qnia  verbis  intendimus  ultimai 
praedicationis,  hoc  velut  serotinis  aperimus  fluen- 
tis.  Qoae  nimimm  praedicatio  ex  ejus  ad  nos  sacrifi- 
cio  prodiit,  qni  per  Psalmistam  dicit :  Elevatio  ma- 
nuum  mearum  sacrificium  vespertinum  (PsaL  cxl,  2). 
Qaia  enim  Redemptor  noster  juxta  mundi  finem  vim 
perseqnentinm  pertnlit,  semetipsum  pro  nobis  sacri* 
ficiom  vespertinum  dedit.  De  hoc  imbre  serotino 
aiias  tcriptom  est :  Dabo  vobis  pluviam  ^  temporivam 
gt  serolmaim(Jerem.  \,  24).  Temporivam  qnippe  pln- 
Tiam  dedit,  qnia  electis  snis  priori  tempore  legis  in- 
tellectam  contalit.  Serotinam  qnoqne  plnviam  tri- 


IN  CAPUT  XXIX  B.  JOB.  138 

A  buit,  qnia  praedicari  diebus  ultimis  incarnationis  snae 
mysterium  fecit.  Quod  quia  sancta  Ecclesia  quotidie 
annuntiare  non  desinit,  ora  cordis  andientinm  velat 
ex  imbre  serotino  infundit.  Seqnitnr : 

CAPUT  m  [Rec,  ///]. 
Vers.  24.  —  Si  quando  Hdebam  ad  eos,  non  crede- 
hant,  et  lux  vultus  mei  non  cadebai  in  terram, 

637  6.  Prcelatus  sic  se  gravem  exhiheat,  ut  non  sit 
odiosus ;  sic  hilarem,  ut  vilis  non  sit.  —  Hoc  si  juxta 
historiae  verba  percipimus,  credi  necesse  est  quod  vir 
sanctus  talem  se  exhibuerit  subdilis,  ut  etiam  ridens 
timeri  potuisset.  Sed  cura  superius  patrem  se  pan- 
perum,  viduarum  vero  consolatorem  fuisse  perhi- 
beat,magna  valdc  discretione  resindiget,quomodoin 
tanto  terrore  regiminis,  tanta  quoque  afl^uerit  lenitas, 

B  et  mansuetudo  pietatis.  Sine  magna  cnim  benignita- 
tis  lenitate  non  fuit  hoc,  quod  se  patrem  paupcmm 
et  viduamm  consolatorem  dicit.  Sed  mrsnm  sine 
magna  scveritate  non  potuit  etiam  ridens  timeri. 
Qua  in  re  quid  aliud  docemur,  nisi  quod  talis  debet 
esse  dispensatio  rcgiminis,  ut  is  qni  praeest  ea  se 
circa  subditos  mensura  moderetur,  quatenus  et  arri- 
dens  timcri  debeat,  et  iratus  amari  ?  ut  eum  nec  ni- 
mia  laetitia  vilem  reddat,  nec  immoderata  severitas 
odiosum.  Saepe  enim  subjectos  frangimus,  dum  plus 
justo  *  vigorem  justitiae  tenemus.  Qui  profecto  vigor 
jam  justitiae  non  erit,  si  se  sub  justo  moderamine 
non  cnstodit.  Et  saepe  a  disciplina;  metu  rcsolvimus 
subditos,  si  nostro  regimini  hilaritatis  frena  laxamus, 
quia  dum  nos  qnasi  licenter  laetos  aspiciunt,  audacter 

n  ipsi  adillicita  resolvuntur.  [Vet.  ///.]  Sed  ut  rectoris 
viiltus  etiam  laetns  debeat  timeri,  necesse  est  ut  ipse 
vnltnm  sui  conditoris  sine  cessatione  timeat.  II  li  ete- 
nim  menti  difiicile  de  laetitia  creditur,  qnae  quod  se 
pro  amore  Domini  continne  afiligat  a  subditis  scitur. 
Qui  enim  incessanti  aestu  spiritalis  desiderii  superna 
appetit,  '  valde  de  eo  in  dubium  venit  hoc,  quod 
aliquando  ante  homines  hilarescit.  Unde  et  isdem 
bcatus  Job  non  longe  post  dictums :  Semper  enim 
quasi  tumentes  superme  fluctus  timuiDenm  (Job.  xxxi, 
23).  Sic  quippe  metuebat  judicem  suum,  ^  quasi  sub- 
imminentesimpetus  fluctuum,jamjamque  moriturus. 
Cujus  ergo  '^  in  mentem  mceror  divini  timoris  infu- 
derat,  recte  hilaritati  illius  subditi  non  credebant, 
quia  cogebantur  ridenti  non  credere,  cujus  cor  in 
timore  conditoris  noverant  quam  continua  moestitia 
tenebat. 

7.  Lux  nostra  in  ierram  cadii,  cum  terrenaconcupi- 
sdmus,  —  Hoc  qnoqne  jnxta  historiam  non  inconve- 
nienter  accipitnr,  quod  protinus  subinfertnr :  Et  lux 
vulttu  mei  non  cadebai  in  terram,  [Rec.  IV.]  Scriptum 
qaippe  est :  Oculi  stultorum  in  finibus  terrai  (Prav. 


D 


*  Liicet  barbara  videatur  haec  vox,  ab  ea  tamen 
abstinendnm  esse  non  censuimus,  quia  in  omnibus 
Mss.  Corb.  Germ.,  Norm.,  Laud.,  Turon.,  Vindoc, 
ctc.,  reperitur;  cujns  loco  in  Germ.  et  in  Ed.  le- 
gitnr,  temporaneam,eX  in  Ed.  vet.  Bartbol.  et  Basil., 
temperaneam. 

•  Taron.,  Ebroic.  et  alii  Norm.,  rigorem,  et  infra, 
riqoT  jam  inest. 

Patrol.  LXXVI. 


3  Ita  Gemet.,  Utic.  et  al.  Mss.  In  Editis,  valde  de 
ea.  In  Corb.  Germ.,  Quceenim raldede  ea, 

*  NonnuIIi  Ed.,  quasi  tumentes.  Alii,  quasi  immi- 
nentes.  Lectioni  nostrae  suffragantur  quotquot  nobis 
suppetunt  Mss. 

•  Germ.,  Corb.  Germ.  el  Gemet.,  ita  mentem 
mofror. 


'>s 


139 


SANCTl  GREGORU  MAGNi 


140 


xvn,  24).  Rursumqae  per  enmdein  Salomonem  dici-  A  Ne  ergo  noctumus  timor,  id  est  occulta  et  repentiiu 


tor :  Oculi  sapwitis  in  capite  ejus  (Eccle.  ii,  14^.  Pan- 
Ins  quoque  ait :  Caput  viri  Chiistus  (I  Cor,  xi,  3j. 
Oculi  ergo  sapientis  in  capite  ejus  sunt,  dum  Re* 
demptoris  sui  semper  opera  quae  imitari  debeat, 
contemplatur.  Lux  ergo  vultus  ejus  in  terram  non 
cecidit^  quia  ea  quae  terrena  sunt  per  concupiscen- 
tiam  non  aspexit. 

8.  Sancti  nunquam  securi  sunt,  Grave  periculum 
est  incauta  securitas.  —  Sed  quia  snperiiciem  histo- 
riae  sub  brevitate  discussimus,  quid  in  his  de  in- 
tellectu  mystico  lateat  *  perpendamus.  Unam  esse 
personam  Christum  et  Ecciesiam  plerumque  jam 
diximus,  et  saepe  vox  capitis  ad  vocem  corporis, 
saepe  vox  corporis  ad  vocem  capitis  transit.  Qui 


tentatio  subrepat,  semper  necesse  est  ut  femur  no- 
strum  superpositus  custodiae  ensis  premat.  [Vet.  IV.] 
Sancti  etenim  viri  sic  de  spe  certi  sunt,  ut  tamen 
semper  sint  de  tentatione  suspecli ;  quippe  quibua 
dicitur  ;  Servite  Domino  in  titnore,  et  exsultate  ei  cum 
tremore  (Psal.  ii,  li^,  ut  et  de  spe  exsultatio,  et  de 
suspicione  nascatur  tremor.  Quorum  voce  iterum 
Psalmista  dicit :  Lcetetur  cor  meum,  ut  timeat  nomen 
tuum  (Psal.  Lxxxv,  11).  ^  Qua  in  re  notandum  quod 
non  ait :  La)tetur  ut  securum  sit,  sed,  Laetetur  ut 
timeat.  Meminerunt  namque,  quamvis  eorum  actio 
prosperetur,  quia  adhuc  in  hac  vita  sunt ;  de  qua 
per  eumdem  Job  dicitur :  Tentatio  est  vita  humana 
super  terram  (Job.  vii,  1).  Meminerunt  rursum  quod 


enim  sunt  in  carne  una,  nil  obstat  ut  conveniant  g  scriptum  est :  Corpus  quod  corrumpUur  aggravat  anu 


etiam  in  voce  una.  Dicat  ergo  ex  voce  capitis  de 
electis  suis,  dicat  Ecclesia :  Si  quando  ridebam  ad  eos^ 
non  credebant.  Ridere  etenim  Dei  est  sanctorum  vias 
prosequenti  favore  prosperari,  sicut  de  his  quoque 
per  usum  dicitur,  quos  in  hoc  saeculo  felicitatis 
638  blandimenta  comitantur :  Arrisit  illis  tempus. 
Unde  e  contrario,  ira  appellatur  Domini,  a  bonis 
actionibus  infirmari,  sicut  scriptum  est :  Ne  quando 
irascatur  Dominus^el  pereatis  de  viajusta  (Psal.  ii,12). 
Si  igitur  irasci  Dominus  perhibetur,  cum  viam  justi-* 
tiae  homines  perdunt,  recte  arridere  Dominus  dicitur, 
cum  bona  nostra  opera  favor  gratiae  supemae  comi- 
tatiir.  [Rec.  V.]  Sed  electi  quique  quandiu  in  hac  vita 
sunt,  securitatis  sibi  confidentiam  non  promittunt. 


mam,et  deprimit  terrem  inhabitatio  sensum  multaco* 
gitantem  (Sap.  ix,  15^.  Meminerunt  et  metuunt,  et 
certitudinem  sibi  in  se  promittere  non  praesumunt ; 
sed  positi  inter  gaudium  spei,  et  tentationis  metum, 
coniidunt,  et  timent;  confortantur,  et  titubant ; 
^  certiorantur,  et  suspecti  suni.  Bene  ergo  per  vo- 
cem  electi  membri  sub  figura  nostri  capitis  dicitor : 
Si  quando  rtdetom  ad  eos,  non  credebant,  quia  Re- 
demptori  nostro  quasi  arridenti  non  credimus,  dum 
multis  jam  ejus  donis  testantibus,  et  gratiam  favons 
ejus  accipimus,  et  tamen  adhuc  sub  ejus  judicio  de 
nostra  infirmitate  titubamus. 

9.  S.  Paulus  jam  ad  tertium  cwlum  raptus  a  timore 
liber  non  fuit. — Yideamus  qualiter  Paulo  et  arridetur 


Horis  enim  omnibus  contra  tentamenta  suspecti,  oc-  p  i^^  P^^  supemam  gratiam,  et  ipse  adhuc  quasi  non 
culti  hostis  insidias  metuunt,  *  qui  etiam  tentatione      credit  per  snspicionis  metum.  Jam  e  ccelo  illi  Do- 


ccssante,  vel  sola  graviter  suspicione  turbantur. 
Nam  saepe  multis  grave  periculum  incauta  securitas 
fnit,  ut  callidi  hostis  insidias  non  tentati,  sed  jam 
prostrati  cognoscerent.  Vigilandum  quippe  semper 
est,  ut  mens  continue  sollicila  nunquam  relaxetur 
intentione  superna^  ne  laboriosa  deserens,  in  cogi- 
tationibus  fluxis,  quasi  in  quibusdam  mollibus  stra- 
mentis  jacens,  \enienti  corruptori  diabolo  mens  se 
resoluta  prostituat.  Semper  vero  est  ad  certamen 
adversarii  erigendus  animus  ;  semper  contra  occul- 
tas  insidias  cautela  providenda.  Hinc  etenim  Habacuc 
propheta  ait :  Super  custodiam  meam  stabo  (Hab.  ii, 
1).  Uinc  rursum  scriptum  est:  Statue  tibi  speculam ; 
pone  tibi  amaritudines,  qui  evangelizas  Sion  (Jerem. 


minus  639  loquens,  ejusque  interius  oculos  ape-» 
riens,  exterius  daudens,  potentiam  suae  majestatis 
ostenderat  (Act.  ix,  4^ ;  jam  de  eo  Ananiae  dixerat, 
Vas  electionis  mihiest  (Ibid.  ix,  15),  jam  ad  tertinm 
coelum  super  se  raptus  fuerat  (//  Cor.  xii,  2) ;  jam 
in  paradisum  ductus  arcana  verba  quae  dicere  non 
posset  audierat ;  et  tamen  adhuc  timidus  didt : 
Castigo  corpus  meum,  '^  et  in  servituiem  redigo,neforte 
aliis  pradicans  ipse  reprobus  efficiar  (I  Cor.  ix,  27). 
Ecce  arridenti  sibi  divinae  gratiae  et  jam  credit  per 
spem,  et  necdum  tamen  credit  per  securitatem. 
Nam  quia  bene  haec  verba  Redemptoris  nostri  voci- 
bus  congruunt,  etiam  subjuncta  testantnr,  cum  dioi- 
tur  :  Et  lux  vultus  mei  non  cadebat  in  ttrram.  Quid 


xxxi,  21).  Hinc  per  Salomonem  dicitur:  Beatns  vir      namque  terra,  nisi  peccator  vocatur,  cui  primasen 

qni  semper  est  pavidus  ;  qui  autem  mentis  est  durce, 

corruet in rwalMmfProo.xxviii,i4).Hinciterum  dicit : 

Uniuscujusque  ensis  superfemur  suum,propter  timores 

noctumos(Cant.  iii,8).  Nocturniquippe  timores  sunt 

insidiae  tentationis  occultae.  Ensis  autem  super  femur 

est  custodia  vigilans,   carnis  illecebras  premens. 


tentia  dictum  est:  Terra  es,etin  terramibis  (Qine$, 
iii,  19)  ?  Lux  ergo  vultus  Domini  in  terram  nequiH 
quam  cadit,  quia  visionis  ejus  claritas  peccatoribas 
non  apparet.  Scriptum  namque  est :  Tollatur  tmpii», 
ne  videat  gloriam  Dei  (Isai.  xxvi,  10).  Qnasi  eaim 
lux  in  terram  caderet,  si  in  extremo  judicio  ve- 


*  2  Laud.,  inquiramus,  cui  lectioni  aliam  addit, 
perpendamus. 

*  Norm.,  qui  etiam  si  fentaiiones  cessant suspe- 

ctione  tnrhantur.  Nostri  Mss.  ubijue  habent  suspectio, 
iuspectionem,  pro  susjpicio,  suspicionem.  Vemm  quae 
sanctus  Gregorius  hic  docet  de  vigilantia,  insinuat 
alihi,  maxime  l.  vi,  epist.  22,  juxta  antiqnum  episto- 


lamm  ordinem. 

'  Corb.  Germ.,  Bellov.,  Germ.  et  Norm.,  giit  no* 
tandum  quod.  2  Laud.,  ubi  notayidum. 

♦  Germ.,Turon.,  Vind.,  Corb.  Germ.,  duo  Laud., 
Val.  CI.,  omnes  Norm.  ita  habent,  non  eert^icantm-t 
ut  legitur  in  Ed. 

•  2  Land...  et  serritnti  redigo. 


144 


MORALIUM  LIB.  XX.  —  IN   CAPUT  XXiX  B.  JOB. 


142 


aiens,  ^  ciaritalem  majestatis  sa»  peccatoribus  ape- 
riret. 

10.  Infirmis  fortia  rum  pradicanda.  —  Quod  si 
hsc  verhsL  ex  sancta  EcclesiaBvocesuscipimus,  non 
incongrue  intelligere  poterimuslucemvultusejus  in 
terram  non  cadere,  quia  occupatis  in  terrenis  actio- 
iiibiis  '  vetat  summa  contemplationis  su»  mysteria 
prodicare.  Dici  onim  ^  infirmis  fortia  proliibet,  ne 
dum  incapabilia  audiunt,  praedicationis  verbis  quibus 
sublevari  debuerant  opprimantur.  Lux  quippe  ipsa 
corporea,  quae  oculos  sanos  irradiat,  infirmos  obscu- 
rat ;  et  dom  lippientibusoculis  claritati  solis  intendi- 
tarjplemmque  eis  caecitas  ex  luce  generatur.  San- 
cta  itaque  Ecclesia  oppressa  persecutionis  tempore^ 
memor  autem  praeterit»  discretionis  su»,  dicat: 
Lux  vuHus  mei  non  cadebat  in  terram.  Sed  quia  ex 
ejus  capiie  haec  veriba  intelligere  ccepimus,  in  ipso 
adhuc  quod  sequitur  exsequamur.  Nam  subditur  : 

CAPUT  IV  [Rec,  F/]. 

YsBS.  25.  —  Si  voluiesem  ire  ad  eos,  sedebam  pn- 
mus, 

ii.  In  camalium  corde  Christus  ultimus  sedety  in 
eorde  justorum  primus.  —  Quiain  corde  reproborum 
priori  loco  actiones  carnis  sunt,  et  posteriori  actio- 
nes  animae,  in  eorum  procul  dubio  cogitationibus 
Giristus  non  primus,  sed  ultimus  sedet.  Sed  electi 
quique  qufa  ea  prae  omnibus  quae  aeterna  sunt  cogi- 
tant,  et  posteriori  cura,  ac  minima,  si  qua  sunt  tem- 
poralia  disponunt^  quibus  et  magistra  voce  Yeritatis 
didtnr :  Quceriteprimum  regnum  Dei  etjustitiam  ejus, 
et  heec  omnia  adjicientur  vobis  (Matth.  vi,  33),  in 
eorum  corde  Dominus  primus  sedet.  Ubi  apte  prae- 
mittitur:  Si  voluissem  ire  ad  eos.  Quia  enim,  sicut 
scriptum  est  (Ephes,  i,b),  omnia operatur  secundum 
consilium  voluntatis  suae ;  non  secundum  nostrum 
meritum,  sed  quia  ipse  ita  vult,  visitatione  sua  nos 
Dominus  illustrat.  Itaque  et  cum  vult  venit ;  et  cum 
venerit,  primus  sedet,  quia  etadventus  ejus  in  corde 
nostro  gratuitus  est,  et  appetitus  ejus  desiderii,  in 
cogitationenostra  sequaliscaeteris  desideriis  non  est. 
Sequitur : 

CAPUT  Y  [Rec.  VIT]. 

Ibid.  —  Cumque  sederem  quasi  rex  circumstante 
exerdtu,  eram  tamen  mcerentium  consolator. 

12.  Christus  in  nobis  sedens  quasi  rex  moerentes 
c(msolatur.  Idemprcestat  Ecclesia.  —  Quasi  rex  Domi- 
nus  sedet  in  corde,  quia  circumstrepentes  regit  ani- 
morummotusinnostracogitatione.  Inmente  quippe 
quam  inhabitat,  640  dum  torpentia  excitat,  inquieta 
frenat,  frigida  accendit,  accensa  moderatur,  emollit 
rigida,  fluxa  restringit ;  ex  ipsa  hac  diversitate  cogi- 
tationum  quasi  quidam  illum  exercitus  circumstat. 
Sive  certe  quasi  rex  sedet  circumstante  exercitu, 


A  qnia  praesidentem  illum  mentibus  electorum  circum- 
stat  turba  virtutum.  Quietiam  moerentium  consola- 
tor  est,  ex  ea  promissione  qua  dicit,  Beati  qui  lugent, 
quoniam  ipsi  consolabuntur  (Matth.  v,  5).  Et  rursus, 
Iterum  videbo  vos,  et  gaudebit  cor  vestrum ;  etgaudium 
vestrum  nemo  tolleta  vobis  (Joan.  xvi^  22).  Ea  vero 
qua  de  sanctae  Ecclesiae  capite  diximus,  nil  obstat, 
si  ad  vocem  quoque  ejusdem  Ecclesiae  referamus.  In 
ea  quippe  ordo  doctorum  quasi  rex  praesidet,  quem 
fidelium  suorum  turba  circumstat.  Qua  scilicet  mul- 
titudo  fidelium  recte  quoque  exercitus  dicitur,  quia 
in  procinctu  bonorum  operum  indesinenter  quotidie 
contra  tentationumbellapraeparatur.  [Vet.  V.]  Corda 
quoque  mcerentium  sancta  Ecclesia  consolatur, 
^  dum  praesentis  peregrinationis  serumna  afilictas 

B  mentes  electorum  pensat,  et  has  aetemae  patriae 
B  promissione  laetificat.  Considerat  etiam  quod  cogi- 
tationes  fidelium  divino  sint  timore  percussae:  et 
quos  de  Deo  conspicit  districta  audisse  ut  timeant, 
agitquoquequatenusetmansuetudinem  pietatis  ejus 
audiant  ut  praesumant. 

13.  Spem  miscet  et  metum,  ne  incaute  de  misericor- 
diaconfidamus,  autdesperatejustitiam  timeamus. -^Sic 
nainque  sancta  Ecclesia  fidelibus  suis  de  pietate  et 
justitia  Redemptoris  in  praedicationis  serie  spem  mi^ 
scet  etmetiim,  qnatenus  nec  incautede  misericordia 
confidant,nec  desperatejustitiam  timeant.Nam  verbis 
suicapitis  formidantesrefovet,dicens:  Nolite  timere, 
pusillus  grex,  quia  complacuit  Patri  vestro  dare  vobis 

Q  re^um(Luc.  XII,  32).  Atque  iterum  praesumentes 
terret  cum  dicit :  Vigilate  et  orate,  et  non  intretis  in 
tentationem  (Marc.  xiv,  38).  Rursum  formidantes  re- 
fovet,  dicens:  Gaudete  quia  nomina  vestra  scripta  sunt 
in  ccelo  (Luc.  x,  20).  Sed  in  semetipsis  praesumentes 
deterret,  cum  ait :  Videbam  satanam  sicut  fulgur  de 
ccelo  cadentem  (Ibid.,  x,  18).  Formidantes  refovet, 
cum  dicit :  Oves  mece  vocem  meam  audiunt ;  et  ego 
cognosco  eas,  et  sequuntur  me,  et  ego  vitam  cetermm 
do  eis;  et  non  peribunt  in  (Btemum,  et  non  rapiet  eas 
quisquam  de  manu  mea  (Joan.  x,  27).  Sed  in  semet- 
ipsis  praesumentes  deterret,  dicens :  Dabunt  signa 
magna  et  prodigia,  ita  ut  in  errorem  inducantur,  si  /iei^t 
potest,  etiam  electi  (Matth.  xxiv,  24).  Formidantes 
refovet,  dicens  :  Quiperseveraverit  usque  in  finem,  hic 

j.  salvus  erit  (Ibid.,  13).Praesumentes  deterret,  dicens : 
Cum  venerit  FUius  hominis,  putas  inveniet  fidem  hic 
terra  (Luc.  xvin,  8)?  ®  Metuentes  refovet,  cum  latroni 
dicit:  Hodiemecumerisinparadiso  (Luc.  xxiii^  43). 
Sed  terret  praesumentes,  dum  Judas  ex  apostolatus 
gloria  in  tartarum  labitur.  De  quo  per  sententiae  de- 
finitionem  dicitur :  Duodecim  voselegi,  et  unus  ex  vo- 
bis  diabolus  est  (Joan.  \i,  71).  Formidantem  refovet, 
cum  dicit:  Si  dimiserit  vir  uxorem  suam,  et  recedens 


^  AI.,  majestatem  claritatis. 
'  Norm.,  vitatsumma.  Itaetiam  Germ.  et2Laud. 
'  i  Laud.,  infimis. 

*  Laud.,  Germ.  et  Norm.,  dum  perprmentis  pere- 
grinationis  cerumnam,  Corb.  Germ.>  dum  in  priesentis 


peregrinationis  cerumna. 

^  Turon.,  consolationis. 

« Idem Codex  cum duob.  Laud.,  Yal.  Cl.  et  Nofm.i 
metuens  relevatur....  terretMrprcesumens.  Corb.Germ. 
et  Germ.,  metuens  refovetur....  terretvr  prcesumens. 


m 


SANCTl  GREGOUII  MAGJNl 


144 


w 

ab  eo  duxerit  virum  alterum,  nnnquid  revertetur  '  ad  A  asperitate  exulcerentur  subditi,  neque  nimia  beni- 


eam  ultra  ?  Nunquid  non  contaminata,  etpolluta  erit 
mulier  illa  ?  Tu  autem  fomicata  es  cum  amatoribus 
*  tuis  multis ;  tamen  revertere  ad  me,  dicit  Dominus 
{Jerem.  iii,  1).  Sed  praesumentem  deterret,  cum  di- 
cit :  Quid  clamas  super  contritione  tua  ?  insanabilis  est 
dolor  tuus  {Jerem.  xxx,  12).  Formidantem  refovet, 
dlcens  :  Ergo  saltem  amodo  voca  me :  pater  meus,  dux 
641  virginitatis  mece  tu  es  {Jerem.  iii,  4).  Sed  prae- 
sumentem  deterret^  dicens,  Pai^r  tuus  AmorrhcBus, 
et  mater  tua  ^  Chetea  {Ezech.  xvi,  3).  Formidantem 
refovet,  cum  ait:  Revertere,  adversatrix  Israel,  etnon 
avertam  faciem  meam  a  vobis,  quia  sanctu^  ego  sum, 
dicit  Dominus,  et  non  irascar  inperpetuum(Jerem.  iii, 
12).   Sed  praesumentem  deterret,  cum  prophetam 


gnitate  solvantur.  Hoc  nimirum  illa  tabernaculi  arca 
significat,  in  qua  cum  tabulis  virga  simul,  acmanna 
est  {Hebr,  ix,  4),  quia  cum  Scripturae  sacrae  scientia 
est  in  boni  rectoris  pectore,si  est  virga  districtionis, 
sitet  manna  dulcedinis.  Hinc  etiam  David  ait :  Virga 
tua  et  baculus  tuus  ipsa  me  consolata  sunt  {Psal.  xxii, 
4).  Yirga  etenim  percutimur,  et  bs^pulo  sustentamur. 
Si  ergo  est  districtio  virgae  quae  feriat,  sit  et  conso- 
latio  baculi  quae  sustentet.  Sit  itaque  amor^  sed  non 
emolliens;  ^sitvigor,  sed  non  exasperans;  sitzelos, 
sed  non  immoderate  saeviens ;  sit  pietas,  sed  non 
plus  quam  expediat  parcens.  Intueri  libet  in  Moysi 
pectore  misericordiam  cum  severitate  sociatam.  Yi- 
deamus  amantem  pie,  et  districte  saevientem.  Certe 


suum  ab  intercessione  prohibet,  dicens  :  Non  assu-  B  cum  Israeliticus  populus  ante  Dei  oculos  pene  inve- 


mas  pro  eis  laudeyn  etoraiionetn,^quia  non  exaudiam  in 
iempore  clamoris  eorum  ad  me  \n  iempore  aflliciionis, 
quia  si  steterint  coram  me  Moyses  et  Samuel,  non  est 
animamea  adpopulum  isium  {Jerem.  vii,  16).  [Rec. 
VIII.]  Sancta  itaque  Ecclesia  auditorum  suorum 
mentem  et  de  misericordiso  lienignitate  sublevat,  et 
de  judicii  districtione  perturbat,  quatenus  in  praedi- 
catione  sua  dum  bene  utrumquepermiscetelectiejus 
nec  de  exhibita  justitia  praesumant,  nec  de  praeterita 
iniquitate  desperent. 

14.  In  bonis  pastoribu^  sociantur  benignitas  et  au- 
ctaritas.  misericordia  et  disciplina.  —  Sed  hoc  quod 
ait  :  Cum  sederem  quasi  rex  circumstante  exercilu, 
eram  tamen  mcerentium  consolaior ;  sciendum  nobis 


niabilem  contraxisset  ofiensam,  ita  ut  ejus  rector 
audiret  :  Descende,  peccavit  populus  tuus  {Exod. 
xxxii,  7) ;  ac  si  ei  divina  mox  diceret  :  Qui  in  tali 
peccato  lapsus  est,  jam  meus  non  est,  atque  subjun- 
geret  :  Dimitle  me,  ut  irascatur  furor  meus  contra 
eos,  et  deleam  eos,  faciamque  te  in  gentem  magnam ; 
ille  semel  et  iterum  pro  populo  cui  praeerat  642 
obicem  se  ad  impetum  Dei  irascentis  opponens,  ait  : 
Aut  dimitte  eis  hanc  noxam;  aut  si  non  facis,  dele  me 
de  libro  tuo  quem  scripsisti{Ibid.,  xxxii,  32).  Pense- 
mus  ergo  quibus  visceribus  eumdem  populum  ama- 
vit,  pro  cujus  vita  de  libro  vitae  deleri  se  petiit.  Sed 
tamen  iste,  qui  tanto  ejus  populi  amore  constringi- 
tur,  contra  ejus  culpas  pensemus  quanto  zelo  recti- 


est  quod  valde  leclorem  aedificare  etiam  juxta  histo-  c  tudinis  accendatur.  Mox  enim  •  ut  petitione  prima, 


riam  potest,  si  perpendat  quomodo  bonis  rectoribus 
permista  sit  et  regendi  auctoritas,  et  benignitas  con- 
solandi.  Ait  enim :  Cumque  sederem  quasi  rex  circum- 
stante  exerciiu,  ecce  auctoritas  regiminis  :  Eram  ta- 
men  mcerentlum  consolaior ;  ^  ecce  ministeriura  pie- 
tatis.  [Vet.  F/.].  Disciplina  enim  {Dist.  45,  cap.  Di- 
sciplina)  vel  misericordia  multum  destituitur,  si  una 
sine  altera  teneatur.  Sed  circa  subditos  suos  inesse 
rectoribus  debet  ®  et  jnste  consolans  misericordia, 
et  pie  saeviens  disciplina.  Hinc  est  quod  semivivi 
illius  vulneribus,  qui  a  Samaritano  in  stabulum  dn- 
ctus  est,  et  vinum  adhibetur  et  oleum  {Luc.  x,  33, 
34),  ut  per  vinum  mordeantur  vulnera,  per  oleum 
foveantur,  quatenus  unusquisque  qui  sanandis  vul- 


ne  delerentur,  culpae  veniam  obtinuit,  ad  eumdem 
populum  veniens,  ait :  Ponat  virgladium  *o  suum  ««- 
per  femur  suum.  Ite  et  redite  de  porta  usque  ad  por- 
tam  per  medium  castrorum,  et  occidat  unusquisque 
fratrem,et  amicum,  etproximum  suum.  Cedderuntque 
in  die  illo  quasi  viginti  tria  millia  hominum  {Ibid., 
xxxii,  27).  Ecce  qui  vitam  omnium  etiam  cum  sua 
morte  petiit,  paucorum  vitam  gladio  exstinxit.  Intns 
arsit  igne  amoris,  foris  accensus  est  zelo  severitatis. 
Tanta  fuit  pietas,  ut  se  pro  illis  coram  Domino  morti 
offerre  non  dubitaret ;  tanta  severitas,  ut  eos  quos 
divinitus  feriri  timuerat,  ipse  judicii  gladio  feriret. 
Sic  amavit  eos  quibus  praefuit,  ut  pro  eis  nec  sibi 
parceret;  et  tamen  delinquentes  sic  persecutus  est. 


neribus  praest,  in  vino  morsum  districtionis  adhi-  ^  quos  amavit,  ut  eos  etiam  Domino  parcente  proster- 
beat,  in  oleo  mollitiem  pietatis ;  per  \inum  munden-  neret.  Ulrobique  legatus  fortis,  utrobique  mediator 
turputrida,  peroleumsananda  foveantur'.Miscenda  admirabilis,  causam  populi  apud  Deum  precibos, 
est  ergo  lenitas  cum  severitate,  faciendumque  quod-  causam  Dei  apud  populum  gladiis  allegavit.  Intus 
dam  ex  utraque  temperamentum,  ut  neque  multa     amans^divinae  irae  supplicando  obstitit;  foris  saeviens. 


*  Corb.  Germ.,  Norm.,  Bellovac,  Laud.,  ita  ha- 
bent  pum  vel.  Ed.  Gilot.  In  Vatic.  et  Gussanv.  legi- 
tnr  ad  eum. 

*  Deest  tuis  in  1  Laud.,  Corb.  Gcrm.,  Norm.  ac 
aliis. 

'  Germ.,  Utic.,  Bccccnsis,  Corb.  Germ.,  Cethm.'^ 

*  In  Vulgatis,  quin  non  exaudiam  clamorem  eorum 
in  tcmpore.  Inhaesiiniis  Mss.  Turon.,  Vindoc,  Bel- 
lov.,  duob.  Laud.,  omnibus  Norm.,Germ.  et  Corb. 
Germ. 

^  Germ.  ct  Turon.,  pcrp.  mgslerinm.  2Laud.  habet 


utramque  lectionem. 

•  In  duobus  Germ.,  2  Laud.,  Vindoc,  Turon., 
Norm.,  et  juste  consulens. 

'  Eadem  fere  scribit  epist.  25,  lib.  i. 

•  Al.,  sit  rigor.  In  Germ.,  Bellov.,  Corb.  Germ., 
Turon.,  Vindoc,  etc,  legitur,  sitvigor. 

»  Dcest,  ut,  iu  Germ.,  2  Laud.,  Corb.  Germ.  el 
aliis  non  paucis. 

*"  Deest,  suum,  in  Germ.,  Corb.  Germ.  et  pleris- 
que. 


145 


MORALIUM  LIB.  XX.  -  IN  CAPUT  XXX  B.  JOB. 


146 


calpam  feriendo  consainpsit.  Succarrit  citias  orani- 
bns,  ostensa  morte  paacoram.  Et  idcirco  omnipo- 
tens  Deas  fidelem  famulum  suum  citius  exaudivit 
agentem  pro  populo,  quia  vidit  quid  super  populum 
acturas  esset  ipse  pro  Deo.  In  regimine  ergo  populi 
atramque  Moyses  miscuit,  ut  nec  disciplina  deesset 
misericordiae,  nec  misericordia  disciplinae.  Unde 
hic  qaoque  juxta  utramque  virtutem  dicitur :  Cum- 
que  sederem  quasi  rex  circumstante  exercitu,  eram  ta- 
men  mcerenlium  consolator.  Sedere  quippe  circum- 
stante  exercitu,  vigor  est  ac  disciplina  regiminis; 
moerentium  vero  corda  consolari,  ministerium  pie- 
tatis.  Sed  quia  inler  haec  necesse  est  ut  exposilionis 
sermo  ad  spiritalem  inlelligenliam  recurrat,  san- 
cta  Ecclesia,  ab  adversariis  suis  extremis  tem- 
poribus  pressa,  reminiscitur  transacti  jura  regimi- 
nis;  reminiscitur  et  quanta  afilictis  exhibuerit 
beneficia  pietatis.  Cujus  videlicet  disciplina  et  mi- 
sericordia  tunc  a  levibus  irridetur.  Unde  et  subdi- 
tar  : 

CAPUT  VI  [Vet.  VII,  Rec,  IX], 

Cap.  XXX,  Vers.  1. — Nunc  autem  derident  me  ju^ 
niores  tempore, 

15.  Omnes  hceretici  Ecelesia  sunt  juniores.  — 
Oinnes  haeretici  aetati  universalis  Ecclesiae  *  com- 
parati,  juniores  tempbre  congrue  vocantur,  quia 
ipsi  ab  ea,  non  autem  ipsa  egressa  est  ab  illis. 
Unde  recte  quoqae  per  Joannem  dicitur  :  A  nohis 
exierunt,  sed  non  erant  ex  nobis  ;  nam  si  fnissent 
ex  nobis,  permansissent  utique  nobiscum  {I  Joan. 
II,  19).  Juniores  ergo  lempore  sanctam  Eccle- 
siam  irrident,  cum  hi  qui  ab  ea  egressi  sunt  do- 
ctrinae  ejus  verba  dcspiciunt,  de  quibus  adhuc  sub- 
ditar  : 

Ibid.  —  Quorum  non  diynahar  patres  ponere  cum 
canibus  gregis  mei. 

'  Qais  est  grex  sanctae  Ecclesiae,  nisi  multitudo 
fideliam  ? '  Vel  qai  alii  hujus  gregis  canes  vocantur, 
643  nisi  doctores  sancti,  qui  eorumdem  fidelium 
costodes  exstiterant  ?  Qui  dum  pro  Domino  suo  diur- 
nis  noctumisque  vigiliis  intenti  clamaverunt,  ma- 
gnos,  ut  ita  dixerim,  latratus  praedicationis  dederunt. 
De  qaibas  eidem  Ecclesiae  per  Psalmistam  dicitur  : 
Ltn^  canum  tuorum  ex  inimicis  *  ab  ipso  (Psal. 
Lxvii,  24).  NonnuIIi  quippe  ab  idolorum  cultibus  re- 
vocati,  facti  sant  praedicatores  Dei.  Lingua  ergo 
canam  Ecclesiae  ex  inimicis  prodit,  quia  conversos 


A  gentiles  Dominus  etiam  praidicatoros  facit.  Unde 
Judaeorum  tarditas,  qui  pro  Deo  loqui  noluerunt, 
increpante  propheta,  reprehenditur,  qui  ait :  Canes 
mutif  non  valentes  latrare  (Isai.  lvi,  10). 

16.  Eorum  dnces,  etiam  in  his  quce  bene  gesla  in*- 
dentur,  reprobati.  —  Patres  vero  haereticorum  dici- 
mus,  eos  videlicet  quos  haeresiarchas  vocamus;  de 
quorum  perversa  praedicatione,  id  est  locutionis  se- 
mine,  sequentes  sunt  populi  in  errore  generati.  San- 
cta  ergo  Ecclesia  cuni  canibus  gregis  sui  haereticorum 
patros  ponere  dedignalur,  "^  quia  inventores  errdrum 
dijudicando  rospuit,  eosque  inter  voros  patres  nu- 
merare  contemnit.  Quia  etsi  quosdam  visi  sunt  a 
gentilitatis  errore  rovocasse,  quorumdam  mores  ad 
honesta  agenda  docuisso,  pro  oo  tamen  ^  quod  de 

^  Deo  recta  non  senserunt,  eos  cum  canibus  gregis  sui 
non  ponil ,  qui  cum  rectis  praedicatoribus  non 
ponit,  quia  cuiii  rectis  prandicatoribus  non  ascribit. 
Liquet  enim  quod  Ariiis,  Photinus,  Macedonius,  Ne- 
storius,  ^  Eutyches,  Dioscorus,  Severus,  multique 
his  similes,  docendo  atque  suadendo  conati  sunt  pa- 
tres  videri;  sed  errores  eorum  sancta  universalis 
Ecclesia  ^  districta  severitate  dijudicans,eos  inter  cus- 
todes  gregis  sui  non  numerat,  quos  ejusdem  gre- 
gis  unitatem  dissipantes  damnat.  De  quibus  voce 
Pauli  Ephesiis  dicitur  :  Scio  quia  post  discessum 
meum  ingredientur  ad  vos  ^  lupi  graves,  non  parc>entes 
gregi  (Act.  xx,  29).  Et  quia  nonnunquam  haeretici 
quanto  magis  in  perfidi»  errorem  dilabuntur,  ^^  tanto 
amplius  in  extoriori  sese  operatione  custodiunt, 
ita  ut  agere  praj  caeteris  magna   videantur,  san- 

^  cla  universalis  Ecclesia  cuncta  eorum  opera  des- 
picit,  quae  ex  auctoritate  fidei  non  prodire  per- 
pendit.  Unde  recte  quoque  beati  Job  voce  subjun- 
gitur  : 

CAPUT  VU. 

Vers.  2.  —  Quorum  virtus  manuum  erat  tnihi  pro 
nihih  :  et  vita  ipsa  putabantur  indigni, 

17.  Quia  charitatem  Dei  et  proximi  deseruerunt: 
Quidnm  hceretici  miracula  fecerunt.  Hceretici  vita  in- 
digni,  quod  suh  nomine  Christi  contra  Christum  mili- 
tent.  —  Virtus  quippe  in  manu  est  magnitudo  in 
operatione.  Sed  virtus  manuum  haereticorum  san- 
ctae  Ecclesiae  pro  nihilo  ducitur,  quia  nullins  esse 
meriti  conspicit,  vera  fide  perdita,  quidquid  operan- 

D  tur.  Charitatem  quippe  Dei  et  proximi  dosorunt,  qui 
et  de  Deo  falsa  sentiunt,  et  a  proxirais  jurgando  di- 
viduntur.  Sed  virtutem  manaum  sine  charitate  te- 


'  Turon.  et  Germ.,  computati.  Sic  legebatur  in 
Corb.  Germ.  antequam  secunda  manus  emendasset, 
et  scripsisset  comparati. 

*  Taron.,  quid  est  arex. 

^  Vindoc.,  vel  qui  hwus  gregis  canes  vocantur,  nisi 
prcedicatores  sancti,  qui  eorumdem  fidelium  custodes 
exstiteruntf  et  magnos  ut  ita  dicam  latratus,  etc. 

*  Omittitar,  ab  ipso,  in  Bellov.,  Corb.  Germ.  et 
plar. 

*  Bellov.,  quia  invectores. 
^  A\,,  de  Domino. 

^  Germ.,  Eutycius,  Corb.  Germ.,  Euti^ices.  Gemct., 


Utic,  Becc.,  Pratell.  aliique  Norm.  et  Val.  CI.,Eye- 
tychius.  Ita  haberi  in  plerisque  Mss.  existimamus ; 
verum  a  paucis  collatoribus  observatum  qaod  hacc 
diversa  lectio  parvi  momenti  videretur. 

*  Corb.  Germ.,  2Laud.  et  Turon.,  districta  veri- 
tate.  Bellov.,  districta  virtute, 

9  Bellov.,  lupo!  gravesy  fortasse  quod  gravis  isdem 
esse  putaretur  ac  graoidce  et  feUs,  Porro  non  lupi, 
sed  lupiB  hoc  modo  graves  sunt.  Verum  Graece  legi- 
tur  papti;,  alio  sensu. 

^^  In  Gemet.,  2  Laud.  et  Corb.  Germ.,  quasi  ianto 
ampUus. 


147 


SANCTI  GREGORU  MAGNI 


148 


stator  praedicator  egregios  nil  valere,  cpii  ait :  Si  A  Pleramque  enim  andacter  de  natura  divinitatis  tra- 


dutribuero  omnes  facultates  meas  tr»  cibos  pauperum, 
it  si  trtididero  corpus  meum  ut  ^  ardeam,  charitatmn 
autem  non  habeam,  nihil  mihi prodest  (ICor,  xiii,3). 
[Yet,  VIII.]  Nonnunquam  vero  hTretici  signa  quo- 
qae  ac  miracula  faciunt,  sed  ut  hic  praemia  afflictio- 
nis  sua3  ahstinentiaeque  recipiant,  videlicet  laudes, 
qnas  quaerunt.  Unde  et  Redemptoris  voce  dicitur  : 

Multi  mihi  dicent  in  illa  die ;  644  Domine,  Domine, 
nanne  in  nomine  tuo  prophetavimus,  et  in  nomine  tuo 
damonia  ejicimus,  et  in  nomine  tuo  virtutes  multas 
fedmus  f  Et  tunc  confitebor  illis  quia  *  nunquam  novi 
vos ;  discedite  ame  qui  operamini  iniquitatem.QusL  ni- 
mirum  sententia  quid  datur  intelligi,  nisi  ut  ho- 
minihus  charitatis  humilitas,   non  autem  deheant 


ctant,  cum  semetipsos  miseri  nesciant.  Egestateergo 
ac  fame  sua  steriles  fiunt,  quia  ea  perscrutari  desi- 
derant,  ex  quihus  honae  vitae  germina  non  producant. 
Ultra  se  quippe  sunt  quae  perscrutantur,  dumque  ad 
hoc  tendunt  quod  comprehendere  nequeunt,  ea  co- 
gnoscere  negligant  ex  quihus  erudiri  potuerant. 
Quam  hene  eorum  audaciam  praedicator  egregins 
refrenat,  dicens  :  Non  plus  sapere  quam  oportet 
sapere,  sed  sapere  ad  sobrietatem  {Rom,  xii,  3).  Hinc 
Salomonait :  Prudentits  tuw  pone  modum  {Prov.  xxiii, 
4).  Hinc  rursum  dicit :  Mel  invenisti,  comede  quod 
sulpcit  tibi,  ne  forte  •  saturatus  evomas  illud  {Prov, 
xxvj  16).  Dulcedinem  qnippe  spiritalis  intelligentiae 
qui  ^  ultra  quam  capit  comedere  appetit^  etiam  quod 


virtutum  signa  venerari  ?  Unde  nunc  sancta  Ecclesia,  g  comederat  evomit,  quia  dum  summa  intelligere  ultra 


etiam  si  qua  fiant  haereticorum  miracula,  despicit, 
qoia  haec  sanctitatis  ^  specimen  non  esse  cognoscit. 
Prohatio  quippe  sanctitatis  non  est  signa  facere,  sed 
nnumquemque  ut  se  diligere,  de  Deo  autem  vera  *, 
de  proximo  vero  meliora  quam  de  semetipso  sentire. 
Nam  quia  vera  virtus  in  amore  est,  non  autem  in 
ostensione  miraculi,  veritas  demonstrat,  quae  ait :  In 
hoc  co^scent  omnes  quia  mei  discipuli  estis,  si  dile- 
ctionem  habueritis  ad  invicem  {Joan.  xiii,  35).  Qui 
enim  non  ait :  In  hoc  cognoscetur  quia  mei  discipuli 
estis,  si  signa  feceritis,  sed  ait  :  Si  dilectionem  ha- 
bueritis  ad  invicem^  aperte  indicat  quia  veros  Dei 
famulos  non  miracula,  sed  sola  charitas  prohat.  Te- 
stimonium  ergo  supemi  discipulatus  est  donum  fra- 


vires  quaerit,  etiam  quae  hene  intellexerat  amittit. 
Hinc  rursum  dicit  :  Sicut  qui  mel  multum  comedit, 
non  est  ei  bonum,  sic  qui  ^  645  perscrutator  est  ma" 
jestatis,  opprimetur  a  gloria  {Ibid.,  27).  Gloria  quippe 
invisihilis  conditoris,  quae  moderate  inquisita  nos 
erigit,  ultra  vires  perscrutata  premit.  Itaque  haere- 
tici,  quia  de  ^  suhlimi  intelligentia  quanto  amplius 
repleri  amhiunt,  tanto  amplius  inanescunt,  hene  de 
eis  dicitur  :  Egestate  et  fame  steriles.  Immoderatis 
namque  ausihus  cognitionis  supernae  scientiam  quo 
plus  appetunt,  plus  amittunt. 

.[Vet.  IX.]  19.  Humiles  ccelestia  intelligunt,autnon 
intellecta  venerantur.  —  At  contra,  hi  qui  in  sancta 
Ecclesia  veraciter  sunt  humiles,  et  veraciter  docti. 


temae  dilectionis.  Quam  videlicet  dilectionem,  quia  p  norunt  de  secretis  coelestihus  et  quaedam  considerata 


omnes  haeretici  hahere  refugiunt,  dum  ah  universalis 
Ecclesiae  onitate  dividuntur,  jure  de  eis  dicitur  : 
Quorum  virtus  manuum  erat  mihi  pro  nihilo.  Et  quia 
ad  eadem  signa  quae  exhihent  nulla  humilitate  con- 
cordant,  recte  suhditur  :  Et  vita  ipsa  putabantur  in- 
digni.  Vel  certe  omnes  haereticos  sancta  Ecclesia 
"^  vita  ipsa  fatetur  indignos,  quianimirum  suhnomine 
Christi  militant  contra  nomen  Ghristi.  De  quihus 
adhuc  suhditur; 

CAPUT  VHI  [Rec.  X]. 

Ybrs.  3.  ~  Egestate  et  fame  steriles. 

18.  Curiose  divina  scrutantes,  egestate  et  sterilitate 
lahorant.  —  Omnes  haeretici,  dum  in  sacro  eloquio 
ploa  secreta  Dei  student  perscrutari  ^  quam  capiunt. 


intelligere,  et  quaedam  non  intellecta  venerari,  ut  et 
quae  intelligunt  veneranter  teneant,  et  quae  necdum 
intelligunt  humiliter  exspectent.  Unde  nohis  per 
Moysen  dicitur  :  Ut  comedentes  agnum,  quidquid  de 
eo  reliquum  fuerit  igni  comburamUrS  {Exod.  xii,  10). 
Agnum  quippe  comedimns,  cnm  multa  dominicae  hu- 
manitatis  intelligendo  recondimus  in  ventrem  mentis. 
£x  quo  quaedam  nohis  remanent,  quae  comedi  ne- 
qaeunt,quia  multa  adhuc  de  illo  restant,quae  intelligi 
nequaquam  possunt.  Quae  tamen  igne  comburenda 
sunt,  quia  ea  quae  capere  de  illo  non  possumus,  hu- 
militer  sancto  Spiritui  reservamus.  Quae  plerumque 
humilitas  ea  etiam  electorum  sensibus  aperit,  qoae 
ad  intelligendum  impossihilia  esse  videbantur.  Nam 
perversae  haereticorum  mentes  dum  sihi  superbe  in- 
ikme  8ua  steriles  fiunt.  Neque  enim  ea  quaemnt  ex  "  tellectum  trihuunt,  quasi  certas  dare  sententias  etiam 


qnibus  semetipsos  ad  humilitatem  eradiant,  mores 
in  tranquillitate  disponant,  patientiam  servent, 
longanimitatem  exhiheant ;  sed  ea  solummodo  quae 
eo8  doctos  atque  loquaces  demonstrent,  illa  scire 
appetont  ex  quibus  singulariter  eraditi  videantur, 

^  Norm.,  Corb.  Germ.,  cnm  2  Laud.  et  al.,  ardeat. 
Melius  ex  textu  Graeco  et  Ynlg.,  u(  ardeam,  sive 
emburar. 

*  Ed.,  quia  non  novi  vos.  Legitur  nunquam  in  om- 
nibns  nostris  Mss. 

^  Germ.,  Becc.,  Utic,  Corb.  Germ.  et  non  pauci, 
speciem. 

♦  Germ,  et  recentiores  Editores,  vera  cognoscere. 
Redondat  cognoscere,  abestque  a  caet.  Mss.  et  antiq. 


de  incognitis  praesumunt.  Unde  fit  ut  ipsa  eos  elatio, 
quae  intus  apud  semetipsos  elevat,  a  veritate  foras 
repellat,  vixque  in  dictis  Dei  exteriora  capiant,  qui 
se  secreta  spiritalia  penetrasse  singuiariter  putahant. 
Unde  hic  quoque  suhditur  : 


Ynl 

s 


Bellov.,  quam  acceperunt. 

*  Norm.,  satiatus. 

^  Bellov.,  qui  ultra  comedit  quam  capit. 

•  Pleriqne,  scrutator. 

'  Ita  Corb.  Germ.,  Norm.,  Turon.,  Laud.  ac  vet. 
Ed.  Magis  placuit  recent.  Edit.,  de  sublimitate  intel- 
ligentice;  quae  lectio  est  Germ. 


140 


MORALIUM  LIB.  XX.  -  IN  CAPUT  XXX  B.  JOB. 


150 


CAPUT  IX  [Rec.  XT]. 

Vbrs.  3,  4. — Qui  rodehant  in  solitudine,  sqmlentes 
calamitate et  miseria ;  et  mandebant  herbas,  et  arhorum 
eortices, 

20.  HiBretici  non  medullam  Scripturce  sacrce  comS' 
dunt,  sed  corticem  rodunt, — Rodi  solet  qnod  comedi 
non  potest.  Haeretici  aatem  qnia  Scripturam  sacram 
intelligere  sna  virtute  moliuntur,  eam  procul  dnbio 
apprehendere  neqnaquam  possunt ;  *  quam  dum  non 
intelligunt,  quasi  non  edunt.  Et  quia  per  supernam 
gratiam  non  adjuti  hanc  comedere  nequeunt,  quasi 
quibusdam  illam  nisibus  rodunt.  Exterius  quippe 
illam  contrectant,  *  cnm  quidem  conantur,  sed  non 
ad  ejus  interiora  perveniunt.  Qui  qnia  ab  universalis 
Ecclesise  societate  disjuncti  snnt,  non  quolibet  ro- 
dere,  sed  in  solitudine  memorantur.  Ad  qnam  nimi- 
mm  solitndinem,  qnia  praedicatorcs  falsi  sequaces 
snos  tr&herent,  longe  ante  Veritas  praemonuit,  di- 
cens:  Si  dixerint  vobis:  Ecce  in  deserto  est,  nolite 
exire  (Matth.  xxnr,  26).  Qni  recte  perhibentnr  cala- 
mitate  et  miseria  squalidi,  quia  etmomm  sunt  per- 
nicie,  et  sensnnm  pravitat^  despecti.  Qui  herbas 
qnoqne  et  arbornm  cortices  mandunt,  quia  elationis 
snae  obicerepulsi,  in  sacroeloqnio  magna  et  intima 
percipere  nequennt,  sed  Vix  in  illo  quaedam  tenera 
et  exteriora  cognoscnnt.  Per  herbas  quippe  dicta 
planiora,  per  arbomm  cortices  Patram  eloquiaexte- 
riora  signantnr.  Qni  ergo  ea  scire  appetunt  ex  qni- 
bns  docti  neqnaquam  sint,  sed  esse  videantur,  dum 
in  sacris  volnminibns  vim  charitatis  erga  Deum  ac 
proximum  medullitus  non  exqnirnnt,  quasi  ex  herba 
et  cortice  pascuntnr,  quia  vel  ima,  646  vel  exte- 

riora  sunt,  quae  mentes  snperbientinm  nutriunt.  Vel 
certe  herbas  mandere  est  de  Scriptnra  sacra  minima 
praecepta  servare,  majora  contemnere.  Qnos  bene 
Veritas  increpat,  dicens :  Voe  vobis,  Scribce  et  Phari- 
$cei  hypocriUBj  quidecimatis  mentham,  etaneihum, '  et 
cuminum,  etreliquisiis  quas  graviora  sunt  legis(Matih, 
XXIII,  23).  Qni  arbomm  qnoque  cortices  mandunt, 
qnia  snnt  nonnnlli  qni  in  sacris  volnminihns  solam 
litterae  snperficiem  venerantnr,  nec  quidqnam  de 
spiritali  intellectn  cnstodinnt,  cnm  nihil  in  verbis 
Dei  amplins  nisi  hoc  qnod  exterius  andierint  esse 
snspicantHr.  Qnos  tamen  in  cunctis  erroribus  suis 
inanis  gloriaB  appetitns  possidet,  eosque  honoris  am- 
bitns  captivos  tenet,  et  piemmque  per  ipsa  qnae  lo- 
qunntnr  nihil  alind  quam  terrena  incra  appetunt.  De 
qnibns  per  Panlnm  dicitur :  Uujusmodi  enim  Christo 
Domino  non  serviunt,  sed  suo  ventri  (Rom.  xvi,  18). 
Undd  recte  qnoqne  snbjangitnr : 

CAPUT  X  [Rec.  XII]. 
VxRS.  4.  —  Et  radix  juniperorum  erat  cibus  eo- 


A  21.  Sola  temporalia  lucra  qucerunt. — Arbor  nam- 
que  juniperi  pro  foliis  punctiones  habet.  Sic  quippe 
sunt  hirsuta  quae  profert,  ul  spinis  similia  contre- 
ctantem  pungere  valeant.  Spina  vero  est  omne  pec- 
catum,  quia  dum  trahitad  delectationem,  quasi  pun- 
gendo  lacerat  meiitem.  Unde  justi  voce et  poenitentis 
dicitur :  Conversus  sum  in  cerumna  mea  dum  configi-' 
tur  spina  (Psal.  xxxi,  4J,  quia  scilicet  mens  ad  la- 
mentum  vertitur,  nt  peccati  punctio  pcenitondo  frin- 
-  gatnr.  In  translatione  vero  alia  non  confringi,  sed 
configi  spina  perhibetur,  quod  videlicet  ab  eodem 
sensu  non  dissonat,  quia  poenitentis  animus  ad  lu- 
ctum  ducitur,  dum  perpetrata  culpa  in  memoria  fixa 
retinetur.  [Vet.  X.]  Quid  ergo  perradicem  juniperi 
nisi  avaritia  designalur,  ex  qua  peccatorum  omnium 

3  spinae  producunlur  ?  De  qua  per  Paulum  dicitnr : 
Radix  omnium  maloinim  estcupiditas  (/Tim.  vi,  10). 
Ipsa  quippe  lalenler  oritur  in  mente,  sed  punctiones 
peccatorum  omnium  patenter  producit  in  opere.  Quas 
videlicet  puncliones  ab  hac  radice  surgentes,  statim 
praedicator  egregius  insinuat,  cum  subdit :  Quam  qui- 
dam  appetentes  erraverunt  a  fide,  et  inseruerunt  se  do- 
loribus  multis  {Ibid.,  10).  Qui  enim  multos  dolores 
dixit,  qnasi  nascentes  innotuit  ex  hac  radice  punctio- 
nes.  Injuniperis  ergo  peccata,  in  radice  vero  juni- 
perorum  qnid  aliud  quam  avaritiam,  id  est,  materiam 
intelligimus  peccatoram  ?QuiaigiturpIeramqueha3- 
retici  sola  in  verbis  suis  exteriora  lucra  sectantur, 
nec  ignorant  quia  perversa  astruunt,  sed  erroris  prae- 
dicamenta  non    deserunt,  dum  sumptus  porcipcre 

p  *  quasi  doctorum  volunt,  bene  de  eis  sancti  viri  nunc 
voce  dicitur :  Et  radix  juniperorum  erat  cibu^eorum, 
quia  dum  totis  mentis  suae  sensibus  avaritiam  cogi- 
tant,  qnasi  eo  alimento  vescuntur,  de  quo  nasci  pro- 
cnl  dubio  peccatorum  sequentium  punctiones  solent. 
Quo  si  quando  in  sacro  eloquio  quaedam  quasi  pru- 
denter  inveniunt,  quae  dum  non  intelligunt,  pro  snis 
esse  assertionibus  suspicantur,  mox  miseris  audito- 
ribus  suis,  quorum  non  animas,  sed  substantias  ap- 
petunt,  haec  vociferantes  aspergunt.  Unde  congrue 
snbinfertnr : 

CAPUT  XI  [Rec.  XIII]. 

Vehs.  5.  —  Qui  de  convallibus  ista  rapientes , 
cum  singula  reperissent,  ad  ea  cum  clamorc  curre- 
bant, 
D  22.  Obscuras  Scripturce  sacrcB  Patrumquc  nfntentias 
ad  se  detorquen!  et  trahunt.  —  De  convallibus  illa 
rapiunt,  quia  hitc  de  humilibus  dictis  Patrum  su- 
perbo  spiritu  colligunt.  647  Qaae  dnni  ^  pro  suis 
se  partibus  invenisse  gloriantnr,  ad  ea  cnm  clamo- 
ribus  currunt,  quiavidelicetomnequodsentiunl  ap- 
petitu  laudisad  aures  hominnm  diffamare  donantar. 
Sequitur : 


*  Gemet.  ac  alii  Norm.,  quam  quianondumintelli' 
gunt...  hanc  edere  nequaquam  possunt,  quasi  quibus- 
dam  nisibuM  rodunt. 

'  lidem  Codices  et  Gorin.,cum  auiddam.  Ex  antiq. 
Ed.  alii  habent  cum  qucedam ;  alii,  cum  quoddam ; 
alii,  cum  quidam. 


'  Gemet.  et  Turon.,  et  cimmum,  quos  secnti  sant 
vet.  Ed.  Duo  Laud.  ct  Corb.  Germ.,  ci/minum. 

*  Germ.,  Becc.  el  pleriqueNorm.,  quasi  doctores. 

^  Corrupte  iii  Ed.  Gilot.,  Vatic,  Guss.,  pro  suis 
senatribiis,  alioquin  legendum  esset  quos,  non  quce, 
sed  legenti  Mss.  Cod.  non  erit  ambig<'ndi  iocus. 


151 


SANCTI  GREGORU  MAGNI 


152 


CAPUT  XII.  A 

Vers.  6.  —  In  desertis  habitabant  torrentium,  et 
in  cavemis  terrce,  vel  snper  glaream. 

23.  Hceretici  latebris  et  instabilitate  sunt  insignes. — 
Torrentes  dicimus  rivos  qui  aquis  hiemalibus  colli- 
gnntur,  qui  certis  etiam  temporibus  arescunt.  Jure 
itaque  inventores  perversorum  dogmatum  torrenles 
vocantur,  quia  a  calore  charitatis  frigidi,  quasi  in 
torpore  temporis  hiemalis  excrescunt,  quia  non  per- 
petua  plenitudine  profluunt,  sed  Catholicorum  alle- 
gationibus  ^  quasi  aestivis  solibus  exsiccantur.  Et 
quidem  inventores  perversorum  dogmatum  contra 
sanctam  Ecclesiam  exorti,  fervore  jam  veritatis  ex- 
stincti  sunt,  sed  tamen  eorum  discipuli  ea  quac  illi 
docuerunt  tenere  ac  defendere  *  non  desistunt.  Hi 
ergo  qui  illorum  sequuntur  errores,  in  desertis  tor-  " 
rentium  habitant,  id  est  in  eorum  praedicatione  con* 
fidunt,  quorum  eloquia  Catholicorum  jam  responsione 
et  ratiocinatione  siccata  sunt.  [Vet.  XI.]  Quid  vero 
aliud  cavemas  terraB  quam  occultas  haereticorum 
prsedicationes  accipimus  ?  Sic  enim  haeretici  inter  se 
clandestinis  conventiculis  cceunt,  ut  errori  suo  re- 
verentiam,  quam  exrationenon  valent,  prsebeant  ex 
occultatione,  et  infirmis  animabus  pra\itatis  sermo 
tanto  reverendus  appareat,  quanto  secretus.  Unde 
apud  Salomonem  muiier  ex  typo  haereseos  ^  suadet 
dicens :  Aqu(B  furtivce  dulciores  sunt,  et  panis  abs- 
canditus  suavior  (Prov.  ix,  17).  Quae  occulta  scilicet 
praedicamenta  detestatur  Yeritas,  dicens:  Si  quis  vo- 
bis  dixerit :  Ecce  hic  est  Christus,  aut  ecce  illic,  nolite 
credere.  Et  rursum  :  Si  dixerint  vobis:  Ecce  in  deserto  C 
estj  nolite  exire :  ecce  in  penetralibuSj  nolite  credere, 
Sicut  enim  ♦  fulgur  exit  ab  Oriente,  et  paret  usque  in 
.  Occidentem,  ita  erit  et  adventus  Filii  hominis  (Matih, 
XXIV,  23, 26, 27) .  Hoc  itaque  illic  in  penetralibus,quod 
hic  dicitur  in  cavernis.  In  cavemis  ergo  haeretici 
habitant,  quia  plemmque  errorem  suum  secretis 
praedicationibus  occultant,  ut  quo  se  doctioribas 
prudentioribusque  non  indicant,  eo  ad  se  vehemen- 
tius  imperitos  trahant.  Unde  bene  etiam  6ubinfertur: 
Vel  super  glaream,  Glaream  quippe  illos  minutissi- 
mos  lapides  dicimus  ^  quos  aqua  fluvialis  trahit. 
Doctores  igitur  penersoram  dogmatum  super  gla- 
ream  habitant,  quia  iilas  hominum  mentes  trahunt, 
quae  nulla  gravitatis  stabilitate  solidantur,  quas  ve- 
lat  de  loco  semper  ad  locum  flumina  errorum  du-  D 
cant.  Unde  et  praedicator  egregius,  cum  auditores 
suos  non  temporaliter  duci,  sed  forti  cuperet  gravi- 
tate  solidari,  admonuit  dicens :  Ut  jam  non  simus 
parvuU  fluctuantesj  nec  circumferamur  onmi  vento  do- 
ctrincB  (Ephes.  iv,  14).  Sancta  itaque  Ecclesia  ab 
adversariis  ad  modicom  depressa,  cum  sibi  audaces 


errantinm  mentes  insalt&re  conspexerit :  qaae  eorum 
conversatio  fuerit,  ad  memoriam  reducit^  dicens : 
In  desertis  habitabant  torrentium,  etin  cavemis  ierrai, 
vel  super  glaream.  Qaia  enim  eorum  perversa  praj- 
dicatio,  amisso  igne  charitatis,  ex  frigore  mentis 
convaluit,  profecto  in  torrentium  desertis  habitavit. 
Quia  vero  apertaet  libera  non  fuit,  in  cavemis  latuit. 
Quia  autem  plebem  non  fixam,  sed  mobilem  tenuit, 
non  super  petram,  648  sedsuper  glaream  mansit; 
de  quibus  adhuc  subditur : 

CAPUT  XIII  [Rec,  XIV], 
Yers.  7.  —  Qui  inter  hujuscemodi  UBtabantur,  $t 
esse  sub  sentibus  delicias  computabant, 

24.  In  rebus  pessimis  exsultant  et  delectantur.  — 
Quid  nomine  sentium  nisi  eas  quas  jam  sapra  dixi- 
mus  (Num,  21  hujus  lib.)  punctiones  peccatorum 
intelligimus?  Quia  autem  perversae  mentes  gaudent 
in  iniquitatibus,  quas  flere  debuerant,  omnes  haere- 
iici  tanto  se  ^  inani  laetitia  extollunt,  quanto  magis 
ad  pejora  convalescunt ;  atqae  esse  sub  sentibus 
delicias  deputant,  quia  inde  perversam  mentem  ad 
gaudium  sublevant,  unde  spinas  peccatorumportant. 
Nam  si  quando  ad  errorem  suum  valuerint  quem- 
piam  trahere,  sese  per  laetitiam  jactant;  atque  unde 
sibi  peccata  quotidie,  etiam  alios  perdendo,  congre- 
gant,  inde  se  esse  quasi  duces  ad  justitiam  exsul- 
tant.  Bene  ergo  dicitur:  Qui  inter  hujuscemodi  keta- 
bantur,  et  esse  sub  sentibus  delicias  computabant.  Tra- 
hunt  enim  quos  valent  ad  perditionem  suam,  ^  et 
sub  peccatis  esse,  vel  culpis  culpas  addere  credunt 
se  virtutum  opulentiam  cumulare. 

CAPUT  XIV  [Rec.  XV]. 
Ybrs.  8. — FHii  stultorum  et  ignobilium,  et  in  terra 
penitus  non  parentes, 

25.  Parentes  haireticorum  stulti  et  ignobiles.  —  Eo- 
ram  videlicet  fiiii,  qui  fuerant  erroram  magistri. 
Filii  igitur  dicuntur,  non  de  eoram  semine,  sed  de 
imitatione  generati,  qui  docendo  perversa,  stulti 
fuerunt  perignorantiam;  vivendo  nequiter,  ignobiles 
per  actionem.  Qui  Redemptori  nostro  nulla  sapien- 
tiae,  nulla  vitae  cognatione  conjuncti  sunt.  De  quo 
Salomonis  voce  in  laude  sanctae  Ecclesiae  dicitur : 
Nobilis  in  portis  vir  ejus  (Prov,  xxxi,  23).  Hi  itaque 
quia  perversa  errantium  exempla  secuti  sant,  filii 
stultorum  et  ignobilium  esse  memorantur.  Recte 
autem  subjungitur:  Etin  terrapenitusnonparentes, 
quia  dum  hic  videri  aliquid  appetunt  niminim  a 
terra  viventium  exsortes  fiunt. 

26.  Eadem  de  camalibus  dici  possunl  qua  de  hasre- 
licis. — Sed  hoc  quod  in  haereticoram  typo  diximas, 
omnino  nil  obstat  si  etiam  de  perversis  atque  carna- 
libus  quamvis  in  recta  fide  positis,  sentiamus.  Neque 


'  AI.,  qucksi  cBstibus  solis. 
'  Gemet.,  conantur, 
^  Germ.,  vadit  dicms. 

*  In  utroque  Laud.  et  in  aliis  vetustioribus  Cod., 
fulgor, 

*  InEdiih,auosaquapluvialis.  Mss.Vindoc.,Germ., 
Toron.,  Laudan.,  Norm.,  etc.,  babent  fiwmlis. 


*  Vindoc.,  inani  gloria. 

^  Locum  hunc  restituimas  ope  Mss.  et  vet.  Eldit. 
In  Mss.  Germ.  et  in  Edit.  Gilot.  aliisqae  seqaentibus 
legitur :  Et  se  subpeccatis  esse,.  fwn  credunt,  sed  vir- 
iutum,  etc.,  sensu  plane  contrario  iis  quae  legimus 
in  Mss.,  caet.  Anghc,  Norm.,  Laud.,  Taron.,  etc. 


153 


MORALIUM  LIB.  XX.  —  IN  CAPUT  XXX  B.  JOB. 


154 


enim  sancta  electomm  Ecclesia  solos  sibi  adversa-  A 
rios  depotat  qui  ab  ejas  fide  positi  extra  dissentiunt, 
sed  eos  qaoqne  qoi  vitam  illius  male  vivendo  inte- 
rios  premunt.  Gontempletur  igitur  aerumna  irruentis 
adversitatis  afflicta,  quomodo  prosperitatis  suae  tem- 
pore  iniquomm  et  ^  intra  se  viventium  pravitate 
gravata  sit.  Contempletur  quod  exigentibus  meritis 
qnonundam,  non  injuste  in  illa  vita  turbata  sit  om- 
nium^  et  dicat:  Qui  rodebant  in  solitudine,  «giia^n- 
ta  calamitate  et  miseria.  Sicut  in  prima  bujus  operis 
parte  prafatus  sum,  *  per  virtutem  contemplationis 
nonnunquam  solet  inteliigi  solitudo  mentis.  Sed  hoc 
in  loco  cum  solitudo  per  objurgationem  dicitur,  quid 
aliud  quam  boni  destitutio  demonstratur  ?  Unde  et 
8ub  Judaeae  typo  Jeremias  peccatoris  animam  deplo- 
rat,  dicens :  Quomodo  sedet  sola  civitas  plena  populo  3 
(Thren.  i,  i)  ?  Sed  cum  per  beatum  Job  de  pravis 
dicitur :  Rodebantinsolitudine,  libet  intueri  hocetiam 
quod  per  Psalmistam  dictum  est :  Inimici  ejus  ter^^ 
ram  lingent  (Psal.  lxxi,  9). 

649  27.  [Vet.  XIL]  Alii  adulatione,  alii  aperta 
vi  avarituB  student.  —  Duo  quippe  sunt  genera  homi- 
num  ambitioni  suae  servientium :  unum  videii- 
cet  quod  semper  ad  avaritiam  blandimentis  utitur 
linguae ;  aliud  vero  quod  aperta  vi  intendit  rapinae. 
Nam  rodimus,  cum  aliquid  exterius  forti  adnisu  at- 
terimns.  Lambitur  enim  quando  hoc  quod  edi  facile 
non  potest,  impressa  linguae  lenitate  gustatur.  Omnes 
igitur  etiam  sub  specie  fidei  prave  viventes,  qui 
aliena  appetunt,  sed  ea  quae  appetunt  rapere  nequa- 
quam  possunt,  blandis  autem  sermonibus  et  quasi  q 
mollitie  dulcedinis  concupita  abstrahere  conantur^ 
quid  aliud  quam  terram  lingunt?  quia  terrena  quaeque 
quae  virtute  nequeunt  auferre,  moilitie  linguae  mo- 
liuntur.  Qui  vero  in  hoc  mundo  aliqua  potestate 
suffulti  sunt,  et  concupiscentes  aliena,  blandiri  qui- 
dem  ex  fraude  despiciunt,  quia  etiam  injusto  robore 
possunt  implere  quod  volunt,  hi  quod  appetunt 
non  lambunt,  sed  rodunt,  quoniam-  propinquorum 
vitam  fortjtudine  virium  velut  adnisu  dentium  demo- 
liuntur.  Conspiciat  itaque  sancta  Ecclesia  veras  divi- 
tias'  aetemae  patriae ;  conspiciat*  frequentiam  super- 
nomm  civium ;  conspiciat  in  electis  suis  ^  cultum 
mentis,  et  innumerabilium  bona  virtutum,  atque 
ab  eis  ad  pravomm  vitam  omni  bono  destitutam, 
mentis  oculum  revocet ;  et  ex  illomm  comparatione  ^. 
videat  qualiter  ista  cunctis  virtutibus  sit  vacua,  quia 
supema  desemit,  et  infima  concupivit.  Yideat  quo- 
modo  plemmque  id  quod  appetit,  si  fortasse  praeva- 
let,  etiam  violenter  rapit.  Yideat  tales  *  quasi  intra 
8e  positos  diu  tolerasse,  atque  ex  eomm  culpis  usque 
ad  bonomm  quoque  pericula  ac  detrimenta  perve- 
nisse,  et  dicat :  Quirodebant in solitudine, Ac  si  aperte 


conqueratur,  dicens:  Aliena  etiam  violenter  rapiendo 
non  roderent,  nisi  prius  ipsi  in  interioribus  suis  soli 
ac  vacui  a  virtutum  cultura  remanereht.  Bene  autem 
eomm  qualitatem  explicat,  dicens :  Squalentes  cala- 
mitate  et  miseria.  iEgra  namque  caro  si  studiose  cu- 
rari  negligitur,  squalore  desuper  ducto  in  infirmitate 
deterius  gravatur :  et  dum  calamitati  aegritudinis  ne- 
gligentiae  miseria  additur,  gravior  molestia  oborto 
squalore  toleratur. 

28.  Naturce  necessitatibus  pluscequo  servientes,  ejus 
infirmitates  augemus,  —  Natura  igitur  humana  benc 
condita,  sed  adinfirmitatem  vitio  propriae  voluntatis 
lapsa,  in  calamitatem  cecidit,  quiapressa  innumeris 
necessitatibus,  nihil  in  hac  vita  nisi  nnde  afiligeretur 
invenit.  Sed  cum  eisdem  naturae  nostrae  necessitati- 
bus  plerumque  *  plus  quam  expedit  deservimus, 
mentisque  curam  negligimus,  ex  miseria  negligenli» 
infirmitati  nostrae  addimus  squalorem  culpae.  Neces- 
sitates  namque  naturales  hoc  habere  valde  periculo- 
sum  solent,  quod  saepe  in  eis  minime  discernitur 
quid  circa  iilas  per  utilitatis  studium  et  quid  per  vo- 
luptatis  vitium  agatur.  Crebro  enim  occasione  se- 
ductionis  inventa,  dum  necessitati  debila  reddimus, 
voluptatis  vitio  deservimus,  et  infirmitatis  velamine 
ante  discretionis  oculos  excusatio  nostra  se  paliiat, 
ac  quasi  sub  patrocinio  explendae  utilitatis  occultat. 
Infirmitatem  vero  naturae  nostrae  per  negligentiam 
relaxare,  nihil  est  aliud  quam  calamitati  miseriam 
addere,  ac  vitiomm  squalorem  ex  eadem  miseria 
multiplicare.  Unde  sancti  viri  in  omne  quod  agunt 
studiosissima  intentione  discemunt,  660  ne  quid 
plus  ab  eis  naturae  suae  infirmitas,  quam  debetur 
exigat^  ne  sub  necessitatis  tegmine  in  eis  vitium  vo- 
luptatis  excrescat.  Aliud  enim  ex  infirmitate,  aliud 
ex  tentationis  suggestione  sustinent;  et  quasi  quidam 
rectissimi^  arbitri  inter  oecessitatem  voluptatem- 
que  constituti^  *  hanc  consolando  sublevant,  illam 
premendo  frenant.  Unde  fit  ut  et  si  infirmitatis  suae 
calamitatem  tolerent,  tamen  ad  squalorem  miseriae 
per  negligentiam  non  descendant.  Hoc  ipsum  enim 
esse  in  calamitate,  est  necessitates  naturae  ex  camis 
adhuccormptibilis  infirmitatesustinere.  Quas  videli- 
cet  necessitates  cupiebat  evadere,  qui  dicebat :  De 
necessitatibus  meis  eripeme  (PsaL  xxiv,  17).  Sciebat 
enim  plemmque  voluptatum  culpas  ex  necessitatum 
occasione  prommpere ;  et  ne  quid  sponte  illicitum 
admitteret,  hoc  ipsum  satagebat  evell^^  quod  nolens 
ex  radice  tolerabat. 

29.  Camales,  dum  necessitati  obsequi  videntur,  00- 
luptati  serviuni,  Utinam  pravis  mors  sua  $ola  sufice- 
ret,  —  At  contra  pravi  gaudent  in  eis  cormptionis 
suae  necessitatibus,  quia  nimiram  eas  ad  usum  vo- 
luptatom  retorquent.  Cum  enim  reficiendis  cibo  cor- 


^  Pratel.  ac  Gemet.,  intra  safvientium. 

*  Laud.,  Corb.  Germ.,  Norm.,  etc.,  pro  virtute, 

*  Piurimi,  cetemcB  glorue, 

*  Vindoc.,  culmen  mentis, 

*  yindoc,,  quasi  interpositos.  Corb.  Germ.,  Norm. 
elLaud.,  videat  tales  se  quaei  intra  poHtos,  Germ., 
viieat  tates §su quasiin  tetra  positos.  uilot.  ad  marg. 


annotavit  in  terra,  pro  intra, 

*  Sag.,  Gemet.,  Eoroic.  et  alii  Norm.,  plusquam 
necesse  est. 

^  Corb.  Germ.,  duo  Laud.  etGerm.,ar&t(res,quod 
aliquando  in  aliis  vet.  Cod.  invenimus  pro  arbitri, 

'  Corb.  Germ.et  Laud.,  hanccansulendo.  Yindoc., 
haine  solvendo  sublevant. 


itSb 


SAiNCTI  GREGORII  MAGNI 


iS6 


porilHU  natnraB  serviont,  per  delectationem  gnlae  in  A  sionibus  in  nonnnllis  ^  exteriora  opera,  in  nonnnllis 


volnptatis  inglnvie  distenduntur.  Gum  tegendismem- 
bris  vestimenta  quaerunt,  uon  solum  quae  tegant,  scd 
etiam  quae  extollant  expetunt ;  et  contra  torporem 
frigoris,  non  solum  quae  per  pinguedinem  muniant, 
sed  etiam  qnse  per  mollitiem  delectent ;  non  solum 
quae  per  mollitiem  tactum  mulceant,  sed  etiam  quae 
per  colorem  oculos  seducant.  Necessitatis  igitur  cau- 
sam  in  usum  voluptatis  vertere,  quid  est  aiiud  quam 
^  calamitati  suae  squalorem  miseriae  sociare  ?  Pressa 
itaque  tempore  adversitatis  Ecclesia,  reminiscatur 
eomm  ex  qnorum  merito  talia  sustinet,  et  dicat : 
Qtd  rodebant  in  solitudine,  sqmlentes  calamitate  et 
miseria,  Calamitate  scilicet  non  squalerent,  ^  si  insi- 
tis  necessitatibus  voluptatum  miseriam  non  superad- 


autem  per  spem  virentia  corda  dissipabant. 

31.  Aliqiii  sola  virtutis  specie,quasi  cortice  vescun- 
tur,  —  Vel  certe  herbas  mandere  est,  levia  quaedam 
ac  tenera  de  antiquis  patribusimitari.  Arborum  vero 
cortices  edere  est  eorum  opera  superficie  tenns  age- 
re,  sed  intentionem  rectam  in  eisdem  operibus  non 
tenere.  Sunt  enim  nonnulli,  quidumpraesentismundi 
gloriam  ejnsdem  mundi  actionibus  adipisci  non  pos- 
sunt,  speciem  sanctitatis  appetunt,  habitum  vene- 
rationis  sumunt,  imitatores  antiquorum  patrum 
videri  concupiscunt,  et  quaedam  quidem  parva  ac 
levia  peragunt,  sed  eorum  fortia,  et  quae  ex  solins 
charitatis  radice  prodeunt,  imitari  contcmnunt.  Hi 
videlicet  herbas  edunt,   quia  magna  negligunt,  et 


derent.  Quas  videlicet  necessitates  ex  parentis  primi  B  vilibus  satiantur.  Plerunique  tamen  etiam  quaedam 


cnlpa  meruimus.  Hi  vero  qui  calamitati  suae  miseriam 
adjnngunt,  ex  crnciatu  poenae  ad  augmenta  promm- 
pnnt  cnlpae.  Sed  ntinam  tales  cum  ad  melius  per- 
routari  despiciunt,  ita  perversa  agerent,  nt  non  ea 
etiam  aliis  propinarent.  Utinam  illis  mors  sua  sola 
snfficeret,  et  non  vimlentis  persuasionibus  alienam 
etiam  vitam  necarent.  Invident  enim  alios  esse  qnod 
non  sunt,  dolent  alios  adipisci  quod  perdunt.  Nam 
si  qna  forte  in  aliomm  actibus  exoriri  bona  conspi- 
cinnt,  mox  ea  manu  pestiferae  exprobrationis  evel- 
hint.  Unde  et  sequitur  [Vet,  XIll] :  Et  mandebant 
herbas,  et  arbonm  cortices. 

30.  Indpientes  et  in  bono  proficientes  pervertere  co- 
nantur,  —  Quid  enim  per  herbas  nisi  tenera  ac  terrae 


quasi  robustiora  opera  exercent,  sed  intentionem 
rectam  in  eisdem  operibus  non  tenent.  Quibus 
profecto  arborum  cortices  mandere  est  exteriores 
electorum  actus  assumere,  et  intentionem  bo- 
nam  in  bonis  actibus  non  habere.  Dnm  enim  pro 
humana  laude  recta  opera  exquirunt,  sed  imitari 
cor  recte  operantium  negligunt,  ex  solis  arbomm 
corticibus*repIentur.  Toto  namque  desiderio  prae- 
sentis  vitae  gloriam,  vel  abundantiam  quaemnt.  Unde 
et  recte  subjungitur  :  Et  radixjuniperorum  erat  cibus 
eorum. 

32.  Prara  actio  quce  delectat  in  culpa,  pungit  in 
paena,  —  Intus  enim  quamvis  per  fidem  positi,  dum 
plemmqne  avaritiae  cogitationibus  serviunt,  quasi 


proxima  bene  inchoantium  vita,  et  quid  per  arbo-  n  i^l^d  comedunt,  nnde  in  extremo  vitae  suppliciornm 


rum  cortices  nisi  exteriora  opera  eomm  qui  jam  su 

blimia  appetunt  designantur  ?  Pravi  namque  cnm 

recta  incipientes  aspiciunt,  aut  irridendo,  aut  quasi 

consulendo  contradicunt.  Cum  vero  jam  quosdam 

pensant  ad  summa  proficere,  quia  eorum  profectus 

fnnditns  dissipare  nequeunt,  a  quibusdam  illos  suis 

q>eribus  divertunl.  Herbas  itaque  eis  et  arborum 

cortices  mandere,  est  vel  studia  bene  inchoantium, 

vel  operationes  quommdam  jam  more  arborum  ad 

superiora  tendentium  pestiferis  persuasionibus  quasi 

qnibusdam  malitia)  suae  dentibns  651  dissipare. 

Herbas  mandnnt  reprobi  cum  infirmornm  initia  irri- 

dendo  consumnnt.  Arbomm  quoqne  cortices  man- 

dnnt  cnm  mann  perversi  consilii  a  vita  ^  recte 

crescentinm  tegmen  bonorum  operum  subtrahwit. 

Hos  autem  ii^qnibnsdam  actibus  velut  arbores  exspo- 

liant;  illos  vero  velut  herbas,  quia  despicientes  tra- 

hnnt,  qnasi  quae  calcant  comedunt.  QnorumJam  jam 

fortitudinem  in  alta  surgentem  ex  parte  demoiiun- 

tur;  quornmdam  vero  teneritndinem  et  adhuc  in 

imis  positam  penitus  conterunt.  Dicat  igitur  :  Man- 

debant  herbas,  el  arborum  cortices,  qnia  pravis  irri- 


aspera  proferuntur.  Qui  dnm  frugem  divini  eloqnii 
non  concupiscunt,  sed  ad  remm  temporalium  am- 
bitum  serviunt,  nequaquam  pane  tritici,  sed  radice 
juniperi  satiantur.  Ipsa  quippe  eos  ab  imis  atqne  in- 
fimis  oborta  occupant,  qnae  illos  more  jnniperi 
postmodum  ex  duritia^  retributionem  velut  exaspe- 
ritate  foliomm  pungant.Contemnentes  namque  Denm 
hic,  minime  sentiunt  quantum  sit  mali  qnod  agnnt. 
Adhuc  enim  juniperi  radicem  comednnt,  sed  hnjns 
radicis  quam  sint  rami  asperi  non  attenSunt,  qnia 
nimirum  prava  actro  modo  quasi  ex  radice  delectat 
in  culpa,  sed  postmodum  qnasi  ex  ramis  pnngit  in 
poena.Ubi  et  bene  subjungitur :  Qui  (iecont?a//t6iw  ista 
rapientes,  cum  singula  reperissent,  ad  ea  cum  clamore 
currebant, 
"  33.  In  prossentis  citoi  convalle,  magno  clamore  pro 
vili  stipe  scepe  litigatur,  —  In  comparatione  videlicet 
supernorum,  omnis  pra^sens  vita  convailis  est.  Hi 
autem  quia  sublimia  montium,  id  est  fortia  acta  san* 
ctorum  contemplari  nesciunt,  semper  in  oblectatione 
infima  quasi  in  convallibus  conversantnr  et  dnm 
quodlibet  Incmm  vel  parvi  stipendii  inveninnt,  cnm 


*  Gemet.  aliique  Norm.  ac  i  Laud.,  calamitatis 
9ua, 

2  Rec.  Ed.,  siinistis.  Mss.  Bellov.,  Turon.,  omnes 
Norm.,  Val.  Cl.,etc.,  habcnt  itisitis,  quossequimur 
cum  anliquisExcusis.  Germ.,.si  mturce  necessitatibus, 
Corb.  Germ., si  inusilatis  nccessiUilibus. 

3  Gilot.  et  aliae  Edit.  recentiores,  recte  credentium. 


reluctantibus  omnibus  Mss.  Anglic.  et  nostris  (prae- 
ter  Germ.)  necnon  vet.  Edit. 

*  Gomet.  et  Vtic,  extenora  bona. 

•^  Ita  cum  Mss.  Corb.  Germ.,  Norm.,  Land.,  Tu- 
ron.,  Val.  CI.,  vet.  Ed.  Placuit  recentioribns  vocem 
retributionum  mutare  in  tribulationum,  qnam  magis 
convenire  putarunt. 


iS7 


MORALIUM  LIB.  XX.  —  LN  CAPUT  XXX  B.  JOB. 


158 


652  clamore  cnmint,  qnia  hoo  abstrahere  etiam  A  sertis  torrentium  habitare  refernntnr.  Illa  enim  qn» 


jnrgando  molinntur.  In  convalle  enim  repertis  sin- 
gnlis  cnm  clamore  currere,  est  subortis  causarum 
occasionibnsetiam  pro  parva  stipe  litigare.Plerumque 
antem  qnem  sanctum  bona  actio  ostentat,  oborta 
terreni  commodi  occasio  examinat.  Yideas  namque 
nonnnllos  jam  sublimia  agere,  jam  in  abstinentiae,  jam 
in  doctrinae  opere  patmm  praecedentium  exempla 
sectari;  sed  cum  repente  praesentis  vitae  lucrum 
qnasi  fmctum  convailis  invenerint,  ad  hoc  cum  cla- 
more  cnrrnnt,  qnia  dirupta  ad  illud  superductae 
sanctitatis  tranquillitate  prosiliunt. 

[Vet.  XIV.] 34.  Multi  virtutis pmmium,  non  virtu- 
tem  qtuBTunL  —  Possunt  quoque  per  herbas  atque 
arborum  cortices  non  solum,  ut  praedictnm  est,  bo- 


sanctis  indigna  sunt,  ipsi  percipere  pro  magno  con- 
cupiscunt.  Cavernae  autem  terrae  sunl  cogilaliones 
pravaD,  in  quibus  se  ab  humanis  oculis  abscondunt. 
Pravi  quippe  ut  sunt  ab  hominibus  videri  refugiunt, 
dumque  aliud  quam  sunt  simulant,  sese  in  conscien- 
tiae  suae  latibulis  ^  quasi  in  terrae  cavernis  occultant. 
Qui  cuncta  haec  non  agerenl,  nisi  de  aeterna  et  so- 
lida  vita  desperarent,  nisi  in  hoc  incerto  temporali* 
tatis  animum  figerent.  Unde  bene  subditur  :  Vel  SU" 
per  glaream. 

653  36.  Fluxis  inhcerenteSj  ad  ima  d^volvuntur. 
—  Glare  anamque  est  vita  praesens,  quae  indesinen- 
ter  ad  terminum  suum  ipso  defectu  mutabilitatis, 
quasi  impulsu  fluminis  ducitur.  Super  glaream  ita- 


nornm  opera,  sed  in  hac  vita  consolationes  ac  prospe-  g  que  habitare,  est  fluxui  vitae  praesenlis  inhaerere,  et 


ritatesinteiligi.Saepe  enim  omnipotens  Deus  electos 
snos  cnm  donis  interioribus  ditat,  exterioribus  etiam 
honoribus  subievat.  Cumqne  eos  praeferendo  caeteris 
honorabiies  reddit,  latins  imitabiles  ostendit ;  et  non- 
nnnquam  pravi  eornm  quidem  vitam  despiciunt,sed  fe- 
licitatem  in  hocmnndoasseqniconcupiscunt.Quiaigi- 
tnrblandimenta  hic  transitoriae  consolationis  quaerunt 
herbas  comednnt,  qnia  in  cogitationibus  suis  exterio- 
rem  eomm  gloriam  meditantur,  arborum  cortices 
mandnnt.  Et  qnoniam  in  his  omnibns  soli  avaritiae 
tota  intentione  deserviunt,  radice  juniperi  replentur. 
Quae  cuncta  de  convaliibus  rapiunt,  quia  ex  amore 
hujus  infimae  et  cormptibilis  vitae  immensis  cupidi- 
tatibus  inardescunt.  *  Et  cum  singula  reperiunt,  ad 


ibi  intentionem  ponere,  ubi  gressum  nequeat  fixe 
stando  solidare.  Est  aliud  in  glarea  quod  nequaquam 
debeat  tacendo  praeteriri,  quia  cum  pes  in  ejus  sn- 
perficie  ponitur,  ipsa  ejus  volubilitate  labitur,  atqne 
ad  ima  *  devolvitur.  Cui  videlicel  rei  in  nullo  discre- 
pat  vita  pravomm,  quia  cum  pro  amore  mundi  ali- 
qua  student  licita  atque  honesta  agere,  quasi  pla- 
num  in  superficie  pedem  ponunt ;  sed  repente  pes  ad 
ima  labitur,  quia  eomm  actio  dum  plura  semper  ap- 
petit,  usque  ad  iniqua  et  illicita  descendit.Cum  ergo 
sancta  Ecclesia  hujus  temporis  contraria  tolerat,  ad 
vitam  carnalium,  quos  adversarios  sibi  etiam  in  pro- 
speris  sustinuit,  per  memoriam  recurrat,  et  quomm 
meritis  haec  patiatur  agnoscat,  dicens :  In  desertis 


ea  cum  clamoribus  currunt,  quia  videlicet  sancto-  p  kabitahant  torrenUum,  et  in  cavemis  terrai,  vel  super 


rnm  patrum,  quomm  merita  adipisci  non  quaei^nt, 
loca  atque  regimina  apprehendere  satagunt ;  et  cum 
tranquille  nequeunt  haec  plerumque  assequi,  etiam 
dimpta  concordiae  pace  moliuntur. 

35.  QwE  justi  despiciunt,  ea  maxime  concupiscunt, 
—  Qui  pro  eo  quod  longe  a  palmm  praecedentium 
actione  disjnncti  sunt,  recte  subjungitur  :  In  deser- 
Us  habitabant  torrenUum,  et  in  cavemis  terrce,  vel  su- 
per  glaream.  In  bona  etenim  parte  recte  torrentes, 
sanctos  praedicatores  accipimus,  qui  dum  in  praesenti 
vita  divinis  nobis  eloquiis  influunt,  aquarum  multi- 
tndine  qnasi  in  hieme  colliguntur.  Qui  et  aestivo 
sole  adveniente  se  snbtrahunt,  quia  cum  aeternae  pa- 
triae  Inx  emicuerit,   praedicare  cessabunt.   Horum 


glaream.  Quia  enim  patmm  doctrina  destituti  sunt, 
in  desertis  torrentium,  quia  in  occultis  se  cogitatio- 
nibns  tegunt,  in  cavernis  terrae,  quia  vero  in  praesen- 
tis  saeculi  mobilitate  intentionem  snam  figere  appe^ 
tunt,  super  glaream  habitare  refemntur.  Sed  utinam 
tales,  quia  peccata  nolunt  impugnare  tentantia,  flen- 
do  tergerent  vel  commissa  t  utinam  mala  sna  saltem 
perpetrata  cognoscerent,  atque  sterili  ficuineae  co- 
phinum  stercoris,  id  est  infructnosae  menti  pingue- 
dinem  lamentationis  admoverent  t 

[Vet.  XV. "]  37.  Malum  quod  agimus  oculo  mentis 
ohicem  ponit,  —  Sed  habet  hoc  plemmque  humanus 
animus  proprium,  qnod  mox  ut  in  culpam  labitur,  a 
sui  adhuc  longius  cognitione  separetur.  Hoc  ipsnm 


torrentium  deserta  sunt  vitae  temporalis  commoda.      namque  malum  quod  agit  menti  se  obicem  ante  ocn- 
Ea  namque  desemnt,  et  ad  lucra  se  coelestia  •  adi-  "  lum  rationis  interserit.  Unde  fit  ut  anima  prius  vo- 


piscenda  convertunt.  Cuncta  autem  haec  torrens  iile 
reliqnerat,  qui  dicebat  :  Propter  quem  omnia  de- 
trimentmn  feci,  et  arhitror  ut  stercora  (Phil.  iii,  8). 
Sed  qnia  pravornm  mentes  ea  in  hac  vita  adipisci  ap- 
petnnt,  qnae  despicientes  justi  derelinquunt,  in  de- 

*  Vitiose  in  Ed.,  et  cum  simula  rapiunt.  Legendum 
esse  reperiunt  suadet  textus  Job,  cumsingula  reperis- 
Ment,  et  probant  Mss.  Germ.,Tnron.,Laud.,  Norm., 
Val.  CI.,  Corb.  Germ.,  etc. 

*  Tnron.,  appelenda. 

'  Omittitur  in  pl.  Ed.  (^rro?,  sed  reperitur  in  Mss. 
Anglic.  et  nostris,  necnon  in  vet.  Ed.  Paris.  I49o, 
neqne  reduudat,  comparantur  enim  lalibula  con- 
scientiae  cavernis  terrae. 


luntariis  tenebris  obsessa  postmodum  bonnm  jam 
nec  quod  quaerat  agnoscat.  Quanto  enim  magis  malis 
adhaeret,  tanto  minus  intelligit  bona  quae  perdit.Lnx 
qnippe  veritatis  quia  subtiliter  reprobornm  cnlpas 
examinat,  quo  habita  negligitur,  eo  permittit  •  di- 

*  Duo  Laud.,  devoratur;  sed,  ul  putamus,  corru- 
pte;  menda  autcm  Codd.  aliquando  annotamus,  ut 
quales  sint  palam  fiat,  neve  ab  omni  errore  immu- 
nes  credantur.  Utramque  lectioncm  exhibet  Corb. 
Germ. 

*»  In  Ed.,  districtns  judrx ;  quod,  licet  magni  uio- 
nienti  non  sit,  immutanduni  tamenjudicamns,  pro- 
pter  unanimem  Mss.  consensuin. 


159 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


160 


stnctias  jadicans,  at  nec  amissa  reqairatur ;  et  cum  A 
ab  acta  repellitar,  fugit  a  sensu,  ut  cajus  quasi  fa- 
cies  in  opere  contemnitur^  ejus  per  recordationem 
jam  nec  terga  videantur.  Hinc  itaque  est  quod  re- 
probi  subjecti  flendis  sceleribus  gaudent,  de  quibus 
per  Salomonem  dicitur :  Qui  lcetantur  cum  malefece' 
rint,  et  exsultant  in  rebus  pessimis  {Prov.  ii,  14).  Hinc 
est  qaod  lacrymarum  causas  tripudiantes  peragunt ; 
hinc  est  quod  mortis  suae  negotium  ridentes  exse- 
quantur.  Unde  hic  quoqae  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XV  [Rec.  XVI]. 

Ybrs.  7.  —  Qui  inter  hujuscemodi  lcetabantur,  et 
esse  sub  sentibus  delicias  computabant. 

38.  In  transitoriis  lcetantes,  gravibus  curis  affligun- 
(iir.  —  Inter  hnjuscemodi  laetantur,  quia  nimirum 
atiendant  transitoria  quae  percipiunt,  et  intueri  ne-  ^ 
gligant  permanentia  bona  quae  perdunt.  Cumque 
amore  temporalium  flagrant,  veram  laetitiam  volen- 
tes  ignorant.  Qaam  si  studiose  cognoscere  qusere- 
rent,  qoam  flenda  sint  gaudia  quae  appetunt  viderent. 
Sed  dum  meliora  scire  contemnant,  sola  sibi  velut 
samma  eligunt,  quae  visibiliter  ocalis  fagaci  seda- 
ctione  blandiuntur.  Yisibilia  scilicet  sequentes  ^  cor 
figant;  et  tanto  extrinsecus  654  gaadent,  quanto 
recordationem  sai  intrinsecus  non  habent.  Miscentur 
tamen  eorum  gaadiis  plerumque  tribulationes,  atque 
ex  rebus  ipsis  ex  quibus  superbiunt  flagellantur. 
Neqne  enim  sine  gravibus  curarum  molestiis  possunt 
temporalia  quae  appetunt,  vel  non  habita  quaerere, 
vel  quaesita  servare,  inter  aequales  praestantiorem 
gloriam  appetere,  a  minoribas  reverentiam  plus  C 
qaam  oportet  exigere,  et  minas  qaam  debent  eam- 
dem  majoribas  exhibere;  plenimqae  potentiam* 
per  impotentiam  ostendere;  semper  prava  agere,  et 
tamen  ne  opinionem  pravitatis  habeant,  formidolose 
castodire.  Haec  profecto  omnia  miseros  pangunt,  sed 
easdem  punctiones  ipso  rerum  temporaliam  victi 
amore  non  sentiunt.  Unde  et  recte  nunc  dicitur  : 
Etessesub  sentibus  delicias  computabant,  quia  pecca- 
toram  delectationibus  pressi,  ex  affiecta  vitae  prae- 
sentis  qaam  sint  aspera  quae  patiuntur  ignorant. 

39.  Delicias  cestimant  manere  sub  sentibus.  —  Lae- 
tantar  itaque,  sed  sab  sentibus,  qaia  rebas  quidem 
temporalibus  gaudent,  sed  tamen  dam  dispensare 
sine  tribulatione  eadem  temporalia  non  valent,  ea 
cora  pangantar  miseri  qaa  premantur.  Manent  sab  D 
sentibas,  et  hoc  ipsam  delicias  aestimant,  quia  et  dura 
qoidem  ex  praesentis  vitae  amore  tolerant,  et  tamen 
affecta  nimiae  cupiditatis  obligati,  laborem  ejusdem 
tolerantiae  voluptatem  patant.  Unde  recte  Jeremias 
totias  in  se  hamanae  conversationis  speciem  sumens, 
per  Umentam  qaeritar,  dicens:  Inebriavitmeabsin" 


thio  (Thren.  iii,  15).  Ut  enim  in  superiori  jam  parte 
praediximus  (Lib,  vii,  n.  25),  ebrius  quisque  quod 
patitur  nescit.  Qui  vero  absinthio  debriatur,  et  hoc 
quod  sumpsit  amarum  est,  et  tamen  non  intelligit 
eamdem  amaritudinem  qua  repletur.Humanum  igi- 
tar  genus  recto  Dei  judicio  '  in  voluptatibus  suis 
sibi  dimissum,  atque  per  easdem  voluptates  sponta- 
neis  tribulationibus  traditum,  absinthio  est  ebrium, 
qaia  et  amara  sunt  quae  pro  hujus  vitae  amore  tolerat, 
et  tamen  eamdem  amaritudinem  caecitate  cupiditatis 
qaasi  insensibilitate  ebrietatis  ignorat.  Mundi  enim 
gloriam  sitiens,  dum  multas  pro  ea  tribulationes  re- 
perit,  amarum  est  quod  bibit.  Sed  quia  hoc  nimis 
inhianter  sumpsit^  ejusdem  amaritudinis  malum  dis- 
cemere  jam  prae  ipsa  ebrietate  non  sufficit.  [Vet. 
XVL]  Amant  enim  perversi  homines  pro  hujus 
mandi  gloria  etiam  tribulationes,  cunctisque  pro  ea 
sadoribus  libenter  serviunt,  et  gravium  laborum  jugo 
devotissime  colla  submiltunt.Quod  bene  sub  Ephraim 
specie  Osee  prophetante  describitur ,  qui  ait  : 
Ephrdim  vitula  docta  diligere  triturum  (Osee  x,  U). 
Yitula  enim  triturae  laboribas  assueta,  relaxata  ple- 
ramque  ad  eumdem  laboris  asumetiam  non  compulsa 
revertitur.  Ita  pravorum  mens  hujus  mundi  servitiis 
dedita,  et  rerum  temporalium  fatigationibus  assueta, 
etiamsi  sibi  libere  vacare  liceat,  subesse  tamen  ♦  ter- 
renis  laboribus  festinat,  et  usum  miserae  conversatio- 
nis  trituram  laboris  quacrit,  ut  a  jugo  mundanae  ser- 
vitutis  cessare  non  libeat,  etiam  si  liceat.  Quod  vi- 
delicet  jugum  Dominus  ^  a  discipulorum  cervice  sol- 
vebat,  cum  dixit :  Attendite  vobis,  ne  forte  gravenlur 
corda  vestra  in  crapula  et  ebrietate  (Luc.  xxi,  34), 
illico  adjunxit :  Et  in  curis  hujus  vitce;  et  superveniat 
in  vos  repentina  dies  illa.  Et  rursus  :  Venite  ad  655 
me,  omnes  qui  laboratis  et  ofierati  estis,  et  ego  reficiam 
005.  Tollite  jugum  meum  super  vos,  et  discik  a  me, 
quia  mitis  sum  et  humilis  corde  (Matth.  xi,  28).  ^  Quid 
est  enim  Domino  mitem  se  in  magisterio  atque  hn- 
milem  dicere,  nisi  relictis  exercendae  elationis  diffi- 
caltatibus  plana  quaedam  bene  vivendi  itinera  de- 
monstrare?  Sed  quia  pravorum  mentes  plus  per 
aspera  elationis  quam  per  blanda  humilitatis  ac 
mansuetudinis  delectantur,  esse  sub  sentibus  deli- 

» 

cias  deputant.  Dura  enim  prae  amore  saeculi  quasi 
qaaedam  mollia  ac  delectabilia  ferre  parati  sant, 
dum  in  hac  vita  reram  culmina  apprehendere  co- 
nantur. 

40.  Asperitate  laboris  magis,  quam  quietis  dulce- 
dine,  delectantur.  —  Cessationem  Dominas  a  mandi 
laboribas  imperat,  sanctae  qaietis  dulcedinem  per- 
suadet ;  et  tamen  vaesana  iniqaorum  mens  plas  se 
assequi  aspera  carnaliter  quam  tenere  blanda  spiri- 


*  Corb.  Germ.,  Bellov.^  Land.  et  Germ.,  fortasse 
rectias,  cor  fugiunt.  Priorem  tamen  lect.  retinuimus, 
coi  etiam  Mss.  Norm.  et  plerique  safiragantur.  Yal. 
Cl.  habet,  a  corde  fugiunt. 

'  £d.,  per  injustitiam.  Elegantius  in  nostris  Mss., 
per  impotentiam. 

'  Gemet.  babet  volunUUes  pro  voluptates,  hic,  et 
infra. 


*  Ita  Mss.  At  dno  Germ.  ac  Editi,  terrenis  sudori- 
bus...  et  usu  miserce. 

«  Corb.  Germ.  el  Vulgat.,  a  discipulorum  cervice 
sublevabat;  sequimur  cast.  Mss. 

*  Ed.,  ^tttd  est  enim  Dominum.  Slylum  Gregoria- 

nam  magis  sapit  :  quid  est Domino,  at  legitnr 

inLaud.  duob.,  Germ.,  Norm.,etc. 


161 


MORALIUM  UB.  XX.  —  IN  CAPUT  XXX  B.  JOB. 


m 


tualiter  gaadet^  plus  acerbitate  fatigationis  qnam  A 
qaietis  dalcedine  pascitur.  Quod  aperte  in  semetipso 
nobis  Israeiiticus  populus  ostendit  (Exod,  xvi,  3), 
qai  dum  refectionem  mannae  desuper  perciperet,  ab 
^gjpto  ollas  comium,  pepones,  porros,  cepasqae 
concupivit.  Quid  enim  signatur  in  manna,  nisi  esca 
gratiae,  saave  sapiens,  ad  refectionem  interioris  vita 
bene  vacantibusdesuperdata?  £t  quid  per  ollas  car- 
niam,  *  nisi  carnalia  opera,  vix  tribulationum  labo- 
ribas  qaasi  ignibus  excoquenda  ?  Qui  per  pepones, 
nisi  terrens  dulcedines  ?  Quid  per  porros  ac  cepas 
exprimitor,  qu»  pleramqae  qui  comedunt,  lacrymas 
emittunt,  nisi  difficultas  vitae  praesentis,  quae  a  dile- 
ctoribas  suis  et  non  sine  luctu  agitur,  et  tamen  cam 
kcrymis  amatur  ?  Manna  igitur  deserentes,  cum  pe- 
ponibas  ac  camibus  porros  cepasque  quaesierunt,  ^ 
quia  videlicet  perversae  mentes  dulcia  per  gratiam 
qaietis  donadespiciunt,  et  pro  carnalibas  volnptati- 
bus  laboriosa  bujus  vitae  itinera,  etiam  lacrymis 
plena,  concupiscunt ;  contemnunt  habere  ubi  spiri- 
taaliter  gaudeant,  et  desideranter  appetunt,  ubi  et 
camaliter  gemant.  Horam  itaque  vecordiam  veridica 
voce  Job  reprchendat,  quia  nimirum  perverso  jadi- 
cio,  perturbata  tranquillis,  dora  lenibus,  aspera  mi- 
tibus,  transitoria  aeternis,  suspecta  securis  antepo- 
nunt.  *  Homm  vecordiae  sancta  Ecclesia  recordetur, 
cum  saevis  extrinsecusadversilatibuspremitur,  quos 
intra  se  velut  fideles  continuit,  sed  eornm  vitam 
adversantem  fidei  diu  toleravit,  et  dicat :  Qui  inter 
hujuscemodi  lcetabantur,  et  esse  sub  sentibus  delicias 
computabantj  quia  nimirum  mala  quae  agunt  ex  ini- 
qaorum  praecedentium  pravitate  didicerant.  Unde  C 
et  recte  sabjangitur : 

CAPUT  XVI  [Vet,  XVII]. 

Ybrs.  8.  —  Filii  stultorum  et  ignobilium, 
41.  Duplex  est  stultilia;  alia  summw  nobilitaH  con- 
juncta,  —  Sciendam  nobis  est  quod  alii  intra  san- 
Ctam  Ecciesiam  vocai)tur  stulti,  sed  tamen  nobiles, 
alii  vero  sunt  stnlti  et  ignobiies.  Stulti  namque  di- 
contur,  sed  esse  ignobiles  nequeunt,  qui  carnis  pra- 
dentiam  contemnentes,  profaturam  sibi  stultitiam 
appetunt,  et  '  ad  novitatem  intemae  prolis  virtatis 
nobilitate  soblevantar;  qui  stultam  sapientiam  mundi 
despiciunl,  et  sapientem  Dei  stultitiam  concapiscant. 
Scriptam  quippe  est :  656  Quod  stultum  est  Dei, 
sapientius  est  haminibus  (/  Cor.  i,  25).  Hanc  nos  stnl-  j^ 
titiam  Paalos  comprehendere  admonet,  dicens :  Si 
quis  videtur  inter  vos  sapiens  esse  in  hoc  seeculOf  stul» 
tus  fat,  ut  sit  iapiens  (Ibid,,  iii,  18^.  Hanc  stultitiam 
qni  perfecte  secati  sont,  voce  Sapientiae  audire  me- 
raenmt :  Vos  qui  secuti  estis  me,  in  regeneratione 
cum  sederit  Filius  haminis  in  sede  majestatis  suce,  se» 


debitis  et  vos  *  super  duodecim  thronos,  judicantes 
duodecim  tribus  Israel  (Matth.  xix,  28).  Ecce  relin- 
quentes  temporalia  gloriam  potestatis  aetemae  mer- 
cati  sunt.  Quid  itaque  in  hoc  mundo  stultius  qoam 
sua  deserere  ?  Et  quid  in  aeternitate  nobilius  quam 
cum  Deo  judices  venire  ?  Homra  scilicet  judicam 
nobilitas  Salomone  attestante  memoratur,  cum  hoc 
quod  jam  praefatus  sam  dicitur :  Nobilis  inportis  vir 
ejus,  quandosederitcumsenatoribus  terrce  (Prov.  xxxi, 
23).  Valde  quippe  nobiles  considerat,  quos  senatores 
vocat.  Hanc  in  se  nobilitatem  Paulus  aspexerat,  ^ 
cum  cognationi  conditoris  per  spiritum  janctus  dice- 
bat :  Genus  ergo  cum  simtis  Dei,  non  debemus  cesti'' 
mare  auro,  vel  argento  ^  aut  lapidi  sculpturee  artis,  et 
cogitationi  hominis  divinum  esse  simile  (Act.  xvii,  29). 
Genus  videlicet  Dei  dicimur,  non  ex  ejus  natura 
editi,  sed  per  spiritum  illius,  et  voluntarie  conditi, 
et  adoptive  recreati.  Tanto  ergo  ad  hanc  nobilita- 
tem  quisque  erigitur,  quanto  per  acceptam  imagi- 
nem  ad  similitudinem  illius  ex  imitatione  reno- 
vatur. 

42.  Aliaignobilis,  qua  supema  sapientiarelifiquUur, 
— At  contra  sunt  stulti  et  ignobiles,  qui  dum  super- 
nam  sapientiam,  semetipsos  seqaentes,  fugiunt,  in 
sua  ignorantia  quasi  in  abjectae  prolis  vilitate  sopiun- 
tur.  Quo  enim  id  ad  quod  conditi  sunt,  non  intelli- 
gunt,  eo  etiam  "^  cognationem  acceptae  per  imaginem 
generositatis  perdunt.  Stulti  sunt  ergo  et  ignobiles, 
quos  ab  aetemaehaereditatisconsortio  repellit  servi- 
tus  mentis.  Scriptum  quippe  est :  Omnis  qui  facii 
peccatum,  servus  est  peccati  (Joan.  viii,  34).  Et  voce 
egregii  praedicatoris  dicitur :  Sapientia  hujus  mwidi, 
stultitia  estapud  Deum  (I  Cor.  iii,  19).  Qni  ergo  dum 
terrena  saperent  ab  intima  generositate  repulsi  sunt, 
stulti  simul  et  ignobiles  fuemnt.  Quoram  dum  ple- 
rique  actus  imitantur,  filii  stultoram  et  ignobiliam 
fiunt ;  dumque  eos  sensibus  ac  moribus  sequantur, 
et  stultisunt,  quia  veram  sapientiam  non  intelligunt» 
et  ignobiles,  quianulla  spiritus  libertate  renovantur. 
Sed  hi  quamvis  iniquorum  actus  exerceant,  plerum- 
que  tamen  in  hac  vita  occupant  loca  justorum,  atque 
eoram  se  filios  aestimant  quoram  per  honoris  conca- 
piscentiam  officia  exterius  administrant.  '  Qnos  san- 
cta  correptio  ad  cognitionem  sui  revocat,  at,  videli- 
cet,  in  pravis  desideriis  positi,  qaoram  sint  filii 
attendant.  Non  enim  eoram  sant  filii  qaoram  loca 
tenent,  sed  qaoram  opera  exercent.  Dicatar  igitar 
recte :  Filii  stultorum  et  ignobilium.  Ubi  apte  sobjan- 
gitur: 

CAPUT  xvn. 

Ibid.  ~  Et  in  terra  penitus  non  parentes. 

43.  Stulti  suni  et  ignobiles,  quos  Deus  nescire  pro^ 


*  In  Edit.  Rom.  Sixtl  V,  nisi  camalia  onera  vitw^ 

Sod  etiam  legitur  in  Gilot.  Mss.  Anglic.  et  nostn 
bent  vix,  qaod  melius  sapit. 

*  Norm.,  horum  vecordiam, 

'  In  Germ.  et  Ed.,  etad  nobilitatem,  omnibus  aliis 
Hm.  nostris  reclamantibas. 

*  Pleriqae  Mss.  Norm.,  sc,  Prat.,  Becc.  et  Utic, 
euper  sedes  duodecim. 


>  Gemet.,  Ebroic,  Germ.  pr.,  eum  cognitioni. 

*  1  Laud.  et  Yal.  Cl.,  aut  lapidibus. 

'  Val.  CI.,  cognatianem  acceptam.  PleriqaeNorm., 
cognitionem.  Germ.  prius,  co^^ltotiem,  sed  ex  emen- 
datione  cognitionem. 

*  Ed.,  quos  sancta  Ecclesia  per  correptionem  ad, 
Secuti  samas  Mss.  duos  Germ.»  Norm.,  Laud.,  Vtl. 
Cl.,  etc.  In  nonnallis  Editis,  $t  a  cogitatione. 


163 


SANCTl  GKEGOHII  MAGNl  m 

CAPUT   XVm   [Rec,  XVII], 
Vers.  9. — Nunc  in  eonm  canlicum  versm  sum, 
et  factus  sum  eisproverhium, 

44.  Iniquis  crescentibus,  fides  in  opprobrium,  et 
veritas  in  crimen  erit, — Quibus  videlicet  verbis  illud 
sancUe  Ecclesiae  tempus  exprimitur,  quo  publice 
a  reprobis  irridetur,  quando  iniquis  crescentibus,  in 
opprobriura  fides,  et  veritas  erit  in  crimen.  Tanto 
quippe  despectior  unusquisque  erit ,  quanto  justior 
esse  potuerit ;  tanto  abominabilis,  quanto  laudabilis. 
Sancta  itaque  electorum  Ecclesia  afflictionis  tempore 
proverbium  pravis  efficitur,  quia  cum  bonos  mori 
per  tormenta  conspiciunt,  ab  eis  similitudinem  ma- 
ledictionis  sumunt.  Quo  enim  transitoriam  mortem 
vident,  sed  permanentem  vitam  non  vident;  tanto 


fitHur.  Multi  veritfilein  coyuoscendo  pveinnnl ,  non  tiin-  A 

g^nl^  —  Sicut  enim  plerique  in  terra  sunt,  et  a  co- 

gnitione  hominum  abjectione  vilitatissuae  quasiqua- 

dam  superductionevelaminisabsconduntur,  ita  sunl 

nonnulli  in  Ecclesia  qui  dum  se  abjectioni  pravorura 

operura  subdunt,  divino  conspectui  noti  non  sunt. 

Quibus  et  quandoque  dicendum  est :  Amen  dico  vobis, 

nescio  vos  (Matth.  xxv,  12) .  Esse  ergo  in  terra  et  appa- 

rere,  657  esl  in  fide  recta  per  virtutem  operis  nobi- 

litatem  mentisostendere.  Esseverointerraetpenitus 

non  apparere,  et  in  Ecclesia  quidem  fide  consistere, 

sed  nil  dignuni  fideiinoperedemonstrare.  Hiitaque 

intra  sanctam  Ecclesiam  divinitatis  oculis  et  videntur 

per  judicium,  et  tamen  per  bonae  vitae  meritum  non 

videntur,  quia  ea  quae  confitendo  tenent,  vivendo 

non  exhibent.  De  quibus  Paulusdicit :  Conlitentur  se  B  ™*^*  deridendo  mala  praBsentia  fugiunt,  quantoper 


nosseDeum,  factis  autem  negant  (Tit,  i,  16).  Hi  in 
sancta  Ecclesia  fidem  quam  tenere  se  asserunt  pre- 
munt  potius  quam  venerantur,  dum  sua  magis  illius 
nomine  quam  ejus  adipisci  lucra  concupiscunt.  [Vet. 
XVIII.]  Electi  autem  dura  servare  fidei  meritura 
tectis  operibus  curant,  ad  auctoris  sui  notitiam  etiam 
inter  reproborum  tumultus  appropinquant.  Quod 
bene  in  Evangeiio  muliere  sanguinis  fluxu  laborante 
signatum  est,  de  qua  cum  Dominus  diceret:  Quis 
me  tetigit  (Luc.  viii,  45)?  Petrus  *  ratiocinando  re- 
spondit :  Turbce  te  comprimunt  et  affligunt,  et  dicis  : 
Quis  me  teti^it  ?  Sed  *  audire  causas  veraj  rationis 
meruit,  cura  ei  Dominus  dixit :  Tetigit  me  aliquis, 
nam  et  ego  novi  virtutem  exisse  de  me.  Ecce  turbae 


intellectum  intrinsecusadbonapermanentia  non  per- 
tingunt.  Sed  ea  quae  ^  subjuncta  sunt,  quia  obscu- 
rioribus  sententiis  658  implicata  non  sunt,  debe- 
mns  sub  brevitate  transcurrere,  ut  ad  ea  in  quibus 
laborandum  est  valeamus  citius  pervenire.  Sequltur: 

CAPUT  XIX. 
Vers.  10.  —  Ahominantur  me,  et  longe  fugiunt  a 
me,  et  faciem  meam  conspuere  non  verentur, 
45.  Iniquorum  irrisionibus  non  dejicitur,  sed  erigitur 
et  crescit  Ecclesia,  —  Longe  a  sancta  Ecclesia  fu- 
giunt  omnes  iniqui  non  passibusgressuum,sedqua- 
litatibus  morum;  ^  longe  fugiunt  non  loco,  sed  me- 
rito;  dura,  crescente  superbia,  aperta  eam  expro- 
bratione  conteranunt.  Faciera  namque  ejusconspuere 


premebant  Dorainum,  sed  tamen  sola  tetigit  quae  ad  n  ^st  non  tantum  in  absentia  bonis  detrahere,  sed 

*1I  1_  •!•«  ••  ...  !»•  »•  •  ^^      aa  _«..  _w.  ^M  >^_^  __  _       *  A  A*        •  M.'  t       ^ 


iiium  hurailiter  venit,  quia  nimirum  multi  etiam  in 
sancta  Ecclesia  reprobi  veritatem  cognoscendo  pre- 
mnnt,  quam  bene  vivendo  tangere  negligunt.  Pre- 
munt,  et  longe  sunt,  quia  divinam  notitiam  '  pro- 
fessionibus  sequuntur,  raoribus  fugiunt.  Premunt, 
inquara,  sed  longe  sunt,  quia  eidera  fidei,  quam  lo- 
quendoastruunt,  ^agendo  contradicunt.Sicutergo  hoc 
testimonio  docemurquia  nonnulli  Dominum  tangendo 
non  tangunt,  ^  ita  nonnulli  non  videntur  a  Domino 
etiam  cum  videntur,  quia  occultis  ejus  obtutibus  et 
ad  damnationis  supplicium  apparent,etad  electionis 
meritum  non  apparent.  Dicatur  igitur  recle  :  Et  in 
terra  penitus  non  parentes,  quia  etsi  illos  specie  tenus 
Ecclesia  tenuit,  eos  tamen  intra  illam  conditor  quasi 
non  vidit  quos  ignoravit.  Qui  tranquillitatis  temporc 
idcirco  fidem  verbo  tenus  tenent,  quia  earadera  fidera 
florere  generaliter  vident.  Sed  cura  repentina  contra 
illam  procella  adversitatis  oboritur,  moxabeanega- 
tione  publica  disjunguntur,  et  quidquid  prius  quasi 
venerantes  tenuerant,  contra  hoc  postmodum  deri- 
dentes  pugnant.  Unde  apte  subditur : 


unuraquemque  justum  etiam  in  praesentia  confutare. 
Quos  tunc  pravi  dum  aperte  irridendodespiciunt,in 
eorum  contumeliis  fluxa  verba  quasi  defluentes  sali- 
vas  emittunt.  [Vet,  XIX.]  Sed  scitsanctaEcclesiain 
passionibus  crescere,  atque  inter  opprobria  honora- 
bilem  vitara  tenere ;  scit  nec  de  adversis '  dejici 
nec  de  prosperis  gloriari ;  novit  contra  prospera 
mentem  suara  in  dejectione  stemere,  novit  contra 
adversa  aniraura  ad  spem  supemi  culminisexaltare* 
scit  bona  sua  misericordiae  Redemptoris,  scit  mala 
suajustitiaetribuere  judicis;  quod  et  bona  illo  lar- 
giente  habeat,  et  mala  illo  permittente  patiatur. 
Unde  et  mox  de  Domino  subjungit,  dicens : 

CAPUT  XX. 
Vbrs.  1 1 . — Pharetram  enim  suamaperuit,et  afflixit  me, 
46.  Deo  permittente,  licet  occulto  judicio,  mala  se 
perpeti  novit,  —  Quid  per  pharetram  Dei,  nisi  oc- 
cultum  consilium  designatur?  Sagittam  vero  de 
pharetra  Dominus  jacit,  quando  de  occulto  consilio 
apertam  sententiam  emittit.  Quia  enim  flagellatar 
quisque,  cognoscimus;  sed  qua  ex  causa  flagellum 


^  Gemet.,  rationando, 

•  Val.  Cl.,  audire  rationem, 

•  Gemet.,  professionibus  astruunt,   Germ.,  rfm- 
nam  notitiam  professi  vodbus  sequnntur, 

•  Editi  posteriores,  agendo  male ;  deest  male  in 
omnibus  nostris  Mss. 

^  Edit.,  ita  nonnuHi  videntur  a  Domino  etiam  cum 
Hon  videatur.  Mss.  Laud.,  Val.  CL,  Germ.,  Norm., 


Corb.  Germ.,  inhaesimus. 

*  Norm.,  subjecta  sunt, 

'  Gerni.,  Utic.  et  Turon.,  longe  fiunt.  Utraque 
lectio  est  in  Corb.  Germ.,  ubi  tamen  fugiunt  prae- 
fertur. 

'  Mss.  habent,  deici,  hic  et  alibi ;  ut  infra,  de 
pharetra  Dominus  eicit,  pro  jacif. 


m 


MORALIIIM  LIB.  XX.  -  IN  CAPUi;  XXX  B.  JOB. 


166 


veniat,  ignoramas.  Cum  vero  post  flagella  vitae  cor-  A  renl,  cum  verba  mea  admittere  per  oblatam  pradi- 


rectio  seqnitur,  etiam  ipsa  consilii  virtns  aperitur. 
Pharetra  igitur  clausa  est  consilium  occultum.  Sed 
aperta  pharetra  afiligimur,  quando  per  id  quod  post 
ilagellum  sequitnr  quoconsilio  flagellamurvidemus. 
Cum  peccata  Dominus  videt,  et  tamen  manum  ad 
vindictam  non  commovet,  quasi  clausam  pharetram 
tenet,  sed  feriendo  indicat  quantum  ei  in  nobis  dis- 
plicoit  hoc  quod  diu  videndo  toleravit.  Sancta  ita- 
que  electorum  Ecclesia  tribulationibus  pressa  dicat : 
Pharetram  enim  suam  aperuit,  et  afflixit  m^.QucB  ad- 
versariorum  voces  insolentes  sustinens,  dum  cernit 
quod  ejus  praedicatio  non  admittitur,  quorumdam 
duritiam  deserens,  praedicationis  suae  verba  mode- 
rator.Perpendens  etenim  persecutores  suos  ad  exhor- 


cationem  nollent.  [Vei.  XX.]  Sed  plus  nobis  hoc 
plcrumque  in  tribulationibus  dolet,  quod  eas  ab  illis 
patimur,  in  quibus  germano  amore  confidebamus. 
Unde  et  subditur : 

CAPUT  XXII  [Rec.  XVIIl], 
Vers.  12. —  Ad  dextram  orieniis  calamitates  mea 
illico  surrexerunt. 

48.  Pro  sinistra  gentiles,  pro  dextera  Judwi  ia(f[- 
ligendi.  —  Ad  sinistram  quippe  calamitates  surge- 
rent,  si  a  quibnslibet  extra  religionem  positis,  et 
aperte  Christum  negantibus,  persecutionis  adversa 
sustineret.  Cum  vero  ab  aliquibus  quasi  fidelibus  ten- 
tationem  cruciamentorum  patitur,  quasi  ad  dexteram 
illi  calaiiiitates  oriuntur,  quia  hi  qui  sub  Christi  no- 


tationis  susb  vocem  deteriores  existere,'  magis  eligit  3  mine  miiitant  Christi  in  ea  nomen  impugnant,  Ipso 


tacere.Cumque  indignos  qui  audiant  conspicit,  prse- 
dicationem  suam  obducto  silentio  astringit.  Unde 
apte  subjungit ; 

CAPUT  XXI. 

Ibid.  —  Et  frenum  posuit  in  os  meum. 

47.  A  preedicatume  feriendum  est,  cum  ii  qui  wr- 
hmn  Dei  exdpiunt,  inde  pejores  fiunt.  —  Frenum  sibi 
apud  quosdam  positum  cognoverant,  qui  dicebaiit : 
Vobis  oportehat  prxmum  loqui  verbum  Det,  ^  sed  quo^ 
niam  repellitis  iilud,  et  indignos  vos  judicatis  cetermB 
vita,  ecce  convertimur  ad  gentes  (Act.  xiii,  46).  Fre- 
num  silentii  sibi  snperimpositnm  sancti  viri  apud 
dura  reproborum  corda  conspiciunt,  qui  per  Pro- 
phetam  dicunt  :  Quomodo  cantaJbimus  canticum  Do^ 


enim  locutionis  usu  pro  dextro  habere  ^  dicimus 
quod  pro  niagno  pensamus,  pro  sinistro  vero  id 
quod  despicimus ;  quod  Zacharias  aperte  insinuat, 
dicens  :  Et  ostendit  mihi  Jesum  sacerdotem  magnum, 
stantem  coram  angelo  Domini,  et  Satan  stabat  a  dex^ 
tris  ejus,  ut  adversaretur  ei  (Zach.  iii,  1).  Qui  ut  pa^ 
tentius  hoc  quod  praemisit  ostenderet,  secntus  adjun- 
xil  :  ^(  dixit  Dominus  ad  Satan  :  Increpet  Dominu$ 
in  te,  Satan,  qui  eiegit  Jerusalem.  Nunquid  non  esi 
iste  torris  erutus  de  igne  ?  Et  Jesus  indutus  erat  vesti* 
bus  sordidis  (Ibid.,  2).  Sordidis  enim  vestibus  Jesns 
^  indutus  erat,  quia  quamvis  alienus  ab  omni  pec- 
cato,  tamen  in  similitudinein  venit  carnis  peccali. 
Cui  venicnti  Satan  a  dextris  stetit.  Pro  magno  nam-* 


mini  in  terra  aliena  (Psal.  cxxxvi,  4)  ?  Frenum  poni  p  que  Doniinus  Judaicum  populum,  et   pro  nihilo 


etiam  Paulus  admonuit,  qui  discipulo  praecepit,  di 
cens  :  Hanreticum  post  primam  et  secundam  correpiio^ 
nem  devita,  sciens  quia  subversus  est  qui  ejusmodi  cst, 
et  delinquit  proprio  judicio  condemnatus  (Tit,  iii,  10). 
Sancti  quippe  doctores  659  plerumque  alta  cousi- 
deratione  resistentium  corda  conspiciunt,  et  duiu  ea 
derelicta  divinitusvident,ainictigementesque  conti- 
ceaeont.  An  non  aliquando  frenum  Saiomon  docto- 
rilNia  imponit,  qui  dicit :  Noli  arguere  derisorem,  ne 
oderit  te  (Prov.  ix,  8).  Sed  si  ab  increpatione  idcirco 
reticemus,  quia  contra  nos  insurgere  derisoris  odia 
formidamus,  non  jam  lucra  Dei,  sed  nostra  qua;ri- 
mos.  Qua  in  re  sciendum  est  quod  nonnunquam 
cum  redarguuntur  pravi,  deteriores  existunt.  Ipsis 
ergo  *  et  non  nobis  parcimus,  si  ab  eorum  redargu 


gentes  habere  videbatnr.  Sed  postquam  incamatua 
apparuit,  gentilitas  quae  pro  sinistro  habita  fuerat 
credidit ;  Judaicus  vero  populus  ad  perfidiam  decli-* 
navit.  Satan  ergo  illi  a  dextris  stetit,  quia  illum 
ei  populum  rapuit,  qui  dudum  dilectus  fuit.  Sed 
quia  ipse  Judaicus  populus,  modo  perditus,  in  fine 
est  quandoque  crediturus,  propheta  testante,  qni 
ait  :  Reliquice  salcce  fient  (Isa.  x,  21),  Satan  a  dex- 
tris  suis  Dominus  removet,  dicens  :  Increpet  Domi^ 
nus  in  te,  Satan  (Zach,  11,  2).  £t  ejusdem  populi 
libcrationem  indicans,  subdit :  Quia  eligit  Jei^usalem 
(Ibid.  ).  Qui  nimirum  populus,  qnia  ad  gehennae 
incendia,  perfidia  duce,  defluebat,  sed  660  dum 
ad  fidem  reducitur  ab  eodem  aeterni  ignis  incendio 
libcratur^  statini  de  co  illic  snbditur  :  Nunqnid  non 


tlone  pro  eorum  amore  cessamus.  Unde  necesse  est      est  isie  iorris  eruius  de  igne  f 

ut  aliquando  toleremus  tacendo  quod  sunt,  quatenus 

in  nobis  '  discant  bene  vivendoquod  non  sunt.  Quia 

igitur  sancta  Ecclesia,  quae  verba  sua  scnipcr  per 

charitatem  exerit,  ea  etiam  nonnunquam  ex  chari- 

tate  restringit,  dicat :  Frenum  posuit  in  os  meum.  Ac 

ti  tperte  fateatur,  dicens  :  Quia  in  quibusdam  pro- 

vectum  non  vidi  praedicationis,  ab  eis  impetum  tem- 

penviy  ut  vitam  meam  saltem  per  patientiam  disce- 


49.  Et  Ecclesia  fidem  sectantes,  a  quibus  ipsa  ali- 
quando  vim  paiitur.  —  Sicut  ergo  illic  pro  dextra 
plebs  Judaica,  ita  hoc  in  loco  dcxtrae  vocabuio  lide- 
lis  populus  sanctaQ  Ecclcsias  designatur.  Unde  et 
\enlurus  judex  hicdos  ad  sinistrara,  agnos  ad  dex- 
teram  ponet  (Matih.  xxv,  33).  Sed  cum  sanctam  Ec- 
clesiam  adversitatis  tempore  ipsi  quoque  lacesaunt 
qui  fideles  esse  videbantur^  ei  procul  dobio  calami- 


*  Gemet.,  Germ.  ac  nlur.,  sed  quoniam  repulistis 
iUud,  et  indignos  vos  juaicastis. 

*  Ita  plerique  Mss.  et  vet.  Ed.,  quibus  contradi- 
cnnt  Germ.  et  posteriores  Ed.,  detracta  ne^atione. 

*  Corb.  Germ.  et  Ed.,  discant  videndo.  Gilot.  ta- 


men  annotavit  nostram  lectionem  in  margine,  ex- 
statquc  tain  in  Anglic.  Mss.  quam  in  aliis  nostris. 
*  Gcrui.,  Utic,  Corb.  Germ.,  Becc.  et  plur.,  dir' 


ctmur. 
*^  lidem,  indutus  dicitur. 


167 


SANGTl  GREGORII  MAGM 


m 


Utesad  dextram  8argant.[Fe(.  JCJir/.]Bene  antem  h»c  A 
ipu  dextra  Orientis  vocator.  De  ipso  qnippe  ejnsdem 
capite  scriptnm  est :  Oriens  esl  nomen  ejus  (Zaeh,  vi, 
il).Nam  qniaab  Oriente  Inx  sargit^recte  Oriensdicitnr 
ciyas  jnstitiae  Inmine '  nostrae  injnstitiae  nox  illnstra- 
tar.  Ad  Orientis  ergo  dextram  calamitates  snrgont, 
qoia  hi  qnoque  ad  persecntionem  prosilinnt,  qni 
electa  membra  Redemptoris  nostri  esse  credebantnr. 
*  Qaas  videlicet  calamitates  recte  illico  asserit  snr- 
gere,  qnia  dum  non  erant  extranei  qni  perseqnnn- 
tnr,  ab  eis  repente  mala  et  illico  finnt.  Si  vero  dextra 
hi  qni  veraciter  fideles  sunt  appellantur,  calamitates 
ad  dextram  Orientis  snrgunt,  qnia  emmpente  perse- 
cationis  articnlo,  cmdeles  pravomm  impetns  jnsti 
patiantnr.  Sequitur  : 

CAPUT  XXin  [Bec.  XIX\,  fl 

Ibid.  —  Pedes  meos  subteriermt,  et  oppressermt 
quasi  fiuctibus  '  semitis  suis. 

50.  Ejus  extrema  membra  quasi  pedes  quandoque 
iubvertuntur.  —  Qnid  per  pedes  EcclesisB,  nisi  ex- 
trema  illins  membra  signantnr?  Qn»  dnm  ad  opera 
torrena  deservinnt,  tanto  celerins  ab  adversariis  falli 
pcssnnt,  qnanto  snblimia  minns  intellignnt.  Hos  ita- 
qae  pedes  adversarii  snbvertunt,  videlicet  cum  ex- 
trema  membra  illius  ad  sui  dogmatis  errorem  tra- 
hnnt.  Subversi  pedes  viam  tenere  nequeunt,  cum 
infirmi  qnique  persecutoram  suorum  vel  promissio- 
nibns  persuasi,  vel  minis  territi,  vel  cmciatibus 
fracti,  ab  itinere  recto  *  deviant.  Bene  autem  ad- 
versariomm  semit»  fluctibus  comparantur,  cnm  di- 
citar  :  Et  oppresserunt  quasi  fluctibus  semilis  suis,  p 
qoia  scilicet  vita  pravomm  insolenti  inquietudine 
molesta  ad  obmendam,  nt  ita  dixerim,.navem  cor- 
dis  quasi  tempestas  illabitur.  De  qua  videlicet  tem- 
pestate  per  Salomonem  dicitnr  :  Quasi  tempestas 
transiens  non  erit  impius  {Prov.  x,  25).  Camque  in- 
flrmus  quisqne  perversos  florere  conspicit,  hunc  in 
perversitatis  pelagns  unda  misersB  imitationis  mer- 
git.  Sequitnr : 

CAPUT  XXIV. 

Vbrs.  13.  —  Dissipaverunt  ^  itinera  mea,  insidiati 
iunt  mihi,  et  pravaluerunt,  et  non  fuit  qui  ferret 
auxilium. 

51.  Occultis  hostium  insidiis  ^us  via  dissipantur, 
Deo  ad  tempus  utiliter  deserente.  —  Dicat  haec  beatus 
Job  de  malignis  spiritibns,  videlicet  hostibus  occul-  q 
tis ;  dicat  universa  Ecclesia  de  pravis  persequentibns, 
scilicet  adversariis  apertis.  Ipsi  quippe  ejus  itinera 


dissipant,  cum  in  qnornmdam  infirmomm  mentibus, 
veritatis  vias  callida  persnasione  perturbant.  Ipsi  in- 
sidiantes  praevalent,  cnm  eos  quos  aperte  ad  malum 
trahere  neqneunt,  bona  simnlando  pervertnnt.  Sed 
miram  valde  est  quod  snbjicit :  Non  fuit  qui  ferrei 
auxiUum,  cnm  de  divino  adjutorio  Psalmista  clamet : 
Adjutor  in  opportunitatibus,  in  tribulatione  {Psat.  ix, 
10) ;  661  et  :  Sperent  ^  in  te,  qui  noverunt  nomen 
tuum,  quoniam  non  derelinques  quwrentes  te,Domini. 
Et  cum  rarsum  scriptum  sit :  Quis  speravit  in  Domt- 
no,  et  confusus  est ;  permansit  in  mandatis  ejus,  et 
derelictus  estf  Et  quis  invocavitillum,  et  despexiteum 
{Eccli,  11,  11,  12)  ?  Qna  itaque  ratione  nunc  dicitur : 
Non  fuit  qui  ferret  auxiltum,  nisi  qnia  omnipotens 
Deus  eos  qnos  in  aeteraum  diligit  aliquando  ad  tem- 
pus  relinqnit?  Unde  scriptum  est :  Ad  punctum  in 
modico  dereliqui  te,  et  in  miseraUonibus  magnis  con^ 
gregabo  te,  In  momenio  indiqnationis  abscondi  fadem 
meam  parumper  a  te,  et  in  misericordia  sempitema 
misertus  sum  tui  {Isai.  liv,  7).  Hinc  etiam  Psalmista 
deprecabatur,  dicens  :  Non  me  derelinquas  usque- 
quaque  (Psal.  cxvni,  8).  Derelinqni  igitur  sese  ad 
modicum  posse  utiliter  noverat,  qui  ne  asquequaqne 
relinqneretnr  petebat.  Sanctos  etenim  snos  Dominns 
veniendo  adjuvat,  relinquendo  probat;  donis  fir- 
mat,  tribnlationibns  tentat.  Unde  recte  qnoqne  per 
quemdam  sapientem  dicitnr  :  In  primis  elegit  eum, 
timorem  et  metum  et  probationem  ^  inducet  super  tl- 
lum,  et  excruciabii  illum  in  tribulatione  doctrtMB  suce, 
donec  tentet  illum  in  cogitationibtu  illius  (Eccli.  iv, 
18).  Jnsti  quippe  animam  gratia  vocat,  tentatio  in- 
terrogat.  Et  omnipotens  Dens  electoram  suorum 
adversarios  temporaliter  permittit  excrescere,  nt 
per  maloram  saevitiam  purgetur  vita  bonoram. 

52.  Utilitati  justorum  milital  etiam  potestas  pravo- 
Twm.  —  Nunquam  quippe  Dominus  '  adversos  bonis 
esse  permitteret,  nisi  etiam  qnantum  prodessent  vi- 
deret.  Nam  dum  injusti  saevinnt,  justi  purgantnr,  et 
ntilitati  innocentium  militat  vita  pravoram,dnm  hanc 
et  premendo  hnmiliat,  et  humiliando  semper  ad  me- 
lius  format.  Unde  recte  quoqne  per  Salomonem  dici- 
tnr  :  Qui  stultus  est,  serviet  sapienti  (Prov.  xi,  29). 
Et  tamen  saepe  conspicimus  sapientes  snbesse,  stnl- 
toe  vero  arcem  dominii  tenere ;  sapientes  serviliter 
obseqni,  stnltos  tyrannica  elatione  dominari.  Qno- 
modo  igitur  definitione  *  divinae  sententiae  sapienti 
stultns  servit,  dum  pleramqne  hunc  jnre  temponlia 
dominii  comprimit?  Sed  sciendnm  est  qoia  contra 


^  Editi  recent.,  nostra  jtutitias,  1  Laud.  et  Val. 
Cl.y  eujiu  jtuUtia  nox  illtutratur,  omissis  caeteris. 
Alter  Land.  deficit  asque  ad  xxx  libram  Moral.  Se- 
cati  samus  Mss.  Corb.  Germ.,  AngIic.,ano  tantum 
excepto,  Norman.  omnes,Tnronensem,  Germ.  et  alios 

Slar.y  ad  aaos  factae  snnt  veteres  omnes  Editiones. 
rtic^  pro  ultutratur,  habet  illuminatur. 
'  Iidem  poster.  Ed.,  juxta  auam  videlicet  calami^ 
totes.  Nostra  lectio  est  Mss.  Corb.  Germ.,  Vindoc., 
Tnron.  et  alioram  snpra  laud.,  quibus  consentiunt 
aiitiq.  Excusi. 

*  Toron.  et  plur.  Norm.,  semiHs  meis;  sed  men^ 
dose. 


^  Norm.,  Corb.  Germ.,  Val.  Cl.,  Germ.  et  Laad., 
deviantur. 

*  Gemet.,  itinera  sua. 

•  In  Val.  Cl.,6erm.,  Norm.,  Corb.  Germ.  etplar., 
in  te  omnesqui. 

'  Germ.,  Val.CI.  et  plur.  Norm.,  inducit...  exeru- 
ciavit  illum ;  totus  hic  Ecclesiastici  contextus  et  verba 
sancti  Gregorii  usqne  ad  haec  verba,  underecte...  qui 
stuUtu  est,  desunt  m  Mss.  Corb.  Germ. 

•  Ita  Germ.,  Bellov.,  Vindoc.,  Laud.,  Val.  Cl., 
Norm.  Editi  vero,  advenus  botxos  eos  savtre  permit^ 
ieret. 

*  Ebroic,  Gemet.  et  alii,  divina  sapienUte. 


^69 


MORALIUM  LIB.  XX  —  IN  CAPUT  XXX  B.  JOB. 


1?0 


sapientis  vitam,  dam  stnltas  praeeminens  terrorem  A  mala  in  qnibns  jam  ipsi  impiicati  snnt  etiam  qnos 
potestatis  exercet,  dnm  hnnc  laboribns  fatigat,  con-      dam  nobis  nnitos  trahnnt. 


tumehis  lacerat,  profectohnncabomnivitiorum  rn- 
bigine  nrendo  pnrgat.  Stultns  ergo  sapienti  etiam 
dominando  scrvit,  qnem  ad  meliorem  statnm  pre- 
mendo  provehit.  Sic  nonnunquam  ^  pupillis  dominis 
ad  disciplinae  magisterinm  servi  praesnnt^  terrent, 
premnnt^  ferinnt,  et  tamen  esse  servi  nnllo  modo 
desistnnt,  qnia  ad  hoc  ipsnm  ordinati  snnt^  ut  profi- 
cientibus  dominis  etiam  feriendo  famnlentnr.  Quia 
igitnr  mala  reprobornm  bonos,  dnm  crnciant,  pnr- 
gant,  ntilitati  jnstomm  militat  etiam  potestas  iniquo- 
rum.  Sed  plerumqne  jnsti  tribulatione  *  deprehensi, 
tardam  mannm  snbvenientis  aestimant,  cnm  se  per- 
seqnentium  immanitas  panlo  longius  augustat.  Et 


54.  Potest  qnoqne  inlelligi  muri  nomine  munitio 
disciplinae;  Salomone  attestante,  qni  ait  :  Perngrum 
hominis  pigri  transivi,  et  per  vineam  vin  stulti ;  et  ecce 
totum  repleverant  urticw,  operuerant  superficiem  ejus 
spin(B,et  maceria  lapidum  destructa  erat  (Prov.  xxiv, 
30).  Peragrum  enim  hominis  pigri  atqne  per  vineam 
viri  stulti  transire,  est  cujuslibet  vitam  '  negligentis 
inspicere,  ejnsqne  opera  considerare.  Qnam  urticae 
vel  spinae  replent,  quia  in  corde  negligentium  pru- 
rientia  lerrena  desideria  et  punctiones  pallulant  vi- 
tiorum,  quippe  quia  scriptum  est  :  In  desideriis  est 
omnisotiosus  {Prov.  xxviii^  19,  sec.  LXX).  Maceria 
lapidum  destructa  erat,  id  est,  disciplina  patrum  ab 


concita  quidem  sunt  ereptoris  remedia,  sed  hoc  qnod  B  ej^s  corde  dissoluta.  *  Nam  qnia  destmcta  maceria 


ab  ereptore  citins  agitnr,  dolenti  tardum  videtur. 
Camque  adesse  postulationi  anxilium  quaeritnr,  si  vo- 
cem  non  statim  seqnitur,  quia  desit  aestimatnr.  Unde 
nnnc  dicitur :  Et  non  fuit  quia  ferret  auxilium.  Qua 
videlicet  in  voce  ipsa  vis  passionis  exprimitur,  quia 
sapemum  anxilinm,  etsi  adest  quantumad  ordinatam 
providentiam  662  protectoris^  deesse  tamen  cre- 
ditur  quantum  ad  concita  vota  patientis.  Sequitur : 

GAPUT  XXV  [Vet.  XXII,  Rec.  XX]. 

Vbrs.  14. — Quasi  rupto  muro  et  apertajanua  irrue-- 
runt  super  me,  et  ad  meas  miserias  devoluti  sunt, 

53.  Lttgendus  animw  statuSj  quando  in  eam  hostes 
{rruunt,  rupto  fidei  muro,vel  destructa  disciplina  ma 


lapidnm,  dissolntam  esse  disciplinamvidit,  protinns 
illic  secutus  adjunxit  :  Quod  cum  vidissem,  posui  in 
corde  meo,  et  exemplo  didicidisciplinam(Prov.  xxiv, 
32).  Qnasi  rupto  ergo  muro  hostis  ingreditur,  cnm 
vel  malignorum  spirituum,  vel  pravorum  hominum 
persuasione  callida,  disciplinae  mnnimina  in  corde 
dissipanlur.  Sed  cnm  ejusdem  disciplinae  vigor  in 
corde  reproboram  solvitnr,  ante  eorum  oculos  cun- 
cta  honorum  operadespectui  habentur,  nihilque  esse 
aestiraant  quidquid  de  virtutibns  electomm  vident. 
Unde  et  subditur : 

CAPUT  XXVI. 

Vbrs.  15.  —  Redactus  sum  in  nihilum. 

55.  Despectisveris  bonis,  camales  fluxis,cumquibu$ 


ceria.  —  Quid  hoc  locomuri  nomine  nisi  Redemptor  G  pereunt,  innituntur.  —  Apnd  aestimationem  qnippe 


hnmani  generis  appellatur  ?  De  qno  pro  sanctae  £c- 
clesiae  aedificatione  per  prophetam  dicitnr :  Ponelur 
in  ea  murus  et  antemurale(lsai.  xxvi,  1).  Ipse  enim 
nobis  mnrus  est,  qni  ad  cordanostra  pertingere  ma- 
lignomm  spirituum  cursum  vetat.  Qui  nostrae  qno- 
que  iidei  etiam  antemurale  posuit,  quia  priusquam 
se  per  caraem  ostenderet  praedicatores  sui  mysterii 
prophetas  misit.  Recte  quippe  antemnralis  nomine 
vocantnr,  quia  dnm  subsequentem  praedicavemnt 
Dominam,  quasi  ante  mumm  steterunt.  Sed  quasi 
mums  rumpitur  cam  pravomm  persuasionibus  fides 
quae  in  Redemptore  nostro  est  in  quorumdam  corde 
dissipatar.  Cnmque  perversis  in  hac  vita  potestas 
tribnitur,  quid  aliud  quam  janua  erroris  aperitur  ? 


malomm  in  nihilum  redigimur,  qnando  ea  qnae  ipsi 
qnasi  snmma  dilignnt  bona  temporalia  non  tenemns. 
Despectis  namque  supernis  promissionibus,  terrena 
desiderant,  et  si  quando  in  eomm  mente  aliqnid  de 
appetitu  aeternitatis  oritur,  suborta  citins  transitoria 
663  delectatione  dissipatur.  Unde  et  statim  subjun- 
gitur  : 

Ibid.  — ^  Abstulisti  quasiventus  desiderium  meum. 

Fidelis  qnippe  populusse  patidenuntiat,quod  eos 
quos  diligit  pati  dolet.  Ventus  ergo  desiderium  tollit, 
cum  res  quaelibet  transitoria  aeternitatis  appetitum 
destruit.  Unde  adhuc  congme  subinfertnr  : 

IfiiD.  —  Etvelut  nubes  pertransiit  salus  mea, 

Nubes  quippe  in  alto  eminet,  sed  hanc  ad  cursum 


Qoasi  mpto  ergo  muro,  et  aperta  janna,  super  bo-  r|  flatus  impellit.  Sicnimirum,sic  sunt  temporalia  ini 


nos  irrannt  mali,  cam,  accepta  temporaliter  pote- 
state,  perversi  ipsa  quoque  in  quoramdam  corde  de- 
straere  mnnimina  fidei  conantur.  De  quibus  apte 
dicitur :  Et  ad  meas  miserias  devoluti  sunt,  quia  vide- 
licet  prius  ad  sna.  Nisi  enim  perverse  vivendo,  ad 
snas  ante  miserias  caderent^  nequaquam  ad  eas  post- 
modam  et  alios  suaderent.  Sed  post  suas  reprobi 
et  ad  nostras  miserias  devolvuntur,  quando  ad  ea 

'  PInr.,pujn/h<  domim. Melius  (iomtnt^^  cum  paulo 
post  legamus  utproficientibus  dominis. 

•  Vindoc.  et  Val.  Cl.,  depressi. 
^  Gemet.,  negligentius. 

♦  Ita  Germ.,  Bellov.,  Turon.,  Laud.,  Val.  Cl., 
Corb.  Germ.  etNorm.  At  prins  Editi,  Nam  quia  de- 

Patrol  ??  LXXVI. 


qnorum  bona.  Velut  in  alto  quidem  per  honoris  cel- 
situdinem  degere  videntur;  sed  ad  cursum  vitae  qno- 
tidie,  quasi  quibusdam  mortalitatis  suae  flatibus 
impelluntnr.  Salus  ergo  nt  nubes  transit,  quia  per- 
versomm  gloria,  •  quo  alta  est,  fixa  non  est.  Sed 
expletis  desideriis  actibusque  infirmantinm,  ad 
electoram  vocem  sermo  convertitur,  cum  protinus 
subinfertur : 

structcim  maceriam  lapidum  dissolutam,  etc. 

B  Recent.  Excnsi,  abstulit,  contra  Mss.  fidem,  et 
repugnantibns  vet.  Ed.  necnon  textu  Ilebraico  et 
Vulgata. 

^  Ed.,  quw  alta  est,  eJegantins  legiturinMss.  qnos 
expressimus,  ^tio  alta  est.Germ.,  quo  apta  est. 

6 


i7i 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


m 


CAPUT  XXVU. 


A  debantur.  Ait  ergo  :  Nocte  os  mmm  perforattir  dolo- 
rihus.  Ac  si  aperte  dicat  :  Tribulationis  tenebris 
pressi,  ita  afflictione  « terebrantnr,  ut  et  ipsi  qui  in 
mehabebant  vigorem  forlitudinis,quasi  jam  quoddam 
habeant  foramen  timoris.  Bene  aulem  dicitur  :  Et 
qui  me  comduntnon  domiunt,  quia  maligni  spiritus, 
qui  carnalos  quoquc  do  Ecclesia  consuniunt,  lanto 
magis  quiescere  a  tontalionc  ncsciunt,  quanto  nullo 
carnis  pondere  gravantur.  Sed  persecutores  sanctae 
Ecclesise  quia  valde  perversi  sunt,  essent  utinam 
pauci !  Sequitur  : 

CAPUT  XXIX  [Rec,  XXIl]. 

Vbrs.  i8.  —  In  multitudine  eorum  comumitur  ve- 
Btimentum  meum,  et  quasi  capitio  tunicce  succinxerunt 

me 
humiliatisunt,quiainaBternavita,idest  inlocogau- p      mo   .^  •  n   i    • 

d:;  fl«Ki;t««r>*«,.  r««.  ,ro,.«  r«««^««,,^««  ««;^ j-  ^^.  Qui  Ecclesm  velut  vestimentum  aahoerent,  non- 

u  suDiimantur.  Lum  vero  marcescere  animam  dice- 

ret,  recte  eliam  praemisit,  In  memetipso,  quia  in 


Vers.  i6.  —  Nunc  autem  in  memetipso  marcescit 
anima  mea,  et  possident  me  dies  afftictionis. 

56.  Nunc  in  se  marcescunt  electi,  sed  inDeo  vircnt. 
—  Electorum  quippe  anima  nunc  marcescit,  quia  in 
illa  postmodum  aeterna  exsultatione  viridescit.  Modo 
eos  dies  affliclionis  possidcnt,  quia  dics  lajtitiae  post 
sequuntur.  Scriptum  quippe  est :  *  TimentiDeum  bene 
erit  in  extremis  (Eccli.  i,  i3,  19).  Et  rursum  de  Ec- 
clesia dicitur  :  Ridebit in die  novissimo(Prov.xxxi,i^) . 
Nunc  enim  tempus  afflictionis  est  bonis,  ut  sequatur 
eos  exsultatio  quandoque  sine  tempore.  Hinc  ab  eis 
alias  dicitur  :  Humiliasti  nos  in  loco  afflictionis 
(Psal,  XLiii,  20).  Locus  namque  afflictionis  est  vita 
praesens.  [Justi  ergo  hic,  id  est  in  loco  afflictionis, 


nobismetipsis  quidem  '  afficitur,  sed  in  Deo  mens 
nostra  refovetur ;  tantoque  a  viriditate  gaudii  longe 
fit,  quanto  adhuc  ab  auctoris  repulsa  lumine  '  ad  se 
recedit.  Tunc  vero  ad  verae  laetitiae  viriditatem  per- 
venit,  quando  per  aeternae  contemplationis  gratiam 
sublevata  etiam  semetipsam  transit.  Sed  haec  quae 
allegorica  indagatione  transcurrimus,  oportet  ut  per 
omnia  etiam  juxta  historiam  teneamus.  Quae  tamen 
nunc  idcirco  praetereo,  quia  hajc  aperta  esse  legen- 
tibus  non  ignoro.  Diebusautem  persecutionis  ultimae, 
quia  ♦multi  sunt  quipereunt,  etpauciquisalvantur; 
idcirco  vir  sanctus  passionis  suae  tempore  et  pauca 
de  bonis,  et  multa  de  perversis  loquitur.  Unde  et 


nunquam  ab  ea,  vi  toi^ientorum,  separantur.  —  Si 
historiae  intendimus,  quid  aliud  vestimentum  beati 
Job  quam  ejus  corpusaccipimus?cujus  videlicet  ve- 
stimentum  consumitur  dum  caro  cruciatur.  Juxta 
allegoriaQ  vero  mysterium,  vestimentum  est  sanctae 
Ecclesia)  fidelium  vita.  Namsicut  tota  simul  Ecclesia 
vestimentum  Christi,  ita  fidcles  quique  cjusdem  Ec- 
clesise  vcstimcnta  deputantur.Si  enini  sancta  Ecclesia 
vestimentum  Ghristi  non  esset,  Paulus  profecto  non 
diccret  :  Ut  exhiheret  sibi  gloriosam  Ecclesiam,  non 
luibentem  maculam  '^  neque  rugam  (Ephes.  y,  27) ;  id 
estj  nec  per  peccatum  habentem  maculam,  nec  per 
duplicitatem  rugam,  quia  et  per  justitiam  munda  est, 
et  per  simplicem  intentionem  ^  tensa.  Quan  igilur 


mox  ad  eorum  personam  qui  corruunt,  verba  con-  ^  ^^'"^  ^'^ ."'  ^^^''^^  maculam,  tensa  cst  ne  habeat 


vertit ;  sicque  sua  insinuat,  ^  ut  cadentibus  possint 
congruere  quae  narrat.  Nam  sequitur  : 

CAPUT  XXVIII  [Rec.  XXI,  Vet.  XXIII], 

Vers.  i7.  —  Nocte  os  meum  perforatur  doloribus, 
$t  qui  me  comedunt  non  dormiunt. 

57.  Sceviente  persecutione,  fortes  etqui  in  coiyore 
Ecclesice  sunt  velut  ossa  deficiunt.  —  Si  ipsi  historiae 
intendimus,  patet  causa,  quoniam  sancti  viri  corpus 
per  sinus  ulcerumscaturiensvermium  multitudola- 
eerabat.  Si  vero  allegoriae  mysterium  perscrutamur, 
quid  per  ossa  nisi  fortes  quique  in  sanctae  Ecclesia) 
corpore  designantur  ?  664  Qui  quasi  suo  robore 
membra  continent,  dum  mores  infirmantium  stabili- 


rugam,  utique  vestis  est.  Sicut  ergo  indumentum 
Christi  tota  gencralitcr  Ecclesia  dicitur,  sic  indu- 
mentum  sunt  Ecclesiaj  singulorum  animae,  quac  ab 
errore  conversae  eamdem  Ecclesiam  credendo  eique 
fideliter  inhaerendo  circumdant.  De  quibus  eidem 
Ecclesiae  per  prophetam  Dominus  dicit :  Vivo  ego, 
quia  omnibus  his  velut  ornamento  vestieris^Isai.xux, 
i8).  Sed  cum  procella  saevae  persecutionis  oboritur, 
plerique  fidelium  ab  ejus  amore  separantur,  qui  o 
sedulo  inhaerere  videbantur.  Dicat  ergo  :  In  multitu- 
dine  eorum  consumitur  vestimentum  meum,  quia  dum 
multi  sunt  qui  crnc  iant,  destruuntur  plurimi  qui  e 
connexione  amoris  inhaerebant. 
59.  Reprobi  vitam  fidei  et  prosdicationis  vocem,  in 


ter  portant.  Sed  cum  tribulationisultimae  contraeam  D  Ecclesia  exstinguere  comntur.  —  Bene  autem  subdi- 
fervor  excreverit,  in  nocte  os  illiusperforatur  dolo-  ^^^  '  ^^  ^^*  capitio  tunico!  succinxerunt  me.  Tunic» 
ribus,  quia  nonnunquam  tormentis  victi,  etiam  ipsi  quippe  capitium  collum  circumdat  induentis.  CoIIum 
ad  perfidiam  defluunt,  qui  ad  fidem  alios  tenere  vi-      vero  si  stringitur,  vocis  usus  et  vitalis  flatus  necatur. 


*  Becc,  Utic.  et  plur.,  timenti  Dominum, 

*  Sic  Prat.,  Corb.  Germ.,  Gemet.,  Turon.,  Val. 
Cl*  et  Germ.  In  Laud.,  affligitur.  Vet.Editi,  afficimur, 
poster.,  aMgimur. 

•  Ita  Mss.  et  antiq.  Excusi.  Atrecent.  habent,  ad 
se  redit. 

♦  Nonnulli,  multi  quipereunt,  pauci  sunt,  etc. 

^  Excusi,  nt  audientibus,  Coro.  Germ.,  Vindoc., 
Ttiron.,  Germ.,Laud.,  Val.  CI.,  Norm.,nostram  le- 
ctionem  prae  se  ferunt;  quam  inmarg.  Gilot.annotavit. 

«  lU  Anglic,  VaL  Cl.,  Pratell.  et  alii  plurimi ; 
sicque  legendum  constat,  tum  ex  loco  Job  qui  expli- 


catur  :  osmeumperforatur,  tum  exhis  verbis  :  q[uasi 
jam  quoddam  habeant  foramen  timotHs.  AUudit  videli- 
cet  sanctusGregoriusadsuperiorem  vocem  terebratur 
seu  perforatur.  In  Edit.  Barthol.  1494,  Paris.  1495, 
Gilot.,  Vatic,  Gussanv.,  legimus  tenehrantur.  In 
Paris.  1518  et  Basil.  1514,  crassiori  errore,  terreban- 
tur.  Germ.  et  Corb.  Germ.  habent  tenebrantur, 

'  A\.,  aui  rugam, 

'  Sic  legitur  non  solum  inMss.,  sedetiam  in  Vet. 
Edit.,  aliis  habcntibus  tersa,  necrecle,  utexhisver- 
bis  patet  :  qu(e  igitur  abluta  est,  ne  fiabeat  maculam, 
tensa  est  ne  habeairugam,  ubirh  tersa  minime  congruit. 


173 


MORALIUM  LIB.  XX.  —  IN  CAPUT  XXX  B.  JOB. 


174 


Sanctam  ergo  Ecclesiam  reprobi  qnasi  capitio  tnni- 
C9e  constringnnt^  qaia  in  ea  persecutionibus  snis  vi- 
tam  fidei,  etpraedicationis  vocem  exstinguere  conan- 
tur.  Hoc  quippe  conari  persecutores  ejus  specialiter 
solent,  ut  ab  ea  antc  omnia  verbum  priedicalionis 
tollant.  Unde  et  hi  qui  sancto}  fidei  primordiis  rcsis- 
tebant,  cajsis  Apostolisdenuntiabant,  dicent^s:  Pm- 
cipieudo  prarppimus  robis  ne  doceretis  iti  nominc  islo, 
el  665  cct^e  rcplesiisJerusalem  doctrina  vestra{Act.  v, 
28).  Corpus  ergo  sanct^e  Ecclcsiae  quasi  capitio  tuni- 
cae  cinxerant,  qui  constrictis  praedicatoribus,  velut 
ejus  collum  prementes,  in  ea  claudereiter  vocisvo- 
lebant.  Sed  electi  quique  persecutionis  suae  tempore 
paratiores  sunt  mori  quam  tacere.  Qui  dum  in  morte 
corporaliter  corruunt,  a  stultis  quibusque  et  carnali- 
bns  despecti  ac  viles  aestimantur,  quia  cum  videre 
reprobi  nequeunt  quae  electi  bona  spiritaliter  teneant, 
qnos  camaliter  exstingui  conspiciunt,  infelices  arbi- 
trantur.  Unde  etsubditur: 

CAPUT  XXX. 

Vers.  49.  —  Camparatus  sum  luto,  et  assimilatus 
sum  favillce  et  cineri. 

60.  Hanc  tanquam  lutum,  favillam  et  cinerem  con-' 
culcant.  —  In  reproborum  quippe  judicio,  sancta 
electonun  Ecclesia  luto  comparatur,  quia  tempora- 
liter  conculcata  despicitur.  Favillae  assimilatur  et 
cineri,  quia  dum  bona  ejus  interiora  non  vident,  ad 
sola  hanc  mala  pervenisse  aestimant,  quae  in  ea  ex- 
hiberi  corporaliter  vident.  *  Fidelis  autem  electo- 
rum  populus,  cum  multos  ex  se  cadere  conspicit, 
optat,  si  obtinere  valeat,  adversitatis  suae  tempora 
mutari.  Hujns  quia  oratio  differtur,  gemitus  augetur. 
Unde  adhnc  snbditnr: 

CAPUT  XXXI  [Vet.  XXIV]. 
Vers.  20.  — '  Clamahoad  te,etn<yn  exaudies;  sto, 
et  non  respicis  me. 

61 .  Ecclesioi  liherari  poslulantis  oratio  non  continno 
exauditur.  Qua  ratione.  —  Sancta  qnippe  Ecclesia 
persecutionis  snae  terapore  fide  stat,  desideriis  cla- 
roat.  Sed  dolet  se  quasi  non  respici,  dum  sua  videt 
in  tribnlationibusvotadifferri.  Altonamque  consilio 
omnipotens  Dens,  cum  sancti  ejus  adversariomm 
persecntionibus  comprimuntur,  enmqne  assiduis  nt 
libcrentnr  interpellationibus  clamanty  differre  solet 
Toces  petentinm,  nt  merita  patientinm  crescant, 
qnatenns  eo  magis  exaudiantur  ad  meritum,  quo 
citins  non  exandinntur  ad  votum.  Undealias  scrip- 
tnm  est :  Deus  meus,  clamaho  per  diem,  nec  exaudies, 
et  nocte  (P$ah  xxi»  3).  Atqne  ipsa  ntilitas  de  exan- 


A  diendi  mora  mox  snbditnr,  cum  illic  protinns  snbin' 
fertur :  Et  non  ad  insipientiam  mihi  (Ibid.).  Ad  mul- 
tiplicandam  quippe  sanctorum  sapientiam  proficil 
quod  postulata  tarde  percipiunt,  ut  ex  dilatione 
crescat  desiderium,  exdesideriointellectusaugeatnr. 
Inlellectus  vero  cum  intenditur,  ejus  in  Deum  ar- 
dontior  affoctus  apcritur.  Affectus  autoni  ad  prome- 
ronda  cijulestia  tanlo  fit  capax,  quanto  fueril  exspe- 
clando  longanimis.  Sed  tamen  inter  haec  sanctorum 
patientiam  dolor  urget  ad  vocem,  et  cum  dilati  pro- 
ficiunt,  metuunt  ne  deficientibus  viribus  despecti 
reprobentur.  Sequitur : 

CAPUT   XXXII   [Rec.  XXIII]. 

Vers.  21.  —  Mutatus  es  mihi  in  crndelem,  et  in 
duritia  manus  tuce  adversaris  mihi. 

B  62.  De  Deo  nihil  dignum  dicere  aut  cogitare  possu-^ 
mus.  —  Longe  ab  hac  sententia  vetus  translatio  dis- 
sonat,  qnia  quod  in  hac  de  Deo  dicitur,  hoc  in  illa 
de  adversariis  ac  persecutoribus  memoratur.  Sed 
tamen  quia  haec  nova  translatio  ex  Hebraeo  nobls 
^  Arabicoque  eloquio  cnncta  verius  transfudisse  per- 
hibetur,  credendum  est  quidqnid  in  ea  dicitur,  et 
oportet  ut  verba  illius  nostra  expositio  snbtiliter 
rimetur.  Ait  ergo :  Mutatus  es  mihi  in  cruddem,  et  in 
duritia  manustucBadversarismihi.  666  InScriptura 
sancta  cum  de  Deo  aliquid  indignnm  dicitnr,  move- 
tur  legentis  animus,  velut  si  aliquando  de  Deo  *  ali- 
quid  dignum  dicatur.  Pene  omne  qnippe  quod  de 
Deo  dicitur,  eo  ipso  jam  indignum  est,  quo  potuit 
dici.  Nam  cujuslaudi  non  suflicit  obstupescens  con- 

C  scientia,  quando  sufficiet  loquens  lingua  ?  Sanctns 
autem  Spiritus  hoc  ipsum  hominibus  intelligentibus 
insinnans,  quam  sint  ineffabilia  summa  *  et  divina, 
his  cliam  verbis  nonnunquam  de  Deo  utitur  qua; 
apud  homines  habentur  in  vitio,  ut  ex  his  quas 
indigna  vidcntur  hominibus,  et  tamcn  dicuntur  de 
Doo,  adrnonoantnr  scire  honiines  quod  ncc  illa  jam 
Deo  digna  sint  quae,  dum  digna  habentur  apud  ho- 
mines,  digna  putantur  Deo. 

63.Quo  sensu  dicatur  zelari,irasci,p(enitere,misereri, 
prcescire.  Deonihilprmteritumestautfuturum.  Resnon 
ideo  videniur  a  Deo  quia  sunt,  sed  ideo  sunt  quia  ct- 
dentur.  —  Dicitur  enim  Deus  zelans,  sicut  scriptum 
est :  Dominus  zelotes  nomen  ejus  (Exod.  xxxiv,  14). 
Dicitur  iratus,  unde  scriptuni  est :  Iratus  esi  Dominus 

D  contra  Israel  {Num.  xxxii,  13).  Dicitur  Deus  poeni- 
tens,  sicut  scriptum  cst :  Pcenitet  me  fecisse  hominem 
•  super  terram  {Genes.  vi,  7).  Et  rnrsus:  Pcenitet  me 
quod  constituerim  Saul  "^  regem  in  Israel  {I  Reg.  xv, 


*  Ita  melins  Mss.  qnam  Editi,  in  qnibns  legitur 
fidelis  tamen. 

•  Recent.  Ed.  clamo...  et  non  exaudis.  Seqnimur 
Ms8.  Germ.,  Bellov.,  Land.,  Val.  Cl.,Norm.,  Corb. 
Germ.  ac  Edit.  antiqnissimas. 

'  Hinc  liqnet  ad  mentem  sancti  Gre|[orii  libmm 
Job  inter  Arabes  commorantis  prins-arabice  scriptum 
faiBse.  Caetemm  Job  in  Arabia  vixisse  constat;  hinc 
Ticini  Sabaei  in  ejns  domum  irrnemnt,  Job  i,  15. 
Moyses  antem  din  commoratns  apnd  Madianitas,  qni 
Arabibus  accensentnr,  totam  historiam  didicit.  Vide 
infra,  1.  xxxy,  cap.  olim  13,  nnnc  nnm.  43. 


♦  Restituimnshunc  locum  ex  Mss.  AngIic.,Norm., 
Laud.,  Bellov.,  etc,  cum  prius  legerctur,  in  Gilot., 
Vatic,  Gussanv.,  aliquid  indignum.  Ita  tamen  legitur 
in  Germ.  et  Corb.  Germ.  Lcctionem  nostram  confir- 
mat  integer  contextus,  ex  quo  liquet  mentem  sancti 
Doctoris  esse  ostendere  mortales  nihil  de  Deo  cogi-* 
tare  vel  logui  posse  tanta  majestate  dignum. 

^  Omittitur  conjunctiva  particula  in  plnr.,  legi- 
tnrque,  sumnm  divina.  Germ.,  summa  etiam  verba 
divina,  nonnunquam  de  Deo  utitur. 

^  Deest  super  terram  in  Gemel.  et  plerisqne. 

^  Land.,  regem  Israel, 


178 


SANGTl  GREGORn  MA6NI 


176 


11).  Dicitor  misericors,  sicnt  scriptnm  est :  Miseri-  A 
ears  et  miserator  Dominus,  paHens  et  multum  misen- 
cors  (PsaL  lxxxv,  15).  Dicitur  praescius,  sicut  de 
illo  ait  Apostolus :  Qms  prmcivit,  ct  pmdestinavit 
eonfarmes  fieri  imaginis  Filii  sui  {Rom.  viii,  29)>  dum 
nec  zelus,  nec  ira,  nec  poenitentia,  nec  proprie  mise- 
ricordia,  nec  praescicntia  essc  possit  in  Deo.  Hicc 
namque  omnia  ab  humanis  in  illum  qualitatibus 
tracta  sunt,  dum  ad  nostrae  infirmitatis  verba  de~ 
scenditur,  ut,  quasi  quibusdam  nobis  gradibus  factis, 
et  juxta  nos  positis,  per  ea  quae  nobis  vicina  con- 
spicimus  ad  summa  ejus  ascendere  quandoque  va~ 
leamus.  *  Zclari  enim  dicitur  qui  cum  cruciatu 
mentis  castitatem  custodit  uxoris.  Irasci  dicitur  qui 
fervore  animi  contra  puniendum  vitium  accenditur. 
PoBnitere  dicitur  cui  id  quod  fecit  displicet,  et  e  g 
contra  mutando  aliquid  aliud  facit.  Misericors  dicitur 
qui  pietate  ad  proximum  permovetur.  Misericordia 
autem  a  misero  corde  vocata  est,  eo  quod  unusquis- 
que  intueatur  quempiam  miserum,  atque  ei  compa- 
tiens,  dum  dolore  animi  tangitur,  ipse  cor  miserum 
facit,  ut  eum  a  miseria  liberet  cui  intendit.  Praescire 
dicitur  qui  unamquamque  rem  antequam  veniat 
videt,  et  id  quod  futurum  est  priusquam  praesens 
fiat  prsevidet.  Deus  ergo  quomodo  zelans  est,  qui 
in  custodienda  castitate  nostra  nullo  mentis  crucia- 
tu  tangitur?  Quomodo  irascitur,  qui  in  ulciscendis 
vitiis  nostris  nulla  perturbatione  animicommovetur? 
Quomodo  est  poenitens,  qui  id  quod  semel  fecerit  se 
fecisse  nequaquam  dolet  ?  Quomodo  habet  miseri- 
cordiam,  qui  cor  nunquam  miserum  habet  ?  Quo-  p 
modo  est  praescius,  dum  nulla  nisi  quae  futura  sunt 
praesciantur?  Et  scimus  quia  Deo  futurum  nihil  est, 
ante  cujus  oculos  praeterita  nulla  sunt,  praeseutia  non 
transeunt,  futura  non  veniunt,  quippe  quia  omne 
qnod  nobis  fuit  et  erit,  in  ejus  conspectu  praesto  est ; 
et  omne  quod  praesens  est,  '  scire  potest  potius 
quam  praescire.  Et  tamen  dicitur  zelans,  dicitur 
iratus,  dicitur  poenitens,  667  dicitur  misericors, 
dicitnr  praescius,  ut  quia  castitatem  animae  uniuscu- 
jusque  custodit,  humano  modo  zelans  vocetur, 
qnamvis  mentis  cruciatu  non  tangatur.  Et  quia 
culpas  percutit,  dicitur  irasci,  quamvis  nulla  animi 
pertnrbatione  moveatur.  Et  quia  ipse  immutabilis 
id  quod  voluerit  mutat,  poenitere  dicitur  quamvis 
rem  mutet,  consilium  non  mutet.  Et  cum  miseriae 
nostrae  subvenit,  misericors  vocatur,  quamvis  mise-  ^ 
ris  subveniat,  et  cor  miserum  nunquam  habeat.  Et 
quia  ea  quae  nobis  futura  sunt  videt^  quae  tamen  ipsi 
semper  praesto  sunt,  praescius  dicitur,  quamvis  ne- 
quaquam  futurum  praevideat,  quod  praesens  vidct. 
Nam  et  quaeque  sunt,  >  non  in  aetemitate  ejus  ideo 


videntur  quia  sunt,  sed  ideo  sunt,  qnia  Tidentnr. 
Dum  ergo  ad  verba  mutabilitatis  nostrae  descenditur, 
ex  eis  quibusdam  gradibus  factis  ascendat  qui  potei t 
ad  incommutabilitatem  Dei,  ut  videat  sine  zelo  ze- 
lantem,  sine  ira  irascentem,  sine  dolore  et  pcenitcn. 
tia  poenitentem,  sinc  misero  corde  miscricordem, 
*  sine  praevisionibus  pra?scicntem.  In  illo  enini  nec 
praeterila,  ncc  futura  reperiri  queunt,  sed  cuncta 
mutabilia  immutabiliter  durant,  et  quae  ^  in  seipsis 
simul  existere  non  possunt,  illi  simul  omnia  assis- 
tunt,  nihilque  in  illo  praeterit  quod  transit,  quia  in 
aetemitate  ejus  modo  quodam  incomprehensibili, 
cuncta  volumina  saeculorum  transeuntia  manent, 
currentia  stant. 

[Vet,  XXV.]  64.  Deus  crudelis  videtur,  quando, 
etsi  juste  feriendo,nonparcit,  —  Sicut  ergo  accipimus 
sine  zelo  zelantem,  sine  ira  irascentem,  ita  a  sancto 
viro  etiam  sine  crudelitate  dici  potuit  crudelis.  Cru- 
delis  quippe  dicitur  qui  districte  feriendo  non  parcit, 
ut  videlicet  hoc  loco  crudelis  districte  feriens  possit 
intelligi,  et  ulciscendae  culpae  non  parcens.  Unde 
Isaias  quoque  cum  videret  ultimi  judicii  diem  non 
jam  cum  venia,sed  cum  districtione  esse  ventumm, 
ait :  Ecce  dies  Domini  veniet  crudelis,  ^  et  indigna- 
Honis  plenus,  et  irce  furorisque  ejus,  ad  ponendam 
terram  ^  in  solitudine,  et  peccatores  ejus  conterendos 
de  ea  {Isai,  xiii,  9).  Sanctus  igitur  vir  ut  hanc  eam- 
dem  crudelitatem  sibi  potius  assereret  congruere 
posse,  quam  Deo,  ait :  Mutatus  es  mihi  in  cmdelem. 
Ac  si  aperte  dicat :  Qui  in  teipso  cradelitatis  nihil 
habes,  mihi  quem  respirare  ^  a  percussione  non  sinis, 
cmdelis  videris.  Ita  enim  Deus  cmdelis  esse  non  po- 
test,  sicut  nec  mutari  ullatenus  potest.  Sed  quoniam 
in  Deo  nec  cradelitas,  nec  mutabilitas  unquam  venit, 
dum  mihi  dicit,  quod  in  semetipso  Deum  nec  cru- 
delem  nec  mutabilem  sentiat  ostendit.  Nam  dum 
circa  nos  quaedam  prospera  et  adversa  variantur,  in 
eo  quod  nos  mutamur  quasi  ejus  circa  nos  mutatum 
animum  suspicamur.  Ipse  vero  in  se  incommutabilis 
permanens,  alitcr  atque  aliter  in  cogitatione  sentitur 
hominum,  pro  qualitate  meritomm.  Nam  et  lux 
solis  cum  nequaquam  est  sibimetipsi  dissimilis,  in- 
firmis  aspera^  sanis  autem  oculis  lenis  videtur,  eo- 
ram  videlicet  immutatione,  non  sua.  Unde,  ut  prae- 
diximus,  dicens  :  Mutatus  es,  adjunxit,  Mihi,  ut  ipsa 
haec  cmdelitas  atque  immutatio  non  sit  in  qualitate 
judicis,  sed  in  mente  patientis.  Quod  verbis  quoque 
aliis  retexit,  dicens :  Et  in  duritia  668  manus  tuce 
adversaris  mihi,  ^  Manus  etenim  Dei  dura  creditur 
cum,  voluntati  nostrae  contraria,  hoc  quod  ei  in  no- 
bis  displicet  feriendo  persequitur  et  flagella  ingemi- 
nat  cum  dolentis  anima  clementiam  exspectat.  Quae 


^  Editi  poster.  cum  Germ.,  zelare, 

'  Laud.^  sciri  potest  potius  auamprcesciri,  Quam 
lectionem  sequerer,  si  in  plurinus  Mss.  exstaret. 

'  Ita  Corb.  Germ.,  Vindoc.  et  Val.  CI.  Consentit 
Ed.  Paris.  1495.  In  aliis  legitur  ab  cetemitate,  quod 
habent  Germ.,  Utic.  et  alii  Norm. 

♦  Gemet.,  Corb.  Germ.,  Laud.  et  alii,  sineprovi' 
nonibui. 


"  Vindoc,  a  seipsis. 

*  Germ.,  Utic.  et  alii  Norm.,  et  indignatione ; 
plenus. 

'  Germ.,  Vindoc.,  Pratel.  et  pl.,  in  solitudinem, 
^  Vulgati  a  persecutione,  quod  aurius  sonat  de  Deo 
dictum,  nec  in  membranis  nostris  reperitur. 

*  Vindoc.,  manus  etenim  Dei,  ira  Dei, 


177 


MORALIUM  LIB.  XX,  —  IN  CAPUT  XXX  B.  JOB. 


178 


tamen  jnxta  allegoriae  mysterium  bene  sanct»  Eccle-  A 
sicB  verbis  congmant  ex  vocibos  infirmorum,  qui 
pleramque  se  plus  feriri  aestimant  quam  mereri  pu- 
tant,  et  quasi  crudelitatem  arbitrantur  judicis  distri- 
ctionem  asquissimam  sectionis^  quia  et  cum  vulnus 
aegri  medicinali  ferramento  abscinditur^  medicus 
crudelis  vocatur,  qui  tamen  per  secantis  manus 
duritiam  adversatur  vulneri,  sed  concordat  saluti. 
Sequitur : 

CAPUT  XXXIII  [Rec.  XXIV]. 
Yers.  22.  —  Elevasti  me,  et  quasi  super  ventum 
ponens,  elisisti  me  valide. 

65.  Super  ventum  sedet,  qui  transitoriis  successihus 
Uetatur.  Adversitas  non  dejicit,  quem  prosperitas  non 
eorrwnpit.  —  Quia  praesentis  vitae  gloria  quasi  in 
alto  cemitur,  sed  nulla  stabilitate  solidatur,  velut  g 
elevatus  super  ventum  ponitur,  qui  prosperitate 
transitoria  lastatur^  *  quoniam  ad  hoc  solum  hunc 
fugitivae  felicitatis  aura  sublevat,  ut  repente  deterius 
in  infimis  sternat.  Quia  enim  sancta  Ecclesia  cunctis 
in  honore  est^  infirmi  quique  in  ea  qui  transitoriis 

'  successionibus  laetantur,  quo  nisi  super  ventum  po- 
siti  videntur  elevati  ?  quia  subsequente  persecutionis 
tempore,  dum  prosperitatis  aura  pertransit,  eorum 
protinus  elevatio  corruit,  et  repente  cadentes  dis- 
cunt,  quia  elevati  prius  '  in  ventum  sederunt.  Quae 
videlicet  verba  etiam  sancti  viri  personae  specialiter 
congruunt,  non  ad  id  quod  erat,  sed  ad  id  quod  esse 
videbatur.  Neque  enim  mentem  illius  prosperitas 
fugitiva  levaverat,  quam  inter  tot  rerum  affluentias 
miro  semper  virtutis  pondere  premebat  ;  sed  juxta  p 
hoc  quod  videri  exterius  potuit,  qui  in  suis  humilis, 
in  alienis  oculis  elevatus  f uit,  et  quasi  super  ventum 
positus^  elisus  est  valide,  quia  rebus  exterioribus 
fultus,  unde  aestimabatur  surgere,  videbatur  inde 
cecidisse.  Quem  videlicet  casum  sanctus  vir  in  mente 
non  pertulit,  quia  nulla  adversitas  dejicit,  quem  pro- 
speritas  nulla  corrumpit.  Qui  enim  veritati  inhaeret, 
vanitati  nnllo  modo  succumbit,  quia  dum  forti  pede 
cogitationis  intus  intentionem  fixerit,  omne  quod 
foras  mutabiliter  agitur,  ad  arcem  mentis  minime 
pertingit.  Sequitur  : 

CAPUT  XXXIV  [Vet.  XXVI,  Rec.  XXV]. 
Vers.  23.  —  Scio  quia  morti  ♦  trades  mc,  ubi  con* 
MtiiuUi  esi  domus  omni  viventi. 

66.  Nemo  mortem  effugit ;  pauci  volupUitum  fo^ 
veam  et  interitum.  Elias  mortem  distulit,  non  evasit.  ^ 
—  In  superiori  hujus  operis  parte  {Supra,  lib.  Xii, 
cap.  6,  Edit.  Gussanv.  novce,  n.  13)  tractatum  est  quod 
ante  adventum  Domini  ad  inferni  receptacula  etiam 
justi  descenderent,  quamvis  non  in  suppliciis,  sed  in 
requie  servarentur.  Quod  nunc  testimoniis  edocere 


negligimus,  quia  in  ea  jam  sufficienter  probatum 
putamus.  Hoc  ergo  quod  dicitur  :  Scio  quia  morH 
trades  me,  ubi  constituta  domus  est  omni  viventi,  recte 
beato  Job  etiam  juxta  historiam  congruit,  dum  ni- 
mirum  constat  quia  ante  Redemptoris  gratiam  ad 
inferni  claustra  etiam  ^  justi  ducerentur.  Ipsa  quippe 
inferni  receptio  domus  omnium  viventium  dicitur, 
quia  nullus  huc  venit  qui  ante  Mediatoris  adventnm 
non  669  illuc  ipsa  corruptionis  suae  conditibne 
pertransiit,  nullus  huc  venit  qui  ad  camis  mortem 
ejusdem  cormptionis  suae  gressibus  non  tetendit.  De 
qua  videlicet  morte  per  Psalmistam  dicitur  :  Quit 
est  homo  qui  vivit,  et  non  videbit  mortem  (Psal. 
Lxxxviii^  49)  ?  Nam  etsi  ad  coelum  raptus  Elias  esse 
perhibetur,  mortem  tamen  distulit,  non  evasit.  De 
ipso  quippe  ore  veritatis  dicitur  :  Elias  quidem  ven^ 
turus  est,  et  restituet  omnia  {Matth.  xvii,  11).  Yeniet 
enim  restitutums  omnia,  quia  ad  hoc  nimirum  huic 
mundo  restituitur,  ut  et  praedicationis  munera  im- 
pleat,  et  camis  debitum  solvat.  Quae  tamen  sancti 
viri  sententia  juxta  allegoriae  mysterium  sanctae  Ec- 
clesiae  vocibus  ex  persona  congmit  infirmomm,  qni 
fidem  verbo  tenus  tenent,  sed  contra  praecepta  fidei 
suis  desideriis  famulantur.  Ait  etenim  :  Scio  quia 
morti  trades  me,  ubi  constituta  domus  est  omni  vivenii. 
Quia  enim  *  multos  in  se  voluptatibus  deditos  con- 
spicit,  eommque  jam  interitum  praescit,  pensat  quod 
in  via  vitae  praesentis  suis  quidem  desideriis  serviunt, 
sed  tamen  ad  mortis  domum  perveniunt  omnes  qoi 
in  ea  carnaliter  vivunt.  Sunt  vero  nonnulli  qui  in 
voluptatum  suamm  foveam  cormunt,  sed  tamen  per 
lamenta  poenitentiae  ab  imis  citius  pedem  redncunt, 
quos  supernae  percussionis  verbera  ad  emditionem 
potius  quam  ad  exstinctionem  secant.  Ex  quibos 
apte  subjungitur : 

CAPUT  XXXV. 

Vbrs.  24.  —  Verumtamen  non  ad  consumptionem 
eorum  emittis  manum  tuam :  et  si  corruerint,  ipse  saV 
vabis. 

67.  Nonnulli  a  Deopercussi  ad  eruditionem,  non  ad 
exstinctionem  a  peccato  liberantur.  —  In  quibus  pro- 
fecto  verbis  hoc  solerter  debet  intelligi,  quod  beatus 
Job,  dum  sua  narrat,  in  se  alios  transfigurat.  Velut 
enim  de  se  specialiter  dicebat :  Elevasti  me,  et  ^  quasi 
guper  ventum  ponens  elisisti  me  valide ;  scio  quia  morii 
trades  me,  ubi  constituta  est  domus  omni  vivenii  ;  et 
tamen  non  de  se,  sed  dealiis  adjungit :  Verumtamen 
non  ad  consumptionem  eorum  emittis  manum  tuam, 
Dum  enim  de  se  loquens  ratiocinando  causas  de  aliis 
subdit,  *  quam  multorum  personas  in  se  significet 
ostendit.  Manum  itaque  suam  Dominus  ad  consum- 
ptionem  peccantium  non  emittit,  cum  feriendo  a  pec. 


*  Magis  placuit  recent.  Edit.  quando,  invitis  Mss. 
Germ.,  quod  ccelum  hoc  solum  hunc,  etc. 

•  Sic  Turon.,  Germ.  et  Norm.,  cujus  loco  Editi 
habent  successU)us.  Ita  quoque  secunda  manu  scri- 
ptum  in  Corb.  Germ.,  ubi  prius  legebatur  successio- 
nibus. 

^  Al.,  m  vento  sederunt.  Gilot.  et  plurimi  Excusi, 
m  ventwn  se  dederunt. 
^  Germ.,  Laod.  et  Vai.  Q.,  iradas  me,  et  ita  sem- 


per  affertur  textus  hic  in  consequentibus. 

'  Post  Editi  cum  Germ.,  descenderent ;  quod  idem 
sonat ;  ejus  tamen  loco  reponendum  censuimas  du' 
cerentnr,  propter  Mss.  et  vet.  Edit.  consensum. 

6  Deest,  in  se,  in  Excusis  rec.  Supplevimus  ex  Mss. 
Gorb.  Germ.,  Laud.,  Bellovac.,  Norm.,  quibus 
concinunt  vet.  Vulgati. 

^  Deest,  quasi,  in  pler.  Norm. 

'  Al.,  quia  multorum. 


179 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


lao 


catis  corripit,  et  corrucntcs  salvat,  dum  cadentes  ad  A  descendendo  infirmis  intnlit,  quoniam  quibusdam 


culpam  in  salutem  corporis  vulnerat,  ut  prostrali  ex- 
terins,  interius  surgant,  quatenus  jacentes  corpore 
ad  interiorem  statum  redeant,  qui  stantes  exterius 
a  statu  mentis  jacebant.  Sequitur  : 

CAPUT  XXXVI  [Rec.  XXVI]. 

Vers.  25.  —  Flebam  quondam  stiper  eo  qui  afflictus 
erat,  et  compatiebatur  anima  mea  pauperi. 

68,  Eleemosynn  ex  menti^  affeclu  qno  fit,  potissi- 
mum  cestimanda.  Largitorem  non  faciat  rerum  abun- 
dantia,  sed  cmnpassio.  —  Quamvis  vera  compassio 
est  passioni  proximi  ex  largitate  concurrere,  non- 
nnnquam  tamen,  cum  exteriora  quaeqne  abunde  ad 
largiendum  suppetunt,  celerius  dantis  manus  datio- 
nem  invenit  quam  animus  dolorem.  Unde  scire  ne- 


inopiam  ferre  non  valentibus  tolerabilius  est  minus 
tribuere  quam  post  largitatem  suam  ex  inopiaj  an- 
gustia  raurmurare.  Nam  ut  ad  magna  largiendi  studia 
audientium  mentes  accenderet,  paulo  post  intulit, 
dicens  :  Hoc  autem  dico  :  Qui  parcs  seminat,  parce  et 
metet  (II  Cor.  ix,  6).  Plus  autem  nonnunquam  esse 
dicimus  compati  ex  corde,  quam  dare,  quia  quisquis 
perfecte  indigenti  compatitur,  minus  aBstimat  omne 
quod  dat.  Nisi  enim  dantis  manum  bona  voluntas 
vincere,  idem  praedicator  egregius  discipulis  non 
dixisset  :  Qui  non  solum  facere,  sed  et  velle  ca^pistis 
ab  anno  priori  {II  Cor.  viii,  10).  Facile  quippe  est  in 
bono  opere  obedire  ^  etiam  nolentem.  Sed  haec  magna 
in  discipulis  virtus  exstiterat,  eos  bonum  quod  illis 


cesse  est  quia  ille  perfecte  tribuit,  qui  cum  eo  quod  g  praeceptum  est  et  ante  voluisse. 


afllicto  porrigit  afHicti  quoque  in  se  animum  sumit, 
nt  prius  in  se  dolentis  passionem  transferat,  et  tunc 
contra  dolorem  illius  per  ministerium  concurrat.  Nam 
8aBpe,ut  praediximus,  largitoremmunerisrerumfacit 
abundantia,  et  non  virtus  compassionis.  Qui  enim 
afilicto  perfecte  compatitur,  670  plerumque  et  hoc 
indigenti  tribuit,  *  in  quo  ipse  si  dederit  angustatur. 
£t  tunc  plena  est  cordis  nostri  compassio^  cum  ma- 
lum  inopiae  pro  proximo  suscipere  non  metuimus,  ut 
illum  a  passione  liberemus. 

69.  Pietatis  formam  Christus  nobis  dedit,  et  docuit 
Paulus.  —  Quam  videlicet  pietatis  formam  Mediator 
nobis  Dei  et  hominum  dedit.  Qui  cum  posset  nobis 
etiam  non  moriendo  concurrere,  subvenire  tamen 


70.  Exteriora  largiens^  aliquid  de  suo,  compassio' 
nem  impendens,  aliquid  dat  de  seipso.  —  Quia  itaque 
vir  sanctus  apud  omnipotentem  Deum  aliquando  ma- 
jus  datum  noverat  mentis  esse  quam  muneris,  dicat : 
Flebam  quondam  super  eo  qui  afHictus  erat,  et  compa^ 
tiebatur  anima  meapauperi.  Exteriora  etenim  largiens , 
rem  extra  semetipsum  praebuit.  Qui  autem  lletum  et 
compassionem  proximo  tribuit,  ei  aliquid  etiam  ^  de 
semetipso  dedit.  Idcirco  autem  plus  compassionem 
quam  datum  dicimus,  quia  rem  quamlibet  plorumque 
dat  etiam  qui  non  compatitur,  nunquam  autem  qoi  vere 
compatiturquodnecessariumproximoconspicitnegat. 

7i,  Ecclesiafiliis  suispcenitentibtis  compatiens,  ta- 
crymas  et  orationes  jungit.  —  Quae  nimirum  sententia 


moriendo  hominibus  voluit^  quia  nos  videlicet  minus  n  bene  quoqne  sanctae  Ecclesiae  vocibus  congruit :  quae 


amasset,  nisi  et  vnlnera  nostra  susciperet ;  nec  vim 
nobis  suae  dilectionis  '  ostenderet^  nisi  hoc  quod  a 
nobis  tolieret  ad  tempus  ipse  sustineret.  Passibiles 
quippe  mortalesque  nos  reperit,  et  qui  nos  existere 
fecit  ex  nihilo,  revocare  videlicet  etiam  sine  sua 
morte  potuit  a  passione.  Sed  ut  quanta  esset  virtus 
compassionis  ostenderet,  fieri  pro  nobis  dignatusest 
'  quod  esse  nos  noluit,  ut  in  semetipso  temporaliter 
mortem  susciperet,  qnam  a  nobis  in  perpetuum  fu- 
garet.  An  non  in  divinitatis  suae  divitiis  nobis  invi- 
sibilis  permanens,  miris  nos  potuit  virtutibus  ditare  ? 
[Vet,  XXVIL]  Sed  ut  ad  internas  divitias  rediret 
homo,  foras  apparere  dignatus  est  pauper  Deus.  Unde 
et  praedicator  egregius,  ut  ad  largitatis  gratiam  vis- 


dum  afflictos  quosque  per  lamenta  poenitentiae  con- 
spicit,  ^  suos  ei  oratione  continua  fletus  jungit,  et 
toties  egeno  671  compatitur,  quoties  menti  virtu- 
tibus  nudatae  interventionis  suae  precibus  opitulatur. 
Snper  afflictum  quippe  compatientes  plangimos, 
quando  aliena  damna  nostra  deputamus,  et  culpas 
delinqnentium  nostris  mundare  fletibus  nitimur .  Quod 
videlicet  agentes,  plus  plerumque  nobis  quam  his 
pro  quibus  agitur  subvenimus,  quia  "^  apud  intimum 
arbitrum  et  gratiam  charitatis  aspirantem,  commissa 
quaeque  perfecte  diluit  propria,  qui  pure  plangit 
aliena.  Persecutionis  igitur  ultimae  sancta  Ecclesia 
tribulatione  deprehensa,  reducat  ad  memoriam  pacis 
tempore  bona  quae  gessit,  dicens  :  Flebam  quondam 


cera  nostrae  compassionis  accenderet,  dixit :  Propter  r^  super  eo  qui  afflictus  eratj  et  compatiebatur  anima  mea 
nos  egenus  factus  est,  cum  dives  esset  (II  Cor.  viii,  9).  pauperi.  Quae  internae  lucis  gaudia  aetema  desiderans, 
Qni  sic  etiam  dicit :  Non  ut  aliis  sit  remissio,  vobis  sed  tamen  adhucdilata,  quia  malis  exterioribus  pre- 
autem  tribulatio  {Ibid,,  13).  Haec  procul  dubio  con-      mitur,  sancti  viri  vocibus  adjungat  : 


>  Germ.  et  Excusi,  in  quo  ipse  qui  dederit.  Muta- 
vimns  qui  in  si,  propter  caet.  Mss.  consensum. 

'  Gcrm.,  Gemet.  ac  alii  Norm.,  infunderet. 

3  Vatic.  et  al.  recent.,  quod  esse  nos  voluit,  sed 
reclamantibus  Mss.  et  contra  sancti  Gregorii  men- 
tem ;  ait  enim  Christum  mortem,  ut  evaderemus,  in 
se  suscepisse,  hoc  est  fieri  voluisse  quod  nos  esse  no- 
luU,  Nostram  lect.  habent  etiam  pl.  vet.  Ed. 

*  Excusi  etiamvolentem.  Mss.Corb.  Germ.,  Anglic, 
Norm.,  Laud.,  Germ.,  Val.  Cl.,  Bellov.,  habent  no- 
lentem,  sicqvie  legendum  probant  verba  seq. :  sedhcec 


magna  in  discipulis  virtus  exstiterat,  eos  bonum  quod 
illis  prcBceptum  est,  et  ante  voluisse.  In  Paris.  Edit. 
an.  1586  hanc  lectionem  habes  in  margine  anno- 
tatam. 

^  Val.  Cl.,  de  semetipso,gratia  charitatis  aspirante, 
dedit. 

•  Plurimi,  suos  eis ;  quod  etiam  annotavit  Gilot.  in 
margine. 

^  Corb.  Germ.,  Laud.  etGerm.,  apud  intimumar- 
bitrem.  Val.  Cl.,  apud  mitissimum  arbitrem.  InEdit. 
Basii.  1514  annotatum  arbitrem  in  margine. 


18i 


MORALIUM  UB.  XX.  —  IN  CAPUT  XXX  B.  JOB. 


182 


CAPUT   XXXVII   [Rec,  XXVII]. 


Vkrs.  26.  —  Exspectabam  bona,  et  venerunt  mihi 
uiala  ;  prcestolabar  lucem,  et  eruperunt  tenebrw. 

72.  Electortm,  Ecclesueque  dolor,  etiam  tempore 
pacis,  a  suis  persecutionem  tolerantium.  —  Fidelis 
enim  popnlus  exspectat  bona,  sed  mala  snscipit; 
praestolatur  lucem,  et  tenebras  incunrit,  quia  per 
remunerationis  gratiara  interesse  jamjamque  angelo- 
rum  se  gaudiis  sperat,  et  tamen  hic  diutius  dilatus, 
manus  persequentium  tolerat ;  et  qui  se  quantocius 
aestimat  aeternae  lucis  retributione  perfrui,  hic  adhuc 
compellitur  persecutorum  suorum  tenebras  pati. 
Qnae  videlicet  mala  persequentium  minus  dolerent, 
si  ab  infidelibus  adversariisque  consurgerent.  Sed  eo 
deterius  mentem  electorum  cruciant,  quo  ab  illis  ve- 


A  Qui  si  ad  exteriorem  felicitatera  suain  cor  appone- 
rent,  justi  profecto  non  cssent.  Sed  quia  cor  huma- 
num  non  potest  de  ipsis  prosperitatibus  rerum  quan- 
tulacunque  gloria  nullo  modo  tentari,  contra  ipsam 
prosperitatem  suam  sancti  viri  intrinsecus  dimicant^ 
non  dico  ne  in  elatione,  sed  ne  in  ejus  saltem  amore 
succunibant.  Gui  valde  succubuisse  est,  captivam 
mentem  ejus  desideriis  subdidisse.  Quis  autem  ter- 
rena  sapiens,  teraporalia  amplectens,  beatum  Job 
inter  tot  prospera  laetum  non  crederet,  cum  ei  sup- 
peteret  salus  corporis,  vita  filiorum,  incolumitag 
familiae,  integritas  gregum  ?  Sed  quia  in  his  omnibns 
non  gauderet,  ipse  sibi  testis  est,  qui  ait :  Mcerem 
incedebam,  Sancto  enim  viro  adhuc  in  hac  peregri- 
n^tione  posito  omne  quod  sine  visione  Dei  abundat 


niunt,  de  quibus  bona  praesumebant.  Unde  adhuc  g  inopia  est,  quia  cumsibi  omnia  electi  adesse  vident. 


snbditur : 

Vers.  27.  —  Interiora  mea  efferbuerunt  absque 
ulla  requie, 

Sanctae  quippe  Ecclesiae  interiora  *  effervescere 
est  ipsos  quoque  quos  per  amorem  fidei  velutvisceri 
ante  gestaverat  in  persecutionis  atrocitate  tolerare. 
Qui  secreta  prius  illius  cognoscentes,  quanto  sciunt 
ubi  magis  doleat,  tanto  deterius  ab  afllictione  ejus 
minime  quiescunt.  Quos  tamen  et  pacis  suae  tempore 
graviter  tolerat,  quia  suis  praedicationibus  eorum 
mores  contrarios  pensat.  Gemit  enim,  cum  eorum 
vitam  sibi  dissimiJem  conspicit.  De  quibus  et  apte 
subjungitur : 

Ibid.  —  PrcBvenerunt  me  dies  afjHictionis, 


gemunt  quod  omnium  auctorem  non  vident ;  eisqne 
totum  hoc  minus  est,  quia  adhuc  species  unius  deest; 
sicque  eos  foris  cxaltat  gratia  supernae  dispensationis, 
ut  tamen  intus  sub  disciplina  teneat  moeror  magis- 
trae  charitatis.  Per  quam  videlicet  discunt  ut  de  his 
quae  exterius  accipiunt,  apud  semetipsos  semper 
amplius  humilientur,  mentem  sub  jugo  teneant  di- 
sciplinae,  nunquam  ex  potestatis  licentia  ad  impa- 
tientiam  erumpant.  Unde  et  apte  subjungitur  :  Sine 
furore  consiirgens  in  turba  clamavi,  Saepe  namque 
seditiosorum  tumultus  hominum,  praepositorum 
suorum  nientem  lacessunt,  suique  ordinis  inordina- 
tis  motibus  excedunt. 
74.  Amica  potestati  pene  semper  impatientia  esU 


[Vet,    XXVIII.]    Scit  namque  sancta  electorum  ^  q^am  superant  boni.  ■—  Et  plerumque  qui  praesunt 


Ecclesia  quod  persecutione  ultima,  mala  multa  pas 
sura  sit;  sed  hanc  afiflictionis  suae  dies  praeveniunt, 
quia  malorum  vitam  intra  se  graviter  etiam  tempore 
pacis  portat.  Nam  quamvis  diebus  ultimis  aperta  in- 
fidelium  persecutio  sequatur,  hanc  tamen  et  prius- 
qnam  appareat,  hi  qui  in  ea  verbo  tenus  fideles  sunt, 
pravis  moribus  antecurrunt.  Sequitur: 

CAPUT  XXXVIII  [R^.  XXVIII], 

Vers.  28.  — •  Mcn-ens  incedebam,  sine  furore  con- 
surgens  in  turba  clamavi, 

73.  Sancti  in  honoris  culmine  humilitatem,  in  rebm 
Uetis  mcerorem  servant.  Contra  prosperitatem  intus  di- 
micant,  Omne  quod  sine  Dei  visione  abundat,  inopia 
est,  —  Notandum  sollicitejuxta  historiam  video  quod 


nisi  in  orecordis  Spiritus  sancti  freno  teneantur,  in 
iratae  retributionis  atrocitatem  prosiliunt,  quantum- 
que  praevalentagere,  tantum  sibi  in  subditis  aestimant 
licere.  Amica  etenim  potestati  pene  semper  impatien- 
tia  est ;  eique  etiam  raalae  subjectae  imperat,  quia 
quod  ipsa  sentit,  potestas  exsequitur.  Sed  sancti  viri 
plus  se  interiuspatientiaejugo  subjiciunt,quam  foris 
hominibus  prxsunt;  et  eo  veriorem  principatum  foris 
exhibent,quo  humiliorcra  Deo  intrinsecusfamulatum 
tenent ;  atque  idcirco  saepe  plus  quosdam  tolerant, 
quose  de  eis  ulcisci  amplius  possunt;  ac  neunquam 
ad  illicita  transeant,  pleruraque  nolunt  pro  se  exse- 
qui  etiam  quod  licet ;  subjectorura  strepitus  suffe- 
runt,  per  amorera  increpant  quos  per  mansuetudinem 


sanctus  vir,  qui  paulo  superius  dixit :  Elevasti  me,      porlant.  Unde  nunc  recte  dicitur  :  Sine  furore  eon^ 


inferius  adjungit :  Mcerens  incedebam.  Miro  enira  or- 
dine,  uno  eoderaque  terapore  convenire  in  actibus 
bonorum  solet  et  foris  honor  culminis, '  et  intus  af- 
flictae  moeror  humilitatis.  Unde  sanclus  quoque  vir 
clevalus  rebus  et  honoribus  raoercns  incedebat,  quia 
elsi  huncprailatura  horainibus  gloria  potestatis  osten- 
derat,  672  interius  taraen  mcerore  suo  secretum 
sacrificiura  Doraino  contriti  cordis  offerebat.  Sacrifi' 
ciumtimppeDeoestspiriluscontribulatus  (Psal,  l,  19), 
Sciunt  autem  electi  quique  consideratione  intima 
contra  exterioris  excellentiaj  tentamenta  pugnare. 


D 


surgens  in  turba  clamavi,  quia  nimirura  boni  contra 
turaultus  insolentiura  clamorem  habenl,  et  furorem 
non  habentj  quoniara  eos  quos  cleraenter  tolerant 
docere  non  cessant.  Sed  haec  quae  juxta  historiam  de 
uno  diximus,  juxta  allegoriam  necesse  est  ut  de  di- 
versis  electis  Ecclesiae  sentiaraus.  Ipsa  quippe  in 
electis  suis  etiani  per  prospera  incedit  moerens, 
quia  nil  sibi  verc  prosperura  deputat,  quousque  bo- 
num  quod  singulariler  quaerit  apprehendat.  Fidelefe 
quippc  illius  leraporali  quidera  pace  perfruuntur,  sed 
perpetuo  suspirant ;  honorantur,  et  afilicti  sunt ; 


*  Germ.,  Geraet.  et  alii  vetusl.,  elferbescere. 

>  lU  cura  Corb.  Germ.,  Turon.,  Gemet.,  aliisque 


Norin.,  vct.  Edit.  At  in  recent.Iegitur a/pic(M«  nuBrar, 


183 


SANGTI  GRE60RU  MAGNI 


iWt 


qnia  plernmque  ibi  videntnr  in  culmine,  ubi  cives  A  sancta  Ecclesia  snnt  electi,  sed  ne  improbati  rema- 


tton  sont.  678  Ipsa  etiam  in  torba  sine  fnrore  con 
surgit,  et  clamat^  quia  pravorum  vitam  studio  recta) 
semulationis,  non  autem  vesania  furoris  insequitur. 
Irascitur  et  amat,  saevit  et  tranquilla  est,  quatenus 
infinnos  suos  corrigat  ex  aemulatione,  faveat  ex  pie- 
tate.  Sequitur  : 

CAPUT  XXXIX  [Rec.  XXIX]. 

Ybrs.  29.  —  Frater  fui  draconum,  et  socius  stru- 
ihionum, 

75.  NuUa  vera  sanctitas,  nisi  qum  inter  malos 
prohata  fuit,  —  Quid  draconum  nomine  nisi  mali- 
tiosorum  hominum  vita  signatur  ?  De  quibus  et  per 
prophetam  dicitur  :  Traxerunt  ventum  quasi  draco- 
nes  (Jerem.  xiv,  6).  Perversi  etenim  quique  ventum 


nerent,  unus  eis  admistus  est,  qui  eos  persequens 
probaret.  Sic  namque  justo  peccator  cum  malitia 
jungitur,  sicut  in  fornace  auro  palea  cum  igne  so- 
ciatur,  ut  quo  ardet  palea,  purgetur  aurum.  Hi  ergo 
veraciter  boni  sunt,  qui  in  bonitate  persistere  etiam 
inter  malos  possunt.  Hinc  etiam  sponsi  voce  sancts 
EcclesisB  dicitur  :  Sicut  lilium  inter  spinas,  sic  amica 
mea  inter  filias  (Cant,  ii,  2).  Hinc  ad  Ezechielem 
Dominus  dicit :  Fili  hominisj  increduli  et  suhversores 
sunt  tecum,  et  cum  scorpionibus  habitas  {Ezech,  ii, 
6).  Hinc  Petrus  vitam  beati  Loth  glorificat,  dicens: 
Et  justum  Lot  oppressum  a  nefandorum  *  injuria  con- 
versatione  eripuit  (II  Pet,  ii,  7).  Aspectu  enim  et 
auditu  justus  erat,  habitans  apud  eos  qui  de  die  in 


quasi  dracones  trahunt,  cum  malitiosa  superbia  in-  B  diem  animam  justi  iniquisoperibuscruciabant.  Hinc 

flantur.  Qui  autem  struthionum  appellatione  intel-     "^    '      '         ' 

ligi,nisi  simulatores  soIent?Struthio  etenim  pennas 

habet,   et  volatum  non  habet;  quia  simulatores 

quique  speciem  sanctitatis  habent,  sed  virtutem 

sanctitatis  non  habent.  Visio  quippe  eos  bonae  ac- 

tionis  decorat,  sed  a  terra  minime  penna  virtutis 

levat.  Electus  itaque  sancta  Ecclesiae  populus,  quia 

pacis  sua  tempore  intra  se  quosdam  malitiosos  ac 

aimulatores  patitur,  dicat  :  Frater  fui  draconum,  et 

Mocius  struthionum,  Quod  beati  quoque  Job  vocibus 

specialiter  congruit,  qui  ad  culmen  magnae  forti- 

tudinis  bonus  inter  malos  fuit.  [Vet.  XXIX.]  NuUus 

quippe  perfectus  est,   qui  inter  proximorum  mala 

patiens  non    est.   Qui   enim  aequanimiter  aliena 


Paulus  discipulorum  vitam  glorificat,  et  glorificando 
674  confirmat,  dicens  :  In  medio  nationis  pravoe  et 
perverscB,  inter  quos  lucetis  sicut  luminaria  in  mundo, 
verhum  vitce  continentes  {Philip.  ii,  15).  '  Hinc  per 
Joannem  angelos  Pergami  Ecclesi»  attestatur,  di- 
cens :  Scio  ubi  habitas,  ubi  sedes  est  Satance,  et  tenes 
nomen  meum,  et  non  negasti  fidem  meam  {Apoc.  ii, 
13).  Beatusigitur  Job,  utostendat  cujus  fortitudinis 
fuerit,  insinuet  cum  quibus  vixit,  dicens :  Frater  fui 
draconum,  et  socius  struthionum.  ^  Quia  minus  esset 
quod  ipse  bona  ageret,  nisi  et  ad  bonitatis  sua  cu- 
mulum  ab  aliis  mala  toleraret.  Sequitur : 
CAPUT  XL  [Rec.  XXX]. 
Ybrs.  30.  —  Cutis  mea  denigrata  est  super  me,  et 


mala  non  tolerat,  ipse  sibi  per  impatientiam  testis  q  ossa  mea  aruerunt  prte  caumate 


est  *  quia  a  boni  plenitudine  longe  distat.  Abel 
qnippe  esse  renuit  (7,  q.  i,  c.  Adversitas,  g  3,  p. 
Abel),  quem  Cain  malitia  non  exercet  {Genes.  iv, 
3  seq.). 

76.  Mali  inter  bonos  hic  permisti,  curf  —  Sic  in 
tritnra  areae  grana  sub  paleis  premuntur,  sic  flores 
inter  spinas  prodeunt,  et  rosa  quae  redolet  crescit 
cum  spina  quT  pungit.  Duos  namque  fllios  habuit 
primus  homo,  sed  unus  electus  alter  reprobus  fuit 
{Genes.  rv,  1,  2).  Tres  quoque  filios  Noe  arca  conti- 
nuit,  sed  duobus  in  humilitate  persistentibus,  unus 
adpatrisirrisionem  ruit  {Ibid.,  ix,  18).  Duos  Abra- 
hamfllios  habuit,  sedunus  innocens,  alius  vero  fra- 
tris  persecutor  fuit  {Ibid.,  xvi,  15 ;  xxi,  9).  Duos 


77.  Propter  infirmorum  casum,  fortes  zeli  sui  igne 
aduruntur.  —  Haec  juxta  historiam  pensare  negligi- 
mu8,  quia  videlicet  sermonis  virtus  patet  ^  ex  poena 
passionis.  Sed  quia,  ut  saepe  jam  diximus,  plerum- 
que  beatus  Job  sic  narrat  gesta,  *  ut  gerenda  prae- 
nuntiet,  bene  hoc  sanctae  Ecclesiac  vocibus  congruit, 
quae  dolorem  persecutionis  ultimae  ^  in  infirmis  gra- 
viter  sentit.  Cumque  ab  illa  alii  pereunt,  valentio- 
res  quique  moerore  cruciantur.  Exterior  quippe 
causa  ejus  est  terrena  dispensatio,  interior  vero  cura 
coelestis.  Cutis  ergo  nomine  infirmi  signantur,  qui 
nunc  in  ea  exteriori  utilitati  deserviunt.  Per  ossa 
vero  fortes  ejus  figurati  sunt,  in  quibus  corporis  il- 
lius  tota  compago  solidatur.  Quia  igitur  aut  provo- 


qnoque  Isaac  filios  habuit,  unus  in  humilitate  serva-  t%  cati  muneribus,  aut  persecutionibus  afilicti,  multi 
tus,  alter  vero  et  priusquam  nasceretur  reprobatus  in  ea  ab  statu  fidei  infirmi  cadunt,  eamque  ipsi  post- 
est  {Ibid.,  XXV,  24  seq.),  Duodecim  Jacob  filios  ge-  quam  ceciderunt  persequuntur,  quid  aliud  quam  cu- 
nuit,  sed  ex  his  unus  per  innocentiam  venditus,cae-  tis  suae  nigredinem  patitur,  ut  in  ipsis  postmodum 
teri  vero  per  malitiam  venditores  fratris  fuerunt  foeda  appareat,  in  quibus  prius  pulchra  videbatur? 
(Ibid.j  xxxvii,  27).  Duodecim  quoque  apostoli  in      Dum  enim  hi  qui  prius  exteriora  bene  dispensare 


^  Yindoc.,  auia  ah  omni  plenitudine  legis  distat. 
Germ.^  quia  ah  omni  plenitudine  longe  distat. 

'  Ita  Norm.,  Bellov.,  Corb.  Germ.,  Laud.  et  Yal. 
Cl.  In  Vind.,  impudica  conv.  Editi  cum  Germ.,  tn- 
justa  conversatione. 

'  Rec.  Ed.,  hinc  Joannes  per  angelum  Peraami  Ec- 
clesuB.  In  Mss.  Turon.,  Bellov.,  Laud.,  Corb.Germ., 
Germ.,  etc,  non,  per  angelum  Joannes,  sed,  angelus 
per  Joannem  Uxiuitur;  idque  sacro  textui  et  rationi 
magis  congruit. 


^  Plerique  Norm.,  quia  minus  essent  bona,  qwe 
ipse  ageret. 

"  Turon.,  ex  persona  passionis. 

«  Gilot.  et  plur.  Ed.,  ut  gerendo.  In  Gnssanv.  le- 
gitur  pronunttet,  quod  mendum  typographicum  esse 
censeremus,  nisi  in  vet.  Paris.  et  Basil.  etiam  oc- 
curreret.  Mss.  vero  miro  consensu  habent  prosnwi- 
tiet,  et  ita  legendum  sermonis  series  probat. 

^  Laud.,  in  infimis,  sed  mendose.  Uicsanctus  Gre- 
gorius  opponit  infirmos,  forHbus. 


185 


MORALIUM  LIB.  XX.  —  IN  CAPUT  XXX  B.  JOB. 


186 


consaeverant  contra  electos  Dei  poslmodum  sae-  A  moderamine  praeesse,  ut  et  ad  culpam  caro  non  su. 


viunt,  quasi  cutis  Ecclesiae  anteactae  justitiae  colorem 
perdidit,  quae  ad  nigredinem  iniquitatis  venit.  Quod 
Jeremias  etiam  sub  praecipui  metalli  specie  deplorat, 
dicens :  Quomodo  obscuratum  est  aurum,  mutaiu$  est 
eolor  optimus  {Thren,  iv,  i)?  Perversi  ergo  dum  ab 
ejus  sacramentis  exeunt,  plerumque  inter  reprpbos 
locum  honoris  sumunt,  ut  ipsi  contra  sanctam  Eccle- 
siam  ex  auctoritate  saeviant,  qui  hanc  atrocius  quasi 
sciendo  contemnunt.  Unde  et  cum  diceret:  Cutis 
mea  denigrata  est,  addidit,  super  me,  quia  hos  quos 
prius  ad  decorem  justitiae  quasi  candidoshabuit,  post 
deierius  nigros  portat.  Sed  cum  cutis  ad  nigredinem 
Vertitur,  fortes  qui  in  illa  sunt  zelo  fidei  contabe- 
scunt.  Unde  apte  subjungit:  Et  ossa  mm  aruerunt 


perbiat,  et  tamen  ^  ad  effectum  rectitudinis  in  ope- 
ratione  subsistat.  Intueri  inter  haec  egregium  praedi- 
catorem  libet,  quanta  arte  magisterii  fidelium  ani- 
mas  velut  in  cithara  chordas  tensas,  alias  amplius 
tendendo  extenuat,  atque  alias  a  tensione  sua  re- 
laxando  conservat.  Aliis  etenim  dicit :  Non  in  co- 
messationibus  et  ehrietatibus,  non  in  cubilibus  et  impu- 
dicitiis  (Rom,  xiii,  13).  Et  rursus  ait:  Mortificate 
membra  vestra  quce  sunt  super  terram  (Coloss.  iii,  5). 
£t  tamen  praedicatori  charissimo  scribit,  dicens  : 
Noli  adhuc  aquam  bibere,  sed  modico  vino  utere,  pro- 
pter  stomachum  tuum,  et  frequentes  tuas  infirmitates 
(I  Tim,  V,  23).  Illas  ergo  chordas  extenuando  ten- 
dit,  ne  non  tens^  omnimodo  non  sonent ;  hanc  vero 


prce  caumate,  Sic  namque  et  priori  tempore  os  for-  g  a  tensione  temperat,  ne  dum  plus  tenditur,  minus 
lissimum  sanctae  Ecclesiae  quadam  ariditate  taedii      sonet. 


Paulus  aestuabat,  cum  quibusdam  cadentibus  diceret : 
Quis  Infirmatur,  et  ego  non  infirmor  f  quis  scanda- 
lizatur,  et  ego  non  uror  (II  Cor.  xi,  29)  ?  Cutis  ergo 
denigratur,  et  ossa  prae  caumate  arescunt,  quia  dum 
infirmi  ad  iniquitatem  prosiliunt,  fortes  quique  zeli 
sui  igne  cruciantur.  Sequitur  : 

CAPUT  XLI  [Vet.  XXX,  Rec.  XXXI]. 

Vers.  31.  —  Versa  est  in  luctum  cithara  mea,  et 
organum  meum  in  vocem  ftentium. 

78.  Verbi  divini  ministri,  cum  despiciuntur,  sileant, 
et  ad  panitentuB  luctum  confugiant,  Abstinentiam  di-- 
icretio  moderetur.  Vitia  camis  exstinguantur,  non 
caro.  —  Quia  organum  per  fistulas,  et  cithara  per 


79.  Duplex  exhortationis  modus,  alius  verbis,  alius 
operibus.  —  Sive  autem  sancti  praedicatores  in  Ec- 
clesia,  seu  quilibet  simplices  et  abstinentes,  prout 
vires  accipiunt,  in  ea  proximis  suis  canticum  bonae 
exhortationis  reddunt.  Nam  et  prudentes  quique  ad 
praedicationis  fructum  solerter  invigilant,  atque  ut 
alios  ad  vitam  pertrahant,  sono  magnae  persuasionis 
elaborant ;  et  qui  in  ea  tardioris  ingenii  videntur, 
ex  ipso  suae  vitae  merito  in  quantum  se  posse  conspi- 
ciunt,  exhortationis  erga  alios  676  auctoritatem 
sumunt,  atque  ad  coelestem  patriam  quos  valent 
trahere  non  desistunt.  Sed  sancta  Ecclesia  extremis 
persecutionibus  pressa,  cum  verba  sua  a  reprobis 


chordas  sonat,  potest  per  citharam  recta  operatio,  p  contemni  considerat,  amoris  sui  gratiam  ad  sola  la- 


675  per  organum  vero  sancta  praedicatio  designari. 
Per  fistulas  quippe  organi  ora  praedicantium,  per 
chordas  vero  citharae  intentionem  recte  viventium 
non  inconvenienter  accipimus.  Quae  dum  ad  vitam 
aliam  per  affiictionem  carnis  tenditur,  ^  quasi  exte- 
nuata  chorda  in  cithara  per  intuentium  admiratio- 
nem  sonat.  Siccatur  etenim  chorda,  ut  congruum  in 
cithara  cantum  reddat,  quia  et  sancti  viri  castigant 
corpus  suum,  et  servituti  subjiciunt  (I  Cor.  ix,  27), 
atque  ab  infimis  ad  superiora  *  tenduntur.  Pensan- 
dum  quoque  est  quod  chorda  in  cithara  si  minus 
tenditur,  non  sonat ;  si  amplius,  raucum  sonat,  quia 
nimirum  virtus  abstinentiae  aut  omnino  nulla  est,  si 
tantum  quisque  corpus  non  edomat  quantum  valet : 
aut  valde  inordinata  est,  si  corpus  aderit  plus  quam 
valet.  Per  abstinentiam  quippe  camis  vitia  sunt  ex- 
stinguenda,  non  caro ;  et  tanto  quisque  sibimet  debet 

*  Angl.  et  Norm.,  quasi  extenta;  quam  lectionem 
flagitare  videntur  repetita  hic  verba  tenditur,  tendun' 
tur.  At  vero  in  optimae  notae  Mss.  legitur  extenuata, 
maxime  in  Germ.,  Laud.  et  Corb.  Germ.,  ideoque 
Tocem  illam  retinendam  censemus,  ut  verisimilius 
Qsurpatam  a  sancto  Gregorio,  posteaque  a  sciolis 
mutatam;  quod  extenta  chorda,  loce  melius  con- 
gruere  videtur.  Sane  si  prius  lectum  fuisset  extenta 
diorda,  nemini  venisset  in  mentem,  hac  voce  ex- 
pnncta,  scribere  extenuaia  chorda.  Favent  huic  le- 
etioni  quae  infra  leguntur :  tendendo  extenuat.  Exte- 
Huando  tendit. 

*  Ita  Corb.  Germ.,  Norm.,  Laud.,  Val.  Gl.  et 
Germ.  Excusi,  tendunt. 


D 


menta  format,  quia  nimirum  deflet  ^  quos  exhor- 
tando  trahere  non  valet.  Dicat  ergo :  Versa  est  in 
luctum  cithara  mea,  et  organum  meum  in  vocem  ften" 
tium.  Ac  si  aperte  fateatur  dicens :  Pacis  quidem 
meae  tempore  per  alios  parva  more  citharae,  per  alios 
vero  more  organi  magna  et  sonora  praedicabam,  ^  sed 
nunc  in  luctum  cithara,  et  organum  in  vocem  flen- 
tium  versum  est,  quia  dum  me  contemni  conspicio, 
eos  qui  praedicationis  ^  cantum  non  audiunt  deploro. 
Haec  per  quosdam  sancta  Ecclesia  in  fine  factura  est, 
haec  per  quosdam  in  suis  jam  exordiis  fecit.  "^  Pri- 
mus  quippe  martyr  Stephanus  Judaeis  persequenti- 
bus  prodesse  praedicando  conatus  est,  quos  tamen 
post  verba  praedicationis,  dum  videret  ad  jaciendos 
lapides  convolasse,  fixis  genibus  orabat,  dicens: 
Domine  Jesu,  ne  statuas  tllic  hoc  peccatum  (Act.  vii, 
59).  Quid  ergo  huic,  qui  diu  et  parva  et  magna  nar- 

'  Recent.  Editi,  ad  affectum.  Legendum  est  ad  ef- 
fectum,  sive  ratiohem  sive  mss.  Cod.  consulamus, 
Turon.,  Germ.,  Laud.,  Norm.,  Corb.  Germ.,elc. 

*  Turon.,  quos  orando ;  ita  cruoque  olim  in  Corb. 
Germ.,  nunc  legitur,  exhortando. 

*  Sic  ibidem  brevius  in  Mss.  Turon.,  Bellovac, 
Germ.  et  Norm.  legitur,  quam  in  Editis,  sed  nunc 
versa  est  in  Iwtum,  etc.  In  Corb.  Germ.  adhuc  bre- 
vius,  sed  nunc  in  luctum  citharce  et  organum  versum 
est. 

*  Corb.  Germ.,  Norm.  et  Germ.,  canticum  :  et  ita 
infra,  pro,  cantus,  cantum. 

'  Germ.,  Bellovac,  Corb.  Germ.  et  plur.,  inaxime 
Norm.,  martyr  quippe  Stephanus,  omisso,  prin^VrS. 


i87 


SANCTI  GREGOIUI  MAGNI 


188 


raverat,  iiisi  jam  su»  citharaB  atque  organi  cantus 
silebat  atque  in  luctum  versa  fuerant,  quia  cos  quos 
praedicando  non  traxcrat,  amando  flebat  ?  Quod  ni- 
mirum  quotidie  sancta  Ecclesia  agerc  non  desistit, 
quae  praedicationis  verbum  pene  ubique  conticuisse 
jam  conspicit.  Alii  namque  loqui  dissimulant,  alii 
recta  audire  contemnunt.  Sed  electorum  mens  dum 
tacere  cantum  prtX»dicationis  conspicit,  gemens  ac 
tacita  ad  fletus  redit.  Dicat  ergo  :  Versa  est  in  luctum 
cithara  mea,  et  organum  meum  in  vocem  flentium, 


A  quia  electus  quisque  quo  sancta)  pra^dicationis  vox 
siluit,  eo  damna  Ecclesia)  gravius  plangit. 

Ilucusque  beatus  Job  descripsit  mala  quae  pertulit, 
hoc  vero  ex  loco  incipit  narrare  subtilius  bona  quae 
fecit.  Sed  doloris  verba  historica  atque  allegorica 
expositione  transcurrimus,  virtutum  vcro  opera  ex 
magna  parte  juxta  solius  historia)  textum  tenemus, 
ne  si  hajc  ad  indaganda  mysteria  trahimus,  verita- 
tem  fortasse  operis  vacuare  videamur. 


LIBER    VIGESIMUS    PRIMUS. 

Exponitur  cap.  xxxi  lib,  Joby  ad  versum   24  exclusive,  et  laudatis  prius  castitate^  hu- 
militate,  misericordia,  multa  de  occasione  peccati  fugienda  potissimum  docentur, 

B  in  viriditate  permaneant ;  variusque  virgarum  color 
efficitur,  dum  cortex  ex  parte  subtrahitur,  ex  parte 
retinetur.  Ante  considerationis  enim  nostrae  oculos 
praecedentium  patrum  sententiae  quasi  virga)  varia3 
ponuntur.  In  quibus  dum  plerumque  intellectum  lit- 
terae  fugimus,  quasi  corticem  subtrahimus,  el  dum 
plerumque  intellectum  litterae  sequimur,  quasi  cor- 
ticem  reservamus.  Dumque  ab  ipsis  ^  cortex  litterae 
subducitur,  allegoriae  candor  interior  demonstratur, 
el  dum  corlex  relinquitur,  exterioris  inteliigentiae 
virentia  exempla  monstrantur.  Quas  bene  Jacob  in 
aquaj  canalibus  posuit,  quia  et  Redemptor  noster  in 
libris  eas  sacrae  scientiae,  quibus  nos  intrinsecus  in- 
fundimur,  fixit.  Has  aspicientes  arieles  cum  ovibus 
coeunt,  quia  rationales  ♦  nostri  spiritus,  dum  in 


CAPUT  PRIMUM. 
i.  In  explicandis  sacris  ScrlpturiSj  nec  solus  histori' 
cus  sensus  sequmdus  est,  nec  semper  allegoricus,  — 
Intellectus  sacri  eloquii  inter  textum  et  myslerium 
tanta  est  libratione  ^  pensandus,  ut  utriusque  partis 
lance  moderata,  hunc  neque  nimi»  discussionis 
pondus  deprimat,  neque  rursus  torpor  incuriae  va- 
cuum  relinquat.  Multae  quippe  ejus  sententiae  tanta 
allegoriarum  conceptione  sunt  gravidae,  ut  quisquis 
eas  ad  solam  tenere  historiam  nititur,  earum  notitia 
per  suam  incuriam  privetur.  Nonnullae  vero  ita  ex- 
terioribus  praeceptis  inserviunt,  ut  si  quis  eas  subti- 
lius  penetrare  desiderat,  677  intus  quidem  nihil 

inveniat,  sed  hoc  sibi  etiam  quod  foris  loquuntur 
^bscondat. 


2.  Probatur  prior  propositio.  — Vnde  bene  quoque  C  ^^^^^  intentione  defixi  sunt,  singulis  quibusque  ac 


narratione  historica  per  significationem  dicitur  :  Tol- 
lens  Jacoh  virgas  populeas  virides,  et  amygdalinas,  et 
ex  platanis,  ex  parte  decorticavit  eas,  detractisque  cor- 
ticibus,  in  his  '  quw  exspoliata  fuerant  candor  appa-^ 
ruit;  illa  vero  quwintegra  erant  viridiapermanserunt, 
atqm  in  hunc  modum  color  effectm  est  varius  {Genes. 
XXX,  37).  Ubi  et  subditur :  Posuitque  eas  in  canalibus 
in  quibus  effund^batur  aqua,  ut  cum  venissent  greges 
ad  bibendum,  ante  oculos  haberent  virgas,  et  in  aspectu 
earum  conciperent,  Factumque  est  ut  in  ipso  calore 
coitus  oves  intuerentur  virgaSy  et  parerent  maculosa  et 
varia,  et  diverso  colore  respersa  (Ibid.,  38,  39).  Quid 
est  enim  virgas  virides,  amygdalinas,  atque  ex  pla- 
tanis  ante  gregum  oculos  ponere,  nisi  per  Scripturae 


tionibus  permiscentur,  ut  tales  fetus  operum  pro- 
creent,  qualia  exempla  praecedentium  in  vocibus  prai- 
ceptorum  vident ;  et  diversum  colorem  proles  boni 
operis  habeat,  quia  et  nonnunquam  °  subtracto  lit- 
terae  cortice,  acutius  interna  considerat,  et  reser- 
vato  nonnunquam  historia)  tegmine,  bene  se  in  ex- 
terioribus  format. 

3.  Probatur  altei^a.  —  Nam  quia  divin»  sententiae 
aliquando  interius  rimandae  sunt,  aliquando  exterius 
observandaj,  per  Salomonem  quoque  dicitur  :  Qtii 
fortiter  premit  ubera  ad  eliciendum  lac,  exprimit  bu- 
tyrum;  et  qui  vehementer  *  emungit,  elicit  sanguinem 
{Proc.  XXX,  33).  Ubera  quippe  forliler  premimus, 
cum  verba  sacri  eloquii  subtili  intellectu  pensamus, 


sacrae  seriem  antiquorum  Patrum  vitas  atque  scn-  rj  qua  pressione  dum  lac  quffirimus,  butyrum  inveni- 


tentias  in  exemplum  populis  praebere  ?  Quae  nimirum 
fpiia  juxta  rationis  examcn  rectae  simt,  virga)  nomi- 
nantur.  Quibus  ex  partc  corticcm  subtrahit,  ut  in 
his  qu»  cxspoliantur,  intiraus  candor  appareat ;  et 
ex  parte  corticem  servat,  ut  sicut  fuerant  exterins, 

*  Ebroic,  Utic.  ac  phir.,  snspensns. 

*  Sic,  prcceunte  Vulgata,  lcgitur  in  Mss.  Corb. 
Germ.,  Norm.,  Gcrni.,  Laud.,  Val.  GI.,  etc,  quibus 
conscnliunt  veteres  Edit.  In  veteri  tamenEd.  Basil. 
habes,  quw  integvo)  erant,  virides.  Idem  legitur  in  Gi- 
lot.  Arrisit  magis  Romanis  Ediloribus  sub  Sixto  V 
et  Gussanv.,  quw  cxspoUala!  fucrant...  illw  vero  in- 
tegne....  virules.  Deinde,  et  parerent  maculosas  ct 
Karias,  et  div.  col,  respersas. 


mus,  quia  dum  nutriri  veltenui  intellectuqua^rimus, 
Ubertate  intcrnai  pinguedinis  ungimur.  Quod  tamon 
nec  nimie  nec  semper  agendum  est,  ne  dum  lac 
quaeritur  ab  uberibus,  sanguis  sequatur.  Plerumque 
etenim  quidam  dum  verba  sacri  eloquii  plus  quam 

3  lii  Laud.  peranti(iuo,  cortix ;  quod  fortasso  oliiii 
in  usu  erat  pro  corlcx  ;  hinc  in  casibus  flcxis,  corti- 
cis,  corlici,  etc,  non  cortecis,  corteci. 

*  Vindoc,  nostri  sensus. 

^  Gorm.  et  Gemet.,  subtracta  litlerfii  cortice. 

6  Vindoc  et  vct.  Ed.  Vari^.,  cmnlget.  Turon.,emul' 
gil.  Corb.  (Jorm.,  emulgetnr.  Laud.,  (lerm.  (^t  Val. 
Gl.,  emuhiitur.  Norman.,  emungitur,(ii  ita  infra. 


189 


MORAUUM  LIB.  XXI.  —  IN  CAPUT  XXXI  B.  JOB. 


i90 


debent  discatinnt,  678  in   camalem  intellectum  A  has  corporis  fenestras  incaute  exterias  respicit,  ple- 


cadunl.  Sanguinem  quippe  elicit,  qui  vebementer 
emnogit^  quia  carnale  efficitur  hoc  quod  ex  nimia 
spiritus  discassione  sentitur.  Unde  necesse  est  ut 
beati  Job  opera,  quas  inter  increpantium  amicorum 
verba  idcirco  narrat  ne  afllicta  mens  illius  in  despe- 
ratione  deliciat  Juxta  pondus  historise  perscrutemur, 
^  ne  si  haec  animus  plusquam  necesse  est  spiritaliter 
investiget,  a  verborum  ejus  uberibus  sanguis  nobis 
prolacte  respondeat.Si  quando  vero  quaedam  mystica 
in  suorum  operum  narratione  permiscet,  ad  haec 
Becesse  est  ut  mens  concita  redeat,  ad  quae  hanc 
ipse,  ut  datur  intelligi,  ordo  loquentis  vocat.  Nam 
sanctas  vir  postquam  ea  quae  sibi  per  flagellum  Do- 
mini  fuerant  inflicta  narravit,  nunc  per  ordinem  pro- 


rumque  in  delectationem  peccatietiam  nolens  cadit; 
atque  obligatus  desideriis,  incipit  velle  quod  noluit. 
Praeceps  quippe  anima  dmn  ante  non  providet,  ne 
incaute  videat  quod  concupiscat,  caeca  post  incipit 
desiderare  quod  vidit.  Unde  et  Propheta  mens,  quae 
sublevata  saepe  mysteriis  internis  intererat,  quia  alie- 
nam  conjugem  incaute  vidit,  obtenebrata  postmo- 
dum  sibimet  illicite  conjunxit  (II  Reg,  xi,  2).  San- 
ctus  autem  vir^  qui  acceptis  corporis  sensibus  velut 
subjectis  679  ministris  quidam  aequissimus  judex 
praeest,  culpas  conspicit  antequam  veniant,  et  velut 
'  insidianti  hosti  fenestras  corporis  claudit,  dicens  : 
Pepigi  fcedus  cum  oculis  meiSj  ut  ne  cogitarem  quidem 
de  virgine,  Ut  enim  cogitationes  cordis  caste  servare 


prias  enumerando  virtutes,  qualis  ante  flagellum  B  potuisset^foedus  cum  oculis  pepigit,  ne  prius  incaute 


faerit  innotescit;  sic  vitae  suae  historiam  texens,'  ut 
ei  perrarum  aliquid  quod  allegorice  intelligi  possit 
interserat,  quatenus  et  exmagna  parte  historica  sint 
quae  memorat,  et  tamen  aliquando  per  haec  eadem 
ad  spiritalem  intelligentiam  consurgat. '  Qua  itaque 
fortitudine  ab  omni  lapsu  exteriora  sua  custodiae 
ihterioris  disciplina  constrinxerit,  insinuat  dicens  : 

CAPUT  II. 

Gap.  XXXI,  Yers.  1.  —  Pepigi  fcsdus  cum  oeulii 
meiSj  ut  ne  cogitarem  quidem  de  virgine, 

4.  Ne  mens  illieita  coneupiscat,  cohibendi  sunt  sen-' 
sus  exterioresqui  suntaditus  mentis,  Intueri  nondecet 
quod  concupiscere  non  licet,  —  Gum  sit  invisibilis 
anima,  nequaquam  corporearum  rerum  delectatione 


aspiceret  quod  postmodum  invitus  amaret.  Valde 
namque  •  est  quod  caro  deorsum  trahit,  et  semel 
species  formae  cordi  ^  per  oculos  illigata  vix  magni 
luctaminis  manu  solvitur.  Ne  ergo  quaedam  lubrica 
in  cogitatione  versemus,  providendum  nobis  est;  quia 
intueri  *  non  decet  quod  non  licet  concupisci.  Ut 
enim  munda  mens  in  cogitatione  servetur  a  las- 
civia  '  voluptatia  suae  deprimendi  sunt  oculi, 
quasi  quidam  raptores  ad  culpam.  Neque  enim  Eva 
lignum  vetitum  contigisset,  nisi  hoo  prius  incaute 
respiceret.  Scriptum  quippe  est  :  Vidit  mulier  quod 
bonum  esset  lignumad  vescendumj  etpulchrum  oculis, 
aspectuque  delectabile  ;  et  tulit  de  fructu  illiusy  et  co^ 
medit  (Genes.  iii,  6).  Hinc  ergo  pensandum  est  quanto 


tangitur,  nisi  quod  inhaerens  corpori  quasi  quaedam  q  debeamus  moderamine  erga  illicita  visum  restringere 

1.        !•   *     • -• j :_ 1.^1.^4.  .  ....  .  .  •  .. 


egr^endi  foramina  ejusdem  corporis  sensus  habet. 
Yisus  quippe,  auditus,  gustus,  odoratus,  et  tactus, 
qoasi  quaedam  viae  mentis  sunt,  quibus  foras  veniat, 
et  ea  qaae  extra  ejus  sunt  substantiam  concupiscat. 
Per  bos  etenim  corporis  sensus  quasi  per  fenestras 
qaasdam  exterioraquaeque  anima  respicit,  respiciens 
concapiscit.  Hinc  etenim  Jeremias  ait :  Ascenditmors 
^  per  fenestras  nostras,  ingressa  est  domos  nostras 
(Jerem.  ix,  2i).  Mors  quippe  per  fenestras  ascendit, 
ct  domum  ingreditur,  cum  per  sensus  corporis  con- 
cupiscentia  veniens,  habitaculum  intrat  mentis.  Quod 
contra  hoc  quod  jam  saepe  diximus  de  justis  per 
Isaiam  dicitur  :  Qui  sunt  hi  qui  ut  nubes  volant^  et 
quasi  columbce  ad  fenestras  suas  (Isai.  lx,  8)  ?  Justi 


nos  qui  mortaliter  vivimus,  si  et  mater  viventium 
per  oculos  ad  mortem  venit.  Hinc  etiam  sub  Judaeae 
voce,  quae  exteriora  videndo  concupiscens  bona  in- 
teriora  perdiderat,  propheta  dicit  :  Oculus  meus  de- 
prcedatus  est  animam  meam  {Thren.  iii,  51).  Concu- 
piscendo  enim  visibilia,  invisibiles  virtutis  amisit. 
Quae  ergo  interiorem  fructum  per  exteriorem  visam 
*<>  perdidit,  per  oculum  corporis  pertulit  praedam  cor- 
dis.  Unde  nobis  ad  custodiendam  cordis  munditiam 
exteriorum  quoque  sensuum  disciplina  servanda  est. 
Nam  quantalibet  virtute  mens  polleat,  quantalibet 
gravitate  vigeat,  carnales  tamen  sensus  puerile  quid- 
dam  exterius  perstrepunt,  et  nisi  interioris  gravitatis 
pondere  et  quasi  juvenili  quodam  vigore  refrenentur. 


namque  volare  ut  nubes  dicti  sunt,  quia  a  terrenis  ^j  Q^xa  quaeque  et  levia  mentem  enervem  trahunt. 

contagiis  sublevantur;  et  quasi  columbae  ad  fenestras  5  Exemplum  Job  non  solum  camis,  sed  etiam  cor- 

suas  sunt,  quia  per  sensus  corporis  exteriora  quaeque  j^  ^^  mentis  luxuriam  refrenantis.  Per  Moysen  luxu- 

intenlione  non  respiciunt  rapacitatis,  eosque  foras  riaperpetraia,  per  Christum  etiam  cogitata  damnatur- 

non  rapit  concupiscentia  carnalis.  Quisquis  vero  per  q^^  ^^  ^-^^  ^,j  luxuriam  deserat,  non  timore,  sed 


*  Val.  Cl.,  ne  si  h(Bcanimum....spiritaliter  inves- 
tigata  pulsent,  ex  verborum,  etc. 

•  Norm.,  ut  ei  perraro. 

*  Gemet.^  qua  utiqueforiitudine. 

♦  Germ.^  per  fenesiras  suas.  Uticensis,  Beccens.  et 

alii,  perfenestras  vestras...  domos  vesiras et  da- 

mos  innreditur,cum.  Val.  CI.  habctquoque,  et(iomo« 
ingreditur.  Legi  debet  ex  Vulgata,  caelerisque  versio- 
nibus,  et  ex  textu  Heb.,  fenesiras  nosiras,  etc. 

»  Editi,  insidianU  morii.  Sic  Icgendum  suadct  lo- 
cas  Isaiae  quiexplicatur  supra  :  ascendit  mors  perfe- 
nestras  nostras;  verum  contradicant  Mss.  Anglic.  et 


nostri,  qui  prao  se  ferunt  insidianii  hosii.  Germ.  ta- 
men  et  Corb.  Germ.  habent  insidianti  morti. 

6  Placuit  recentioribus  editoribus  addere  grave, 
cum  in  Mss.  et  prioribus  Excusis  simpliciter  legalur, 
valde  namque  est  quod. 

7  Germ.  et  Val.  CI.,  per  oculos  illata. 

«  Germ.  et  Norm.,  non  debet,  quod  etiam  habent 
nonnulli  Editi. 

«  Germ.,  Gemel.,Utic.  ac  Pratel.,  voluniaiis smv . 

»0  Giiot.  inmargine  pro  diversa  lectione,  prottt/i/, 
quod  etiam  habent  aliquae  vet.  Edit. 


191 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


m 


charitate. — Videamus  igilnr  qnomodo  beatus  Jobid  A  regnet  Nihilprodest  velsupei*hacastitas,  velhumilHas 


quod  in  eo  fluxum  ac  puerile  caro  sapere  potuit,  ju- 
venili  sapientiae  vigore  restrinxit.  Ait  enim  :  Pepigi 
f(Bdus  cum  oculis  meis.  £t  quia  non  in  se  actionem 
tantummodo,  sed  et  cogitationem  luxuriae  exstinxit, 
secutus  adjunxit  :  Ut  ne  cogitarem  quidem  de  virgine, 
Sciebat  nirairum  luxuriam  esse  in  corde  refrenan- 
dam,  sciebat,  per  sancti  Spiritus  donum,  quod  Re- 
demptor  noster  veniens  legis  praecepta  transcende- 
ret,  et  ab  electis  suis  non  solum  luxuriam  camis, 
sed  etiam  cordis  aboleret,  dicens  :  Scriptum  est  : 
Non  adulterahis  ;  ego  autem  dico  vohis,  quoniam  om- 
nis  quividerit  mulierem  ad  concupiscendum  eam,  jam 
nuBchatus  est  eam  in  corde  suo  (Mattih.  v,  27).  Per 
Moysen  quippeluxuriaperpetrata,per  auctorem  vero 


non  casta.  —  Ac  si  aperte  dicat :  Si  mentem  in  co- 
gitatione  polIuero,ejus  qui  munditiae  auctor  est,  esse 
haereditas  nequaquam  possum.  Nulla  enim  bona  sunt 
caetera,  si  occulti  judicis  oculis  castitatis  testimonio 
non  approbantur.  Omnes  quippe  virtutes  in  con- 
spectu  conditoris  vicaria  ope  se  sublevant,  ut  quia 
una  virtus  sine  aliavel  nullaestomnino,  velminima, 
vicissim  sua  conjunctione  fulciantur.  Si  enim  vel 
castitatem  humilitas  deserat,  vel  humilitatem  casti- 
tas  reIinquat,apudauctoremhumiIitatiset  munditiae 
prodesse  quid  praevalet  vel  superba  castitas  vel  hu- 
militas  inquinata  ?  Sanctus  igitur  vir  ut  ab  auctore 
suo  in  bonis  reliquis  possideri  mereatur,  cordis 
munditiam  custodiens,  dicat  :  Pepigi  fcedus  cumoculis 


mnnditiae  luxuria  cogitata  damnatur.  Hinc  est  enim  q  meis,  ut  ne  cogitarem  quidem  de  virgine.  Quam  enim 


quod  discipulis  primus  Ecclesiae  pastor  dicit  :  Pro- 
pter  quod  stuxincti  lumbos  mentis  vesiroe,  sohrii  per- 
fecte  sperate  ineamqua  offeriur  vohis  gratiam  (IPet. 
1, 13).  Lumbos  enim  carnis  succingere  est  luxuriam 
ab  effectu  refrenare.  Lumbosvero  mentissuccingere 
est  hanc  etiam  a  cogitatione  restringere.  Hinc  est 
qnod  angelus,  qui  Joannem  alloquitur  {Apoc.  i«13), 
zona  aurea  super  mamillas  cinctus  680  esse  perhi- 
betur.  Quia  enim  Testamenti  Novi  munditia  etiam 
cordis  luxuriam  frenat^  angelus  qui  in  eo  apparuit 
in  pectore  cinctus  venit.  Quem  bene  zona  aurea 
stringit,  quia  quisquis  supemaepatriae  civis  est,non 
jam  timore  supplicii,  sed  amore  charitatis  immun- 
ditiam  deserit.  Malum  vero  luxuriae  aut  cogitatione 


partem  haheret  Deus  in  me  desuper,  et  hcereditatem 
Omnipotens  de  excelsis  f  Ac  siaperte  fateatur,  dicens: 
>  Habere  me  possessionem  suam  excelsomm  condi- 
tor  renuit,  si  mens  mea  ante  conspectum  illius  in 
infimis  desideriis  tabescit. 

7.  Cogitatio  immundanon  inquinat  cum  pulsat,  sed 
cum  per  delectationem  subjugat.  In  came  corruptibili 
sufficit  peccatum  non  regnare.  —  Sed  inter  haec  (De 
pcenit.,  dist.  2,  c.  23)  sciendum  est  aliud  esse  quod 
animus  de  tentatione  camis  patitur,  aliud  vero  cum 
perconsensum  delectationibus  obligatur.  Plemmque 
enim  cogitatione  prava  pulsatur,  sed  renititur ;  ple- 
romque  autem  cum  perversum  quid  concipit,  hoo 
intra  semetipsum  etiam  per  desiderium  volvit.  Et 


perpetratur,  aut  opere.  Callidus  namque  *  hostis  no-  q  nimirom  mentem  nequaquam  cogitatioimmundain- 


sler  cum  ab  effectu  operisexpellitur,  secreta  polluere 
cogitatione  molitur.  Unde  et  serpenti  a  Domino  dici- 
tur  :  Pectore  et  ventre  repes  (Genes.  ni,  14).  Serpens 
videlicet  ventre  repit,  quando  hostis  lubricus  per 
humana  membra  sibimet  subdita  usque  ad  expletio- 
nem  operis  luxuriam  exercet.  Serpens  autem  repit 
pectore,  quando  eos  quos  in  opere  luxuriae  non  valet 
polluit  in  cogitatione.  Alius  itaque  luxuriam  jam 
perpetrat  actione,  huic  serpens  repit  ex  ventre. 
Alius  autem  perpetrandam  versat  in  mente,  huic 
serpens  repit  ex  pectore.  Sed  quia  per  cogitationem 
ad  explenda  opera  pervenitur^  recte  serpens  prius 
pectore,  et  postmodum  repere  ventre  describitur. 
[Rec.  III.]  Unde  beatus  Job,  quia  disciplinam  etiam 


quinat  cum  pulsat,  sed  cum  hanc  sibi  per  delecta- 
tionem  subjugat.  Hinc  etenim  praedicator  egregins 
dicit  :  Tentatio  vos  non  apprehendat,  nisi  humana  (I 
Cor.  X,  13).  Humana  quippe  tentatio  est,  681  qua 
plerumque '  in  cogitatione  tangimuretiam  nolentes, 
quia  ut  nonnunquam  et  illicita  ad  animum  veniant^ 
hoc  utique  in  nobism  etipsis  ex  humanitatis  corrapti- 
bilis  pondere  habemus.  Jam  vero  daemoniaca  est,  et 
non  humana  tentatio,  cum  ad  hoc  quod  camis  cor- 
ruptibilitas  suggerit  per  consensum  se  animus  astrin- 
git.  Hinc  iterum  dicit  :  Non  regnetpeccatum  in  vestro 
mortali  corpore  (Rom.  vi,  12).  Peccatum  quippe  in 
mortali  corpore  nequaquam  non  esse,  sed  regnare 
prohibuit,  quia  in  carne  corruptibili  non  regnare  po- 


in  cogitatione  tenuit,  una  custodia  serpentis  pectus  j^  test,  sed  non  esse  non  potest.  Hoc  ipsum  namque  ei 


ventremque  superavit,  dicens  :  Pepigi  fcedus  cum  ocu- 
is  meis,  ut  ne  cogitarem  quidemde  virgine.  [Vet.  III.] 
Quam  nimirum  cordis  munditiam  quisquis  adipisci 
non  appetit,quid  aliud  quam  ejusdem  a  semunditiae 
auctorem  repellit  ?  Unde  etbeatus  Job  protinus  subdit: 

CAPUT  HI. 

Ybrs.  2.  —  Quam  enimpartem  Deus  haheret  inme 
desuper,  et  htereditatem  Omnipotens  de  excelsis  ? 

6.  Ut  Dei  hcereditas  simus,  in  nohis  peccatum  non 


de  peccato  tentari  peccatum  est,  quo  quia  qnandiu 
vivimus  perfecte  omnimodo  non  caremus  ;  sancta 
praedicatio  quoniam  hoc  expellere  plene  non  potuit, 
ei  de  nostri  cordis  habitaculo  regnum  tulit,ut  appe- 
titus  illicitus  etsi  plerumquebonis  nostris  cogitatio- 
nibus  occulte  se  quasi  fur  inierit,  saltem  si  ingredi- 
tur,  non  dominetur,  Vir  igitur  sanctus  dicens  :  Pe- 
pigi  foedm  cum  oculis  meis,  tUne  cogitarem quidem  de 
virgine,  nequaquam  vult  intelligi  quia  ejus  animum 


*  Recent.  Edit.,  adversarius  nosler...secreta  pol- 
luere  cogitationis  molitur.  Noslram  habent  antiqui 
Cod.  tam  excusi  quam  exarati  nianu ;  si  tamen  ex- 
cipias  Corb.  Germ.,  cui  rec.  Ed.  concinunt. 


*  Ita  cum  Corb.  Germ.,  Norm.  etaliis  Mss.,  vet. 
Edit.  In  reccnt.,  hahere  in  me. 

'  Recent.  addiderunt  turpi,  reclamantibus  Mss.  et 
vet.  Excusis. 


193 


MORALIUM  LIB.  XXI.  —  IN  CAPUT  XXXI  B.  JOB. 


194 


cnlpa  in  cogitatione  noncontigit,  sed  qnia  nnnqaam  A  lerterinspiciantyStincnnctisactionibnssnisaDomino 


hnnc  ex  consensn  superavit.  Nam  velut  integerri- 
mam  possessionem  Dei  mentem  suam  contra  adver- 
sarii  depr%dationem  vindicat,  qui  protinus  adjungit : 
Qmm  cnim  pavtem  haberet  Deus  in  me  desuper,  et 
hwreditatem  Omnipotens  dc  cxcelsis?  Ac  si  aperte  di- 
cat :  Carne  quidem  mortali  corruptionis  conditioni 
subjaceo,  sed  auctori  unde  servio^  si  ei  integrum  a 
consensu  cnlpae  animum  non  defendo  ?  Sequitur  : 

CAPUT  IV  [Vet,   et  Rec.  IV]. 

Vbrs.  3.  —  Numquid  non  perditio  est  iniqv^,  et 
alienatio  operantibus  iniquitatem  ? 

8.  Justiper  a^erumiter  ad  salutis patriam,  reprobi 
per  amcena  prata  ad  foveam  tendunt,  —  ^  Festina 


se  videri  pertimescant.  Unde  et  apte  mox  subditur  : 

CAPUT   V. 

Vers.  4.  — Nonne  ipse considerat  vins  mcas,  et  cunc- 
tos  gressus  ineos  dinumerat  ? 

9.  Minutissimce  cogitationes,  ettenuissima  verbaquce 
parvi  pendimus,  in  judicio  Dei  non  prcetermittentur. 
Per  gradus  culpce,  crescit  ordo  sententice  condemnato- 
rice.  —  Quid  viarum  nomine  nisi  actiones  denuntiat  ? 
Hinc  enim  per  Jeremiam  dicitur :  Bonas  facite  vias 
vestras  et  studia  vestra  (Jerem.  vii,  3).  Quid  vero 
gressuum  appellatione,  nisi  vel  motus  mentium,  vel 
profectus  accipimus  meritorum?  Quibus  profecto 
gressibus  ad  semetipsam  nos  Veritas  vocat,  dicens  : 


consolatio  bonorum  est  consideratus  iinis  malorum.  ^  Venite  ad  me,  omnes  qui  laboratis,  et  onerati  estis 


Dnm  enim  ex  eorum  interitu  malum  conspiciunt  quod 

evadunt,  leve  existimanl  qnidqnid  adversi  in  hac  vi- 

ta  paliuntur.  Eant  ergo  nunc  reprobi,  et  delectatio- 

nam  suarum  desideria  compleant,  in  finis  sui  dam- 

natione  sensuri  sunt  quia  mortem  male  viventes 

amaverunt.  Transitorio  autem  verbere  afilligantur 

electi^  ut  a  pravitate  llagella  corrigant  quos  paterna 

pietas  ad  haereditatem  servat.  Nunc  etenim  flagella- 

Inr  jnstus,  et  verbere  disciplinae  corrigitur,  qnia  ad 

aeternae  haereditatis  patrimoninm  praeparatur.  In  suis 

antem  voluptatibus  relaxatur  injustus,  quia  tanto  ei 

temporalia  bona  suppetunt,  quanto  aeterna  denegan- 

Inr.  Injustus  ad  debitam  mortem  cnrrens^  effrenatis 

Yoluptatibus  utitur,  qnia  et  vituli  qni  mactandi  snnl 

in  liberis  pastibns  relinquuntur.  At  contra  justus  a 

delectationis  transitoriae  '  jucunditate  restringitur, 

quia  et  nimirum  vitulns  ad  laboris  usum  vitae  depu- 

tatus  sub  jugo  retinetur.  Negantur  electis  in  hac  vita 

bona  terrena,  qnia  et  aegris,  quibus  spes  vivendi  est, 

nequaqnam  a  medico  cuncta  quae  appetunt  concedun. 

tnr.  Dantur  autem  reprobis  bona  quae  in  hac  vita  ap. 

petnnt,  qnia  et  desperatis  aegris  omne  qnod  deside* 

rant  non  negatnr.  Perpendan^  igitur  justi  quae  sint 

mala,  qnae  ^  iniqnos  manent,  et  nequaquam  eornm 

felicitati  invideant  quae  percurrit.  Quid  est  enim 

qnod  de  eomm  gandiis  admirentur,  quando  et  ipsi  per 

iter  682  aspemm  ad  salutis  patriam,  et  illi  quasi  per 

amoena  prata  ad  foveam  tendunt?  Dicat  ergo  vir 

sanctns :  Nunquid  non  perditio  est  iniquo,  et  alienatio 

operanUbus  iniquitatem  ?  Quod  videlicet  alienationis 


(Matth.  XI,  28).  Ad  se  quippe  venire  nos  Dominus 
praecipit,  nimirum  non  gressibus  corporis,  sed  pro- 
fectibus  cordis.  Ipse  namque  ait :  Veniet  hora  quando 
neque  in  monte  hoc,  neque  in  Jerosolymis  adorabitis 
Patrem  (Joan.  iv,  21).  Et  paulo  post :  Veri  adorato- 
res  adorabunt  Patrem  in  spiritu  et  veritate,  nam  et  Pa- 
ter  tales  quoeritqui  adorent  eum  (Ibid.,  23).  In  corde 
ergo  esse  gressus  insinuat,  qnando  et  nt  veniamus 
vocat  et  tamen  motu  corporis  nequaquam  nos  ad  alia 
transire  denuntiat.  [Vet.  V.]  Sic  autem  Dominus 
uninscujusque  consideratvias,  sicdinumerat  gressus, 
nt  ne  minntissimae  quidem  cogitationes  ejns  jndicio 
ac  verba  tenuissima,  quae  apud  nos  nsu  viluerunt, 
indiscnssa  remaneant.  Hinc  enim  dicit :  Qui  irascitur 
fratri  suo,  reus  erit  judicio.  Qui  dixerit  fratri  suo  : 
Racha,  reus  erit  concilio.  Qui  dixerit :  Fatue,  reus  ge- 
hennce  ignis  (Matth.  v,  22).  Rachaquippe  in  Hebraeo 
eloquio  *  vox  interjectionis  est,  quae  qnidem  animnm 
irascentis  ostendit,  nec  tamen  plennm  verbnm  ira- 
cundiae  exprimit.  Prius  ergo  ira  reprehenditur^ine 
voce,  postmodum  vero  ira  cum  voce,  sed  necdnm 
pleno  verbo  formata ;  ad  extremnm  quoqne  cnm  di- 
citur :  Falue  ira  redargnitur,  quae  cnm  excessu  vo- 
cis  expletur  etiam  perfectione  sermonis.  Et  notan- 
dum  quod  in  ira  perhibet  reum  esse  judicio ;  in  voce 
irae,  qnod  est  racha,  renm  concilio ;  in  verbo  vocis 
quod  est  fatue,  renih  gehennae  ignis.  Per  gradus  ete- 
nim  cnlpae  crevit  ordo  sententiae,  qnia  in  judicio  ad- 
hnc  cansa  discutitur,  in  concilio  antem  jam  cansae 
sententia  definitnr,  in  gehenna  vero  ignis  ea  qnae  de 


verbmn  dnrins  sonaret,  si  hoc  interpresin  suae  lingnae  ^  concilio  egreditnr  sententia  expletnr.  Quia  igiturhn- 


voce  tennisset.  Qnod  enim  apnd  nos  alienatio,  hoc 
apnd  Hebraeos  anathema  dicitur.  Tnnc  ergo  alienatio 
erit  reprobis,  cnm  ab  haereditate  districti  judicis  se 
anathema  esse  conspiciunt,  quia  hic  eum  perversis 
moribns  contempsemnt.  Floreant  igitur  iniqni,  aflore 
aetemae  haereditatis  alieni ;  jnsti  vero  semetipsos  so* 

^  Hinc  amovimns,  0  quanta  consolatio  (egrotis,  ei 
quantus  masror  (a2.,  metus)  sanis,  qnae  in  Mss.  non  in- 
veninntnr,  et  «x  margine  proctu  dnbio  in  textum 
Excnsomm  irrepserant.  Sane  explicatio  textus  Job 
ab  istis  verbis  incipit :  festina  consolatio,  etc,  qnae 
non  cohaerent  cnm  lis :  o  quanta,  etc.  Hanc  senten- 
tiam  aliqnis  in  margine  annotaverat,  quam  postea 
Edilores  minns  cante  textni  inserneront. 


manornm  actuum  Dominus  snbtili  examine  gressns 
ennmerat,  ira  sine  voce,  judicio;  ira  in  voce,  concilio; 
ira  vero  in  voce  atqne  sermone,  gehennae  ignibns 
mancipatur.  Hanc  snbtilitatem  considerationis  ejns 
propheta  aspexerat,  cnm  dicebat :  Fortissime^magne, 
«  potens  Dominus  exercituum ;  nomen  tibi,  magnui 

2  Antiq.  Excnsi  post  Mss.  nlerosqne,  jocunditate. 

3  Germ.,  Corb.Germ.,  Land.,  VaL  CL,  Tnron.  et 
J^orm.,  iniquis  permanent. 

^Edi., voxindignantis.  In  omnibns  Anglic.,Norm., 
Corb.  Germ.,  Tnron.,  Vindoc.,  Germ.,  Land.,  etc., 
legimus,  vox  interjectionis. 

'^  Deest  Dominus  in  recent.  Editis,  etsi  in  Mss.  et 
antiqnioribus  Excusis  habeatnr. 


195  SANCTI  GREGORn  MAGNI  196 

consilio,  incomfirehensibiHs  cogiUiiu,  cujus  oculiaperti  A  *  Scire  Deus  dicitur  scire  nos  facere,  usitato  noslrae 

locutionis  modo,  qui  laetum  diem  dicimus,  ex  quo 


688  sunt  super  omnes  vins  filiorum  Adam,  ut  reddas 
unicuique  secundum  vias  suas,  el  secundum  fructum 
*  adinventionum  ejus  (Jerem.  xxxii,  18). 

10.  Nulla  sine  meixede  hona,  nulla  mala  sinepwna. 
—  Sic  easdem  vias  Dominus  subtili  examinatione 
considerat,  ut  in  unoquoque  nostrum  nec  oa  quae 
rcnmnorel  lioua  prajtereat,  noc  mala,  quai  videlicel 
displicent,  sine  increpatione  derelinquat.  Hinc  est 
enim  quod  angelum  Ecclesiae  Pergami  et  in  quibus- 
dam  laudat,  et  in  quibusdam  redarguit  dicens  :  Scio 
ubi  hahitas,  uhi  sedes  est  satana^j  et  tenes  nomen  meum, 
et  non  negasti  fidem  meam  {Apoc,  ii,  13, 14).  Et  paulo 
post :  Sed  haheo  adversum  te  pauca,  quia  hahes  illic 
tenentes  doctrinam  Balaam,  Hinc  '  angelo  Ecclesiae 


contingit  ut  laetemur.  Hinc  est  enimj}uod  ad  Abra- 
bam  Dominus  dicit :  Nunc  cognovi  quod  timeas  Denm 
(Gen.  XXII,  12).  Neque  enim  creator  teraporum  quid- 
quam  cognovit  ex  tempore ;  sed  cognoscere  ejus  est 
ex  cujuslibot  causac  emorgontis  arliculo  nobis  co- 
gnitioncm  pnebore.  Quis  vcro  statt^rai  nomino  nisi 
Mediator  Dei  et  hominum  designatur?  In  quo  aequa 
lance  omnia  merita  nostra  pensantur,  et  in  cujus 
praeceptis  agnoscimus  quid  in  nostra  vita  minus  ha- 
beamus.  In  hac  autem  statera  appendimnr,  quoties 
ad  vitae  ejus  exempla  provocamur.  Hinc  namque 
scriptum  est :  Christus  ^^  pro  mhis  passus  est,  vobis 
relinquens  exemplvm,   ut  sequamini   884  vestigia 


Thyatiraedicitur :  Novioperatua,  et  charitatem  Uiam,  B  ^us,  qui  peccatum  non  fecit,  nec  inventus  est  dolus  in 


ei  fidem,  e%  minislerium,  et  patientiam  tuam,  et  opera 
tua  novissima  plura  priorihus  ;  sed  haheo  adversum  te 
3  pauca,  quia  permittis  mulierem  Jezahel,  qum  se  dicit 
propheten,  docere  et  seducere  servos  meos,  etfomicari, 
et  manducare  idoloihytum  (Ihid,,  19).  Ecce  bona 
memorat,  nec  tamen  resecanda  mala  sine  poenitentia 
relaxat,  quia  scilicet  sic  singulorum  vias  considerat, 
sic  gressus  enumerans  pensat,  ut  subtili  examine 
perpendat  vel  quantum  quisque  ad  bona  proficiat, 
vel  quantum  ad  mala  devians  suis  profectibus  con- 
tradicat.  Incrementum  quippe  meritorum,  quod  bonae 
vitae  studiis  augetur,  plerumque  mali  admistione  re- 
trahitur ;  et  bonum  quod  animus  operando  construit, 
hoc  alia  perpetrando  pervertit.  Unde  sancti   viri 


ore  ejus,  Qui  cum  malediceretur,  ^  non  maledicehat ; 
cum  pateretur,  non  commindbaiur  (J  Pet.  u,  21).  Hinc 
per  Panlum  dicitur :  Per  patientiam  ^  curramus  ad 
propositum  nohis  certamen,  aspicientes  *  in  auctorem 
fideietconsummatorem  Jesum,  quiproposito  sihi  gaudio 
sustinuit  crucem,  confusione  contempta  (Hehr,  xii,  1). 
Ad  hoc  itaque  Dominus  apparuit  in  carne,  ut  huma- 
nam  vitam  admonendo  excitaret,  exempla  prabendo 
accenderet,  moriendo  redimeret,  resurgendo  repara- 
ret.  Cum  ergo  nuUa  in  se  beatus  Job  jure  redar- 
gnenda  reperit,  ad  excedentem  omnia  Redemptoris 
vitam  mentis  oculos  tendit,  ut  in  illa  cognoscat  ipse 
quid  minus  habeat,  cum  dicit:  Si  amhulavi  in  vanitate, 
et  festinavit  in  dolo  pes  meus,  appendat  me  in  siatera 


tanto  se  subtilius  in  cogitatione  constringunt,  quanto  n  justa,  et  sdat  Deus  simpliciiatem  meam.  Ac  si  aperte 

dicat:  Siquaunquam  leviter,si  quapemicioseperpe* 
travi,  Dei  et  hominum  Mediator  appareat,  ut  in  ejus 
vita  cognoscam  an  ego  veraciter  simplex  fuerim.  Qui 
enim,  ut  diximus,  suorum  temporum  virosexcesserat, 
Mediatorem  Dei  et  hominum  quaerebat,  ut  in  illo  pen- 
satus  agnosceret  si  vitam  simpliccm  vere  tenuisset. 
Dicatergo:  Appendatmein  statera  justa,  elsciatDeus 
simplicitatem  meam.  Quod  est,  scire  me  faciat.  Ac  si 
patenter  fateatur,  dicens :  Quantum  ad  humanae  vitae 
modum,  •  nulla  in  me  reprehendenda  jam  video ; 
sed  nisi  Mediator  Dei  et  hominum  cum  subtilioris  vitac 
praeceptis  appareat,  quantum  adhuc  a  vera  simplici- 
tate  discrepem,  non  cognosco.  Rectus  vero  ordo  ser- 
vatur,  si  prius  in  vanitate,  et  postmodum  pesin  dolo 


a  supemo  judice  districtius  considerari  conspiciunt. 
Mentem  quippe  discutiunt,  invenire  si  qua  derelique- 
rint  quaerant,  ut  tanto  fiantirreprehensibiles  judici, 
quanto  semetipsos  quotidie  et  sine  cessatione  repre- 
hendunt.  Nec  tamen  hacdere  jam  gaudia  securitatis 
sumunt,  quia  ab  illo  se  videri  considerant  qui  in  eis 
et  illa  videt  quse  videre  ipsi  in  semetipsis  non  valent. 
Et  quidem  beatus  Job  perfectionis  vitam  inter  vete- 
res  tenuit;  sed  quiaejusintentioadRedemptorisad* 
ventum  prophetico  spiritu  erompit  in  illius  praece- 
ptis,  pensat  ipse  quam  multa  de  perfectione  minus 
habeat.  Unde  et  subdit : 

CAPUT  VI    [Vet.  Vt,  Rec.  V]. 
Vkrs.  8,  6.  —  Si  amhulavi  in  vanitate,  et  festina 


tit  in  dolo  pes  meus,  appendat  me  in  statera  justa,  et  D  festinasse  dicatur.  Vanitas  quippe  ad  levitatem,  do- 
seiat  Deus  simpliciiatem  meam.  las  vcro  ad  malitiam  pertinet.  Et  nonnulli  plerum- 

11.  Sancti  merita  sua  in  Christo  tanquam  in  statera     qne  ad  quaedam  post  malitiosa  perveniunt,  quia  prms 
eurent  appendere,  ut  quodminus  hahent,  agnoscant.-^     levia  non  declinant.  Sequitur : 


*  Additur  in  Germ.  et  In  recent.  Ed.,  manuum, 
Non  exstat  in  caet.  Mss.  aut  vet.  vulgatis.  Abest 
etiam  a  textu  Jeremiae. 

*  Omiserant  Excusi  Ecclesice,  quod  legimus  in  Mss. 
praeter  quam  in  Germ.  et  Corb.  Germ. 

3  Deest  pauca  in  Laud.,  Corb.  Germ.,  Utic.,Becc. 
et  aliis  Norm. 

*  Corb.  Germ.  et  Laud.,  scire  Dei. 

^  Corb.  Germ.  et  Laud.,provo6w.  Antiquariusle' 
gens,  vohis  relinquens  exemplum  ut  sequa/mkU,  etc., 
existimavit  priiu  etiam  esse  scribendom,  Chriitus  pro 


vobis,  etc.  In  textu  Graeco  legitur:  Christtisnronohu, 
passus  est,  nohis  relinq,  ex.  ut  seauamini,  Quod  ver- 
bum  flagitare  videtur  ut  prius  legatur,  vobis  reltn- 
quens.  Consule  criticos  ad  hunc  locum. 

«  Utic,  Becc.  et  alii.  non  remaledicebat,  Quodtex- 
tui  Graeco  respondet  nisi  malueris  vertere  :  waWtcto 
non  regessit. 

'  Norm.,  Corb.  Germ.,  Laud.  et  Germ.,  eurramus 
propositum. 

8  Plerique  Norm.,  in  auctore...  tt  conswima^e. 

•  Vindoo.,  nunus  mereprehendatjam  video. 


197 


MORALIUM  LIB.  XXI.  —  IN  CAPUT  XXXI  B.  JOB. 


198 


CAPUT  Vn  [VeL  VIT], 
Vers.  7.  —  Si  declinavit  gressus  meus  de  via, 

12.  .fl  viadecUmviuSyquoiiesevroriconseutinwji.  — 
Tolies  gressus  de  via  declinat,  quolies  nostra  cogi- 
talio  iter  rectitudinis  per  consensuni  relincjuit  erro- 
ris.  Quasi  vero  tol  gressus  extra  viani  ponimus,  quot 
perversis  desideriis  a  coDlestis  vitac  delectatione  se- 
paranmr.  Ut  eiiim  pra?fati  sunnis,  adliuc  c^irnis  cor- 
ruptibilis  ponderc  gravati,  noquaquam  valcmus  sic 
vivere,  ut  nulla  nos  possit  culpae  delectalio  pulsare. 
Sed  aliud  est  nolentem  tangi,  aliud  consentientem 
animum  perimi.  Sancti  autem  viri  tanlo  vigilantiori 
se  circumspectione  custodiont,  quanto  se  pulsari  si- 
nistris  ^  motibus  vel  transitoriae  delectationis  dedi- 
gnantur.  Unde  et  adhuc  subditur : 

CAPUT  VIII  [Rec.  VI]. 

Ibid.  —  Si  Becutus  est  oculus  meus  cor  meum, 

13.  Cordi  illicita  concupiscenti  oculus  famulan  de~ 
fieget.  Tentatio  aliquando  per  oculos  trahitury  ali" 
quando  intrinsecus  concipitur.  Qui  exterion  negli" 
genter  utitur,  interiori  oculo  juste  ccecatur,  — 
Ecce  iterum  per  interioris  vigoris  custodiam  ad 
exteriorum  membrorum  disoiplinam  redit,  utsi  quid 
fortasse  cor  illicilum  concupisceret^  pressus  disci- 
plinai  magislerio  oculus  viderc  recusaret.  Sicut  enim 
8aepe  tentatio  per  oculos  trahitnr,  sic  nonnuuqq^m 
concepta  intrinsecus  compellit  sibi  extrinsecus  ocu- 
losdeservire.  Namplerumqueresqu«Iibet  innocenti 
mentc  respicitur,  sed  ipso  conspectu  animus  concu- 
piscenti.T  gladio  confoditur.  Non  enim,  ut  exempli 

causa  jam  diximus,  685  David  Uriae  conjugem  ideo 
studiose  respexit,  quia  concupierat,  sed  potius  ideo 
concupivit  quia  incaute  respexit.  Fit  verorectae  re- 
tributionis  examine  *  ut  qui  exteriori  negligenter  uti- 
tur,  interiori  oculo  non  injuste  caecetur.  Saepe  autem 
intrinsecus  concupiscentia  dominatur,  et  illecebratus 
animus  adusussuossensus  corporeos  famulari  more 
tyrannidis  exigit,  suisque  voluptatibus  oculos  servire 
compeilit,  atque^  ut  itadicam,fenestras  luminisad  te- 
nebras  aperit  caecitatis.  Unde  sancti  viri  cum  sinistra 
pulsari  delectatione  se  sentiunt,  ipsa  perquae  formae 
species  ad  mentem  ingreditur  disciplinae  magisterio 
laiuina  restringunl,  ne  pravae  cogitationi  visioleno- 
cinata  famuletur.  Quae  si  unquam  subtiliter  custodiri 
negligitur,  cogitationis  immonditia  protinus  ad  ope- 
rationem  transit.  Unde  et  mox  subditur  : 

CAPUT  IX  [Rec.  F//]. 

Ibio.  —  Et  si  in  manibus  mcis  culhcesit  macula, 

14.  Ne  culpa  ad  opus  prodeat,  inius  ubi  nascitur, 
exstinguatur,  —  Sanctus  ergo  vir  sciens  quod  ple- 
mmque  pravacogitatio  per  oculos  veniat  ad  mentem, 
panlo  superius  dixit :  Pepigi  fwdus  cum  oculis  meis, 

m 

*  Tnron.,  moribus  vel  tramitorie  dedigmntur»  Ita 
etiamhabent  Val.  Cl.,  Germ.etNorm.^retentatamen 
voce  motibus, 

•  Vindoc.,  ut  quiexteriora  negligenter  intueiur,  i)i- 
ieriori  oeulo  non  injuste  ccecetur, 

'  Ita  cnm  Norm.,  Turon.,  Laud.,  Val.  CI.,  Corb. 
Germ.,  vet.  Editi ;  in  qnibus  tamen  legitnr  oculus.., 
ecnstrietus,  pro  oculos  constrictos.  Hecentiores  post 


A  nt  ne  cogitarem  quidem  de  mrgine,  Perpendens  etiam 
quod  nonnunquam  in  raente  oritur,  sed  huic  obortai 
oculi  pervcrse  famulantur,  ait :  Si  secutus  est  oculus 
meus  cor  mcnm.  Ac  si  aperte  dicat ;  Nec  passim  vi- 
dere  volui  qua;  concupiscerem,  ncc  videudo  unquam 
secutus  sum  qnae  concupivi.  Dicat  ergo  :  Si  secutus 
est  oculus  m£us  cor  meumy  quia  et  si  quid  unquam 
illicituni  mcns  cjus,  ut  videlicot  humana,  conccpit, 
altioris  disciplinic  magisterio  ^  constrictos  soqui  so 
per  illicitA  sibique  famulari  oculos  noluit.  Pensemus 
ad  hoBC  conscientias  nostras,  et  quanti  culminis  vir 
iste  fuerit,  ex  nostri  cordis  dejectione  videamns. 
Ecce  si  qua  illicila  aliquando  cogitavit,  quia  ea  ci- 
tius  intra  arcana^  cordis  gladio  sancti  vigoris  exstin- 
xit,pervenire  illa  usque  ad  opera  non  permisit.  Unde, 

B  ut praemisimus,  illico  subjungit:  Et  siinmanibus  meis 
adhcesit  mcu:ula,  Quando  enim  macula  in  manibus,  id 
est  culpa  actionibus  inhaeret,  quam  censura  discipli- 
nae  non  sinebat  in  cogitatione  proficere  ?  Neqne 
enim  culpa  ad  opus  prodire  permittitur,  si  intus  ubi 
nascitur  exstinguatur.  Si  aut^m  tentationi  in  corde 
nascenti  festine  non  resistitur,  hac  eadem  qua  nn- 
tritur  mora  roboratur;  *  et  existens  foris  in  operibus, 
vinci  vix  praevalet,  quia  ipsam  intus  membrorum 
dominam  meiitem  captivam  tenet.  Quia  vero  vir 
sanctus  superiora  omnia  sub  conditione  intulit,  si 
haecunquamperpetraverit,sententia  se  maledictionis 
astringit,  dicens : 

CAPUTX[/?e(j.  VIIl], 
■  Vkrs.  8.  —  Seram,  et  alius  comedat,  et  progenies 

p  mea  eradicetur, 

i^.SeiHtjejunus  prmdicator,etaliu8  comedit,  qmndo 
quce  docet  non  operatur.  —  More  sacri  eloquii  serere 
dicimus,  verba  vitae  praedicare.  Hinc  etenim  propheta 
ait :  Beaii  qui  semimtis  super  omnes  aquas  (Isai, 
XXXII,  2).  ^  Sanctae  quippe  Ecclesiae  praedicatores 
super  omnes  aquas  seminare  conspexit,  quia  cun- 
ctis  late  populis  verba  vitae,  quasi  ccelestis  panis 
grana,  tradiderunt.  Comedere  autem  est  bonis  ope- 
ribus  satiari.  Unde  per  semetipsam  Veritas  dicit  ; 
Meus  cibus  esi  ut  faciam  voluntatem  ejus  qui  misit  me 
(Joan,  IV,  34).  Si  ergo  ea  quae  protulit  facere  prae- 
termisit,  ait :  Seram,  ei  alins  comedat,  Ac  si  aperte 
dicat :  Quod  os  meum  loquitur,  non  ego,  sed  alter 
operetur.  Praedicator  quippe  686  qni  a  suis  vocibns 

j^  moribus  discrepat,  jejunus  serit  quod  alius  mandu- 
cet,  quia  sno  semine  ipse  non  pascitnr,  quando  a 
verbi  sui  rectitudine  prava  actione  vacnatur.  [Vet, 
F/i/.]Et  quia  plemmque  discipuli  incassum  bona  an* 
diunl,cum  exmagistri  vitaopemm  exemplo  destrann- 
tur,  recte  subjungitur:  Eiprogenies  mea  eradicelur, 
16.  Ejus  progenies  eradicaiur,  quia quos per  verbum 
gignit,per  exemplum  necat,  —  Doctoris  enim  proge- 

Germ.  proprio  marte  sic  locum  hnnc  mntavemnt : 
consirictus  se  per  illicita  ducere,sibiquefamulariocului 
noluii. 

*  Val.  CL,  ei  exiens  foris,  Corb.  Germ.,  Ebroic, 
ac  Prat.,  et  exiens  foras, 

^  Prat.,  Sancta  quippe  Ecclesia  prcedicatares 

semimre  conspexit. 


199 


SANCTI  GREOORn  HAGNI 


200 


nies  eradicator  quando  is  qui  per  verbam  nascitur  A 
per  exemplum  necatur,  quia  quem  lingua  vigilans 
gignit,  vitaB  negligentia  occiJit.  Neque  enim  torpenti 
nobis  estmente  transeundum  quod  apud  Salomonem 
mulier  filium,  quem  vigilans  lactare  consueverat, 
dormions  interemit  (III  Reg.  iii,  19),  quia  nimirum 
magistri  vigilantes  quidem  scientia,  sed  vita  dor- 
mientes,  auditores  suos  quos  per  vigilias  praedicatio- 
nis  nutriunt,  dum  quod  dicunt  facere  negligunt,  per 
somnum  torporis  occidunt,  et  negligendo  opprimunt 
qnos  alere  verborum  lacte  videbantur.  Unde  plerum- 
que  dum  ipsi  reprehensibiliter  vivunt,  et  habere  di- 
scipulos  vitae  laudabilis  nequeunt,  et  alienos  sibi 
attrahere  conantur,  quatenus  dum  bonos  se  habere 
sequaces  ostendunt,  apud  judicia  hominum  excusent 
mala  quae-agunt,  el  quasi  per  subditorum  vitam  mor-  g 
tiferamtegantnegligentiam.  Unde  illic  mulier  filium 
quia  exstinxit  proprium,  quaesivit  alienum.  Sed  ta~ 
men  veram  matrem  Salomonis  gladius  invenit,  quia 
videlicet  cujus  fructus  vivat,  vel  cujus  intereat,  ex- 
tremo  examine  ira  districti  judicis  demonstrat.  Ubi 
et  illud  est  solerter  intuendum,  quod  vivens  filius 
prius  dividi  praecipitur,  ut  soli  postmodum  matri 
reddatur,  quia  in  hac  vita  quasi  partiri  conceditur 
vita  discipuli,  dum  ex  illa  nonnunquam  alter  apud 
Denm  meritum,  alter  vero  apud  homines  laudem 
habere  permittitur. 

17.  Amissis  propriis  fHiis,  alienos  vivereinvidet, — 
Sed  falsa  mater  eum  quem  non  genuit,  occidi  non 
metuit,  quia  arrogantes  magistri  et  charitatis  ignari, 
si  plenissimum  nomen  laudis  ex  alienis  discipulis  q 
consequi  nequeunt,  eorum  vitam  crudeliter  inse- 
quuntur.  Invidiae  enim  face  succensi,  nolunt  aliis 
vivere,  quos  se  conspiciunt  non  posse  possidere. 
Unde  illic  perversa  mulier  clamat :  Nec  meus  stt,  nec 
istius  (/btd., 26).  Ut  enim  diximus,  quos  sibi  obsequi 
non  vident  ad  gloriam  temporalem,  eos  aliis  invident 
vivere  per  veritatem.  Vera  autem  mater  satagit  ut 
ejus  filius  saltem  apud  extraneam  sit  et  vivat,  quia 
concedunt  veraces  magistri  ut  ex  eorum  discipulis 
alii  quidem  magisterii  laudem  habeant,  si  tamen  in- 
legritatem  vitae  iidem  discipuli  non  amittant.  Per 
quae  pietalis  viscera  haec  eadem  veramateragnosci- 
tur,  quia  omne  magisterium  in  examine  charitatis 
approbatur;  et  solareciperetotum  meruit,  quae  quasi 
totum  concessit,  quia  fidelespraepositi,  pro  eo  quod  ^ 
ex  bonis  discipulis  suis  non  solum  aliis  laudem  non 
invident,  sed  utilitatem  eis  etiam  profectus  exorant, 
ipsiet  integroset  viventesfiliosrecipiunt,  quandoin 
supremo  examine  ex  eorum  vita  perfiectae  retributio* 


nis  gaudia  consequuntur.  Haec  paucis  per  excessum 
diximus,  ut  auditorem  progenies  *  per  doctorum  ne- 
gligentiam  qualiter  exstinguitur  monstraremus,  quia 
quisquis  juxta  hoc  quod  loquitur  non  vivit,  quos 
verbo  genuit  a  stabilitate  rectitudinis  opere  evellit. 
Sed  beatus  687  Job,  quos  praedicatione  vigilans 
edidit,  nequaquamactione  dormiens  exstinxit,  atque 
ideo  fidenter  dicit :  Si  quominus  praedicta  complevi, 
Seram,  et  alius  comedat,  et  progenies  m^  eradicetur. 
Qui  adhuc  se]de  inquinatione  pravi  operis  discutiens, 

subdit  : 

CAPUTXI  [Vet.  et  RecIX]. 

Vers.  9.  —  5»  deceptum  est  cor  meum  super  mii- 
liere,  et  si  ad  ostium  '  amici  mei  insidiatus  sum, 

18.  Insacris  litteris  adulterium  etfomicatio  aliquan- 
do  distinguuntur,  aliquando  idem  sonant.  Utrumque 
prohihitum.  Ah  utrisque  vel  cogitatione  Joh  ahstinuit. 
—  Quam  vis  nonnunquam  a  reatu  adulterii  nequaquam 
discrepet  culpa  fornicationis,  cum  Veritas  dicat :  Cui 
viderit  (D.  32,  q.  5,  cap.  13)  mulierem  ad  concuj)iscen- 
dum  eam,  jam  ma^chatus  est  eam  in  corde  suo  (Matth, 
v,  28).  (•  Quia  enim  Graeco  verbo  moechus  adulter 
dicitur,  cum  non  aliena  conjux,  sed  mulier  videri 
prohibetur,  aperte  Veritas  ostendit  quia  etiam  solo 
visu  cum  turpiter  vel  innupta  concupiscitur,  adulte- 
rium  perpetratur.)  Tamen  plerumque  ex  loco,  vel 
ordine  concupiscentis  discernitur,  quia  scilicet  sic 
hunc  in  sacro  ordine  studiosa  concupiscentia,  sicut 
illum  adulterii  inquinat  culpa.  In  personis  tamen  non 
dissimilibus  idem  luxuriae  distinguitur  reatus,  in 
quibus  fomicationis  culpa,  quia  ab  adulterii  reata 
discernitur,  praedicatoris  egregii  lingua  testa- 
tur,  qui  inter  caetera  asserit,  dicens  :  Neque 
fomicariit^neque  idolis  servientes,  neque  adulteri,  re- 
gnum  Dei  possidehunt  (I  Cor.  vi,  9).  *  Quod  enim 
disjuncto  reatui  sententiam  subdit,  quam  valde  a 
se  dissideat  ostendit.  Per  hoc  ergo  quod  dicitur  : 
Si  deceptum  est  cor  meum  super  muliere,  neque  cogi- 
tasse  vir  sanctus  de  fornicationis  macula  demonstra- 
tur.  Per  hoc  autem  quod  subjicit :  Et  siad  ostium 
amici  mei  insidiatus  sum,  patenter  innotescit  quod  a 
reatu  adulterii  liber  fuit.  Sed  ad  haec  fortasse  aliquis 
dicat :  Quid  de  se  mirum  sanctus  vir  asserit,  si  non 
solum  ab  adulterii  crimine,  verum  etiam  a  fomica- 
tionis  inquinatione  se  libemm  servavit  ?  Haec  autcm 
parvipendimus,  si  virtutum  ejus  tempora  minime 
pensamus.  Necdum  enim  ad  restrictionem  camis  re- 
velatae  gratiae  districtior  censura  processerat,  quae 
non  solum  corporis,  sed  et  cordis  lasciviam  reprehen- 
dit.  Necdum  multorum  continentium  castitatis  bona 


*  Val.  Cl.,  per  doctorum  vitam. 

'  Corrupte  m  Germ.  et  in  Ed.  recent.,  tum  hoc 
locOj  tum  infra,  tntmtct  f?iet.  In  textu  Hebr.  ejusque 
versionibus  omnibus  legitur  ad  ostium  amici  vel  socii, 
aut  proTimi  mei.  Idem  habetur  in  omnib.  Mss.  An- 
glic,  Norm.,  Laud.,  Vindoc,  Corb.  Germ.,  Turon., 
Yal.  Cl.  et  in  vet.  Ed.  Mirari  subit  tam  crassum  er- 
rorem  sic  propagatum  fuisse,  contra  Codicum  Mss., 
sive  S.  Scrinturae,  sive  Moralinm  fidem. 

*  Hic  meaemur  obscoritati  textus,  enmque  resti- 
tuimus  adhibita  parenthesi,  et  detracta  particula 


quod,  ante,  tamen  ptemmquCf  quae  abundat  in  Germ. 
et  in  Editis,  et  quae  contra  caet.  Mss.  fidem  est 
addita. 

*  Sanavimus  etiam  hunc  locum  in  Germ.,  Gorb. 
Germ.  et  in  Editis  corraptissimum,  maxime  ope 
Mss.  Norm.  Nullum  sane  legitimum  sensum  extun- 
dere  potuimus  ex  his  quae  exhibent  Vulgati  :  quod 
enim  di^unctce  reatui  seiitenticB  subdit,  etc  E  contra 
patet  nostrae  lect.  sensus,  scilicet  fornicarios  et  adul- 
teros  in  verbis  Apostoii  distingui. 


201 


MORALIUM  LIB.  XXI.  —  IN  GAPUT  XXXI  B.  JOB. 


SOS 


imitanda  prodierant,  et  tamen  beatus  Job  exempla  A  terram,  *  et  nascentia  ejus  (DetU.  xxxa,  tf),  Ignis 


mnnditiae,  quae  non  acceperat,  tradebat.  A  multis 
autem  nunc  etiam  post  prohibitionem  Dei  carnis  im- 
munditia  perpetratur.  Hinc  ergo  colligendum  est,  ^ 
cum  tanta  culpa  nunc  etiam  post  praeceptum  in  gra- 
vibus  delinquitur,  cum  quanta  laude  antea  a  gravi- 
busabstinebatur.  Qui  si  hoc  unquam  fecerit,  eamdem 
cuipam  verti  sibi  expetit  in  poenam,  dicens  : 

CAPUT  xn. 

Vers.  10.  —  Scorium  alterius  sit  uxor  mea,  etsu- 
per  ilUm  incurventur  alii, 

19.  Luxurice  crimen  usque  ad  perditionem  vorat, 
omnesque  viriutes  desiruit.  Nemo  hic  sine  peccato.  — 
Et  quia  plerumque  hoc  quod  faciendo  non  perpendi- 
mus  quam  grave  sit,  patiendo  pensamus  ejusdem 
vim  facinoris  quod  se  pati,  si  reus  sit,  debere  denun-  B 
tiat^  exprimendo  manifestat^  dicens  : 

Vbrs.  11,  12.  —  Hoc  enim  nefas  est  et  iniquitas 
fMxima  ;  ignis  est  usque  ad  perditionem  devorans,  et 
omnia  eradicans  genimina, 

688  Hoc  inter  peccatum  dislat  et  crimen,  quod 
omne  crimen  peccatum  est,  non  tamen  omne  pecca- 
tum  crimen  est.  Et  in  hac  vita  multi  sine  crimine, 
nullus  vero  esse  sine  peccatis  valet.  Unde  et  praedi- 
cator  sanctus,  cum  virum  dignum  gratia  sacerdotali 
describeret,  nequaquam  dixit :  Si  quis  sine  peccato ; 
sed,  Siquis  sinecrimine  est^Tit.  i,  6).  Quisvero  esse 
aine  peccato  valeat,  cum  Joannes  dicat :  Si  dixeri^ 
mus  quia  peccatum  non  habemus^  nosmetipsos  sedu- 
eimus,  et  veritas  in  nobisnon  est  (I  Joan.  i,  8).  Inqua 


quippe  terram  atque  ejus  nascentia  comedit,  cnm 
libido  carnem,  atque  per  hanc  omnia  l)ene  acta  con- 
sumit.  Nam  quidquid  prodit  ex  fruge  rectitudinis, 
hoc  nimirum  concremat  flamma  corruptionis.  Dicat 
ergo  :  Ignis  est  usque  ad  perditionem  devorans,  et 
.  omnia  eradicans  genimina,  quia  si  corruptionis  malo 
non  resistitur,  et  illa  procul  dubio  pereunt  quae  bona 
videbantur.  Sed  solentnonnullos  ad  humilitatem  vitia 
sternere,  atqae  ad  tumorem  mentis  virtutes  elevare. 
[Vet.  X.]  Quaerendum  ergo  nobis  est,  si  beatus  Job 
in  tanta  castitatis  munditia  etiam  humilis  fuit. 
Sed  sanctus  vir  cum  alta  virtutum  teneat,  quam  de 
86  humilia  sentiat,  repente  aperit,  cum  subjungit  : 

CAPUT  xm. 

Vbrs.  13.  —  Si  contempsijudidumsubirecumservo 
meo  '^  et  andlla  mea,  cum  disceptarent  adversum  me. 

20.  Mira  Job  in  tanta  vitoe  innocentia  humilitas.  — 
Qoi  enim  judicari  cumservis  ancillisque  nonrenuit, 
liquido  indicat  quod  contra  nullum  unquam  proximum 
apud  se  tumidus  fuit.  Inter  haec  autem  libet  intueri, 
vitam  suam  in  omnibus  quanta  vir  sanctus  discretione 
custodivit.  Non  enim  longe  superiusdixit :  Videbant 
me  juvenes,  et  abscondebantur,  et  senes  assurgentei 
stabant;  principes  cessahant  toqui,  etdigitumsuperpo- 
nebant  ori  suo ;  vocem  suam  cohibebant  duces,  et  lingua 
eorum  gutturi  suo  adhwrebat.  [Rec.  X.]  Nunc  vero 
ait  :  Si  cxmtempsi  judicium  subire  cum  servo  meo  et 
ancilla  mea,  cum  889  disceptarent  adversum  me. 
Quis  digne  considerare  valeat  hujus  viri  tam  subli- 


videlicet  peccatorum  et  criminum  distinctione  pen-  C  miavirtutummoderaminatlnquotantaestauctoritas 


sandum  est  quia  nonnulla  peccata  animam  polluunt, 
*  quam  crimina  exstinguunt.  Unde  beatus  Job  crimen 
luxuriae  definiens,  ait :  Ignis  est  usque  ad  perditionem 
devorans,  quia  nimirum  reatus  hujus  facinoris  non 
solum  usque  ad  inquinationem  maculat^  sed  usque 
ad  perditionem  vorat.  Et  quia  quamlibet  alia  fuerint 
bona  opera,  si  luxuriae  scelus  non  abluitur,  immen- 
sitate  hujus  criminis  obruuntur,  secutus  adjunxit :- 
Et  omnia  eradicans  genimina.  Genimina  quippe  sunt 
animae  operationes  bonae.  Cui  lamen  si  perverso  or- 
dine  caro  dominatur,  igne  luxuriae  omnia  bene  pro- 
lata  concremantur.  NuIIa  quippe  ante  omnipotentis 
Dei  oculos  justitiae  pietatisque  sunt  opera,  quae  cor- 
raptioniscontagio  monstrantur  immunda.  Quid  enim 


regiminis,  utad  silentium  restringantur  duces :  tanta 
humiIitascordis,ut  ex  aequo  ad  judicium  venirepermit. 
tantur  ancillae.  Ecce  apparet  miro  modo  in  potestate 
principibus  ^  polior,  in  certamine  servis  aequalis ;  in 
coetu  principum  memor  regimini8,in  certamine  famu- 
lorum  memorconditionis.Se  quippe  sub  verodomino 
famulum  conspicit,ideoque  cordis  altitudine  se  super 
famulos  non  extollit.  Unde  et  protinus  subdit : 

CAPUT  XIV. 

Vrrs.  14.  —  Quid  enim  faciam  cum  surrexerit  ad 
judicandum  Deusf  et  cum  qwBsierit,  quid  respon^ 
debo  illi  ? 

21.  Qui  aliis  prcesunt,  Deo  se  subesse  semperatten- 
dant. — Qui  venturum  judicem  cogitat,  indesinentw 


prodest  si  pie  quisquam  necessitati  compatitur  pro-  ])  quotidie  rationum  suarum  in  melius  causas  parat ; 


jlim,  quando  impie  ^  semetipsum  destruit  habitatio- 
nem  Dei?  Si  ergo  per  cordis  munditiam  libidinis 
flamma  non  exstinguitur,  incassum  quaelibet  virtutes 
oriuntur,  sicut  per  Moysen  dicitur  :  Ignis  exarsit  ab 
tra  mea,  et  ardebit  usque  ad  inferos  deorswn  ;  comedet 


■^  qui  aeternum  Dominum  tremore  cordis  intuetur, 
jura  lemporalis  dominii  super  subjectos  moderari 
compellitur.  Perpendit  enim  nil  esse  quod  tempom- 
liter  praeest  caeteris,  quando  illi  ad  reddendam  ratio- 
nem  subest  qui  sine  fine  dominatur.  Saepe  namqoe 


^  Land.,  Val.  CI.  et Norm.  sic  habent ;  at  in Germ., 
Gofb.  Germ.  et  in  Editis  legitur :  cum  quanta  culpa,,. 
ewm  tanta,  etc. 

"  Germ.,  Laod.,  Corb.  Germ.,  VaL  Cl.  etplerique 
Norm.,  nam  crimina  exstinguunt, 

•  In  Corb.  Germ.,  prima  manu,  Turon.,  Laud., 
Germ.,  Norm.,  etc.,  ita  legitur,  Uorb.  Germ.,  se- 
eimda  mana  et  Volgatis  tuLbentibus  tn  smetipso 

rfiitlrmf 

Patkol.  LXXVI. 


*  Corb.  Germ.  et  Laud.,  et  nascentias,  qnod  infra 
repetitur. 

'^  Utic,  Becc.,  Gemet.,  et  aneillis  fii^;'atque  ita 
semper  iegitur  in  hujus  textus  retractatione. 

•  Laud.,  Corb.  Germ.,  Val.  CI.,Turon.,Vindoc., 
Norm.,  ita  habent ;  cujus  vocis  loco  legitur,  JDomi- 
nus  potentior,  in  Germ.  et  Vulgatis. 

^  Editi,  auia  dum  astemum,  Sequimur  Mss.  Germ., 
Yal.  Cl.y  iHorm.,  Corb.  Germ.,  etc. 


m 


SANCTt  GBfifiORn  M AGNI 


201 


transitofi^  pirtMas  ilftlttiifli  pef  abinpta  elationis  A  petnntyfled  qnandoabeisdem  snbdltis  Denm  minime 


rapit.  Et  ({nia  eo  qtiisqne  ektollittir,  qno  se  eaee 
snper  aliqnos  videt,  illtim  oportet  qui  stipeir  se  est 
semper  aspiciat»  tit  ejtis  metn  qni  stipra  omnia  est 
crescentem  intrinsectis  animi  tnmorem  prcmat.  *  In- 
tuetnr  enim  qui  stib  ipso  sint,  sed  consideret  snb 
qno  ipse  sit,  tlt  et  consideratione  veri  domini, 
decrescat  ttmof  falsas  dominationis.  Unde  beatns 
Job;  qnia  ejns  jndicinm  qtii  snper  otfmia  est  metnit, 
bic  ad  tempofale  Jttdicitim  fsimalis  seqnalis  renit, 
diCens  :  Si  Mntmpsi  judieium  9uJbire  ettm  servo  trtee 
et  ancilla  fMa,  cum  diseeptarent  adverswn  me.  Quid 
enm  fadam  eum  mrtexerit  ad  judicandum  Deusf  et 
eum  quaslerity  ^id  reeponddo  ilUf  Qni  nt  semper 
cor  in  hamilitate  deprimat)  neqaaquam  in  eisdem 


timeri  deprehendunt,  ut  humana  saltem  formidine 
peecare  metuant,  qui  divina  judicia  non  formi- 
dant.  Neqnaquam  ergo  prsepositi  ex  hoc  qnaesito 
timore  superbiunt,  in  quo  non  snam  gloriam,  sed 
stlbditornm  justitiam  quaernnt.  In  eo  enim  quod  me« 
tom  sibi  a  perverse  viyentibus  exigunt,  quasi  a  non 
bominibus^  sed  brutis  animalibus  dominantur,  quia 
videlicet  ex  qua  parte  bestiales  sunt  subditi,  ex  ea 
etiam  deb^nt  formidini  jacere  substrati. 

24.  Nulla  cogente  vitii  corrigendi  necessitate,  prce- 
laii  metui  refugiant,  et  pluris  (estinmri.  —  Cum  vero 
deest  vitium  quod  corrigatur,  non  de  excellentia 
potestatis,sed  de  aequalitate  conditionis  gaudent;  et 
Aon  solam  ab  eis  metui,  sed  etiam  plus  quam  neces- 


funnlis  eonspieit,  qnod  aibi  atatas  est  diipar,  sed  3  se  est  honorari  refugiunt.  Neque  enim  leve  se  per- 


qaod  nattura  eommtinia.  Unde  etiam  sulNlit : 
CAPUT  XV  [Vet.  XI]. 
ysfts.  15.  —  N^mqnid  non  in  uter»  feei$  m$,  qui  H 
flMfi  opefntue  est,  et  fomanit  ifi  9uU>a  unus  f 

Jk2.  Cogitent  ceqUalitatem  conditlonis,  non  potestatem 
oriinis  f  et  plus  prodesse  quam  prceesse  studednt.  — 
I^otentibus  viris  magna  est  virttis  humilitatis,  consi- 
derata  aeqtialitas  coilditionis.  Omnes  namque  homi- 
nes  natura  aequales  sumas ;  sed  accessit  dispensato- 
rio  ordine,  ut  qaibasdam  prslati  videamur.  Sl  igitui' 
B06  a  mente  depHmimts  qaod  temporaliter  aeces- 
ait,  invenimus  citias  qnod  naturaliter  sumus.  Ple^ 
nU^qtie  enlm  se  animo  accepta  potestas  objicit,  eum-' 
qile  tamidls  cogitationibas  fallit.  Mana  ergo  humilli- 


peti  damnum  humilitatis  credunt,  si  ab  eis  pro  me- 
rito  fortasse  ordinis  pluris  aestimentur.  Hinc  est  enim 
qaod  primus  pastor  Ecclesiae^  cura,  adorante  se 
Gornelio,  super  se  sibi  honorem  videret  oblatum  ad 
sequalitatem  conditionis  suaecitius  recurrit,  dicens: 
SurgCj  et  ipse  ego  homo  sum  {Act.  x,  26).  Quis  enim 
nesciat  quod  conditori  suohomo  debeat  et  nonhomi- 
ni  prostemi  ?  Quia  ergo  bumiliari  sibi  plus  quam  de- 
btiit  proximum  vidit,ne  ultra  humanitatis  nictas  mens 
intumesceret,  esse  se  hominem  recognovit,  quatenus 
illati  sibi  honoris  elationem  frangeret  ex  considera- 
ta  aequalitate  conditionis.  Hinc  a  Joanne  angclus  ado- 
ratus,  creaturam  se  esse  cognovit,  dicens  :  Vide  ne 
fecevis ;  conservus  tuus  sum,  etfratrum  tmt*um  {Apoc, 
XIX,  40  ;  XXII,  9).Hinc  propheta,  cum  ad  vidcnda  su- 


tts  coftsidetatlonis  deprimendtts  est  tamor elationis.  C  blimiarapitur,  filius hominis  vocatur  {Ezec. iii,  1), ut 


81  enim  aptid  semetipsam  mens  descendit  de  vertice 
cnlminis,  citlns  planitiem  invehit  nataralis  sequalita- 
tia.  Nam,  at  praefati  samas,  omnes  homines  natura 
aqnales  genttit,  sed  Variante  meritoram  ordine,  alioa 
aliis  dispensatio  occttlta  postponit.  Ipsa  aatem  diver- 
dtas,  quae  accessit  et  vitio,  recte  est  divinis  judiciis 
ordinata,  nt  qaia  omnis  homo  itef  vitag  aeqae  noii 
graditttr,  alter  ab  altefo  regataf .  Sailcti  autem  viri 
Qnm  praesunt,  non  in  se  potestatem  ordinis,  sed 
tfqualitatem  conditioni^  attendunt,  nec  praeesse  gaa- 
dent  hominlbas,  ded  p^desse.  Sciunt  enim  qnodan-' 
tiqui  patres  nostri,  non  tam  reges  hominum  qaam 
jKtetores  ^ecorttm  fttisse  memdtantttr.  Et  cttm  Noe  Do- 


ductas  ad  coelestia,  hominem  se  esse  meminerit.  Acsi 
eum  divina  vox  verbis  apertioribus  admoneat  dicens : 
Memento  quid  sis,  ne  de  his  ad  quae  raperis  extolla- 
ris>  sed  altitudinem  revelationis  tempcra  memoria 
GOnditionis.  Exeo  ergo  colligendum  est  quanta  com- 
mtmis  naturae  memoria  in  corde  deprimi  debeat  ter- 
renaa  potestatis  tumor,  si  ex  humanitatis  vocabulo 
agitur,  ne  cogitatiouis  elatio  ex  secretis  coeiestibus 
generettir.  Cujas  videlicet  humanitatis  bene  beatas 
Job  semper  recordalionem  tenuit,  qui  ait  :  Nunquid 
non  in  utero  fecit  me,  qui  et  illum  operatus  est,  et  for* 
mavit  in  vulva  unusf  Ac  si  aperte  dicat :  Cur  noa 
aeque  debeamus  in  cujuslibet  negotiijudiciodiscuti. 


itrinas  filiisqne  ejus  diceret :  690  dreidte  et  multipH'     g^j  p^^  conditoris  potentiam  sumus  aequaliter  facti  f 
eamini*etimpleieterram,  sttbdit :  Et  terror  vesterae  D  ^^  ^^^  castiutis  ejus  atque  humilitatisactacogno- 
ti*emor  sit  super  Cunctddnimalia  tertm  {Genes.  ix,  1,2). 
Ifoii  enim  ait :  Sit  sapef  bomines,  qui  fatari  sunt ; 
idd,  Sit  iuper  euncta  animalia  terrce. 

ii.  Hdmo  irraiidnalibus  animdntibus,  non  atitetH 
easkris  hominibttt  rtaturaestprceldtus. — ^Homoqaippe 
animalibus  irrationabilibus,  non  autem  caeteris  ho- 
IQuubiianatiirapradlatasest;  et  idcirco  ei  dicitar,at 
ab  animalibus  et  non  ab  homine  timeatar,quia  contia 
Mtm»  stipeFbireest,  ab  asqaalt  velletlmeri,  qnam- 
vis  plerttm([<&f  4  dobditis  etiam  itancti  viri  timeri  ^j^- 


vimu8,nuncIiberaIitatisoperacognoscamus.Sequitur: 

CAPUT  XVI  [Vet.  XIJ,  Bee.  20]. 
Ykbs.  i6. — Si  negavi  quod  volebant  pauperUtue,  ei 
99ulos  vidues  exspectare  feci. 

25.  Liberalitas  Job  pauperibus  dantis  ad  eorum  vo- 
Um.  Qui  extra  metas  inopioi  petunt,  obtinere  non  me- 
rentur.  •—  Pef  hadc  dicta  vir  sanctns  ostenditmr,  aon 
solum  ad  inopiam  pauperibus,  sed  etiam  ad  habendi 
deslderiom  deservisse.  Sed  qaid  si  ipsa  vellent  691 


»^..^M»^y4  j^nyy^"'  i  «vM«#>.u>uit  enlA  ^ceimpfd-     tntm  qai  Subsint.  sed  qai  pr$sit  nbbts. 
flft  Ms^.  crit  sarteti  6AfgQij|  pil^tam. omi  ntad W         *  Ylndoc^.,  Ykl  Cl.  et  Germ.,  et  t^m. 


*  EditomalQ^  MirsiMit^ :  ie 
I  Ms^.  crit  mm  OAfgQrii  ti 
miliutem  nos  pnme^,  mh^  ad  cbMderioidttili^ 


MORALIUM  UB.  XXI.  —  IN  CAPUT  XXXI  B.  JOB. 


206 


panperes  qiitt  fortasse  aecipere  non  expediret?  An  A  metipso  habuerit,  an  conditoris  sni  gratia  sit  consa* 
quia  in  Scriptura  sacra  dici  paupereshumiiessolent,      cutus,  innotescat.  Sequitur : 


*  ea  sola  »stiinanda  sunt  qu»  accipere  pauperes  vo- 
lont,  qu»  humiles  petunt  ?  £t  pro<nil  dubio  oportet 
ut  incunetanter  detur  quidquid  cum  vera  humilitate 
reqniritnr;  idest,  quod  non  ex  desiderio,  sed  ex  ne- 
cessitate  postulatur.  Nam  valde  jam  superbire  est, 
extra  nietas  inopiiB  aliquid  desiderare.  Unde  et  su* 
perbe  petentibus  dicitur  :  Petitis  et  non  accipitis,  eo 
quod  mals  petatis  (Jac.  iv,  3).  Quiaergo  illi  suntve- 
raciter  pauperes,  qui  inflati  per  superbiaB  spiritum 
non  sunt,  quos  aperte  Veritas  exprimit,  cum  dicit : 
Beati  pauperes  spiritu  (Matth,  v,  3) ;  recte  nunc  per 
sanctum  virum  dicitur :  St  negavi  quodvolebantpau- 
peribust  quoniam  qui  ea  volunt  quaB  profecto  liquet 


CAPUT  XVIII  [Rec.  XHI], 
Vbrs.  i8.  —  Qma  e^b  infantia  mea  erevit  mecum 
miseratio,  $t  de  utero  matris  mea  egressa  est  mecum, 
28.  Sancti  hona  sua  non  sUn,  sed  Deo  tribumt,  Qui- 
dam  dum  cetate  creseunt,  ab  innocentia  decreseunt.  •«- 
Miseratio  etenim  etsi  ejus  fuerit  arbitrii,  ut  cum  ipso 
proficeret,  liquettamen  quia  ejus  arbitrii  non  fuit 
ut  cum  ipso  de  utero  exiret.  Constat  ergo  quia  su» 
virtuti  nil  tribuit,  qui  profecto  testatur  quia  hoc  ' 
ex  conditionis  munere  accepit.  Bonum  igitur  quod  a 
conditione  habuisse  se  intimat,  liquet  procul  dubio 
quia  ad  laudem  conditoris  narrat,  indicans  ab  ipso 
se  accepisse  ut  pius  esset,  a  quo  accepit  ut  esset, 


quod  eis  non  expediunt ,  eo  ipso  qnod  superbiae  g  quia  sicut  suo  opere  in  utero  conditus  non  fuit,  ita 


abondant  spiritu,  jam  pauperes  non  snnt.  Sed  bea- 
tas  Job  dum  panperes  humiles  appellat,  quidquid  ab 
60  accipere  panper  voluit,  non  negavit,  quia  vera- 
citer  quisque  humiiis  '  quod  non  potuit  oportere, 
nec  voluit. 

26.  Munificentia  Joh  non  solum  ex  munere,  sed  ex 
dandi  ceteritate  pensanda,  —  Sed  cum  largitatem 
mentis  su»  indicat,  quia  ad  votum  se  pauperibus 
Goncurrisse  manifestat,  necesse  est  ut  quaeramus  ne 
lumen  misericordi»  dationis  tarditate  fuscaverit. 
Unde  subjungit :  '  Et  oculos  vidwe  exspeetare  feci, 
Petentem  se  viduam  exspectare  noluit,  ut  non  solum 
ex  munere,  sed  etiam  ex  celeritate  muneris,  bono- 
nun  operum  merita  augeret.  Unde  alias  scriptum 


nec  sna  virtute  ab  utero  692  pius  fuit.  Sed  pen- 
sandum  nobis  est,  quodasserit:  Creri(m«cum. Non- 
nulli  enim  quoad  aetatem  crescunt,  ab  innocentia 
decrescunt.  Electis  vero  cum  foris  aetas  corporiS) 
intns,  si  dici  liceat,  crescit  aetas  virtutis.  Sequitur : 
CAPUT  XIX  [Vet,  XIII,  Rec.  X!V]. 

Vers.  19,20.  —  Si  despexi  prcetereuntem,  eoquod 
non  hahuent  indumentum,  et  absque  operimento  paupe- 
rem ;  si  non  benedixeruntmihilatera  ^us,  etde  veHeri* 
bus  ovium  mearum  calefactus  est. 

29.  Misericordiam  in  pauperes  comitetur  humilitas. 
Qmpramissis  probris  eleemosynam  trihuuntyVixpro  iV/o^ 
tainjuria  satisfaciunt. — Quod  pauperem  non  despexit^ 
virtutemhumiIitatisexhibuit;quodautemoperuit,pie« 


eflt :  Ne  dicasamieo  tuo,  vade  et  revertere,  cras  dabo      tatis.DusequippeistaJvirtutesitasibimetesseconnex» 


tibi,  c^i  statim  possis  dare  (Prov,  ui,  28).  Sed  non. 
Rttlli  solent  exterius  multa  largiri,  communisautem 
vits  gratiam  repellentes  habere  pauperes  socios  in 
domestica  conversatione  refngiunt.  Unde  beatus  Job, 
Qt  non  solum  se  insinuet  exterius  multa  praebuisse, 
•ed  apcid  se  quosque  inopes  etiam  in  domestica  con- 
venatione  reeepisse,  protinus  adjungit : 

CAPUT  XVII  [Rec.  XI I]. 

Tbrs.  17.  —  Si  comedi  buccellam  meam  solus,  $t 
tioH  comedit  pupillus  ex  ea. 

27.  Inopes  hospitio  recipiendi  et  ad  mensam  odM- 
bendi.  —  Scilicet  pietati  se  praejudicium  fticere  aes- 
timans,  si  solus  comederet  quod  Dominus  omninm 
communiter  fcteasset.  Quae  profecto  communlo 
cODversationis  esse  cum  talibus  intra  domesticos 
parietes  debet,  ex  quibus  setemae  proficiant  merlta 
retributionis.  Unde  sanctus  vir  non  quemiibet,  sed 
ad  manducandum  socium  pupillum  se  habuisse  per- 
hibet.  *  Sed  tanta  haec  pietatis  viscera  utrum  a  s^- 

*  8ic  kgimns  in  vet.  Ed.  et  in  Mss.  Corb.  Germ., 
Turon.,  Laud.,  Germ.,  Val.  CI.,  Norm.  et  pl.  Re- 
centiores  Editores  ex  levi  conjectura  locum  hunc  sic 
mutanint :  ea  sola  cestimanda  (Gustanv.,  cestimandi) 
Mit  aceiperepauperes,  quce  humiles  petunt. 

*  PlacUit  Editoribus,  verbo  oportere  sublato,  ac- 
cersere  in  ejus  locum  obtinere,  quod  sane  melius 
soriat.  Verum  ne  ipsis  obsequaraur  obstant  Mss., 
praesertim  Laud.,  Germ.,  Norin.  et  Corb.  Germ. 

*  ii\  Germ.,  Norm.,  Laud.,  Corb.  Germ.  et  aliis, 
ei  tt  oculos ;  supra  tamen  ubi  idem  textus  profbftar» 
^lagitar  aimpiicitery  et  oculos. 


D 


del)ent,^  ut  vicariosemper  opere  fulciantur:  quatenus 
nechumiIitas,cumYeneraturproximumJargiUitisgra« 
tiam  deserat,  nec  pietas  cum  largitur  intumescat. 
Erga  indigentiam  itaque  proxiini  humilitatem  pietat 
fulciat,  humilitas  pietatem,  nt  cum  indigentem  rebua 
necessariis  naturae  tuae  consortem  videris,  neo 
per  impietatem  desinas  tegere,  nec  per  snperbiam 
negligas  venerari  quem  tegis.  Namsuntnonnulli  qui 
mox  ut  ab  egenis  fratribus  fuerint  necessaria  po»* 
tnlati,  post  dona  largituri,  in  eos  prius  contumeliosa 
verba  jaculantur.  Qui  etsi  rebus  niinisterium  pietatis 
perficiunt,  verbis  tamengratiam  hamilitatis  perdunt; 
ita  ut  plerumque  videatur  quia  illatae  jam  injuria 
satisfactionem  solvnnt,  cum  post  contnmelias  dona 
largiuntur.  Nec  magni  est  operis  quod  postuiata 
tribuunt;  quia  ipso  dationis  sus  mnnerevix  eumdom 
excessum  sermonis  tegunt.  Quibus  bene  per  Ecclo*^ 
siasticnm  librum  dicitur  :  Omni  dato  non  destristi^ 
tiam  verhi  mali  (Eccli,  xvin,  15).  Et  rursum  :  ^  Ecee 

*  Norm.,  sed  tamen  hctc.,.  an  a  condiioris  sui  grar- 
tia...    innotescal. 

*  Ed.,  ex  conditoris.  Leclionem  nostram  habent 
Germ.,  Norm.  omnes,  Turon.,  Corb.  Germ.,  Laud., 
etc,  et  infra,  quod  a  conditione,  ubi  in  Ed.  iegeba- 
tur  quod  a  condilore. 

*  Norm.,  ut  vicaria  semper  ope  se  fuleiat.  Ita  quo- 
que  Laud.,  Corb.  Germ.  et  Val.  CI.,  sed  in  Turon. 
et  Germ.  legitur,  nt  vicaria  se  per  opera  futciant. 

'  In  GiIot.**t  aliisrecentiorit.  Edit.,  addeverbum. 
Yeteiesfid;  consentiunt  Mss.,  habeatque^ecesverfttMH» 


M7 


SANCTl  GREGORII  MAGNI 


208 


verbum  super  datum  honum,  et  utraque  cum  homine  A  ipso  deterior  flat,  qno  se  indigenti  proximo  melio- 


juMtificato  (Ibid.,  17),  videlicet,  ut  dalum  exhiberi 
debeat  per  pietatem,  et  bonuin  verbum  triboi  per 
hamilitatem.  At  contra,  alii  egenosfratresnonstndent 
rebus  fulcire  cum  possint,  sed  blandis  tantum  ser- 
monibus^  fovcre.  Quos  vehementer  Jacobi  pr«dica- 
t*  csancta  reprehendit,  dicens :  Si  autem  frater  aut 
"t>rornudt  sunt,  ettndigeut  victu  qmtidiaw,  dicatau" 
tem  aliquis  ex  vobis  illis  :  Ite  m  'pace,  ealefacmini  et 
saturamini ;  non  dederitis  autem  eisquce  necessaria  sunt 
corpori,  quid  vobis  proderit  ?  "  Quos  Joannes  quoque 
Apostolus  admonet,  dicens  :  Filioli  mei,  non  dHiga- 
mu8  verbOy  nec  lingua,  sed  opere  et  veritate  {IJoan, 
m,  18).  Dilectio  namque  nostra  semper  exhibenda 
est  et  veneratione  sermonis,  et  ministerio  largitatis. 


rem  pntat.  Minus  quippe  inops  est  qui  vestem  non 
habet  qnam  qui  humilitatem.  Unde  necesse  est  ut 
cnm  natura;  nosttae  consortes  exteriora  non  habere 
conspicimus^  quam  multa  nobis  desint  bona  inte- 
riora  pensemus ;  quatenus  sese  super  inopes  cogita- 
tio  non  elevet,  cum  solerter  videt  quia  nos  tanto 
verius  quanto  et  interius  indigentes  sumus. 

34.  Etiam  incognitis  erogetur  eleemosyna,  —  Et 
quia  sunt  nonnulli  qui  pietatis  suae  viscera  tendere 
usque  ad  incognitos  nesciunt,  sed  solis  quos  per  as- 
siduitatem  notitiae  didicerint  miserentur,  apud  quos 
nimirum  plus  familiaritas  quam  natura  vaJet,  dum 
quibusdam  necessaria  non  quia  homines,  sed  quia 
noti  sunt,  largiuntur,  bene  nunc  per  beatum  Jobdi- 


[Vet.  XIV.]  ^O.PauperibuseleeinosynamdanteSfpa'  g  citur  :  Si  despexiprcetereuntem,  eo  quod  nonhahuerit 


tronis  munera  offerimus.  Seminamus  quas  postea  cum 
magno  fenore  m^tamtis.— Multum  vero  ad  edomandam 
dantis  superbiam  valet,  si  cum  terrena  tribuit  verba 
sollicite  magistri  coelestis  penset,  qui  ait :  Fadte  vo- 
his  amicos  demammom  iniquitatis,  ut  cum  defeceritis, 
reeipiant  vos  in  cetema  tabemacula  (Luc.  xvi,  9).  Si 
enim  eorum  amicitiis  storna  tabcrnacula  acquirimus, 
dantes  procul  dubio  pensare  debcmus,  quia  patronis 
potius  munera  offerimus  quam  egenis  dona  largimur. 
Hinc  per  i^aulum  dicitur:  Vestra  abundantiaillorum 
inopiamsuppleat,  ut  etillorum  abundantia  vestrce  ino- 
piw  sit  supplementum  {IlCor.  viii,  14).  Ut  videlicet 
soUicite  perpendamus  quia  et  eos  quos  nunc  inopes, 
cemimus,   abundantes   quandoque  videbimu^;    et 


indumentum.  Ignoto  enim  proximo  misertum  se  in- 
dicat,  quem  pnetereuntem  vocat,  quia  videlicetapud 
piam  mentem  plus  natura  valet  quam  notitia.  Nam 
et  unusquisque  qui  indiget,  eo  ipso  quo  homo  est, 
et  jam  incognitus  non  est.  Sequitur  : 
CAPUT  XX  [Rec.  XV]. 

Vers.  21.  —  Si  levavi  super  pupillum  manum 
meam,  ^  etiam  cum  viderem  me  in  porta  superiorem, 

32.  Sancti  lihenter  injuriam  patiuntur,  et  qws  sibi 
dehentur  cavent  districtius  exigere.  —  Mos  apud  vete* 
res  fuit  ut  ad  portam  seniores  sederent,  qui  certan- 
tinm  jurgia  judiciaria  examinatione  ^  discernerent ; 
quatenus  urbem,in  qua  concorditeroporteret  vivere, 
discordes  minime  intrarent.  Unde  et  per  prophetam 


693  qui  abundantcs  aspicimur,  si  largiri  negligi-  ^  Dominus  dicit  :  Constituite  in  porta  judicium  {Ainot 


musquandoque  inopes  erimus.  Qui  itaquenunc  tem- 
porale  subsidium  pauperi  tribuit,  ab  eo  postmodum 
perpetua  recepturus,  ut  ita  dicam,  quasi  ad  frugem 
terram  excolit,  quae  quod  acceperit  uberius  reddit. 
Restat  ergo  ut  nunquam  elatio  surgat  ex  munere 
quando  videlicet  dives  ex  eo  quod  pauperi  tribuit 
agit  ut  in  perpetuum  pauper  non  sit.  Beatus  igitur 
Job  ut  diligenter  ostenderet  humilitas  atque  miseri- 
cordia  quanta  in  eo  fuerit  considerationesociataait : 
Si  despexi  prcetereuntem,  eo  quod  non  habuerit  indu- 
mentum,  et  absque  operimento  pauperem  ;  si  non  ^  he* 
nedix&i^ntmihi  lateraejui,  etdevelleribusoviummeo' 
rum  calefactus  est,  Ac  si  aperte  diceret :  In  amore 
proximi  uno  eodemque  ordine  et  superbiae  vitium, 
et  iinpietatis  premens,  praetereuntem  queuipiam  et 
humiliter  aspiciens  non  despexi,  et  misericorditer 
calefeci.  Quisquis  enim  super  eum  cui  aliquid  tribuit 
fistu  se  elationis  extollit,  majorem  culpam  intrin- 
secus  su[)crbiendo  peragit,  quam  extrinsecus  lar- 
giendo,  mercedem,  fitque  ipsc  bonis  interioribus  nu- 
dus,  cum  nudum  despicit  vestiens;  eoque  agit  ut  se 


V,  45).  Hocitaque  locoquid  portae  nomine  exprimi- 
tur  nisi  id  quod  agebatur  in  porta  ?  Sicut  enim  pug- 
nare  castra  dicimus,  pro  eo  quod  pugnatur  <  ex  cas- 
tris;  ita  judicium,  quod  in  porta  agi  consueverat, 
porta  nominatur.  In  porta  ergo  se  superiorem  videt, 
qui  se  melioris  partis  esse  in  judicio  aequitatis  merito 
conspicit.  Beatus  igitur  Job,  quia  nec  tnnc  contra 
pupillum  ^  manum  exeruit,  cum  se  etiam  per  justi- 
tiae  meritum  potiorem  vidit,  nobis  timoris  regulam 
insinuans,  dicit  :  Si  levavi  super  pupillum  694  ma-- 
num  meam,etiam  cum  viderem  me  in  porta  superiorem. 
Ac  si  patenterdicat :  Nequetuncutilitatis  me^  nego- 
tia  virtute  contra  pupillum  exsequi  volui^quando  iiie 
injudicioetiamexjustitia  potioremvidi.  [Vet.  XV .] 
Sancti  etenim  viri  quando  cuin  personis  ininoribus 
contentionum  negotia  subeunt,  dum  gravare  vcl  iu 
minimis  timent,  ipsi  contra  justitiam  gravari  nequa. 
quam  refugiunt.  Sciunt  quippe  quia  omnis  huinana 
justitia  injustitia  esse  ^  reprehenditur,  si  divinitus 
districte  judicetur.  Unde  hoc  quod  sibi  competitca- 
vent  vehementer  exigere,  ne  eorom  actus  supernam 


*  Vindoc.,  favere. 

*  Norm.,  quod  Joannes.  Germ.,  quibus  Joannes 
dieit. 

*  GemeX., hene  dixerunt  me. 

*  Deest  etiam  in  Laud.  et  pler.  Norm. 

*  Locus  hic  varie  torquctur  in  Mss.  Vindoc.  et 
Corb.  Gerin.  habent^  distinguerent.  Turon.  et  Germ, 
distringerent.  Pratel.,  Becc,  Utic.  et  pler.  Norm., 
diMJungerent. 


•  Norm.,  incastris. 

^  Ita  Corb.  Germ.,  Laud  et  pl.  Norm.,  ubi  Editi 
cnm  Germ.  habent  manum  exercuit ;  et  paulo  posty 
potentiorem  mo  potiorem,  ut  iegitur  passim  in  Mss., 

Eraesertim  Corb.   Germ.,  Norm.,  Turon.,   Germ., 
,aud.,  et  Val.  Cl. 

"  AI.,  deprehenditur  utest  in  rccent.  Excusis,  in« 
Vitis  Mss. 


m 


MORALTITM  LIB.  XXI.  —  IN  CAPUT  XXXI  B.  JOB. 


210 


Tectitndinem  contingat  snbtiliter  examinare.  Sed  nt  A 
inveuiri  justi  in  divino  examine  valeant,  plerumqne 
apad  hnmana  judicia  gravari  se  et  injaste  patiuntur. 
Beatns  autem  Job  vitae  suae  celsitudinem  narrans,  et 
multa  sunt  et  mira  quae  dixit.  Sed  quia  plerumque  hu- 
mana  mens  renuit  bona  credere,  quae  nescit  operari, 
maledicti  sibi  sententiam  protinus  subjicit,  si  qua 
horum  quae  dixerat  opere  non  implevit,  dicens : 
CAPLT  XXI  [Rec.  XVF]. 

Vers.  22.  —  Humerus  meiis  a  jtinctura  sua  cadat, 
et  brachium  meum  cum  ossibus  suis  conteratur. 

33.  Concordia  insocietate,  sine  patientiaperseverare 
non  potest.  —  Quia  operatio  corporea  per  humerum 
ac  brachium  agitur,  bona  quae  ore  protulit,  si  opere 
non  implevit,  cadere  sibi  humerum  et  conteri  bra- 
chium  exoptat.  Ac  si  aperle  dicat :  *  Si  ea  quae  dixi  g 
operari  renui,  ipsum  quodmihi  ad  operandum  datum 
esl  corporis  membrum  perdam,  ut  videlicet  cadat  a 
corpore,  quod  exercere  nolui  ad  utilitatem.  Si  vero 
hcpc  maledicti  sententia  ad  spiritualem  est  intelligen- 
tiam  referenda,  liquet  profecto  quod  brachium  cor- 
pori  per  humerum  jungitur.  Et  sicut  per  brachium 
bona  operatio,  ita  per  humerum  socialis  vitae  con- 
junctio  designatur.  Unde  propheta  quoque  intuens 
sanctos  universalis  Ecclesiae  populos  Deo  concordi- 
ter  servituros,  ait :  Et  servient  ei  *  in  humero  uno 
{Sophon.  111,  9).  In  eo  ergo  quod  dicit :  Si  levavi  ««- 
per  pupillum  manum  meam,  etiam  cum  viderem  me  in 
porta  superiorem,  miram  virtutem  patientiae  servasse 
se  asserit,  qui  gravari  se  a  personis  minimis,  nec 
contra  hoc  quod  sibi  juste  competere  poterat,  decli-  p 
navit.  Quod  tamen  si  minime  fecerit,  adjungit :  Hu- 
merus  meus  a  junctura  sua  cadat.  Quia  nimirum  qui 
{Mitientiam  servare  contemnit  socialem  vitam  citins 
per  iinpatientiam  deserit.  A  junctura  etenim  hume- 
rus  cadit,  cum  adversitatis  aliquid  ferre  animus  non 
valens,  fraternam  concordiam  relinquit  :  et  quasi 
membrum  separatur  a  corpore,  cum  is  qui  operari 
bona  poterat  a  bonorum  omnium  abscinditur  univer- 
sitate.  Xeque  enim  nnqnam  servari  concordia  nisi 
per  solam  patientiam  valet.  Crebro  namque  inhuma- 
na  actione  nascitur,  unde  mentes  hominum  vicissim 
*  a  sua  unitate  ac  dilectione  separentur ;  et  nisi  ad 
adversa  toleranda  se  animus  praeparet,  procul  dubio 
humerus  corpori  non  inhaeret.  Hinc  eteniin  Paulus 
ait :  Invicem  onera  vestra  portate,  et  sic  adimplebitis 
legem  Chrisii  (Galat.  vi,  2).  Hinc  per  semetipsam  ^ 
Yeritas  dicit :  In  patientia  vestra  possidehitis  animas 
vestrat  (Luc.  xxi,  19). 

[Vet.  XVI.]  34.  Sine  patientia  chantati  conjuncta 
hona  opera  pereunt. —  Recte  autem,  humero  cadente, 
subjungitur :  Et  brachium  meum  cum  ossibussuis  con- 
teratur:  696  quia  nimirum  cunctanostra  operatio, 

^  Ebroic^  Gemet.  ac  alii  Norm.,  si  bona  qws,  hic 
Laud.  habet  ipsud  quod  mihi,  pro  ipsum. 

'  Al.y  humero  uno, 

*  Gemet.y  a  suavitate. 

^  Editi  addiderunt  fulta,  quod  abcst  a  Mss.  Land., 
Val.  CL,  Norm.,  etc.  Germ.  habet,  virtutibus  con- 
nexa,  Corb.  Germ.,  virtutibus  plena, 

»  Gussanv.,  Vatic.  et  al.  recent.,  pergit  operari. 


cum  quibuslibet  videatur  esse  *  virtutibus,  solvitur, 
nisi  per  charitatis  vinculum  patienlia  conservetur. 
Sua  enim  bona  *  perdit  operari  qui  aliena  mala  re- 
nuit  perpeti.  Fervore  quippe  iracundi  spiritus  lae- 
sus  quisque  a  dilectione  resilit,  et  cum  se  exterins 
gravari  non  tolerat,  intus  se  per  amissum  ^  lumen 
charitatis  obscurat ;  nec  videt  jam  quo  tendat  pe- 
dem  boni  operis,  qui  oculum  perdidit  dilectionis. 
Sed  sancti  viri  hnrnerus  a  junctura  sua  non  cadit, 
quia  videlicet  ejus  dilectio  a  socialis  vitae  concordia 
per  impalientiam  non  recedit.  Ejusque  brachium 
miniine  frangitur,  quia  omnis  ejus  operatio  in  con- 
junctione  humeri,  id  est  in  charitatis  connexione 
custoditur.  Sed  qua  consideratione  bona  haec  tanta 
egerit,  atque  a  malis  omnibus  sese  abstinuerit,  ad- 
jungit  dicens : 

CAPUT  XXn  [Rec.  XVII]. 

Vers.  23. —  Semper  enim  quasi  tumentes  super  me 
fluctus  timui  Deum,  et  pondus  ejus  ferre  non  potui. 

35.  Timaris  Dei  quanta  vis  ad  omnium  contemptum 
persuadendum.  Extremijudicii  signa  prcevia.  —  A  pa- 
vore  tanta)  similitudinis  pensemus,  si  possumus, 
quanta  in  sancto  viro  fuerit  vis  timoris.  Fluctusete- 
nim  cum  tumentes  desuper  imminent,  cumque  eam 
quam  defemnt  mortem  minantur,nulla  tunc  navigan- 
tibus  rerum  cura  temporalium,  nulla  carnis  delecta- 
tio  ad  mentem  reducitur ;  ea  ipsa  quoque  ex  navi 
projiciunt,  pro  quibus  longa  navigia  sumpserunt; 
cunctae  res  in  despectum  mentis  veniunt,  amore  vi- 
vendi.  Quasi  ergo  lumentes  super  se  fluctus  Deum 
metuit,  qui  dum  veram  vitam  desiderat,  omnia  des- 
picit  qua3  hic  possidens  portat.  Nam  velut  teinpestate 
deprehcnsi  pondus  navis  abjicimus,  quando  ab  op- 
pressa  mente  desideria  terrena  removemus.  Fitque 
ut '  sublevata  navis  enalel,  quae  mergebatur  onerata, 
quia  nimirum  curac  quae  in  hac  vita  deprimunt  men- 
tem  in  profundum  trahunt.  Quae  \idelicet  mens  tanto 
altiusinter  tentationum  fluctus  attollitur,  quanto  sol- 
licitius  ab  hujus  saeculi  cogitatione  vacuatur.  Est  ve- 
ro  et  aliud  quod  de  maris  concussione  debcat  so- 
lerter  intueri.  Tempestas  quippe  cum  oritur,  prius 
lenes  undae,  et  postmodum  volumina  majora  conci- 
tantur ;  ad  extremum  fluctus  se  in  alta  erigunt,  et 
navigantes  quosque  *  ipsa  sua  altitudine  subvertimt. 
Sic  sic  nimirum  extrema  illa  properat,  quae  univer- 
sum  mundum  696  subruat  tempestas  aniniamm. 
Nunc  enim  bellis  et  cladibus  quasi  quibusdam  undis 
sua  nobis  exordia  ostendit,et  qnanto  ad  flnem  quo- 
tidie  propinquiores  eflicimur,  tanto  graviora  irruere 
tribulationum  voluminavideiiius.  Adextremum  vero 
commotis  omnibus  elementis,  supernus  judcx  \  eniena 
finem  omnium  apportat,  quia  videlicet  tunc  tempes- 
tas  fluctus  in  coelum  levat.  Unde  etdicitur  :  Adhuc 

Sed  contra  sanctf  Gregorii  mentem,  qui  docet  cessare 
bona  operari  qui  aliena  pati  recusat,  et  contra  tidem 
Mss.  Anglic.  et  Norm.,necnon  Corb.  Germ.,  Turon., 
Germ.,  Laud.,  etc.,  quibus  consentiunt  vet.  Edit. 

*  Val.  CI.,  lumen  claritatis, 

'  Gemet.,  aliique  pl.,  relevata  navis, 

*  Laud.  et  Val.  Cl.,  ipsa  valitudine. 


su 


SANGTI  GAEGORU  MAaNI 


I» 


mdi§m,  0t  tgo  iBattf6o  wm  Molum  iemm,  $ed  etiam  A  vescit  inveniMe.  Sed  inter  hse  pexmndam  est  qw 


calum  {Aggce  ii,  7).  Qoam  scilicet  tempestatem  qaia 
sancti  viri  vigilanter  aspiciunt  qoasi  tumeates  super 
se  qaotidie  flactus  expaveftcunt,  atqae  ei  hia  triba- 
lationihua  *  qua  mandum  feriunt  praBvident  qos 
«eqaantur. 

36.  Judicium  extremum  sancti  formidaiU :  quanlo 
magiiexpavescere  dehentpeccatores.  BeuB  autem  gab- 
ditur :  Et  pondus  ejus  ferre  non  potui,  qaoniam  qai 
«Ktremi  judicii  adventum  intenta  mente  considerat, 
profecto  videt  quia  tantus  pavor  imminet^  quantum 
noo  solum  tunc  videre,  sed  se  etiam  nunc  praevidere 
pertimescat.  Consideratione  nanique  tanti  terroris 
metu  aninms  palpilat,  et  intentionis  suae  ocuios  de- 
^inans,  intueri  quod  praevidet  recusat.  Bene  ergo 


beatos  Job  ista  de  se  loquitur  iaudatus  et  flagellatHt. 
^i  igitur  saltem  ad  meritoram  profectum  ita  percas- 
aus  est  qui  sic  timuit,  quomodo  feriendus  est  qai 
ixmtemnit  ?  Quomodo  depressurasunt  Dei  judicia  eos 
qai  se  eievant,  si  et  illos  ad  tempus  deprimunt  qui 
hieo  semper  iu  humilitate  formidant  ?  Quomodo  pon- 
dus  Dei  poterit  ferre  qui  despicit,  si  hoc  et  ille  in 
verbere  pertulit  qui  per  timorem  praevidit  ?  Unde 
eammopere  formidandum  nobis  est  illud  tants  dis- 
trictionis  examen.  Constat  autem  quia  in  hac  vita 
aam  percutit,  si  percussionem  correctio  sequitur, 
disciplina  patris  est,  non  ira judicis  ;  amor  corrigen- 
tis  est,  non  districtio  punientis.  Ex  ipso  ergo  praesen- 
ti  verbere  judicia  seterna  pensanda  sunt.  Hinc  ete- 


dicitur  :  Et  pondus  ejus  ferre  non  potui,  quia  cum  g  nim  perpendere  summopere  debemus  quomodo  fera- 
sapemae  raajesUtis  vim  ad  judicium  venientis  terro-      tur  illa  quae  reprobat,  si  ferri  modo  vix  valet  ejas 
remque  tanti  examinis  considerando  animus  conatur      \fg^  q^je  purgat. 
exquirere,  mox  ad  semetipsum  refugiens,  sese  expa- 

*  Val.  CJ.y  quof  nondum  feriunt. 


LIBER    VIGESIMUS    SECUNDUS. 

Quod  supererat  oapitis  xxxi  libri  Job  explicatur,   commendarUurque  wmsertim   animi 
demissio  et  moderatiOf  patientiaf  charitasy  et  erga  subditos  soUicitudo. 


CAPUT  PRIMUM. 
1,  Ad  cavendam  desperationem,  licet  recte  a  se  ges- 
torum  recordari.  —  ^  Quod  a  me  saepe  jam  dictum 
est,  hoc  me  crebro  repetere  onerosum  non  est,  quia 
et  praedicator  egregius  dicit :  Ead^  vobis  scribere 
mihi  quidem  •  non  pigrum,  vobis  autem  necessarium 
{PML  III,  l^.  Beatus  Job  idcirco  gestas  virtutes  nar- 


dam  quasi  misericordes,  sed  nequaquam  justos; 
qaosdam  vero  quasi  justos,  sed  in  se  potius  quam  in 
Domino  confidentes.  £t  certum  est  quia  nec  castitas 
in  ejus  corde  vera  est,  cui  humilitas  deest,  quippe 
*  quia  superbia  se  intrinsecus  corrumpeiite  forniqa- 
tar,  si  semetipsum  diligens,  a  divino  recedit  amore. 
Nec  humilitas  vera  est  cui  misericordia  juncta  non 


rat,  quia  inter  increpationis  verba  et  percussionis  p  est,  quianec  debethumilitasdici,  quaeadcompassio- 


yerbera  deprehensus,  a  spei  fidncia  mentem  snam 
labefactari  considcrat.  Multa  quippe  et  egisse  se  ma- 
la  ab  increpantibus  amicis  audierat,  et  ne  verbis  pa- 
riter  et  flagellis  pressa  in  desperationem  mens  cor- 
raat,  hanc  per  suarum  virtutum  memoriam  ad  spem 
leformat,  ut  nequaquam  se  debeat  in  calaniitate  de- 
jicere,  quae  tranquillitatis  suae  tempore  se  memine- 
rat  tam  sublimia  egisse.  Qnia  igitur  intentionis  gns 
097  causam  diximus,  restat  ut  aaditas  virtutes  il- 
(las  subtiliter  perpendamus. 

2.  Una  virtus  sine  aliis,  aut  nulla  est,  autminima,  — 
Hoc  autem  primum  sciendum  est,  quia  quisquis  vir- 
tate  aliqua  pollere  creditur,  tunc  veraciter  pollet, 
cam  vitiis  ex  alia  parte  non  subjacet.  Nam  si  ex  alio 
Titiis  subditur,  nec  hoc  est  solidum,  ubi  stare  puta- 


D 


nemfraternae  miseriae  nescit  inclinari.  Nec  misericor- 
dia  vera  est  quae  a  rectitudine  justitiae  existit  aliena, 
qoja  quae  potest  per  injustitiam  pollui,  nescit  procul 
dubio  sibimetipsi  misereri.  Nec  justitla  vera  est  quae 
fiduciam  suam  non  in  conditore  omnium,  sed  in  se 
fortasse,  aut  in  rebus  conditis  ponit,  quia  dum  a 
greatore  spem  subtrahit,  ipse  sibi  principalis  justitiae 
ordinem  perv^rtit.  Una  itaque  virtus  sine  aliis,  aut 
omnino  nullaest,  aut  imperfecta.  Ut  enim,  sicut  qui- 
busdam  visum  est,  de  primis  quatuor  virtutibus  |o- 
qaar,  *  prudentia,  temperantia,  fortitudine,  atqae 
jastitia ;  tanto  perfectae  sunt  singulae,  quanto  vicissim 
sibimet  oonjunctae.  Disjunctae  autem  perfect^  esse 
nequaquam  possunt,  quia  nec  prudentia  vera  est  quap 
justa,  temperans  et  fortis  non  est,  nec  perfecta  tem- 


batar.  Unaquaeque  enim  virtus  tanto  minor  est,  perantia  qase  fortis,  justa  et  prudens  non  est,  nec 

q[aanto  desunt  caeterae :  nam  saepe  quosdam  pudicos  fortitado  integra  quae  prudens,  temperans  et  jasta 

qaidem  vidisse  nos  contigit,  sed  non  humiles ;  qnos-  non  est,  neo  vera  justitia  qa»  prudens,  fortis  et  tem- 

dam  vero  quasi  hamiles,  sed  non  misericordes ;  quos-  perans  non  est. 


^  Recent.  £d.,  quod  ante  stspe,  SequimurMss.  et 
wl.  Exc. 

'  Pratell.  Codexelegantissimusetemendatissimus, 
Utic.  ac  Beco.  optimae  quoque  notae,  non  piguum, 
qaod  derivatur  a  piget, 

*  Hicin  varia  abeunt  mss.  Cpd.  In  Turon.  et  Germ. 
legitar :  quia  euperbia  h  iintrinseGus  corrMmpenk  se- 


metipsum  diligens  a  div.  timore  fornicatur,  Val.  Cl., 
fornicatur  semetipsum  dividens  a  div,  amore.  Vindoc., 
semetipsum  diligens  a  div.  amore  fornicaturi  quod 
etiam  habent  Norm.  et  Corb.  Gerin. 

♦  Cori).  Germ,,  Norm.  el  plur.,  cum  vet.  Ed., prw- 
devttia,  temperatttia,  fortitudo,  atque  Justitia,  tarUo 
jfiP^fectat  sunt  singulce. 


fltS 


MORAUUM  LIB.  KIUI«  ^  01  QAPVt  XXXI  B.  JOB. 


qaod  non  unam  une  alia,  sed  conjonctas  in  sevirtn- 
tes  babnerit,  enumerando  singnias  innotesoit.  Nam 
bona  pndicitia  insinuans,  dicit :  Si  deeeptum  $»t  eor' 
meim  ntper  muHerem  {Cap,  xxxi,  9).  Atqne  nteidem 
pndicitiaB  demonstraret  humilitatis  gratiam  nuUate- 
nus  defnisse»  post  csetera  snbjungit  :  Si  cantempn 
gubkre  judicium cum  $ervomeo  {Ven.  13).  Qui  ntbn- 
miiitati  sus  ostenderet  misericordiam  fnisse  conjun- 
ctam,  pauio  post  dicit  :  Si  negaei  quod  volebantpau^ 
peribue  (Vers.  16).  Atque  ut  misericordiam  suam 
ostenderet  de  justitias  radice  descendere,  paulo  su- 
perius  praemisit,  dicens  :  Si  ambulavi  tn  vanitate,  et 
fes^Mvit  in  dolopes  meus  {Vers.  5).  Atque  ut  mon- 
steraretur  quam  fuerit  ad  cuncta  pavidus,  et  ad  om-* 
nia  circumspectus  inferius  asserit,  dicens  :  Semper  -n 
emm  quasi  tumentes  super  me  fiuctus  timui  Dominum 
(Vers.  25).  Qui  sciiicet  in  prosperis  positus,  atque 
abundantia  rernm  fultus,  *  si  spem  aut  in  suis  acti- 
bus  aut  in  circumfluentibus  rebus  poneret,  profecto 
justus  non  esset.  Sed  qnando  iste  vir  sanctus  in  se 
spem  posnit,  qui  aperte  dicit :  Ecce  non  estauxilium 
mM  in  me  (Job  \i,  13;  f  [Vet.  et  Rec.  11.]  Quidergo 
nnnc  superest,  nisi  ut  ipsas  quoque  divitias  qua 
mente  possederit  innotescat  ?  Ait  enim  : 

698  Cap.  XXXI,  Vers.  24.  —  Si  putaviaurtmrth 
bur  meum,  et  obryzo  dixi,  fiducia  mea. 

CAPUT  ir. 

4.  Non  in  labentibus  diviliiSj  sed  in  Deo  solo  confi, 
d/endum. — Obryzum  diciraus'  obrudeaurum.  Sanctus 
ergo  vir  nec  aurum  robur,  nec  sibi  esse  obryzum,  q 
id  est  rudis  auri  molem  liduciam  credidit,  quia  spem 
*  atque  delectationem  suam  in  solius  gratia  condito- 
hs  figens,  neque  de  quantitate  auri,  neque  de  specie 
peccavit.  De  crealore  quippe  desperasse  fuerat,  speaa 
in  creatura  posuisse.  In  rebus  autem  dubiis  spem 
fixerat  dives  ille,  qui  dicebat  :  Anima,  habes  multq 
bona  *  reposiia  in  annos  plurimos,  requiesce,  comede, 
bibe,  epulare.  Sed  hunc  supeiifia  voxincrepatj  dicens : 
StuUe,  lioe  noete  animam  tuam  repetunt  ate;  qwB  autem 
parasti,  cujus  erunt  (Luc.  xii^  19, 20)  ?  Eadem  eniiil 
nocte  snblatus  est,  qui  in  rerum  sibi  abnndantia 
multa  tempora  fuerat  praestolatus,  ut  scilicet  qui  iii 
kmgnm  sibi  snbsidia  colligendo  prospioeret,  snbs^ 
qnentem  diem  vel  nnum  minime  videret.  Quasi  in 
aqnis  enim  defluentibus  fundamentum  ponere  est  in  «| 
lebus  labentibus  spei  fiduciam  velle  solidare.  Stante 
€nim  in  perpetuum  Deo,  transeunt  omnia.  >  Quid 
ergo  a  stante  fugere  est,  nisi  transenntibus  rebus  in- 
Iverere  ?  Qnis  namque  unquam  decurrentiam  flumi- 
mun  tnmidis  *  vorticibus  raptus  manere  ipse  fixus 
potnity  deorsnm  nnda  defluente  ?  Quisqnis  ergo  de^ 
ftiaro  devitat,  superest  ut  quod  defluit  fugiat,  ne  per 
koe  qnod  amat  in  boc  oogatur  pervenire  ^  qupd  vitat. 

^  Pratell.  et  alii  Norm.,  sispem  in  suis  actibus  po' 
Itfiret,  profecto  justus  non  esset. 

•  Turon.,  Laud.,  Val.  Gl.,  Norm.,  rude  aunm... 
r%tiem  auri  molem. 

*  Gemet.  aiiique  Norm.  ac  Turon.  ;  atque  dileo^ 


Qni  efiim  lebss  lrf)entgwi»  iiAgrei,  ito  ^WiMeeilin- 
hitHr,  qno  fendit  qned  lenet.  Prins  itaqne  enrandnfli 
estnequistemporalia  diligatj  aodeiBdent  ineisdem 
tnuporalibns  qn»  non  ad  deloGtatioiiem  liln,  sed  ad 
nenm  retinet,  fidnciam  ponat,  qnoniam  conjnnotne 
decurrentibns  mox  statnm  snum  animns  perdit.  Nara 
Tit»  pnesentis  flnettis  trahit  qnera  levat,  et  vald§ 
demens  est  qui  in  nnda  volvitnr,  et  plantam  figere 
conatur.  Sed  sunt  pleriqne  qni  etsi  in  rebns  tranih 
enntibus  fiduciam  nequaquara  ponunt,  enm  tamen  si« 
bimet  ad  usus  necessarios  abunde  adsunt,  mente  ta^ 
cita  laetantur.  Qua  in  re  dubinm  non  est,  qnia  tanto 
quisque  minus  dolet  qnod^desint  «tema,  qnanto 
magis  gaudet  qnod  adsint  temporalia ;  et  qni  minns 
dolet  quod  desint  temporalia,  certius  exspectat  nt 
adsint  setema.  Hoc  itaque  de  terrenis  rebns  gaudium 
beatus  Job  non  se  habuisse  testificans,  subjungitdi- 
cens; 

CAPUT  ra  [Vet.  /71]. 
Yrrs.  25.  —  Si  loBtatus  sum  super  multis  divitOs 
meis,  et  quia  plurima  reperit  manus  mea. 

5.  Sancti  bonomm  temporalium  onus  aut  largiendo 
partiuntur,  aut  contemnendo  totum  deponunt.  —  San- 
cti  quippe  viri  in  hujus  peregrinationis  aerumna, 
quoniam  eam  quam  appetunt  adhuc  creatoris  sui 
speciem  contempIarF^miniipe  sinuntur,  omnem  prae- 
sentis  vitae  copiam  inopiam  deputant,  quia  videlicet 
nil  extra  Deum  sufficit  menti  qnae  veraciter  Deum 
quserit ;  et  plemmque  eis  ipsa  sua  abundantia  fit  ve- 
hementer  onerosa,  quia  hoc  ipsuqi  graviter  tolerant» 
quod  festinantes  ad  patriam  in  itinere  multa  portant« 
Unde  fit  ut  haec  cum  indigentibus  proximis  devqte 
partiantur,  quatenus  dum  sumit  iste  quod  non  habet^ 
deponat  ille  quod  amplius  habebat ;  nec  conviator 
vacuus  ambulet,  pec  eum  (|uem  retardare  in  via  po- 
terat  nimium  onusgravet.EIecti  ergo  de  i^uUaabun- 
dantia  minime  099  laetantur,  qi^am  videlicet  p^o 

iMnore  ccBlestis  patrimonii  aut  largiepdo  dispergunt» 
aut  despiciendo  desemnt.  Sequitni^  ; 

CAPUT  lY. 
Vw.  16-88.  — r  Si  vidi  solenk^m  f^l^^t^  tt  Itinoiii 
iacedentem  cfar^.;  et  l(ftatm  ei^  to  oib^QQndito  cor 
meum^  «t  oscuUttus  sum  vfmnuvn,  nmot  or$  n^,  g^ 
est  ittiquitas  vnoiBinM»  ^l  nsgatiq  (^nlr^,  fieunft  a{(imiii 
mum.  t    ' 

6.  Sensus  coercent,  $t  QontinuQ  studia  intra  m$ntmi 
suam  se  coiiigunt.  r-  Incertum  Qon  est  qnod  utraqne 
haec  (uminaria  hnmanis  ministeriis  depntata,  cceli 
militiae  vocantor.  Inq^orumcultum  multQS  novimus, 
Scripturateste,  cecidisse,  sicutscriptnm  ^t ;  Adora^ 
veruntuniv^rsam  n^Hitiam  c(eli{IV H$9'  ^vii,  16). Et 
quia  sol  et  luna  aliter  videntur  ad  usnm,  aliter  ad 
venerationem,  ^o  Q^ore  quo  a  cultoribns  snis  vene- 
rari  ^lent,  sol^m  et  iunam  boatns  Job  neqii^iqiMu^ 

♦  Plur.,  posita. 

B  Norm.,  Corb.  Germ.  et  Gem.,  ^imi  ergo  vim  a 
etante  fugere  estj  transeuntibus  uskmrore. 

®  Germ.,  omnes  Norm.»  Land.,  Corb.  6ern[i^  f| 
Val.  Cl.,  et  verticibu$. 

"^  Vindoc.,  quod  nocei. 


215 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


M 


\idis8e  86  perhibety  neo  IsBtatam  faisse  cor  saamiy  A  novatiooe  fervoris.  Nescit  enim  mens  per  torporem 


nec  oscolatam  ma"»"»  ore  suo.  In  qna  videlicet  os- 
colatione^  qaid  aliad  qaam  gratia.  venerationis  ex- 
primitur?  Quod  si  fecisset  nnquam,  hoc  iniqaitatem 
maximam  et  Dei  negationem  vocat.  Sed  postquam 
tanta  de  se  locis  saperioribus  virtutum  culmina  nar- 
ravity  ^  quid  nunc  mimm  memorat,  si  soiem  ac  lunam 
non  se  adorasse  manifestat  ?  Unde  pensandum  est 
qaod  postquam  in  auro  non  habuisse  fiduciam,  nec 
in  midtis  divitiis  laetatum  se  fuisse  testatur,  adhuc 
ad  sublimiora  ducitur,  ut  tanto  nos  magis  erudiat, 
quanto  de  se  aiiqua  subtilius  narrat.  Ait  enim  :  Si 
vidi  solem  cum  fulgeretj  et  lunam  incedentemr  clare,  et 
ItBtatum  est  in  abscondito  cormeum.  Quid  hoc  in  loco 
videre  dicitur,  nisi  desideranter  intueri?  UndePsal- 


*  veterascere,  quae  studet  per  desideriura  semper  in- 
choare.  Hinc  namque  per  Paulum  dicitur  :  Renovor- 
m»i  s^iritumentis  vestra:  (Ephes.  i\,  23).  HincPsal- 
mista,  qui  ad  perfectionis  jam  culmen  pervenerat, 
quasi  inchoans  dicebat :  Dixi,  nuncccepi  (Psal.  lxxvi, 
il),  quia  videlicet  si  lassescere  ab  inchoatis  bonis 
nolumus,  valde  necesse  est  ut  inchoare  nos  quotidie 
credamus.  Nec  abhorret  a  rationis  ordine  quod  auro 
dicimus  ingeniumdesignari^quiasicut  inornamento 
aurum  supponitur,  ut  gemmarurti  desuper  ordo  di- 
sponatur,  ita  clara  sanctorum  ingcnia  divinis  nuine- 
ribus  humiliter  substernuntur,  et  distincta  super  se 
gratiarum  dona  percipiunt.  Et  nisi  quid  simile  aurum 
cum  sapientiahaberet,  quidam  sapiens  minime  dixis- 


mistaait:  Iniquitatem*  si  conspexi  in  corde  meo,  non  g  set :  Sapientia   absconsay  et  thesaurns   invisasj   quce 
exaudiat  Deus  (Psal.  lxv,  18).  Quae  nimirum  iniqui-      utilitas  in  utriusque  (Eccli.  xx,  32  ;  xli^  17)  fSancti 


tas  in  ore  exprimi  non  posset,  si  non  conspiceretur 
in  corde.  Sed  aliud  est  videre  per  judicium,  aliud  per 
appetitum.  Beatus  ergo  Jobfulgentem  solem,  et  clare 
incedentem  lunam  nequaquam  vidisse  se  perhibet,  ut 
80  demonstret  praesentis  lucis  speciem  non  appe- 
tisse.  Ac  si  post  despectum  terrena  suae  abundantiae 
patenter  insinuet  :  Quid  dicam,  quia  nequaquam  in 
auro  laetatus  sum,  qui  in  ipsa  quoque  luce  corporea 
delectatus  non  sum  ?  Sancti  etenim  viri  postquam 
omnia  praesentis  vitae  oblectamenta  despiciunt,  prae 
illius  lucis  internae  dulcedine,  ab  hac  exteriori  ani- 
mum  luce  quasi  a  tenebris  avertunt :  multumque  se- 
cimi  intrinsecus  contendunt,  ne  hujus  lucis,  quaeful- 
get  extrinsecus,  delectatione  rapiantur.  Lux  quippe 


autem  viri  robur  suum  aumm  non  deputant,  quia 
quantolibet  ingenio  fulgeant,  nihil  se  esse  cx  suis 
viribus  pensant.  Et  cum  sentire  omnia  valcnter  pos- 
snnt,  prius  intelligere  semetipsos  cupiunt,  quatenus 
lumen  ingenii  more  solis  prius  iilustret  locum  in  quo 
oritur,  et  postmodum  caetera,  ad  quae  procedcndo 
dilatatur,  ne  si  intendendo  cognoscendis  aliissemet- 
ipsos  nesciant,  ibisolisradiusubi  oritur  obtenohres- 
cat.  Ingenii  itaque  virtulem  ad  cognoscendani  pro- 
priam  infirmitatem  dirigunt,  atque  ex  infirmilatis  suae 
melius  cognitione  convalescunt.  Aurum  ergo  robur 
non  creditur,  si  in  accepto  ingenio  fiducia  non  habe- 
tur.  Quod  bene  Salomon  admonens,  ait  :  Habe  fidu- 
dam  in  Domino  ^  in  toto  corde  tuo,  et  nc  innitaris  pru- 


visibilis  si  incaute  diligitur,  a  luce  invisibili  cor  cae-  ^  dentiw  tuce  (Prov.  iii,  5).  Dicat  ergo  :  Si  putaci  au- 


catur,  quiaquanto  extra  se  inhians  animus  funditur, 
tanto  amplius  in  internis  obtutibus  reverberatur. 
Unde  solertes  quique  ne  corporeis  sensibus  nimis  ad 
exteriora  dilabantur,  continuo  studio  intra  mentem 
saam  occulta  custodiae  disciplina  se  coliigunt,  ut 
tanto  magis  invehiantnr  interiusintegri,quanto  mi- 
nas  sunt  exterius  fusi.  Hoc  enim  vigore  disciplinae 
intra  mentis  suae  se  arcana  constrinxerat,  qui  exte-> 
riorisvitae  appetitum  fugiens,dicebat :  Diem  hominis 
non  concupivi, '  tu  scis  (Jerem.  xvii,  16).  Quod  ergo 
apadprophetam  dicitur  :  Dim  hominisnonconcupivi, 
l«<ct5,hoc  de  semetipso  beatus  Job  verbis  aliis  asse- 
iit,quia  fulgentem  solem  et  lunam  incedentem  clare 
non  viderit,  atque  ex  his  in  cordis  abditis  laetatus 


rum  robur  meum,  et  obryzo  dixi,  fiducia  inea.  Ac  si 
aperte  faleatur,  dicens  :  Nec  quai  \ei'acilerintolI(?\i, 
meo  ingenio  tribui,  hec  menti  propriae,  si  qua  egisse 
me  bona  contigit,  haec  principaliter  deputa^i.  Qui 
adhuc  subtilius  humilitatem  nobis  sui  cordis  insi- 
noans,  adjungit  dicens  : 

GAPUT  V  [Rec.  IIl]. 

Ykrs.  25.  —  Si  UBtatus  sum  super  multis  divitiis 
meis,  et  quia  plurima  reperitmanus  mea. 

8.  Mutta  in  sacris  litteris  intdligere  periculosum, 
nisi  intellecta  custodiantur.  —  Quid  multas  divilias 
appellatas  per  significationem  ®  credimus,  nisi  abun- 
dantiaacumina  consilioruni  ?  Quae  quaerentis  manus 
invenit,  cum  haec  cogitatio  tractantis  gignit.  Has  ete- 


non  8it,  quia  nimimm  gaudere  non  poterat  de  his  D    .     ^  J  •    .      t    *  f      ,  . 

'*,        .     .•E.j.  -ju*  i^iMi  Salomon  sapientiae  divitias  contemplatus  ait  : 


qnae  per  delectationis  desiderinm  non  videbat. 

[Vet,  IV.\  7.  Cavent  ne  suceprudenticeinnitantur.  — 
Si  vero  cuncta  hasc  quae  juxta  historiam  tractando 
700  discarrimus  per  aliegoria  quoque  mysteria 
perscmtemur,  quidhoc  in  loco  aumm  accipimus,nisi 
praeclari  inteliectus  ingenium ;  quid  obryzum  nisi 
mentem  ?  quas  dam  igne  amoris  excoqnitur,  semper 
in  se  servat  claritatem  pulcliritadinis  qaotidiana  in- 


Corona  sapientium  divitiai  eorum  (Prov.  xw,  24).  Qui 
quia  divitias  non  metalla  terrena,  sed  prudentiam 
nominat,  illico  per  contrarictateni  subdit  :  Fatuitas 
itultorum  imprudentia  (Ibid.).  Si  enim  coronam 
sapieutium  terreiias  divitias  diceret,  procul  dubio  fa- 
tnitatem  stultorum  paupertatem  potius  quam  impm- 
dentiam  fateretur.  Sed  dum  fatuitatem  stultomm  im- 
pmdentiam  subdidit,  sapientum  divitias  quia  pm- 


*  Laud.,  ^ttod  nunc  mmirum  memarat. 

*  Prat.  et  alii  Norm.,  si  aspexi...  non  exaudiei 

Detts. 

^  Deest  tuscis  in  Utic,  Pratel.  ac  plar. 


•  Germ.,  Laud.  et  Corb.  Germ.,  veterescere. 

•  Corb.  Germ.,  Laud.,  Germ.  et  pler.,  ex  toto 
corde. 

•  Vindoc,  dicimus. 


«7 


MORALIUM  LIB.  XXO.  —  IN  CAPUT  XXXI  B.  JOB, 


m 


dentiam  dixerit,  indicavit.  Has  in  se  Panlns  scien-  A 
tiae  divitias  contemplatos,  et  contemplationem  suam 
consideratione  humanae  fragilitatis  humilians,  ait : 
Habemus  thesaurum  istum  in  v<isis  fictilibus  {II  Cor. 
iv,  7).Maitas  itaque  apudnos  divitias  reperimus^cum 
dona  abundantis  intelligentiae,  sacra  eloquia  investi- 
gando  percipimus,  atque.  in  his  plura,  nec  tamen  si- 
bimet  diversa  sentimus.  Non  est  autem  secura  laeti- 
tia  701  in  divinis  paginis  vel  fortia,vel  multacognos- 
cere,  sed  cognita  custodire.  Nam  qui  bene  intelligit, 
*  quid  intelligendo  debeat  agnoscit.  "  Quanto  enim 
intellectu  latius  extenditur,  tanto  ad  exptenda  opera 
enixius  ligatur.  Unde  in  Evangelio  Veritas  dicit ; 
Cui  multum  datum  est,  ^  multum  qu(Bretur  ab  eo ;  ei 
eui  commendaverunt  muHum,  plus  repeteni  ab  eo  {Luc, 
XII,  48).  3 

[Vet.  F.]  9.  Intelligentia  data,  est  quasi  pecunia 
muluo  accepta,  cum  fenore  reddenda.  —  Deputemus 
igitur  inteJligentiam  datam  quasi  pecuniam  mutuam, 
quia  quo  plus  nobis  creditur  ex  benignitate,  eo  de- 
bitores  amplius  tenemur  in  opere ;  et  plerumque 
eadem  intelligentiae  accepta  pecunia,  cum  ad  usuras 
auditoribus  datur,  amittitur,  nisi  caute  tribuatur. 
Necjue  enim  negligenter  intuendum  est  in  Regum 
volumine,  quod  prophetarum  filii  cum  in  Jordane 
ligna  caederent,  uni  eorum  securis  ex  manubrio  in 
profundum  lapsa  disparuit  {IV  Reg.  vi,  5).  Ferrum 
quippe  in  manubrio  est  donum  intellectus  in  corde. 
Ligna  vero  per  hoc  cajdere  est  prave  agentes  incre- 
pare.  Quod  nonnunquam  dum  fluxe  agitur,  dum 
lapsus  vanae  gloriae  in  accepta  eadem  *  scientia  non  G 
vitatur,  ferrum  in  aqua  perditur,  quia  ex  dissoluto 
opere  intelligentia  fatuatur.  Quam  profecto  intelli- 
gentiam  ad  hoc  novimus  dari,  ut  ante  dantis  oculos 
OK  bona  debeat  actione  restitui.  Unde  recte  is  qui  fer- 
rnm  amiserat  clamabat :  Heu  t  heu !  heu !  domine  mi, 
ei  hoc  ipsum  ^  mutuo  acceperam  {Ibidem).  Ha- 
bent  enim  hoc  electi  proprium,  ut  si  quando  eis  in 
8ua  scientia  •  furtiva  vanae  gloriae  culpa  subrepit,  ad 
cor  velociter  redeant,  et  quidquid  in  se  ante  districti 
judicis  oculos  damnabile  inveniunt,  lacrymis  inse- 
quautur.  Qui  flentes  non  solum  caute  inspiciunt  mala 
quae  comniiserunt,  sed  ex  accepto  munere  quae  red- 
dere  etiam  bona  ^  debuerunt,  quia  nimirum  tanto  se 
amplius  peccatores  sentiunt,  quanto  ex  neglectis  bo- 
nis  quae  agere  poterant  debitores  tenentur.  Recte  ergo  j) 
qui  ferrum  perdidit,  claniabat :  Heu !  heu  I  heu !  et 
hoc  ipsum  mutuo  acceperam.  Ac  si  dicat  :  lllud  per 
dissolutionem  negiigentiae  perdidi,  quod  ut  per  bona 


opera  redderem  ex  •  gratia  creditoris  accepi.  Sed 
nunquam  Deus  mentem  deserit  quse  in  peccatis  se 
veraciter  agnoscit.  Unde  et  mox  Elisaeus  veniens, 
lignum  deorsum  mittit,  et  ferrum  in  snperficiem  at- 
toilit,  quia  videlicet  Redemptor  noster  pie  nos  res- 
piciens,  cor  peccatoris  humiliat,  et  ei  quam  amiserat 
intelligentiam  reformat,  lignum  mergit,  et  ferrum 
relcvat,  quia  coraffligit,  et  scientiam  reparat.  Unde 
bene  in  alia  transtatione  dicitur  quod  confregit  lignum 
atque  jactavit,  et  sic  ferrum  sustulit.  Lignum  namque 
confringere  est  cor  ab  elatione  conterere.  Lignum 
ad  ima  jactare  est  elatum  cor  in  cognitione,  ut  dixi- 
mus,  propriae  infirmitatis  humiliare.  Atque  illico 
ferrum  ad  superficiem  redit,  quia  ad  usum  exercita- 
tionis  pristinae  intelligentia  recurrit. 

10.  Hinc  de  dono  sibi  credito  justiplus  timent  quam 
gaudeant,  —  Igitur  quoniam  donum  intellectus  quod 
accipitur  vix  cum  tot  difficultatibus  custoditur  (cu- 
randum  quippe  est  ne  otio  torpeat,  curandum  ne  in 
exercitatione  operis  vitio  elationis  evanescat),  sancti 
viri  minime  exsultant  cum  cognoscunt  702  quae 
faciant,  sed  cum  faciunt  quae  cognoverant ;  et  si  in- 
telligendo  congandent  muneri  largitoris,  moerentes 
tamen  considerant  debitum  operis,  ut  videlicet  actio- 
ne  persolvant  quod  eis  praerogatum  est  in  cognitione. 
Stultus  namque  cst  debitor  qui  gaudens  pecunias 
mutuas  accipit,  et  tempus  quo  reddere  debeat  non 
attendit.  Moderatur  autem  laetitiaaccipiendi,  quando 
solerti  providentia  etiam  constitutum  tempus  red- 
dendi  cogitatur.  Quia  igitur  viri  justi  in  his  quae  vi- 
gilanter  intelligunt  secura  laetitia  non  extolluntur, 
dicatur  recte  :  Si  latatus  sum  super  multis  dimtiis 
meisy  et  quiaplurima  reperit  manus  mea.  Ac  si  aperte 
diceretur :  Nequaquam  me  in  eo  locupletem  ex  justi- 
tia  credidi,  quo  recta  quae  agere  debui  etiam  multa 
cognovi,  nec  intelligentia  cor  extulit,  quia  iliud  con- 
sideratio  debitae  operationis  pressit.  [Vet.  VI.]  Scien- 
dum  vero  est,  quod  plerumque  contingit,  •  ut  cum 
intelligentiae  altitudo  percipitur,  circa  semetipsum 
animus  valde  sollicitus  ab  elationis  lapsu  teneatur. 
Sed  cum  mira  quae  intelligit  etiam  operari  coeperit, 
eo  ipso  nonnnnquam  quo  foras  ostenditur  labitur, 
atque  in  suis  actibns  se  caeteros  praeire  gloriatur. 
Beatum  igitur  Job  sicul  intelligentiae  aurum  non  extn- 
lit,  nec  lumen  quoque  ante  hnmanos  ocnlos  mira 
operationis  elevavit.  Unde  et  apte  subjungit : 

CAPUT  VI  [Rec.  IV], 

Vers.  26.  —  Si  vidi  solem  cum  fulgerei, 

ii.   Ad  bonorum  operum  suorum  fulgorem  non 


*  Editi,  quid  intelligendo  operari  debeat,  Abest  ope" 
rari  a  Turon.,  Germ.,  Laud.,  Corb.  Germ.,  Val.  GI. 
et  Norm.  omnibus  ;  aliundeque  sensus  integer  est, 
omissa  hac  voce. 

*  Prat.  ac  alii  Norm.,  quanto  enim  intellectus  latius 

exienditur, 

*  La^nd., plus  quceritur.,,  pluspeteni,  Ita  quoque  in 
Val.  Cl.  et  Norm.,  si  voculam  excipias  plus,  cuju» 
loco  legitur,  multum,  in  Norm. 

*  Recent.,  sapientia,  contra  Mss.  et  vet.  Excuso- 
nuD  fidem. 

*  Laud.,  Corb.  Germ.  et  GeTm.,mutuum  acce- 


peram, 

^  Norm.,  furtive  vams  glorice  cubpa  subri^itur,  Ita 
etiam  Germ.,  Corb.  Germ.,  Val.  CI.  et  Laud.,  mu- 
tato  furtive  in  furtiva. 

^  Post  debueruni  in  Germ.  et  Norm.  additur  aiien- 
dunt,  quia,  etc. 

'  Editi,  conrfitom,  quod  etiam  legitur  in  nonnullis 
Mss.  Vindoc,  Corb.  Germ.,  Laud.,  Val.  CI.,  habent 
creditotHs,  quod  Gilot.  pro  diversa  lect.  annotavit. 

>  Vindoc.y  ut  cum  imeUigeniia  cor  exioUii,  alUiudo 
percipiiur. 


M9 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


m 


$s$ult9mt»  Nou  4ib6$Mtur  dMtor  qui  multa  f^ddit,  ted  A  bemus  in^ieere  qnae  bona  needvtt  fecimas^qoam  et 


qui  omuia.  —  Sol  quippe  in  fulgore  est  bonum  opus 
)n  manifesUtione.  Seriptum  namque  est  :  Lueeat 
huB  ueitra  earam  Juminihw,  ut  videaiU  opera  «Mtrti 
h/mat  et  glorificent  Patrem  veslrum  qui  in  oa^lia  esl 
(Uiitth,  V,  16).  Et  rursum  :  Sint  lumbi  vestri  pro' 
meti,  et  luoernm  ardentee  (Luo.  xii»  35).  Quod  enim 
hoo  in  loco  fulgente  eole,  id  in  Evangelio  lucemia 
lurdeQtibus  designatur.  Boaum  quippe  opus  oum  in 
medio  perfidorum  lucet,  luoerna  ardet  in  nocte ;  cum 
Yero  in  Ecclesia  resplendet,  sol  fulget  in  die.  fionum 
opus  si  adhuo  tale  est,  quod  soli  raali  mirantur,  lu- 
oerna  videlicet  in  nocte  est ;  si  autem  ita  proficit,  ut 
mirari  a  bonis  ac  perfectioribus  possit,  nimirum  sol 
est  in  die.  Bonum  opuscum  per  activam  *  vitam  cor« 


quaa  jam  nos  fecisse  gaudemus.  Sed  habet  hoc  hu^ 
mana  infirmitas  pfoprium,  ut  plus  ei  intueri  libeal 
quod  sibi  in  se  placet  quamquod  sibi  in  sedisplicet. 
Mger  quippe  oculus  oordis»  dum  laborare  in  cansi» 
deratione  sua  metuit,  quasi  quoddam  stratum  dele- 
ctationis  in  animo,ubi  molliter  jaceat,requirit  \  atquei 
idcirco  quae  commoda  de  peractis  bonis  sit  assecutua 
intelligit,sed  quae  damna  ^  de  neglectis  patitur  nescit. 
Plerumque  enim  hoc  vitio  tentantur  etiam  electi. 
Plerumquo  eorum  cordi  suggeritur  ut  bona  quseque 
qu8B  fecerunt  ad  animum  revocent,  et  securitatis  jam 
laetitia  exsultent.  Sed  si  vere  electi  sunt,  ab  eo  in 
quo  sibi  plaoent  mentis  oculos  divertunt,  omnem  in 
se  de  peractis  bonis  laetitiam  deprimunt,  etde  his  quae 


poris  lucet,  quasi  lucernae  more,  lumen  ex  testa  g  se  niinus  cgisseintelligunttristitiam  requirunt,indi« 


resplendet.  Cum  vero  per  solam  virtutem  mentis  in 
contemplatione  attollitur,  quasi  more  solis  de  coelo 
Teniens  iux  videtur.  Quia  igitur  multa  beatus  Job 
hospitalitatis  ac  misericordiae  de  se  bona  narraverat, 
quae  profecto  tanto  adhuc  minima,  quanto  et  corpo- 
raliter  noverat  gesta,  ad  virtutum  spiritalium  culmea 
mentis  oculum  revocans,  perfectionis  suae  meminit, 
et  lucem  exemplorum,  quam  de  se  aliis  tribuit,  solem 
vocavit.  [Rec,  V,]  Sunt  vero  nonnulli  qui  cum  bona 
I^iqi4a  faciunti  iniquitatum  suarum  protinus  obli- 
yiscuntur,  et  cordis  oculum  in  consideratione  bono- 
mm  operum  quae  exhibent  figunt ;  atque  eo  se  jam 
sanotos  existimant^  quo  inter  bona  quae  agunt  malo- 
mm  suorum,  in  quibus  et  fortasse  adhuc  implicati 
sunt,  memoriam  declinant,  Qui  scilicet  si  districtio- 
nem  judicis  vigilanter  attenderent,plusdemalissuis 
metuerent  quam  de  imperfectis  bonis  exsultarent, 
903  plus  inspicerent  quod  de  his  qusD  adhuc  eis 
4genda  sunt  debitorea  tenentur^  quam  quod  operan" 
tfi%  qufledam  jam  debiti  partem  solvunt.  Neque  enim 
«bsotutns  est  debitor  qui  muita  reddit,sed  qui  oinnia ; 
nec  ad  brayium  victoriae  pervenit  qui  in  magna  parte 
spectaouli  velociter  currit,  ^  si  Juxta  metas  veniens 
in  hoc  quod  est  reiiquum  deficit.  Nec  ad  quaelibet 
destinata  loca  pergentibus  inchoando  prodest  longum 
iter  carpere,  si  non  etiam  totum  valeant  consumn 
mare.  Qui  ergo  aaternam  vitam  quaerimus,  qui  aliud 
quam  quaedam  itinera  agimu8>  per  quae  ad  patriam 
leatinamus?  Sed  quid  prodest  quod  carpimus  tam 
multa,  si  ea  quae  ad  perveniendum  restant,  negligi- 
mus  reliqua  ? 

12.  Non  quid  itineris  jam  peractum  sit,  considere- 
mus,  sed  quid  supersitperagendum. — More  itaque  via- 
iorum,  nequaquam  debemns  aspicere  quantuin  Jam 
iter  egimus,  sed  quantum  superest  ^  ut  peragamus, 
ut  paulisper  fiat  praeteritum  quod  indesinenter  el 
tlmide  adhuc  attendittir  futiirum.  Ampliusigitur  de- 


G 


gnos  se  ajstiniant,  et  pene  soli  bona  sua  non  vident, 
quae  in  se  videnda  omnibus  ad  exemplum  praebent. 
Hinc  est  quod  Paulus,  dum  expleta  in  se  bona  post- 
poneret,  et  sola  adhuc  reliqua  quae  essent  explenda 
cogitaret,  dixit  :  Ego  me  non  arbitror  apprehendisse 
{Philip,  iii,  13).  Hinc  est  quod  ut  posset  se  de  bonis 
quae  agebat  humiliare,  stndebat  ad  animum  praete- 
rita  mala  reducere,  dicens :  Qui  prius  fui  blasphemus 
et  persecutor,  et  contumeliosus  (I  Tim.  i,  13). 

[Vet.  VII.]  13.  Quando  bona  a  se  facta  in  memo- 
riam  revocarijaut  narrare  liceat. — Qui  etsi  aliquando 
dixit  :  Bonum  certamen  certavi,  cursum  consummavi, 
fidem  servavi  (II  Tim.  iv,  7)  ?Intnendum  sunimopere 
est  quia  illud  eo  tempore  intulit  quo  jara  ex  corpore 
discessurum  se  esse  cognovit.  Ibi  quippe  praemisit 
dicens  :  Ego  enim  jam  delibor,  et  tetnpus  mece  resolu* 
tionis  instat  {Ibid.,  6).  Tunc  ergo  ad  memoriam  per- 
fectionem  reduxit  operis,  cum  jam  praevidit  ad  lar- 
gitatis  spatium  minime  subesse  tempns  operationis. 
Sicut  enim,  dum  vivimus,  deberaus  bona  noslra  a 
memoria  repellere,  ne  extollant,  ita  appropinquante 
exitu,  plerumque  ea  ad  memoriara  *  ilerum  revoca- 
mus,  ut  videlicet  fiduciam  praebeant,  et  desperatum 
timorem  premant.  Qui  etsi  Corinthiis  bona  sua  enu- 
merando  narravit,  704  illos  confirmare  studuit, 
non  se  ostendere.  Nam  quia  eadem  bona  ^  non  in  so 
attenderet,  patefacta  tribulatione  propriae  tentationis 
edocuit  qua  expressa  subjunxit :  Propter  qnod  placeo 
mihi  in  infirmitatibus  meis  {II  Cor.  xii,  10).  Ut  crgo 
discipulos  instrueret,  de  se  summa  referebat ;  ut  vero 
*^  se  in  humilitate  custodiret,  considerationis  oculum 
nonin  virtulibus  suis,  sed  in  infirmitatibus  fixerat. 
Habent  itaque  proprium  sancli  viri,  ut  bona  quidem 
quae  agunt  videant;  et  tamen  cum  peregerint,  ab 
eorum  inemoria  oculos  averlant.  Unde  recte  per  bea- 
tum  Job  dicitur  :  Si  vidi  solem  cum  fulgeret.  Ao  si 
aperte  diceret  :  Opus  meum  etiam  cum  aliis  exem- 


t  Ita  Corb.  Germ,,  Norm.,  Turon.,  Germ,,  Laud. 

Ih  recentioribus,  in  corporibus  lucet,  vet.  Excusis 
fctionem  Msa.  retinentibus. 

*  Val.  CI.,  sed  qui  juxta  meta^,  Ita  etiam  Corb. 
Cerm.,  Norm.,  Germ.,  omisso  qui. 


»«.»■.,    «,w.^.,     x^v......    w.x.uv^vr     y*^r. 

'  Yal.  Cl.  et  Laud.,  ut  pergamus. 


*  Turon.,  de  negligentiis, 

^  Editi  cum  Gorb.  Gerra.,  juste  revoeamus.  Germ. 
abjecit  adverbiura.  Mss.  Anglic.  et  aliis  nostris  ha- 
bentibus  iterum,  et  optimo  quidem  sensn. 

•  Turon.,  non  in  se,  sed  in  Domino  att^nderet. 


m 


MORALroM  LIB.  XXH.  •>«  DJ  GAPUT  XXXI  B.  JOB. 


ploram  hum  tribTwret,  ad  praMumptlpni»  gratiam  A  in  hoc  quod  de  le  extrinsecns  iMberi  c<m»ideiat.  illud 


Aon  «ttendi,  qniadum  de  eo  extoUi  timui,  ab  intuen- 
do  60  ocnifls  averti.  Sequitur : 

CAPUT  vn. 

bm,  -^  Ei  lunam  ineidentetn  clare. 

i4.  Fama  exbonis  operibusnon  aucupanda.  —  Poit 
pnefnittam  solem,  apte  quoque  incedentem  clare 
Imiam  snbdidi,  quia  videlicet  postopus  bonum,  fania 
laudabiiU  stquitur,  per  quam  eelebre  nomen  in  hac 
prssentis  vit«  nocte  posaidetur.  Siautem  verum  est 
quod  quidam  putant,  illustrationem  lunam  per 
occultum  circulum  a  radio  solis  accipere,  ut  possit 
lncem  nocturnis  cursibus  exhibere,  ab  hujus  signifi- 
eationis  ordine  hasc  quoque  suspicio  non  abhorret. 
Fama  quippe  a  bono  opere  vires  accipit,  ^  et  favoris 


obliviacitur  ad  quod  introrsus  anhelabat. 

[Vet.  VUL]  i5.  Jntelligintias  bona  opera,  laudee, 
humiUtati  Job  (quod  raro  acoidit)  nihil  noeuerunt.  — 
Quia  igitur  sanctum  vipum  intelligentia  scientisB  non 
eorrupit,  de  multis  divitiia  gaudere  despemit.  Quia 
vero  eum  magnitudo  operis  non  inflavit,  solem 
fulgentem  non  vidit.  Quia  autem  illum  ^  neo  fama 
laudis  extulit,  clare  incedentem  lunam  minime  at- 
tendit.  Sui.t  enim  nonnulli  qui  eo  in  elationem  cor- 
munt,  quo  per  subtilem  inteiligentiam  vel  quae  non 
faciunt  bona  cognoscunt.  Hi  nimirum  super  multis 
divitiis  laBtantur,  cum  quaelibet  summa  intelligendo 
reperiunt,  atque  in  elatione  ipsis  inventionibuscor- 
rumpuntur.  Sunt  vero  nonnuUi  quos  intelligentia 


gratiamqnasiclaritatemluminisaspergit.  EstetaliudB  ^uidem  non  elevat^  sed  exhibita  operatio  exaltat. 


in  lunaquod  persimilitudinembona  spargdnti  famse 
Mnveniat.  Lux  namque  ejns  etiam  in  tanebrarum 
letnpore  iter  ambnlantibus  ostendit,  quia  et  dum  de 
«liena  vita  lux  laudia  emicat,  alios  *  ad  exercitium 
boni  operis  illnstrat;  cumque  illius  opinio  olara  co- 
gnoscitur,  hnic  quasi  pergenti  in  itinere  exempU 
himen  praebetur.  S«d  nonnunquam  opus  quod  ab 
aliena  opinione  sumitur  minns  mundo  desiderio  in 
tnimo  formatur.  Nam  infirm»  mentes  oum  bona  de 
aliifi  audiunt,  aliquando  se  ad  operationem  rectain 
non  amore  virtutis,  sed  delectatione  landis  acccn- 
dunt.  Et  profecto  liquet  qnia  sicut  ^  natnra  solis  cst 
Bt  qu9que  attigerit  accendat  et  siccet,  ita  lunaris 


Qui  dum  actiones  suas  respiciunt,  apud  mentem 
8uam  sibi  cseteros  dedignando  postponunt.  Hi  videli- 
oet  etsi  in  multis  divitiis  non  gaudent,  solemtamen 
fulgentem  vident  ^  quia  de  sola  boni  operis  magnitu- 
dine  quasi  alios  despiciendo  tument.  £t  sunt  nonnulli 
quos  nec  operatio  propria  extoUit ;  sed  cum  laudari 
ab  hominibus  pro  hac  eadem  bona  operatione  cib- 
perint,  ipsis  hominum  favoribus  devicti,  quasi  ma- 
gnoa  se  quosdam  in  sua  cogitatione  oonspioiunt,  at- 
que  a  oordis  custodia  dissolvuntur.  Hi  profecto  etsi 
fulgentem  solem  videre  noluerunt,  lunam  tamenclare 
incedentem  respioiunt,  quia  inter  hujua  vit»  tenebras 
dum  in  opinionis  suae  claritate  animum  defigunt, 
humilitatis  gratiam  quasi  ex  nocturno  lumine  amit- 


ignis  est  proprium  ut  quidquid  contigerit  exuratqui 

dem,  sed  exurendo  humidum  reddat.  Ad  vitam  igi-  n  tunt ;  et  intuentes  lunam,  se  non  vident,  qui  lemet- 

iur  bonam  alios  ^  pro  amore  Dei  aifectus  recti  operis,      ipsos  nescire  incipiunt^  dum  mentia  oeulos  in  traoai- 

alios  vero  amor  laudis  inflammat.  Sed   cum  recta      torium  favorem  defigunt« 

operis  afiectu  accendimur,  quasi  per  ignem  solis  a- 

▼itiorum  homore  siccamur.  Eum  vero  quem  ad  opus 

ionum  laudis  amor  provocat,  concupita  fama,  quasi 

lona,  attingit,  quia  videlicet  ejus  animum  et  accendit 

il  resolvit,  Aooendit  scilicet  ad  exercitium  operis 

fasol vit  vero  ad  ooncupiscentiam  favoris.  Plerumque 

iKmen  ad  exercenda  bona  opera  aliena  nos  utiliter 

ixempla  persuadent.  £t  cum  mente  humiU  opinionis 

idienaB  bona  auscipimus,  nostra  vel  ad  melius  bona 

prodocimus,  vel  ad  bonum  mala  permutamus.  Cum- 

foe  noi  de  vita  proximi  famae  splendor  irradiat, 

Bena  noatra,  ut  praddiximus^  '^  quae  ad  obtinendum 

fiitutia  iter  se  dirigit,  quasi  in  lunae  lumine  gressus 


16.  Varii  ad  virtutem  progreuue  et  gradue,  Qutd 
in  uno  quoque  metuendum.  -^  Sic  autem  profeGtosetft 
hominum^  sicut  incrementa  esse  oonspicimtts  av^ 
bustorum.  Vis  quippe  futursB  arborid  prius  iniemine 
est,  postmodnm  in  ortu,  atqne  ad  extremum  produ^ 
tur  in  ramos.  Sio  nimirum  sio  uniusoujtisque  virtus 
succrescit  operantis.  Seminatnr  namque  in  intelli^ 
gentia,  orltur  in  operatione,  atque  ad  ultlmtim  oon- 
valescit  usque  ad  profectus  magni  latitudinem«  8ed 
cum  quemlibet  sua  intelligentia  extotlit,  arbor  quae 
Qriri  poterat  in  semine  putrescit.  Cum  autem  post 
operationem  bonam  elationis  peste  cormmpitur^ 
quasijam  ortasiccatur.  Cum  veronequd  intelUgentia, 


ponit.   Sed  aiout  ex  aiiena  opinione  proficimus,  sic      neque  operatio  cormmpit,  *  sed  excrescente  magtii^ 

tudine,  dum  favor  kudantium  sequitttr,  atque  a  stata 
suobene  operantis  animum  evertit,  linguamm  ventoe 


plaramqae,  si  famas  nostrae  ^  laudibus  intendimus,  a 
firtate  vacuamur,  705  quia  cum  delectaturanimus 


*  Yindoo.,  et  eplendoris  gratiam. 

*  Ita  cum  Mss.  Corb.  Germ.,  Norm.,  Laud.,  Val. 
Ct-  et  vet,  Edit,  In  recent.  vero,  ad  exercenda  bona 
tpBtii.  Gerra.  totum  hunc  locum  sic  contrahit,  quia 
ei  dum  de  aliena  vita  lux  quce  illius  opinione  clara 
QOfnosdtur  ostenditur,  huic  quasi  pergenti  ex  itine^ 
ff,  etc. 

■  Recent.,  naturoB  solis  est,  Mss.  et  antiq.  Ed.  con- 
tradicentibus. 

*  Turon.,  Germ.,  Corb.  Germ.,  cum  pl.  Norm., 
jMr  amorem. 

*  Vindoc.,  qu(B  ad  obHnendas  wtutes  ikt  H^i' 


^  Editi  fere  omnes,  laudibus  inhiamus.  Inhaesimus 
Mss.  Corb.  Germ.,  Turon.,  Laud.,  Gcrm.,  Vindoo., 
Norm.  et  Ed.  Paris.   1495,  ubi  legitur,  imtendimue. 

'  Corb.  Germ.,  Val.  Cl.,  Ebroic,  alii  Wprm.  et 
Germ.,  nec  fama  laudabilis, 

8  Verba  haec,  usque  ad  despiciendo  (tim^nt  inclu- 
aive,  desunt  in  Germ.,  Vindoo.,  Gorh,  Germ,  el  Nor- 
man. 

»  Norm.,  sed  excrescente  maginitudiiine  valiiv/m  far- 
wr  ;  olim  tamen  legebatur  in  Utio*  et  Beoc,,  ut  nic 
legitur.  In  vet.  £d.  habea  2  eed  emmsc^utim  viojtim- 
tminem  dum  favor...  sequitur. 


213 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


m 


arbor  pertnlit,  et  omne  qnod  in  ea  robustum  creve- 
rat  tempestas  famae  radicitus  evulsit.  Quo  enim  ar- 
bor  altius  ad  superiora  surrexerit,  eo  ventorum  vim 
vehementius  sentit,  quia  quo  plus  q^isqne  in  bonis 
operibus  attoilitur,  eo  ampliori  ab  ore  laudantium 
flatu  fatigatur.  Si  itaque  adhuc  arbor  in  semine  est, 
netuendum  est  ne  ipsa  scientiae  cognitione  putrefiat. 
Si  jam  ad  virgultum  prodiit,  curandum  est  ne  hano 
manus  elationis  tangat,  atque  a  viriditate  snae  ac- 
tionis  arefaciat.  Si  autem  valenti  robore  jam  ad 
alta  se  sublevat^  valde  formidandum  est,  ne  hanc 
admotae  iaudis  ventus  gravior  radicitus  evellat. 

[Vei.  IX,]  706  47.  Periculo  ex  fama  et  hnmanU 
laudibus,  Deuspermittitopponi  detractiones.  —  Sed  in- 
ter  haec  sciendum  estquianeimmoderatis  *  laudibus 
emamnr,  p^erumque  miro  rectoris  nostri  modera- 
mine  etiam  detractionibus  lacerari  permittimur,  ut 
cum  nos  vox  laudantis  elevat,  lingua  detrahentis  hu- 
miliet,  quia  et  arbor  saepe  quae  unius  venti  impulsu 
ita  impellitur,  ut  pene  jam  erui  posse  videatur,  alte- 
rius  e  diverso  venientis  flatu  erigitur,  et  quae  hac  ex 
parte  inflextonem  pertulit,  ab  alia  ad  statum  redit. 
Undc  et  illa  arbor  alte  radicata  quasi  inter  adversan- 
tes  ventos  fixa  steterat,  quae  dicebat  :  Per  gloriam 
et  ignobilitatem,  per  infamiam  et  bonam  famam  (II 
Cor.  VI,  8).  Saepe  enim  laus  bene  agentis  auribus  in- 
solenter  admota,  dum  foris  sermonibus  perstrepit, 
intus  quamdam  menti  •  per  tacitum,  elationis  tem- 
pestatem  gignit :  fitque  ut  hoc,  quod  animus  de  hu- 
manis  favoribus  gaudet,  non  facile  exterius  ostendat, 
sed  tamen  corruptionis  vim  non  teiiuiter  inlerius 
seutiat.  Etsunt  nonnulli  quos  ita  laus  inflat,  ut  usque 
ad  verba  elationis  pertrahat.  Quidam  vero,  ut  prae- 
diximus,  hoc  ipsum  patefacere  quod  elevantur  eru- 
bescunt,  atque  auditis  suis  praeconiis  extolluntur  ; 
sed  tanien  usque  ad  elationis  verba  non  exeunt,  et 
gaudere  se  in  talibus  non  ostendunt.  Unde  beatus 
Job,  quia  noverat  arrogantem  se  non  solum  nuUo 
modo  in  verbis,  sed  etiam  in  cogitatione  quoque 
tacita  minime  fuisse,  postquam  dixit :  Si  vuit  solm 
cum  fulgeret,  $t  lunam  incedentem  clar$,  illico  subdi- 
dit  : 

CAPDT  vni. 

Vers.  27.  —  Et  lcBtatum  est  inabscondito  cor  meum. 

18.  De  suis  laudibm  vel  tacite  latari  vetitum,  » 
Qua  videlicet  attestatione  quid  nobis  innuitur,  nisi 
quod  magno  metu  et  circumspectione  opus  est,  ne 
mens  nostra  unquam  de  suis  laudibus  vel  tacita  lae- 
tetur  ?  Qnisquis  enim  '  quasi  claritatem  lunae  famae 
suae  niagnitudinem  conspicit,  sibique  in  occulto  men- 
tis  gaudium  facit,  cui  iste  nisi  auctori  se  praetulit, 
cujus  dono  ut  bene  operaretur  percepit,  et  tamen 
in  ejus  munere  de  gratia  suae  laudis  hilarescit  ?  De- 


A|  specto  enim  honore  conditoris,  semetipsum  plus 
amare  convincitur,  cujus  praeconiis  laetatur.  Quam- 
vis  nonnunquam  etiam  sancti  viri  de  bona  sua  opi- 
nione  gaudeant;  sed  cum  per  hanc  ad  meliora  pro- 
ficere  audientes  pensant,  non  jam  de  opinione  sua, 
sed  de  proximorum  gaudent  utilitate  quia  aliud  est 
favores  quaerere,  et  aliud  de  profectibus  exsultare. 
Qua  in  re  necesse  est  ut  cum  audientium  utilitati  non 
proficit,  mentem  nostram  fama  laudabilis  non  elevet, 
sed  fatiget.  Cum  enim  bumanae  linguae  attestatione 
laudamur,  *  occulta  pulsatione  requirimur  quid  de 
nobisipsis  sentiamus.  Superba  etenim  mens  etiara 
cum  de  se  falsa  bona  dicuntur  exsultat,  quia  non  apud 
Deum  qualiter  vivat,  sed  apud  homines  qualiter  in- 
notescat,   excogitat.  Judicium  enim  de  se  omnipo- 

n  tentis  Dei  despiciens,  et  solummodo  hominum  quae- 
rens,  inter  auditas  laudesextollitur,  et  quaehoc  solum 
quaesierat,  quaside  bravio  operis  laetatur.  Atcontra, 
si  cor  veraciter  humile  est,  bona  quae  de  se  audit, 
aut  minime  recognoscit,  et  quia  falsa  dicuntur  me- 
tuit;  aut  certe  si  adesse  ea  sibi  veraciter  scit^  eo 
ipso  formidat  ne  ab  aeterna  Dei  retributione  sint 
perdita,  quo  haec  considerat  hominibus  divulgata, 
707  pavetque  vehementer  ne  spes  futuri  muneris  in 
mercedem  permutetur  transitorii  favoris. 

19.  Sancti  suis  laudibtis  cruciantur.  —  Qua  ex  re 
agitur  ut  electorum  animus  magno  laudum  suarum 
igne  crucietur,  atque  ab  omni  torporis  sui  rubigiue 
moerore cogitationis excoquatur.  Cauta  enim  conside- 
ratione  trepidat,ne  aut  dehis  in  quibus  laudatur  et  non 
r  suntmajus  Dei  judicium  inveniat,  autde  his  in  qui- 
bus  laudatur  et  sun  competens  praemium  perdat.  Unde 
plerumque  fit  ut  sicut  injustus  ex  laude  sua  pollui- 
tur,  ita  vir  justus  audita  sua  laude  purgetur.  Nam 
dum  bona  quae  egit  ab  hoininibus  proferri  cognoscit 
subtile  contra  se,  utdictum  est,  extremi  judicii  exa- 
men  metuit,  ac  trepidus  ad  conscientiam  recurrit,  et 
quidquid  illicinest  reprehensibilecorrigit.  Dum  enim 
bona  sua  innotuisse  formidat,  subtilitatem  secuturi 
examinis  pertimescens,  si  qua  in  sc  mala  occulta 
sunt  amputat.  Pavet  namque  si  saltem  talis  Deo  non 
ostenditur  qualis  ab  hominibus  putatur,  et  neque 
contentus  est  ut  in  quo  potuit  innotescere,  in  hoc 
debeat  remanere.  Jam  enim  de  bonis  suis  quasi  retri- 
butionem  sibi  factam  aestimat,  nisi  eis  et  alia  quae  ab 
hominibus  nesciuntur  adjungat.  Unde  bene  per  Salo- 
monem  dicitur  :  Sicitt  probatur  in  conflatorio  argen-' 
tum,  et  in  fomace  aumm,  ita  probatur  homo  ore  lau- 
dantis  (Prov.  xxvii,  21).  Argentum  quippe  vel  aurum, 
si  reprobum  est,igne  consumitur;si  probum  vero,  igne 
declaratur.  Sic  nimirum  est  et  sensus  operantis.  Nam 
qualis  sit,  in  eo  quod  laudatur  ostenditur.  Si  enim 
seauditissuislaudibusextollit,  quid  iste  aliudquam 


D 


*  Pro  eruamur  in  Ed.  legitur  erigamur.  Fortasse 
antiquarius  parum  gnarus,  cum  i)utaret  verbo  eruers 
significari  tantum  eripere,  mutavit  eruamur  in  erwo- 
fnttr.  Primum  legitur  in  Mss.  Turon.,  Laud.,  Val, 
01.,  Vindoc,  Norm.,  duob.  Sangerm.,  id  est  Germ. 
et  Corb.  G. 

>  Ita  dno  Sangerm.,Norm.,  Laud.,  Val.  Ci.  etpL, 


ad  quos  accedit.  Ed.  Paris.  1495,  in  qualegitur,  per 
tacitam  elationis  tempestatem.  h\  caeteris  omisso  p«r, 
legitur,  tocttom...  tempestatem  gignit. 

•«  Laud.  et  Val.  CI.,  quasi  claritate  lunw. 

*  Turon.,  occw/to  dispeiisatione,  In  Gemet.  pro 
quirimur  lego  requirimus. 


MORALIUM  LIB.  XXIL  —  IN  CAPUT  XXXI  B.  JOB. 


tt6 


«nriim  vel  argentum  reprobum  fuit,  quem  videlicet  A  num  suam  ore  suo  osculatum  fuisse  se  denegat.  Ac 


fornax  linguae  consumpsit  ?  Si  autem  favores  suos 
andiens,  ad  superni  judicii  considerationem  redit,  ac 
ne  de  his  apud  ^  occultum  arbitruni  gravetur  metuit, 
qnasi  expurgationis  igne  ad  magnitudinem  claritatis 
excrescit,  et  unde  incendium  trepidationis  sustinet, 
inde  clarius  fulget.  Beatus  igitur  Job,  quia  nequa- 
qnam  de  operatione  se  praetulit,  iidenter  dicit :  Si 
vidi  solem  cum  fulgeret.  Quia  vero  hunc  *  a  judicii 
interioris  intuitu  fama  laudabilis  non  divertit,  adjun- 
git :  Et  lunam  incedentem  clare.  Quia  autem  opinio- 
nis  snae  gratiaanimum  devinci,  nec  tacita  cogitatione 
permisit,  protinus  subdidit :  Et  si  lcetatum  est  in 
ahscondito  cor  meum.  [Vet.  X.]  Et  quia  plerumque 
inconsiderata  mens,  dum  transitorio  favori  non  re- 


si  patenter  dicat :  £go  mea  opera  tanquam  mea  non 
profero,  quia  aucloris  sui  gratiam  negare  convinci- 
tur,  quisquissibi  tribuitquod  operatur.  Undeetpro- 
tinus  subdit : 

CAPUT  X. 

Vkrs.  28.  —  QucB  est  iniquitasmaxima,  et  negatio 
contra  Deum  altisssimum. 

2i .  Deum  negat  qui  de  virihus  suis  prcesumit.  —  Li- 
quet  etenim  quia  illum  negat,  cujus  despecta  gratia, 
sibi  vires  boni  operis  arrogat.  Quod  recte  quoque  et 
iniquitas  maxima  vocatur,  quoniam  omne  peccatum 
quod  ex  iniirmitate  est  spem  nequaquam  perdit,  quia 
a  supemo  judice  veniam  requirit.  Praesumptioautem 
virtutis  propriae  tanto  gravius  in   desperatione  est. 


nititur,  ad  hoc  usque  pertrahitur,  ut  laudet   ipsaj  q^ianto  longius  ab  humiliute.  Cumque  viressibi  tri. 

buit  operis,  ad  adjutorium  non  recnrrit  auctoris; 
fitqne  nt  eo  gravius  peccator  pereat,  quo  et  ipsum 
hoc,  qnia  est  peccator,  ignorat.  Sequitur : 


qnod  facit,  conditioni  quae  praemissa  est  qnasi  con- 
frue  snbinfertnr : 

CAPUTIX. 

Ibid.  —  Et  osculatus  sum  manum  meam  ore  meo. 

20.  Deo,  non  sibi,  sua  hona  opera  tribuunt.  Gratia 
franeniens.  —  Per  manum  quippe  operatio,  per  os 
antem  locutio  designatnr;  sicutperSalomonemdici- 
Inr :  Ahscondit  piger  manum  suam  ^  suh  axilla  sua,  et 
laborat  si  ad  os  suum  porrigat  eam  (Prov.  xix,  24). 
Pigro  labor  est  manum  suam  ad  os  porrigere,  quia 
desidiosus  quisqne  praedicator  nec  hoc  vult  operari 
qnod  dicit.  Manum  quippe  ad  os  porrigere  est  voci 
snae  opere  concordare.  Manum  ergo  suam  osculatur 
ore  sno,  qui  laudat  quod  facit,  et  testimonio  propriae 


CAPUT  XI  [Rec.  VT]. . 

Vbrs.  29.  —  Si  gavisus  sum  ad  ruinam  ejus  qui 
me  oderat,  et  exsultavi  quod  invenisset  eummalum. 

a.  Dei  disdpulos  nosfacitsolacharitas.  Charitatis 
argumenta  et  signa.  —  Omnipotentis  Dei  nos  esse 
discipulos,  sola  custodia  charitatis  probat.  Hinc  est 
enim  quod  per  semetipsam  Veritas  dicit :  In  hoc  co- 
gnoscent  omnes,  quia  mei  discipuli  estis,  si  dilectionem 
habueritis  ad  invicem  (Joan,  xiii,  35).  Quae  nimirum 
dilectio  si  cor  nostrum  veraciter  replet,  duobus  mo- 


locntionis  sibi  virtutem  tribuitoperis.  Quain  re  quis  p  dis  ostendi  solet,  scilicet  sietamicos  in  Deo,  et  ini 


despicitur,  nisi  is  qui  ipsa  operandi  munera  largi- 
tur  ?  Unde  bene  peregregium  praedicatorem  dicitur : 
Quid  autem  habes,  qnod  non  accepisti  ?  Siautem  708 
accepisti,  quid  gloriaris,  quasi  non  acceperis  (I  Cor, 
IV,  7)  ?  Sancti  autem  viri  sciunt  post  primi  parentis 
lapsnm  de  corruptibili  stirpe  se  editos,  et  non  vir- 
tnte  propria,  sed  praeveniente  superna  gratia  ad  me- 
liora  se  vota  vel  opera  commulatos  ;  et  quidquid  sibi 
mali  innesse  cognoscunt,  de  mortali  propagine  sen- 
tinnt  meritum  ;  quidquid  vero  in  se  boni  inspiciunt, 
immortalis  gratiae  cognoscunt,  donum,  eique  de  ac- 
oepto  munere  debitores  fiunt,  qui  et  prajvenicndo 
dediteis  bonum  velle  quod  noluerunt,  et  subsequendo 
concessit  bonum  posse  quod  volmit.  Unde  bene  per 
Joannem  dicitur  :  Adoraverunt  viventem  in  scecula 
smculorum,  mittentes  coronas  suas  ante  thronum  Do- 
mini(Apoc,  iv,  10).  Coronas  namque  suas  ante  thro- 
nnm  Domini  mittere  est  certaminum  suorum  victo- 
rias  non  sibi  tribuere,  sed  auctori,  nt  ad  illum  refe- 
rant  gloriam  laudis,  a  quo  se  sciunt  vires  accepisse 
certaminis.Beatus  ergo  Job,  quia  sic  bona  quae 
operatus  est  narral,  ut  tanien  haec  suae  operationi 
non  tribuat,  sed  ad  auctoris  landem  recurrat,  ma- 


micos  diligimus  propter  Deum.  Sed  sciendum  est 
quia  inimici  dilectio  tunc  veraciter  custoditur,  cum 
nec  de  profectu  addicimur,  nec  de  ruina  illius  laeta- 
mnr.  Nam  saepe  in  dilectionisimagineergainimicnm 
animns  fallitur,  sequ  e  hunc  diligere  acstimat,  si  ejus 
vitae  contrarins  non  existat.  Sed  dilectionis  vim  oc- 
cnlte  et  veraciter  aut  ^  profectus  inimici,  aut  casus 
interrogat.  Hac  etenim  de  re  ad  plenum  semetipsam 
mens  hominis  nescit,  nisi  eum  quem  sibi  adversa- 
rinm  credit  in  defectu  vel  profectu  mutasse  modum 
8ui  status  invenerit.  Si  enim  de  prosperilate  ad- 
dicitur,  et  de  calamitate  se  odientis  laetatur,  constat 
qnia  non  amat  quem  non  vult  esse  meliorem,  euraciue 
etiam  stantem  votoper  sequitur,  qucm  cecidisse  gra» 
tulatnr. 

[Vet,  XI.']  709  23.  Qui  possumus  illma  charitate 
deinimid  ruina  lcetari,  autdeejusghriadolere.  Quid 
hac  in  re  cavendum.  —  Sed  inter  haec  sciendum  es^ 
quia  evenire  plerumque  solet  ntnonamissa  charitate 
et  inimici  nos  ruina  laetificet,  et  rursum  ejus  gloria 
sine  invidiae  culpa  contristet,  cum  et  ruente  eo  quos- 
dam  beilfe  erigi  credimus,  et  proficiente  illo  plerosqne 
injuste  opprimi  formidamns.  Qua  in  re  mentem  n6- 


*  Laud.,  duo  Sangerm.  et  Val.  Cl.,  oeculttm  ar- 
hUrem ;  qnod  jam  non  semel  observavimus. 

*  Val.  QA.,ajudiois  interioris.  Vindoc,  juia  vero 
kmnc  auditus  interioris  intuitu  fama  laudabilis. 

*  Laud.,  Norm.,  duo  Sanperm.  et  ^hir.  subascella 
Quam  lectionem  exhibeut  vet.  £dit. 


^  Hic  toties  legitnr  provectus,  provectu  et  similia, 
inMss.  duob.  Sangerm.  et  Norm.,  quotiesin  Edi- 
tis  legitur  j>rofectus,  profectu;  etiam  ubi  vocis  defec^ 
tus  o[)positio  ad  scrioendum  profectus  snadere  vide- 
batur  :  in  defectu  vel  provectu  mutasse  modum.  £t  in- 
fra^  nec  efJMs  jam  defectus  necprovectm  addicU. 


ftt 


8ANCW  GRfiGORU  MAGP« 


tto 


stram  iiec  ejiid  jafh  defectus  *  erlgit,  hec  ejtis  profe^  A 
ctus  addicit,  si  i^ecta  hostra  cogitatio  non  qnid  in 
ipso,  sed  quidde  ipso  circa  alios  agatui*  attendit.  Sed 
ad  haec  servanda  valde  est  necessariutn  snbtilissimae 
discretionis  examen,  ne  cum  nostra  odia  exseqnimnr, 
fallamur  snb  specie  utilitatis  alienae.  Si  enim  de  ini- 
miei  morte  gaudendnm  omninonon  esset,  Psalmista 
non  diceret :  LcBlabitur  jtistuB,  cum  f>idmt  vindiclam 
iTnpiot-tim  (P«il.  Lvii,  il).  Sedaliudestimpium,  aUud 
vero  initaicum  perpeti.  Ntm  sunt  plerique  inimicl 
qhi  non  sunt  impii;  et  sutit  non  nulli  impii,  qui  nobis 
specialiter  non  videntur  inimiei.  Humana  antem 
mens  omnem  quem  inimicum  toierat,  etiam  implum 
et  iniquum  putat,  quia  ejus  culpas  apud  eogitationem 
suam  livor  aocusator  exaggerat.  Quibuslibet  vero 


25.  A  maledictis  abstinendtm,  —  Pecciret  quippe 
si  hoc  optaret  a  Deo  fieri,  quod  ipse  facere,  vel  om- 
nino  non  posset,  vel,  si  posse,  minime  deceret.  Nam 
qui  maledictionibus  710  inimicum  impetunt,  quid 
aliud  in  illo  facere  Deum  volunt,  nisi  quod  ipsi  faccr6 
aut  nequeunt,  aul  erubcscunt?Mortem  namque  advet*- 
sario  cxoptant,  quani  et  si  possunt  infterre  metttuht, 
ne  aut  perpetrati  homicidii  rei  teneantur,  aut  iniqtd 
appareant  etiam  cum  sint.  Quid  est  ergo  Deo  dice- 
re  :  Occid£  quem  odi,  nisi  apertis  ei  vocibus  clamare  : 
Hoc  fac  meo  adversario,  quod  me  in  illum  facere  nec 
peccatorem  decet?  In  quibus  profecto  verbls  pensan- 
dum  nobis  est,  ubi  iste  vir  iegerat :  Diligiie  immicos 
vestros  {Luc.  vi,  27,35);  ubi  legerat :  Bemdicite,  et 
noliie  maledicere  (Rom.  xii,  14j;  et  rutstim :    Non 


flagitiis  prematttri  minus  inlquus  ereditur,  si  adver-  g  reddentes  malumpro  malo,  nee  maledictumpromaU 


sarius  minime  sentitur.  Qua  in  re  disoernendum  est 
alind  esse  qnod  nobis^  alind  vero  quodsibi  et  eeeteris 
Doster  inimicus  nocet.  Nam  si  aliis  bonns  est,  sine 
nostra  forsitan  culpa  esse  non  potest  nobis  malus ; 
nec  omnino  jam  deejus  ruina  gandendum  est,  *  cu- 
jusnossolos  certum  estadversatoierasse.  Cumvero 
noster  ac  mnltorum  hostis  perimitur,  de  ereptione 
proximorum  potius  quam  de  inimici  interitu  necesse 
est  ut  animus  laetetur. 

24.  Condolendikm  est  miserlde  pereuntis,  et  congau-- 
dendum  justitlce  judicis.  —  Oportet  namque  ut  pcr- 
eunte  adversario  subtiliter  pensare  debeamus,  et  quid 
debemiis  ruihae  peccatoris,  et  quid  jUstilide  ferienlis. 
Nam  cum  perversuih  quemque  Omnipol^ns  percutit. 


dicto(I  Petr.  iii,  9).  Sed  exterius  non  audita  supet- 
nae  gratiae  praecepta  servabat,  quiaha^c  in  tnente  illlus 
sancti  Spiritus  afflatus  scribebat.  Cui  tan)en  minus 
esset  quodposilos  extra  diligeret,  nisi  et  interiusvi- 
ventes  secumque  quotidie  conversantes  etiamfamilia- 
res  adversarios  toleraret.  Unde  subjungit : 

CAPUT  Xin  [Rec.  VIT], 

Vers.  3i.  —  Si  non  dixeruni  viri  iabemaculi  mei: 
Quis  det  de  camibus  ejus,  ut  saturemur  ? 

26.  Domesticos  et  familiares  nobis  adversantes  pa- 
tienter  tolerare  debemus.  Altaris  saerificium.  Adversa 
patienda  sunt  exterins  fortiter,  et  interius  elementer.  — 


et  condolendum  est  miseriae  pereuntis,  et  congauden-  p  Quse  nimirum  sentenlia  potest  quoqueper  mysterium 


dum  justitiae  judicis,  tit  nobis  et  in  luctn  sit  pcena 
morientis  proximi,  et  rursus  ih  gaudium  veniat  exhi- 
bita  aequitas  judicantis  Dei,  quatenus  nec  peretinti 
homihi  ejtistamusadversarii,necjudicanti  Deoinve- 
niamur  ingrati.  Beatus  igitur  Job,  quia  cuncta  in  ad- 
versitate  odia  perffecte  calcavit,  dicat :  Si  gatisnssum 
ad  ruinam  ejus  qui  me  oderat,  et  exsultdvi  quod  itive- 
nisset  eUM  malum ;  qui  videlicet  et  iiiimicum  diligens, 
dnm  adversario  menti  condoluit,  in  malis  illius  ipse 
ad  bonum  crevit,  ut  inde  iste  ab  benignitatem  cres- 
ceret,  unde  illum  malaqUae  merebatur  invenissent, 
Qiiia  verosaipe  nonnullieos  quos  sibi  adversarios 
aestimant  maledictione  feriunt,  quoniam  virtute  n^- 
quaquam  possunt;  in  quibus  pateuter  £ipt)aret  quad 
mala  si  possent  facerent,  qui  ea  quae  facere  nequettnt 


ex  voce  Redemptoris  inteliigi.  Viri  quippe  ejus  ta- 
bemaculi  de  camibus  illius  saturari  cupierunt,  vel 
Jndsei  scilicet  persequentes,  vel  gentiles  credentes, 
quia  et  illi  moliti  sunt  corpus  illius,  quasi  consu- 
raendo,  exstinguere,  et  isti  esurientem  mentem  suam 
desiderant '  per  quotidianum  immolationis  sacrifi- 
cium  de  ejus  camibus  satiare.  [Vet.  XIL]  Sed  nuno 
solins  historise  virtutem  sequentes,  pensemns  quanta 
fortitudine  sanctiviri  animusextra  intraque  solliel* 
tus  ad  omnia  *  partitur.  Qui  si  injusteagentibus  aut 
unquam  per  silentium  cederet,  aut  per  rectitndinem 
non  contrairet.  profecto  adversarios  non  habuisset. 
Sed  in  eo  quod  vias  vitae  tenuit,  exoptatores  sn»  mor- 
tis  invenit.  Foris  patentes  adversarios  pertulit,  intus 
latentes.  Minor  est  autem  virtus  certaminis  fbris 


imprecari  minime  desistunt ;  beatus  Job  ostendens  ^  quempiam  videre  mala  quae  superet,  et  intus  quod 


se  a  culpa  etiam  maledictionis  aliehum,  ftecutus  ad- 
jnnxit: 

CAPOT  xn. 

Vers.  30.  —  Non  enim  dedi  ad  pecedndum  guttur 
meim,  utexpeterent  mdledlcens  dnifnam  ejtis. 


toleret  non  habere.  Perfectaa  autem  magnitudinis 
laus  est  adversa  perpeti  ei  exterius  fortiter,  et  inte- 
rius  clementer.  Nam  suntnonnnlla  quaein  ipsaquo- 
que  familiarium  conversatione  eorrigi  nequeunt  sine 
culpa  corrigentis ;  atque  ideo  cum  vel  corrigentem 


*  Omittitur  erigit  in  Mss.  Norm.,  et  legitur  ut  in 
raperiori  nota  expressimus,  optimo  sane  sensu;  si- 
gBificat  enim  sanctus  Doctor  meatem  nostram  nnlli 
qutndoque  reatui  subjacere  ^ut  a(^ei,  si  deficiente 
^l  proficiente  inimico,  vel  ketemur  vel  doieamuft. 
Vel.  Ed.  pro  addicit  babent  afieaii.  Caetdrum  quid 
aignificet  etddidteXaddioeresLpua  Gregorium  et  alipa 
jam  obBemviiBus,  1.  u,  c..9,  nuoi.  1&  Vide  P. 
Chiyaoi.»  serm.  74»  et  Ennod.,  dict.  1A. 


■  Norm.,  cujus  non  solum.,.  tolerare. 
'  Ita  omnes  Mss.  nostri,  Editis  habentibus,  quoti" 
diance  immolationis  sacriicio, 
^  In  vet.  Ed.  Paris.  et  Basil.  aliisque  recentioribuS| 

faratur,  quam  lectionem  deserere  cogUnt  Mss.  duo 
angerm.,  Turon.,  Vindoc,  Norm.  omnes,  Laud.» 
Val.  Gl.,  etc.  Partitur  hic  sumitur  pasaive ;  riam  dici- 
tur  partio,  cujus  pasai vum  estjpar (ior.  Edit.  BdnnoL 
habet  paiiiur. 


m 


MORALIUM  LIB.  XXII.  -*  IN  CAPUT  XXXI  B.  JOB. 


isb 


mqainvnX,  *  tc!  non  omnino  haec  agentem  gravant, 
magna  magisterii  arte  dissimutanda  snnt,  ipsaque 
hac  dissimulatione  toleranda.  Qu»  contra  nos  illata 
eitias  ft  corde  laxamus,  si  nostracirca  proximos  er- 
ralacognoscimns.  Undebene  quoque  perSalomonem 
dtcitur :  CuncHs  sermonibm  qui  dicuntur  ne  accommo' 
de$  cor  ttium,  ne  forte  audias  servum  tuum  maledicen' 
tm  tibi.  Sdt  enim  tua  eonscientia,  quia  ct  tu  crehro 
malediwisti  aliis  {Eccle,  vir,  22,  23).  Dum  enim  pen- 
satnus  quftles  erga  alios  fuimus,  esse  circa  nos  tales 
alios  minus  dolemus,  quia  aliena  injustitia  in  nobis 
▼indicat  quod  in  se  iuste  nostra  conscientia  accusat. 
Se^tur: 

CAPUT  XIV  [Rec.  VHI]. 

Ybbs.  32.  —  Foris  non  mansit  peregrinus,  ostium 
fMum  viatori  patuit. 

27.  Misericordia  in  pareendo  suceedat  miserieordia 
tfi  largiendo,  —  Qoia,  teste  Paulo,  charitas  patiens  et 
benignaTll  describitur  (/  Cor.  xin,  4),  per  patien- 
tiam  aliena  mala  eequanimiter  tolerat,  per  benigni- 
tatem  quoqne  bona  misericorditer  impendit  sua.  Un" 
de  beatus  Job  et  patienter  domesticos  maledicentes 
pertulit,  etviatoresatque  peregrinosapudsebenigne 
snscepit :  illis  morum  exempla  tribuens,  istis  exte- 
riorum  ope  concurrens ;  illis  per  mansuetudinem  non 
concitas  ad  irascendnm,  istis  per  misericordiam  ad 
sobYeniendam  paratus.  Vir  eniti\  sauctus  Redempto- 
rem  generis  humani  per  prophetise  spiritum  intuens, 
pjrediciimenta  quoque  illius  in  opere  servabat.  quibus 
nos  admonet,  dicens :  Dimiltite,  et  dimittetur  vobis ; 
date,  et  dabitur  vobis  (Luc.  vi,  37).  *  Dare  namque 
nostram  ad  res  pertinet  quas  exterius  habemus,  di« 
mittereautem  ad  relaxandum  dolorem  quem  iiiterius 
ex  aliena  eulpa  contraximus.  Sed  sciendum  est  quia 
qni  dimittit,  et  non  dat,  etsi  non  plene  operatus  est, 
meliorem  tamen  partem  misericordiae  tenuit.  Qui 
antem  dat^  et  minime  dimittit,  omnino  misericordiam 
nnJlam  facit,  quia  ab  omnipotente  Deo  munus  ex 
mana  non  accipitur,  quod  corde  obligato  in  malitia 
prefertar. 

28.  EleemosyncB  meritorice  conditiones.  —  Mundari 
ete&im  debet  prius  animus  qui  eleemosynam  praebeti 
quia  omne  quod  datur  Deo  ex  dantis  mente  pensatnr. 
Caneta  itaque  malitiae  macula  ab  interiori  nostro  ho- 
mine  cogitationis  immutatione  tergenda  est,  quia 
iram  judicis  placare  nescit  oblatio,  nisi  ex  munditia 
placeat  offerentis.  Unde  scriptum  est :  Respexit  Deus 
ad  Abel  et  ad  munera  ejus,  ad  Cain  autem  et  ad  mU" 
nera  tjnt  nan  rapexit(Gene8,  iw,  4^5).  Nequeetenim 

*  In  recent.  Editis,  contrario  sensu,  vel  omnimodo; 
cni  lectioui  repugnant  Ed.  vet.  et  Mss.,  tum  Angi., 
tum  nostri. 

"  In  iisdem  Editis,  dare  namque  ad  res.  Addiraus, 
nostrum,  ex  Mss.  nostris  fere  omnibus,  et  ex  anti* 
quioribus  Excusis. 

'  Laud.,  Corb.  Germ.,  Norm.  et  pl.^  quod  ruincB 
nou  exmltavit.  Germ.,  secunda  manu  qmd  in  ruina. 

*  Plerique,  narrationis  smo?  ;  fortasse  contra  gram- 
maticorum  leaes ;  at  liquet  Gregorium  taiibus  pra- 
cepiis  ^crupuiose  non  obtemperasse ;  doo  Sangerm. 
nuilum  habent  pronomen  adjectom. 


A  sacrum  eloqttium  dicit :  Respexit  ad  munfera  Abel, 
et  ad  Cain  inunera  non  respexit ;  sed  priuS  ait  qtda 
r^spexit  ad  Abel,  ac  deinde  siibjunxit,  Et  dd  munerd 
ejus.  Et  rursum  dicit  quia  non  respexit  ad  Cain,  ^b 
deinde  subdidit,  ISecadmufteraejus.  Exdantis  quippe 
corde  id  quod  datur  accipitur.  Idcirco  non  Abel  ex 
muneribus,  sed  ex  Abel  munera  oblata  plactxetunl. 
Prius  namque  ad  eum  legitUr  Dominus  respexisse 
qui  dabat,  quam  ad  itla  quae  dabat.  Unde  bene  beatus 
Job  dicturus  nobis  in  hospit^ilitatis  gr^tia  iargitatem 
suam,  prius  circa  adversaHos  protulit  patientiam  et 
benignitatem  suam :  ^  quod  de  iruina  non  exsuttavit 
iniraici,  quod  verbis  raaledicis  persettttores  suos  non 
impetiil,  quod  saevientes  Intrinsecus  aeqtianiraiter  to- 
leravit,et  tunc  detaura  hospitalitatis  suae  munificen- 

g  tiam  protulit;  nt  audito  scilicet  *  narrationis  ejus 
ordine,  discaraus  quia  exteriora  munera  ex  interna 
cordis  munditia  condiuntur,  ut  virtutum  ejus  con- 
textio  lectorem  doceat  qualis  apud  se  esse  debeat, 
cum  exteriora  bona  aliis  subministrat. 

29.  In  bonis  operibus  cavenda  elatio.  —  Sed  quis 
se  inter  tanta  virtutura  culmina  sanctum  esse  non 
crederet  ?  Quis  non  utcunque  ipsis  tot  meritis  tenta- 
retur,  ut  si  quando  ut  homo  delinqueret,  delictum 
suum  horainibus  nollet  innotesci ;  et  leve  esse  crede- 
ret,  si  quid  in  minimis  712  peccarct ;  culpamque 
suara  raallet  ^  silentio  tegere  quam  voce  confessionis 
aperire?  Saepe  namque  conlingit  ut  elatus  virtutibus 
animus,  dum  multa  bona  in  sestimatione  proximorum 
de  se  spargi  cognoverit,  aguosci  non  velit  siquidest 

p  quod  reprehensibiliter  facit.  Quas  videlicet  erroris 
tenebras  idcirco  mens  tolerat,  quia  cordis  oculum 
tumor  gravat.  Undebeatus  Job  intertoteximia  facta 
virtutum,  qui  tam  summils  exstitit  in  operatione,  ut 
deraonstraret  quam  humiiis  fuerit  in  mente,  protinus 
adjunxit: 

GAPUT  XV  [Vet.  XHl,  Rec.  IX]. 

VsRS.  33.  —  Si  abscondi  quaei  homo  peeeatum 
metm,  et  celavi  in  sinu  meo  iniquitatem  meam, 

30.  Humilitatis  argumentumest  eulpam  suam  eonfifi 
teri ;  superbiie,  excusare.  Peecata  excusando,  graviora 

.  reddimus.  — Haec  sunt  namque  verae  humilitatis  testi- 
monia,  et  iniquitatem  suam  quemque  cognoscere,  el 
cognitam  voce  confessionis  aperire.  At  contra,  usita- 
tum  humani  generis  vitium  est,  ^  et  latendo  peccatum 
D  committere,  et  commissum  negando  abscondere,  el 
convictum  defendendo  multiplieare.  Ex  illo  quippe 
lapsu  primi  horainishfBc  augmenta  nequitiae  ducimuSi 
ex  quo  ipsam  radicem  traximas  eulpae.  Sie  namqae 

»  Poster.  Ed.,  sileniio  tenere.  Xn  Ed.  Bartho!.  et 
Remb.,  et  in  omnibns  Mss.  nostri»,  tegerey  ex  quo, 
mutato  g  in  n,  facile  fuit  eflBcere  tenere. 

s  Hic  mimm  estMss.  dissidium.  Germ.j^Turon.  et 
Corb.  Germ.,  a  prima  manu  habent,  etlibendo  pecca- 
tum,  quod  etiam  lego  in  omnibus  Norm.,  nno  ex 
Ebroiceiisibus  dQmpto,  in  quo  legitur  et  aa  lihilum 
peccalum  committere.  Laud.,  Corb.  Germ.,  secunda 
raanu,  et  Val.  Cl.,  et  labenao  peccatumy  quam  lecU 
sequuntur  Ed  vet.  Barthol.,Pari8.  etBaail,  Vindoo* 
et  olande  peccaUm  cQmmi^^ 


23i 


SANCTI  GREGORU  MAGNI 


m 


ille  diim  lignnm  vetitnm  contigisset,  abscondit  se  a  A 
facie  Domini  inter  ligna  paradisi.  In  qnaabsconsione, 
scilicet  qnia  Denm  latere  non  poterat,  non  latendi 
effectns  describitur,  sed  affectus  notatur.  Qni  cum 
argneretnr  a  Domino,  qnod  de  ligno  vetito  contigis- 
set,  illico  respondit :  Mulier  quam  dedisii  mihi  sociam 
ipsa mihi dedit  de  ligno,  et  comedi(Genes.  ni,  12).  Ipsa 
qnoque  mulier  inquisita  respondit,  dicens :  Serpens 
decepit  me,  et  comedi(Pnd.y  13).  Ad  hoc  quippe  re- 
quisiti  fuerant,  nt  peccatum  quod  transgrediendo 
commiserant  coniitendo  delerent.  Unde  et  serpens 
Ule  persuasor,  qui  non  erat  revocandus  ad  veniam, 
non  est  de  cnlpa  requisitus.  Interrogatus  itaque  homo 
est  ubi  esset,  nt  perpetratam  culpam  respiceret,  et 
confitendo  cognosceret  quam  longe  a  conditoris  sni 
facie  *  abesset.  Sed  adhibere  sibimet  ntrique  defeii-  g 
sionis  solatia  quam  confessionis  elegemnt.  Cumque 
excusare  peccatum  voluit  vir  per  mulierem,  mulier 
per  serpentem,  auxerunt  culpam,  quam  tueri  conati 
8unt :  oblique  Adam  Dominum  tangens,  quod  ipse 
peccati  eorura  auctor  exstiterit,  qui  mulierem  fecit ; 
et  Eva  cuipam  ad  Dominum  referens,  qui  serpentem 
in  paradiso  posuisset.  Qui  enim  ore  diaboli  fallentis 
audierant :  Eritis  sicut  dii  (Ibid.,  5),  quia  Deo  esse 
similes  in  divinitate  nequiverunt,  ad  erroris  cui  cu- 
mulum  Deum  sibi  facere  similem  in  culpa  *  conati 
snnt.  Sic  ergo  reatum  suum  dum  defendere  moliun- 
tnr,  addidemnt  ut  culpa  eomm  atrocior  discussa 
fieret  quam  fuerat  perpctrata. 

31.  MultiAdamum  imitantur,  velut  arbomm  foliis 
peccatum  abscondere  cogitantem.  Peccator  e  sepulcro  p 
exitpei^  confessionem.  —  Unde  nunc  quoque  humani 
generis  rami  ex  hac  adhuc  radice  amaritudinem  tra- 
hunt,  ut  cum  de  vitio  suo  qnisque  arguitur,  ^  subde- 
fensionum  verba  quasi  sub  qusedam  se  arborum  folia 
abscondat,  et  velut  ad  quaedam  excusationis  sua 
opaca  secreta  faciem  ^  conditoris  fugiat^  dum  non 
vnlt  713  cognosci  quod  fecit.  In  qua  videlicet  oc- 
cnltatione  non  se  Domino^  sed  Dominum  abscondit 
sibi.  Agit  quippe  ne  omnia  videntem  videat,  non  au- 
tem  ne  ipse  videatur.  Quo  contra  cnique  peccatori 
jam  exordium  illuminationis  est  humilitas  confessio. 
nis,  quia  sibimetipsi  jam  parcere  renuit,  qui  malum 
non  embescit  confiteri  quod  fecit ;  et  qui  defendendo 
*  accusari  potuit,  accnsando  se  celerrime  defendit. 
Unde  et  mortuo  Lazaro,  qui  mole  magna  premebatur, 
nequaquam  dicitur  :  Revivisce,  sed  :  Veni  foras 
(Joan,  XI,  43).  Ex  qua  scilicet  resurrectione,  quae 
gesta  in  illius  est  corpore,  signatur  qnaliter  nos 
resuscitemur  in  corde,  cum  videlicet  mortuo  dici- 
tur :  Veni  foras,  nt  nimirnm  homo  in  peccato  suo 
mortuus,  et  per  molem  mals  consnetudinis  jam  se- 
poltus,  qaiaintraconscientiamsoam  absconsus  jacet 


per  neqnitiam,  a  semetipso  foras  exeat  per  confes- 
sionem.  Mortuo  enim  Veni  foras  dicitur,  ut  ab  excu- 
satione  atque  occultatione  peccati  ad  accusationem 
.  suam  ore  proprio  exire  provocetur.  Unde  David  pro- 
pheta,  ^  ab  illa  tanti  morle  facinoris  reviviscens,  ad 
vocem  Domini  quasi  foras  exiit,  dum,  per  Nathan 
correptus,  quod  fecerat  accusavit  (//  Reg.  xii,  13). 

32.  OccultaMi  peccati  culpa  vehementer  excrevit.  — 
Quia  igitur  haecoccultationis  culpa  in  humano  genere 
vehemenler  excrevit,  bene  beatus  Job  cum  diceret : 
Si  abscondi  peccatum  meum,  interposuit :  quasi  homo, 
Hominis  quippe  esse  proprium  conspicit,  quod  ex 
parentis  veteris  imitatione  descendit.  Ubi  apte  sub- 
ditur  :  Et  celavi  insinu  meo  iniquitatem  meam.  [Vet, 
XIV,  Rec.  X.]  Scriptura  etenim  sacra  pleranique 
sinnm  ponere  pro  mente  consuevit,  sicut  voce  Eccle- 
siae  de  persecutoribus  nostris,  qui  nobis  natura  qui- 
dem  conjuncti  sunt,  sed  vita  disjuncti,  per  Psalmi- 
stam  dicitur :  Redde  vicinis  nostris  septuplum  in  sinu 
eorum  (Psal.  lxxviii,  12).  Ac  si  aperte  diceret :  In 
mente  sna  recipiant  hoc  qnod  in  nostris  corporibus 
seevientes  operantur,  ut  dum  nos  exterius  ex  parte 
puniunt,  ipsi  interius  perfecte  puniantur.  Quiaigitur 
sinus  secretum  mentis  accipitur,  in  sinu  iniquitatem 
celare  est  hancin  conscientiae  latibulis  occultare,  neo 
per  confessionem  detegere,  sed  per  defensionem  ve- 
lare.  Quo  contra  Jacobus  dicit :  Confitemini alterutrum 
peccata  vestra,  et  orale  pro  invicem,  ut  salvemini 
(Jac.  V,  16).  Salomon  quoque  ait:  Qui  abscondU 
scelera  sua,  non  dirigelur ;  qui  autem  confessus  fueHty 
et  dereliquent  ea,  misericordiam  consequetur  (Prov, 
xxviii,  13^. 

33.  Ficta  estpeccati  confessio  sine  humilitate.  Sin-^ 
cercB  confessionis  indicia.  —  Sed  inter  haec  sciendum 
est  quod  plemmque  homines  et  culpas  confitentur,  et 
humiles  non  sunt.  Nam  multos  uovimus  qui  arguente 
nuUo  peccatores  se  esse  confitentur;  cum  vero  de 
cnlpa  sua  fuerint  fortasse  correpti,  defensionis  pa- 
trocinium  quaerunt,  ne  peccatores  esse  videantur. 
Qui  si  tunc  cum  id  sponte  dicunt  peccatores  se  esse 
veraci  humilitate  cognoscerent,  cuni  arguuntur  ab 
aliis,  esse  se  quod  confessi  fucrant  non  ncgarent. 
Qua  in  re  indicia  verae  confessionis  sunt,  si  cum 
quisque  se  peccatorem  dicit,  id  de  se  dicenti  etiam 
alteri  non  contradicit.  Nam  quia  scriptum  est :  Justus 
inprincipio  accusator  est  sui  (Prov.  xviii,  17),  non 
magis  peccator,  sed  justus  videri  appelit,  cuin  pec- 
catorem  714  se  quisque  nullo  arguente  confitetur, 
sed  confessionis  veritatem  probat,  cum  alter  malnm 
quod  fecimus  increpat.  Quod  si  superbe  dcfendimns, 
liquet  quia  peccatores  nos  ex  nobis  ficte  dicebamns. 
Unde  summopere  curandum  est  ut  mala  qnae  fecimnSy 
et  sponte  fateamnr,  et  haec  aliisarguentibnsnon  n^- 


*  Val.  Cl.,  abisset. 

*  Gnstanv.,  notaH  staiU,  ^nam  lectionem  nnllis  in 
Mss.  aut  veteribus  Edit.  invenimns,  aiias  a  sensn 
abhorrenteni.  Nequetamen  mendnm  est  typographi- 
cnm ;  nam  vera  lectio,  conati  sunt,  ibidem  ad  mar- 
ginem  reiecta  legitur. 

'  Yai.  Cl.y  subdefeMionumverbo,  quaii  $ub  quodam 


se  arborum  folio.  Pleriqne  Norm.,  sub  defensionum 
verbis,  qua^i  sub  quibusdam  arborum  foliis, 

*  Laud.  et  Val.  Cl.,  cognitoris. 

B  lidem  Mss.,  accusare...  accusando  se  celeherrim$ 
defendit. 

^  Et.,  praeter.  Barthol.,  a6tl(atanlimola/acinom, 
a  quibus  recedere  cogunt  nos  Mss. 


233 


MORALIUM  LIB.  XXII.  —  IN  CAPUT  XXXI  B.  JOB. 


234 


gemus.  Superbiae  quippe  vitium  est  ut  quod  de  se  A  turbationevexatur.Acunctisquippeextemismotibus 


fateri  quisque  quasi  sua  sponte  dignatur,  hoc  sibi  dici 
ab  aliis  dedignetur. 

34.  Job  in  peccali  confessione  humilitas»  Scepe  gra- 
vioris  certaminis  est  peccato  confiteri  quam  vitare.  — 
Beatus  itaque  Job  quantae  fuerit  humilitatis  osten- 
dit,  qui  se  et  inter  adversarios  noverat  vivere, 
et  tamen  non  verebatur  culpas  voce  confessionis 
aperire.  Sed  notandum  quod  superius  virtutes  suas 
loquitur,  inferius  peccatum  fatetur.  Hinc  enim  liqui- 
do  demonstrat  quam  vera  de  bonis  suis  dixerat,  qui 
noluit  tacere  de  malis.  Modo  virtutes  suas  indicat, 
modo  culpam,  quia  et  perpetraverit  peccatum,  et 
non  tacuerit,  manifestat.  Unde  certissime  apparet 
quants  munditiae  in  omnipotentis  Dei  oculis  fuerit. 


eamdem  intentionem  suam  quasi  quemdam  secretissi- 
mum  secessum  petit,  ibique  '  incommutabili  inhae- 
rens,  et  mutabilia  cuncta  transcendens,  ipsa  jam 
tranquillitate  quietis  suae  in  mundo  extra  mundum 
est.  Excedit  profecto  ima  omnia  intentione  summo- 
rum,  715  et  cunctis  rebus  quas  non  appetit  libertate 
quadam  se  superesse  sentit,  nec  tempestatem  rerum 
temporalium  intus  sustinet,  quam  intuetnr  foris, 
qui  terrena  onmia,  quae  concupita  opprimere  men- 
tem  poterant,  despecta  subterjacent.  Unde  bene  per 
prophetam  dicitur  :  Statue  tibi  speculam  (/erem.xxxi, 
21),  ut  dum  quisque  speculatur  summa,  superemi- 
neat  infimis.  Hinc  etiam  Habacuc  dicit  :  Super  cu- 
stodiam  meam  staho  (Habac.  ii,  1).  Stat  quippe  super 


qui  et  vitavit  mala,  ne  committeret,  et  tamen  quae  g  custodiam  suam,  qui  per  solertiam  discipiinae  terre- 


eum  committere  contigit,  hominibu^non  abscondit, 
qnatenus  ei  et  justitiae  sit  gloria  declinasse  peccatum, 
et  justitiae  custodia  quod  non  potuit  declinare  pro^ 
didisse.  Videatur  vir  iste  cuilibet  magnus  in  virtuti- 
bus  suis,  mihi  certe  sublimis  apparet  etiam  in  pec- 
catis  suis.  Mirentur  in  eo  *  qui  volunt  castitatis  con- 
tinentiam,  mirentur  integritatem  justitiae,  mirentur 
viscera  pietatis ;  ego  in  eo  non  minus  admiror  con- 
fessionem  humillimampeccatorum  quam  tot  sublimia 
gesta  virtutum.  Scio  enim  quod  per  infirmitatis  ve- 
recundiam  plerumque  gravioris  est  certaminis 
commissa  peccata  prodere  quam  non  admissa  vitare, 
et  *  unumquodque  malum  quamvis  robustius  vitetur, 
tamen  humilius  proditur.  Beatus  ergo  Job,  qui,  tot 


nisdesideriis  non  succumbit,  sed  supereminet,  ut  dum 
semperstantem  appetit  aeternitatem,infra  sit  ei  omne 
quod  transit. 

36.  Quia  camis  infirmitates  et  perturbationes  non 
excludit.  Sancti  Dei  dono  imperturbabiles,  propria 
infii*mitate  perturbationibus  subjcu^t,  —  Tamen  quia 
sanctus  vir  quantalibet  virtute  profecerit,  eum  in 
hac  vita  positum  adhuc  extrinsecus  carnis  infirmitas 
premit,  ut  scriptum  est  :  Quanquam  in  imagine  Dei 
ambulet  homo,  tamenvaneconturbatur  (Psal.  xxxviii, 
7),  plerumque  agitur,  ut  et  turbetur  exterius,  et 
imperturbabilis  perduret  interius;  et  quod  vane 
conturbari  potest,  de  infirmitate  carnis  sit,  quamvis 
quod  in  imagine  Dei  ambulat,  de  virtute  mentis, 


magnis  operibus  fultus,  confiteri  culpam  non  erubuit,  „       ,enus  et  roboretnr  intus  divino  adjutorio,et  Uraen 


ostendit  in  virtutibus  quam  humilis  fuit.  Sed  quia  cx 
hnmilitate  vera  secura  semper  auctoritas  nascitur, 
nt  tanto  foris  nil  metuat,  quanto  ad  rerum  culmina 
animus  per  elationisdesiderium  non  anhelat,  expressa 
confessione  peccati,  recte  subjungitur  : 

CAPUT  XVI. 

Vers.  34.  —  Si  expavi  ad  multittdinem  nimiam,  et 
despectio  propinquorum  terruitme;  etnonmagistacui, 
nec  egressus  sum  ostium. 

35.  Cordis  a  terrenarum  rerum  cupiditate  liberi  mira 
iecuritas.  Quce  tamena  custodice  disciplina  non  eximit. 
—  Magna  est  securitas  cordis,  nil  concupiscentiae 
habere  saecularis.  Nam  si  ad  terrena  adipiscenda  cor 
inhiat,    securum    tranquillumque   esse   nullatenus 


adhuc  foris  sarcina  prematur  humana.  Unde  bene 
Qabacuc  iterum  unam  sententiam  protulit  ad  utra- 
que  *  servientem.  Ait  enim  :  Et  introidt  tremor  in 
ossa  mea,  et  subtus  me  turbata  est  virtus  mea  (Habac. 
III,  16).  Ac  si  diceret  :  Non  mea  virtus  est  in  qua 
superius  ^  raptus  imperturbaMlis  maneo,  ^  et  mea 
virtus  est  in  qua  inferius  turbor.  Ipse  ergo  super  se 
imperturbabilis  est,  ipse  sub  se  perturbabilis,  quia 
super  se  ascenderat,  in  quantum  rapiebatur  ad 
summa ;  et  sub  semetipso  erat,  in  quantum  adhuc 
reliquias  trahebat  in  infima.  Ipse  super  se  impertur- 
babilis  est,  quia  in  Dei  jam  contemplationem  trans- 
ierat ;  ipse  sub  se  perturbabilis,  quia  sub  semetipso 
adhuc  infirmus  homo  remanebat.  Huic  sententiae 


potest,  quia  aut  non  habita  concupiscit  ut  habeat,  aut  r|  David  propheU  concinens,  ait  :  Ego  dixi  in  excessu 


adepta  metuit  ne  amittat ;  et  dum  in  adversis  sperat 
prospera,  in  prosperisformidat  adversa,  huc  illucque 
quasi  quibusdam  fluctibus  volvitur,  ac  per  modos 
varios  rerum  alternantium  mutabilitate  versatur.  Si 
vero  semel  in  appetitione  supernae  patriae  forti  stabi- 
litate  animus  figitur,  minus  rerum  temporalium  per- 


mentis  mece  :  Omnis  homo  mendax  (Psal.  cxv,  2).  Cui 
responderi  potest :  Si  omnis  homo,  et  tu,  falsaque 
jam  eritsententia  quam  mendax  ipseprotuIisti.Si  vero 
ipse  non  est  mendax,  vera  jam  sententia  non  erit, 
quia  dum  tu  verax  es,  non  omnis  homo  cognoscitur 
mendax.  Sed  notandum  est  quod  praemittitur  :  Ego 


*  Omittitur  qui  volunt  in  Mss.  Utic, Becc,  Prat.  et 
Corb.  Germ. 
'  lidem,  unumquodque  enim  malum. 
'  Ita  Norm.,  duo  Sanfferm.,  Laud.,  Val.  CI.  et  al., 

2U0S  sequitur  Edit.  Barthol.  an.  1494,  et  Paris.  1495. 
[1  Basil.  1514,etsequentibusIe^iturtncommuta&i/iter 
inhcerens.  Sane  suspecta  mihi  est  haec  Editorum 
lectio  :  nam  vel  sanctiones  incommutabili  Deo  ad- 

Patrol,  LXXVI. 


haerentes  dici  non  possunt  in  hac  vita,  incommutabi* 
liter  Deo  inhaerere.  Vide  supra,  I.  v,  num.57,  58, 60, 
et  L  VIII,  num.  49  et  50. 

*  Vindoc,  sequentem. 

5  Anglic,  captus. 

^  In  Edit.,  sed  mea  infirmitatis  est.  Nostra  lectio 
est  Mss.  Angl.,  Norm.,  Laud.,  Val.  CI.,  duor.  San- 
germ. 


m 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


236 


dixi  %n  excessu  nientis  mecp.  Per  excesisum  ergo  nien- 
tis  etiam  semetipsnm  transiit,  cum  dc  hominis  qua- 
litate  deflnivit.  Ac  si  patenter  dicat  :  De  falsitate 
omnium  hominum  inde  veram  sentcntiam  protuli, 
unde  ego  ipse  super  hominem  fui.  In  tantum  vero  et 
ipse  roendax,  in  quantum  homo ;  in  tantum  autem  om- 
nino  non  mendax,  in  quantum  per  excessum  mentis 
snper  hominem. 

37.  HcBC  intemw  quieti  et  contemplationi  non  offi' 
citm(.— Sic  itaque  sic  perfecti  omnes,  quamvis  adhuc 
aliquid  turbulentumde  iniirmitate  carnis  tolerent  J  am 
tamen  intrinsecus  tranquillissimo  secreto  perfruuntur 
per  contemplationem  mentis,  ut  quidquid  acciderit 
exterins,  in  nullo  tnrbet  interius.  Unde  beatus  Job  * 
secnritatem  sanctaB  mentis  ostendens,  postquam  de 
86  tot  virtutum  prsedicamenta  protulit,  hoc  quod 
prsemisimus  secutns,  adjnnxit.  [Vet,XVI,  R^-  XI.] 
Si  expavi  ad  mtdtitudinem  nimiam,  et  despectio  pro- 
pinquorum  716  terruit  me;  et  non  magis  tacui,  nec 
egressus  sum  ostium.  Ac  si  apertius  dicat  :  Turbatis 
contra  me  extrinsecns  aliis,  ipse  in  me  intrinsecus 
unperturbabilis  mansi.  Quid  namque  in  hoc  loco 
ostium  nisi  os  debemus  accipere  ?  '  Per  hoc  quippe 
qnasi  egredimur,  dum  verbis  quibus  possumus  se- 
creta  nostri  cordis  aperimus ;  et  quales  intus  ma- 
nemos  in  conscientia,  tales  foras  egredimur  per  lin- 
guam. 

38.  Sancti  commotionis  tempore  silent,  Secu^  alii. 
Silendum,  nisi  loquendo  aliis  prodesse  possimus.  — 
Snnt  vero  nonnulli  qui  omnino  despici  metuunt,  ac 
ne  viles  fortasse  judicentur,  sapientes  videri  appe- 
tont.  Hi  coguntur  ostium  egredi,  quia  pulsati  contu- 
meliiS)  quam  magni  apud  se  lateant  loquentes  denuq- 
tiant.  Dumque  per  impatientiam  victi  quaedam  de  se 
qnae  nesciebantur  produnt,  tanquam  per  oris  ostium 
egrediuntur.  Unde  beatus  Job  dicturus  quod  oris  os- 
tium  non  fuisset  egressus,  bene  praemisit :  TacMi,quia 
videlicet  impatientia  turbatus  a  domo  conscientiae 
exisset,si  tacere  nescisset.  [Rec.  XII.]  Sancti  etenim 
viri  in  commotionis  tentatione  semetipsos  ostendere 
omnino  refugiunt,  et  cum  audientibus  prodesse  ne- 
qnennt,  etiam  despici  tacentes  volunt,  ne  de  sapien- 
tiae  suse  ostentatione  glorientur.  Cumque  aliquid 
dicunt  prudenter,  non  quaerunt  gloriam  suam,  sed 
anditorum  vitam.  Cum  vero  conspiciunt  quia  audito- 
rnm  vitam  loquendo  lucrari  non  possunt,  tacendo 
abscondunt  scientiam  suam. '  Ad  imitandam  quippe 
vitam  Domini,  quasi  ad  quoddam  nobis  propositnm 
signumcurrimus.  Ipse  enim,  quia  Herodem  vidit  non 
profectum  quaerere,  sed  signa  vel  scientiam  veile  mi- 
rari,  requisitus  ab  eo  tacuit,  et  quia  constanter  tacuit, 
ab  eo  irrisns  exivit.  Scriptum  namque  est :  Herodes 
autein,  viso  Jesu,  gavisus  est  ^  valde ;  erat  enim  cupiens 


A  ex  multo  tempore  videre  eum,  eo  quod  audiret  multa  de 
illo,  etsperabat  signum  aliquodvidereah  eo  fieri  (Lut. 
XXIII,  8).  Ubi  et  subditur :  Inlerrogahat  autem  illum 
multis  sermoyiibus,  at  ipse  nihil  illi  ^  respondebat. 
Tacens  vero  Dominus  quam  sit  dcspoctus  oslcnditur, 
cum  illic  protinus  subinfertur  :  «  Sprevil  ilJum  Hc- 
rod^  cum  exercitu  suo,  et  illusit.  Quod  videlicct  fac- 
tum  oportet  nos  audientes  discere,  ut  quolies  audito- 
res  nostri  nostra  volunt  quasi  laudanda  cognoscere, 
non  autem  sua  perversa  mutare,  omnino  taceamus, 
ne  si  ostentationis  studio  verbum  Dei  loquimur,  et 
illorum  culpa  quae  erat  esse  non  desinat,  et  nostra 
quae  non  erat  fiat. 

[Vet.  XVII.]  39.  Unde  sciri  queat  utrum  auditores 
ex  prwdicatorum  doctrimproficiant.  Quidsit  loqui  etc 

g  Deo  et  coram  Deo.  —  Dicat  fortasse  aliquis  :  Unde 
novimns  qno  corde  qnis  andiat  ?  Sed  multa  snnt  quae 
andientis  animum  produnt,  maxime  si  auditores 
nostri  et  semper  landant  quod  andinnt,  et  nnnqnam 
quod  landant  seqnnntnr.  Hanc  inanem  loquendi  glo- 
riam  praedicator  egregius  fugerat,  cnm  dicebat :  Non 
enim  sumus  sicut  plurimi,  adulterantes  verhumDei ;  sed 
ex  sinceritate,  sicut  ex  Deo,  coram  Deo  in  Christo  lo- 
quimur.  Adulterari  namque  verbum  Dei,  est  aut  ali- 
ter  de  illo  sentire  quam  est,  aut  ex  eo  non  spiritales 
fructus,  sed  adulterinos  fetus  quajrere  landis  hnma- 
nae.  Ex  sinceritate  vero  loqui,  est  nil  in  eloquio  ex- 
tra  quam  oporteat  quaerere.  717Sicut  exDeo  autem 
loquitur  qui  scit  non  se  a  se  habere,  sed  ex  Deo  acce- 
pisse  quod  dicit.  Coram  Deo  vero  loquitur  qui  in  omni 

n  quod  dicit,  non  humanos  favores  appetit,  sed  omni- 
potentis  Dei  praesentiae  intendit;  non  suam,  sedau- 
ctoris  gloriam  requirit.  Qui  autem  scit  quidem  ex 
Deo  se  accepisse  quod  dicit,  et  tamen  dicendo  pro- 
priam  gloriam  quaerit,  sicut  ex  Deo  loquitur,  sed  non 
coram  Deo,  quia  eum  quem  cordi  suo  non  proponit 
cum  praedicat  quasi  absentem  putat.  Sed  sancti  viri 
et  ex  Deo  loquuntur,  et  coram  Deo,  quia  et  ab  eo  se 
scinnt  habere  quod  dicunt,  et  ipsum  suis  sermonibus 
adesse  judicem  ^  auditoremque  considerant.  Unde  fit 
ut  cum  se  a  proximis  despici  agnoscunt,  suaque 
dicta  vitae  audientium  non  prodesse,  abscondant 
quantae  virtutis  sint,  ne  si  secretum  cordis  inutili- 
ter  sermo  prolatus  aperiat,  ad  inanem  gloriam 
prorumpat. 

40.  Joh  ad  suas  virtutes  narrandas,  nec  superbia 
nec  impatientia  ceegit.  —  Beatus  igitur  Job  inter  ob- 
stinatas  mentes  non  appetens  ex  virtutis  suae  pate- 
factione  clarescere,  ait  :  Si  despectio  propinqum^um 
terruitme,  etnon  magis  tacui,  nec  egressus  sum  ostium. 
Qui  enim  per  humilitatem  solidus  nequaquam  despici 
timuit,  hunc  ut  foras  lingua  ejiceret  impatientia  non 
evicit.  Ubi  bene  praemittitur :  Si  expavi  ad  multitudi- 


D 


^  Ed.,  securitatem  in  s6  Hs^  meniis  osienAens\  ie- 
gimus,  seeuritatem  sanctw  mentis,  etc.,  in  Vindoc., 
Laudun.,  Val.  CI.,  Norm.  omnibus,  duob.  Sangerm. 

•  Recent.,  hac  lectione,  quae  est  Mss.  et  vet.  Edit., 
relicta,  habent  per  os. 

'  Ita  Turon.,  Vindoc,  Laud.,  Norm.  omnes,  duo 
Sangerm.  In  Editis,  ad  imitandum  quippe  viam. 


^  Deest  valde  in  plur. 

^*  Al.,  respondit. 

®  Gemet.  et  duo  Sangerm.,  Sprevit  autem  illam, 

"^  Editi,  adjutoremque,  quibus  praetulimus  Codices 
manu  exaratos  Angl.,  Norm.,  Laud.,  et  duos  San- 
germ. 


237 


MORALIUM  LIB,  XXII.  —  IN  CAPUT  XXXI  B.  JOB. 


238 


nem  nmiam,  ut  cnjus  constantiae  faerit  agnoscatur,  a  niortalis  etjastas,qui  et  mortem  haberet  cum  homi- 


quia  videlicet  nequaquam  terret  exterius  numerus 
honiiimm,  quem  non  devastat  interius  turba  vitio- 
rum.  In  hac  etenim  vita,  qui  nulla  prospera  appetit, 
nulla  procul  dubio  adversa  pertimescit. 

4i.  Qiup  de  se  narrat  Job,  de  Chrislo  sunt  intel" 
ligenda,  —  Quae  scilicet  verba  si  ad  intellectum  my- 
sticum  pcrtraliimus,  in  eis  citius  operationem  nostri 
Redemptoris  invenimus.  Ipse  quippe  ad  multitudinem 
nimiam  non  expavit,  qui  persecutores  suos  cum  gla- 
diis  et  fustibus  venientes  una  tantum  responsione 
perculit,  dicens  :  Ego  sum  {Joan.  xviii,  6).  Ipsumde- 
spectio  propinquorum  non  terruit,  qui  nos  ab  aeter- 
nis  snppliciis  liberans,  palmas  in  facie  aequanimiter 
accepit.  Ipse  tacuit,  et  ostium  egressus  non  est,  qui 


nibus,  ct  justitiam  cum  Deo,  ut  quia  per  ima  nostra 
longe  distabamus  a  summis,  in  seipso  uno  jungeret 
ima  cum  summis,  atque  ex  eo  nobis  via  redeundi 
fieret  ad  Deum,  quo  summis  suis  ima  nostra  copula- 
ret.  Hunc  ergo  beatus  Job  per  totius  Ecclesiae  signi- 
Acationem  loquens,  Mediatorem  requirit,  qui  cum 
dixisset :  Quis  mihi  tribuat  adjutorem,  apte  subdidit : 
Ut  desiderium  meum  Omnipotens  audiat,  Sciebat  quip- 
pe  quod  ad  requiem  liberationis  aeternae  humanae 
preces  nisi  per  advocatum  suum  audiri  non  possent. 
De  quo  per  Joannem  apostolum  dicitur  :  Siquispec- 
caverit,  advocatum  hahemus  apud  Patrem  Jesum  Chri- 
stumjustum,  et  ipse  est  propitiatio pro  peccatis  nostris  ; 
non  pro  nostris  autem  tantum,  sed  etiam  pro  totius 


sub  ipsa  jam  hora  passionis  cum  humanitatis  infirma  n  mundi  (IJoan.  ii,l,  ^).  De  quo  Paulus  apostolusdicit : 


pateretur,  divinitatis  suae  potentiam  *  exercere  no- 

luit.  Mediatori  quippe  Dei  et  hominum  quasi  egredi 

ostium  fuisset,  si  cum  teneretur  ut  homo,  *  majesta- 

tis  suae  potenliam  voluisset  ostendere,  et  per  divini- 

tatis  magnitudinem  susceptaecarnisinfirmatransire. 

Ut  enim  apertus  homo  mori  posset,  Deus  mansit 

occultus  :  Quia  si  cognovissent,  nunquam  Dominum 

glorias  crucifixissent  (I  Cor.  ii,  8^.  Non  est  ergo  egres- 

sus  ostium,  qui  et  requisitus  a  Pilato  tacuit  ;  atque 

inler  persecutorum  manus  et  corpus  passioni  obtulit 

quod  pro  electis  assumpserat,  et  resistentibus  noluit 

demonstrare  quod  erat.  Unde  etiam  per  Psalmistam 

dicitur  :  Posuerunt  me  in  abominationem  sibi,  traditus 

sum,  etnonegrediebar(  PsaL  hxiixyii,  9).  CvLxa  enim  .«    »r  t        *.    ..    .        ^»  **  «• 

despiceretur  quia  homo  videbatnr,  egressus  fuisset.  _  „  "•  f"»  "«-^  »eddesidenaeord,3Deusesaudit.  - 

siocculum  majestatem  suam  ostentare  voluisset.  ^  ^"^^^^^^^^l^^r  «*' ''"'^  "T'''!^'''"'*'^ "r" 

ces,  sed  desiderium  meum  Ommpotens  audmt.  Vera 


Christus  Jesus,  qui  mortnus  est  pro  nobis,  imo  qni  ei 
resurrexit,  qui  est  '|in  dextera  Dei,  qui  etiam  interpel- 
latpronobis  (Rom.  \m,  34).  Unigenito  enim  Filio 
pro  hominc  interpellare  est  apud  coaeternum  Patrem 
seipsum  hominem  demonstrare,  eique  pro  humana 
natura  rogasse  est  eamdem  naturam  in  divinitatis  suae 
celsitudine  suscepisse.  Interpellat  igitur  pro  nobis 
Dominus,  non  voce,  sed  miseratione,  quia  quod 
damnari  in  electis  noluit,  suscipiendo  liberavit.  Ad- 
jutor  ergo  quaeritur  ut  desiderium  exaudiatur,  quia 
nisi  pro  nobis  interpellatio  Mediatoris  intercederet, 
ab  aure  Dei  procul  dubio  nostrarum  precum  voces 
silerent. 


Sed  quia  infirmitatem  prodidit,  potentiam  abscondit ; 
in  eo  quod  persecutoribus  suis  incognitus  mansit, 
ad  eos  minime  exivit.  Qui  tamen  ad  electos  exit, 
quia  divinitatis  suae  suavitatem  quaerentibus  aperit. 
Unde  ei  per  prophetam  dicitur  :  Existi  in  salutem 
populi  tui,  ut  salvos  facias  christos  tuos  (Habac.  iii^ 
13/  Sequitur  : 

CAPUT  XVU  [Vet.    XVIIl,  Rec.  XIII]. 

718  Vers.  35.  —  Quis  mihi  tribuat  adjutorem,  ut 
desiderium  meum  Omnipotens  audiat  ? 

42.  Nemo  suis  meritis  innitatur.  Qucerendus  adju- 
tor  et  Mediator  Christus.  —  Sanctus  vir  postquam  tot 
virtutum  suarum  sublimia  gesta  narravit,  sciens  quod 


quippe  postulatio  non  in  oris  est  vocibus,  sed  in  co- 
gitationibus  cordisi  Valentiores  namque  voces  apud 
secretissimas  aures  Dei  non  faciunt  verba  nostra, 
sed  desideria.  iEternam  etenim  vitam  si  orepetimus, 
nec  tamen  corde  desideramus,  clamantes  tacemus. 
Si  vero  desideramus  ex  corde,  etiam  cum  ore  conti- 
cescimus,  tacentes  clamamus.  Hinc  est,  quod  in  ere- 
mo  populus  vocibus  perstrepit,  et  Moyses  a  strepitn 
verborum  tacet ;  et  tamen  silens  auredivinae  pietatis 
auditur,  cum  dicitur :  Quid  clamas  ad  me  (Exod.  xiv, 
15)  ?  Intus  ergo  in  desiderio  est  clamor  secretus,  qui 
ad  humanas  aure^  non  pervenit,  et  tamen  auditum 
conditoris  replet.  Hinc  est  quod  Anna  ad  Templum 


suis  meritisad  summa  pervenire  nequeat,  adjutorem  D  pergens,  ore  quidem  tacuit,  et  tamen  tot  sui  deside 


quaerit.  £t  quem  nimirum  nisi  unigenitum  Dei  Filium 
contemplatur,  qui  humanam  naturam  in  hac  mor- 
talitate  laborantem  dum  suscepit  adjuvit  ?  Ipse  quip- 
pe  adjuvit  hominem  factus  homo,  ut  quia  puro 
homini  via  redeundi  non  patebat  ad  Deum,  via  re- 
deundi  fieret  per  hominem  Deum.  Longe  quippe 
distabamus  a  justo  et  immortali,  nos  mortales  et  in- 
justi.  Sed  inter  immortalem  et  justum  et  nos  mor- 
lales  et  ii^ostos  apparuit  Mediator  Dei  et  hominnm 


rii  voccs  emisit  (I  Reg.  i,  13).  Hinc  in  Evangelio 
Dominus  dicit :  Intra  in  cubiculum  tuum,  et  clauso 
oslio  *  iuo,  ora  Patrem  tuum  ^  in  abscondito,  et  Pater 
tuus,  qui  videt  in  abscondito,  reddet  tibi  (Matth.  vi, 
6).  719  Clauso  quippe  ostio  petit  in  cubiculo,  qui, 
tacente  ore,  in  conspectu  supernae  pietatis  fundit 
afiectum  mentis.  Et  vox  auditur  in  abscondito,  cum 
per  sancta  desideria  silenter  clamatur.  Unde  recte 
quoque  per  Psalmistam  dicitur  :  Desiderium  paupe-^ 


^  Laud.  ei  Val.  Cl.,  exerete  notuiL 

*  Gemet.,  majestatem  suos  potentiw. 

*  Norm.,  ad  dexteram  Dei. 


^  Deest  tuo  in  plur.,  et  redundare  videtuf . 
^  Laud.,  m  ahsconso. 


i2d 


SAiNCTI  GREGORU  MAGNI 


m 


rwnexaiidimtDominm;^pmparationemcordiseorum  Xc3LTmmscitVLr,  quia  indumentum  sui    corporis  ex 


audivit  aitris  tm  (Psal.  x,  17j.  Sed  beatus  Job 
quem  sibi  in  exaudiendo  desiderio  adjutorem  quaerat, 
subjunctis  verbis  aperit,  dicens  : 

CAPUT  XVm  [Vet.  XIX]. 
Ibid.  —  Et  librum  scribat  ipse  quijudicat. 

44.  QucBrendu>s  adjutor  Christus,  qui  est  legislator 

eijudex,  Ezechielis  de  eo  mticinxum.  —  Quia   enim 

timenti  adhuc  populo  lex  esl  transmissa  perservum, 

diligentibus  vero  filiis  Evangelii  gratia  est  collata 

per  Dominum,  qui  ad  redemptionem  nostram  veniens 

novum  nobis  testamentum  condidit,  sed  de  ejusdem 

nos  testamenti  mandato  discutiens,  quandoque  etiam 

judex  venit,  necessarium  non  est  ut  per  expositionem 

clarescat  quia  librum  scribit  ipse  qui  judicat.  Ipsa 

enim  per  se  Veritas  dicit  :  Pater  nan  judicat  quem-  B 

quam,  sed  omne  judicium  dedit  Filio  (Joan.  v,  H). 

Erit  ergo  tunc  auctor  judicii,  qui  nunc  est  conditor 

libri,  ut  tunc  districtus  exigat  quod  modo  mansuetus 

jnbet.  Sic  namque  quotidie  conspicimus  quod  magi- 

stri  pueriselementa  litterarum  blandientes  imponunt, 

sed  haec  ab  eis  saevientes  exigunl ;  et  quae  danl  cum 

mansuetudine,  cum  verbere  requirun^.  Blanda  nam- 

qne  nunc  sonant  eloquii  divini  mandata,  sed  erunt 

aspera  in  exactione  sentienda.   Mansueta  modo  est 

admonitio  vocantis,  sed  tunc  districta  ventura  est 

justitia  judicis,  eo  quod  certum   est  quia  nihil  vel 

minimi  mandati  *  sine  discussione  praetereat.  Quo 

videlicet  constat  quia  librum  scripsit  ipse  qui  judi- 

cat.  Quem  scilicet  librum  Novi  Testamenti,  quia  ipse 


matre  virgine,  non  autem  ex  corruptione  commistio- 
nis  sumpsit,  profecto  ad  nos  vestitus  lineis  venit.  Et 
atramentarium  scriptoris  ad  renes  ejus.  In  renibus  po- 
sterior  corporis  pars  est.  Et  quia  ipse  Dominus  post- 
quam  pro  nobis  720  mortuus  est,  et  resurrexit,  et 
ascendit  in  ccelum,  tunc  Testamentum  Novum  per 
apostolos  scripsit,  vir  iste  *  atramenlarium  ad 
renes  habuit.  Qui  enim  scripturam  Testamenti  Novi 
postquam  discessit  condidit,  atramentarium  quasi  a 
tergo  portavit.  Hoc  ergo  atramentarium  viro  lineis 
vestito  inhaerere  considerat,  qui  dicit :  Et  librum  scri- 
bat  ipse  qui  judicat.  Sed  cur,  beate  Job,  ab  eo  qui 
judex  est,  librum  scribi  desideras  ?  Sequitur  : 
CAPUT  XIX  [Vet,  XX,  Rec.  XIV]. 
Vkrs.  36.  —  Ut  in  humero  meo  portem  illum,  et 
circumdem  Hlum  quasi  coronam  mihi. 

45.  Scriptura  sacra  humero  portanda  per  operatio- 
nm,  ut  sicut  corona  circumdetur  per  remunerationem. 
—  Librum  quippe  in  humero  portare,  est  Scripturam 
sacram  operando  perficere.  Et  notandum  quam  or- 
dinate  describitur,  el  prius  in  humero  ^  portari,  et 
postmodum  sicut  corona  circumdari,  quia  videlicet 
sacri  eloquii  mandata,  si  modo  bene  portantur  in 
opere,  post  nobis  coronam  victoriae  exhibent  in  re- 
tributione.  Beatus  autem  Job  cur  scribi  iibrum  a 
judice  postulat,  qui  ad  Testamenti  Novi  pervenire 
tempora  non  valebat  ?  Sed  sicut  saepe  jam  dictum 
est,  electorum  vocibus  utitur,  atque  ex  eorum  signi- 
ficatione  postulat,  quod  profuturum  eis  per  omnia 


per  se  humani  generis  Redemptor  in  extremo  con-  Q  pr«videbat.  Ipse  namque  per  spiritum,  hunc  apud  se 


deret,  bene  Ezechiel  propheta  denuntiat,  dicens  : 
Ecce  sex  viri  veniebant  de  via  portoe  superioris,  qucB 
reipicit  ad  Aquilonem,  et  uniuscujusque  vas  interitus 
inmanu  ejus.  Vir  quoque  unus  inmedio  eorum  vesti- 
tU8  lineis,  et  atramentarium  scriptoris  ad  renes  ejus 
(Ezech.  IX,  2j.  Quid  namque  aliud  in  sex  viris  ve- 
nientibus  nisi  sex  aetates  humani  generis  designan- 
tur  ?  '  Qui  de  via  portae  superioris  veniunt,  quia  a 
conditione  paradisi,  sicut  ab  ingressu  mundi,  a  su- 
perioribus  generationibus  evolvuntur.  Quae  porta  ad 
Aquilonem  respicit,  quia  videlicet  mens  humani  ge- 
neris  vjtiis  aperta,  nisi  calorem  charitatis  deserens 
torporem  mentis  appeteret,  ad  hanc  mortalitatis  lati- 
tudinem  non  exisset.  Et  uniuscujusque  vas  interitus  in 


librum  jamdudum  tenebat,  quem  per  gratiam  aspi- 
rationis  acceperat  et  vivendo  cognoscere  et  praevi- 
dendo  nuntiare. 

Sed  inter  haec  sciendum  est  quia  cum  ejusdem 
sacri  eloquii  praecepta  cogitamus,  cumque  mentem 
a  vitae  corruptibilis  amore  divertimus,  quasi  quibus- 
dam  cordis  passibns  ad  interiora  properamus.  Nemo 
autem  infima  deserens,  repente  fit  summus,  quia  ad 
obtinendum  perfectionis  meritum,  dum  quotidio 
mens  in  altum  ducitur,  ad  hoc  procul  dubio  velut 
*  ascensionis  quibusdam  gradibus  pervenitur.  Unde 
hic  quoque  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XX. 

Vkrs.  37.  —  Per  singulos  gradus  meos  pronuntiaho 


manu  ejus,  quia  unaquaeque  generatio  singuiis  qui-  t%  illum. 


busque  aetatibus  evoluta,  ante  Redemptoris  adven- 
tum  in  sua  operatione  habuit,  unde  poenam  damna- 
tionis  sumpsit.  Vir  quoque  unus  in  medio  eorum 
vestitus  lineis,  quia  Redemptor  noster,  etiam  de  sa- 
cerdotali  tribu  juxta  carnem  parentes  habere  digna- 
tus,  vestitus  lineis  venire  perhibelur.  Vel  certe  quia 
linum  de  terra,  non  autem  sicut  lana  de  corruptibili 


46.  Varii  sunt  gradus  ad  perfectionem,  Ut  ad 
Deum  proficiamus  a  nobis  deficiendum.  —  De  his 
quippe  meritorum  gradibus  per  Psalmistam  dicitur  : 
Ambulahunt  de  virtute  in  virtutem  (Psal.  lxxxiii,  8^, 
De  his  iterum  ^  sanctam  Ecclesiam  contemplatus, 
ait  :  Deus  in  gradibus  ejus  dignoscitur,  dum  suscipiet 
eam  (PsaL  xlvii,  k),  Neque  enim,  sicut  dictum  est, 


\Duo  Sangerm.,  Laud.,  VaL  CL,  Nofm.,  vet.  Ed. 
Paris.,  desideria. 

•  Germ.  et  plerique  Norm.,  indiscussum.  Laud.  et 
Corb .  G . ,  in  discussione  p  ra*terea  t. 

'  Norm.  et  Laud.,  quce  de  i^ia, 

*  Vindoc,  atramentarium  quasi  in  renibus. 

^  In  Germ.  et  Corb.  Germ.,  prima  manu,  necnon 


in  Editis  etiam  antiquioribus  portare,  manifesto  er- 
rore,  et  tamen,  reluctantibus  caet.  Mss.,  in  omnibus 
recentioribus  Edit.  propagato. 

^  In  iisdem  vulgatis,  ascensionis  cujusdam.  Melius 
in  Mss.,  quihusdam. 

^  Turon.,  sancta  Ecclesia  contemplata  ait. 


24i 


MORALIUM  LIB.  XXIL  •-  IN  CAPUT  XXXI  B.  JOB. 


Ut 


repente  ad  summa  pervenitur,  sed  ad  virtutum  celsi-  A 
tudinem  per  incrementa  mens  ducitur.  Hinc  namque 
est  quod  Propheta  idem  iterum  dicit  :  Exercitattis 
sum,  et  defecit  paulisper  spiritus  meus  (Psal,  lxxvi, 
4).  Quid  est  itaque,  quod  ait  :  Spiritus  meus,  nisi 
spiritus  hominis,  videlicet  spiritus  elationis?  Et  quia 
per  occultam  gratiam  ad  amorem  Dei  temperata 
desuper  mensura  proficimus,  quanto  in  nobis  quoti- 
die  de  Dei  spiritu  virtuscrescit,  tanto  noster  spiritus 
deficit.  Qui  spiritus  erroris,  quia  non  a  nobis  subito 
penitus  amputatur,  bene  paulisper  defecisse  perhibe- 
tur.  Tunc  vero  in  Deo  plene  proficimus,  cum  a  nobis 
ipsis  funditus  defecerimus.  Hae  itaque  crescentium 
mensurae  virtutum,  sancti  viri  vocibus  gradus  dicun- 
tur.  Electus  etenim  quisque  a  rudimenti  sui  prius 
teneritudine  inchoat,  ad  robusta  postmodum  et  fortia  Q 
convalescit.  Quod  aperte  in  Evangelio  demonstrat 
Veritas,  dicens  :  Sic  721  est  regnum  Dei,  quemad- 
modum  sijaciat  homo  sementem  in  terram,  etdormiat, 
et  exsurgat  nocte  ac  die,  et  semen  germinet,  et  incre- 
scat,  dum  nescit  ille  (Marc.  iv,  26).  Cujus  nimirum 
seminis  incrementa  denuntians,  adjungit :  Ultro  enim 
terra  fructificat,  primum  herham,  deinde  *  spicam, 
dmnde  plenum  frumentum  in  spica,  Cujus  pTofectus 
quoque  etiam  finem  subrogat,  dicens  :  Et  3  cum  ex 
se  produxerit  fructus,  statim  mittit  falcem,  quoniam 
venit  tempus  messis,  Ecce  Veritatis  voce  per  qualitates 
frugum  distincta  sunt  incrementa  meritorum.  Ait 
enim :  Primum  Iierbam,  deinde  spicam,  deinde  plenum 
frumentum  in  spica,  An  non  herba  adhuc  tuncfuerat 
Petrus  cum  ab  ancillae  ore  subito  unius  flatu  sermonis  q 
inflexus  est,  jam  quidem  per  devotionem  viridis,  sed 
adhuc  per  infirmitatem  tener.  Plenum  vero  frumen- 
tum  in  spica  inventus  est  quando  persequentibus 
principibus  resistebat,  dicens :  Obedire  oportet  magis 
Deo  quam  hominibns  (Act.  v,  29) .  Plenum  vero  fru- 
mentum  ^  in  spica  inventus  est,  quando  *  in  tritura 
persecutionis  tot  verbera  pertulit,  et  tamen  nequa- 
quam  palearum  more  imminutus  est,  sed  granum 
integrum  mansit.  Paulisper  quippe  in  unaquaque 
anima,  ut  ita  dicam,  internpe  gratiae  humor  exube- 
rat,  ut  herba  in  frugem  crescat.  Nemo  ergo  quemli- 
bet  proximum,  cum  adhuc  herbam  videt,  de  frumen- 
to  desperet.  Ad  herbarum  quippe  foliis,  qua3  huc 
iliucque  moUiter  defluunt,  surgentia  frugum  grana 
solidantur. 

[  Vet.  XXI.]  47.  Diversi  profectuum  gradus  per  Da 
nielem  expressi.  —  Bene  autem  Daniel  propheta,  lo- 
quente  ad  se  Domino,  dum  positionem  nobis  sui 
corporis  insinuare  studuit,  haec  meritorum  incre- 
iiienta  signavit.  Ait  enim  :  Audivi  vocem  verborum 
^  ejns,  et  audiens  jacebam  const^^rnatm  super  faciem 


D 


meam,  vultusque  meus  hcerebat  terrce.  Et  ecce  manui 
tetigit  me,  et  erexit  me  snper  genua  mea,  etsuperarti- 
culos  manuum  mearum,  ct  dixit  ad  me  :  Daniel  vir  cte- 
sideriorum,  intellige  verba  quas  ego  loquor  ad  te,  et 
sta  in  gradu  tuo ;  nunc  enim  missus  sum  ad  te.  Cumque 
dixisset  mihi  sermonem  istum,  steti  tremens,  et  ait  ad 
me :  Nolimetuere (Dan.  x,  9-12).  Quam  videlicct  posi- 
tionem  sui  corporis,  dum  verba  inlrinsecus  loquentis 
audiret,  nequaquam  nobis  tanta  cura  exprimeret,  si 
a  mysteriis  vacare  cognovisset.  In  Scriptura  enim 
sacra  justi  viri  non  solum  quod  dicunt  prophetia  est, 
sed  etiam  plerumque  quod  agunt.  Vir  itaque  sanctus 
internis  mysleriis  plenus  per  positionem  quoque  cor- 
poris  exprimil  virtutem  vocis,  et  per  hoc  quod  pri- 
mum  in  terra  prostratus  jacuit,  per  hoc  quod  se 
postmodum  in  manuum  suarum  articulis  et  in  genibus 
erexit,  per  hoc  quod  ad  extremum  erectus  quidem 
sed  tremens  constitit,  in  semetipso  nobis  omnem 
ordincm  nostri  profectus  innolescit.  Verbaenim  Dei 
in  terra  jacentes  audimus,  cum  in  peccatis  positi, 
*  terrenae  pollutioni  conjuncti,  sanctorum  voce  spi- 
ritalia  praecepta  cognoscimus.  "^  Ad  quae  praecepta 
quasi  super  genua  et  super  722  manuum  nostrarum 
articulos  erigimur,  quia  a  terrenis  contagiis  rece- 
dentes,  quasi  jam  ab  infimis  *  mentem  levamus. 
Sicut  enim  totus  terrae  inhaeret  qui  consternatus  ja- 
cet,  ita  qui  in  genibus  et  manuum  suarum  articulis 
incurvatur,  inchoante  profectu  ex  magna  jam  parte 
a  terra  suspenditur.  Ad  extremum  vero  voce  domi- 
nica  erecti  quidem,  sed  trementes  assistimus,  cum, 
a  terrenis  desideriis  perfecte  sublevati,  verba  Dei 
quo  plenius  cognoscimus  plus  timemus.  Adhuc  enim 
quasi  in  terra  jacet,  qui  ad  coelestia  erigi  terrenorum 
desideriis  negligit.  Quasi  sublevatus  autem  adhuc 
manibus  et  genibus  incumbit,  qui  quaedam  jam  con- 
tagia  deserit,  sed  quibusdam  adhuc  terrenis  operibus 
non  contradicit.  Jam  vero  ad  verba  Dei  erectus  as- 
sistit,  qui  perfecte  mentem  ad  sublimia  erigit,  et  per 
immunda  desideria  incurvari  contemnit. 

48.  A  timore  ad  amorem  et  charitatem  pervenien- 
dum,  —  Bene  autem  trementem  se  stetisse  indicat, 
quia  examen  subtilitatis  interna;,  quo  plus  ad  illud 
proficitur,  amplius  formidatur.  Ubi  aple  divina  voce 
subjungitur  :  Noli  metuere,  quia  cum  ])Ius  ipsi  quod 
timeamus  agnoscimus,  plus  nobis  de  Deo  per  inter- 
nam  gratiam  infunditur  quod  amemus ;  quatenus  et 
contemptus  noster  paulisper  transeat  in  timorem,  et 
timor  transeat  in  charitatem,  ut  quia  quaercnti  nos 
Deo  per  contemptum  resistimus,  per  timorem  fugi- 
mus,  et  contemptu  quandoque  et  timore  postposito, 
solo  ei  amore  jungamur.  Paulisper  enim  •  etiam  ti- 
morem  ejus  discimus,  cujus  solius  dilectioni  inhae- 


*  AI.,  spicas,  hic  et  infra. 

*  Val.  Cl.,  plerique  Norm.  et  Sangerm.,  cum  se 
produxerit  fructus. 

^  Non  legitur  in  spica  in  Utic.  et  plur. 

*  Val.  Cl.,  in  tortura. 

^  Deest  ejus  in  Utic,  Becc,  Prat.  et  Sangerm. 

*  Corb.  Germ.,  Val.  Cl.  el  plcrique  Norm.,  cum 
terrenas. 

^  In  Turon.  et  Corb.  Germ.,  ad  ejus  prcecepta. 


«  In  German.,  Corb.  Germ.,  Begio,  etaL,  ventrem 
levamus.  Sic  quoque  legitur  in  Editis  etiam  vetust. 
Praelulimustamen  aliani  lect.,  mentem  levamus,  quae 
est  Mss.  Anglic.  et  Norni. 

^  Corb.  Geriii.  et  Vindoc,  etiam  timere  didicimus, 
eique  vi  soUusdHectionis  inJueremus.  Itaquoque  Laud., 
Val.  Cl.  ot  Turon.,  mutato  praeterito  didicimus  in 
praesens  disrinius.  At  Norm.,  cum  titnore  descissimus, 
eique,  etc 


S43 


SANCTI  GR  EGORU  MAGNl 


244 


remus.  Appdsitis  igitur  quasi  quibusdam  gradibus  A  rursum  mille  metitnr,  et  propheta  usque  ad  genu* 


profectus  nostri,  mentis  pedem  prius  per  timorem 
in  imo  ponimus,  et  postmodum  per  charitatcm  *  ad 
alta  amoris  levamus,  '  ut  ab  eo  quo  quisque  tumet, 
reprimatur  ut  timeat,  et  ab  oo  quod  jam  metuit, 
8id)Ievetur'ut  praesumat.  Hos  autem  virtutum  gradus 
non  magni  laboris  ^  est  prehendere,  cnm  ab  una  ad 
alteram  transitur. 

49.  Singularum  virtutum  gradus  sunt  varii,  Fidei 
incrementa,  —  Sed  subtilissima  disputatione  res  in- 
diget,  cum  mens  pensare  nititur,  in  una  eademque 
virtute  quibus  profectus  sui  gradibus  elevetur.  Ut 
enim  prima  elementa  virtutum,  fidcm  scilicel  et  sa- 
pientiam,  loquar,  obtineri  singula  perfecte  nequeunt, 
nisi  ad  haec  distinctis  ordinatisque  niodis,  quasi  qui- 


per  aquam  ducitur,  quia  cum  boni  operis  plenitudo 
tribuitur,  ad  hoc  usque  nostra  sapientia  augctur,  ut 
in  pravis  jam  actibus  minime  flectatur.  Hinc  namque 
per  Paulum  dicitur :  Remissas  manus  et  dissoluta  ge- 
nua  erigite,  et  gressus  rectos  farAte  pedibus  vestris 
(Heh,  xii,  12).  Aqua  ergo  ad  genua  pervenit  cum 
nos  percepta  sapientia  perfecte  ad  boni  operis  recti- 
tudinem  stringit.  Qui  iterum  metitur  mille,  et  pro- 
pheta  per  aquam  usque  ad  renes  ducitur,  quia  vide- 
licet  tunc  in  nobis  plenitudo  operis  excrescit  quando 
in  nobis  percepta  sapientia  omnem  quoque,  in  quan- 
tum  est  possibile,  delectationem  carnis  exstinxerit. 
Nisi  enim  carnis  delectatio  esset  in  renibus,  Psalmi- 
sta  minime  dixisset  :  Ure  renes  meos,  et  cor  meum 


busdam  gradibus,  ascendamus.  Ipsa  enim  fides,  quae  g  (PsaL  xxv,  2).  Aqua  igitur  ad  renes  venit  cum  dui- 


ad  bona  alia  perfecte  capessenda  nos  imbuit,  ple- 
nmque  in  exordiis  suis  et  nutat,  et  solida  est ;  et 
jam  certissime  habetur,  et  tamen  de  ejus  fiducia 
adhuc  sub  dubitatione  trepidatur.  Pars  namque  ejus 
prius  accipitur,  ut  in  nobis  postmodum  perfecte 
compleatur.  Si  enim  certo  gradu  in  credentis  mente 
non  proficeret,  requisitus  in  Evangeiio  pater  sanandi 
pueri  non  divisset :  Credo,  Domine,  adjuva  increduli- 
iatem  meam  {Marc,  ix,  23).  Adhuc  ergo  asccndebat 
ad  fidem  quam  jam  perceperat,  qui  uno  eodemque 
tempore  clamabat  se  et  jam  credere,  et  adhuc  ex 
incredulitate  dubitare.  Hinc  est  etiam  quod  Redem- 

ptori  nostro  a  discipulis  dicitur  :  723  Auge  nohis 
fidem  {Luc.  xvii,  5),  ut  quae  jam  accepta  per  initium 


cedo  sapientiae  etiam  incentiva  carnis  interimit,  ^  ut 
ea  quae  urere  mentem  poterant  delectationis  incendia 
frigescant.  Qui  adhuc  mensus  est  mille,  torrentem 
videlicet,  quem  propheta  pertransire  non  potuit,  de 
quo  etiam  dicit :  Quoniamintumueninta^jiueprofundm 
torrentis,  qui  non  potest  transvadari.  Percepta  namque 
perfectione  operis  ad  contemplationem  venitur.  In 
qua  scilicet  contemplatione  dum  mens  in  altum  du- 
citur,  sublevata  videt  in  Deo,  quia  non  potest  pene- 
trare  quod  videt,  et  quasi  tangit  aquam  torrentis, 
quam  pertransire  non  valet,  quia  et  intuetur  specu- 
lando  quod  libeat,  et  tamen  hoc  ipsum  perfecte  non 
valet  intueri  quod  libet.  Propheta  ergo  quandoque 
ad  aquam  pervenit,  quam  non  pertransit,  quia  ad 


fuerat,  quasi  per  augmenta  graduum  ad  perfectionem  n  contemplationem  sapientiae  cum  ad  extremum  duci 

•  ^^ •  •  •  •-  V  •        ■» 


veniret. 

[Vet.  XXII.]  50.  Sapientia  honorum  operum  ma^ 
gistra,  per  incrementa  tribuitur,  Diversi  ejus  gradus. 
— Ipsa  quoque  sapientia,  quae  esse  bonorum  operum 
solet  magistra,  anhelanti  menti  per  incrementa  tri- 
buitur,  ut  ad  eam  procul  dubio  magni  moderaminis 
gradibus  ascendatur.  Quod  bene  Ezechiel  propheta 
figurata  narratione  denuntiat,  qui  de  eo  viro  quem  in 
excelso  monte  viderat  narrat  dicens  :  Mensus  est  cu- 
hUos  mille,  et  transduxit  meper  aquam  usque  ad  talos, 
Rursumque  mensus  est  mille,  et  transduxit  me  per 
aquam  usque  ad  genua.  El  mensus  est  mille,  et  trans- 
duont  me  per  aquam  usque  ad  renes,  Et  mensus  es^ 
mille  ♦  torrentem,  quem  non  potui  pertransire,  quoniam 


mur,  ipsa  ejus  immensitas,  quae  ex  se  hominem  sub- 
levat,  ad  se  humano  animo  plenam  cognitionem  ne- 
gat,  ut  hanc  et  tangendo  amet,  et  tamen  nequaquam 
pertra^seundo  penetret. 
51.  His  emensis,  ad  contemplationem  pervenitur, — 

Beatus  igitur  Job  haec  incrcmenta  virtutum  724 
quia  distincte  hominibus  superno  munere  tribui 
conspexit,  gradus  vocavit,  quoniam  per  ipsos  ascen- 
ditur  ut  ad  coelestia  obtinenda  veniatur.  Sacri  itaque 
libri,  id  est  divini  eloquii,  memoriam  faciens,  dicit : 
Per  singulos  gradus  meos  pronuntiaho  illum,  quia  ni- 
mirum  ilie  ad  doctrinam  Dei  veraciter  ascendit,  qui 
ad  obtinendam  hanc  gradibus  sanctae  operationis  eru- 
perit.  Et  quasi  per  singulos  gradus  suos  librum  pro- 


intumuerunt  aqucB  profundw  torrentis,  qui  non  potes^  ^  nuntiat,  qui  percepisse  se  ejus  scientiam  non  per 


transvadari{Ezech.XL\n,  3-5).  Quid  namque  mille 
nario  numero  nisi  collati  muneris  plenitudo  signatur  ? 
Vir  itaque  qui  apparuit  mille  cubitos  metitur,  et 
propheta  per  aquas  usque  ad  talos  ducitur,  quia  Re- 
demptor  noster  cum  nobis  ad  se  conversis  boni  exor- 
dii  plenitudinem  tribuit,  dono  spiritalis  sapientia; 
prima  nostri  operis  vestigia  infundit.  Aquam  quippe 
osque  ad  talos  venire  est  jam  nos  per  acceptam  sa- 
pientiam  desideratae  rectitudinis  vestigia  tenere.  Qui 


verba  tantummodo,  sed  etiam  per  opera  demonstrat. 
Unde  adhuc  subditur  : 

Vers.  37.  —  Et  quasi  principi  offeram  eum. 

Omne  enim  quod  offerimus,  in  manibus  tenemus. 
Venienti  ergo  ad  judicium  principi  librum  offerre  est 
verba  praeceptorum  illius  in  actione  tenuisse.  Se- 
quitur  : 

GAPUT  XXI  [Vet,  XXIII,  Rec.  XV]. 

Vbrs.  38-40.  —  Si  adversum  me  terra  mea  clanuit, 


*  Ita  Corb.  Germ.,  Norm.,  Laud.,  Val.  Cl.  et  vet. 
Edit.  Legitur  amore,  in  Germ.  et  in  Ed.  recenl. 

'  Val.  d.,  ut  ah  eo  quod  quis  quietum  sentit,  et  re- 
primatur. 

^  Norm.,  Vindoc.  et  Val,  Cl.,  est perpendere.  Corb. 


Germ.  et  Laud.,  est  pendcre. 

*  Val.  Cl.  et  Gemet.,  torrentemque  non  potui. 

^  Val.  CI.,  ut  ea  quw  virilem  meniem  prem^bant, 
delectationisy  etc. 


S45 


MORALIUM  LiB.  XXIL  —  LN  GAPUT  XXXI  B.  JOB. 


246 


et  eum  ipsa  sulci  ejus  defleiil;  si  frucius  ejus  comedi 
ahsque  pecufUa,  et  animam  agricolarum  ejus  afflixi; 
pro  frumento  oriatur  mihi  tribulus,  et  pro  hordeo 
spina, 

52.  De  prcelatorum  injustitia  et  erratis,  minusper- 
fecti  clamant  et  non  dolent  ;perfecti  vero  tacent  et  lu- 
gent,  Perfecti  tanto  magis  de  alienis  damnis  dolent 
quanto  minus  de  suis.  —  Quid  est  clamare  terram, 
deflere  sulcos,  et  fructus  proprios  emendo  comedere? 
Cui  unquam  necesseest  suaemere?Quis  clamantem 
audivitterram  ?  Quis  sulcos  deflentes  vidit?  et  cum 
sulci  terrae  semper  ex  terra  sint,  quid  estquod  pro- 
nuntiatione  distincta  etclamasse  terra,  et  sulci  ejus 
cura  ea  deflessedenegantur?  Cum  enim  nihii  sit  aliud 
sulcus  terrae  quam  terra,  magnae  distinctionis  ratione 
non  caret,  dum  subjungit :  Et  cum  ea  suki  ejus  de- 
flent.  Qua  videlicet  in  re  quia  ordo  historiae  deficit, 
sese  nobis  intellectus  mysticus  quasi  apertis  jam  fo- 
ribus  ostendit.  Ac  si  patenter  clamet :  Quia  ratio- 
nem  litteraB  defecisse  cognoscitis.  nimirum  restat  ut 
ad  me  sine  dubitatione  redeatis.  Omnis  enim  qui  vel 
privato  jure  domesticam  familiam  regit,  vel  pro  uti- 
litate  communi  fidelibus  piebibus  praeest,  in  hoc 
quod  jura  regiminis  in  commissis  sibi  fidelibus  pos- 
sidet,  quid  aiiud  quam  terram  incolendam  tenet?  Ad 
hoc  quippe  divinadispensatione  caeteris  unusquisque 
praeponitur,  ut  subjectorum  animus,  quasi*  subacta 
lerra,  praedicationis  illius  semine  fecundetur.  Sed 
terra  contra  possessorem  clamat,  si  contra  eum  qui 
sibi  praeest  '  aliquid  justum  vel  privata  domus,  vel 
sancta  Ecclesia  murmurat.  Clamare  quippe  terram 
est  contraregentis  injustitiam  rationabiliter  subjectos 
dolere.  Ubi  recte  subjungitur  :  Et  cum  ea  sulci  ejus 
deflent.  Terra  enim,  etiam  nullis  operibus  exculta, 
plerumque  ad  usum  hominis  aliquod  alimentum  pro- 
fert,  exarata  vero  fruges  ad  satietatem  parit.  Et  sunt 
nonnuUi  qui  nullo  lectionis,  nullo  exhortationis  vo- 
mere  proscissi,  quaedam  bona,  quamvis  minima, 
tamen  ex  semetipsis  proferunt,  quasi  terra  necdum 
exarata.  Sunt  vero  nonnulli  qui,  adaudiendnm  sem- 
per  atque  retinendum  sanctis  praedicationibus  ac  me- 
ditationibus  intenli,  a  priori  menlis  duritia,  quasi 
qnodam  linguae  vomere  ^  scissi,  semina  exhortatio- 
nis  accipiunt,  et  fruges  boni  operis  per  sulcos  vo- 
luntariae  afllictionis  reddunt.  Saepe  vero  contingit  ut 
hi  qni  praesunt  injusta  aliqua  faciant,  fitque  ut  ipsi 
subjectis  noceant  qui  prodesse  debuerant.  725  Quae 
dum  rudes  quique  conspiciunt,  commoti  contra  re- 
ctorem  murmurant,  nec  tamen  valde  proximis  per 


A  compassionem  dolent.  Cum  vero  hi  qui  jam*  aratro 
lectionis  attriti  sunt,  atque  ad  frugem  boni  operis 
exculti,  gravari  vel  in  minimis  innocentes  aspiciunt, 
per  compassionem  protinus  ad  lamenta  convertuntur, 
quia  velut  sua  plangunt  ea  quae  proximi  injuste  pa- 
tiuntur.  Perfecti  namque  ^  cum  semper  de  spiritali- 
bus  moveantur,  tanto  sciunt  de  alienis  corporalibus 
damnis  ingemiscere,  quanto  jam  edocti  sunt  non  do- 
lere  de  suis.  Omnis  ergo  qui  praeest,  si  perversa  in 
subditis  exercet,  conlra  hunc  terra  clamat,  et  sulci 
deflent,  quiacontra  ejus  injustitiam  rudes  quidem 
populi  in  murmurationis  vocibus  erumpunt,  sed  per- 
fecti  quique  pro  pravo  ejus  opere  sese  in  fletibus 
afiligunt,  quodque  imperiti  clamant  et  ^  non  dolent, 
hoc  probatioris  vitae  subjecti  deflent  et  tacent.  Cum 

Q  clamante  ergo  terra  sulcos  plangere  est  per  hoc  unde 
multitudo  fidelium  juste  contra  rectorem  queritur 
uberioris  vitae  homines  ad  lamenta  pervenire.  Sulci 
itaque  et  ex  terra  sunt,  et  tamen  ^  aterrae  vocabulo 
distinguuntur,  quia  hi  qui  in  sancta  Ecclesia  men- 
tem  suam  labore  sanctae  meditationis  excolunt,  cae- 
teris  fidelibus  tanto  meliores  sunt,  quanto  per  ac- 
cepta  semina  fecundiores  operum  fruges  reddnnt.  Et 
sunt  nonnulli  qui,  sanctis  plebibus  praelati,  vitae  qui- 
dem  stipendia  ex  ecclesiastica  largitate  consequun- 
tur,  ^  sed  exhortationis  ministeria  debita  non  im- 
pendunt.  Contra  quos  adhuc  exemplum  sancti  viri 
recte  subjungitur,  cum  ab  eo  protinus  sub  infertur : 

CAPUT  XXU  [Rec.  XVI], 
Vers.  39.  —  Si  fructus  ejus  comedi  absqus  pecu^ 
C  nia. 

53.  Quantum  peccent  prcelati,  qui  bona  ecclesiastiea 
muti  comedunt.  Quantam  sollicitudinem  sibi  subditis 
debeant  qui  prwsunt.  — Fructus  etenimterrae  absque 
pecunia  comedere  est  ex  Ecclesia  quidem  sumptus 
accipere,  sed  eidem  Ecclesiae  •  praedicationis  pretium 
non  praebere.  De  qua  videlicet  praedicatione  auctoris 
voce  dicitur  :  Oportuit  te  committere  pecuniam  meam 
nummulariis,  et  veniens  ego  recepissem  utique  quod 
mum  erat  cumusura  (Matth.  xxv,  27).  Terraeigitur 
fructus  absque  pecunia  comedit,  qui  ecclesiastica  com- 
moda  ad  usum  corporis  percipit,  sed  exhortationis 
ministerium  populo  non  impendit.  Quid  ad  haec  nos 
pastores  dicimus,  qui  adventum  districti  judicis  prae- 
currentes,  officiumquidempraeconissuscipimus,  sed 
•p.  alimenta  ecclesiastica  muti  manducamus  ?  Exigimus 
quod  nostro  debetur  corpori,  sed  non  impendimus 
quod  subjectorum  debcmus  cordi.  Ecce  vir  sanctus 
tot  in  hoc  saeculo  pignoribus  obstrictus,  inter  occu- 


'  Corb.  Germ.,  Norm.,  Germ.  et  Laud.,  substrata 
terra. 

'  Editi,  aliquid  injustum ;  at  contra  sancti  Gregorii 
mentem  :  loquitur  enim  sanctus  Doctor  de  justis  que- 
relis  contra  praepositorum  injustitiam,  ut  palam  fit 
ex  sequentibus.  Caeterum  lectioni  nostrae  consentiunt 
Cod.  Anglic,  Norm.,  Laud.  et  Sangerm. 

^  Utic,  scissa,  quodetiam  prius  legebalur  in  Bec- 
censi ;  scissa,  referri  potest  ad  duritiam  mentis,  de 
qua  supra. 

*  Val.  Cl.,  aratro  actioyiis.  Laud.,  aratro  snlcatio' 
nis. 


«  Val.  Cl.,  cum  semper  de  defectibus  nonmoveantur 
corporalibus,  tanto  sciunt  dealienis  damnis  ingemiscere, 
Laud.,  moveanturnon  corporalibus,tanto  sciunt,  etc 

^  Depravatusesthic  locus  in  Germ.  et  recent.  Edi- 
tis,  maxime  defectu  negationis,  quam  supplevimus 
ex  nostris  Mss.  et  Angiic. ;  alias  sublata  particula 
non,  deficit  antithesis,  et  sermonis  gratia.  In  vet. 
Vulgatis  legitur  non  deflent  pro  non  dolent. 

^  AI.,  a  terra. 

^  Laud.,  exercitationis. 

^  Laud.,  prwdimtionis  friwtum. 


247 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


248 


paliones  inimmeras  liber  ad  studiuni  praedicationis  A 
fuit.  Qui  fructus  terrsenun  quani  sine  pecunia  come- 
dit,  quia  nimirumsubditis  verbuni  bonae  adraonitio- 
nis  reddidit,  a  quibus  fructus  corporeae  servitutis  ac- 
cepit.  Hoc  namque  debet  omnipotenti  Deo  omnis  qui 
praeest  populOjhoc  quimultiSjhocqui  paucioribus  prae- 
est,  ut  sicdebita  ministeria  a  subditis  exigat,quatenus 
ipse  etiam  quid  semper  admonitionisdebeatsollicitus 
attendat.  Omncsnamqu^  quisub  dispensatione  condi- 
toris  vicario  nobis  ministerio  jungimur  sub  uno  ac 
vero  Domino,  quid  nobis  aliud  726  nisi  invicem 
servi  sumus  ?  Cum  igitur  is  qui  subest  servit  ad  ob- 
sequiem,  restat  procul  dubio  ut  is  qui  praeest  serviat 
ad  verbum.  Cum  is  qui  subest  jussis  obtemperat, 
oportet  ut  is  qui  praeest  curam  sollicitudinis  ac  pieta- 
tis  impendat.  Sicque  fit  ut  dum  studiose  nunc  servire  g 
nobis  invicem  per  charitatem  nitimur,  quandoque 
cum  vero  Domino  communi  exsultatione  dominemur . 
[Vet,  XXIV,]  Sed  suntnonnuUi  qui  in  eo  quod  offi- 
cinm  praedicationis  exhibent,  aliis  invident  bonum 
quod  habent,  atque  ideojam  veraciter  non  habent. 
Quibus  recte  per  Jacobum  dicitur  :  Quod  si  zelum 
amarum  hahetis  inter  vos,  et  contentiones  sunt  in  cordi- 
husvestris,non  est  ista  sapientia  desursum  d^scendens, 
sed  terrena,  animalis,  diabolica  (Jac-  iii,  14, 15|.  Unde 
hic  quoque  cum  dictum  est :  Si  fructus  ejus  comedi 
ahsque  pecunia,  recte  subjungitur  : 

CAPUT  XXIII. 
Ibid.  —  Et  animam  a^ricolarum  ejus  afflixi. 

54.  EcclesiarumrectorsibiinproBdicatione  cooperan- 
tibus  non  invideat.  —  Agricolae  quippe  hujus  terrae  n 
sunt  hi  qui,  minori  loco  positi,  quo  valent  zelo, 
quanto  possunt  opere,  ad  eruditionem  sanctae  Eccle- 
siae  in  praedicationis  gratia  cooperantur.  Quos  vide- 
licet  terrae  hujus  agricolas  hoc  est  non  aiiligere,  eo- 
rum  laboribus  non  invidere,  ne  rector  Ecclesiae  dum 
soli  sibi  jus  praedicationis  vindicat,  etiam  aliis  recte 
praedicantibus  invidia  se  mordente  contradicat.  Pia 
etenim  pastorum  mens,  quia  non  propriam  gloriam, 
sed  auctoris  quaerit,  ab  omnibus  vult  adjuvari  quod 
agit.  Fidelis  namque  praedicator  optat,  si  fieri  valeat, 
\it  veritatem  quam  solus  loqui  non  sufficit  ora  cun- 
ctorum  sonent.  Unde  cum  Josue  duobus  in  castris 
remanentibus  atque  prophetantibus  vellet  obsistere, 
recte  per  Moysen  dicitur :  Quid  cemularis  pro  me  f 
Quis  tribuat  utomnis  populus prophetet,  et  det  eisDo- 
minus  spiritum  sutim  (Num,  xi,  29)  ?  Prophetare 
quippe  omnes  voluit,  qui  bonum  quod  habuit  aliis 
non  invidit :  Quia  igitur  beatus  Job  cuncta  haec  sus- 
pensa  intulit,  et  si  ea  minime  fecerit  sententia  se 
maledictionis  adstringit,  sequitur : 

CAPUT  XXIV  [Rec.  XVII]. 
Vbrs.  40.  —  Pro  frumento  oriatur  mihi  tnbuluSy  et 
pro  hordeo  spina, 

55.  Proslatis  sua  auctoritate  maU  utmtibus  oritur 


pro  frumento  iribulus,  et  pro  hordeo  spina.  —  Ac  si 
aperte  dicat :  Si  injustum  quid  erga  subditos  gessi, 
si  exegi  debita,  et  ipse  quod  debui  non  impendi,  si 
exercitationem  boni  operis  aliisinvidi,  pro  bonis  quae 
in  aeternum  reficiunt,  retribuantur  mihi  in  judicio 
mala  quae  pungunt.  Profrumentoquippetribulus,  et 
pro  hordeo  spina  oritur,  cum  in  retributione  ultima, 
dequaremuneratiolaboris  quaeritur,  punctio  doloris 
invenitur.  Et  notandum  quod  sicut  afrumento  hor- 
deum  distat,  quamvis  utrumque  reficiat  sic  atribulo 
spina,  quamvis  sit  utrumque  quod  pungat,  quia  tri- 
bulus  mollior,  et  ad  pungendum  semper  durior  est 
spina.  Ait  ergo  :  Pro  frumento  oriatur  mihi  tribulus, 
et  pro  hordeospina,  Ac  si  patenter  dicat :  Egisse  qui- 
dem  et  magna  me  et  minima  bona  scio,  sed  si  non 
ita  est,  pro  bonis  magnis  mala  minima,  et  pro  bonis 
minimis  mihi  respondeant  mata  majora.  Quamvis 
hoc  intelligi  et  aliterpotest.  Infrumento  quippespi- 
ritale  opus,  quod  mentem  reficil,  in  hordeo  auteni 
terrenarum  rerum  dispensatio  727  figuralur.  In 

qua  saepe  dum  servire  infirmis  atque  carnalibus  co- 
gimur,  *  quasi  sua  jumentis  alimenta  praeparamus, 
atque  ipse  nostrorum  usus  operum  quasi  more  hor- 
dei  habet  aliquid  de  admistione  palearum.  Et  ple- 
nimque  contingit  ut  rector  qui  praeest,  dum  injusta 
Gontra  subditos  exercet,  dum  nullo  bonos  blandi- 
mento  refovet,  dum,  quod  gravius  est,  bene  operan- 
tes  quosque  ex  invidia  affligit  etiam  quaedam  bona 
aliqnando  faciat,  ac  si  frumentum  serat,  seseque  in 
dispensandis  terrenis  rebus  ^  nonnunquam  non  ava- 
ritiae  studio,  sed  pro  utilitate  carnalium  misceat,  et 
sic  ejusdem  laboris  fructum  velut  messem  hordei  ex- 
spectet.  Sed  subjecti  quique  pro  eo  quod  in  maximis 
gravantur,  gaudere  in  ejus  bonis  minimis  nequeunt, 
2  quia  nec  hoc  opus  coram  Deo  placet,  quod  alte- 
rius  operis  injustitia  polluit,  nec  ipsa  terrenarum  re- 
rum  dispensatio  proutilitate  subditorum  suscipi  cre- 
ditur,  quando  is  qui  praeest  anhelare  per  avaritiam 
videlur.  Unde  fit  ut  ad  ipsa  etiam  pauca  bona,  quae 
fieri  inter  multa  mala  considerant,  non  laudes,  sed 
gemitus  reddant ;  atque  infirmantes  murmurent,  dum 
perpendunt  puri  operis  non  esse  quod  vident.  Ait 
ergo :  Si  adversum  we  terra  mm  clamat,  et  cum  ipsa 
sulci  ejus  d^flent ;  si  fnirCtus  ejus  comedi  absque  pecu- 
nia,  et  animam  agricohrum  ejus  afftixi^pro  frutnento 
oriatur  mihi  tribulus,  etpro  hordeo  spina.  Ac  si  aperte 
dicat :  Si  magna  quae  debui  sollicite  non  feci,  728 
punctiones  murmuris  a  subjectis  recipiam,  etiam  de 
bono  quod  feci.  Si  neglexi  exhibere  quod  foveat, 
juste  in  querelam  prosiiiens  eorum  lingua  me  pun- 
gat. 

56.  Pr(elati  a  malis  exemplis  prwbendls,  subditi  a 
temerariis  judiciis  caveant.  —  Qua  in  re  semper  solli- 
cita  consideratione  pensandum  est,  ne  aut  hiqni  prae- 
sunt  exempla  mali  operis   subjectis  praebeant,  eo- 


»  Laud.,  quasi  suavia  mentis  alimenta  prcepara-      nuerunt  Mss.  Anglic.  et  nostri,  necnon  vet.  Ed.  Pa- 
mus.  ris.  et  Basil. 

'  Defectu  duarum  vocularum  /ww  et  sed  luxatus 
erat  hic  locus  in  superioribus  Ed.  Erroris  admo- 


10,    Cl.    UOOll. 

3  Norm.  et  Laud.,  quia  nec  opus  placet  quod  alte- 
rius  operis. 


249 


MORALIUM  LIB.  XXIIL  —  IN  GAPUT  XXXII  B.  JOB. 


250 


ramque  vitain  suae  gladio  pravitatis  exstinguant ;  aut 
hi  qui  alJeno  regimini  subjacent,  facile  judicarc  au- 
deant  facta  rectorum,  atque  perhocquod  de  hisqui 
sibi  prselati  sunt  murmurant,  non  humano,  sed  ei  qui 
cuncta  disponit  divino  ordini  contradieant.  IUis  nam- 
que  dicitur  :  dvesmecB  his  quce  coneukata  pedibus  ve- 
stris  fuerani  pascehantur,  et  quce  pedes  vestri  turhave- 
rani,  hcec  bibehant  (Ezech.  xxxiv,  19).  Oves  enim 
turbata  pedibus  bibunt  cum  subjecti  ea  ad  exem- 
plum  vivendi  appctnnt  quae  praelati  quique  pravo 
opere  pervertunt.  At  contra  a  praelatis  hi  audiunt : 


A  Nos  enim  qtiid  sumus  f  Nec  contra  nos  est  murmur  ve- 
strum,  sed  contra  Dominum  {Exod,  xvi,  8).  Qui 
enim  contra  superpositam  sibi  potestatem  murmurat, 
liquet  quod  illum  redarguit  qui  eamdem  homini  po- 
testatem  dedit.  Tandem  beati  Job  plenas  mystica 
virtute  sententias,  in  quibus  contra  amicorum  verba 
respondit,  Deo  largiente  digessimus ;  nunc  superest 
ut  ad  Eliu  verba  veniamus,  quae  tanto  graviori  cir- 
cumspectione  pensanda  sunt,  quantoet  perjuventu- 
tis  audaciam  spiritu  ferventiore  proferuntur. 


PARS  QUINTA, 


CONTINENS    LIBROS    SEX. 


LIBER    VIGESIMUS    TERTIUS. 

Eorponuniur  cap,  xxxii  ct  xxxiii  usquc  ad  vcrsum  22,  ubi^  silente  Jobj  Eliu  junior  multa 

recta  et  sana^  sed  non  ncte  et  sana  intentione  edisserit. 


CAPUT  PRIMLli. 
729  Quo  Dei  consilio,  quibusve  modis  Job  probatus 
fuerit.  —  Praefationem  hujus  operis  toties  necessario 
repeto,  '  quoties  hoc  in  distinctione  voluminum  locu- 
tionis  meae  pausatione  succido,  ut  cum  legendi  exor- 
dium  sumitur,  prius  ipsa  memoriae  lectionis  causa  re- 
novetur,  et  tanto  robustiussurgat  doctrinaj  aedificium, 
quanto  ex  considerata  causae  origine  studiosius  poni- 
tur  in  mente  fundamentum.  Beatus  Job,  Deo  soli  sibi- 
que  cognitus,  in  tranquillitate  ad  nostram  notitiam 
perducendus  tactns  est  verbere,  ut  odorem  suarum 
\  irium  *  tanto  latius  spargeret,  quanto  more  aroma- 
tum  melius  ex  incensione  fragraret.  Noverat  in  bonis 
pie  subditos  regere,  eta  malis  sedistrictecustodire. 
Xoverat  bene  uti  rebus  habitis,  sed  nesciebamus  si 


B  sancti  viri  forte  ac  solidum  pectus  et  per  damna  re- 
rum  dolore  sterneret,  et  per  verba  conjugis  maledi- 
ctione  perforaret.  Sed  quot  vulnera  saeviens  intulit, 
tot  sancto  viro  nesciens  victorias  ministravit.  Nam 
fidelis  Dei  famulus,  uno  eodemque  tempore  inter 
vuluera  et  verba  deprehensus,  et  dolentem  camem 
aequanimiter  pertulit,  et  desipientem  conjugem  730 
prudenter  increpavit.  Antiquus  itaque  hostis,  quia 
vinci  se  in  domesticis  doluit,  protinus  exteriora  re- 
quisivit.  Amicosnamqueejusde  locissingulis,  quasi 
pro  exercenda  charitate  commovil,  eorumque  ora 
sub  specie  consolationis  aperuit;  sed  perhaecjacula 
increpationis  intorsit,  quae  eo  durius  cor  secure  au- 
dientis  infigerent,  quo  inter  ostensae  et  non  ser^^atae 
charitatis   tenebras  ^  improvise  vulnerarent.  Post 


patiens  permaneret  ablatis.  Noverat  quotidiana  Deo  q  hos  quoque  ad  contumelias  etiam  Eliu  junior  exci- 


pro  sanis  pignoribus  sacrificia  solvere,  sed  incertum 
erat  si  ei  gratiarum  sacrificium  et  orbatus  immolaret. 
Nc  quid  ergo  vitii  salus  tegeret,  dignum  fuit  ut  hoc 
doloraperiret.  Data  i.taque  est  contra  sanctum  virum 
hosti  callido  tentandi  licentia.  Qui  dum  bona  ejus 
iiiuUis  cognita  interimere  appetit,  etiam  bonum  pa- 
tieutiae  quod  latebat  ostendit ;  et  quem  se  angustare 
persequendo  credidit,  flagellis  auctum  et  in  exemplo 
dilatavit.  Nec  sine  gravi  arte  exercuit  licentiam 
quam  accepit.  Nam  combussit  greges,  exlinxit  fami- 
lias,  obruit  haeredes,  percussit  salutem  corporis,  et 
ad  intorquendum  gravioris  tentationis  jaculum,  lin- 
f?uam  ser^avit  uxoris  {Job  i,  ii,  ix,  etc),  quatcnus 


tatur,  ut  tranquillitatem  tantae  mansuetudinis  saltem 
dedignata  levitas  perturbaret  aetatis.  Sed  contra  tot 
antiqui  hostis  machinasstetitinvictaconstantia,  ste- 
tit  aequanimitas  infracta.  Nam  uno  eodemque  tem- 
pore  verbis  adversantibus  opposuit  pnidentiam,  re- 
bus  vitam.  Nemo  igitur  sanctum  virum,  quamvis  de 
illo  aperte  post  flagella  scriptum  sit :  In  omnibus 
his  non  peccavit  Joh  labiis  suis  (Ihid.,  ii,  10),  saltem 
postmodum  in  contentione  amicorum  aestimet  inter 
verba  deliquisse.  Satan  quippe  tentationem  illius 
expetiit ;  sed  Deus,  qui  hunc  laudaverat,  iii  seipso 
ejus  intentionem  certaminis  accepit.  Quisquis  ergo 
beatum  Job  deliquisse  in  suis  sermonibus  queritur, 


*  Ex  his  verbis  patet  divisio  totius  operis  in  supe- 
rioribus  Editionibus  neglecta ;  cujus  tamensunt  \e- 
stigia  qnaedam  in  vet.  £d.  in  quibus  ad  hunc  libruni 
praemittitur,  vel :  Incipit  quinta  pars  Moral.,  vel, 
totius  operis  pars  quinta.  In  \et.  Basil.  legitur :  quo- 
ties  ad  hoc  in  distinctione  columinum  tocutionis  metH 
pausatione  succedo.  In  Colbertino  alias  monast.  san- 


cti  Dionjrsii,  a  dccc  circiter  annis  descripto,  quoties 
hoc  in  distinctionem...  succedo.  Deficit  Codex  Germ. 
usque  ad  31,  et  Corb.  Germ.  usquc  ad  28,  exclu- 
sive. 

'  Vindoc.  et  Norm.,  tanto  largius.  Colbert.  habet. 
flagraret  pro  fragraret. 

3  Turon.  et  Norm.,  improvisa  vulnerarent. 


m 


SANGTI  GREGORU  MAGNI 


m 


quid  aliud  qnam  Deum,  qui  pro  illo  proposuit,  *  per- 
didisse  confitetur  ? 

2.  Antiqui  Patres  arbonbm  fructifem  smiles.  Eo- 

rum  fmctus  fuit  Chnstum  signare,  et  Ecclesiam.  — 

Quia  vero  antiqui  Patres  fructiferis  arboribus  sinii- 

les,  non  soluni  pulchri  sunt  per  speciem,  sed  etiam 

utiles  per  ubertatem,  sic  eorum  vita  pensanda  est, 

utcum  miramur  qua?  sit  viriditas  in  historia,  inve- 

niamus  et  quanta  sit  ubertas  in  allegoria ;  quatenus 

cum  blandum  est  quod  in  foliis  redolet,  cognosca- 

mus  et  quam  dulcc  sit  quod  in  fructibus  sapit.  Nulius 

qnippe  snperna)  adoptionis  gratiam  habuit,  nisi  qui 

hanc  per  cognitionem  Unigeniti  accepit.  Dignum  ita- 

que  est  ut  ipse  in  eorum  vita  et  lingua  resplendeat, 

qui  eos  ut  resplendere  mereantur  iliustrat.  Nam  cum 

in  tenebris  731  lucernae  lumen  accenditur,  prius 

lucerna  eadem,  quae  videri  caetera  efiicit,  vidctur. 

Unde  necesse  est  ut  si  vere  intendimus  illuminata 

cemere,  studeamus  mentis  oculos  ad  ipsum  illumi- 

nans  lumen  aperire.  Quod  et  in  eisdem  beati  Job 

sermonibus,   etiam  remotis   allegoriarum   umbris» 

quasi  depressis  altae  noctis  tenebris,  corusci  more 

pertranseuntis  intermicat,  cum  dicitur :  Scio  quod 

Redemptor  vieus  vivttj  et  in  came  mea  videbo  Deum 

(Job  XIX,  25).  Hocnimirum  in  nocte  historiae,  Pau- 

lus  lumen    invenerat,  cum  dicebat :  Omnes  in  Moyse 

baptizati  sunt  in  nube  et  in  mari,  et  omnes  eamdem 

escam  spiritalem  manducaverunt,  et  omnes  eumdem 

potum  spiritalem  biberunt.  Bibebant  autem  de  spiri- 

tali  consequente  eos  petra,  petra  autem  erat  Christus 

{I  Cor,  X,  2-4).  Si  igitur  Redemptoris  speciem  petra 

tennit,  cur  non  fignram  iilius  beatus  Job  insinuet, 

qni  eum  quem  voce  protulit  etiam  passione  signavit  ? 

Unde  et  non  immerito  Job  videlicet  dolens  dicitur, 

qnia  illins  in  se  imaginera  exprimit  de  quo  per  Isaiam 

longe  ante  annuntiatur  quod  dolores  nostros  ipse 

portavit  {Isai.  liii,  4).  Sciendum  quoque  est  qnod 

Redemptor  noster  unam  se  personam  cum  sancta 

£cclesia,  quam  assumpsit,  exhibuit.  De  ipso  enim 

dicltnr :  Qui  estcaput,  Christus(Ephes.  iy,  15).  Rur- 

snmque  de  ejus  Ecclesia  scriptum  est :  Et  corpm 

Christi,  quod  est  Ecclesia  (Coloss,  i,  24).  Beatus  igi- 

tnr  Job,  qui  Mediatoris  typum  eo  verins  tenuit  quo 

passionem  illius,  non  loquendo  tantummodo,  sed 

etiam  patiendo  prophetavit,  cum  in  dictis  factisque 

snis  expressioni  Redemptoris  innititur,  repente  ad 

significationem    corporis   aliquando   derivatur,    ut 

quod  Christum  et  Ecclesiam  unam  personam  credi- 

mns,  hoc  etiam  unius  personae  actibus  significari 

videamus. 

3.  Uxor  Job,  camales  Ecclesice ;  amici,  h(ereticos 
adumbrant.  —  Uxor  vero  ejus,  quae  euin  ad  maledi- 
cendum  provocat,  quid  aliud  quam  pravitatem  car- 
nalium  signat  ?  Qui  intra  sanctam  Ecclesiam  incor- 


A  rectis  moribns  positi,  eo  durius  vitam  fidclium  quo 
vicinins  premmit,  quia  dum  vitari  a  fidelibus  quasi 
fideles  nequeunt,  tanto  gravius  quanto  et  interius 
tolerantur.  [Vet.  II.]  Amici  vero  ejus,  qui  quasi  dum 
consnlnnt  invehuntur,  haereticorum  figuram  expri- 
mu])t^  qui  sub  specie  consulendi  agunt  negotium 
seducendi.  Unde  et  ad  beatum  Job  dum  pro  Domino 
verba  faciunt,  a  Domino  reprobantur,  quia  videlicet 
omnes  haeretici  dum  Deum  defendere  nituntur  offeu' 
dunt.  Unde  eis  apte  et  ab  eodem  viro  sancto  dicitur: 
Disputare  cum  Deo  cupio,  prius  vos  ostendmis  fabrica- 
tores  mendami,  et  cultoresperversomm  dogmatum  (Job 
XIII,  3,  4).  Constat  ergoeos  haereticorum  typum  ge- 
rere,  quos  sanctus  vir  redarguit,  cultui  perversoruyi 
dogmatum  deservire.  Quia  igitur  Job  interpretatur 

g  dolens,  quo  nimimm  dolore  vel  Mediatoris  passio, 
vel  sanctae  Ecclesiae  labor  exprimitur,  qua)  muUipIici 
praesentis  vitaj  fatigatione  cmciatur,  amici  (juoque 
ejns  ex  vocabulo  nominis  meritum  suae  indicant 
actionis.  Nam  Eliphaz  Latina  lingua  dicitur  ^  Dei 
contemptus.  Et  qnid  alind  haeretici  faciunt,  nisi  quod 
dum  falsa  de  Deo  sentiunt,  eum  superbiendo  con- 
temnnnt  ?  Baldad  interpretatur  vetustas  sola.  Bene 
antem  omnes  haeretici  in  his  quae  de  Domino  loquun- 
tnr,  dum  non  intentione  recta,  sed  appetitione  tem- 
poralis  gloriae  videri  praedicatores  appetunt,  vetustas 
sola  nominantur.  Ad  loquendum  quippe,  non  zelo 
novi  hominis,  732  sed  vitae  veteris  pravitate  con- 
citantur.  Sophar  quoque  Latino  scrmone  dicitur 
dissipatio  specnlae,  vel  ^  speculationem  dissipans. 

p  Mentes  namque  fidelium  ad  contcmplanda  superna 
se  erignnt ;  sed  dum  haereticomm  verba  pervertere 
recta  contemplantes  appetunt,  speculam  dissipare 
conantur.  In  tribns  itaque  amicomm  Job  nominibus 
tres  in  haereticis  perditionum  casus  exprimuntur. 

'  Nisi  enim  Deum  contemnerent,  nequaquam  de  illo 
perversa  sentirent ;  *  et  nisi  vetustatem  contraherent, 
in  novae  vitae  intelligentia  non  errarent ;  et  nisi  spe- 
culationem  bonornm  desimerent,  nequaquam  eos 
snperna  judicia  tamdistricto  examine  pro  verbomm 
snornm  culpa  reprobarent.  Contemnendo  igitur 
Deum,  in  vetustate  se  retinent ;  sed  in  vetustate  se 
retinendo,  pravis  snis  serinonibus  speculationi  re- 
ctorum  nocent. 

4.  Eliu  figura  doctorum  fidelium  sed  superborum. 
T>  —  Post  hos  quoque  Eliu  junior  in  beati  Job  expro- 
bratione  subjungitur,  ex  cujus  persona  videlicel 
species  quommdam  doctomm  fidelium  sed  tanien 
arrogantium  designatur.  Cujus  verba  non  facile  in- 
telligimus,  nisi  ea  ex  subsequenti  dominice  corre- 
ptione  pensemus.  Ait  namque  de  illo  Dominus  :  Quis 
est  ist^  involvens  sententias  sermonibus  imperitis  (Job 
xxxviii,  2)  ?  Cum  vero  dicit  sententias,  sed  non  addit 
protinus  quales,  vult  procul  dubio  bonas  intelligi- 


*  Turon.,  deliquisse. 

*  Mcmbrana)  Baluziana)  ictatc  sancti  Gregorii  non 
mnltum  inferiores,  in  quibus  pauca  supersunt  ex 
Moralibus,  Colbert.,   Vindoc,  Norm.,  Domini  cm-- 

emptm. 


^  Vindoc,  Pratel.,  etc,  speculam  dissipans. 

*  Norm.,  et  nisi  vetustatcs  contrahercnt.  Quaj  hic 
legimus  de  haereticis,  iisdem  pene  verbis  habentur 
in  praef.  generali,  cap.  7. 


m 


MORALIUM  LIB.  XXIII.  —  IN  CAPUT  XXXU  B.  JOB. 


254 


Nani  cnm  sententiae  nominantur,  nisi  etiam  *  malae  j^ 
dicantnr,  maI<B  sentiri  non  possunt.  In  bono  enim 
semper  sententias  accipimas  qu8B  sine  reprobationis 
adjectione  ponuntur,  sicut  scriptum  est  :  Sapientior 
sibi  videtur  piger,  septem  viris  loquentibm  sententias 
(Prov,  XXVI,  16).  Quod  vero  dicitur,  quia  ejus  sen- 
tentiae  imperitis  sermonibus  involvuntur,  hoc  sum- 
mopere  ostenditur,  quia  ab  eo  cnm  elationis  fatuitate 
proferuntur.  Magna  quippe  in  eo  imperitia  esthumi- 
liter  dicere  nescire  quod  dicit,  et  veritatis  sensibns 
eiationis  verba  miscere. 

[Vet.  III,]  5.  Aliqmndo  mala  bene,  et  bona  male 
dkuntur,  —  Omne  enim  quod  dicitur  quadripartita 
potest  qualitate  distingui  :  si  aut  mala  male,  aut  bo- 
ua  bene,  aut  mala  bene,  aut  bona  male  dicantur. 
Male  enim  malum  dicitur,  cum  res  perversa  snade-  -p 
tur,  sicut  scriptum  est  :  Benedic  Deo,  et  morere  (Job 
II,  9^.  Bonum  bene  dicitur,  cum  recte  recta  praedi- 
cantur,  sicut  Joannes  ait  :  Agite  panitentiam,  appro" 
pinquavit  enim  regnum  ca^lorum  (Matth,  iii,  i).  Ma- 
lum  bene  dicitur,  quando  per  os  dicentis  idcirco 
vitium  exprimitur,  ut  reprd)etur,  sicut  Paulus  ait : 
FemincB  eorim  immutaverunt  naturalem  usum  in  eum 
qui  est  contra  naturam  (Rom,  i,  26 j.  Qno  loco  exse- 
cranda  qnoque  viromm  facinora  snbdidit ;  sed  hones- 
te  inhonesta  narravit,  nt  multos  ad  honestatis  for- 
mam  inhonesta  narrando  revocaret.  Male  antem  bo- 
nnm  dicitnr,  cum  rectum  aliqnid  recto  stndio  non 
profertnr,  sicnt  illnminato  caeco  Pharisaei  dixisse 
perhibentnr  :  Tu  sis  discipulus  (jus  (Joan,  ix,  28/ 
Qnod  maledictionis  ntiqne  dixernnt  stndio,  non  ora-  ^ 
tionis  voto.  Vel  sicnt  Calphas  ait :  Expedit  unum  * 
hominem  mori  pro  populOj  ut  non  tota  gens  pereat 
(Joan,  XI,  50/  Bonnm  qnippe,  sed  non  bene  locntns 
est,  qnia  dnm  cmdelitatem  necis  appetiit,  redem- 
ptionis  gratiam  prophetavit.  Hoc  igitnr  modo  Elin 
quoqne  dicere  non  bene  bona  reprehenditnr,  quia  in 
bis  quae  veraciter  loqnitnr  arroganter  inflatnr.  Qni 
in  eo  speciem  arrogantinm  signat,  qno  per  sensnm 
rectitndinis  in  tnmoris  verba  se  elevat. 

733  6.  In  amicorum  Job  reconciliatione,  agno^ 
scenda  hcereticarum  conversio.  Eorum  sacrificia  Deo 
non  placent,  sed  quce  ab  Ecclesia  offeruntur,  —  Sed 
qnid  est  qnod  tres  amicos  reconciliari  per  septem 
sacrificia,  divina  voxpraecipit ;  Elin  verosnbunius 
tantummodo  sententiae  increpatione  derelinqnit,  nisi 
qnod  nonnnnqnam  haeretici,  divina)  gratiae  targitate 
perfnsi,  ad  nnitatem  sanctae  Ecclesiae  redennt  ? 
Qnod  bene  ipsa  amicornm  reconciliatione  signatnr, 
pro  qnibns  tamen  beatns  Job  exorare  praecipitur, 
qnia  nimiram  haereticoram  sacrificia  accepta  Deo 
esse  non  possnnt,  nisi  pro  eis  nniversalis  Ecclesiae 
nianibos  offerantnr,  ntejns  meritis  remedium  salutis 


D 


inveniant,  quam  verborum  suorum  jaculis  impn- 
gnando  feriebant.  Unde  et  septem  pro  eis  sacrifi- 
cia  memorantnr  oblata,  qnia  dum  septiformis  gratiae 
Spiritum  confitentes  accipinnt,  qnasi  septem  obla- 
tionibus  expiantur.  Hinc  in  Joannis  Apocalypsi  per 
septenarium  Ecclesiarnm  numernm,  nniversalis  Ec- 
clesia  designatur  (Apoc,  i,  iij.  Hinc  per  Salomonem 
de  sapientia  dicitur  :  Sapieniiacedificavitsibidomum, 
excidit  columnas  septem  (Prov.  ix,  1/  Ipso  ergosacri- 
ficiorum  nnmero  reconciliati  haeretici  quid  prins  fne- 
rint  cxprimunt,  qui  perfectioni  septiformis  gratiae 
nonnisi  redeundo  junguntur.  Bene  aulem  tauros  pro 
se  et  arietes  obtnlisse  describnntur.  In  tanro  qnippe 
cervix  superbiae,  in  ariete  antem  dncatus  gregum 
seqnentium  designatnr.  Qui  itaqueestpro  eis  tanros 
arietesque  mactare,  nisi  eorum  snperbum  ducatnm 
interficere,  ut  de  se  hnmilia  sentiant,  et  post  se  corda 
innocentinm  jam  non  seducant  ?  Cervice  enim  tu- 
menti  ab  Ecclesiae  universitate  resilierant,  et  infir- 
mos  post  se  populos  quasi  sequentes  greges  trahe- 
bant.  Veniant  igitnr  ad  beatum  Job,  id  est  revertan- 
tur  ad  Ecclesiam,  et  septenario  sacrificio  tauros  et 
arietes  mactandos  ofTerant,  ^  qui  ut  nniversali  Eccle- 
siae  conjnngantnr,  humilitate  interveniente,  interfi- 
ciant  quidquid  prins  tumidnm  de  snperbo  ducatu 
sapiebant. 

[Vet,  IV,]  7.  Non  reconciliantur  qui  recte  prcedi-' 
cando,  vanoe  glorioe  serviunt,  sed  scepissime  reproban- 
tur,  —  Elin  vero  per  quem  vanae  gloriae  amatores 
signati  sunt,  *  intra  sanctam  Ecclesiaoi  constitnti, 
qui  ea  qnae  recte  sentinnt  humiliter  proferre  con- 
temnnnt,  neqnaqnam  per  sacrificinm  reconciliari 
praecipitnr  qnia  arrogantes  qnidem,  sed  tamen  fide- 
les,  pro  eo  qnod  jam  intns  sunt,  per  septem  sacrifi- 
cia  revocari  non  possunt.  Quos  tamen  sub  Eliu  spe- 
cie  sententia  divina  redargnit,  atqne  in  eis  non 
veritatis  sententias,  sed  elationis  mentem  ac  verba 
*  reprehendit.  Qnae  nimirnm  reprehensio  qnid  alind 
signat,  nisi  qnod  eos  intra  positos  snpernae  distri- 
ctionis  increpatio  vel  per  flagellnm  corrigit,  vel  per 
jnstnm  examen  sibimetipsis  relinqnit  ?  Tales  qnippe 
intra  sanctam  Ecclesiam  recta  qnidem  praedicant, 
sed  tamen,  Deo  judice,  audire  merentur  adversa, 
qnia  per  ea  bona  quae  non  propria  proferant,  non 
anctoris  sni  gloriam,  sed  propriam  landem  qnaernnt. 
Unde  hoc  quoqne  cante  pensandnm  est,  quod  divina 
voce  de  Eliu  dicitur  :  (juis  est  iste  (Job  xxxviii,  2)  ? 
Prima  qnippe  exprobratio  est  talis  interrogatio. 
Nam  Quis  est  iste  non  dicimns,  nisi  de  eo  ntiqne 
qncm  nescimus.  Nescire  autem  Dei  reprobare  est ; 
unde  quibusdam  quos  reprobat  in  fine  dicturus  est : 
Nescio  vos  unde  sitis,  discedite  a  me,  omnes  operarii 
iniquitutis(Luc,  xiii,  27;.  Qnid  estergo  734  de  hoc 


'  lu  Editis,  male  dicuntur,  sed  mendose  :  mens 
^ancti  Gre^orii  est,  sententias  in  bonam  scmper 
parteni  accipiendas,  nisi  aliqnid  addatur  quo  repro- 
licntnr. 

•  Deest  hominem  in  tribns  Norm.,  in  Baluz.  et 
Colb. 

'  In  oamibus  Editis  et  in  nonuuliis  Mss.  vitiatus 


est  sensns,  mutatione  vocnlae  qui  in  mia,  Similia  legc 
praefat.  sancti  Gregorii  nnm.  18,  noi  non  quia,  scd 
qui  occurrit. 

*  Additur  in  Editis,  etiam,  sed  non  legitur  in  Mss., 
nec  aliunde  reqniritur. 

5  Subjicitur  m  Vulgatis  (umida.  Abcst  a  Mss.,eo- 
dem  sensu  remanente. 


255 


SANGTl  GREGORU  MAGNI 


256 


arrogante  requirerc  :  Qtiis  est  iste  ?  nisi  aperte  dicere  :  A 
Ego  arrogantes  nescio,  id  est  eorum  vitam  in  sa- 
pientiae  meae  virtute  non  approbo,  quia  dum  laudibus 
humanis  inflantur,  a  vera  gloria  aeternae  retributionis 
inanescunt.  Cujus  dum  sententias  minime  respuit, 
sed  tamen  eum  ipsum  qui  illas  protulit  reprehendit, 
quasi  aperte  insinuat,  dicens  :  Novi  quffi  dicit,  scd 
ignoro  qui  dicit,  quia  veraciter  prolata  approbo,  sed 
eum  qui  de  bonis  qu?e  profert  extollitur  non  agno- 
sco. 

8.  Optimi  prwdicatoris  imago  eoolmia,  Bom  vix  sine 
periculo  innotescunt,  Qui  sapit,  studeat  essc  sapiens, 
non  videri.  —  Ut  vero  apertius  ostendamus  in  elatio- 
nis  jactantia  Eliu  quam  turpiter  defluat,  formam 
prius  ostendere  boni  praedicatoris  debemus,  quate- 
nus  ex  statu  hujus  rectitudinis  monstretur  liquido  q 
fortitudo  quam  prava  sit  incurvationis.  Sanctae  uni- 
versaiis  Ecclesiae  spiritalis  quisque  praedicator  in 
cunctis  qua)  dicit  *  solerti  cura  se  inspicit,  ne  in  eo 
quod  recta  praedicat  vitio  se  elationis  extollat  ;  ne 
vila  a  lingua  discordet  ;  ne  pacem,  quam  in  Ecclesia 
nuntiat,  in  seipso,  dum  bene  dicit,  et  male  vivit, 
amittat.  Sed  studet  summopere  coutra  maledicos 
rumores  adversantium  et  defendere  loquendo  quod 
vivit,  et  ornare  vivendo  quod  dicit.  Nec  in  his  omni- 
bus  suam,  sed  auctoris  gloriam  quaerit  ;  atque 
omnem  *  sapientiai  gratiam,  quam  ul  loqueretur  ac- 
cepit,  non  suis  se  aestimat  meritis,  sed  eorum  inter- 
cessionibus  pro  quibus  loquitur  accepisse.  Sicque 
dnmse  infra  dejicit,  superesl,  quia  suaenimirum  ma- 
gis  mercedi  proficit,  quod  bona  quae  exercere  praevalet  n 
alienis  meritis  reddit.  Indignum  se  omnibus  judicat, 
etiam  cum  dignius  cunctis  vivat.  Scit  enim,  quod 
bona  quae  innotescunt  hominibus,  sine  periculo  esse 
vix  possunt.  Et  quamvis  sapientem  se  esse  sentiat, 
vellet  tamen  esse  sapiens,  nec  videri,  atque  hoc  sibi 
omnimodo  quod  loquendo  proditur  pertimescil  ;  et 
si  liceat,  tacere  appetit,  dum  esse  '  multis  tutius 
silentium  cernit,  eosque  esse  feliciores  putat,  quos 
intra  sanctam  Ecclesiam  locus  inferior  per  silentium 
occultat  ;  et  tamen  ut  sanctam  Ecclesiam  defendat, 
quia  ad  loquendum  vi  charitatis  impcllitur,  ex  ne- 
cessitate  quidem  officium  locutionis  suscipit,  sed  ex 
magno  desiderio  otium  *  taciturnitatis  quaerit.  Hoc 
servat  voto,  illud  exercet  ministerio.  Hanc  autem 
dicendi  formulam  arrogantes  ignorant.  Neque  enim 
loquuntur  quia  causae  eveniunt,  sed  causas  evenire 
appetnnt  nt  loquantur.  Quorum  nunc  Eliu  speciem 
signat,  qui  inlocutione  suaimmenso  sevitio  elatio- 
nis  exaltat.  Igitur  finitis  beati  Job  sermonibus,  sub- 
ditur  : 

^AP.  xxxii,  Vers.  7.  —  Omiserunt  aut^m  tres  viri 
isti  respondere  Job,  eo  quodjustus  sibi  videretur. 


[Vet.  V,  Rec.  II.]  Hoc  quod  de  eo  dicitnr  :  Eo 
quod  justus  2  sibi  videretur,  sacraehujus  scriptor  hi- 
storiae  ad  amicorum  judicium  retulit,  non  autem 
beatum  Job  de  elationis  tumore  reprobavit.  Sequi- 
tur  : 

CAPUT  II. 

Vers.  2.  —  Et  iratus,  indignatu^qm  est  Eliufilius 
Bara^hel  Buzites,  de  cognatione  Ram, 

9.  Per  Eliu,  ejusque  patrem  et  cognationem,  sigmn- 
tur  superbi  veras  fidei  tenaces.  —  Bene  haec  ipsa  vel 
ejus,  vel  parentis,  vel  loci,  vel  cognationis  nominJi 
notam  propriae  exprimunt  actionis.  Eliu  quippe  in- 
terpretatum  sonat,  Deus  meus  iste,  vel  Deus  Dominns. 
Per  quera,  sicut  superius  diximus  (Num.  7),  designa- 
tnr  recta  735  fides  arrogantium  *  intra  Ecclesiam 
positorum.  Unde  eis  et  hoc  ipsum  ejnsetiam  nomen 
congruit.  Nam  qnamvis  juxta  dominica  praicepta  non 
vivant,  Deuin  tamen  dominnm  esse  recognoscunt  ; 
qniain  veritate  carnis  etiam  formam  Deitatis  intelli- 
gnnt,  sicut  per  Prophetam  dicitur  :  Scitote  quod  Do- 
minus  ipse  est  Deus  (Psal.  xcix,  3j.  Barachel  vero 
interpretatum  dicitur  '  benedictio  Dei,  Buzites  au- 
tem  contemptibiiis.  Quod  arroganter  praedicantibus 
bene  utmmque  concordat,  quia  in  praedicationis  fa- 
cundia  bendictionem  quidem  gratiae  divinae  perci- 
piunt,  sed  in  elatis  suis  moribus  esse  eam  contenjpti- 
bilem  ostendunt.  Ipsa  qnippe  quae  acceperunt  bona, 
eo  despicabilia  faciunt,  quo  nequaquam  eis  bene  uti 
noverunt.  Apte  autem  etiam  de  cognatione  Rani  di- 
citnr.  Ram  qnippe  interpretatur  excelsus.  Excelsus 
namque  est  fidelium  populus,  qui  hujus  vit»  infima 
et  abjecta  contemnit.  Excelsi  sunt  qui  dicere  cum 
Panlo  noverunt  :  ^  Nostra  conversatio  in  cwlis  esl 
{Philip.  iii,  20).  Eliu  itaque  de  cognatione  Ram  dici- 
tnr,  qnia  unusquisque  praedicator  arrogans  inlra 
universalem  Ecclesiam  positus,  sanctis  populis  fidei 
veritate  sociatnr,  quamvis  ab  eorum  vita  elationis 
pravitate  disjungatur.  Sequitur  : 

CAPUT  III  [Rec.  III]. 
Vbrs.  2,  3.  —  Iratus  est  aut^m  adversus  Job,  eo 
quod  jmtum  se  diceret  coram  Deo.  Porro  adversns 
amicos  ejus  indigmtus  est,  eo  quod  non  invenissent 
respansionem  ratiombilem,  sed  tantummodo  condem- 
nassent  Job. 

10.  Hi  simul  hoereticos  premunt  recte  prcedicando, 
et  Ecclesiam  superbiendo.  —  Solerter  intuendum  esl 
quod  beatum  Job  ideo  reprehendit  quod  coram  Deo 
se  justum  esse  dixerit  ;  amicos  vero  ejus  ideo  re- 
darguit,  quod  condemnantes  eum  responsioneni 
contra  illum  rationabilem  non  dederunt.  Istis  nam- 
que  indiciis  aperte  colligitur  quod  per  eunr  species 
amatomm  vanae  giori»  designatur.  Job  quippe  de 
praesumpta  justitia,  amicos  vero  ejns  de  stnlta  re- 


*  Tnron.,  solerter  curare  inspicit. 

*  Vindoc,  Ebroic.  et  alii  Norm.,  sapientiw  glv- 
riam. 

^  Ita  Baluz.,  Colb.,  Norm.  et  vet.  Edit.  Paris.  ac 
Basil.  Recent.  Iiabcnt  multv  tutius.  In  iisdeni  Norm., 
Vindoc.  et  aliis,  eosque  esse  feliciores.  Ubi  in  Editis 
habes,  eosque  se  feliciores. 


*  Baluz.,  et  Colb.,  taciturnilas. 
^  Norm.  et  Vind.,  sibi  esse  videretur. 
®  Unus  ex  Ebroic,  contra  snnctam  Ecclesiam.  Vin- 
doc  cl  alii  Norm.,  intra  sanctam  Ecclesiam. 
^  Vindoc  et  plerique  Norni.,  benediclio  Domini . 
•*  Vindoc,  nostra  autem  convei^satio. 


257 


MORALIUM  LIB.  XXHI.  —  IN  CAPUT  XXXII  B.  JOB. 


258 


sponsione  redarguit.  Cuncti  eniin  vanae  glorije  sec- 
tatorcs,  ^  dnni  se  onniibus  prajferunt,  alios  ([uideni 
dc  fatuis  sensibus,  alios  auteni  de  indignis  nieritis 
roprehendunt ;  id  est,  alios  censent  nibii  scire,  alios 
nou  bene  vivere.  Et  (juamvis  juste  oinnes  extra 
Ecclesiani  positos  prava  sentire  redarguant,  tainen 
etiani  eos  qui  intus  sunt  pro  vitae  despectu  contein- 
nunt,  et  contra  illos  ex  inagnitudine  recte  sentiendi, 
contra  istos  vero  quasi  ex  nierito  bene  vi^endi  su- 
perbiunt.  [Vet.  VI.]  Bene  autem  Eliu  modobeatum 
Job,  modo  amicos  ejus  increpare  perhibetur,  quia 
amatores  vanae  gloriae  aliquando  intra  sanctam  Eccle- 
siam  constituti,  et  adversarios  premunt,  dum  vera 
praedicant,  et  ejusdem  sanctae  Ec^Iesiae  moribus 
contradicunt,  dum  de  ipsa  pracdicatione  gloriantur. 
Premunt  adversarios  virtute  dicti,  premunt  sanctam 
Ecclesiam  qualitate  dicendi.  Illos  praedicatione  ve- 
ritatis,  istam  vitio  elationis  impugnant.  Sequitur : 

CAPUT  IV. 

Vbrs.  4,  5.  —  Igitur  Eliu  exspectuvit  Joh  loquen- 
iem,  eo  qtiod  seniores  essent  qui  loquehantur.  Cum 
autem  vidisset  *  quod  tres  respondere  non  potuissent, 
iratus  est  vthemenUr. 

11.  Non  nisi  post  hwreticorum  certamina  prodiere 
acuti  sensus  et  perplexior  indago  verhorum.  —  Quam- 
vis  sancta  Ecclesia  sit  procul  dubio  adversariis  snis 
antiquior,  quia  de  illa  ipsi,  non  autem  exiit  ipsa  de 
illis,  sicut  de  eis  per  Joannem  736  dicitur:  Ex 
nohis  exierunt,  sed  non  erant  ex  nohis  (IJoan.  ii,  19) ; 
recte  tamen  eisdem  adversariis  Eliu  junior  fuisse  de- 
scribitur,  quia  nimirum  '  post  exorta  haereticorum 
bella,  esse  intra  sanctam  Ecclesiam  fastu  scientiae  in- 
flati  arrogantes  coeperunt.  Cum  enim  graviora  ho- 
8tium  prodiere  certamina,  tunc  sunt  profecto  subti- 
liora  sensuum  spicula  requisita,  tunc  argumentorum 
obstacuia,  tuiic  perplexior  indago  verborum.  Quae 
sape  viri  ferventes  ingenio,  dum  congrue  inveniunt, 
arroganter  intumescunt ;  et,  quod  per  elationis  vi- 
tium  plemmque  contingit,  iisdem  acutis  sensibus 
qaibos  hostem  feriunt,  prosternuntur,  dum  in  his 
quae  recte  de  Deo  sentiunt,  non  Dei,  sed  suam  glo- 
riam  quaerunt.  Unde  Eliu  quoque  multa  quidem  re- 
cte  loquitur^  et  tamen  divina  voce,  ac  si  perversa 
dixerit,  increpatur.  Cum  vero  dicitur  quia  Eliu  ex- 
spectavit  Job  loquentem,  eo  quod  seniores  essent 
qni  loqnebantur,  aperte  beato  Job  non  pro  sua, 
sed  pro  amicorum  reverentia  honorem  reservasse 
monstratur,  quia  videlicet  arrogantes  intra  positi 
eamdem  sanctam  Ecclesiam,  quam  defendunt,  despi- 
ciunt ;  et  plerumque  contingit  ut  plus  ingenia  male 
sapientium  quam  simplicem  vitam  innocentium  vene- 
rentur,  plusreserventlinguis  extra  loquentium  quam 
meritis  intra  positorum,  quamvis  utrisque  ex  diverso 
obvient,cum  et  ab  illis  rectitudine  sensuum,et  a  san- 
ctaEccIesia  morum  pravitate  discordent.  Sequitur : 

*  Norm.  et  Vindoc,  dum  se  in  omnihus  prceferunt. 

*  Baluz.,  Colb.,  Prat.,  quod  respondere  non  potuis- 
went ;  omittitur,  tres, 

*  Toron.,  fofl  exorta  inimicorum  hella.  Series  ser- 
monis  postalat  ut  legitur  h(ereticorum,  non  tmmtco- 
rnwi. 


A  CAPUT  V. 

Vers.  6,  7.  —  Respondensque  Eliu  fiUus  Barachel 
Buzites,  dixit :  Junior  snm  tempore,  vos  autem  anti- 
quiores :  idcirco  demisso  capite  reritus  sum  indic^re 
vohis  meam  sententiam.  Speraham  enim  quod  cetas 
prolixior  loqueretur,  et  annonm  multitudo  doceret 
sapientiam. 

12.  Tacere,  stepe  est  sapere.  —  Cuncta  haec,  quae 
ab  eo  per  tuinorein  superbiae  proferuntur,  cursiin 
potius  perstringenda  sunt  quam  attentius  exponenda. 
Quae  cniin  soliditate  gravitatis  carent,  expositionis 
subtilitate  non  indigent.  Sed  solum  puto  breviter  in- 
timandum  quod  Eliu  quandiu  pro  aetatis  suae  respe- 
ctu  tacuit,  sapientior  fuit ;  cum  vero  in  aliis  annorum 
multitudinem,  semetipsum  praeferens,  despicit,  quam 

B  pueriliter  desipiat  ostendit.  Nam  contra  ejus  sen- 
tentiam  et  aetas  prolixior  loquitur,  et  per  annorum 
multitudinem  sapientia  docetur,  quia  etsi  longaevitas 
sensum  non  praebet,  *  usu  tamen  vehementer  exer- 
cet.  Sequitur  : 

CAPUT  VI  [Bec.  IV]. 

Vers.  8.  — Sed,  ut  video,  spiritus  est  inhominihus, 
et  inspiratio  Omnipotentis  dat  intelligentiam, 

13.  Quatuor  species  tumoris  in  arrogantihus :  prima, 
honum  a  semetipso  hahere  se  credere ,  secunda,  sihi 
pro  suis  meritis  datum.  Gratia  non  datur  pro  meritis. 
Tertia  honum  aliquod  falso  sihi  trihuere;  quarta  sihi 
soli,  despectis  cceteris,  illud  vindicare.  —  Haec  recte 
diceret  si  eamdem  intelligentiam  sibi  prae  caeteris 
non  arrogaret.  Neque  enim  prava  condemnatio  est 

G  ex  eo  bono  quod  communiter  datur  private  gloriari, 
scire  bonum  unde  acceperit,  et  nescire  quomodo 
bono  uti  debeat  quod  accepit.  [Vet.  VII.]  Quatuor 
quippe  sunt  species  quibus  omnis  tumor  arrogantiuin 
demonstratur,  cum  bonum  aut  a  semetipsis  habere 
se  aestimant,  aut  si  sibi  datum  desuper  credunt, 
pro  suis  se  hoc  accepisse  meritis  putant ;  aut  certe 
cum  jactant  se  habere  quod  non  habent ;  aut,  de- 
spectis  caeteris,  singulariter  videri  appetunt  habere 
quod  haLent.  A  semetipso  enim  bonum  se  habere  ja- 
ctabat,  cui  per  Apostolum  dicitur :  Quid  autem  hahes 
quod  non  cu:cepisti,  737  qnid  gloriaris  quasi  non  ac- 
ceperis  (I  Cor.  iv,  7)  ?  Rursum  ne  dari  nobis  bonum 
gratiae  pro  nostris  praecedentibus  meritis  crederemus, 
idem  Apostolus  admonet,  dicens  :  Gratia  estis  sal- 

D  vati  per  fidem,  et  hoc  non  ex  vohis,  °  sed  Dei  donum 
est,  non  ex  operihus,  ut  ne  quis  glorietur  (Ephes.  ii, 
8,9).  Qui  etiam  de  semetipso  ait :  Qui  priusfuihla- 
sphemus,  et  persecutor,  et  contumeliosus ;  sed  miseri" 
cordiam  consecutus  sum  (I  Tim.  i,  13).  Quibus  verbis 
aperte  declarat  quod  gratia  ^  non  pro  meritis  tribua- 
tur,  dum  ex  seipso  docuit  et  quid  de  malitia  meruit, 
et  quid  de  benevolentia  accepit.  Rursum  nonnulli 
jactant  se  habere  quod  non  habent,  sicut  divina  voce 

^  Editi,  usum  tamen...  exercet.  Melius  in  Mss..  usu, 
^  Vindoc,  Dei  enim  donum  est,  omisso,  sed,  De- 

est  etiam  in  Norm.,  Baluz.  et  Colb. 
®  Norm.  et  Vind.,  non  meritis  tribuatur»  Utrum- 

que  Augustinianum  sensum  sapit. 


259 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


m 


per  prophetam  de  Moab  dicitur :  ^  Superhiam  ejus,  A  ctae  Ecclesiae  adversarios  conspiciunt,  non   in  eis 

el  arrogantiam  ejUS  egO  novi,  et  qnod   non  Sit  *  jtlXta         annn«    tAnmArnm     an^l     intnntmnom    cAlAnt    nonftarr» 


eum  virtus  ejus  (Jerem.  xlviii,  29, 30).  Et  sicut  angelo 
Ecclesiae  ^  Laodiceae  dicitur :  Quia  dicis  quod  dives 
sum,  et  locupktatus,  et  nullius  egeo  ;  et  nescis  quia  tu 
es  miser,  et  miserahHis,  et  pauper,  et  ccecus,  etnudtis 
(Apoc.  III,  17).  Rursuni  nonnulli,  despcctis  caeteris, 
videri  appetunt  singulariter  bonum  habere  quod  ha- 
bent.  Unde  et  Pharisaeus  idcirco  de  templo  absque 
justificatione  descendit  (Luc,  xviii,  14),  quia  bono- 
rum  operum  merita  sibi  quasi  singulariter  tribuens, 
oranti  publicano  se  praetulit.  Sancti  quoque  apostoli 
ab  hoc  elationis  vitio  revocantur,qui  de  praedicatione 
redeuntes,  cum  elati  dicerent :  Domine,  in  noming 
tuo  etiam  dwmonia  nohis  suhjecta  sunt  (Luc.  x,  17), 


annos  temporum,  sed  intentionem  solent  pensare 
verborum.  Nam  quantolibet  sint  eisdem  arroganti- 
bus  antiquiores  haeretici,  eos  audacter  comprimunt, 
in  quorum  verbis  dogmata  persersa  reprehendunt. 
Sequitur : 

CAPUT  VIII  [Vet.  VIII]. 

Vers.  12,  13.  —  Sed,  ut  vid^o,  non  est  qui  ar- 
guere  possit  Joh,  et  respondere  ex  vohis  sermonihus 
ejus,  Ne  forte  dicatis :  Invenimus  sapientiam,  Deus 
projecit  eum,  non  homo. 

15.  Deus  in  hac  vita  solatia  aliquando  concedit, 
nuUo  vitce  astemte  detrimento,  —  Saepe  haeretici  per 
hoc  quod  esse  et  hominibus  despicabiles  solent,  cum 
a  cunctis  fere  gentibus  sanctam  Ecclesiam  venerari 


ne  de  hac  miraculorum  singularitate  gauderent,  il-  b  conspiciunt,  opinionem  ejus  quibus  valent  obtrecta- 


lico  eis  responditDominus,dicens :  Videbam  Satanam 
velut  fulgur  de  coelo  cadentem(Ihid.,  18).  Ipse  quippe 
singulariter  elatus  dixerat :  Super  astra  cwli  exaltaho 
solium  meum,  sedeho  in  monte  testamenti,  in  laterihus 
Aquihnis,  similis  ero  Altissimo  (Isai.  xiv,  13).  Et mire 
Dominus,  ut  in  discipulorum  cordibus  elationem  pre- 
meret,  mox  judicium  ruinae  retulit,  quod  ipse  ma- 
gister  elationis  accepit,  ut  in  auctore  superbiae  di- 
scerent  quid  de  elationis  vitio  formidarent.  In  hac 
itaque  arrogantiae  quarta  specie  crebro  humanus  ani- 
mus  labitur,  ut  id  quod  habet  habere  se  singulariter 
glorietur.  In  qua  tamen  similitudini  diabolicae  vici- 
nius  appropinquat,  quia  quisquis  bonum  se  habere 
singulariter  gaudet,  quisquis  videri  sublimior  caeteris 


tionibus  lacerare  contendnnt,  dicentes  :  Idcirco  illi 
cuncta  temporalia  suppetunt,  quia  ei  praemia  aeter- 
nonim  munerum  subtrahuntnr.  Quorum  vocibusEliu 
obviat,  dicens  :  Ne  forte  dicatis :  Invenimus  sapien- 
tiam,  Deus  projecit  eum  non  homo.  Ac  si  arrogantes 
intra  sanctam  Ecclesiam  sed  tamen  fideles  contra  hae- 
reticos  dicant :  Per  hoc  quod  sanctam  Ecclesiara  in 
honore  hominum  florere  temporaliter  cernitis,  pro- 
jectam  eam  a  Domino  non  credatis.  Scit  enim  Re- 
demptor  ejus,  et  in  hoc  itinere  solatia  venienti  tri- 
buere,  et  pervenienti  ad  aetemam  patriam  superna 
praemia  reservare.  Incassum  igitur  dicitis  quia  Deus 
eam  et  non  homo  projecerit,  cum  venerari  illam  a 
cunctis  fere  hominibus  videtis,  quia  sic  ei  terrenae 


quaerit,  illum  videlicet  imitatur,  qui  despecto  bono  p  gloriae  adjumentum  tribuitur,  ut  per  hoc  multipli- 


societatis  angelorum,sedem  suam  ad  Aquilonem  po 
nens,  et  Altissimi  similitudinem  superbe  appetens, 
per  iniquum  desiderium  quasi  ad  quoddam  culmen 
conatus  est  singularitatis  erumpere.  Eliu  ergo  quam- 
vis  dari  a  Domino  sapientiam  confitetur,  in  hac  ta- 
men  elationis  specie  labitur,  ut  sapientiorem  se  cae- 
teris  gaudeat,  et  quasi  de  singulari  bono  sese  inaniter 
extollat.  Quod  verbis  sequentibus  indicat,  dicens  : 

GAPUT  VU. 

Vers.  9-12.  —  Non  sunt  longcevi  sapientes,  nec 
senes  inteUigunt  judicium.  Ideo  dicam :  Audit£  me^ 
ostendam  vohis  *  ego  meam  sapientiam.  Exspectavi 
enim  sermones  vestros,  audivi  prudentiam  vestram, 
donec  disceptaretis  sermonihus ;  et  donec  putabam  vos 
aliquid  dicerCf  consideraham. 

14.  Quidam  superhe  tacent;  et  senes  audiunt,  non 
ut  discant,  sed  ut  judicent»  —  Quantum  ad  intentio- 
nem  litterae  spectat,  loquens  Eliu  indicat  quam  su- 
perbe  tacuerit.  Cum  enim  dicit :  Exspectavi  enim  ser- 
mones  vestros,  et  putaham  vos  aliquid  dicere,  aperte 
declarat  se  ad  verba  senum  judicantis  potius  studio 
quam  discentis  voto  tacuisse.  Quamvis  haec  melius 
viam  738  arrogantium  designant,  qui  aliquando 
intra  sanctam  Ecclesiam  positi,  cum  ejusdem  san- 

^  Pl.  mss.,  superhiam  Moab» 

*  Editi  etiam  veteres,  juxta  eum.  Vindoc.,BaIu«., 
CoIb.,Norm.,ytu?to  eam,  nimirum  superbiam  et  ar- 
rogantiam.  Ita  quoque  legitur  in  Vulgata,  joxta  tex- 
tnm  Hebraicum. 


cius  etiam  ad  coelestia  subvehatur.  Sequitur  : 

CAPUT  IX. 

Vbrs.  14.  —  Nihil  locutus  e$t  mihi,  et  ego  non  se^ 
cwndum  vestros  sermones  respondeho  illi. 

16.  Superhi,  cum  corripiuntur,  non  audiunt,  aut 
dissimulant.  —  Quid  est,  quod  ait  :  Nihil  locutus 
est  mihi?  Nunquid  sancta  Ecclesia  per  praedicatores 
justos  cum  intra  se  arrogantes  conspicit,  emdire  ac 
redarguere  praetermittit?  Exercet  haec,  et  quotidie 
exercere  non  cessat.  Sed  Eliu,  qui  loquentem  pu- 
blice  beatum  Job  audierat,  dicat :  Nihil  locutus  est 
mihi,  quia  nimirum  omnes  arrogantes  voces  quidem 
sanctae  Ecclesiae  audiunt,  sed  sibi  eas  dici  dissimu- 
lant,  quando  elationis  vitium  emendare  contemnunt. 
^  Nec  se  de  superbia  redargui  aestimant,  quia  esse  se 
huiniles  putant,  qui  etiam  redargui  despiciunt,  dum 
sapientiores  se  et  ipsis  redarguentibus  arbitrantur. 
Quod  vero  ait :  Et  ego  non  secundum  sermones  vestros 
respondeho  illi,  bene  beato  Job  non  secundum  ser- 
mones  eorum  respondere  se  dicit.  Arrogantes  enim 
intra  sanctam  Ecclesiam  positi  respondent  contra 
eam,  sed  non  sicut  haeretici  exterius  constituti.  Ne- 
que  enim  contradicunt  ei  prava  praedicando»  se 
perverse  vivendo,  quia  nec  de  Deo,  ut  haeretici, 

3  Norm.,  LaudicicB.  V^t.  Ed.,  Laodicia. 

*  Pratel.4  eqo  etiam.  Baluz.  et  Corb.,  meam  scien^ 
iiam.  Qui  Codices  habent  infra,  donec  disceptaremini 
pro  disceptaretis. 


261 


MORALIITM  LIB.  XXIII.  —  L\  CAPUT  XXXII  B.  JOB. 


m 


indigna  sentiunt,  sed  de  se  plns  qnam  necesse  est, 
digna  suspicantur.  Seqnitur  : 

Vers.  15. — Extimuerunt,  nec  respomkrunt  ultra, 
ahstuleruntque  a  se  eloquium. 

[Vet.  IX.]  Bene  ad  Eliu  verba  ainici  Job  exti- 
niuisse  referuntur,  quia  nonnunquam  arrogantes  Ec- 
clesia>  defensores,  quamvis  ordinem  dicendi  non 
teneant,  tamen  adversarios  ipsa  dictorum  virtute 
pertnrbant.  Sequitur  : 

CAPUT  X. 

Vers.  16.  —  739  Quoniam  igitur  exspectavi,  et 
non  $unt  locuti;  steteruntj  nec  responderunt  ultra. 

17.  Errantes  dum  redarguunt,  smm  sapientiam 
ostentare  tmtum  cupiunt,  non  aliis  jrrodesse.  Secus 
boni  prcedicatores,  —  Finis  esse  locutionis  sapientium 
solet,  ut  eo  usque  dicant  quo  adversariis  silentium 
imponant.  Non^enim  se  ostendere,  sed  prava  docen- 
tes  compescere  cupiunt.  Postquam  vero  de  amicis 
Job  dictnm  est :  Extimuerunt,  nec  responderunt  ul~ 
tra,  abstuleruntque  a  se  eloquium;  Eliu  subjungens, 
ait :  Exspectavi,  et  non  sunt  locuti ;  steterunt,  nec  res- 
ponderunt  ultra.  Et  illis  jam  silentibus,  adhuc  verba 
multiplicat,  quia  videlicet  vir  arrogans,  et  formam 
in  se  arrogantium  intentans,  non  adversariorum  di- 
cta  superare,  sed  suam  sapientiam  ostentare  festinat. 
Unde  et  sequitur  : 

Vers.  17.  —  Respondebo  et  ego  partem  meam,  et 
ostendam  scimtiam  meam. 

Hanc  enim  partem  suam  omnis  arrogans  aestimat, 
si  scieutiam  non  tam  babeat  quam  ostendat,  quia 
nimirum  omnes  elati  scientiam  non  habere  appe- 
tunt,  sed  ostendere.  Quo  contra  bene  per  Moysen 
dicitur  :  Vas  quod  non  habuerit  operculum,  nec  liga- 
turam  desuper,  immundum  erit  (Num.  xix,  15).  Teg- 
men  quippe  operculi,  vel  ligatura,  est  censura  di- 
sciplinae,  *  qua  quisquis  non  premitur,  quasi  vas 
immundum  pollutumque  reprobatur.  Annon  vas  sine 
operculo  Eliu  fuerat,  qui  hanc  esse  partem  suam 
aestima\  erat,  si  ostenderet  scientiam  quam  habebat  ? 
Quasi  enim  vas  sine  operculo,  vel  ligatura,  pollui- 
tur,  qui  per  studium  ostentationis  patens,  nullo  ve- 
lamine  taciturnitatis  operitur.  [Vet.  X.]  Praedicatores 
autem  sancti  partem  suam  reputant,  si  intus  quidem 
ipsi  de  sapientia  sua  gaudeant,  foris  autem  alios  ab 
errore  compescant ;  neque  a  se  ipsis  ita  loquendo 
exeont,  ut  gaudium  mentis  in  ostensione  ponant 
diserta;  locutionis,  sed  bonum  scientiae  in  cordis  se- 
creto  meditantur,  et  ibi  gaudent  ubi  hoc  percipiunt, 
non  ubi  inter  tot  tentationum  laqueos  innotescere 
compellQntar,  quamvis  cum  bonam  quod  accipiunt 
innotescunt,  media  interveniente  charitate,  ex  pro- 
fectu  audientium,  et  non  ex  propria  ostensione  gra- 


A  tulantur.  Arrogantes  enim  cum  scientiam  accipiunt, 
nihil  se  accepisse  aesliinant,  si  hanc  oos  occultam 
habere  contingat.  Nusquam  quippe  suum  gaudium, 
nisi  in  ore  horainum  ponunt.  Unde  et  fatuae  virginos 
in  vasis  suis  oleum  non  sumpsisse  referuntur  (Matth. 
XXV,  3),  quia  arrogantes  onines  cum  se  ab  aliquilnis 
fortasse  vitiis  continent,  bonum  gloria;  intra  con- 
scientias  habere  non  possunt.  In  vase  autem  proprio 
sumpserat  Paulus  oleum,  qui  dicebat :  Gloria  nostra 
hcec  est,  testimonium  conscientice  nostrce  (II  Cor,  i, 
ii).  Inane  ergo  vasculum  ferre  est  intus  corde  vacuo 
•  foris  humani  oris  judicium  quaerere.  Eliu  itaque, 
quia  gloriam  dum  exterius  quaerit  intra  vas  oleum 
non  habct,  dicit  :  Respondebo  et  ego  partem  meam, 
et  ostendam  scientiam  meam,  Unde  et  hoc  ipsum, 

B  quod  de  fervore  vanae  gloriae  intus  patitur,  verbis 
sequentibus  aperit,  dicens  : 

CAPUT  XI  [Rec,  V]. 
Vers.  18-20.  —  Plenus  sum  sermonibus^  et  coar- 
ctat  me  spiritus  uteri  mei.  En  venter  meus  quasi  mu- 
stum  absque  spiraculo,  quod  lagunculas  novas  disrum- 
pit,  Loquar,  et  respirabo  paululum  ;  aperiam  labia 
mea,  et  respondebo, 

18.  Locutionis  eorum  ceUitudinem,  non  utilitatis 
intentionem  imitantur  superbi.  —  Nonnunquam  arro- 
gantes  viri,  dum  praedicatores  740  sanctos  magna 
eloqui  ac  pro  locutione  sua  venerari  conspiciunt, 
locutionis  eorum  celsitudinem  et  non  ^  utilitatem  in- 
tentionis  imitautur ;  neque  hoc  amant  quod  illi  appe- 
tunt,  sed  hoc  summopere  appetunt  quod  clari  homi- 

G  nibus  ostendantur.  Nam  sxpe  contingit  ut  sapientes 
viri  cum  se  non  audiri  considerant,  ori  suo  silen- 
tium  ^  indicant;  sed  plerumque  dum  conspiciunt  quod 
iniquorum  facinora  ipsis  tacentibus  et  non  corripien- 
tibus  crescunt,  vim  quamdam  spiritus  sui  sustinent, 
ut  in  locutionem  apertae  correptionis  erumpant.  Unde 
propheta  Jeremias  cum  praedicationis  sibi  silentium 
indixisset,  dicens  :  Non  recordabor  ^us,  neque  loquar 
ulty*a  in  nomine  iUius ;  illico  adjunxit :  Et  factus  estin 
corde  meo  quasi  ignis  exoestmns,  claususque  in  ossibus 
meis,  et  defeci,  ferre  non  sustinens  ;  audivi  enim  con- 
tumelias  multorum  (Jer.  xx,  9,  lO^.  Pro  eo  enim  quod 
se  minime  audiri  conspexit,  silentium  appetiit ;  sed 
cum  crescentia  mala  cerneret,  in  eodem  silentio  non 
permansit.  Quia  enim  foris  tacuit,  ex  taedio  locutio- 

D  nis  intus  ignem  pertulit  de  zelo  charitatis.  Inflam- 
mantur  quippe  corda  justorum,  cum  non  correpta 
crescere  conspiciunt  acta  malorum,  eorumque  culpae 
se  participes  credunt  quos  in  iniquitate  crescere  si- 
lendo  permittunt.  David  propheta  postquam  sibi  si- 
lentium  indixerat,  dicens  :  Posui  ori  meo  custodiam, 
dum  consisteret  peccator  adversum  me  ;  obmutui^  et 


^  t\ecentioribus  Edit.  placuit  addere,  sileniii, 
explicationis  gratia.  Antiquiores  Excusi,  quos  sequi- 
mur,  carent  hoc  additamento,  et  Mss.  religiosius 
inhaerent. 

•  Vulgati,  humani  favoris,  Nostra  lectio  est  Mss. 
Vindoc.,  Norman.,  etc.  Baluz.  et  Colb.  habent  hu- 
mano  ore. 

^  Vindoc.,  Pratel.,  Utic.  et  alii,  utHitaiis  inten^ 


tionem,  et  fortasse  meiius. 

♦  Verbum  addicere  pro  simpliciter,  condemnare, 
saepe  usurpatum  jam  monuimus  I.  ii,  n.  15  et  alibi. 
Laudatis  scriptoribus  addidimusPetrum  Chrysol.,  qui 
serm.  74  ita  loquitur  :  Addicitur  mors,  quce  in  nos 
tendens  incurrit  injudicem,  Et  Ennodium  qui  sic  infit 
dictione  22,  ut  hostem  fuldat,  socios addicit. 


m 


SANGTI  GREGORU  MAGNI 


m 


humiliatv^  sum,  ei  silui  a  bonis  (Psal.  xxxviii,  2,  3^,  A  videre  prava,  nec  corrigere ;   ita  gravis  est  labor 


in  ipso  siio  silenlio,  isto  zelo  charitatis  exarsit,  qui 
illico  subdidit  :  Et  dolor  meus  renovatus  est,  conca- 
luit  cor  meum  intra  me,  et  in  meditatione  mea  exar- 
descet  ignis  (Ibid.,  3,4 j.  Intus  ergo  cor  concaluit,  quia 
dilectionis  ardor  per  admonitionem  locujionis  exle- 
rius  emanare  recusavit.  Ignis  in  meditatione  cordis 
exarsit,  quia  increpatio  delinquentium  a  correptione 
oris  refrixit.  Charitatis  enim  zelus  consolatione  ad- 
mirabili  augendo  se  temperat,  quando  contra  ini- 
quorum  opera  per  vocem  correptionis  emanat,  ut  et 
quae  corrigere  non  valet,  increpare  non  desinat,  ne 
se  participem  delinquentium  ex  consensu  tacitumi- 
tatis  addicat. 
[Vet.  XI.]  19.  Nonnulla  vitia  virtutes  mentiuntur. 


arrogantium,  si  quod  sapiunt  non  ostendunt.  Vini 
quippe  intrinsecus  aestuantem  ferre  vix  possunt,  si 
omne  quod  sentiunt  paulo  tardius  innotescunt.  Unde 
necesse  est  ut  cum  res  bona  agitur  prius  ejus  elatio 
in  corde  vincatur,  ne  si  a  radice  miserae  intentionis 
prodeat,  amaros  nequitiae  fructus  producat. 

[Vet.  XII,  Rec.  VL]  21.  Qui  adhuc  vitiis  subja- 
cent,  alios  regere  non  prcesumant,  —  Ili  ergo  qui  ad- 
huc  vitiorum  bello  subjacent  nequaquam  per  prae- 
dicationis  usum  praeesse  magisterio  caeterorum  de- 
bent  (Dist.  44,  cap.  Non  h*cmt).Hincestenimquod, 
juxta  divinae  dispensationis  vocem  ab  anno  vigesimo 

et  quinto  Levitae  tabernaculo  serviunt,  sed  a  *  quin- 
quagesimo  custodes  vasorum  fiunt.  Quid  enim  per 


—  Sed  quia  stepe  nonnulla  vitia  virtutes  se  esse  j.  annum  quintum  ac  vigesimum,  in  quoflosjuventu- 


mentiuntur,  sicut  efTusio  nonnunquam  misericordia, 
et  tenacia  nonnunquam  parcimonia,  et  crudelitas 
aliquando  justitia  vult  videri,  ita  plerumque  mentem 
ad  loquendi  impetum,  vanae  gloriae  anxietas  nequa- 
quam  se  intra  silentium  capiens,  quasi  zelus  chari- 
tatis  inflammat,  atque  appetitae  ostensionis  vis  ad 
effrenationem  locutionis  impellit,  et  quasi  sub  studio 
consulendi  libido  erumpit  apparendi.  Non  enim  cu- 
rat  loquendo  quid  prosit,  sed  quid  appareat  ;  nec 
studet  ut  malum  quod  cernit  corrigat,  sed  bonum 
quod  sentit  ostendat.  Unde  Eliu  quoque  spiritu  ela- 
tionis  extensus,  et  sese  intra  silentii  claustra  non 
capiens,  ait  :  Plenus  sum  sermonibus,  et  coarctat  me 
spiritus  uteri  mei.  En  venter  meus  quasi  mustum  abs- 


tis  oboritur^  nisi  ipsa  contra  unumquodque  vitium 
bella  signantur  ?  Et  quid  per  quinquagesimum,  in 
quo  et  jubilaei  requies  continetur,  nisi  interna  quies 
edomito  bello  mentis  exprimitur  ?  Quid  vero  per 
vasa  tabernaculi,  nisi  fidelium  animae  figurantur  ? 
Levitae  ergo  ab  anno  vigesimo  et  quinto  tabernaculo 
serviunt,  et  a  quinquagesimo  custodes  vasorum  fiunt, 
ut  videlicet  qui  adhucimpugnantiumvitiorum  certa- 
mina  per  consensum  delectationis  tolerant,  aliorum 
curam  suscipere  non  praesumant ;  cum  vero  tenta- 
tionum  bella  subegerint,  quod  apud  se  jam  de  intima 
tranquillitate  securi  sunt,  animarum  custodiam  sor- 
tiantur.  Sed  quis  haec  tentationum  praelia  sibi  per- 
fecte  subigat,  cum  Paulus  dicat :  Video  aliam  legem 


que  spiraculo,  quod  lagunculas  novas  disrumpit.  ^^  membris  meis  repugnantem  legi  mentis  meos,  et  ca- 

20.  Elationis  inflatio,  zelum  ex  afflatu  Spiritus  san-  ^  p^^^^jj^  ,„^  ducentem  in  lege  peccati  (Rom.  vii,  23)? 
cti  quandoque  imitatur.  —  Quod  si  intelligere  spiri-      ^^  aliud  est  bella  fortiter  perpeti,  aliud  beljis  ener- 


taliter  debemus,  hoc  loco  videlicet  ventrem  sinum 
cordis  appellat.  In  muslo  vero  sancti  Spiritus  fervor 
accipitur,  de  quo  in  Evangelio  Dominusdicit :  Vinum 
novummittuntin  utresnovos(Matth.  ix,  17  j.Ex  quodum 
repenterepIerenturapostolif^Ac^ii^^j^dumlinguisom- 
nibus  741  loquerentur,  a  Judaeis  nescientibus,  sed  ta- 
men  vera  attestantibus,  dictum  est:  Hi  mustoplenisunt 
{Ibid.f  13).  Lagunculas  vero  infirmas  ipsahumanitate 
conscientias,  vel  certe  haec  terrena  corporum  vascula, 
non  inconvenienter  accipimus,  de  quibus  Paulus  apo- 
stolus  ait  :  Habemus  thesaurum  istum  in  vasis  ficti- 
libus  {II  Cor.  iv,  7).  Eliu  autem,  quia,  sicut  supe- 
rius   diximus,  sic  inflatione  elationis  extenditur, 


viter  expugnari.  In  istis  exercetur  virtus,  ne  extoHi 
debeat ;  in  illis  omnimodo  exstinguitur,  ne  subsi- 
stat.  Qui  igitur  scit  fortiter  tentalionem  ferre  certa- 
minis,  et  cum  tentatione  concutitur  in  alta  arce  prae- 
sidet  quietis,  quia  etiam  apud  seinetipsum  sub  seipso 
esse  contentiones  vitiorum  conspicit,  quibus  nulla 
fractus  delectatione  consentit.  Sequitur : 

CAPUT  XII. 

Vers.  21,  22.  —  Non  accipiam  personam  viri,  et 
Deum  homini  non  (equabo.  Nescio  enim  quandiu  sub- 
sistam,  et  si  post  modicum  tollat  me  factor  meus, 

22.  Vitce  prcesentis  temptis  breve  est,  quia  non  per» 


ac  si  ad  loquendum  per  charitatis  gratiam  ardore  D  manet.  —  Recta  consideratio,  quod  Deum  homini 


Spiritus  sancti  accendatur,  sensus  sui  spiritum  in  eo 
quod  *  tacuit,  quasi  musto  absque  spiraculo  com- 
paravit.  Et  bene  ait  :  Quod  lagunculas  novasdisrum- 
pit  ;  quia  sancti  Spiritus  fervor  non  solum  veteri, 
sed  etiam  nova  vita  vix  capitur.  Mustum  ergo  lagun- 
cnlas  novas  disrumpit,  quia  fervoris  ejus  potentia 
etiam  spiritalia  corda  transcendit.  Loquar,  et  respi- 
rabo  paululum  ;  aperiam  labia  mea,  et  respondebo, 
Bene  ait  :  Respirabo,  quia  sicut  labor  justorum  est 


idcirco  non  aequat,  quia  quandiu  hic  subsistat,  vel 
quando  ad  Dei  judicium  tollatur,  ignorat.  Et  bene 
ait :  742  Post  modicum  tollat  me  factor  meus,  quia 
quamlibet  longum  fuerit  tempus  vitae  praesentis,  eo 
ipso  breve  est,  quo  permanens  non  est.  Neque  enim 
dignum  est  ut  diutinum  judicetur,  quidquid  fine  cir- 
cumscribitur.  Sed  inter  has  sententias  quas  ex  ve- 
ritate  solidas  profert,  ad  verba  rursum  elationis 
erumpit,  dicens : 


^  Baluz.  et  Colb.,  docuit,  manifesto  errore.  Ed.  Paris.  et  Basil.,  ac  paulo  post :  Bt  a  quinquage- 

*  Turon.,  Golb,  et  Norm.,  a  quinquagenario,  Et      nario  custodes,  etc. 
infra,  per  quinquagenarium.  Ita  quoque  legitur  in  vet. 


365 


MORALIUM  LIB.  XXm.  —  IN  GAPUT  XXXIII  B.  JOB. 


see 


GAPUT  XIII  [Rec,  VIl], 

Cap.  XXXIII,  Vbrs.  IJ. — Audi  igitur,  Job,  eloquia 
mea,  et  omnes  sermones  meos  ausculta.  Ec-ce  aperui 
os  ineum,  hquatur  lingua  mea  in  faucibus  meis, 

23.  Superbi  sanam  doctrinam  non  sane  prcedicant, 
quod  insokscant,  —  Pensemus  de  qua  elatione  des- 
cendit,  qnod  beatum  Job  audire  se  adinonet,  quod 
os  apciuissc  se  perhibet,  quod  linguam  suam  *  in 
faucibus  loqui  promittit.  Hoc  enim  habet  proprium 
doctrina  arrogantium  (Dist,  46,  cap,  Hoc  habet)  ut 
humiliter  nesciant  inferre  quod  docent,  et  recta 
quae  sapiunt  recte  ministrare  non  possint.  In  verbis 
enim  eorum  proditur  quod  cum  docent,  quasi  in 
qaodam  sibi  videntur '  summitatis  culmine  residere, 
eosque  quos  docent  ut  longe  infra  se  positos  veluti 
in  imo  respiciunt,  quibus  non  consulendo  loqui,  sed 
vix  dominando  dignantur.  Recte  autem  his  per  pro- 
phetam  Dominus  dicil :  Vos  auiem  cum  austeritate 
imperabatis  eis,  et  cum  potentia  (Ezech,  xxxiv,  4). 
Cum  austeritate  enim  et  potentia  imperant,  qui  sub- 
ditos  suos  non  tranquille  ratiocinando  corrigere,  sed 
aspere  inflectere  dominando  festinant. 

[Vet.  XIII.]  24.  Vera  doctrina  elationem  fugit,  — 
At  contra  vera  doctrina  tanto  vehementius  hoc  ela- 
tionis  vitium  fugit  per  cogitationem,  quanto  arden- 
tius  verborum  suorum  jaculis  ipsum  magistrum  ela- 
tionis  insequitur.  Cavet  enim  ne  eum  raagis  elatis 
moribus  praedicet,  quem  in  corde  audientium  sacris 
sermonibus  insectatur.  Humilitatem  namque,  quae 
magistra  cst  omnium  materque  virtutum,et  loquendo 
dicere,  et  vivendo  '  conatur  ostendere,  ut  eam  apud 
discipulos  veritatis  plus  moribus  quam  sermonibus 
eloquatur.  Unde  Paulus  Thessalonicensibus  loquens, 
quasi  culminis  proprii  apostolatus  oblitus,  ait :  Fa- 
eU  sumus  parvuli  in  medio  vestrum  {I  Thess.  n,  7). 
Unde  Petrus  apostolus,cum  diceret :  Parati  semperad 
saiisfaetionem  omni  poscenti  vos  rationem  de  ea  qwB 
in  vobis  est  spe  (I  Pet.  iii,  15),  in  ipsa  doctrinae 
scientia  qualitatem  docendi  asseruit  esse  servandam, 
Bubdens:  Sed  cum  modestia  ei  timore,  conscientiam 
habenies  bonam  (Ibid.,  16).  Hoc  autem  quod  disci- 
pulo  Paulus  ait :  Prcecipe  hcec,  et  doce  cum  omni  iw- 
perio  (1  Tim.  iv,  11 ;  Tii.  ii,  15) ;  non  dominationem 
potentise,sed  auctoritatem  suadet  vitae.*  Cum  imperio 
quippe  docetur  quod  prius  agitur  quam  dicatur. 
Nam  doctrinae  snbtrahit  fiduciam,  quando  conscien- 
tia  praepedit  linguam.  Non  ergo  ei  potestatem  elatae 
locntionis,  sed  bonae  fiduciam  insinuavit  actionis. 
Unde  etiam  de  Domino  scriptum  est :  Erai  enim  do- 
cens,  sieui  poiestaiem  habens,  non  sicui  Scribce  et 
Pharism  (Matth.  vii,  29).  Singulariter  namque  ac 

*  Colb.,  Vindoc.  et  Norm.,  in  faucibus  suis, 

'  Editi,  culmine  sublimitaiis.  Sequimur  Baluz., 
Colb.  et  Norm. 

'  Norm.,  Baloz.  et  Colb.,  conantur,  et  infra,  elo- 
quantur, 

*  Vind.,  Norm.  et  alii,  cum  omni  qtiippe  imperio. 

•  Deest,  solus,  in  Norm. 

•  Vindoc.  et  pler.  Norm.,  nosse. 

'  Ita  Baluz.,  Colb.,  Norm.  et  vet.  Ed.  Paris.  et 
BasiL  Alii  habent,  ifipho.  Observat  noster  Mabillo- 

Patbol.  LXXVI. 


A  principaliter  *  solus  ex  potestate  bona  locutus  est, 
quia  ex  infirmitate  mala  nulla  commisit.  Ex  divini- 
tatis  quippe  potentia  habuit  id  quod  nobis  per  hn- 
manitatis  sua;  innocentiam  ministravit. 

[Vet.  XIV,  Rec.  VIII.]  25.  Quid  prisdicaionbus,  ut 
elationem  fugiant,  considerandum.  —  Nos  enim, 
quia  infirmi  homines  sumus,  cum  deDeo  hoininibus 
loquimur,  debemus  primum  •  meminissc  quod  su- 
mus,  ut  ex  propria  infirmitate  pensemus  quo  do. 
cendi  ordine  infirmis  fratribus  consulamus.  Conside- 
remus  igitur  quia  aut  tales  sumus,  743  quales 
nonnullos  corrigimus ;  aut  tales  aliquando  fuimus, 
etsi  jam  divina  gratia  operante  non  sumus,  ut  tanto 
temperantius-  humili  corde  corrigamus,  quanto  nos- 
metipsos  verius  in  his  quos  emendamus  agnosci- 

B  mus.  Si  autem  tales  nec  sumus,  nec  fuimus,  quales 
adhuc  illi  sunt  quos  emendare  curamus,  ne  cor  no- 
strum  forte  superbiat,  et  de  ipsa  innocentia  pejus 
ruat,  quorum  mala  corrigimus,  alia  eorum  bona  no- 
bis  ante  oculos  revocemus.  Quae  si  omnino  nulla 
sunt,  ad  occulta  Dei  judicia  recurramus,  quia  sicut 
nos  meritis  nullis  hoc  ipsum  bonum  quod  habemus 
accepimus,  ita  illos  quoque  potest  gratia  supemae 
virtutis  infundere,  ut  excitati  posterius  etiam  ipsa 
possint  bona  quae  nos  ante  accepimus  praevenire. 
Quis  enim  crederet  quod  per  apostolatus  meritum 
Saulus  lapidatum  Stephanum  praecessuruseratf^^ct. 
VII,  57),  qui  in  morte  ejus  lapidantium  vestimenta 
servabat?  His  ergo  primum  cogitationibus  humiliari 
cor  debet,  et  tunc  demum  delinquentium  iniquitas 

n  increpari.  Sed  hunc,  ut  saepe  dictum  est,  locutionis 
modum  Eliu  ignorare  ostenditur,  qui  in  locutione 
sua  elationis  ^  typo  quasi  potentia  cujusdam  auctori- 
tatis  inflatur,  dicens :  Audi  igitury  Job,  eloquia  mea, 
ei  omnes  sermones  meos  ausculta.  Ecce  aperui  os 
meum,  loquatur  lingua  mea  in  faucibus  meis. 

26.  Nonnulli  modestiam  soJum  simulani.  —  In 
faucibus  vero  loqui  est  silenter  dicere,  et  non  cla- 
moribus  vociferari.  Quibus  verbis  arrogantes  intra 
sanctam  Ecclesiam  positos  signat.  Hi  enim  velut  in 
faucibus  loqui  dicuntur,  quando  non  contra  adver- 
sarios  extra  viventcs  clamant,  sed  quosdam  intra 
sinum  sanctae  Ecclesiae  quasi  vicinos  ac  juxta  positos 
increpant.  Saepe  vero  arrogantes  eamdem  quam  te- 
nent  arrogantiam  se  fugere  ostendunt ;  et  dum  sic 

-^  cuncta  agunt,  ut  nullum  latcant,  haec  private  singu- 
lis  quasi  ^  latenter  narrant :  quatenus  non  solum  de 
sensu  intelligentiae,  sed  de  ipso  apud  homines  etiam 
arrogantiae  contemptu  glorientur.  Unde  nunc  dici- 
tur  :  Loquatur  lingua  mea  in  faucibus  meis.  Ac  si 
aperte  dicatur :  Quae  contra  te  prudenter  sentio,  ecce 

nius  ad  epist.  247  sancti  Bcrnardi  saepe  legi  t}fpum 
pro  iypho,  in  mss.  Codicib.  Id  sajpe  occurrit  in 
exempfaribus  Gregorianis  manu  exaratis.  In  Reg. 
sancti  Benedicti  c.  31,  ubi  legitur  sine  iypo  vel  mora  : 
Hildemarus  legit  sine  iypho,  hoc  est  sme  fastu  aut 
arrogantia:  Aug.,  in  ps.  lv,  6:  Invenis  hominem  su- 
perbum,  typho  arrogantissimo.  Et  de  Civ.  Dei,  1.  ii, 
c.  penult.,  unam  frueniem  Deo,  alteram  tumentem 
iypho. 
■  Plerique,  silenier. 

9 


267 


SANCTI  GREGORH  MAGNI 


168 


silentar  narro.  Aliqnando  autem  *  in  tantam  impu-  A 
dentiae  elationem  prosiliunt,  ut  aliis  tacentibus  ipsi 
soleant  laudare  quod  dicunt.  Unde  subjungit : 

CA1>UT  XIV. 
Vers.  3.  —  Simplici  corde  '  vieo  sermones  mei,  ei 
sententiam  puram  labia  mea  loqneniur, 

27.  De  simplicitate  falso  gloriantur.  —  Magn» 
virtutis  laus  est  simplicitas  locutionis.  Quam  quia 
arrogantes  non  babent,  habere  se  hanc  sollicitius 
asserunt,  ut  securius  audiantur.  Et  pure  se  locutu- 
ros  denuntiant,  quae  duplicitatis  suaB  malitiam  de- 
prehendi  formidant.  Saepe  autem  et  falsis  vera  per- 
miscent,  ut  inde  eorum  mendacio  citius  credatur, 
Qnde  inesse  eis  assertio  veritatis  agnoscitur.  Quia 
igitur  Elin  et  pure  se  locuturum  perhibuit,  et  dicta 
soa  appellando  sententias  favore  praecucurrit,  eam-  q 
dem  jam  sententiam  qnam  promisit  adjungit,dicens : 

CAPUT  XV  [Vei,  XV,  Rec.  IX]. 
Vebs.  4.  —  Spiritui  Dei  fecii  me,  ei  spiraculum 
Omnipoteniis  vivificavit  me. 

28.  Doctrina  inordinaie prolata  sterilescii  et  fcedai. 
— Subditurus  vera,  praemisit  elata ;  et  dicturus  744 
hoc  quod  recte  saperet,  ante  innotuit  quantum  tu- 
meret.  Sic  nimirum,  sic  arrogantium  mentes  insa- 
ninnt,  ut  et  in  eis  quae  recte  sentiunt  elationis 
soae  fortitudine  depraventur.  Unde  fit  ut  etiam 
eorum  recta  auditores  nequaquam  instruant,  quia 
profecto  illos  per  ea  quae  tumide  sentiunt,  non  ad 
soi  reverentiam,  sed  ad  contemptum  vocant.  Dum- 
qae  dictis  prudentibus  stultitiae  verba  miscentur, 
qnia  stultitia  ab  audiente  despicitur,  etiam  prudentia  n 
non  tenetur.  Hinc  enim  per  Moysen  dicitur :  Vir 
qui  fluxum  seminis  sustinet  immunduserii(Levii.  xv, 
10).  Quid  est  enim  sermo,nisi  semen?  Qui  dum 
ordinate  emittitur,  audientis  mens  quasi  concipien- 
tis  uterus  ad  boni  operis  prolem  fetatur.  Si  vero  im- 
portune  defluit,  emittentem  polluens,  generandi 
virtutem  perdil.  ^  Nam  si  sermo  semen  non  esset,  do 
praedicante  Paulo  nequaquam  Athenienses  dicerent : 
Quid  vultsibi  seminiverbius  hicdicere  (Aci,  xvii,  18)? 
De  quo  ct  Lucas  dicit :  Ipse  enim  erai  dux  verbi 
(Aci,  XIV,  11).  Semen  ergo  usui  propaginis  dicatum 
incompelenter  fluens  ca^lera  membra  coinquinat, 
cum  sermo  per  quem  in  audientium  sensibus  nasci 
scientia  debuit,  si  inordinate  prodeat,  etiam  quae 
recte  senserit  foedat.  Unde  Eliu  qiloque  etiain  quae  _ 
recle  polest  sentire  commaculat,  dum  cui  vel  quid 
loquatur  ignorat ;  et  quasi  fluxum  seminis  sustinet, 
^cum  linguam  utilitaticongruam  pcrverbavanaelo- 
CQtionis  rnovet.  Bono  autem  ordine  et  factum  se 
astruit,  et  animatum.  Per  spiritum  factum,  et  per 


spiraculum  se  narrat  animatum.  Facto  quippe  Adam, 
scriptum  est :  Inspiravit  in  faciem  ejus  spiraculum 
viiw,  et  factus  esi  homo  in  animam  viventem  (Genes. 
II,  7).  Sed  haec  quae  recte  astruit  utrum  recte  exse- 
quatur  audiamus.  Sequitur : 

CAPUT  XVI. 

Vers.  5.  —  Si  potes,  respond^  mihi  ei  adversus  fa^ 
ciemmeamconsiste.  , 

29.  Insulsa  plusjusto  sibi  arrogantiumjactantia. — 
Ecce  dum  narrat  ordinem  verae  conditionis,  in  fastum 
subitosuperbae  elationiserumpit,atque  aliis  verbishoc 
idem  replicat,  dicens : 

Vers.  6,  7.  —  Ecce  et  me  sicut  ei  te  fecit  Deus, 
et  de  eodem  luio  ego  quoque  formaius  sum.  Verumtamen 
miraculum  meum  non  te  terreat,  eloqueniia  mea  non 
sii  tibigravis, 

Quid  est  hoc,  quod  Eliu  ordinem  verae  conditionis 
agnoscit,  et  modum  rectae  locutionis  ignorat?  Quid 
est,  quod  se  beato  Job  et  conditus  exaequat,  et  locu- 
turus  exaltat,  nisi  hoc,  quod  arrogantes  omnes  cun- 
ctis  quidem  hominibus  se  aequaliter  conditos  memi- 
nerunt,  sed  per  fastum  scientiae  auditores  suos  aequa- 
les  sibi  vel  esse  vel  credere  dedignanlur,  eisque  se 
per  naturae  conditionem  conferunt,  sed  pcr  tuinorem 
scientiae  superponunt  ?  iEquales  quidem  se  judicant 
cxstitisse  nascendo,  sed  non  aequales  remansi  se 
vivendo.  '  Atque  in  eo  quod  aequales  quasi  vi- 
vendo  jam  non  sunt,  illud  ad  majus  miraculum 
revocant,  quod  aequales  nascendo  fuerunt.  Unde 
inflatus  Eliu  dicit :  Ecce  ei  me  sicut  et  te  fecit  Deus,  ei 
de  eodemluto  ego quoque  formatus  sum.  Verumtamen 
miraculum  meum  745  ^ion  te  ierreat,  et  eloquentia 
mea  nonsii  iibigravis.  [Vei.  XVI.]  Habenthoc  etiam 
arrogantes  proprium,  quod  prius  quam  dicant,  mira 
se  dicere  semper  existimant,  et  locutionem  suam 
admirando  praeveniunt,  quia  vei  in  acutis  sensibus 
ipsa  elatio  quanta  sit  fatuitas  ignorant.  Notandum 
quoque  est  quod  Paulus,  dummire  Hebraeos  admo- 
iieret,  adjunxit:  Rogo  autem  vos,  fratres,  ut  suffera- 
tis  verbum  solatii;  etenim  perpaucis  scripsi  t^obis 
(Hebr.  xiii,  22).  Eliu  autem  inania  protulit,  et 
quasi  consolando  subjunxit :  Miraculum  meum  non 
te  ierreat,  ei  eloqueniia  mea  non  sil  tibi  gravis.  Ille 
dicta  sua  verbum  solatii,  hic  vero  eloquentiam,  ct 
miraculum  vocat.  Ecce  quam  distincti  sapores  pro- 
deunt  fructuum  ex  divcrsa  radice  cogitationum.  IUc 
de  magnis  humiiiter  sentit,  iste  do  minimis  se  inani- 
ter  erigit.  Quid  ergo  inter  hajc,  nisi  hoc  solerler 
est  intuendum,  *  quod  et  ascensuri  in  imo  se  esse 
considerant,  et  casuri  semper  in  praecipiti  stant  ? 
Salomone  attestante,qui  SLiiiAnieruinam  exaltaturcor, 


*  Vindoc.,  in  tantam  impudeniiam  elationis, 

•  Deest  tneo  in  Norm. 

'  Hic  admonet  Gussanvillaeus  in  Hss.  Vaticanis, 
inter  isla  verba,  virlutem  perdit;  et,  nam  si  senno, 
attexi  quae  sequuntur :  in  mente  auippe  audieniium, 
semen  secuiurie  cogitaiionis  est  addita  cBqualitas  locu- 
tifmis,  quia  dum  per  aurem  sermo  concipitur,  cogita- 
tio  in  mente  generatur.  Quid  signillcet,  addita  cequa- 
likts  locutionis,  prorsus  me  latet.  Assumentum  hoc 
non  legitur  in  Mss.  nostris,  imo  nec  in  Excusis,  nec 


in  ipsa  Edit.  Romana  Sixti  V  ad  mss.  Cod.  Vatica- 
nos  praesertim  adornata. 

♦  Vindoc,  qui  linguam.  Itaetiam  Elbroic,  Baluz. 
etCoIb.  Plerique  Norm.,  cui  linguam. 

^  Ebroic,  atque  ideo  quod  cequales...  jam  suni. 

*  Ebroic  et  aiii  Norm.,  quod  etascensura...  et  ca- 
sura.  Baluz.,  ascensura....  et  chariora  semper  in  prce- 
cepiis  siant,  corrupto  et  contrario  sensu.  Colb.,  as- 
censura,,.  et  casurasemper  in prcecipitis  (foTt^  prseci- 
pitiisj  stant. 


m 


MORALIUM  LIB.  XXUI.  -  IN  CAPUT  XXXIII  B.  JOB. 


270 


et  ante  gloriaiH  humiliatur  (Prov.  x\i,  18).  Sequitur  : 
Vers.  8-11. —  Dixisti  ergo  in  auribus  vieis,  el  vocem 
rerborum  '  tuarum  audivi, 

[Rec.  X.]  Atque  camdein  vocem  subjungens,  ait  : 
Mundus  suin  ego,  et  absque  delicto  immaculatus,  et  non 
est  iniquitas  in  me.  Quia  querelas  in  me  reperit,  ideo 
arbitratus  est  me  inimicum  sibi,  Posuit  in  nervopedes 
meos,  custodivit  omnes  semitas  meas.  Moxque  contra 
haec  verba  quae  beatum  Job  dixisse  narravit  senten- 
tiam  suam  proferens,  ait  : 

CAPUT  XVII. 

Vers.  12.  —  Hoc  est  ergo  in  quo  non  esjustificatus. 

30.  Student  magis  increpare,  quam  consolari.  —  Pro- 
fecto  boatus  Job  veraciter  dixera  quod  absque  culpa 
fuerit  flagellatus.  Hoc  enim  ipse  de  se,  quod  de  illo 
ad  diabolum  Dominus  dixit :  Commovisti  me  adversus 
eum,  ut  afHigerem  illum  frustra  (Job.  u,  3).  SedEliu 
non  credidit,  cessante  culpa,  potuisse  eum  etiam  pro 
gratia  flageiJari.  Nesciebat  enim  flagellisejus  non  de- 
leri  vitium,  sed  meritum  augeri,  et  pro  eo  quod  sine 
delicto  se  dixeratflagellatum,  haceum  sententia  in- 
crepat,  dicens  :  Hoc  est  ergo  in  quo  non  esjustificatus. 
Habentenim  hocarrogantes  proprium,  ut  plusarguere 
appetant  quam  consolari ;  et  quaeque  hominibus  eve- 
nire  cognoscunt,  ex  solis  evenisse  iniquitatibus  arbi- 
trentnr.Nesciuntquippeoccultajudiciasubtiliterqute- 
rere,  atque  id  quod  non  intelligunt  humiliter  perscru- 
tari,  quia  eossaepeasecretisinvestigationibusjudicio- 
rum  Dei  ipsa  scientiae  suse  elatio  dejicit,  dum 
extollit. 

31.  Obstaculum  est  veritatis  tumor  mentis.  Veroe 
scientice  effectus.  —  Obstaculum  namque  veritatis  est 
tumor  mentis,  quia  dum  inflat  obnubilat.  Qui  et  si 
quando  scientiam  videntur  adipisci,  quasi  de  qua- 
dam  rerum  cortice,  et  non  de  secretae  dulcedinis  me. 
dulla  pascuntur ;  micantibusque  ingeniis  saepe  exte- 
riora  tantummodo  attingunt,  sed  interni  gustum  sa- 
poris  ignorant,  Tidelicet  foris  acuti,  sed  intus  caeci 
sunt.  Neque  id  de  Deo  scntiunt,  quod  dulceinlerius 
sapiat,  sed  quod  excussum  exterius  sonet.  Qui  etsi 
secreta  quaedam  intelligendo  percipiunt,  eorum  dul- 
cedinem  experiri  non  possunt  ;  et  si  noverunt  quo- 
modosunt,  ignorant,  ut  dixi,  746  quomodo  sapiunt 
[Vet.  XVIl.]  Et  fit  plerumque  ut  fortiter  dicant, 
sed  tamen  juxta  ea  quae  dicunt  vivere  nesciant.  Unde 
bene  quidam  sapiens  dixit :  i^iTit  autem  det  Deus  hoec 
dieere  ex  sententia  (Sap,  vii,  i^).  Sententia  quippea 
sensuvocata  est.  Etrecta  quae  intelligit,  non  exsola 
scientia,  sed  etiam  ex  sententia  dicere  appetit^  qui 
nequaquam  tantnmmodo  sciendo  dicere,  scd  scn- 
tiendo  desiderat  experiri  quod  dicit.  Sed  mcns  arro- 
gantinm  dictorum  snorum  sensum  non  penetrat, 
quia  ab  intemo  gustu,  rectojudicio  *  in  eos  favores 

*  Abest  (tiomma  Balux.,  Colb.  et  nlur. 

'  Editi,  ineosfavores  redigitur.  Praeincentibus  Mss. 
Anglic,  Norm.,  Baluz.,  Colb.,  etc,  mutavimusredi- 
gitur  in  reliditur ;  exquo  exquisitiorsensus  sequitur. 
Significatur  enim  arrogantium  mentem  ad  humanos 
favores  miibns  inhiat  tanquam  ad  scopnluin  allidi. 

'  Vinaoc,  Baloz.^  Colb.  et  plur.  Norm.,  qui  ad 


A  reliditur,  quos  foris  amat.  Vera  autem  scientia  afficit, 
non  extollit ;  nec  superbientes  quos  repleverit,  sed 
lamentantes  facit.  Qua  quisque  cum  repletus  fuerit, 
priino  loco  se  scire  appetit ;  et  jam  sui  conscius, 
tanto  per  illaiu  robustius  sapit  quanto  se  infinuum 
in  illa  vcrius  recognoscit ;  atque  ampliorcm  viain  hu- 
jus  scientia^ipsaci  humilitas  apcrit ;  dumque  imbe- 
cillitatem  suam  conspicit,  ipsa  ei  cognitio  secretorum 
sublimium  absconditos  sinus  pandit,  qua  cognitione 
pressus,  subtilior  redditur,  ^  quo  ad  occulta  rapiatur. 
Eliu  ergo  in  flagellis  beati  Job  idcirco  veracem  ra- 
tionem  non  invenit,  quia  eam  quaerere  humiliter 
nescit ;  ct  increpare  potius  quam  consolari  paratior, 
dicit :  Hoc  est  ergo,  in  quo  non  es  justificalus. 

32.  Superbi  scepe  alios  increpando,  mentiuntur.  — 
•Q  Notandum  qnoque  est  quod  beatus  Job  in  nervo  pe- 

dem  suum  positum  dixit,  sed  nequaquam  mundum  se 
hoc  modo,  quo  ei  objicitur,  absque  peccato,  vel  im- 
maculatum,  et  sine  iniquitate  fuisse  memoravit. 
Sed  Eliu,  dum  cum  austeritate  studuit  increpare 
quae  dicta  sunt,  mentiens  addidit  quaedictanon  sunl. 
Qui  enim  semper  increpare  appetunt,  et  nunquam  fo- 
vcre,  multa  pleruinque  increpando  mentiuntur.  Nam 
ut  arguere  docte  vidcantur,  finguntnonnunquam  quae 
rcdarguant;  et  cum  ipsi  cquino  moreincursumsuae 
ostcntationis  inferveant,  in  subjectorum  invectioni- 
buscx  fictissibi  iniquitatibus  cainpum  parant.  Scien- 
dum  praetcrea  est,  sicut  et  superius  dixi  {Num.  31), 
quod  arrogantcs  viri  inflatis  suis  sermonibus  saepa 
fortia  dicta  perniiscent,  nec  considerant  aliquando 
*  quid  vivantjSed  pensant  studiose  quid  doceant.  Quo- 
rum  nunc  Eliu  speciem  tenet,  qui  non  recte  vivere 
appctit,  sed  docerc.  Quia  ergo  sciens  sed  arrogans 
loquitur,  taceamusjam  quid  tumiduin  vivit,  et  audia- 
mus  quid  solidum  dicit.  Post  tot  itaque  elationis 
vcrba,  tandem  scientiam  suam  ostendere  inchoans,  ait: 

CAPUT  XVHI. 

Vers.  12.  —  Respondebo  tibi  quod  major  sit  Deus 
homine. 

33.  Quod  a  Deo  nobis  meliore  paiimur ,  justum  cre- 
damus.  —  Dicatur  fortasse  ab  aliquo  :  Quis  istud  vel 
cum  nonaudit  ignorat?  Sednimiruin  haec  sententia 
vilis  creditur,  si  non  ex  ipsa  intentionis  suai  radice 
pensetur.  [Vel.  XVIII.]  Flagellato  videlicet  loque- 
batur,  qui  et  pcrcussionis  vcrbcra  acceperat,  ct  cau- 

^  sas  vcrberum  nesciebat.  Idcircocrgo  intulit :  Respon- 
debo  tibi  quod  major  sit  Deus  homine,  ut  flagcllatus 
homo  considcrans  quia  illo  major  est  Dcus,  in  omne 
quod  patitur  ejus  judicio  sc  postponat,  ^  quo  se  mi- 
norcm  csse  non  dubitat ;  ct  quod  a  meliorc  patitur, 
justum  credat,  ctiam  si  ejusdem  justitiae  causas  igiio- 
rat.  Quisquis  etiam  pro  peccato  percutitur,  nisi  mur- 
inurando  rcnitatur,  eo  ipso  jani  justus  essc  747  in- 

occulta  capiatur,  obscuro,  ne  dicam,  nullo  sensu. 

♦  Recent.  ed.,  quidjuvent,  quod  sensu  caret.  Me- 
lius  in  Mss.  Angl.,  Norm.,  Vindoc,  Baluz.,  etc, 
(jiuid  vivant,  hoc  est  qua  ratione  vitam  componant  et 
instituant ;  quod  etiam  habent  vet.  Ed. 

*  Ita  melius  Mss.  quain  cui  se  minorem,  nt  legitur 
in  Ed. 


J71 


SANCTl  GREGORII  MAGNI 


m 


choat,  qno  ferientis  jnstitiam  non  accusat.  Home 
namqiie  sub  Deo  cst  conditus,  ct  ad  conditionis  or- 
dinem  redit,  quando  sibi  aequitatcm  judicis  sui,  etiam 
quam  non  inlolligit,  antcpoiiit.  Bene  crgo  dlcitur : 
Respondebo  tibi  quod  major  sit  Deiis  homine,  ut  con- 
siderata  potentia  creatoris,  deferveat  tumor  mentis 
permcmoriam  conditionis.  UndcDavid  propheta,cum 
pcrcussionis  pondere  in  cxcessuin  vocis  erumpere 
cogeretur,  ad  considerationem  *  conditionis  suae  se  re- 
colligens,  ait :  Obmutui,  et  non  aperui  os  meum,  quo- 
niam  tu  fecisti  me  (PsaL  xxxviii,  3).  Pensavit  enim 
conditionissuaeordinem,  ct  justitiam  percussionis  in- 
venit,quiaquibenigneeumquinonerat  condidit,  eum 
profecto  qui  erat  non  nisi  juste  percussit.  Sequitur : 

CAPUT  XIX  [Rec.  XT]. 

Vkrs.  13, 14.  —  Adcersus  eum  contendis,  quod  nm 
ad  omnia  verba  responderit  tibi,  *  Semel  loquetur 
Deus,  et  secundo  idipsum  non  repetet. 

34.  In  Scriptura  sacra  quidquid  scire  nos  decet,  do- 
cet  Deus.  ~  Afllicti  cordis  est  proprium  ut  in  omne 
quod  appetit,  et  tamen  rerum  ordinem  contrarium 
sentit,  si  possit  fieri,  cur  ita,  vel  non  ita  sit,  divinis 
sibi  responderi  vocibus  velit,  ut  Dcum  de  cuncta  re- 
rum  controversia  consulat,  et  responsionis  ejus  eo- 
gnita  ratione  conquicscat.  Elin  autem  pra^videns 
quod  scripturam  sacram  Dominus  conderet,  ut  in  ea 
vel  publicis  vel  occultis  cunctorum  quaBstionibus  re- 
sponderet,  ait :  Adversus  eum  contendis,  quod  non  ad 
omnia  verba  responderit  tibi.  Semel  loquetur  Deus,  ei 
secundo  idipsum  non  repetet.  Ac  si  diceret :  Deus  sin- 
gulorum  cordibus  privatis  vocibus  non  respondct, 
sed  tale  eloquium  construit,  per  quod  cunctorum 
quaestionibus  satisfaciat.  [Vet,  XIX.]  In  scripturae 
qnippe  ejus  eloquio  causas  nostras  singuli  si  requi- 
rimus,  invenimus,  nec  opus  est  ut  in  eo  quod  specia- 
liter  quisque  tolerat  responderi  sibi  divina  voce  spe- 
cialiter  quaerat.  Ibi  enim  nobis  omnibus  in  eo  quod 
specialiter  patimur  communiter  respondetur,  ibi  vita 
praecedentium  fit  forma  sequcntium.  Ut  enim  unum 
e  pluribus  proferamus,  ecce  dum  passione  aliquavel 
molestia  carnis  afficimur,  scire  fortasse  occultas 
cansas  passionis  ejusdem  vel  molestiae  optamus, 
qnatenus  in  eo  quod  patimur  ex  ipsa  rerum  scientia 
consolemur.  Scd  quia  de  specialibus  tentationibus 
nostris  nequaquam  nobis  singulis  specialiter  respon- 
detur,  ad  Scripturam  sacram  recurrimus.  Ibi  videli- 
cet  invenimusquod  Paulus  carnis  infirmitate  tentatus 
andivit:  Sufficit  tibi  gratia  mea,  nam  virtus  in  infir- 
mitate  perficitur  (IlCor,  xii,  9).  Quodidcirco  illi  in 
infirmitate  propria  dictum  est,  ne  singillatim  nobis 
omnibus  diceretur.  In  Scriptura  igitur  sacra  vocem 
Dei,  afflicto  Paulo,  audivimus,  ne  cum  fortasse  affli- 

*  Vindoc.  et  Pratel.,  cognitionis  suas. 

'  Ita  legendum  ex  Mss.  Anglic.  et  nostris.  In  Edit., 

umel  loquiiur non  repetit.  Nostra  lectio  Hebraico 

textni  magis  concinere  videtur,  in  quo  futunim  usnr- 
patur,  iedabher.  Atlamen  Hieronymus  vertit,  semel  /o- 
quitur.  C^^eterum  sanctum  Gregoriuin  legisse  loquetur, 
patet  ex  his  quae  leguntur  infra,  num.  35,  quod  autem 
non  ait  locutus  est,  sed  loquctur,  non  videlicet  tempus 
priBleritum,  sed  futurum  ponens. 


A  gimur^  singnli  andire  eam  privata  consolatione  qnae- 
reremns.  Non  ergo  Dominns  ad  omnia  748  verba 
nobis  respondet,  quia  semel  loquetur,  et  secundo  idip- 
sum  non  repetet ;  id  est,  in  his  quaj  pcr  Scripturam 
sacram  ad  patres  nostros  protulit,  nos  erudirc  cura- 
vit.  '  Dicant  itaque  sanctaeEccIesiaedoctorcs,  dicant 
etiam  arrogantes,  cum  in  ea  laborarc  quosdam  pu- 
sillanimitate  conspiciunt,  quia  nobis  Dcus  ad  vcrba 
omnia  non  respondet,  quia  semel  loquetur  Deus,  et 
idipsum  secundo  non  repetet ;  id  est,  cogitationibus 
vel  tentationibus  singulomm  non  jam  passim  per  pro- 
phetarum  voces,  non  per  angelica  officia  satisfacit, 
quia  in  Scriptura  sacra  quidquid  potcst  singnlis  eve- 
nire  comprehendit,  atque  in  illa  per  exempla  praece- 
dentium  etiam  vitam  sequentium  informare  curavit. 

g  35.  lA>qui  Dei  est  Verbum  genuisse.  —  Quamvis  quod 
ait  :  Semel  loquetur  Deus,  et  secundo  idipsum  non  re- 
petei,  hocintelligisubtiiius  polest,  qnod  Pater  unige- 
nitum  consnbstantialem  sibi  Filinm  genuit.  Loqui 
enim  Dei  est  Verbnm  gennisse.  Semel  autem  loqui 
*  Dei  est  Verbum  aliud  praeter  unigenitum  non  ha- 
bere.  Unde  et  apte  subditur  :  Et  secundo  idipsum 
non  repetei,  quia  videlicet  hocipsum  Verbum,  id  est 
Filium,  nonnisi  unicum  genuit.  Quod  autem  non  ait, 
Locutus  est,  sed  loquetur,  non  videlicel  tempus  prae- 
teritum^  *  sed  futurum  ponens,  liquet  omnibus  quia 
Deo  nec  praeteritum  tempus  congruit,  nec  futurum. 
Tanto  ergo  in  eo  quodlibet  tempus  ponitur  libere, 
quanto  nullum  vere.  Neque  cnim  quodlibet  libere 
dici  poterat,  si  sallem  imum  proprie  diceretur.  Inde 

p  itaque  dici  in  Deo  tcmpus  ^  audacter  quoslibct  licet, 
nndein  eo  dici  proprie  nullum  licet .  Verbum  namqne 
Patcr  sine  tempore  genuit. 

36.  Hanc  generationem  mirari  debemus,  non  scru^ 
iari,  —  £t  quis  digne  fari  queat  illam  inefTabilem 
nativitatem,  quod  de  aeterno  natus  est  coaetemns, 
qnod  existens  ante  saecnla  genuit  aequalem,  quod  gi- 
gnente  natus  posterior  non  est  ?  Qnae  videlicet  nos 
mirari  possumus,  sed  intueri  minime  valemus.  Illins 
autem  natlvitatis  vim  jam  mirari  posse,  aliqnatcnus 
videre  est.  Sed  quomodo  videmus  quod  nequaquam 
comprehendimns  ?  Est  autem  quod  de  usu  carnis  tra- 
here  ad  sensnm  spiritus  debemus.  Nam  si  quis  in  te- 
nebris  clausis  oculis  jaceat,  atque  ante  eum  snbitnm 
lucernse  lumen  erumpat,  clausi  ejus  oculi  ipso  ad* 
ventu  luminis  ferinntur,  nt  patcscant.  Cnr  ergo  lur- 

*^  bati  snnt,  si  clausi  nihil  videmnt  ?  Nec  tamen  ali- 
quid  perfectum  fuit,  quod  videre  clausi  potuerant. 
Nam  si  perfecte  totum  vidissent,  cur  aperti  quaere- 
rent  quod  viderent  ?  Sic  itaque,  sic  sumns,  cnm  de 
incomprehensibili  nativitate  intuerialiquid  conamnr. 
Eo  ipso  enim  ^  quo  fnlgoris  admiratione  percntitnr 

'  Ita  cum  Colb.,  Turon.,  Norm.,  etc.,  vet.  Ed. 
Paris.  In  Ed.  aliis,  Discant  igitur  sancti  doctores  Ec- 
clesice,  discani  et  arrogantes,  cum  inira  eam  laborare» 

♦  Decst  Dei  in  Utic.  et  pler.  Norm. 

^  In  Ed.,  nec  futurum,  Contrario  sensu  legitnr  sed 
in  Mss.  An^Iic,  Norm.,  Colb.  etaliis. 

^  In  Editis,  audaciter, 

^  Mss.  Norm.  et  nonnulli,  quodfulgore  admiratio^ 
nis,,,  quod  videre  non  valet. 


«73 


MORALIUM  LIB.  XXIU.  —  IN  CAPUT  XXXIU  B.  JOB. 


274 


aninius,  et  quasi  videt  qnod  videri  non  valet,  velut  ^ 
in  lenebris  positus,  vim  iucis  ocuiis  clausis  *  videt. 
Quia  vero  749  haec  divinae  naturae  secreta  admira- 
tio  non  facile  occupatis  per  terrena  desideria  menti- 
bus  innotescit,  '  apte  Dei  tocutio  qualiter  ad  nos 
tiat  insinuaty  dicens : 

CAPUT  XX  [Vet.  XX,  Rec.  XIl]. 

Vbbs.  13. — Persomnium  in  visione  noctuma,qmndo 
irruit  sopor  super  homineSy  et  dormiunt  in  lectulo. 

37.  Vox  Dei  audttur  quando  tranquilla  mente  ah 
operibus  sacularibus  quiescitur.  —  Quid  est  quod 
per  somniumnobis  locutio  divinitatis  innotescit,  nisi 
quod  Dei  secreta  non  cognosciraus,  si  in  terrenis 
dcsideriis  vigilemus  ?  In  somnio  enim  exteriores  sen- 
sus  dormiunt,  et  interiora  cernuntur.  Si  ergo  intema  B 
contemplari  volumus,  ab  externa  implicatione  dor- 
miamus.  Vox  videlicet  Dei  quasi  per  somnium  au- 
ditur,  quando  tranquilla  mente  ab  hujus  saeculi  ac- 
tione  quiescitur,  et  in  ipso  mentis  silentio  divina 
prscepta  pensantur.  Cum  enim  ab  extemis  actioni- 
bns  mens  sopitur,  tunc  plenius  mandatorum  Dei 
pondus  agnoscitur.  Tunc  verba  Dei  mens  vivacius 
penetrat,  cum  ad  se  admittere  curarum  saecularium 
tamultus  recusat.  Male  autem  homo  vigilat,  quando 
eam  sacularium  negotiorum  sestus  insolenter  inquie- 
tat.  Aurem  quippe  cordis  terrenarum  cogitationum 
turba  dum  perstrepit  claudit,  atque  in  secretario 
mentis,  quantominuscurarum  tumultuantium  sonus 
compescitur,  ianto  amplius  vox  praesidentis  judicis 
non  auditur.  Neque  enim  perfecte  homo  suflScit  ad  q 
utraque  divisus,  seddum  sicinterius  erudiri  appetit, 
ut  tamen  exterius  implicetur,  unde  exterius  auditum 
aperit,  inde  interius  obsurdescit.  Moyses  admistus 
iEgyptiis  quasi  vigilabat,  et  idcirco  vocem  Domini 
in  iEgypto  positus  non  audiebat  (Exod.  ii,  il,  12, 
seq.).  Sed  exstincto  iEgyptio,  postquam  in  desertum 
fugit,  illic  dum  quadraginta  annis  deguit,  quasi  ad 
inqoietis  terrenorum  desideriorum  tumultibus  ob- 
dormivit ;  atque  idcirco  divinam  vocem  percipere 
meruit,  quia  per  supernam  gratiam  quanto  magis  ad 
appetendis  exterioribus  torpuit,  tanto  verius  ab 
cognoscenda  interiora  vigilavit.  Rursus  Israelitici 
populi  turbis  praelatus,  ut  legis  praecepta  percipiat, 
in  montem  ducitur,  atque  ut  interna  penetret,  ab  ex- 
temis  tumultibus  occultatur  {Exod.  xix,  3^.  jv 

[Vet.  XXI.]  38.  Qui  exterioribu^s  ministeriis  deser- 
viuntf  studiose  ad  cordis  secreta  refugiant.  —  Unde  et 
sancti  viri  qui  exterioribns  ministeriis  deservire  offi- 

'  Post  videt  legitur  in  Editis  :  Eliu  namque  ait : 
Semel  loquitur  Deus :  David  vero  Verbiunigenitinati- 
vitatem  intuens,  ait:  Semel  locutus  est  Deus:  Quia 
enim  unigenitus  Filius  idem  Verbum  Patris  et  perfec- 
tione  natus  dicitur,  et  pro  CBtemitate  sempernasci  per- 
hibetur,  sacra  ScriptU7'a  libere  dicere  de  Deo  consuevit, 
quia  locutus  est,  et  loquitur.  In  eo  enim  quod  perfeC' 
tum  Verhum  genuit,  et  locutus  est  Pater ;  in  eo  autem 
quod  semper  gignit,  utique  loquitur,  quamvis  hoc  quod 
perfectum  diximus  proprie  non  dicamus.  Neque  enim 
quod  factum  non  estpropriedicitur  esse  perfeclum,  sed 
ejus  plenitudinem  per  quamdam  angusttam  nostrce  lo- 
cutionis  exprimimus,  sicut  etiam  de  Patre  Dominus  di' 


cii  necessitate  coguntur,  studiosc  semper  ad  cordis 
secreta  refugiunt ;  ibique  cogitationis  intimae  cacu- 
men  ascendunt,  et  legem  quasi  in  montibus  perci- 
piunt,  dum,  postpositis  tumultibus  actionum  tempo- 
ralium,  in  contemplationis  suae  vertice  supernae 
voluntatis  sententiam  perscratantur.  Hinc  est  quod 
idem  Moyses  crebro  de  rebus  dubiis  ad  tabernacu- 
lum  redit,  ibique  secreto  Dominum  consulit,  et 
'  quid  certi  decernat  agnoscit.  Relictis  quippe  turbis 
ad  tabernaculum  redire,  est,  postpositis  exteriorum 
tumultibus,  secretum  mentis  intrare.  Ibi  enim  Do- 
minus  consulitur,  et  quod  foris  agendum  est  publice, 
intus  silenler  auditur.  Hoc  quotidie  boni  rectores 
faciunt,  cum  se  res  dubias  discernere  non  posse 
cognoscunt,  ad  secretum  mentis,  velut  ad  quoddam 
tabernaculum  revertuntur ;  divina  lege  perspecta, 
quasi  coram  posita  arca,  Dominum  consulunt,  et 
quod  prius  intus  tacentes  audiunt,  hoc  foris  post- 
modum  agentes  innotescunt.  Ut  enim  exterioribus 
officiis  inoffense  deserviant,  ad  secreta  cordis  re- 
currere  incessabiliter  curant ;  et  sic  vocem  Dei  quasi 
per  somnium  audiunt,  dum  in  meditatione  mentis 
750  ^  a  carnalibus  motibus  abstrahuntur.  Hinc  est 
quod  sponsa  in  Canticis  canticorum  sponsi  vocem 
quasi  per  somnium  audierat,  quae  dicebat  ^Egodor- 
mio,  et  cor  meum  vigilat  {Cant.  v,  2).  Acsidiceret : 
Dum  exteriores  sensus  ab  hujus  vitae  sollicitudinibus 
sopio,  vacante  mente  vivacius  interna  cognosco.  Fo- 
ris  dormio,  sed  intus  cor  vigilat,  quiadum  exteriora 
quasi  non  sentio,  interiora  solerter  apprehendo. 

39.  Nonnisi  ohscure  et  quasi  in  visione  noctuma, 
divina  et  intema  contemplamur.  —  Bene  ergo  Eliu  ait 
quia  per  somnium  loquitur  Deus,  atque  apte  subdi- 
dit,  In  visione  noctuma.  Nocturaa  enim  visio  appa- 
rere  contemplatione  mentis  sub  quibusdam  imagini- 
bus  solet.  In  diurna  autem  luce  certius  cernimus,  in 
nocturna  vero  visione  cunctanter  videmus.  Et  quia 
sancti  omnes  quandiu  in  hac  vitasunt  divinae  naturae 
secreta  quasi  sub  quadam  imaginatione  conspiciunt, 
quia  videlicet  necdum  sicut  sunt  ea  manifestius 
contemplantur,  bene  Eliu,  postquam  dixit  Deum 
nobis  per  somnium  loqui,  subdit:  In  visione  noctuma. 
Nox  quippe  est  vita  praesens,  in  qua  quandiu  sumus, 
per  hoc  quod  interna  conspicimus,  sub  incerta  ima- 
ginatione  caligamus.  Propheta  namque  ad  videndum 
Dominum  quadam  se  premi  caligine  sentiebat,  di- 
cens :  Animamea  desideravit  te  in nocte  {Isdi.  xxvi,  9). 
Ac  si  diceret :  In  hac  obscuritate  vitae  praesentis  vi- 
dere  te  appeto,  sed  adhuc  infirmitatis  nubilo  cir- 

cit :  Estote  perfecti,  sicut  et  Pater  coelestis  perfectus 
est.  Sed  desiderantur  in  omnibus  Mss.  Norm.,  Tu- 
ron.,  Vindoc,  Colb.,  Baluz.  Codex  hic  etmultis  in 
locis  est  exesus  aut  mulilus.  Esse  assumentum  mihi 
persuadetur  non  solum  Mss.  Cod.  silentio,  sed  etiam 
sermonis  serie,  ciuae  hac  longa  parenthesi  videtur 
abrupla.  Etenim  nis  verbis,  quo  fulgoris  admiratione, 
ctc,  succedere  debet  immediate:  Quia  vero  hcec  di- 
vince  naturce  secreta  admiratio. 

'  Plerique  Nonn.  et  Vind.,  aperteDei  locutio. 

^  Norin.  et  Colb.,  quid  certius. 

*  Al.j  a  camalibus  seiisi6?/s,  ut  legitur  in  Vindoc, 
Nonii.  et  aliis,  a  Gussanv.  visis. 


S75 


SA.NGTI  GREGORII  MAGNI 


276 


ciunscribor.  David  quoque  hujus  noctis  *  caliginem  A  Qualuor  quippe  sunt  qualitales  quibus  justi  viriani 


vitans,  claritatem  veri  luininis  pra^stolatus  ait : 
Mane  astabo  tibi,  ei  videbo  {Psal.  v,  5).  Adhuc  ergo 
in  nocte  niinus  se  videre  couspicit,  qui  ad  videnduiu 
Deum  futurum  mane  concupiscit.  Quia  voro,  ut 
diximus,  ab  exteriori  aclione  cessare  donnire  est, 
bene  Eliu  subdit :  Quando  irruil  sopor  superhomiiies. 
Quia  autein  sancli  \iri  cum  exleriori  aclioni  non 
deserviunt,  inlramentis  ^  cubilia  conquiescunt,  aple 
subjungit :  Etdormiunt  in  ledulo.  Sanclis  cnim  viris 
dormire  in  lectulo  est  intra  montis  suae  cubile  quies- 
cere.  Unde  scriptum  est :  Exsultabunl  sancti  in  gloria, 
kBtabuntur  in  cubilibus  suis  {Psal.  cxi.ix,  5).  Dica- 
tur  orgo,  quod  seniel  nobis  loquitHr  Deus  per  som- 
nium  in  visione  nocturna,  quando  irruit  sopor  super 


ma  in  compunctione  \ebementer  aflScitur,  cum  aul 
malorum  suorum  reminiscitur,  considerans  ubi  fuit; 
aut  judiciorum  Dei  sententiam  metuens,  et  secum 
qua^rens,  cogitat  ubi  erit ;  aut  cum  inala  vitae  praB- 
sentis  solerter  attendens,  moerens  considerat  ubi  est, 
aut  cum  bona  supernae  patriae  conleinplalur,  quae 
quia  necduin  adipiscitur,  lugens  conspicit  ubi  non 
est.  Malorum  suorum  Paulusmeminerat,  etex  eis  se 
in  quibus  fuerat  afiligebat,  cum  diccret :  Non  sum 
dignus  voc^riaposlolus,  quiaperseculussum  Ecclesiam 
Dei  (/  Cor.  xv,  9).  Rursum  divinum  judicium  subli- 
liter  pensans,  in  futuro  inale  esse  inetuebat,  dicens: 
Castigo  corpus  meum,  et  serviluti  subjicio,  ne  fort£aliis 
prcedicans,  ipse  reprobus  efficiar  {l  Cor.  ix,  27).  Rur- 


homines,  et  dormiunt  in  lectulo,  ({wxdi  nimirum  tunc  g  sus   mala  prajsentis  vitaj  pensabal,  cuni  diceret: 


secreta  di\initatis  agnoscimus,  cum  abhujusmundi 
tnmultuosa  concupiscentia  intra  mentis  nostrae  cu- 
bilia  segregamur.  Quia  vero,  ut  saepe  jam  diximus, 
aurem  cordis  tuinultus  saecularium  negotiorum  clau- 
dit,  et  quies  secretae  considerationis  aperit,  apte 
subjnngit: 

Vers.  16.  —  Tuncaperit  aures  virorum,  et  erudiens 
eo8  instruit  disciplina. 

40.  Qui  ab  exterioribus  operibus  cessant,  ad  com- 
punctionem  erudiuntur.  —  Cuin  enim  ab  exlerioribus 
actionibus  sopiuntur,  aperta  aure  interni  examinis 
causas  audiunt.  Qui  dum  subtiliter  vel  flagella  pu- 
blica,  vel  judicia  occulta  considerant,  semetipsosaf- 


Dum  sumus  ^  in  hoc  corpore,  peregrinamur  a  Domino 
(11  Cor,  V,  6).  Et  :  Vid^o  aliam  legem  in  membris 
meis  repugnantem  legi  mentis  mece,  et  captivum  me 
ducentem  in  lege  peccati,  quce  est  in  membris  meis. 
Infelix  ego  homo,  quis  me  liberabit  de  corpore  mortis 
hujus  {Rom.  VII,  23).  Et  rursuin  bona  ajternae  patriae 
considerabat,  dicens  :  Videmus  nunc  per  speculum 
in  cenigmate ;  tunc  autem  facie  ad  faciem.  Nunc 
cognosco  ex  parte,  tunc  autem  cognoscam,  sicut  ei 
cognitus  stim  (I  Cor.  xiii,  12).  Atque  iterum :  Scimus 
quoniam  si  terrestris  domus  nostra  hujus  habitationis 
dissolvatur,  quod  aedificationem  ex  Deo  habemus,  do- 
mum  inanufactam,  atemam  in  caelis  {II  Cor.  v,  1). 
Cujusdomus  bona  intuens,  Ephesiisdicit:  Utsciatis 


ficere  fiendo  non  cessant.  [Rec.  XIII.]  Unde  bene      ^j^^  gn  gpgg  vocationis  ejus,  et  quce  divitice  glori(e 


dictuin  est.  Et  erudiens  eos  instruit  disciplina,  quia 
consideranti  menti,  et  sese  per  poenitcntiam  lace- 
ranti,  quasi  quaedam  plagae  percussionis  sunt  la- 
menta  compunctionis.  Unde  etiam  Salomon  recte  vim 
percussionis  utriusque  conjungens  ait :  Livor  vulne- 
ris  abstergit  mala,  et  plagce  in  secretioribus  ventris 
{Prov.  XX,  30).  Per  livorem  quippe  vulneris,  disci- 
plinam  insinnat  corporeae  percussionis.  Plagae  vero 
in  secretioribus  ventris  sunt  interna  mentis  vulnera, 
quae  per  compunctionem  fiunt.  751  Sicut  enim  ven- 
ter  cibis  repletus  extenditur,  ita  inens  pravis  cogita- 
tionibus  dilatata  sublevatur.  Abstergunt  igiturmala, 
et  livor  vulneris,  et  plagae  in  secretioribus  ventris, 
quia  et  disciplina  exterior  culpas  diluit,  etextensam 
mentem  compunctio  pcenitenti»  ultione  Iransfigit. 


hcereditatis  ^us  in  sanctis,  et  quce  sit  supereminens 
magnitudo  virtutis  ejus  in  nos,quicredidimus  {Ephes. 
ii^  18).  Mala  vitae  praesentis  beatus  Job  considerans, 
ait :  Tentatio  est  ^  vita  humana  super  terram  {Job 
vii,  1).  Unde  David  quoque,  ait:  Universa  vanitas 
omnis  homo  vivens  {Psal.  xxxviii,  6).  Etquanquam 
in  imagine  Dei  ambulet  homo,  tamen  vane  contur- 
babitur.  Qui  rursum  seternam  patriain  contemplatus, 
et  haec  mala  pensans  in  quibus  erat,  atqueillabona 
considerans  in  qnibns  adhuc  non  erat,  ait :  Heu 
me !  quia  incolatus  meusprolongatus  est  {Psal.cxix,  5). 
Et,  Ego  dixi  in  pavore  meo  :  projectus  sum  a  vultu 
oculorum  tuorum  (Psal.  xxx,  23).  Sublevatus  in  ex- 
stasi,  quod  nostri  interpretes  pavorem  *  proprie  vo- 
caverunt,  a  vultu  oculorum  Dei  vidit  se  esse  proje- 


Sed  hoc  inter  se  utraqne  haec  difierunt,  quod  plagae  "  ctum.  Post  interni  quippe  Inminis  visionem,  quaji 


percussionum  doleut,  lamenta  compunctionnm  sa- 
pinnt.  Illae  affligentes  cruciant,  ista  reficiunt,  dum 
afiligunt.  Per  illas  in  afilictione  moeror  est,  per  haec 
in  moerore  laetitia.  Quiatainenipsacompunctiomen- 
tem  lacerat,  eamdem  compunctionem  non  incongme 
disciplinam  vocat. 

41.  Quatuor  modis  jutti  in  compunctione  a/}lciun- 
tur ;  quod  exempto  Pauli  osiendUur  et  Davidis,  •— 


in 

ejus  anima  per  contemplationis  gratiam  radioclari- 
tatis  emicuit,  ad  semetipsum  rediit;  et  cognitione 
percepta,  vel  quibus  illic  bonis  deesset,  vel  quibus 
malis  752  hic  adesset,  invenit.  Neqne  enim  quis 
praesentis  vitae  mala  sicul  sunt  conspicere  pnEvalet, 
si  bona  aeternae  patriae  per  contemplationis  gustnm 
contingere  necdnm  valet.  Unde  et  a  vnltu  oculorum 
Dei  projectnm  se  esse  cognovit.  Snblevatns  quippe 


*  In  Ed.,  caliginem  videns,  Lectionem  Mss.  Anglic, 
Norm.,  Vindoc,  etc,  expressimns. 
'  Ebroic,  cubicula, 
^  Deest  hoc  in  Mss.  Norm.  etCoIb. 


*  Colb.,  Utic  et  alii,  vita  hominis. 
'^  In  Editis  additnr  particula  non,  qnae  omittitur  in 
Mss.  Anglicanis  et  nostris. 


277 


MORALIUM  LIB.  XXIII.  —  IN  CAPUT  XXXIII  B.  JOB. 


278 


vidit  quod  de  se  hic  videre  non  posse  ad  se  relap-  A  vitiatos.  Proinde  compuncti  appetimus  vitare  quod 


sus  ingemuit. 

42.  Compwictionis  e/fectus  in  perfectis.  —  Perfe- 
ctam  scilicet  animam  ista  compunctio  afficere  fami- 
liarins  solet,  qua  omnes  imaginationes  corporeas  in- 
solenter  sibi  obviantcs  *  discutit,  et  cordis  oculum 
figere  in  ipso  radio  incircumscriptse  lucis  intendit. 
Has  quippe  figurarum  corporalium  speciesadse  intus 
ex  infirmilate  corporis  traxit.  Sed  perfecte  com- 
puncta  hic  summopere  invigilat,  ne  cum  veritatem 
quaerit,  eam  imaginatio  circumscriptae  visionis  illn- 
dat,  cunctasque  sibi  obviantesimaginesrespuit.  Quia 
enim  per  illas  infra  se  lapsa  est,  sine  illis  super  se 
ire  conatur;  et  poslquam  per  iuuila  indecenter^ 
sparsa  est,  in  unuin  se  colligere  nititur,  ul  si  niagna 


fecimus,  ut  ad  id  quod  facti  fuimus  reformemur. 
Unde  et  apte  sequitur : 

CAPUT  XXn  [AL  XXIl]. 

Vers.  17.  —  Ut  avertat  hominem  ah  his  qum  fecit,  et 
liberet  eum  de  superbia. 

44.  Compunctione  avertimur  a  peccatispriusperpe- 
tratis,  et  a  superbia  Uberamur.  —  Quid  enim  ^  homo 
de  seipso  nisi  peccatum  fecit  ?  753  Et  scriptum  est : 
Initium  omnis  peccati  superbia  {Eccl.  x,  15).  Bene 
ergo  dicitur  quia  homo  cum  ab  his  quae  fecitaverli- 
tur  de  superbia  liberatur.  Contra  conditorem  quippe 
superbire  est  praecepta  ejus  peccando  transcendere, 
quia  quasi  a  se  jugum  dominationis  ejus  excutit, 
•  cui  per  obedientiam  subesse  contenmit.  At  contra 


vi  amoris  praevalet,  esse  unum  atque  incorporeum  B  qui  id  quod  fecit  vitareappelit,  id  quod  a Deo  factus 


contempletur. 

43.  Contemplationis  sapor  non  nisi  raptim  mentem 
afficit.  Hinc  pii  gemituSy  delectationis  tamen  expertes. 
—  Unde  aliquando  ad  quamdam  inusitatam  dulcedi- 
nem  interni  saporis  admittitur,  ac  raptim  aliquo 
modo  ardenti  spiritu  afflata  renovatur ;  tantoque  ma- 
gis  inhiat,  quanto  magis  quod  amet  degustat.  *  At- 
que  hoc  intra  se  appetit  quod  sibi  dulce  sapere  in- 
trinsecus  sentit,  quiavidelicetejusamoredulcedinis 
sibi  coram  se  vilnit;  et  postquam  hanc,  utcumque 
3  percipere  potuit,  quidsineilladudumfuisset  inve- 
nit.  Cui  inhaerere  conatur,  sed  ab  ejus^fortitudine  sua 
adhuc  infirmitate  repellitur ;  et  *  quia  ejus  mundi- 
tiam   contemplare  non   valet,   flere  dulce   habet, 


est  recognoscit,  et  ad  conditionis  suae  ordinem  hu- 
militer  redit,  dum  sua  opera  fugiens,  talem  se  *  qua- 
lis  a  Deo  factus  est  diligit.  Quia  vero  per  hanc  in- 
telligentiam  gloria  sempiterna  recipitur,  supplicia 
seterna  vitantur,  apte  subjungitur : 

CAPUT  XXm  [Rec.  XIV]. 

Vkrs.  18.  — Eruens  animam  ejus  de  corruptione, 
et  vitam  illius,  ut  non  transeat  in  gladium. 

45.  Sic  eruitur  anima  a  corruptione  et  a  divini  ju» 
diciigladio,  —  Omnis  quippe  peccator  ab  hac  cor- 
niptione  vitiorum  illuc  ad  gladium  compellitor 
transire  poenarum,  ut  unde  hic  inique  delectatu 
est,  inde  illic  juste  crucietur.  Notandum  est  ergo 
quod  Deus  nobis  per  somnium  loquens,  prius  nos  a 


sibique  ad  se  cadenti  infirmitatis  suae  lacrymas  ster-  q  corruptione,  et  postmodum  a  gladio  liberat,  quia 


nere.  Neque  enim  mentis  oculum  potest  in  id  quod 
intra  se  raptim  conspexerit  figere,  quia  ipso  vetu- 
statis  suae  usu  deorsum  ire  compeliitur.  Inter  haec 
anhelat,  aestuat,  super  se  ire  conatur,  sed  ad  fami- 
liares  tenebras  suas  victa  fatigationerelabitur.  Quia 
ergo  sic  affecta  anima  contra  semetipsam  grave  cer- 
tamen  ^  tolerat  semetipsam,  et  quia  omnis  haec  de 
nobis  controversia,  ^  cum  nos  afficit,  quamvis  dele- 
ctatione  permista,  non  modicum  dplorem  parit,  Eliu, 
postquam  dixit  Deum  nobis  per  somnium  loqui,  et 
locutione  ejus  nostras  aures  aperiri,  non  immerito 
earadem  apertionem  aurium  disciplinam  vocat,  quia 
eo  magis  nos  afficiendo  conterit,  quo  magis  ad  nos 
per  occultam  ejus  inspirationis  gratiam  internae  in- 


nimirum  illius  vitam  illic  eripit  ab  ultione  supplicil, 
cujus  hic  mentem  subtrahit  a  delectatione  peccati. 
Neque  enim  illic  habet  quod  formidare  debeat  de 
gladio  sententiae,  quem  hic  post  emendationem 
suam  pollulio  non  corruperit  culpae.  Bene  ergo  dici- 
tur  :  Eruens  animam  ejus  de  corruptione,  et  vitam  tf- 
lius,  ut  non  transeat  in  gladium.  De  corruptione 
namque  ad  gladium  transire  est  post  peracta  vitia 
ad  toleranda  supplicia  pervenire.  Sequitur : 
CAPUT  XXIV  [Vet.  XXIII,  Rec.  XV]. 

Vkrs.  19.  —  Increpat  quoque  per  dolorem  in  le- 
ctnlo,  et  omnia  ossa  ejus  marcescere  facit. 

46.  /n  prcesenti  vita,  omnis  quam  nobis  paramus 
requies  tentationibus  turbatur.  In  quolibet  secessu  vi- 


telligentiae  sonus  erumpit.  Neque  enimfleret  extrin-      vere  sine  tentationibus  non  possumus.  —  In  Scriptura 

•  1  -  •  • ._• ^«_  _     _^^4».^^^y«4     *J  l  *  •  1         .  4A  .  A  !• 


secus  quisque  quod  est,  si  non  intrinsecus  potuisset 
sentire  quod  nondum  est.  Namque  cum  nosmetipsos 
inspicimus  bene  conditos,  sed  ad  persuasionem  dia- 
bolicam  pestifera  consensione  deceptos,  in  nobis- 
metipsis  attendimus  aliud  esse  quod  fecimus,  aliud 
quod  facti  sumus ;  conditionc  nos  integros,  sed  culpa 


sacra  lectus,  sive  grabatus,  ^^  seu  stratum,  ali- 
quando  voluptas  carnis,  aliquando  repausatio  in  bo- 
nis  operibus,  aliquando  requies  temporalis  accipi- 
tur.  Quid  est  enim  qucd  in  Evangelio  sanato  cuidam 
Dominus  dicit :  Surge,  tolle  grabatum  tuum,  et  vade 
in  domum  tuam  {Joan.  v,  8),  nisi  quod  per  graba- 


*  Vindoc.  et  Norm.,  decutit. 

»  Ebroic.  et  Vindoc.,  atque  ad  hoc  intrareappetit. 
» lidemcumUtic,  Pratel.  elBecc., pemperememit. 

*  Ila  Norm.,  cum  Vindoc,  Colb.,  et  af.,  ubi  Editi 
habent:  quia  ejus  munditice  contemperari  non  valet. 

*  Huc  revocavimus  semetipsam,  quaj  vox  in  Editis 
exciderat,  licet  sensum  exquisitiorem  efficiat. 

*  Editi  recent.,  cum  nos  afficit  affligit.  Non  solum 


redundat  affligit,  sed  etiam  sensum  tollit.  Hinc  dele- 
vimus,  secuti  Mss.  Colbert.,  Norm.,  Vindoc,  etc 

■^  Ebroic  et  alii  Norm..  de  proprio. 

8  Ita  cum  Vindoc,  Colbert.,  etc,  vel.  Edit.  In  re- 
cent.,  quiper  inobedientiam. 

^  iiic  in  Editis  additur,  esse,  quod  expunximos 
adhaerentes  Mss. 

^^  Norm.,  seu  stratus,  et  ita  infra. 


«79 


SANCTl  GREGORU  MAGNl 


280 


tam  Yolaptas  corporis  designatar  ?  £l  jabetur  atique 
nt  hoc  sanas  portet,  abi  inQrmas  jacaerat,  qaia  ni- 
miram  omnis  qai  adhac  vitiis  delectatur,  infirmus 
jacet  in  voluptatibus  camis.  Sed  sanatus  hoc  portat 
^  obi  inilrmus  jacuerat,  quia  divino  adjutorio  ere- 
plus  a  vitiis,  ejusdem  carnis  contumelias  postmo- 
dum  tolerat,  in  cujus  prius  desideriis  requiescebat. 
Rorsam  per  lectum  vel  stratum  repausatio  in  bonis 
operibus  designatur.  Unde  in  apostoiorum  Actibus 
Petrus  apostolus  dicit  :  jEnea,  satiet  te  Dominus  Je- 
SU8  Christus ;  surge,  et  sterne  tihi  {Ad.  ix,  34^.  Qui  d 
est  dicere,  Surge,  nisi,  mala  quaj  perpetrasti,  dere- 
linque  ?  Et  quid  est  dicere,  Sterne  tibi,  nisi  merce- 
dis  causas  in  quibus  requiescere  debeas  operare  ?  ut 
et  deserat  surgendo  quae  fecit,  et  inveniat  sternendo 
quod  fecerit.  Quod  utrumquePropheta  breviter  com- 
prehendit,  dicens  :  Declina  a  malo,  et  fac  bonum 
{Psal.  xxxvi,  27).  Declinare  quippeamalo  est  ab  eo 
quo  jacuit  surgere  ;  bonum  vero  facere,  est  merce- 
dis  opera,  in  quibus  requiescere  debeat,  praeparare. 
Qui  enim  declinat  a  malo,  sed  bona  adhuc  non  facit, 
surrexit  quidem  ab  eo  quo  jacuit,  sed  ubi  requie- 
scere  debeat,  nondum  stravit.  Et  rursum  lectus  vel 
stratum  requios  tcmporalis  accipitur,  sicut  scriptum 
est  :  Universum  stratum  ejus  versasti  in  inflrmitate 
ejus  754  {Ps.  xl,  4).  Cum  enim  quisque  curi«  sae- 
calaribus  fatigatus  deserere  per  divinam  gratiam 
hajus  mundi  itinera  laboriosa  compungitur,  cogitare 
solet  quomodo  praesentis  vitae  desideria  fugiat,  et  ab 
ejus  laboribus  requiescat,  sibiquc  mox  desideratae 
quietis  ordinem  quaerit,  et  velut  quoddam  stratum, 
sic  a  cunctis  laboribus  cessationis  locum  invenire 
concnpiscit.  Sed  quia  in  hac  vita  adhuc  homo  posi- 
tU8,  in  cujuslibet  ordinis  loco,  in  cujuslibet  secreti 
*  secessu  vivere  sine  tentationibus  nullatenus  potest, 
plerumque  in  id  quod  ad  requiem  construitur,  major 
doior  tentationis  invenitur.  Unde  recte  per  Prophe- 
tam  dicitur  :  Universum  stratum  ejus  versasti  in  infir' 
mitate  ejus.  Ac  si  diceret  :  Omne  quod  hic  sibi  para- 
vit  ad  requiem,  hoc  ei  mutasti  occulto  judicio  ad 
perturbationem.  Quod  pio  quidem  '  Dei  consilio  agi- 
tur,  ut  hujus  peregrinationis  tempore  electorum  vita 
turbetur. 

[Vet,  XXIV,]  47.  Hic  optimo  Dei  consilio  affligi- 
wittr,  ne  viam  pro  patria  diligamus.  —  Via  quippe  est 
vita  praesens,  qua  ad  patriam  lendimus  ;  et  idcirco 
hic  occulto  judicio  frequenti  perturbatione  conteri- 
mur,  ne  viam  pro  patria  diligamus.  Solent  etenim 
oonnuUi  viatores,  cum  amoena  fortasse  in  itinere 
prata  conspiciunt,  pergendi  moras  innectere,  et  a 
ccepti  itineris  rectitudine  declinare,  eorumque  gres- 
sus  tardat  pulchritado  itineris,  dum  delectat.  Electis 
ergo  suis  ad  se  pergentibus  Dominus  hujus  mundi 
iter  asperum  facit,  ne  dum  quisque  vitae  praesentis 
reqoie,  quasi  amoenitate  viae  pascitur,  magis  eum 
dia  pergere,  quam  citius  pervenire  delectet ;  ne. 


A  dum  oblectatur  in  via,  obliviscatur  quod  desidcrabat 
in  patria.  Quia  ergo  in  hac  vita  omnis  nostra,  quam 
fortasse  paravimus,  requies  turbatur,  recte  dicitur  : 
Increpat  quoque  per  dolorem  in  lectulo,  id  est,  in 
praesentis  vitae  requie  vel  tentationis  nos  slimulis  vel 
flagelli  afilictione  conturbat.  Nam  saepe  humanus 
animus  quamlibet  brevi  tempore  sine  tenlatione  in 
bonis  studiis  fuerit,  mox  de  eisdem  studiis  in  qui- 
bus  quiescendo  se  exerit,  de  ipsis  virtutibus  quibus 
multiplicari  nititur,  dum  proficere  se  sentit,  eleva- 
tur.  Unde  pio  rectoris  nostri  moderamine,  impulsu 
tentationis  afiicitur,  ut  in  eo  ipsa  profectus  sui  ela- 
tio  comprimatur.  Quapropter  postquam  dixit :  /n- 
crepat  quoque  per  dolorem  in  lectulo,  apte  subjunxit 
XRec.  XVI]  :  Et  omnia  ossa  ejus  marcescere  facit, 

£  48.  Per  tentationem  cognoscimus,  quid  ex  viribus 
propriisj  quid  divino  ex  munere  possimus.  —  Ossa  iii 
Scriptura  sacra  virtutes  accipimus,  sicut  scriptum 
est :  Dominus  custodit  omnia  ossa  eorum,  unum  ex  eis 
non  conteretur  (Psal.  xxxiii,  21).  Quod  utique  non 
de  ossibus  corporis,  ♦  sed  de  viribus  dicilur  mentis. 
Nam  certe  novimus  quod  et  multorum  martyrum 
corporaliter  ossa  confracta  sunt,  et  persecutores  Do- 
mini,  latronis  illius,  cui  dictum  est,  Hodie  mecum 
eris  inparadiso(Luc.  xxiii,  43),  sicut  iatronis  alterius 
in  cruce  crura  fregerunt.  Cum  ergo  increpat  per  do- 
lorem  in  lectulo,  omnia  ossa  facit  marcescere,  quia 
cum  in  ea  requie  quam  nobis  ab  hoc  saeculo  praepa- 
ramus  flagello  tentationis  afficimur,  qui  fortasse  de 
virtutibus  nostris  inflari  potuimus,  cognitae  infirmita- 

p  tis  nostrae  taedio  extenuamur.  Cum  eniin  sicut  cupi- 
mus  ad  Deum  proficimus,  si  profectum  nostrum  ten« 
tatio  nulla  pulsaret,  alicujus  nos  fortitudinis  esse 
crederemus.  Sed  quia  nobiscum  superna  dispensa- 
tione  agitur,  ut  infirmitatis  nostrae  quia  proficientes 
obliviscimur,  755  tentati  recolamus,  et  in  profectu 
nostro  quid  de  divino  munere,  et  in  tentatione  co- 
gnoscimus  qui  de  propriis  viribus  sumus.  Quae  nos 
profecto  tentatio  ad  plenum  raperet,  nisi  protectio 
supema  servaret.  Sed  pulsat,  nec  frangit ;  impellit, 
nec  movet ;  quatit,  nec  dejicit,  ut  de  nostra  infirmi- 
tate  sentiamus  esse  '^  quod  quatimur,  et  de  divino 
munere  esse  quod  stamus.  Et  quia  saepe  anima  ali- 
cujus  boni  sibi  conscia,  cum  virtutes  suas  sibi  ad 
memoriam  revocat,  quadam  delectatione  pascitur,  et 
quasi  gratulatione  propriae  plenitudinis  impinguatur, 
bene  dicitur  quod  tentatione  pulsante  marcescuut 
ossa,  quia  dum  propria  infirmitas  tentatione  inter- 
rogante  cognoscitur,  omnis  illa  nostrarum  viriam, 
velut  pinguis  viridisque  gratulatio,  subito  anxietatis 
moerore  siccatur,  et  qui  nos  alicujus  esse  momenti 
bona  nostra  pensando  credidimus,  pulsati  paulo  am- 
plius  perituros  nos  jam  jamque  formidamus.  Tunc 
omne  bonorum  nostrorum  gaudium  vertitur  in  pa- 
vorem  poenarum.  Tunc  iniquos  iios  esse  deprehendi- 
mos,  qui  sanctos  paulo  ante  credebamus.  Tabescit 


'  Deest  infirmus  in  Pratel.,  Beccensi,  Utic.  et  aliis. 
'  In  iisdem  membranis,  recessu  vivere  sine  ten- 
iatione. 


'  Omittitur  Dei  in  Pratel. 

♦  Ebroic.  el  Vindoc.,  sed  de  virtutibus. 

5  Norm.  el  Vindoc.,  quod  patimur. 


28i 


MORALIUM  LIB.    XXIII.  —  IN  GAPUT  XXXIII  B.  JOB . 


282 


mens,  slupent  oculi,  orane  quod  prius  prosperum  A  cto  Spiritu  intra  Ecclesiam  plenus  est  euia  qui  mala 


arridebat  evanescit ;  lux  ipsa  fastidio  est,  et  solae  se 
in  animo  tenebraB  mcBroris  effundunt ;  nihil  quod 
deJectet  aspicitur,  triste  est  quidquid  occurrit.  Unde 
et  apte  sequitur : 

GAPUT  XXV  [Rec.  XVir], 

Vebs.  20.  —  *  Abominabilis  ei  fitin  vitasua  panis, 
et  animw  illitts  cibus  ante  dmderabilis. 

49.  Per  panem  inScriptum  sacra  multa  significan-' 
iur :  !•  Christus ;  2°  g^^atia ;  3*  sacra  doctrina ;  4°  hce- 
reticorum  prcedicatio ;  5*^  subsidium  vitw  prcesentis ; 
G^  jucunditas  humancB  delectationis»  —  Ac  si  aperte 
dicat :  Afflicta  mens  sibi  in  amaritudinem  verti  con- 
siderat  quidquid  se  antea  blande  libenterque  satia- 
bat,  [Vet.  XXV.]  In  Scriptura  enim  sacra  panis  *  ali- 
quando  ipse  Dominus,  aliquando  spiritualis  gratia,  ^ 
aliquando  divinae  doctrinae  eruditio,  aliquando  haere- 
ticorum  praedicatio,  aliquando  subsidium  vitae  prae- 
sentis,  aliquando  jucunditas  humanae  delectationis 
accipitur. 

In  pane  Dominus  signatur,  sicut  ipse  in  Evangelio 
dicit :  Ego  sum  panis  vivus,  qui  de  ccelo  descendi 
(Joan.  Yi,^i). 

Rursum  per  panem  gratia  doni  spiritalis  accipitur, 
sicut  per  prophetam  dicitur  :  Qui  obturat  aures 
suas,  ne  audiat  sanguinem,  et  claudit  oculos  suos,  ne 
videat  malum,  iste  in  excelsis  habitabit :  munimenta 
saxorum  sublimitas  ejus,  panis  ei  datus  est  (Isai, 
xxxin,  15).  Quid  est  enim  obturare  aures  suas,  ne 
audiat  sanguinem,  nisi  peccatis  suadentibus,  quae  de 


sua  evadere  nititur  eruditionis  alloquio  consoletur. 
Fugienti  scilicetcum  panibus  occurrere  est  metuenti 
aeterna  supplicia  doctrinae  sacrae  escas  offerre,  et 
modo  tumorem  terrore  comprimere,  modo  pavorem 
exhortatione  refovere.  Quia  panis  refectio  Scripturae 
sacrae  hon  inconvenienter  accipitur,  per  eumdem 
prophetam  Judaeis  solam  litteram  servantibus  dici- 
tur  :  Quare  appenditis  argentum,  et  non  in  panibus 
{Tsai.  Lv,  2)  ?  Acsi  diceret :  Pensatis  sacra  eloquia, 
sed  non  in  refectione,  quia  dum  solam  litterae  spe- 
ciem  custoditis,  de  spirilali  intelligentia  pinguedi- 
nem  internae  refectionis  amittitis.  Unde  illic  apte 
subjungitur :  Et  laborem  vestrum  non  in  saturitaie 
{Ibid.). 

[Vet.  XXVL]  Rursum  per  panem  haereticorum 
praedicatio  designatur,  sicut  per  Salomonem  mulicr 
haereticae  ecclesiae  typum  gestans,  et  stultos  convo- 
cans,  dicit :  Pan^s  occultos  libenter  edite  (Proo.  ix, 
17).  Vel,  sicut  in  nostra  translatione  scriptum  est : 
AqucB  furtivce  dulciores  sunt,  et  panis  absconditus  sua- 
vior.  Sunt  enim  nonnullae  haereses  quae  aperte  me- 
tuunt  praedicare  quod  sentiunt,  et  apud  infirmoruni 
mentes  verba  sua  tanto  magis  ^  condiunt,  quanto 
quasi  amplius  revereutcr  abscondunt.  Undenon  im- 
merito  dicitur :  Panes  oc^ullos  libenter  edite.  Miseris 
enim  cordibus  occulta  haereticorum  verba  eo  magis 
sapiunt,  quo  cum  reliquis  communiter  non  ha- 
bentur. 

Rursum  per  panem  subsidium  praesentis   vitae  ac- 


sanguine  et  carne  nascuntur,  non  praebere  consen-  C  cipitur,  sicut  Jacob  ad  Laban  transiens,  ait :  Domine 


sum  ?  Et  quid  est,  ne  malum  videat,  oculos  claudere, 
nisi  omne  quod  rectitudini  adversum  est  non  appro- 
bare  ?  Iste  in  excelsis  habitabit,  quia  quamvis  eum 
adhuc  caro  in  inferioribus  retinet,  mentem  jam  in 
sublimibus  fixit.  Munimenta  saxorum  sublimitas 
ejus,  quia  '  qui  abjecta  dcsideria  terrenae  conversa- 
tionis  calcat,  ad  supernam  patriam  per  praeceden- 
timn  patrum  exempla  se  sublevat.  Et  quia  per  con- 
templationis  donum  gratia  spiritali  satiatur,  apte 
subjungitur :  Panis  ei  datus  est,  id  est  refectionem 
spiritalis  gratiae  percipit,  quia  se  a  bonis  infimis  coe- 
lestia  sperando  suspendit.  Hinc  etiamde  sancta  Ec- 
clesia  per  Ddvid  Dominus  dicit :  Pauperes  ejus  satu- 
rabo  panibus  {Psal.  cxxxi,  15),  quia  in  illa  mentes 


Deus,  si  dederis  mihi  panem  ad  manducandum,  et  ve- 
stem  ad  induendum  (Genes.  xxviii,  20).  Et  sicut  in 
Evangelio  Dominus  turbis  se  sequentibus  dicit : 
Quwritis  me,  non  quia  vidistis  signa,  sedquiamandw 
castis  ex  panibus,  et  saturati  estis  (Joan.  vi,  26).  De 
septem  enim  panibus  fuerant  satiati.  Et  per  eorum 
personam  Dominus  illos  intra  sanctam  Ecclesiam  de- 
testatur,  qui  per  sacros  ordines  ad  Dominum  propin- 
quantes,  non  in  eisdem  ordinibus  virtutum  merita, 
sed  subsidia  vitae  praesentis  exquirunt ;  nec  cogitant 
quid  vivendo  imitari  debeant,  sed  quae  compendia 
percipiendo  satientur.  Satiatos  quippe  de  panibus 
Dominum  sequi  est  de  sancta  Ecclesia  temporalia 
alimenta  sumpsisse.  Et  non  pro  signis  *  est  Domi- 


humilium  positae  spiritalium   implentur   refectione  D  num,  sed  pro  panibus  quaerere,  ad  religionis  offi- 


dononun. 

Rursum  per  panemdivinaedoctrinaeeruditio  756 
designantur,  sicut  per  prophetam  dicitur:  Qui  habita- 
tis  in  terra  Austri,  cumpanibus  occurritefugienti(Isai. 
XXI,  14).  In  terra  quippe  Austri  habitant  qui  in  san- 
cta  Ecclesia  positi  supemi  Spiritus  charitate  perflan- 
tur.  Fugit  autem  qui  hujus  mundi  mala  evadere 
concupiscit.  Qui  ergo  in  terra  Austri  habitat,  fu- 
gienti  cum  panibus  occurrat,  idest,  is  qui  jiim  san- 


cium,  non  pro  augendis  virtutibus,  sed  pro  requi^ 
rendis  subsidiis  inhiare. 

Rursum  per  panem  jucunditas  humanae  delectatio- 
nis  accipitur.  Unde  Jeremias  propheta  dum  synago- 
gae  perditos  mores  defleret,  dixit :  Omnis  populus 
ejus  gemens  et  quwrens  panem :  dederunt  pretiosa 
quwque  pro  cibo  ad  refocillandam  animam  {Tliren.  i, 
11).  Gemensenim  populus  quaerit  panem,  dum  prava 
hominum  multitudo  affligitur,  quia  non  ad  votum  de 


*  Vindoc.,  abominabilis  illi  fuit. 

*  Hic  in  Edit.  Gussanv.  est  magna  lacuna,  quam 
ope  Mss.  etvet.  Edit.  agnovimus. 

^  Omnes  Editi,  mendose,  objecta . 


^  Turon.,  condunt. 

s  Plerique  Norm.,  est  Dominum  qucerere,  sed  pro 
panibm  ad  religionis  officium. 


283 


SAiNGTI  GREGORII  MAGNI 


284 


praesentis  vita3  jucundilate  saliatur.  Sed  el  pretiosa 
quaeque  pro  cibo  dat,  quia  virtutcs  nienti  in  appe- 
tiluin  delectationis  traiisitoriai  inclinat.  Et  refocil- 
lare  aniniani  757  nititur,  quia  perversis  suis  desi- 
deriis  satisfacerc  conatur.  Unde  bene  mox  ex  voce 
illius  clecta)  multitudinis  subdil :  Vid£j  Domine,  et 
considera  quia  facta  suin  vilis(Thren.  i,  II).  Vilis 
quippc  plobs  Dci  efficilur,  quando  pravorum  numero 
crescentc,  in  eis  non  summa  et  coeleslia,  sed  ab- 
jecta  et  terrena  sectatur. 

[Vet.  XXVII.]  50.  Quidquid  sapit,  vi  tentationis 
amarescit. — Eliu  itaque  quid  aliud  panem  quam  prae- 
scntis  vitae  delectationem  vocat  ?  Qui  postquam  vim 
lenlationis  expressit,  illico  subdidit :  Abominabilu  ei 
fit  in  vita  sua  panis,  et  animw  iUius  cibus  ante  deside- 
rabilis,  quia  videlicet  omne  quod  prius  de  ipsa  pro- 
speritate  vivendi  dulce  sapiebat,  postmodum  per  vim 
tcntationis  amarescit.  Nonnunquam  vero  quidquid 
gaudii,  quidquid  virtutis  favere  videbalur,  subito  in 
pavore  tentationis  amitlitur,  et  quasi  evacuatus  eis- 
dem  virtulibus  tristis  animus  solo  moerore  posside- 
tur.  Cum  enim  paulo  vehementius  impulsu  tentatio- 
nis  afficitur,  quia  exerere  vim  solilae  forlitudinis 
non  valet,  eam  jam  velut  perditam  dolet,  seque  ex 
se  vacnum  sentiens,  infirmitatem  suam  ^  ex  ipsa  sua 
inanitate  cognoscit.  Unde  ab  omni  mox  jucunditate 
quasi  frangitur ;  et  escas  prioris  laetitiae  respuens,  eo 
quem  solum  libenter  appetit  luctu  satiatur.  Unus- 
quisqne  enim  cum  sibi  bene  vivendi  prosperitas  ar- 
ridet  hilarescit,  atque  ipsa  hilaritas  animum  velut 
desiderabilis  cibus  reficit.  Sed  cum  tentatione  paulo 
amplius  imminente  pulsatur,  a  mente  ejus  per  moe- 
roris  fastidium  gaudium  omne  respuitur,  quae  prius 
eodem  gaudio  quasi  satiata  laetabatur.  Quia  igitur 
homo  tentatus  ab  ore  cordis  omnem  cibum  respuit 
delectationis,  '  nihilque  eum  aliud  (juam  semetipsum 
et  cognoscere  et  flere  delectat,  bene  dicitur :  Abomi- 
nabilis  ei  fit  in  vita  sua  panis,  et  animce  Hlitis  cibus 
ante  desiderabilis. 

Sl.  Tentationum  et  flagellorum  utilitas.  —  Sed,  si- 
cutsuperius  diximus  (Num.  48),  idcirco  moderamine 
occultae  dispensationis  ita  tentari  permittimur,  ut  qui 
ex  divino  munere  in  virtute  proficimus,  etiam  quid 
sumus  ex  propria  infirmitate  memoremur ;  et  qui  ex 
perceptione  muneris  opera  virtutis  inferimus,  ex  in- 
firmitatis  nostrae  memoria  sacrificiumhumilitatis  of- 
feramus.  Aliquando  autem  post  profectum  virium 
non  solum  tentant  vitia,  sedetiamflagellacastigant. 
Cum  autem  tentamur  vitiis,  pia  dispensatione  nobis- 
cum  agitur,  ne  his  virtutibus  quibus  proficimus  ex- 
tollamur.  Cuni  vero  flagellis  atterimur,  malis  incre- 
pantibus  admonemur  ne  mundo  blandienle  sedu- 
camur.  Vitia  dum  nos  tentant,  proficientes  in  nos 

*  Edit.  Rom.  Sixli  V,  exipsa  suavanitat£.  Ilabent 
Mss.  Anglic.  et  nostri,  inanitate. 

*  Ila  Ebroic,  Vindoc.  etalii.  Al  Edh[,nihilqneei. 
3  Mss.  Norm.,  quodde  nobis,  per  ferientia  flugella 

quid  de  hoc  mundo  sentiamus. 

*  Vindoc.  et  pler.  Norm.,  cerni  virtutum  docu- 
menta. 

*  Pler.,  et  nudentur. 


A  virtutes  humiliint;  flagella  dum  tenlant,  surgentes 
in  corde  hujus  mundi  voluptates  eradicant.  Per  len- 
tanlia  vitia  discimus  ^  quid  de  nobis  simus,  per  fe- 
rientia  flagella  cognoscimus  quid  dc  hoc  mundo  fu- 
giamus.  Per  illa  rcstringiniur,  ne  intrinsecus  extol- 
lamur,  per  isla  compriminiur,  ne  quid  extrinsecus 
appetaiiius.  In  hac  ergo  vila  dum  suinus,  el  flagellis 
atteri,  et  aliquando  tentari  vitiis  necesse  est.  Sive 
enim  in  laboribus  flagellorum,  scu  in  certamine  vi- 
tiorum,  non  solum  nobis  nostra  infirmitas  innotescit, 
sed  etiam  in  quanta  virlute  profccerimus  agnoscinms. 
[Rec.  XVIII.]  Nenio  quippe  vires  suas  in  pace  co- 
gnoscit.  Si  enim  bella  desunl,  758  virtutum  expe- 
rimenta  non  prodeunt.  Improvidus  miles  est,  qui 
fortem  se  in  pace  gloriatur.  [Vet.  XXVIII.]  Quia 

B  ergo  saepe  viriummerita  per  flagellorum  adversa  pa- 
tefiunt,  apte  Eliu  subjungit,  dicens : 

CAPUTXXVI. 
Vers.  21.  —  Tabescet  caroillius,  et  ossa  quwtecta 
fuerant  nudabuntur, 

52.  Nemo  quantum  profeceritj  nisi  inter  adversa 
cognoscit.  —  Cum  enim  flagellis  prementibus  omnis 
exterior  voluptas  atteritur,  internae  fortitudinis  ossa 
nudantur.  Quid  autem  hoc  loco  carnis  nomine  nisi 
ipsa  delectatio  camalis  accipitur  ?  Vel  quid  per  ossa 
nisi  virtutes  animae  designantur  ?  Tabescit  ergo  caro, 
et  ossa  nudantur,  cyuia  dum  flagellis  arguenlibus 
carnalis  delectatio  extenuatur,  ea  quae  duduni  quasi 
sub  came  latuerant  virtutum  fortia  patefiunt.  Neino 
quippe  quantum  profecerit  nisi  inter  adversa  cogno- 

Q  scit.  Cum  enim  adsuntprospera,  *  cemivirium  do- 
cumenta  non  possunt.  Unde  alias  scriptum  est :  In 
die  mandavit  Dominus  misericordiam  suam,etnocte 
declaravit  ( Psal.  xli,  9)  ;  quia  videlicet  unusquisque 
superni  doni  gratiam  in  tranquillitate  quietis  perci- 
pit,  sed  quantum  perceperit,  in  adversitate  pertur- 
bationis  ostendit.  Tabescat  ergo  caro,  *  ut  nudentur 
ossa.  Feriamur*  paterais  correptionibus,  ut  quantura 
proficimus  agnoscamus.  Flagellis  enim  Domini  pin- 
guedo  carnalis  delectationie  atteritur,  sed  virtutum 
noslrarum  ossa  patefiunt.  Decus  nostrum  exterius 
ipsa  hujus  mundi  adversitate  foedatur,  sed  quid  in 
nobis  intrinsecus  latebat  ostenditur.  Caesis  namqne 
apostolis  denuntiatum  est  ne  loquerentur  ultra  in 
nomine  Jesu,  sed  magna  exsultatione    gavisi  snnt, 

-.  quod  digni  habiti  sunt  ^  pro  nomine  Jesu  contume- 
liam  pati,  suisque  adversariis  cum  fiducia  respon- 
derunt :  Obedire  oportet  Deo  magis  quam  hominibtis 
(Act.  v,  29).  Ecce  inter  adversa  validius  fidei  robur 
emicuit ;  ecce  concisa  est  integritas  carnium,  sed 
patefacta  sunt  ossa  virtutum.  Hinc  de  eis  per  Sa- 
pientiam  dicitur:  Deus  tentavit  illoSj  et  invenit  illos 
dig^ios  se  {Sap,  iii,  5).  *  Tentati  sunt  quippe  adver- 

^  Ediiif  patemis  perturbationibus ;  quod  in  nullis 
Mss.  legimus. 

■^  Turon.  et  Norm.,  pro  nomine  ejus  contuniclias 
pati. 

*  Vindoc,  tentati  sunt,..  in  adversitate  plagarum, 
sed  digni  inventi  sunt  in  nuditate  ossium.  Raluz.  et 
Colb.,  ossuum. 


285 


MORALIUM  LIB.  XXIII.  -  IN  CAPUT  XXXIII  B.  JOB. 


286 


sitate  plaganim,  sed  digni  iiiventi  suiit  nudatione  A 
ossiuin.  Nain  quia  haec  eoniin  illa  tentatio  esl  quae 
ex  flagellis  adhibetur,  illic  aperte  declaratur,  duin 
seqnitur  :  Tanquam  aurum  in  foiimce  probavit  Ulos, 
et  quasi  holocausti  hostiam  accepii  illos  {Sap,  iii,  6). 
Quia  ergo  uniuscujusque  vires  non  nisi  per  adversa 
patefiunt,  bene  dicitur  :  Tahescei  enim  caro  ejus,  et 
ossa  quw  tecia  fuerani  nudabuntur.  Tabescit  enim 
caro,  dum  omne  quod  fluxum  infirmumque  est  fla- 
gellis  atteritur.  Xudantur  ossa,  dum  per  haec  in  no- 
bis  etiam  quod  validuiii  lalet  apcritur.  Quia  vero, 
sicul  et  superius  dictum  est,  in  ipsa  adversitate  ten- 
tationis  non  solum  detegitnr  robur  fortitudinis,  sed 
ctiam  cognoscitur  infirmitas  humanitatis,  et  tentatus 
quisque  ostendit  quidem  quantum  de  Deo  profecerit, 
sed  in  ipsis  flagellorum  afllictionibus  etiam  quantum  "Q 
de  semetipso  sit  infirmus  agnoscit,  ^  quia  non  tan- 
tuminodo  nudantur  ossa,  sed  etiam  tabescit  caro, 
apte  snbjungitnr  : 

CAPUT  XXVII  [Rec,  XIX], 

Yers.22. — *  Appropinquabit  corruptioni  anima  ejus, 
et  vita  illius  mortiferis, 

53.  A  corruptela,  cum  magis  imminere  videtur  in 

tentaiione,  Uberamur,  —  Tentati  enim  nniuscujusque 

justi  anima  corruptioni  appropinquare  dicitur  quando, 

ne  eam  virtns  possit  extollere,  per  flagella  compelli- 

tnr  qnid  759  sit  ex  propria  infirmitate  ^  sentire. 

Corniptioni  videlicet  appropinquat,  qnia  ex  suis  se 

\iribus  ^  perditioni  proximum  non  ignorat,  nt  hoc 

quod  a  perditione  longe  est,  non  sibi,  sed  Domino 

Iribuat.  Appropinquat  vero  mortiferis,  quia  ex  infir-  Q 

mitate  carnis  proximnm  se  peccatis  mortein  ferenti- 

bus  respicit,  a  qnibns  divino  mnnere  tanto  magis 

longe  fit,  qnanto  se  eis  proximnm  ex  suis  meritis 

deprehendit.  Per  contemplationem  conditionis  susb 

David  cormptioni  appropinquaverat,  cum  dicebat  : 

Memento,  Domine,  quod  pulvis  sumus  :  homo  sic^U 

fenum  dies  ejus  (PsaL  cii,  15/  Per  contemplationem 

qnoqne  infirmitatis  propriaB  Paulns  mortiferis  appro- 

pinqnaverat,  cnm  dicebat :  Video  aliam  legem  in  mem- 

bris  meis  repugnantem  legi  mentis  mece,  et  captivum 

me  ducentem  in  lege  peccati,  quce  e§t  in  membris  meis. 

Infelix  ego  homo,  quis  me  liberabit  de  corpore  mortis 

hujus  {Rom.  Yxi,  23)  ?  Cormptioni  ergo  '^  et  morti-  D 

feris  appropinqnare  est,  considerata  infirmitate  hn- 


manitatis  suae,  peccatorem  sc  ex  snis  meritis  cer- 
nere,  atque  apud  se  arrogantiam  ex  propriis  viribus 
non  habere.  Quid  enim  sumus,  si  a  conditoris  nostri 
protectione  descramur  ?  Quae  nimirum  protectio  mi- 
nus  necessaria  creditur,  si  semper  habeatur.  Sed 
utiliter  plerumque  subtrahitur,  utsibimetipsihomo 
quam  sine  illa  nihil  sit  ostendalur.  Manus  igitur  Dei 
aIi(iuando  nos  nobis  per  adversa  insinuat,  qua3  etiam 
nescientes  nos  in  prosperis  portat.  Qua  destitutiduiu 
cadere  incipimus,  et  tamen  adjuti  retinemur,  et  do- 
ctrina  fit  quod  in  lapsu  trepidamus,  et  custodia  quod 
in  statu  permanemus. 

760  54^  Nunquam  de  viribus  nostris  prcesumen' 
dum.  —  Nemo  ergo  se  alicujus  virtutis  aestim^t, 
etiam  cum  quid  fortiter  potest,  quia  si  divina  pro- 
tectio  deserat,  ibi  rcpente  enerviter  obruitur,  ubi  se 
valenter  stare  gloriabatur.  Quid  est  enim  quod  vir 
Dei  contra  altare  Samariae  ad  prophetandum  directus 
praesente  rege  auctoritatem  liberae  vocis  exercnit, 
ejusdemque  regis  extensum  brachium  *  in  rigorem 
mirabiliter  astrinxit,  quod  tamen  mox  misericorditer 
saluti  restituit  (///  Reg.  xiii,  4)  ?  cujns  in  domo  in- 
vitatus  comedero  noluit,  quia  ne  in  via  comederet, 
prohibitionis  dominicae  praecepta  servavil  ?  Qui  ta- 
men  in  eadem  via  et  seductus  comedit,  et  pastus 
interiit.  Qua  in  re  quid  subtili  consideratione  colli- 
gimus,  quid,  nt  ita  dixorim,  ^  formidando  suspica- 
mur,  nisi  qnod  forsitan  apud  semetipsnm  tacituspro 
praeceptis  dominicis  regem  se  conteinpsisse  gloria- 
batur  ?  ^  Unde  ab  interaa  mox  soliditate  quassatus 
est ;  et  inde  ei  in  opere  culpa  snbrepsit,  unde  gloria 
in  corde  snrrexit,  ut  prophetae  faisi  verbis  deceptns 
disceret,  quia  nequaqnam  propriae  fortitudinis  fuerit» 
quod  ad  regis  verba  restitisset.  Bene  autem  ex  ejus 
ore  mortis  sententiam  aecepit,  cujus  seductione  a 
vitae  praecepto  deviavit,  nt  inde  poenam  veraciter 
sumeret,  unde  culpam  negligenter  admisisset.  Qnia 
igitur  unnmqnemque  electum  suumdivina  gratia  tnnc 
magis  emdiendo  custodit,  cum  quasi  percutiens  de- 
serit,  dicatur  recte:  Appropinquabit  corruptionianima 
ejus,  et  vita  illius  mortifet^iSf  ut  quo  se  suis  viribus 
vicinum  morti  per  adversa  considerat,  eo  in  cnnctis 
qnae  fortiter  egerit,  ad  divinae  spei  munimen  fugiens 
solidins  vivat. 


'  Al.,  non  enim  tantummodo. 
'  Balnz.,  Utic.  et  al.  Norin.,  appropinquavii ;  et  ita 
infra. 
'  Vindoc.  ac  plerique,  cognoscere. 

*  Ebroic.  et  Vindoc,  cormptioni  proximum. 

*  AI.,  vel  mortiferis. 

^  Pler.  Ekliti,  miserabiliter.  AtMss.  Baluz.,  Colb., 
Turon.,  Vindoc.,  Norm.,  Anglic.  et  vet.  Ed.  Basil., 
mirabiliter. 


'  Ita  Mss.  et  vel.  Ed.  In  recent.  habes :  formidan- 
dum  susfic/imur  nisi  quod  forsitan  quia.  In  Baluz., 
pro  suspicamur,  legiiuT suspicamus,  etin  Colb.,  susci- 
piamus.  Sed  mentis  crassissimis  scatent  hi  Codices 
vetustissimi,  quod  tantae  antiquitatis  pondus  et  pre- 
tium  multum  elevat. 

»  Revocavimus  ex  Mss.  uiide,  cujis  omissione  mu- 
tilus  est  sensus  in  aliis  editis. 


287 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


288 


LIBER    VIGESIMUS    QUARTUS. 

Exponuntur  undecim  versus  posteriores  cap.  xxxm,  et  octodecim  priores  cap.  xxxiv,  prsB- 
claraque  de  Christo  mediatore,  de  contemplatione^  de  conversionis  ordine,  de  pastorali 
ofpcio  docentur. 

CAPUT  PRIMUM. 
1.  Cuncti,  etiam  electi,  tentationibus  obnoxii  sunt,  ^  carne  veniens  Dominus,  non   cnlpam  nostram  ex 

vitio,  non  pcanam  ex  necessitate  suscepit  (nulla  enim 
labe  peccati  pollutus,  reatus  nostri  teneri  conditiono 
non  potuit,  alque  ideo  raortem  nostram  omni  neces- 
sitate  calcata,  cum  voluit,  sponte  suscepit),  recte  di- 
citur  quod  pro  tentato  homine  iste  angelns  unum  de 
similibus  loquitur,  quia  nec  ita nalus  ut  reliqui,  nec 
ita  mortuus,  nec  ita  resuscitatus.  Non  enim  coope- 
rante  coitu,  sed  Spiritu  sancto  superveniento  coii- 
ceptus  est  (Luc.  i,  33).  Natus  autem  materna  viscera 
et  fecunda  exhibuit,  et  incorrupta  servavit.  Rursum 
nos  omnes  cum  nolumus  morimur,  quia  ad  solvendae 
pcenae  debitum  culpae  nostrae  conditione  coarctamur  ; 
ille  autem,  quia  nulli  admistus  est  culpae,  nulli  ex 
necessitate  succubuit  pcenae.  Sed  quia  culpam  no- 


—  Eliu  vim  supemae  dispensationis  insinuans,  de 
*  elecli  uniuscujusque  percussione  intulit,  dicens  : 
Appropinquabit  corruptioni  anima  ejus,  et  vita  illius 
mortiferis,  Et  dum  tentatum  homincm  demonstrat 
unum,  in  quatentationesitpositumhumanum  genus 
ostendit  universum  ;  dumque  narrat  qnid  specialiter 
agatur  in  singulis,  liquido  intimat  quid  generaliter 
agatnr  in  cunctis.  Sic  eniin  tentationem  expressit 
quommdam,  proprie  singuJorum,  ut  possit  intelligi 
et  nniversaliter  omnium.  Cunctum  quippeelectorum 
genus  in  hac  vita  hujus  taedio  laboris  afficitur.  Unde 
et  mox  huic  generali  pestilenti»  generale  subintulit 
remedium  medicinae,  dicens  : 

CAPUT  II. 


Cap.  xxxiii,  Vers.  23,  24. — Si  fuerit  pro  eo  ange-  B  stram  ♦  dominando  subdidit,  poenam  nostram  mise- 


lus  loquens  unum  de  similibus,  ut  annuntiet  hominis 
(equitatem,  miserebitur  ejus. 

[Rec,  //.]  2.  Christus  Deus  et  homo  pro  hominibus 
Deum  interpellat,  Incamationis  (economia. — Quis  enim 
est  iste  angelus,  nisi  ille  qui  per  prophetam  dicitur  : 
Magni  consilii  angelus  (Is.  ix,  6,  sec.  LXX)  ?  Quia  enim 
Grseca  lingna  evangelizare  denuntiare  dicitur,  semet- 
ipsum  nobis  annuntians  Dominus  angelus  vocatur. 
Et  bene  ait  :  Si  fuerit  pro  eo  angelus  loquens,  quia, 
sicut  ait  Apostolus,  etiam  interpellat  pro  nobis  (Rom. 
viii,  34^.  Sed  quid  pro  nobis  loquatur,  audiamus  • 
Unum  de  similibus.  Mos  medicinae  est  ut  aliquando 
similia  similibus,  aliquando  contraria  contrariiscu-' 
ret. '  Nam  saepe  calida  calidis,  frigida  frigidis ;  saepe 


rando  suscepit,  sicut  ipse  ait  :  Potestatem  habeo  po- 
nendi  animam  meam,  et  potestatem  habeo  iterum  su- 
mendi  eam  (Joan,  x,  18).  Qui  etiam  prsemisit :  ^  Nemo 
tollit  eam  a  me,  sed  ego  pono  eam  a  meipso.  Rursnm 
non  ut  reliqui  suscitatus  est,  quia  nostra  resurrectio 
in  saeculi  finem  dilata  est,  illius  vero  die  terlio  celc- 
brata.  Etnos  quidem  per  illum  resurgimus,  nam  ipse 
per  se.  Neque  enim  qui  Deus  erat  sicut  nos  ab  alio 
ut  resuscitari  potuisset  indigebat.  In  eo  ergo  ejus 
resurrectio  distat  a  nostra,  quod  non  per  nosmetipsos 
resnrgimus,  sicut  ipse.  Pro  eo  enim  quod  simpliciter 
homines  sumus,  superiori  adjutorio  ut  resurgere  va- 
leamus  indigemus.  Ille  autem  ejusdem  resurrectionis 
vim  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  Deus  exhibuit. 


autem  frigida  calidis,  calida  frigidis  sanare  consue-  G  quam  tamen  solus  in  hnmanitate  percepit.  [Vet.  III.] 


vit.  Veniens  ergo  ad  nos  desuper  medicus  noster, 
tantisque  nos  inveniens  languoribus  pressos,  quiddam 
nobis  simile,  et  quiddam  contrarium  apposuit.  Ad 
homines  quippe  homo  venit,  sed  ad  peccatores  jus- 
tus.  Concordavit  nobis  veritate  naturae,  sed  discre* 
pavit  a  nobis  '  vigore  justitiae.  Vitiosus  enim  homo 
corrigi  non  poterat  nisi  per  Deum.  Videri  autemde- 
buit  qui  corrigebat,  utpraebendo  imitationis  formam, 
anteactae  malitiae  mutarent  vitam.  Sed  videri  ab  ho- 
mine  non  poterat  Deus  ;  ergo  homo  factus  est,  ut 
videri  potuisset.  [Vet.  II.]  Justus  igitur  atque  invi- 
sibilis  Deus,  apparuit  761  similis  nobis  homo  visi- 
bilis,  ut  dum  videtur  ex  siinili,  curaret  ex  justo ;  ot 
dum  veritalc  generis  concordat  conditioni,  virtute 
artis  obviaret  aegritudini. 


Quia  igitur  Dominus  vere  natus,  vere  mortnus,*vere 
suscitatus,  in  omnibus  tamen  distat  a  nobis  veritate 
naturae,  bene  dicitur,  quia  pro  nobis  angelus  iste 
Hnum  de  similibus  loqnitur.  Cum  enim  in  cunctis 
operationibns  snis  immensa  nos  virtute  transcendat, 
in  uno  tamen  a  nobis,  id  est  in  formae  veritate  non 
discrepat. 

4.  Pro  nobis  Patri  loquitur,  cwn  se  nobis  similem 
ostendit,  —  Per  hoc  pro  nobis  Patri  loquitur,  per 
quod  semetipsum  nobissimilem  ostendit.  Loqui  quip- 
pe  ejus,  vel  interpellare,  est  ipsum  se  pro  homini- 
bus  hominem  demonstrare.  Et  bene  cum  dixisset  : 
Unum  de  similibus  ^  loquitur,  illicoadjunxit  :  Utan- 
nuntiet  hominis  cequitatem.  Qnia  nisi  ille  honiinibus 
jj  similis  fieret,  aequus  homo  ante  Deum  non  appare- 


3.  Dominus  in  cnrne  veniens,  nec  culpam  ex  vitio,      ret.  Indequippe  annuntiat  aequiutem  nostrani,  unde 
nec  pcsnam  ex  necessitate  suscepit.  —  Quia  ergo  in      suscipere  dignatus  est  infirmilalem  nostram.  Omnes 


*  Colb.  et  Bahiz.,  elnti  ;manifesta  halluclnatione. 
>  Utic.,  Pratell.,  Ed.  \et.  Paris.  et  Basil.,  nam 

ida  calidis,   etc. 

iorm.,  pro  rigore. 


s(Bpe  calida  calidis,  scepe  autcm  fritjii 
»  Sic  Vindoc.,  Baluz.,  Colb.  et  Nc 


quod  habent  Editi. 
*  Turon.,  damnando. 
»  Pratcll.  ct  alii  Norm.,  nemo  tollet. 
«  Vindoc.  et  Norm.,  loquens. 


189 


MORALIUM  LIB.  XXIV.  —  IN  CAPUT  XXXIII  B.  JOB. 


i90 


videlicet  nos  inimica  illa  persuasio  in  culpae  contagio  A  eircumcisis  {Ezech,  xxxii,  19).  Omnis  enim  qui  foBdi- 


ab  ipsaradice  pollueratfGei(€5.  iii,  ^),  nullus(picorat 
qni  apud  Deum  pro  peccatoribus  loquens,  a  peccato 
liber  appareret,  quia  cx  eadeni  massa  editos  aeque 
cunclos  par  reatus  involverat  (Rom.  v,  11).  Proinde 
venit  ad  nos  Unigenitus  Patris,  assumpsit  ex  nobis 
natnram,   non    perpctrans   culpam.    Sinc  peccato 

quippc  762  esse  debuit,  qui  pro  peccatoribus  inter- 
veuire  potuisset,  quia  nimirum  aliens  pollutionis 
contagia  non  tergeret,  si  propria  sustineret.  Bene 
ergo  dicitur  qoia  in  eo  *  quod  similis  nobis  apparuit, 
squitatem  bominibus  annuntiavit.  Intercedens  enim 
pro  peccatoribus,  semetipsum  justum  bominem  qui 
pro  aliis  indulgentiam  mereretur  ostendit.  Sequitur : 

CAPUT  III  [Rec.  ///]. 


tatem  infirmitatis  su<c  considerare  negliglt,  sed  per 
elationis  fastum  virtutissuae  gloriamattendit,  unde 
pulchrior  est,  inde  descendit,  quia  extollendo  se  de 
suis  meritis,  inde  *  in  ima  interitus  corruit,  unde  glo- 
riosum  se  esse  judicavit.  Qui  descendens  cum  incir- 
cumcisis  dormit,  quia  in  a>tcrna  morte  cum  ca^toris 
peccatoribus  deficit.  Quia  ergo  homo  Iste  humilitor 
corruptioni  se  propinquum  esse  cognovit,  bene  de  eo 
dicitur :  Libera  eum,  ut  non  descendat  in  corruptio" 
nem,  ut  eo  magis  evadat  poenam,  quo  oculos  suos 
^  non  advertit  ad  culpaoi.  Quia  vero  nullus  erat  cujus 
meritis  nobisDominus  propitiari  debuisset;  Unige- 
nitus  Patris,  formam  infirmitatis  nostrse  snscipiens, 
solus  justus  apparuit,  ut  pro  peccatoribus  *  interce- 


Vers.  24.  — Miserebilurejus,etdicet:Liberaeumy  g  ^^^®*  (Phil.n,  7). 


ut  non  descendat  in  corruptionem,  inveni  in  quo  ei  pro- 
piiier. 

5.  Solus  Christus  nos  liberavit,  Deumque  propitia-- 
vit,  Fortitudo  ex  humilitate.  —  Mediator  Dei  et  homi- 
num,  homo  Christus  Jesus  in  eo  miseretur  homini, 
quo  formam  hominis  sumpsit  (I  Tim.  ii,  5  ;  Phi- 
lipp.  XI,  7) ;  qua  misericordia  pro  redempto  homine 
dicit  Patri :  Libera  eum,  ut  non  descendat  in  corruptio* 
nem.  Sicut  jam  supra  diximus,  '  dicere  ejus  est 
Libera  hominem,  naturam  hominis  assumendo  libe- 
ram  demonstrare.  £x  ea  quippe  came  quam  sumpsit, 
etiam  hanc  ostendit  liberam  quam  redemit.  Quae  re- 
dempta  videlicet  caro  nos  sumus,  ^  qui  cognitione 
nostri  reatus  astringimur.  SedMediatoris  tanti  sequi- 
tate  liberamur,  sicut  ipse  ait :  Si  vos  Filius  liberave'  n 
rit,  vere  liberi  eritis  (Joan.  viii,  36).  Et  bene  pro  hoc 
redempto  homine  dicitur :  Nan  descendat  in  corruptio- 
nem.  [Vet.  IV.]  Superius  enim  dictum  fuerat  :  Ap~ 
propinquabit  corruptioni  anima  ejus;  postmodum  dici- 
tur  :  Non  descendat  in  corruptionem.  Ac  si  diceret  : 
Quia  cognoscendo  infirmitatem  suam,  esse  se  cor- 
mptioni  proximum  non  ignorat,  idcirco  ad  corruptio- 
nis  interitnm  non  descendat.  Ad  corruptionem  enim 
juste  descenderet,  si  suis  viribus  longe  se  a  cor- 
ruptione  esse  judicaret.  Sed  quia  corruptioni  appro- 
pinquavit  humiliter,  debet  ab  ea  misericorditer  libe- 
rari :  uteo  contra  impugnantia  vitiafortissit,quo  se 
sois  meritis  agnoscit  infirmum.  Quisquis  enim  supra 
se  extollitur,  ipso  elationis  suae  pondere  gravatur  ; 
et  eo  se  in  infimis  mergit,  quo,  in  superbiae  vitium 


6.  Nullus  hominum  coram  Deo  intercessor  justus 
pro  hominibus  apparuit. — Et  bene  pro  redempto  ho- 
mine  isto  loquens  angelusdicit :  Inveniinquo  pro- 
pitier  ei.  Ac  siaperte  763  Mediator  Dei  et  hominum 
dicat :  Quia  nuUus  hominum  fuit  qui  coram  Deo  in- 
tercessor  justus  pro  hominibus  appareret,  memet- 
ipsum  ad  propitiandumhominibushominemfeci,et 
dum  me  hominem  exhibuii  ^  inquo  juste  hominibus 
propitiarer  inveni.  Et  quia  infirmitatem  suscipiens 
Dominus,  dum  pcenam  nostram  moriendo  toleravit, 
corruptionem  nostram  resurgendo  mutavit,  bene  iste 
angelus  mortalitatis  nostrae  flagella  subjungit,  eorum- 
que  miseretur  dicens : 

CAPUT  IV. 
Vers.  25.  —  Consumpta  est  caro  ^us  a  supplieiis  ; 
revertatur  ad  dies  adolescenticB  suw. 

7.  A  Deo  recedentes,  nihil  nisiquo  affligere^nur^in- 
venimus.  —  In  illo  quippe  primo  homine  a  Deo  rece- 
dente  repulsi  a  paradisi  gaudiis,  in  hanc  mortalis 
vitae  aerumnam  cecidimus,  et  quam  gravem  culpam 
serpentis  suasione  commisimus  (Genes.  iii,  13), 
^  poena  nostrae  ultionis  sentimus.  Huc  enim  lapsi, 
nihilextra  Deum,  nisi  quo  afiligeremur,  invenimus. 
£t  quia  per  oculorum  visum  camem  secuti  sumus,  de 
ipsa  carne,  quam  praeceptis  Dei  praeposuimus,  fla- 
gellamur.  In  ipsa  quippe  quotidie  gemitum,  inipsa 
cruciatum,  in  ipsa  interitum  patimur,  ut  hoc  nobis 
^  mira  dispositione  Dominus  in  poenam  verteret,  per 
quod  fecimus  culpam ,  nec  aliunde  esset  interim  cen- 
sura  supplicii,  nisi  unde  fuerat  causa  peccati,  ut  ejns 


proraens,  ab  eo  qui  vere  excelsus  est  elongavit ;  atque  ^  carnis  amaritudine  homo  erudiretur  ad  vitam,  cujus 


inde  magis  ima  appetit,  unde  se  conjunctum  summis 
sestimavit ;  sicut  per  prophetam  extoUenti  se  animae 
dicitor  :  Quo  pulchrior  es  descende,  et  dormi  cum  tn* 


oblectatione  superbiae  pervenit  ad  mortem . 

8.  A  camalis  vitcB  suppliciis  Christus  nos  eruity  et 
innovavit.  —  Quia  ergo  innumeris  humanum  genus 


^  Snpplevimus  ex  Mss.  Angllc.  etnostris  voculam, 
nobis,  ao  Editis  exsulantem. 

'  Locus  hic  in  Editis  poster.  ita  habetur  :  dicere 
ettii  est  liberare  hominem,  naturam  honUnis  tiberam 
demonstrare.  Quibus  nihil  obscuriu3.  Ope  Mss.  et 
vet.  Edit.  eum  sit  restituimus,  ut  omnia  pateant  ; 
sensns  enim  est,  Christum  tunc  dixisse  Patri  de  ho- 
mine  lapso,  libera  eum,  quando  naluram  humanam 
assumendo  liberam  demonstravit. 

*  Sic  cum  Colb.^  Ebroic.  caeterisque  Norm.  veteres 
Edit.,  obi  in  recentioribus  legitur,  qui  condiUione. 


Balu2.  habet,  cogilatione,  pro  cognitione. 

^  Editi,  in  ima  deterius.  Colb.,mima  interius.&e- 
quimur  Mss.  Baluz.,  Vindoc.,  Norm. 

B  Editi,  non  avertit  a  cul]^,  quo  nihil  insulsioSy  et 
a  mente  sancti  Doctoris  magis  alienum.  Lectio  nostra 
est  Mss.  Angl.  et  Gallic. 

^  Vindoc.,  Pratel.  et  alii,  intercedens. 

^  Ebroic,  in  quo  justo  hominehominihuspropifia' 
rer  inveni. 

B  VnXel.,  pome  nostrcB  ultione  seniimus. 

>  Vindoc.,  Norm.  et  al.,  mira  ditpenmHo'^'^- 


m 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


292 


carnalis  vits  snppliciis  premebatnr,  sed  Redemptore  A 
nostro  veniente,  et  vitia  corraptionis  nostrae  et  tor- 
menta  deleta  snnt,  dicatur  de  redempto  homine 
[Vet.  V,  Rec.  IV]:  Consumpta  esi  caro  ejus  a  suppli- 
eiis ;  revertatur  ad  dies  adolescentiae  suce.  Ac  si  dice- 
rct :  Mortalitatis  snse  poena  in  quadam  vetustatis  sus 
senectute  dcjectus  est;  revertatur  ad  dies  adolescen- 
tiae  suae,  id  est  prioris  vitae  integritate  renovetur,  *  ut 
non  in  eo  remaneat  quo  lapsus  est,  sed  ad  hoc  re~ 
demptus  redeat  ad  quod  percipiendum  conditus  fuit. 
Scriptura  enim  sacra  saepe  adolescentiam  pro  novi- 
tate  vitae  ponere  consuevit.  Unde  venienti  sponso 
dicitur :  Adolescentulce  dilexerunt  te  (Cant.  i,  3) ;  id 
est,  electorum  animae  gratia  baptismatis  renovatae, 
quae  non  in  vitae  veteris  usu  deiiciunt,  sed  novi  homi- 
nis  conversatione  decorantur.  Senectutem  quippe  g 
veteris  hominis  inter  vitia  tabescentem  deflebat 
ille  qui  ait :  Inveteravi  inter  omnes  inimicos  meos 
{Psal.  VI,  8).  E  contra  alius  gaudere  in  virtutibus  ad- 
monens,  dicit :  Lcetare,  juvenis,  in  adolesceniia  iua 
(Eccle.  XI,  9).  Ac  si  diceret :  Fortis  quisque  gaudeat 
in  renovationesua ;  id  est,  laetitiam  suam  non  in  vitae 
veteris  voluptate,sedin  conversationis  novaevirtute 
constituat.  Quia  vero  ad  hoc  novitatis  robur  non 
uostris  viribus,  *  sed  Redemptore  interveniente  re- 
vocamur,  pro  boc  flagellato  homine  deprecans  ange- 
lus  dicat :  Revertatur  ad  dies  adolescentice  suce.  Et 
quia  dum  Redemptor  iioster  Patrem  pro  nobis  inter- 
pellat,  nos  quoque  ^  vitae  pristinae  torpore  discusso, 
^  ad  sitim  orationis  accendimur,  apte  de  hoc  homine 
redempto  subjungitur :  n 

CAPUT  V. 
Vers.  26.  —  Deprecahitur  Deum,  ei  placabilis  ei 
erit» 

9.  Christus  pro  nohis  oransad  orandumnosaccen- 
dii.  —  Priusenimpostulareangelum,  etpostmodum 
hominem  dicit,  quia  nisi  ante  ipse  Dominus  764  per 

incarnationem  suam  interpellans  Patrem,  vitam 
nostram  peteret,  nunquam  se  insensibilitas  nostra 
ad  postulanda  ca  quae  aeterna  sunt  excitaret.  Sed  in- 
carnationis  ejus  praecessit  oratio,  ut  torporis  nostri 
cvigilatio  subsequalur.  [Vet.  VI,  Rec.  V.]  Quia  vero 
post  tentationes,  saepe  post  immensas  amaritudines 
menti  nostrae  in  occullo  gaudio  lux  veritatis  erum- 
pit ;  bene  de  hoc  tentato  homine  et  deprecante  sub- 
jungitur :  j. 

CAPUT  VI. 
Ibid.  -—  Et  videhii  faciem  ejus  in  jubilo. 

10.  Duplex  compunctio,  una  trisiilice,  altera  lceiiticB 
lcicrymas  eliciens.  Ex  hac  ineffahile  gaudium  oritur.  — 
Superius  dictum  est  (Lih,  xxiii,  n.  40  etseq.),  quo- 
modo  Deus  innotescendo  afficit,  nunc  vero  dicitur 
quomodo  dum  innotescit  exhilarat.  Aliterenim  quis- 
que  compungitur,  cum,  interna  intuens,  malorum 
snomm  pavore  terretur ;  aliter  vero  compungitur, 


^  cum,  gaudia  superna  conspiciens,  spe  quadam  et 
securitate  roboratur.  Illa  compunctio  afficientes  et 
tristes,  haec  vero  laetas  lacrymas  movet.  Jubilum  nam- 
que  dicitur,  qilando  inefTabile  gaudium  mentc  con- 
cipitur,  quod  nec  abscondi  possit,  nec  sermonibus 
aperiri ;  et  tamen  quibusdam  motibus  proditur,  quam- 
vis  nullis  proprietatibus  exprimatur.  Unde  David  pro- 
pheta  intuens  electomm  animas  tantum  gaudium 
mente  concipere  quantum  sermone  non  valent  ape- 
rire,  ait  :  Beaius  populus,  qui  scii  jubilationem 
(Psal.  Lxxxviii,  i6).  Non  enim  ait,  Qui  loquitur;  sed, 
Qui  scit,  quia  sciri  quidem  jubilatio  intellectu  potest, 
*  sed  dicto  exprimi  non  potest.  Sentitur  per  illam 
quippe,  quod  ultra  sensum  est.  Et  cum  vix  ad  hoc 
contemplandum  sufficiat  conscientia  sentientis,  quo- 
modo  ad  hoc  exprimendum  sufficiat  lingua  dicentis  ? 
Quia  ergo  cordibus  nostris  lux  se  veritatis  insinuans, 
niodo  districtam  justitiam  praetendendo  contristat, 
modo  interna  gaudia  aperiendo  laetificat ;  post  tenta- 
tionum  amaritudines,  post  tribulationum  luctus,  apte 
subjungitur  :  Videhit  faciem  ejus  in  juhilo. 

11.  Ad  illud  nonperveniiur  nisiprius  purgaiaigw 
trihulationis  menie.  —  Menti  enim  nostrae  de  consi- 
deratione  caecitatis  suae  prius  ignis  tribulationis  im- 
mittitur,  ut  omnis  vitiorum  aerago  concremetur ;  et 
tunc  mundatis  oculis  cordis  illa  laetitia  patriae  cob- 
lestis  aperitur,  ut  prius  purgemus  lugendo  quod  feci- 
mus ;  et  postmodum  manifestius  contemplemur  per 
gaudiaquodquaeramus.  Prius  a  mentis  acie  exurente 
tristitia  interposita  malorum  caligo  detergitur,  et 
tunc  resplendente  raptim  comscatione  incircum- 
scripti  luminis  illustratur.  Quo  ulcunque  conspecto, 
in  gaudio  cujusdam  ^  securitatis  absorbetur,  et  qnasi 
post  defectum  vitae  praesentis  ultra  se  rapta,  in  qua- 
dam  novitate  aliquomodo  recreatur.  Ibi  mens  ex  im- 
menso  fonte  infusione  superai  roris  aspergitur  ;  ibi 
non  se  sufficere  ad  id  quod  rapta  est  contemplatur, 
et  veritatem  sentiendo,  videt  quia  quanta  est  ipsa 
veritas,  non  videt.  Cui  veritati  tanto  magis  se  longe 
existimat,  qnantomagisappropinquat,  quianisi  illam 
utcnnque  conspiceret,  nequaquam  eam  conspicere  se 
non  posse  sentiret. 

12.  Animusin  caniemplaiione  luce  divina  reverhera' 
tus  cui  se  retahitur»  Contemplationon  est  soUdaetper' 
manens  visio.  —  Adnisus  ergo  animi,  dum  in  illam 
intenditur,  immensitatis  ejus  corascante  circumstan- 
tia  reverberatur.  Ipsa  quippe  cuncta  implens,  cuncta 
circumstat  ;  et  idcirco  mcns  nostra  ncquaquam  se 
ad  comprehendendam  incircumscriptam  circumstan- 
tiam  765  dilatat,  quia  eam  inopia  suae  circum- 
scriptionis  angustat.  Unde  et  ad  semetipsam  citins 
labitur,  et  prospectis  quasi  quibusdam  veritatis  ve- 
stigiis,  ad  sua  ima  revocatur.  Haec  ipsa  tamen  per 
contemplationem  facta  non  solida  et  permanens  visio, 
sed,  ut  ita  dixerim,  quasi  quaedam  visionis  imitatio. 


4. 


^  Recent.Editi,  ui  non  eo  maneat  quo.  Mss.  Vindoc., 
Turon.,  Ebroic.  aliosqueNorm.  secuti  sumus. 

■  Vindoc.,  Ebroic.  et  pl.,  sed  mediaiore  inierve^ 
nienle  renovamur» 

*  Pratel.  ac  Vindoc.,  vitce  veteris. 


^  Ebroic,  Vindoc.  etp\.,  ad  statum  orationis. 
'^  Vindoc.,  cum  aaudia  cetema. 
^  Vindoc,  sed  dir4u ;  abest,  sed,  a  Colb.  et  Balnx. 
^  In  Ed.  Rom.  Sixti  V,  severitatis  ;  pro  quo  Mss. 
Anglic.  et  nostri  habent,  securikAis. 


m 


MORALILTM  LIB.  XXIV.  —  IN  GAPUT  XXXIII  B.  JOB. 


294 


Dei  facie8  dicitur.  [VeL  VII.]  Quia  enim  per  faciem 
quemlibet  agnoscimus,  non  immerito  cognitionem 
Dei,  faciem  ejus  vocamus.  Unde  Jacob  postquam 
cum  angelo  ^  luctatus  est,  ait :  Vidi  Dominum  facie 
ad  faciem  (Gems.  xxxii,  30).  Acsidiceret:  Cogno\i 
Dominum,  quia  me  cognoscere  ipse  dignatus  est. 
Qnam  cognitionem  plcnissime  ficri  Paulus  tcstatur 
in  fine  dicens  :  Tuiic  cognoscam  sicut  et  cognitus  suni 
(/  Cor.  viii,  12).  Quia  ergo  post  laborumcertamina^ 
post  tentationum  iluctus^  saepe  ^  in  excessu  anima 
snspenditur,  ut  cognitionem  divinae  pra^senticB  con~ 
templetur,  quam  tamen  praesentiametsentirepossit, 
et  explere  non  possit,  rectc  post  tot  labores  de  hoc 
tentato  homine  dicitur  :  Videbit  facieni  ejus  injubilo. 
Qaia  vero  unusquisiiue  (]uanto  amplius  coslestia  con- 
templatur,  tanto  magis  a  terrena  operatione  corrigi- 
Vui,  bene  post  gratiam  contcmplationis,  justitiam 
sobdit  operationis,  dicens  : 

CAPUT  VII. 
Ibid.  —  Et  reddet  hominijustitiam  smm. 

13.  Qua  ratione  justitia  nostra  dicatur.  —  Justitia 
nostra  dicitur,  non  quae  ex  nostro  nostra  est,  sed 
quae  divina  largitate  lit  nostra,  sicut  in  Dominica 
oratione  dicimus  :  Paneni  nostrum  quotidianum  da  no- 
bis  hodie  {MattJi.  vi,  11 ;  Luc.  xi,  3).  Ecce  et  nostrum 
dicimus  ;  et  tamen,  ut  detur  oramus.  Noster  quippe 
fit,  cum  accipitur,  qui  tamen  Dei  est,  quiaab  illo  da- 
tur.  Et  Dei  ergo  est  ex  raunerc,  et  noster  fit  veraci- 
ter  per  acceptionem.  Ita  ergo  hoc  loco  homini  suam 
jnstitiam  Dominus  reddit,  non  quam  ex  semetipso 
habuit^  sed  quam  conditus  ut  haberct  accepit,  et  in 
qua  lapsus  perseverare  noluit.  Illam  ergo  justitiam 
reddet  Deus  homini,  ad  quam  conditus  fuit,  utinhae- 
rere  Deo  libeat,  ut  minacem  ejus  sententiam  perti- 
mescat,  ut  serpentis  callidi  blandis  jam  promissio- 
nibus  non  credat. 

14.  Quotidie  diabolus  verba  Dei  de  cordibus  homi- 
num  coiiatur  evellere.  —  Quod  enim  in  paradiso  egit 
{Genes.  iii,  5),  hocquotidie  antiquus  hostisagere  non 
desistit.  Verba  quippe  Dei  de  cordibus  hominum  mo- 
litur  evellere,  atque  in  eis  ficta  promissionis  suae 
blandimenta  radicare ;  quotidie  id  quod  Deus  mina- 
tur  levigat,  et  ad  hoc  credendum  quod  falsum  pro- 
mittit  invitat.  Falso  enim  pollicetur  temporalia,  ut 
mentibus  hominum  ea  supplicia  leviget  quae  Deus 
minatur  seterna.  Nam  cum  praisentis  vitae  gloriam 
spondet,  quid  aliud  quam,  Gustate,  et  eritis  sicut 
dii?[Vet.  VIII.]  Ac  si  aperte  dicat:  Temporalem 
concupisccntiam  tangite,  et  in  hoc  mundo  sublimes 
apparete.  Et  cum  timorem  divinaosententiaeamovere 
conatnr,  quid  aliud  loquitur  quam  id  quod  primis 
bominibus  dixit:  Curprmcepitvobis  Deus,  utnonco- 
mederetis  de  omiii  ligno  paradisi  (Genes.  in,  i)?  Sed 
qaia  divino  munere  redemptus  homo  justitiam  rece- 
pit,  quam  dudum  conditus  amisit,  robustiorem  se 
jam  contra  blandimenta  callidae  persuasionis  exercet, 


A  quia  experimento  didicit  quantum  obediens  esse  de- 
beat  prajcepto.  Et  quenituncculpaduxitad  poenam, 
hunc  p<ena  sua  restririgit  a  culpa,  ut  tanlo  magis 
delinquere  inetuat,  quaiito  cogente  supplicio  et  ij^so 
jam  quod  perpetravit  accusat.  Unde  et  sequitur : 

CAPUT  VIII  [Rec.  VI]. 
Vers.  27.  —  Respiciet  homineSf  et  dicet :  Peccavi. 
766  13.  Quisa)ictorum  Patrumexemplarespicit, 
peccatorem  se  intelligit,  quod  justitiw  est  initium .  — 
Se  peccatorem  non  cognosceret,  sijustitiamnon  ha- 
beret.  Nemo  quippe  tortitudinem  suam,  nisi  cum 
rectus  esse  coeperit,  deprehendit.  Nam  qui  omnino 
perversus  est,  neque  hoc  potest  videre  quod  est.  Qui 
veropeccatoremse  intelligit,jamex  parte  aliquajustus 
esse  inchoavit,  atque  id  quod  non  justus  fecerat,  ex 

^  eo  quod  justns  est  accusat.  Qua  accusatione  sua  Deo 
inhaerere  inchoat,  dum  rectum  contra  se  judicium 
proferens,  hoc  in  se  quod  illi  sentit  displicere  con- 
deinnat.  Recepta  ergo  justitia  sua  dicit  homo  iste  : 
P^ccain.  Etnotandum  quod  praemittitur :  Respicitho- 
mines  ;et  tunc  deindesubjungitur :  Et  dicet,  Peccavi. 
Ideo  enim  nonnulli  peccasse  se  nesciunt,  quiahomi- 
nes  non  attendunt.  Nam  si  considerarent  homines, 
citius  agnoscerent  quantum  peccando  infra  homines 
cecidissent.  Et  quamvis  Scriptura  sacra  aliquando 
homines  ponere  soleat  humana  sapientes,  sicut  ait 
Apostolus  :  Cum  enim  sitinter  vos  zelus  et  contentio, 
nonne  carnales  estis  (I  Cor.  iii,  3)  ?  etpaulopostsub- 
jicit,  dicens  :  Nonne  homines  estisf  nonnunquam  ta- 
men  homines  dicit  eos  quos  a  bestiis  'ratio  distin- 

^  guit,  id  est  quos  non  atteri  bestiali  passionum  motu 
demonstrat.  Quibus  per  prophetam  Dominus  dicit : 
Vos  autem  greges  pascuce  mece  homines  estis  (Ezech. 
xxxiv,  31),quia  illos  nimirum  Dominus  pascit,quos 
voluptas  carnis  jumentorum  more  non  afficit.  At 
contra  hi  qui  carnali  alTectioni  succumbunt,  non  jam 
homines,  sed  jumenta  nominantur,  sicut  de  quibus- 
dam  in  peccatosuo  morientibus  per  prophetam  di- 
citur :  Computruerunt  jumenta  in  stercore  suo  (Joel. 
I,  17).  Jumenta  quippe  in  stercore  suo  computre- 
scere  est  carnales  homines  in  fetore  luxuriae  vitam 
finire.  Non  enim  esse  homines,  sed  jumenta  decla- 
rantur,  de  quibus  per  prophetam  dicitur  :  Unusquis- 
que  aduxorem  proximi  suihinniebat  (Jerem.  v,  8).  Et 
de  quibusprophetaaiiusdicit :  *  Utcarnesasinorum, 

D  cameseorum  ;etfluxus  equorum,fluxus  eorum  (Ezech. 
XXIII,  20).  Unde  et  per  David  dicitur  :  Homo  cum  in 
honore  esset,  non  intellexit,  comparatus  estjumentis 
insipientibus,  et  similis  factus  estillis  (Psal.  xlvih, 
13).  Cum  ergo  vocentur  homines  hi  qui  justitia;  ra- 
tione  sufTuIti  sunt,  et  irrationabilia  jumenta  nomi- 
nentur  hi  qui  carnali  delectationi  deserviunt,  recte 
de  hoc  poenitente  dicitur:  Respidet  homines,  et  dicet: 
Peccavi.  [Vet.  IX.]  Ac  si  dicatur  :  Sanctorum  viro- 
rum  exempla  conspicit,  atque  eorum  comparatione 
se  pensans,  iniquum  se  esse  deprehendit.  Qui  enim 


^  Baluz.  et  Colb.,  locutus  est, 

*  lidem,  8(Bpe  in  excelsis, 

'  Colbert.  et  Baloz.»  ratione  distinguit. 


^  Turon.,  ut  cames  jumentorum ;  in  Colb.>  Baluz. 
et  aliis,  asinorum. 


m 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


296 


plenissime  intelligere  appetit  qualis  est,  tales  nimi-  A  Christi  bonus  odor  sumus  Deo  {II  Cor.  ii,  13)?Eleci 


nim  debet  conspicere  qnalis  non  est  ut  ex  bono- 
rum  forma  ractiatur,  quanto  ipsc  descrto  bono  de- 
formis  est.  Ex  his  quippe  quibus  plenissime  bona 
adsunt,  perpendit  recte,  quae  sibi  minas  sunt,  atquc 
in  illorum  pulchritudine  conspicit  foeditatem  suam, 
quam  in  semetipso  et  potest  perpeti,  et  scntire  non 
potest.  Lucem  namque  debct  conspicere,  qui  vult 
de  tenebris  judicare,  ut  in  illa  videat  quid  de  tene- 
bris  aestimet,  per  quas  videre  praepeditur.  Peccator 
namque  si  incognita  vita  justorum  semetipsum  con- 
spicit,  peccatorem  se  nullatenus  comprehendit.  Vi- 
dere  enim  se  non  potest,quia,fulgorem  lucis  nesciens, 
cum  semetipsum  conspicit,  quid  aliud  quam  tenebras 
attendit?  Justomm  ergo  debemus  vitam  conspicere,ut 


ergo  ut  assequi  summa  praevaleant,conspecta  odorifera 
et  candida  justorum  vita,  satiantur.  Jam  quidem  vi- 
dere  Dominum  sitiunt,  jam  de  ejus  contemplatione 
satiari  charitatis  aestibus  inardescunt.  Sed  quia  in 
hac  vita  positi  necdum  valent,  per  pra3cedentium 
interim  Patrum  exempla  pascuntur.  Unde  et  apte 
illic  tempus  de  ipso  liliorum  pastu  definitur,  dum 
dicitur :  Donec  dspiret  dies,  el  inclinentur  umbrce.  Tan- 
diuquippe  refici  justorum  exemplis  indigemus,  donec 
praesentis  mortalitatis  umbras,  aeterno  die  aspirante, 
transeamus.  Cum  enim  hujus  temporalitatis  umbra, 
transacta  hac  mortalitate,  fuerit  inclinata,  quia  ipsius 
diei  internum  lumen  cemimus,  nequaquam  jam  ap- 
petimus  ut  ad  amorem  ejus  per  aliomm  exempla  fla- 


subtiiiterdeprehendamusnostram.  Illorom  videlicet  ^  gremus.  Nunc  autem  quia  necdum  eum  intueri  pos- 


species,  quasi  quaedam  forma  nobis  imitanda  pro 
ponitur. 

767 16.  Justi  librisunt,  ex  quibus  judicabimur, — 
*  Viva  lectio  est  vita  bonorum;  unde  et  nonimmerito 
iidem  justi  in  sacro  eloquio  libri  nominantur,  sicut 
scriptum  est:  Libri  apertisunt,et  alitis  liber  apertus  est, 
qui  estvitce,  etjudicati  sunt  mortuiex  his  quce  scripta 
erant  in  libris  (Apoc.  xx,  12).Libernamque  vitaeest 
ipsa  visio  advenientis  judicis.  In  quo  quasi  scriptum 
est  omne  mandatum,  quia  quisquis  eum  viderit,  mox, 
teste  conscientia,  quidquid  non  fecit  intelligit.  Libri 
etiam  aperti  referuntur,  quia  justorum  tunc  vita 
conspicitur,  in  quibus  mandata  coelestia  opere  im- 
pressa  cernuntur.  Et  judicati  sunt  mortui  ex  his 


sumus,  summopere  necesse  est  ut  eomm  qui  illum 
perfecte  secuti  sunt  conspectis  actionibus  *  incite- 
mur.  Intueamur  ergo  quam  pulchra  est  agilitas  se- 
quentium,  et  videamus  quam  turpis  sit  ^  hebetudo 
pigrorum.  Statim  namque,  ut  bene  agentium  ge^ta 
respicimus,  nosmetipsos  confusione  intima  ulciscente 
Judicamus :  mox  verecundia  mentem  concutit,  mox 
juste  saeviens  reatus  addicit ;  etvehementer  hoc  etiam 
displicet,  quod  adhuc  fortasse  turpiter  libet. 

18.  Justus  templum  Dei  est,  ex  cujus  conspectu  de 
iniquitatibus  nostris  confundimur.  —  Unde  bene  per 
Ezechielem  dicitur  :  Fili  hominis,  768  ostende  do-- 
mui  Israel  templum,  ut  confundantur  ab  iniquitatibus 
8uis,  et  metiantur  fabricamy  et  erubescant  ex  omnibus 


quae  scripta  erant  in  libris,  quia  in  ostensa  vitajus-  q  ^^  f''''^''^  (Ezech.  xuu,  10).Templum  quippe  Dei 


tomm,  quasi  in  expansione  libromm  legunt  bonum 
quod  agere  ipsi  noluerant,  atque  ex  eorum  qui  fece- 
runt  comparatione  damnantur.  Ne  ergo  unusquisque 
tunc  videns  eos  quod  non  fecit  defleat,  nunc  in  eis 
quod  imitetur  attendat.  Quod  quidem  facere  electi 
non  cessant.  *  Mcliorum  namque  vitam  conside- 
rant,  et  deterioris  usus  conversationem  mutant. 

[\et.  X.]  17.  Et  lilia  inter  quce  pasct  debemus,  — 
Unde  sponsi  voce  sanctae  Ecclesiae  in  Canticis  canti- 
corum  dicitur :  Duo  ubera  tua  sicut  duo  hinnuli  ca- 
precpgemelli,  qui  pascunturin  liliis,donecaspiretdies, 
et  inclinentur  umbrcB  {Cant.  iv,  5).  Quae  enim  sunt 
duoubera,nisi  ex  Judaea  ac  gentilitate  venicns  uter- 
que  populus,  qni  in  sanctai  Ecclesiae  corpore  per  in- 


filiis  Israel  ad  confusionem  ostenditur,  quando  nnins- 
cujusque  justi  anima^  quam  inspirando  Deus  inhabi- 
tat,  quanta  sanctitate  fulgeat,  ad  confusionem  suam 
peccatoribus  demonstratur,  ut  in  illa  bonum  quod 
negligunt  videant,  et  in  seipsis  malum  qnod  operan- 
tur  erabescant.  Metiri  vero  fabricam  est  pensare 
subtiliter  justoram  vitam.  Sed  dum  metitur  fabri- 
cam,  necesse  est  ut  ex  cunctis  quae  fecimus  erube- 
scamus,  quia  bonomm  vitam  quanto  subtilius  pen- 
sando  discutimus,  tanto  severius  in  nobis  omnia 
inique  gesta  reprobamus.  Bene  autem  prophetae  dici^ 
tur  ut  ostendat  templum.  Quia  enim  juslorum  recti- 
tudinem  considerare  peccator  dissimulat^  saltem 
hanc  ex  voce  praedicantis  agnoscat.  Templum  quippe 


tentionem  sapientiae  arcano  est  cordis  infixus  ?  Ex      peccatoribus  ostendere  est  sponte  sua  considerare 
quo  populo  hi  qui  electi  sunt  idcirco  capreae  hmnulis  "  nolentibus  rectorum  opera  narrare.  Qui  itaque,  sicut 


comparantur,  quia  per  humilitatem  quidem  parvos 
sese  ac  peccatores  intelligunt,  sed  eis  per  charitatem 
currentibus,  si  qua  obstacula  de  impedimento  tem- 
poraiitatis  obviant,  transeunt,  et  datis  contempla- 
tionis  saltibus,  ad  supema  conscendunt.  Qui  ut  haec 
agant  praecedentium  sanctorum  exempla  conspiciun  t . 
Unde  etinliliispasci  referantur.  Quidenimperlilia, 
'  nisi  illoram  vita  declaratur,  qui  veraciter  dicunt : 


*  ItaBalu2.,Colb.,  Norm.AtEditi  post proponttttr 
habent  ^uta  viva  lectioest  vita  bonorum;  unde.  Sed  obs- 
curior  tit  sensus  additione  voculae  quia,  et  mutata 
punctuatione  Hac  voce  (punctuatio),licet  minus  usi- 
tata,  aut  etiam  recens  conilata,  uti  coget  aliquando 


diximus,  perduci  ad  summa  desiderant,  semper  ne- 
cesse  est  ut  melioram  provectibus  intendant,  quate- 
nus  tanto  districtius  in  se  culpas  judicent,  quanto 
in  illis  alius  quod  admirentur  vident. 

19.  Ipsi  justi  ex  aliorum  sanctorum  consideratioM 
pro/Sdttnt.— Sed  quid  ista  de  peccantibus  dicimu8,cum 
ipsos  quoque  operatores  justitiae  tanta  provehi  dis- 
pensatione  videamus  (I  Cor,  xii,  8,  9,  lOc(ll)? 


necessitas,  ne  circumlocutionibus  delur  locus. 

*  Editi,  reluctantibus  Mss.,  meliorem, 

3  Turon.,  nisi  illorum  vita  comparatur, 

♦  Turon.,  imitemur. 

'  Idem  Codex,  tepitudo  pigrorum. 


M7 


MORALIUM  LIB.  XXIV.  —  IN  CAPUT  XXXIII  D.  JOB. 


S98 


Alins  namqne  donum  scientiae  accipit,  et  taraen  ad  A  et  vires  suas  in  humilitatis  gremio  nutriret,  crudeli- 


virtutem  mirseabstinentisenon  pertingit.  Aliusmagna 
abstinentiae  virtute  accingitur,  nec  tamen  insumma 
scientiae  contemplatione  dilatatur.  Alius  perprophe- 
tis  spiritum  valet  omnia  ventura  praenoscere,  sed 
UuDQen  per  curationis  gratiam  non  valet  praesentis 
molestlae  mala  sublevare.  Alius  per  curationis  gra- 
tiam  mala  praesentis  molestiae  sublevat,  sed  tamen 
qnia  prophetiae  spirituin  non  habet,  quid  sequatur 
ignorat.  Alius  indigentibus  multa  jam  propria  largiri 
potest,  sed  tamen  injuste  agentibus  obviare  libere 
non  potest.  Alius  injuste  agentibus  audacter  pro  Deo 
obviat,  sed  tamen  indigentibus  quae  habet  tribuere 
omnia  recusal.  Alius  jam  et  ab  otioso  se  sermone 
restringens,  linguae  lasciviam  superat,  sed  tamen 


tatis  suae  antiquae  non  immemor  ,  aposlolorura 
omnium  innocentiam  contemplatus,  ait  :  Ego  enim 
8um  minimns  apostolorum,  qni  mn  sum  dignus  vocari 
apostolus,quia  persecutus  sum  Ecclesiam  Dei  (I  Cor. 
XV,  9).  Et  tamen  eorumdem  omnium  apostolorum 
primus,  quasi  accepti  principatus  oblitus,acsi  minus 
ipse  aliquid  saperet,  in  Paulo  sapientiam  miratur, 
dicens  :  $icul  et  charissimus  frater  noster  Paulus  se- 
cundum  datam  sibi  sapientiam  scripsit  vobis,  sicut  et 
in  omnibus  epistolis,  loquens  in  eis  de  his  in  quibus 
sunt  quasdam  diffieilia  intellectudl  Petr.  iii,  15, 16). 
Ecce  Paulus  in  apostolis  miratur  innocenliam,  ecce 
apostolorum  prlnceps  miratur  in  Paulo  sapientiam. 
[Vet.  XIL]  Quld  est  hoc,  nlsl  quod  sancti  viri,  dum 


adhuc  insurgentes  irae  stimulos  perfecte  non  calcat.  g  virtutumconsiderationevicissimsibialiospraeferunt. 


Alius  insurgentem  iram  jam  perfectc  edomat,  sed 
lamen  adhuc  linguam  in  laetitiam  relaxat.  Quid  est 
hoc,  quod  iste  eo  bono  indiget  quo  alius  pollet ;  et 
iile,  cum  multis  polleat,  abunde  aliis  bonum  adesse 
conslderat  quod  sibi  deesse  suspirat,  nisi  quod  mira 
nobiscum  dispensatione  agitur,  ut  per  hoc  quod  alter 
babet,  et  iste  non  habet,  *  unus  altero  melior  osten- 
datur,  quatenustantoardentius  ad  humilitatem  quis- 
que  proflciat,  quanto  ex  bonis  quae  non  habet  infe- 
riorem  se  habentibus  pensat?  Sicque  fit  ut  dum  ille 
in  isto,  atque  hic  in  illo  respicit  quod  admiretur, 
distincta  bona  et  ab  altitudine  elationis  reprimant,  et 
ad  studium  profectus  accendant.  Magna  namque  sol- 
Ucitadine  ad  curam  nostrae  meliorationis  accingl- 


volantia  animalia  alarum  percussione  se  tangunt,  ut 
eo  ad  volatum  se  altius  excitent,  quo  humilius  alter 
in  altero  quod  admiretur  \idet  ?  Hinc  itaque  colligen- 
dum  estquantadebemussollicitudine  meliorumvitam 
conspicere  nos,  qui  in  inflmis  jacemus,  si  et  hi  qui 
jam  tanta  sanctitate  subiimes  sunt,  ut  per  humilita- 
tis  gressum  ad  inajora  proQciant,  adhuc  quaerunt  in 
aliis  quod  imitantes  admirentur. 

21.  Reprobi  ad  detenorum  exempla  semper  CQnver- 
tuntur, — Sed  haec  reprobi  nesciunt,  quia  mentis  ocu- 
los  seraper  in  Inflmis  premunt,  qui  et  si  quando  in 
viam  Domini  veniunt,non  ad  meliorum  vestigia,sed  ad 
intuenda  semper  deteriorum  exerapla  vertuntnr.  Ne- 
que  enim  eorum  vjtam  considerant,  quibus  se  humi- 


mnr,  quando  id  virtutis  in  aliis  cernimus  quod  non  n  liando  postponant,  sed  quibus  superbiendo  se  praefe» 

habemus.  Unde  Ezechiel  propheta,  cum  volantia  ani-  -^  .    .  

mailadescripsisset,  adjunxit :  Et  audivi  post  me  i?o- 
Cfw  commotionis  magnos  :  Benedicta  gloria  Domini 
*  de  loco  sancto  suo,  et  vocem  aiarum  animalium  per- 
ctttientitim  169  alteram  ad  alteram  (Ezec.  iii,  12, 13.) 
Quid  uamque  alas  animalium,  nisi  virtutes  debemus 
septjre  ^anctQnjm  ?  Qui  dum  lerrena  despiciunt,  ad 
colestia  volando  sublevantur.  [Vet.  XI.]  Unde  recte 
etiamperlsaiamdicitur :  Qui  confiduntinDomino^mU' 
tfbunt  fortitudii^i  assument  pennas  ut  aquilce  (Isai), 
}U<,  31).  Yolantia  itaque  animalia  alis  suis  se  vicis- 
siui  f^riunt,  quia  saactorum  raentes  in  eo  quod  su- 
porpa  appetunt,  oonsideratis  invicem  alterais  virtu- 
tito  e^^citantur.  Ala  enira  sua  me  percutit,  qui 


rant.  Deteriores  namque  respiciunt,  quibus  meliores 
se  esse  gloriantur ;  et  idcirco  proficere  ad  raeliora  non 
possunt,  quia  hoc  sibi  suflicere  aestimant,  quod  pes- 
siraos  antecedunt.  0  miseri^  viam  pergunt,  et  in 
terga  respiciunt.  Per  spem  quidem,  quasi  ante  se 
pedem  proferunt,  sed  per  considerationem  pravorum 
hominura  post  se  oculos  tendunt.  Recli  videriappe- 
tunt,  sed  ad  inveniendos  se  tortain  regulara  suraunt. 
Si  enira  seraetipsos  quales  sunt  cognoscere  appe- 
tunt ,  non  deteriorura  conspicere ,  sed  meljorum 
exerapla  debuerant.  Idcirco  ergo  peccatores  se  esse 
non  intelligunt,  quia  homines  non  attendunt.  Nara  si 
homines  attenderent  quantum  770  peccando  dista- 
rent  a  bonis  hominibus,  invenirent.  De  hoc  ergo 


examplo  aaoatiutis  propriae  me  ad  melius  accendit.  j^  poanitente  qui  idcirco  bonorum  exempla  considerat 
Bt  4la  wcui  vicinuin  animal  ferio,  si  aliquando  alter^  ^  " 

opu«  bQuam  quod  imitetur  osteudo. 

20.  QuQi  exeraplo  sanctorum  apo^lorum  PauU  et 
PHri  cQnfimatur'  ^  Sed  quia  sanctorum  vitaiu  ai- 
gqiftcari  istjs  animalibus  diximu#,  libet  in  ipso  vo- 
Utu  fiQim^kUuoi  octtlos  mentis  attollere,  et  qa«^nta  vi» 
ciMio)  alAruni  percussione  se  exQiteat,  subtili  coagi» 
deratione  pensare.  Paulus  namque,  cura  caeterorum 
sanctorum  sollicitudinem  in  praedicatione  robustius 
laborando  transcenderet,  ut  ab  eiatione  se  pMmeret, 


ut  sibimetipsi  quantum  a  bgao  reoeccaa  iaaotescat 
bene  dicitur : 

CAPUT  IX, 

Vbbs.  27.  ^  Rispieiet  homines  et  dicet  .•  ^  Peeeavi 
ei  vere  deliqui,  $i  ui  eram  dignus  non  recepi. 

22.  Dum  se  fiete  peeeatores  esse  eonfltentur,  deeof^ 
feisione  pecoati  ormri  votunt,  mn  humiliari,^  ^  Peo- 
catores  se  esse  plerumque  confitentur  etiam  qui  se 
peccasse  non  credunt.  Nara  saepe  ctmtingit  ut  pas- 
sim  se  homines  iniqqos  esse  fateantur,  sed  cum  pec- 


'  Ebroic.  et  alli,  unus  alteri  melior, 

*  Vindoc.  et  Baluz.,  de  loco  suo. 

*  Pratel.  et  alii,  peccavi;  sequUwr,  eivere  deUqui. 

Pazaol.  L  XXVL 


^  Pratel,,  ViadoCi  Turon.,  peccatore^  se  conjlten- 
tur  etiam  qui  se  esse  non  credunt. 


\$\ 


299 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


300 


cata  saa  veraciter  aliis  argnentibas  andinnt,  defen-  A 
dunt  se  suminopere,  atque  innocentes  videri  conan- 
tur.  Unusquisque  ergo  cum  talis  est,  si  deliquissese 
dicit,  vere  non  dicit,  quippe  qui  peccatorem  se  non 
excordis  intimo,  sed  verbotenus  asserit.  Quia  enim 
scriptum  est  :  JtLsius  in  principio  accusator  esi  sui 
(Prov.  XVIII,  17),  iste  de  confessione  peccati  or- 
nari  voluit,  non  humiliari ;  per  accusationem  suam 
humilis  appetiit  videri^  non  esse.  Nam  si  confitendo 
peccatum  esse  humilis  veraciter  appeteret,  de  perpe- 
tratione  peccati  arguentes  se  alios  non  impugnaret. 
Itaque  justus  vitam  suam  judicans  per  exempla  me- 
iiorum  ex  cordis  intimo  cognoscit  se  esse  quod  dicit. 
Ait  enim  :  Peccavi^  ei  vere  deliqui.  Atque  de  eo  ipso 
quod  tolerat  flagello  subjungit :  Et  ut  eram  dignus 
non  recepi.  g 

23.  Qui  pro  peccatis  flagellatur,  minus  se  percu^" 
sum  quam  mereatur,  agnoscat.  Posna  nos  inierrogat, 
si  vere  culpam  agnoscamus.  —  Unusquisque  enim  in 
flagello  positus  minus  adhuc  peccata  sua  considerat, 
si  vel  tantuni  vel  amplius  se  percussum  quam  mere- 
batur  existimat.  Iste  autem,  quia  quanto  majorum 
exempla  considerat,  tanto  districtiori  examinatione 
se  pensat,  minus  se  percussum  quam  merebatur 
agnoscit,  quia  in  illorum  justitia  conspicit  quam  gra- 
vis  sibi  culpa  fuerit  quod  erravit ;  et  idcirco  hoc 
quod  patitur  districtum  esse  non  sentit,  quia  districte 
novit  pensare  quod  fecit.  Yalde  autem  facile  est  ut 
peccatorem  se  quisque,  cum  nihil  pro  peccato  suo 
patitur  fateatur.  Secure  videlicet  iniquos  nos  dici- 
mus,  cum  vindictam  nullam  de  iniquitate  sentimus.|p 
Nam  peccatores  nos  quidem  in  tranquiilitate  loqui-* 
mur,  sed  cum  de  peccatis  ipsis  flagello  interveniente 
corripimur,  murmuramus.  Poena  ergo  nos  interro- 
gat,  si  veraciter  cognoscimus  culpam.  Yir  itaque 
justns,  quia  culpam  suam  districte  considerat,  etiam 
in  flagello  positus  dicat :  Et  ut  dignus  eram  non  re- 
cepi,  Sequitur  : 

GAPUT  X. 
Vkrs.  28.  —  Liberavit  enim  animam  suam,  ne  per- 
geret  in  inieriium. 

24.  Graiiw  prcevefiientis  et  liberi  arhitrii  subsequen- 
tis  concordia.  —  Quia  praeveniente  divina  gratia  in 
operatione  bona,  *  nostrum  liberum  arbitrium  sequi- 
tur,  nosmetipsos  liberare  dicimur,  qui  liberanti  nos 
Domino  consentimus.  Unde  Paulus,  cum  diceret  : 
Abwulantius  illis  omnibus  laboravi  (I  Cor.  xv,  10),  ^ 
ne  labores  suos  sibi  tribuisse  videretur,iIlico  adjunxit: 
Non  autem  ego,  sed  gratia  Dei  mecum.  Quia  enim 
praevenientem  Dei  gratiam  ^  in  se  per  liberum  arbi- 
trium  fuerat  subsecutus,  apte  subjungit,  Mecum  : 
nt  et  divino  muneri  non  esset  ingratus,  et  tamen  a 
merito  liberi  arbitrii  non  remaneret  extraneus.  De 
hoc  autem  qui  liberatori  suo  semetipsom  cognoscendo 


consensit,  recte  dicit :  Liberavit  animam  suam,  ne 
pergeret  in  interitum.  Sequitur  : 

Ibid.  —  Sed  vivens  lucem  videret. 

Lucem  sciiicet  veritatis  quam  corde  mortnns  vi- 
dere  non  posset.  Yel  certe,  quia  Dominns  dixit : 
Ego  sum  lux  mundi  (Joan.  viii,  12),  videbunt  lucem 
etiam  mortui,  771  quando  omnes  injusti  eum  ve- 
nire  ad  judicium  in  humanitatis  forma  conspexe- 
rint.  Sed  vivens  tunc  lucem  respicit^  qui  liberis 
oculis  cordis  in  forma  eum  divinitatis  attendit.  Se- 
quitur : 

CAPUT  XI  [Rec.  VIl]. 

Vers.  29.  —  Hcec  omnia  operatur  Deus  trihus  ri- 
eibus  per  singulos. 

25.  Tribus  vicibus  electi  prius  mofrore,  posterius 
gaudio  afici  solent.  —  De  hoc  tentato  flagellatoque 
homine  dictum  superius  fuerat :  Abominabilis  ei  fit 
in  vita  sua  panis ;  et  appropinquavit  corruptioni  anima 
^us,  et  vita  illius  mortiferis.  Inferius  vero  subnexum 
est :  Deprecabitur  Deum,  et  placahilis  ei  erit;  et  vide" 
bii  faciem  ^us  in  jubiU),  et  liberavit  animam  suam,  ne 
pergeret  in  interitum,  sed  vivens  lucein  videret.  In  his 
itaque  jam  collectis  coacervatisque  sententiis,  et  su- 
pra  moeror  amaritudinis,  et  infra^  subjuncta  est  IsBti- 
tia  securitatis;  moxque  post  haec  dicitur :  Hcec  omnia 
operatur  Deus  tribus  vicibus  per  singulos.  Ac  si  dice- 
ret :  Quod  semel  de  uno  dixi,  hoc  tribus  vicibus  per 
singulos  agitur.  Sed  solerter  intuendum  est  qna 
tres  istae  vices  sint  quibus  unusquisque  homo  anxie- 
tate  moeroris  afiicitur,  et  post  moerorem  protinos 
ad  securitatem  laetitiae  revocatur.  Id  enim  superioSy 
sicut  jam  dixi,  narraverat,  quod  et  gravis  prius  moe- 
ror  afficit,  et  magna  postmodum  laetitia  attollit.  Igitur 
si  vigilanter  intendimus,  has  tres  vices  moeroris  et 
Isetitiae  in  uniuscujusque  electi  animo  istis  altemari 
modis  invenimus,  id  est  ^  conversione,  tentatione  et 
morte. 

26. 1.  In  conversione,  cum  hinc  spiritus  vocat,  hinc 
caro  revocat. — In  prima  quippe  quam  diximus  con- 
versionis  vice  gravis  moeror  est,  cum  sua  unusqnis- 
que  peccata  considerans,  curarum  saecularium  valt 
compedes  rumpere,  et  viam  Dei  per  spatium  secnia 
conversationis  ambulare ;  desideriorum  temporalium 
onus  grave  abjicere,  et  *  leve  jugum  Domini  libera 
servitute  portare.  Cogitanti  enim  ista  occurrit  illa 
familiaris  sua  delectatio  camalis,  quae  inveterata 
dudum,  quanto  eum  diutius  tenuit,  tanto  arctius 
astringit,  atque  a  se  tardius  abire  permittit.  Et  quis 
ibi  moeror,  quae  anxietas  cordis,  quando  hinc  spiri- 
tus  vocat,  hinc  caro  revocat ;  hinc  amor  novae  con- 
versationis  invitat,  hinc  usus  vetustae  perversitatis 
impugnat ;  hinc  desiderio  ad  coelestem  patriam  fla- 
grat,  et  hinc  in  semetipso  carnalem  concupiscentiam 
toleraty  quae  eum  etiam  aiiquo  modo  invitom  de- 


\  In  Edit.  Vatic,  Gilot.  et  plerisque  etiam  anti- 
^ioribus,  nostrum  liberum  aroitrium  sequimur.  At 
in  Mss.  Turon.,  Norm.,  etc.,  legimus,  sequitur. 

"  Editi,  eiiam  ipse  per  liberum  arbitrium.  Repu- 
^ant  Mss.  Anglic.  et  Gallic.  a  quibos  nostram  lec< 
tionem  accipimus. 


«  Vindoc.  et  pler.  Norm.,  subjecta  est. 

♦  Baluz.,  Colbert.,  Anglic,  Norm.,  etc,  hic  ei 
infra  habent,  conversatione,  conversationem,  conver-' 
sationis,  pro  conversione,  etc.>  fortasse  ob  vocam 
illaram  amnitatem, 

K  Al.,  kne. 


aoi 


MORAUUM  UB.  XXIV.  —  IN  CAPUT  XXXm  B.  JOB. 


lectat?  Reete  ergo  de  hoc  amarescente  homine  dici  A 
potest :  Ahominahilis  ei  fit  in  vita  sua  panis ;  et  ap- 
propinqmvit  eorruptioni  anima  ejus,  et  vita  illius  mor-~ 
tiferii.S&dL  qaia  divina  gratia  din  nos  istis  difficnltati- 
bns  affici  non  permittit,raptis  peccatomm  nostromm 
Tinciilis  citios  nos  ad  libertatem  nov»  conversatio- 
nis  consolando  perdacit,  et  praecedentem  tristitiam 
sohseqaens  laetitia  refovet ;  ita  at  conversi  aniasca- 
josqae  animas  eo  magis  advotam  saam  perveniendo 
gaadeat^  qao  magis  se  pro  illo  meminit  laborando 
dolaisse.  Fit  cordi  immensa  laetitia,  qaia  ei  qaem 
desiderat,  jam  per  spem  secaritatis  propinqaat,  at 
recte  de  hoc  dici  debeat :  Deprecabitur  Deum,  et  pla- 
eabilis  ei  erit ;  et  videbit  faciem  ejus  in  jubilo.  Vel 
oerte  :  lAberavit  animam  suam  ne  pergeret  in  interi^ 
iwn,  sed  vivens  lucem  videret.  ]g 

27.  2.  In  tentationum  exercitatione.  Acriores  sunt 

post  conversionem  tentationum  stimulL — At  ne  conver- 

sns  qaisqae  jam  sanctam  se  esse  credat,  et  qaem  moB- 

roris  pagna  saperare  non  valait,  ipsa  postmodam 

secaritas  stemat,  dispensante  Deo  772  permittitar 

at  post  conversionem  saam  tentationam  stimalis 

fatigetar.  Jam  qaidem  per  conversionem  Rnbram 

mare  transitam  est ;  sed  adhac  in  eremo  vita  praa- 

sentis  ante  faciem  hostes  occarmnt.  Jam  peccata 

prsterita  velat  exstinctos  iEgyptios  post  terga  r&* 

linqnimas ;  sedadhacnocentiavitia^qaasialii  hostes 

obviant,  at  ad  terram    promissionis  pergentibos 

OQBptam  iter  intercludant.  Jam  priores  calp»,  velat 

inseqaentes  adversarii,  sola  divina  virtnte  prostrata 

sant,  sed  tentationam  stimali,qaasihostes  alii  ^  con-  n 

tra  faciem  veniant,  qai  et  cam  nostro  labore  sape- 

rentar.  Gonversio  videlicet  secaritatem  parit,  mater 

antem  negligentiae  solet  esse  secaritas.  Ne  ergo  seca- 

ritas  negligentiam  generet,  scriptam  est :  Fili,  acce- 

dens  ad  servitutem  Dei,  sta  in  justitia  et  timore,  et 

prcBpara  animam  tuam  ad  tentationem  (Eccli,  ii,  i). 

Non  enim  ait,  ad  reqaiem,  sed  ad  tentationem,  qaia 

hostis  noster  adhac  in  hac  vita  nos  positos,  qnanto 

magis  nos  sibi  rebellare  conspicit,  tanto  amplias 

ezpagnare  contendit.  Eos  enim  palsare  negligit^ 

qnos  qaieto  jare  possidere  se  sentit.  Contra  nos  vero 

60  vehementias  incitatar,  qao  ex  corde  nostro  qnasi 

ez  jore  propriaB  habitationis  expellitar.  Hoc  enim  in 

aeipso  Dominas  sab  qaadam  dispensatione  figaravit 

{Matth.  vf,  i),  qai  diabolum  non  nisi  post  baptisma 

•e  tentare  permisit,  ut  signamnobisqaoddam  fataras 

oonversionis  innueret,  quod  membra  ejus  postqaam 

id  Deam  proficerent,  tunc  acriores  tentationam 

insidias  tolerarent.  Post  primam  igitur  vicem  mos- 

roris  atqae  laetitiae,  quam  anusquisqae  per  stadiam 

conversionis  agnoscit,  haec  secunda  saboritar,  qaia 

ne  secoritatis  negligentia  dissolvatur,  impalsu  tenta- 

lionis  afficitar.  Et  qaidem  qaisqae  in  ipsa  conversio- 

nisinitio  magnaplemmqae  excipitnr  dolcedine  con- 


solationis,  sed  duram  laborem  postmodom  *  experi- 
tar  probationis. 

[Vet.  XIIL]  28.  Tres  conversionis  gradus,  —  Tres 
qnippe  modi  santconversoram,inchoatio,  medietas, 
atqae  perfectio.  In  inchoatione  aatem  inveniant  blan- 
dimenta  dalcedinis,  in  medio  qnoqae  tempore  certa- 
mina  tentationis,  ad  extremam  vero  perfectionem 
plenitudinis.  Prius  ergo  illos  dalcia  sascipiant,  qna 
consolentur ;  postmodam  amara,  qaae  exerceant;  et 
tanc  demnm  suavia  atque  sublimia,  qaae  confirment. 
Nam  et  sponsam  saam  vir  quisque  prius  dulcibas 
blandimentis  fovet,  qnam  tamen  jam  conjunctam 
asperis  increpationibas  probat,  probatam  vero  seca- 
ris  cogitationibas  possidet.  Unde  et  plebs  Israeli- 
tica,  cam  despondente  se  Deo  ad  sacras  mentis 
nuptias  ex  iEgypto  vocaretur,  qaasi  arrhamm  vico 
prias  accepit  blandimenta  signomm ;  conjuncta  ao- 
tem,  probationibus  exercetur  in  eremo ;  probata  ve- 
ro,  in  repromissionis  terra  virtatis  plenitadine  con- 
firmatnr.  Ante  igitnr  in  miracalis  degastavit  qaod 
appeteret,  postmodum  in  labore  tentata  est  si  casto- 
dire  noverit  quod  gnstasset ;  ad  extremam  qaoqoe 
plenins  accipere  memit,  quod  laboribus  probata 
custodivit.  Ita  ergo  vitam  aniascajasque  conversi,  et 
inchoatio  blanda  permalcet,  et  aspera  medietas  pro- 
bat^  et  plena  post  perfectio  roborat. 

29.  Initia  conversionis  pacatissima  excipiunt  gra^ 
ves  tentationes.  —  Nam  saepe  conversi  qaique  in  ipso 
adhnc  adita  inchoationis  saae,  vel  tranquiliitatem  pa- 
catissimam  carnis,  vel  dona  prophetiae,  vel  praedica- 
menta  doctrinae,  773  vel  signoram  miracula,  vel 
gratiam  carationis  accipiunt  (/  Cor.  xii,  10) ;  post 
haec  aatem  daris  tentationam  probationibas  fatigan- 
tnr,  a  quibas  tentationibas  adhuc,  cam  inciperent, 
valde  liberos  se  esse  credidemnt.  Quod  divinae  gra- 
tiae  dispensatione  agitur,  ne  in  inchoatione  sua  ten- 
tationnm  '  asperitate  tangantnr,  quia  si  eorum  initia 
amaritudo  tentationis  exciperet,  tam  facile  ad  ea  qa» 
reliquerant  redirent  quam  nec  longius  discesserant; 
nam  contemptis  prius  vitiis,  quasi  juxta  positis  re- 
piicarentur  [quasi  reimplicarentur,  seu  iterum  impli" 
carentur],  Unde  et  scriptum  est:  Cum  emisisset  Pha- 
rao  populum,  non  eos  duxit  Dominus  per  ciam  terrm 
PhiUsthiimy  qucBvicina  est,  reputans  ne  forte  pceniteret 
eum,  si  vidisset  adversum  se  bella  consurgere,  et  rever- 
teretur  in  jEgyptum  {Exod.  xiu,  17).  Ex  iEgypto 
itaque  exeuntibus  e  vicino  bello  sabtrahuntur,  quia 
derelinquentibas  saeculum  quaedam  prius  tranquillitas 
ostenditur,  ne  in  ipsa  sua  teneritudine  atque  inchoa- 
tione  turbati,  ad  hoc  territi  redeant  ♦  quod  evase- 
mnt.  Prius  ergo  suavitatem  securitatis  sentiunt, 
prius  pacis  quiete  nutriuntur;  post  cognitam  vero 
dnlcedinem,  tanto  jam  tolerabilius  tentationum  cer- 
tamina  sastinent,  qaanto  in  Deo  altius  cognovere 
qnod  ament.  Unde  et  Petms  prias  in  montem  daei- 


^  Sbroio.  et  Vindoc.»  ante  (acim, 

*  Pleriqoe,  »xperitur  tentationis. 

*  Editi  pleriqae,  adversitate  franganitur.  Optime 
qaantoni  ad  sensam.  Leotionem  Umen  haiio  dese- 


fete  coacti  snmas  commoni  consensn  Hss.  Norm», 
Vindoc.,  Baluz.,  Colb.,  etc.,  quos  seqaitar  vetui 
editio  Parisiensis. 
^  Toron.,  quod  devicenmt. 


m 


SANCTI  GREGORU  MAGM 


304 


tiir,priu8olariUtomimiliguratioiusDomiuiottoon«  Aetper  iimumerts  mirag  qnftsi  multis  itinerantibug 


tempiatur  (Marc.  ix,  i),  et  luuc  demum  tentari  an-^ 
cilia  ialerruganto  pcrmittUur  (Mallh,  xxvi,  70),  ut 
per  teutatiuuem  iactus  uin  ex  iuiiru^itate  (^nsciua, 
ad  iiiud  iieudu  el  auiando  reourruret  quud  vidu»aet ; 
et  cum  eum  timunii  unda  iu  peccati  puiagua  raperet 
{MaUii.  xiv,  t^),  esiHit  pnuris  duioeaiiuii  anciiura 
qu«e  retiueret.  ;>fepe  auteui  tam  diutiua  suut  teata^ 
Uunum  certfimma,  quam  luiiga  iucUuatiuuum  f  ui^aut 
biaudimeutii.  ^iatpe  veru  maju»  datur  in  iuciiuatiune 
duicedinis,  minus  autem  in  ialigre  prubatiunis.  Sa^pe 
i^ikiWi  in  mcnuatiune  duicedinis,  m^ua  in  iaiium 
pruiiatiuuii.  Auuquam  veru  iaijurem  tentatiuniii  dia- 
par  i»eqmiur  periectiu  iirmitatift»  quia  juxta  iummam 
Cttriaminitt  rumuaer4tur  quisque  pieuitudiue  perie- 


premitur,  ne  videatur.  8i  autem  per  conversionis 
gratiata  a  via  cordis  cararum  turba  removotur,  ut 
nuUa  actionufn  iniolentia  conterat,  nulius  cogitatio- 
nam  tumultus  premat,  tunc  quod  occultuiii  latebat 
agiioscitur,  tunc  de  radice  vitiorum  purigit  libere 
spina  tentationum.  Contra  quam  l)ene  viventismanu 
agitar  ut,inquantum  potest  ileri,  non  tegatur  occuita, 
sed  radicitus  eveiiatur.Quod  donec  fiat,uniuscuju8(jue 
conversi  animum  ita  haec  spina  conturl)at^  ut  saepe 
percussiune  subiUi  pene  superari  se  senlial,  ejusque 
valnus  mcduilitus  intlictum  exitialiter  pertimescat* 
[Vei,  JCK.J31.  TentationeSfCum  ob  assiduitatem d^- 
spiciunturj  periculosce.  Deus  tentationibus  probat. 
non  reprobat,  —  Pierumque    vero  ipsi   tentatio- 


ctionis.  Herumque  aulem  in  eo  quisque  cunveriiui  ^  num  slimuli,  dum  in  asum   veniunt,  dilatantur,  ct 


laiutur,  quod  dum  quibuaiiam  dums  gratia),  duioeoi 
ne  incnuatiuuia  excipitur,  ouiiiirmatiunem  accepisie 
ae  periectiuuis  arbitratur,  et  pienitudiuis  cuiisum- 
matiunem  aiilimal,  qua)  adbuc  blandimenta  ease  in- 
cboatiunis  igiiurat.  Lnde  lit  ut  dum  subita  tentatiunis 
procella  tangitur,  despectum  se  Deu  et  perditum  sus* 
pieetur.  {^m  si  iucbuatiuiii  sua)  non  passim  crederet, 
adbuc  in  pruspcris  posituB,  meutem  ad  auversa  pr<B- 
pararet,  et  vitiis  venientiiiuspostiuudumtamiiriiiiui 
resisteret  quam  ea  etiam  sagacius  praividiiset.  Uuw 
qoidem  tranquiiiius  si  pra^videt  toierat.  Eorum  ta- 
men  ommno  certamina,  etiamsi  pruivideat,  nun 
declinat,  ^  quia  cursus  nostri  itineris  nequaquam 
peragitur  siue  puivere  tentationis. 


non  quidem  acriores,  sed  longiores  existunt.  Minus 
autem  dolent,  sed  magis  inliciunt,  quia  dum  menti 
dlutiusadbiereut,  tanto>  (iunt  minus  pavendi,quanto 
magisassueti.  Inter  haec  ergo  *deprehensamenshuc 
illucqne  distimditur,  et  multiplicibus  tentationum 
aestibus  dissipatur,  et  sajpehinc  inde  provocata,  cui 
tentauti  vitio  obviet,  vel  quod  primum  impugnet, 
ignorat.  Unde  pierumque  evenit  ut  dum  nimis  in- 
surgentia  vitia  cruciant,  dum  repugnantis  animam 
jamjanique  quasi  in  lapsum  desperationis  inclinant, 
conversus  quisque  hanc  ipsam  sublimitatis  viam, 
quam  sibi  ad  remedium  eligit,  expavescat,  et  quasi 
in  summo  eductus  titubat,qui  in  imo  sulidiusstabat. 
Ita  vero  circuinfrcmentibus  tentationum  mutibus  an- 


30.  Cur  teniaUones po$l  conoersioHem  aenores  quam      guslatur,  ut  recte  deeo  dici  debeat  :  Abomiuabilis  ei 


ofite  videantur, — Pierumque  autem  couveriUiqmique 
talibui  tentationum  itimuiii  agitatur,  quaiibui  ante 
couveriionii  gratiam  uunquam  puiiatuiu  ie  eise  re^ 
miniicitur,  non  quia  tuuo  baic  eadem  radii  tenta«* 
tiouis  deerat,  sed  quia  nou  apparebat.  [  K#t.  Xi  \\\ 
Humauui  quippe  aiiimui  muitii  oogitationibui  occu« 
patus,  sa;pe  sibimetipii  aliquo  modo  uianet  incugni- 
tus,  ut  omninu  quud  tolerat  nesciat,  quia  dum  per 
muita  774  spargitur,  ab  interna  sui  cognitioue  re* 
movetur.  bi  autem  Deo  vacare  appetat,  et  ramos 
multimoda)  cogitatiunis  abscidat,  tunc  libere  conspi- 
cit,  quod  de  lutima  radice  cariiis  prucedit.  Carduus 
namque  si  nascatur  in  via,  itinerantium  '  pedibus 
teritur,  atque  ipsu  usu  trauseuntium  ejus  superlicies 
ne  appareat  *  conlricatur.  Sed  quamvis  desuper  fru- 


fit  in  vita  sua  panisj  et  animw  ilUus  cibus  ante  desi- 
derabiUs.  Vel  certe  :  Appropinquavitcorruptioniani' 
ma  ejuSf  et  vita  iUius  mortiferis.  Sed  quia  iiiisericors 
Deusprobarinospermittitten'ationibus,  non  repro- 
bari,  sicut  scrlptum  est  :  Fidelis  autem  Deus,  qui  non 
patitur  vos  tentari  *  supra  id  quod  potestisy  sed  faciet 
cum  tentatione  etiam  proventum,  ut  possitis  sustinere 
(lCor.  x,13),  citiusnobis  consolationis  ope  succur- 
rit,  et  surgentes  tentationum  stimulos  iiiiligai,  im- 
pugnantesque  se  cogitationum  motus  inlerna  pace 
tranquiilat.  Moxqueanimaimmeiisain  despe  cuelesti 
laetitiam  percipit,  dum  devictum  lijaiuin  rcspicit, 
quod  toleravit,  ut  jure  de  hoc  tentato  iiberatoque 
hominedici  debeat  :  Videbit  faciem  ejus  injubilo ;  et, 
tiberavit  animam  suam,  ne  pergeret  in  interitum,  sed 


ticantes  spinae  non  appareant,  subter  tauien  radix  ^  t)ivens  lucem  oideret.  Islis  itaque  duabus  vicibus,  id 


occuita  perdurat.  bi  autcm  eum  transeuntium  pedes 
terere  et  caicare  cessaverint,  mox  in  superiiciem 
surgendo  progreditur,  et  per  spinam  prodit  in  publi- 
cum  quidquid  in  radice  vivebat  occullum.  Ila  et  in 
corde  saicuiarium  saepe  occulta  qua^dam  tentationum 
radix  nun  facile  apparet  exsurgere,  qaia  velut  in  via 
actionum  sita  transeuntium  teritur  pede  cogitationom^ 


est  conversionis  et  probalionis,  i)er  mcerorem  775 
laetitiamque  transaclis,  sui^eresl  tcrtia,  cujus  el  moi- 
rorem  adhuc  sustineat,  et  gaudia  consequatur. 

[Vet.Xyi.]'M.  Tertia  vice  jtisti  ex  pacure  mortis 
et  tinme  extremi  judicuauxiUantur.  —  Post  conver- 
sionis  namque  certamina,  post  probationis  ajru- 
mnam,  restat  adbuc  dura  tentatio,  quia  venire 


^  Idem  Cod.  cum  iialuz,  et  Colb.,  qui  usus  nostri 
Uineris. 

*  Vindoc.  et  Norm.,  p§dibui  oonculoalMr, 

*  Ita  ISorm.,  Vindoc,  Turon.,  Balui.,  CoJb.  i  edi- 
tis  babentibus,  con/Wn^ittir,  non  alia  ratiooi  q[aam 

quodhmo  Joco  magiA  congraere  videatar. 


♦  Ita  quoque  Baluz.,  Colb.,  Vindoc,  Ebroic.  alii- 
que  Norm.,  quibus  couientiunt  vet.  Kd.  Paris.  et 
Basii.  At  in  recent.  legitur  depre»$a, 

»  fialuz.,  Coib.«  Praiai.,  $upraquampQtes{i4,  Vin- 
do».#  lidsU§  QUkm  eil  Iku. 


308 


MORALIUM  LIB.  XXIV.  —  m  CAPUT  XXXm  B.  JOB. 


M6 


nou  potestad  perfect»  gaadia  libertatis,nisi  prius  de- 
bitum  solveritfaamanae  conditionig.  Convorsnsautem 
quisqne  sibi  caute  sollicitus,  tacite  secnm  conside- 
lare  non  cessat,  seternus  jndex  quam  districtus  ad- 
venjaty  snumqne  terminum  quotidie  prospicit,  et 
ante  severitatem  tantaa  justitiac  qnas  rationes  vitse 
&jm  sit  positurus  attcndit.  Etsi  cnncta  prava  opera, 
qaae  intelligerepotuit,  devitavit^  venturns  tamen  co- 
ram  districto  judice»  iila  magis  quau  in  semetipso 
non  intelligit,  pertimescit.  Quis  enim  considerare 
Yaleat  quauta  mala  per  momenta  t<^mporuni  ipsis  in- 
constantibus  cogitationum  motibus  pcrpetramus  ? 
'  Facile  est  enim  opera  perversa  vitare,  sed  nimis  dif- 
ficile  est  ab  iilicita  cogitatione  cor  tergcre.  £t  taraen 
scriptum  est :  Vavobis  quicogiiatu  inutile(Mich.  n, 
i).  Et  rursum  :  In  die  cumjudicabii  Dominus  occulta 
hominum  {Rom.  ii«  16/  Qui  etiam  praemisit  :  Inter 
u  invicemcogitationum  accusantium,  ant  etiam  defen' 
deniium  (Ibid,,  iS).  £t  rarsum  :  Labia  dolosa  in  cor- 
de,  et  corde  '  locuti  sunt  mala  (Psal,  xi,3).  Et  rar- 
fum  :  Etenim  in  corde  iniquitates  operamini  in  terra 
{Psal,  Lvn,3).  Humanaautem  anima  semel  setemita- 
tis  statum  deserens,  ad  fluxum  temporalitatis  dela- 
psa,  hano  mutabilitatem  alternantium  motionum, 
qaam  dum  caderet  volens  appetiit,dum  conatur  sar- 
gere,  cogitar  invita  tolerare.  Inde  gnippe  panita  est 
onde  delectata,  quia  inde  conversa  habet  laborem 
oertaminis,  nnde  perversa  appetiit  gaudium  volupta- 
tis.  [Vet,  XVII.]  Saepe  ergo  electisetiam  noleutibas 
in  cogitatione  subrepitur  quod  in  se  quidem  solerter 
inspiciunt,  et  ante  Dei  oculos  quanti  sit  reatusatten- 
dunt ;  et  cum  de  his  omnibus  semper  judicia  distri- 
cta  pertimescant,  tunc  tamen  h<ec  vehementer  me- 
taunt,  cum  ad  solvendum  humanae  conditionis  de- 
bitom  venientes,  ^  districto  judici  appropinquare  se 
cernunt.  Et  fit  tanto  timor  acrior,  quantoet  retribu- 
tio  xterna  vicinior.  Ante  oculos  autem  cordis  nihil 
inane  tunc  transvolat  de  phantasmate  cogitationis, 
quia  subdnctis  e  medio  omnibus,  se  et  ilium  tan- 
tummodo  considerant,  cui  appropinquant.  Crescit 
pavor  vicina  retributione  justitia),  et  urgente  solu- 
tione  carnis,  qnanto  magis  districtum  judioium  jam- 
jamqae  quasi  tangitar,tanto  vehementius  formidatur. 
£t  fti  ea  qua)  sciunt  nunquam  se  praetermisisse  me- 
minerunt,  formidant  tamen  illa  quoe  nesciunt,  quia 
videlicet  semetipsos  dijudicare  et  comprehendere 
omnino  non  possunt,  atque  urgente  cxitu,  snbtiliori 
tetrentur  nietn.  Unde  Redeniptor  noster  solutioni 
oarnis  appropinquans,  et  membrorum  snomm  ser- 
vans  speciem,  factus  in  agonia,  ccepit  prolixius 
orare  ILuc.  xxii,  43).  Quid  enim^  pro  seille  cumin 
igonia  esset  pcteret,  qui  in  terris  positus  cmiestia 
oam  potestate  tribuebat  ?  Sed  appropinquante  morte, 
nostne  mentis  in  se  certamen  expressit,  qoi  vim 
quamdam  terroris  ac  formidinis  patimur,  cum  per 
solutionem  carnisaeternopropinqnamus  judicio.  Ne- 

*  Wndoc., facile  est autem  opera aperversa  vanitate, 
ied  nimis  difficile  est  ab  illicila  cogilalione  oor  leyere. 

'  Pratel.  et  alii,  locuta  sunt.  In  Viudoc.  omittitar 
hicversaa  :  tabia  dolosa,  etc. 


A  que  enim  tuno  cujuslibet  anima  iramerito  terretiir, 
quando  postpnsillum  hoo  invenit,  quodin  aetemum 
mutare  non  possit. 

[Vet.  XVIU.]  33.  0^^ imminente  morte  sit  formi- 
dandum,  —  Consideramug  quippe  quod  viam  vitae 
prassentis  776  neqnaquam  sine  culpa  transire  po- 
tuimus,  consideramus  etiam  quia  nec  hoc  quidem 
sino  aliquo  reatu  nostro  est,  quod  laudabiliter  ges- 
siinus,  si  remota  pietate  judicemur.  Quis  enim  no- 
strurn  vitani  prnecedentium  patrum  valeat  vel  supera- 
re,  vel  assequi  ?  Et  tamen  David  dicit :  Ne  intres  inju- 
dicium  cum  servo  tuo,  quia  non  JHstificabitHr  in  con- 
spectu  tuo  omnis  viveyis  {Psal.  cxlii,  2).  Paulus  cam 
diceret :  Nihil  mihi  conscius  sum,  caute  snbjunxit : 
Sed  non  in  hocjustificatus  sum  {I  Cor.  iv,  4).Jacoba8 

B  dicit :  In  multis  enim  offendimus  omnes  {Jac.  iii,  9j. 
Joannes  dicit :  Si  dixerimus  quia  peccatum  non  habe- 
mtiSt  ipsi  nos  seducimus,  et  veritas  in  nobis  non  $st 
{I  Joan.  I,  8).  Quid  ergo  facient  tabulae,  si  tremont 
co1nmnse?Autquomodo'^  virgulta  immobiiiastabunt, 
li  hujus  pavoris  turbine  etiam  cedri  quatinntur.  So- 
lutioniergocarnisappropinqaans,  nonnunquam  ter- 
rore  vindictea  etiam  justi  anima  turbatur.  Cui  et  si 
quid  tranqnillum  in  hac  vita  sapere  potuit,  mortis 
articulo  interveniente  ooncutitur,  utjuredici  debeat: 
AbominMlis  fit  ei  panis  in  viia  tuat  et  anima  ejus 
cibus  ante  desiderabilis.  Yel  certe  propter  pavorispoB- 
nam  hoc,  quod  illio  sobditur  :  Appropinquavit  coT' 
ruptioni  anima  ejns,  et  vita  illius  mortiferis. 
34.  Juitorum  animcehocpavorealevibusculpispvr' 

Q  gantur.  ^  Sed  quia  justomm  animae  a  levibus  qoi- 
busque  contagiis  ipso  Mspd  mortis  pavore  purgantary 
et  aeternae  retributionis  gaadia  jam  ab  ipsa  camis 
solutione  percipiunt,  plemmque  vero  contemplatione 
quadam  retributionis  intemae  etiam  priusquam  carae 
exspolientur  hilaresount,  et  dum  vetustatis  debitum 
ftolvunt,  novi  jam  mnneris  leetitia  perfrauntur,  recte 
dicitur :  Videbit  faoiem  ^us  injubiio.  Yel  certe  :  Li- 
beravit  animam  suam,  ne  pergeret  in  interitum,  sed 
vivens  hicem  videret.  Jnsti  itaque  anima  in  jubilo 
faciem  Dei  conspicit,  quia  tantum  de  Isatitia  interaa 
percipit,  quantum  capere  vel  assumpta  vix  possit. 
Ibi  igitur  lucem  vi vens  videt,  qaia  spiritalem  oculam 
in  radios  ceterai  solis  infigit.  Ibi  iucem  vivens  videt, 
qnia  omni  jam  mutabilitatis  vicissitudine  atque  ob- 

l^  umbratione  calcata,  veritati  aeternitatis  inhaeret;  ei- 
que  inheerendo  quem  cernit,  ad  similitudincm  in- 
commutabiiitatis  assurgit,  atqne  in  semetipsam  aa- 
otoris  sui  inconversibilem  speciem  dum  respicit  as- 
sumit.  Quffi  enim  ad  mutabilitatem  per  semetipsam 
lapsaest,  ad  immutabilitatis  statum  imniutabilitatem 
*  videndo  formatur.  Igitur  Eiiu  de  afQicto  hoc  libe- 
ratoque  homine,  quia  prius  moBroris  amaritudinem 
et  postmodum  gaadia  consolationis  expressit,  apte 
subjunxit :  Hoic  omnia  operatur  Deus  tribus  vicibus 
per  singulos,  videiicet  conversionis,  probationis,  et 

'  Al.,  districtojudicio. 
^  Pratel.,  pro  se  ille  cum  agonia  peieret, 
^  Vindoc,  virgulia  immutabilia» 
*  Idem  CodeXy  vivendo  formatur. 


M7 


SANCTI  GREGORn  MA6NI 


308 


mortis,  qnia  per  Iria  haec,  et  duris  primum  stimulis  A  runt,  correptisque  licentiam  tribuunt » ut  si  quid  pro 


moeroris  afiicitur,  et  magnis  postmodum  securitatis 
gaudiis  refovetur.  Et  quia  electi  uniuscujusque 
mens  iisdem  tribus  vicibus,  id  est  vel  iabore  con- 
versionis,  vel  tentatione  probationis,  vel  formidine 
solutionis  atteritur,  atque  ipsa  attritione  purgata  li- 
beratur,  apte  subjungitur : 

CAPUT  Xn  [Vet.  XIX]. 

Vers.  30.  —  Ut  revocet  anitMU  eorum  a  coT' 
ruptione,  et  illuminet  luce  viventium. 

35.  Lux  prmens,  morientium  est ;  lux  atema,  vi» 
ventium.  —  Lux  quippe  morientium  est,  quam  cor- 
poreis  ocuiis  cemimus.  Qui  autem  adhuc  huic  mundo 
Tivunt,  Ittce  morientium  tenebrescunt.  Illuminantur 
autem  luce  viventium,  qui,  despecto  temporali  lu- 


seipsis  justius  sentiant  fateantur,  hoc  nonnunquam 
etiamarrogantes  imitari  appetunt.  Paulisper  enim  in 
verbis  elatione  postposita,  quasi  eorum  quos  corri- 
piunt,  ^  si  forte  reperire  potuerint,  justitiam  quae- 
nmt,  non  quia  ita  sentiunt,  sed  quia  omari  per  hu* 
militatis  speciem  concupiscunt.  Metuunt  enim  *  ne 
superbi  ac  tumidi,  quia  sunt,  esse  videantur.  Unde 
Eliu  statim  subdidit,  dicens :  Si  autem  liabes  quod  lo- 
quaris,  responde  mihi;  loquere,  volo  enim  te  apparere 
justum,  £ed  quia  haec  ex  corde  non  protulit,  audire 
quod  quaesierat  non  exspectavit.Nam  illico  subjunxit: 
Quod  H  non  habes,  audi  me;  tace,  et  doceho  te  sapien^ 
Uam.  Qui  enim  veraciter  quaerant  audire  quod 
justum  est,8equanimiter  exspectant  audire  quod  quae- 


mine,  ad  splendorem  internae  claritatis  recurrunt,  B  runt.  Eliu  autem,  quia  veraciter  requisitionis  verba 


777  ut  ibi  vivant,  ubi  veram  lumensentiendo  vi- 
deant,  ubi  non  aliud  lumen,  atque  aliud  vita,  sed 
ubi  ipsa  lux  vitasit,  ubi  sic  nosluxexteriuscircum- 
Bcribat,  ut  interius  impleat ;  sic  interius  impleat , 
ut  incircumscripta  exterius  circumscribat.  Illumi- 
nantur  ergo  hac  luce  viventium,  quam  tanto  tunc 
subtilius  conspiciunt,  quanto  nunc  ad  iilam  purius 
vi^imt. 

36.  SuperH  veris  et  mysticis  inaniaet  tumida  solent 
permiscere,  —  Magna  Eliu  ac  valde  fortia  protulit, 
aed  hoc  unusquisque  arrogans  habere  proprium  so- 
let,  quod  dum  vera  ac  mystica  loquitur,  subito  per 
tumorem  cordis  quaedam  inania  et  superba  permiscet. 
Foris  enim  placere  appetit  in  hoc  quod  veraciter 


non  protulit,  dici  quod  quaesierat  non  permisit,  sed 
mox  quod  intrinsecus  gestabat  empit,  qualemquese 
in  oculis  suis  habebat  ostendit,  dicens :  Tace,et  do- 
etko  te  sapientiam,  Arrogantes  enim  viri  quando  ali- 
quid  humiliter  sonant,diu  in  ejusdem  humilitatis  spe- 
cie  non  perdurant.  Cum  fortasse  quaerunt  ut  audiant, 
mox  loquendo  obviant  ne  doceantur,  quia  superfi- 
4iem  vocis  quam  protulerant  citius  ostentationis  in- 
ientio  778*  comprimit,quae  ex  radice  cordis  exsurgit, 
atque  eamdem  humilitatis  formam  specie  tenus  sum- 
ptam  eo  celerius  probant  quia  aliena  est,  quo  illam 
diutius  tenere  non  possunt.  Ecce  Eliujustitiam  cum 
requirit  ut  discat,  promittit  quia  doceat.  Ecce  quasi 
requirendo  quod  justum  est  aliquid  planum  sonue- 


sentit ;  et  inde  mox  inanescit  a  vero,  unde  *  per  ela-  q  rat  lingua ;  sed  mox  celare  non  potuit  hoc  quod  al- 


tionis  typum  receditab  intimo.  Quiaenimapproba- 
ri  doctus  exterius  quaerit,  intus  plenitudinem  qua 
docebatur  amittit.  Unde  et  Eliu,  quem  tenere  arro- 
gantium  typum  saepe  jam  diximus,  poslquam  multa 
sapientiae  profunda  digessit,  subito  post  easdem  sen- 
tentias  veraces  ac  mysticas  fastu  scientiae  inflatus 
extollitur,  cujus  mox  inflationis  merito  ejus  sensus 
ad  inania  verba  derivatur.  Nam  subdidit^  dicens : 

CAPUTXm. 

Ybrs.  31-33.  —  Attende,  Job,  et  audi  me,  et  tace 
dum  ego  loquor.  Siautem  habes  quod  loquaris,  mpon- 
de  mihi :  loquere,  volo  enim  te  apparerejustum.  Quod 
ii  non  habes,  audi  me;  tace,  et  docebo  te  sapientiam. 

37.  Quando  aliquid  humiliter  loquuntur,  diu  in  ejus" 


tum  tumebat  conscientia.  Nam  repente  subjunxit : 
Ta4ie,  et  docebo  te  sapientiam,  Quia  vero  arrogantes 
omnes  in  eo  quod  proferunt  typho  superbiae  inflan- 
tur,  et,  velut  in  alto  positi  sicdoctomm  speciem  su- 
munt,  ac  si  eomm  verba  dignatione  quadam  super 
indignos  homines  coelitus  effundantur,  bene  a  scrip- 
tore  hujushistoriae  versus  interponitur,  quo  dicatur : 

CAPUT  XIV  [Vet,  XXI,  Bec,  VIII]. 

Cap.  xxxnr,  Vkrs.  1.  —  '  Pronuntians  quoque 
Eliu,  etiam  hasc  locutus  est, 

38.  Justi  ex  radice  humilitatis  loquuntur  ;  seeus  tni- 
qui.  —  Quid  enim  per  hujus  pronuntiationis  vocabu- 
lum,  nisi  inflatio  elationis  ostenditur,  ut  verba,  quae 


dem  humilitatis  specie  non  perseverant.  — Qualem  se  j.  dealta  superbiae  radice  veniebant,  cum  quadam  qua- 


apud  se  habeat  hac  locutione  manifestat,  qua  dicit : 
Attende,  Job,  et  audi  me,  et  tace  dum  ego  loquor. 
Immensa  enim  superbia  est,  a  seniore  sibi  reveren- 
tiam  exigere,  et  silentium  imperare  meliori  se.  [Vet. 
XX.]  Quia  autem  praedicatores  justi  dum  quoslibet 
corripiunt,  saepe  per  humilitatis  gratiam^adcogita- 
tionum  suarum  intima  revertuntur,  atqne  in  eo  ipso 
quod  corripiunt,  ne  quid  fortasse  f allantur  exqui- 


si  altitudine  et  distinctione  procederent.  Ita  videli- 
cet  praedicare  omnes  arrogantes  solent  ?  Cum  quodam 
enim  fastu  profemnt  hoc  quod  singulariter  intellexis- 
se  se  credunt ;  et  fortasse  tnnc  humilitatem  praedi- 
cant,  cum  per  elationis  typhum  exempla  superbia 
ostentant.  Unde  flt  ut  eoram  praedicatio  concors  sibi 
manere  non  possit,  quia  id  quod  rectum  loquentes 
seminant,  perverse  tumentes  impugnant.  Humilibus 


*  Baluz.,  Colbert.  et  al.,  per  elevatumis  typhum. 

*  Edit.  Basil.  1514,  Vaticana,  Gilot..  ad  cogmtio^ 
num  suarum.  Nostram  lectionem  eruimus  ex  Mss. 
Anglic,  Norm.,  Turon.,  etc. 

*  Anglic,  Norm.  et  alii,  ut  si  quid  proseipti  jus- 
Hus. 


*  Al.,  si  forte  reperiri  potuerit. 
'  Turon.,ne  superbia  tumidi. 

*  Baluz.  et  CoU).,  corrumpit. 

7  Ita  Mss.  passim  et  vet.  Bdit.  In  recent.  legitor : 
pronuntians  ttaque. 


m 


MORALIUH  LIB.  XXIV.  —  Df  CAPUT  XXXIV  B,  JOB. 


310 


namqae  anditonbns  Terba  sna  non  compatiendo,  sed  A 
yix  dedjgnando  larginntnr.  Longe  qnippe  se  in  altnm 
positos  aBstimant,  et  snper  eosdem  anditores  snos 
*  qnasiprascedentes  doctrinae  respectnm  vix  de  snmmo. 
dignanter  inclinant.  At  contra  verba  jnstomm  ex 
radice  yeninnt  hnmiiitatis,  nt  frnctnm  valeant  ferre 
pietatis :  et  qnidqnid  salnbre  potnerint,  non  tnmen- 
do,  sed  compatiendo  snbministrant.  *  Per  verba 
qnippe  cbaritatis  vel  se  in  anditoribns  snis,  vel  an- 
ditores  snos  in  se  ita  transformant,  ac  si  et  illi  per 
istos  hoc  qnod  andinnt  doceant,  et  isti  per  illos  hoc 
qnod  docendo  profemnt  discant.  Elin  ergo  typnm 
arrogantinm  tenens,  el '  cnm  pronnntiationis  osten- 
tatione  inchoans,  qnid  dicat  andiamns.  Seqnitnr : 

CAPUTXV. 

Vbrs.  2,  3.  —  Audite,  sapientes,  verbamea,  etent-  -q 
diti  amcultate  me,  Auris  enim  verha  probat,  et  guttur 
e$ea$  guitu  dijudicat. 

39.  Superbi  doetare*  nan  qucerunt  auditores  stu>8 
sapientes  eficere,  sed  suam  sapientiam  ostentare.  — 
Ac  si  diceret :  Sicnt  nec  anris  escas,  nec  gnttnr  verba 
cognoscit ;  ita  nec  stnltns  qnisqne  sententiam  sapien- 
tis  intelligit.  Sapientes  ergo  atqne  emditi  andite 
qnod  dico,  qni  potestis  ea  qnae  fnerint  dicta  cogno- 
scere.  Videamns  igitnr  qnantnm  tnmeat,  qni  verba 
sna  non  nisi  a  sapientibns  andiri  decenter  existimat. 
Veras  antem  sapientiae  praedicator  dicit :  Sapientibus 
et  insipienHbus  debiior  sum  (Rom,  i,  14).  At  contra 
arrogans  in  praedicatione  sna  anres  tantnmmodo  sa- 
pientinm  exspectat,  qnia  non  ideo  praedicat  nt  possit 
qnoslibet  sapientes  efficere,  sed  ideo  sapientes  qnae-  r% 
rit,  nt  possit  qnod  senserit  snperbiendo  monstrare.  Si- 
cnt  enim  snperins  dictnm  est,  non  illos  appetit  em- 
dire,  sed  se  ostendere ;  nec  intnetnr  qnam  jnsti  qni 
andinnt  fiant,  sed  ipse  qnam  doctns  ^,  cnm  a  doctis 
anditnr  779  appareat.  [Vet,  XXIL]  Qnia  vero  prae- 
dicationem  arrogantinm  nnllns  admitteret,  si  non  et 
aliqnid  de  hnmilitatis  imagine  permiscerent,  bene 
Elin  postqnam  per  tnmida  verba  se  extnlit,  mrsnm 
qnasi  ad  aeqnalitatis  concordiamcondescendit,  dicens: 

CAPUTXVI. 

VsRS.  4.  —  /tidtetttfti  eligamus  nobis,  et  inter  nos 
videamus  quid  sit  melius. 

10.  Humilitatem  qmndoque  prm  se  ferunt,  sed  fiC" 
Um.  -^  Sed  ntmm  hoc  jndicinm  ex  hnmili  corde 
qnesierit,  facile  cognoscimns,  si  snbseqnentia  ejns  j) 
verba  pensemns.  Seqnitnr : 

Vns.  5,  6.  —  Quia  dixit  Job :  Justus  sum,  et  Deus 
iubvertU  judieium  meum.  In  judicando  enim  me  menr^ 
daeium  est ;  et  violenta  sagitta  mea  absque  ullo  pec- 
eato. 


Justos  falsorum  criminum  insimulant.  —  Haec  bea- 
tum  Job  dixisse  queritnr,  qnae  tamen  quia  minime 
dixerit,  reqnisita  sacrae  historiae  verba  testantnr.  Sed 
qui  jndicium  aeque  qnaesierat,  ex  culpa  quam  fmxit, 
protinus  sententiam  promnlgat.  Nam  sequitur  : 

Vkrs.  7,  8.  —  Quis  est  vir,  ut  est  Job,  qui  bibit 
subsannationein  quasi  aquam,  qui  graditur  cum  ope- 
rantibus  iniquitatem,  et  ambulat  cum  viris  impiis  ? 

[Rec.  IX.]  Ecce  judicinm  qnaerens  judicinm  pro- 
tnlit,  et  post  allegationem  snam  nnlla  beati  Job  ex- 
spectata  sententia,  eum  damnatione  dignum  ex  re- 
proborum  societate  judicavit.  Ait  enim  :  Quis  est 
vir,  ut  est  Job  ?  Ut  utique  subaudlamus,  nullus.  At- 
que  subjnngit :  Quibibitsubsannationemquasiaquam, 
Aqua  antem  cnm  bibitnr,  ita  liqnide  snmitnr,  ^  nt 
ad  sorbendnm  nulla  sni  pinguedine  retardetur.  Sub- 
sannationem  vero  ut  aqnam  bibere  est  Denm  sine 
aliqno  obstacnlo  cogitationis  irridere,  nt  in  eo  qnod 
snperbit  lingna  vel  conscientia,  nnlla  trepidatio  con- 
tradicat.  Haec  antem  ejns  sententia  super  beatum  Job 
qnantnm  a  tramite  veritatis  exorbitet,  illa  Domini 
attestatione  cognoscimns,  qna  ad  diabolum  dicit  : 
Nunquid  considerasti  servum  meum  Job,  quod  nofi  sit 
ei  similis  in  terra  (Job  i,  S)  ?  Ecce  qnem  Veritas  dicit 
absqne  comparatione  jnstnm,  enm  Eliu  asserit  ^ 
absqne  comparatione  peccatorem.  Sedhaec  esse  pro- 
pria  arrogantinm  praedicatomm  solent,  ut  etiam  af- 
flictos  anditores  snos  magis  districte  corripere  appe- 
tant,  qnam  blande  refovere.  Plns  enim  student,  nt 
mala  objnrgando  increpent,  qnam  bona  landando 
confirment.  Snperiores  qnippe  ^  videri  desiderant, 
et  magis  gandent  cnm  eomm  animnm  ^  ira  elevat, 
qnam  cnm  charitas  exaeqnat.  Semper  invenire  optant 
qnod  increpando  rigide  feriant.  Unde  scriptum  est : 
In  ore  stulti  virga  superbuB(Prov.  xrv,  3),  quia  vide- 
licet  percntere  rigide  scit,  sed  compati  hnmiliter 
nescit. 

41.  Sancti  prcedieatores,  cum  alios  correpturi  sunt, 
blandimenta  promittunt.  Ut  periti  medici,  prius  pal-- 
pant,  postea  feriunt.  —  '  Solent  etiam  praedicatores 
jnsti  anditores  snos  objnrgando  corripere,  solent  in 
eomm  vitia  districta  increpatione  saevire.  Unde  scrip- 
tnm  est :  Verba  sapientium  quasi  stimuli,  et  sicut  da- 
tn  in  altum  defuci  {Eccl.  xii,  11).  Recte  autem  eornm 
verba  clavi  vocati  snnt,  qnia  cnlpas  delinqnentinm 
nescinnt  palpare,  sed  pnngere.  An  Joannis  verba  cla- 
vi  non  erant,  cnm  dicebat :  Progenies  viperarum,  quis 
vobis  demonstravit  fugere  ab  ira  ventura(MaUh.  iii,  7)t 
An  verba  Stephani  clavi  non  erant,  cnm  dicebat  : 
Vos  780  semper  Spiritui  sancto  resistitis  (Act.  vii, 
51).  An  verba  Panli  clavi  non  erant,  cum  dicebat  : 


*  Locns  snbobscnrasin  Editis,  nec  clarior  in  Mss. 
Ebroic.  et  aliis,  nbi  legitnr  :  quasi  proeedenHs  doe- 
kinm  res^tum,  etc. 

*  Ebroic.  et  Vindoc.,  vi  quippe  charitatis,  Tnro- 
HflDtis,  via  quippe  duuriuuis. 

*  Pratel.,  eum  pronmUiaUone  inehoans. 

*  Omissom  a  doetii  in  Edit.  Rom.  et  aliis  seq. 
Mppleviiiras  ex  Mia.  Anglio.,  Norm.,  Vindoc,.  GqI- 
bert.  etBalu. 


'  Vindoc.,  ut  ad  absorbendum. 

•  In  Vindoc.  deest  absque,  sed  vitiose,  et  contra 
sancti  Gregorii  mentem,  cujus  scopns  est  dicere  enm- 
dem  Job  qnem  Dens  jnstis  omnibns  pnetnlit  ab  Elin 
iniqnomm  omninm  neqnissimnm  jndicatnm. 

'  Norm.,  Vind.  et  alii,  si  videri  desiderant. 
'  Male  in  Edit.  Rom.  et  aliis,  ita  elevat. 

*  Haec  omittnntnr  in  Baluz. 


Sii 


SANCTl  GBE60RU  MAGNI 


m 


0  insenmti  GalaUB»  quis  vos  fascinavit  (Galat,  iii,  i)  ?  A  ^  districti  vigoris  assnmanty  sed  intns  charitatis  igne 


Et  rursum  cum  Corinlhiis  diceret :  Cum  enim  sit  inter 
vos  zeitLS  et  contentio,  nonne  carnales  estis,  ei  secun^ 
dum  hominem  ambulatis  (I  Cor.  iii,  3)  ?  Sed  necesse 
est  ut  caute  videamus  quia  prsDdicatores  justi  in  ip- 
sis  quos  corrigunt,  cum  ex  parte  alia  fortasse  aliquid 
bonaB  operationis  inveniunt,  ad  eadem  objurgationis 
verba  cum  quanta  dispensatione  descendunt.  Ecce 
Paulus  Corinthios  docens,  eosque  in  culpa  divisionis 
aspiciens  exorsus  est,  dicens  :  Gratias  ago  Deo  meo 
temper  pro  vobiSf  in  gratia  Dei,  qua  data  $st  vobis  in 
Christo  Jesu,  quia  in  omnibus  divites  facti  estis  in  illo 
(I  Cor,  ly  k,  5).  Multum  profecto  laudavit  quos  in 
Christo  divites  in  omnibus  dixit.  £t  ecce  adhuc 
blandimenta  multiplicat^  dicens  :  In  omni  verboetin 


liquefiunt,  atque  eorum  amore  ardent,  in  quos  aspe- 
ra  correptione  saeviunt ;  seque  etiam  eis  intrinsecus 
in  secreto  cordis  humiliant,  quos  foris  duris  animad- 
versionum  stimulis  quasi  despiciendo  castigant.  Ple- 
rumque  autem  et  non  despiciendo  despiciunt,  et  non 
desperando  desperant,uttanto  eos  celerius  a  culpa  ^  pa- 
vescere  ac  resilire  faciant,  quanto  jam  quasi  vicinius 
mortift  foveam  ostentant.  Saepe  etiam  quodam  de~ 
centi  moderamine  781  suas  culpas  coram  disoipu- 
lia  indicant,  at  illi  audientes  discant  quomodo  semet- 
ipsos  de  suis  actionibus  subtiliter  reprchendant. 
Tanta  autem  dispensatione  se  temperant,  ut  neque 
cum  se  erigunt  intrinsecus  rigidi  sint,  neque  rursum 
cum  se  humiliant  extrinsecos  remissi,  quia  et  in  di- 


omni  scientia,  sicut  testimonium  Christi  eonfirmatum  Q  gciplina  humilitatem  custodianti  et  in  humilitate  di- 


ist  in  vobis  (/6td.,5,6j.  Testimonium  Christi  confirma- 
tom  est  in  vobis,  dixit,  ac  si  opere  peregissent  quod 
doctrina  didicerant.  £^  mox  in  laudis  consummatio- 
ne  subjunxit  :  Ita  ut  nihil  vobis  desit  in  ulla  gratia, 
iwspectantibusrevelationem  Domininostri  Jesu  Christi, 
Qaaeso  te,  Paule,  istis  tot  favoribus  jam  quo  tendas 
insinues.  £t  ecce  paulo  post  seqnitur  :  Obseoro  vos 
autem,  fratres,  per  miserioordiam  Domini  nostri  Jesu 
Christi,  ut  idipsum  dieatis  omnes,  it  non  sint  in  vobis 
schismata,  Significatum  $st  enim  mihi  de  vobis,  fratres 
mei,  ab  his  qui  sunt  Chloes,  quia  contentMms  intervos 
sunt  {Ibid.,  10).  De  quibas  contentionibus  paalo 
poftt  ftobdidit,  dicens  :  Cumenim  tit  inter  vos  zelus  et 
contentio,  nonne  eamales  estis,  et  eecundum  hominem 


BCiplinam.  Paulus  disciplinam  tenuit,  cum  Corinthiis 
diceret :  Cum  enim  sit  inter  vos  zelus  et  conientio, 
nonne  camales  estis,  et  secundum  hominem  ambulatis 
{I  Cor.  III,  3)  ?  Sed  humilitatem  in  disciplina  non 
perdidit,  quia  deprecando  praemisit,  dicens :  ^  Ob- 
secro  vos,  fratres,  per  misericordiam  Dei,  ut  idipsum 
dicatis  omnes,  et  non  sint  in  vobis  schismata  (/  Cor.  i, 
iO).  Rarsom  humilitatem  tenuit,  cum  eisdem  Co- 
rinthiis  loquens  paulo  latius  fortasse  quam  voluerat, 
semetipsum  reprehendit,  dicens :  Factus  sum  insi- 
piens{II  Cor,  xii,  ii).  Sed  disciplinam  in  hao  hami- 
litate  non  perdidit,  quia  illico  adjunxit :  Vosmecoe' 
gisHs,  Exemplum  magnse  humilitatis  exhibuit,  cum 
diftcipalift  dixit :  Non  enim  nosmetipsos  prcedicamus. 


ambulatis  (I  Cor.  iii,  3^  ?  *  Ecce  qaibus  laadibas  ad  q  lad  Jesum  Christum  Dominum  nostrum,  nos  autrnn 


aperta  correptionis  verba  descendit  ;  ecce  in  corde 
audientium  quam  blanda  favoriimanuviam  difttric- 
tflft  increpationis  aperuit.  Priaft  namque  laperboram 
brachia  studuit  per  blandimentorum  vincnla  religare, 
at  postmodum  potoisset  valnas  saperbisB  ferro  cor- 
reptionis  incidere.  Erant  profecto  in  Corinthiis  et 
quae  laudari  deboissent,  erant  et  quae  argui.  Peritus 
itaqne  medicusprins  sanamembra,  quae  circa  vulnns 
erant,  laudando  palpavit,  et  poslmodum  putridum  si- 
nnm  vulneris  feriendo  transfixit.  Habet  ergo  in  sanc- 
tift  prasdicatoribus  ad  utraqno  aptum  doctrinae  regnla 
pondus  suum,  nt  et  recta  ^  faventes  nutriant,  et 
perversa  animadvertentes  abscindant. 
[Vet.  XXIV,  Rec,  X.]  42.  Aliud  esi  percutere  eum 


eervos  vestros  per  Christum  {II  Cor.  nr,  3).  Sed  in  hao 
hnmilitate  *  disciplinaejustitiam  non  amisit,  qui  eis- 
dem  delinqnentibus  dicit :  Quidvuttis,  invirga  veniam 
ad  vos  (/  Cor.  iv,  il)  ?  et  ccetera.  Sciunt  ergo  praedit 
catoreft  sancti  utroque  moderamine  artem  niagisteri- 
temperard,  et  cnm  delinquentium  reatus  inveniunt, 
ftcinnt  modo  severe  corripere,  modo  humiliter  de- 
precari.  Sed  cnm  arrogantes  viri  eos  imitari  appe- 
tont,  snmnnt  ab  eis  aspera  verba  correptionis,  et 
snniere  ab  eis  veraciter  nesciunt  preces  humilitatis. 
Magift  enim  terribiles  "^  possunt  esse  quam  inites ;  et 
idcirco  discunt  nnde  se  erigant,  et  discere  negligunt, 
ut  animnm  snbmittant.  Cumque  admonere  delin- 
qnentes  placide  nescinnt,  nimio  rigoris  usu  per  in- 


justitia  stimulat,  aliud  cum  inflat  superbia.  Quis  in  j^  vectionis  iracundiam,  etiam   contra  recte  agentes 

effrenantur.  Quorum  iste  tliu  speciem  tenens,  bea- 
tnm  Job  non  refovet,  sed  objurgat,  dicens  :  Quis  est 
vir,  ui  esi  Job,  qui  bibit  subsannationemquasiaquam, 
qui  graditur  cum  operantibus  iniquitatem,  et  ambulat 
cum  viris  impiis?[  Vet.XXV.]  Et  quia  aliena  semper  est 
averitate  superbia,  mox  etadfalsaprorumpit,  dicens: 

itt  revivinaere. 
»  Vindoc.  et  pler.  Norm.,  obseero  auiem  vos, 
^  Al.,  disciphnam  justitice. 
'  Ita  Ebroic.  et  alii  Norm.,Vindoc.,  Baloi.  et  Colb. 
In  Edit.  Paris.  1495  legitur  magis  enim  terribHee,  si 
possunt,  voluni  esse  quam  mites.  Optime  sane  ftiMss. 
ftddere  aut  detrahere  lioeret.  Corruptein  Baeil.  iol4 
eiPftHft.  1518,  fcrndtl^  quos  possunt,  votuM^  «tc. 
In  aliis  Vidgatis,  terribiles  volunt  esse  qumm. 


eorrepHone  servandus  modut.  Huncignoranisuperbi.^ 
Nonnunqnam  vero  etiam  praadicatores  jnsti  rigide 
ferinnt.  Sed  alind  est  cum  justitia  stimnlat,  alind 
cnm  snperbia  infiat.  Jnsti  cnm  severe  corrignnt,  in- 
ternae  duicedinis  gratiam  non  amittunt.  Nam  sfipe 
pro  inquietudine    refrenanda  pravornm  dnritiam 

*  Vindoc,  Pratel.  et  alii,  erce  quod  laudibus  ad 
aperta  correptionis.  Haec  omittnntnr  in  Balnz.  et 
Clolb. 

*  Editi,male,  recta  fadentesnutriant;  omnesenim 
Mss.  habent,  faventes,  ant,  foventes  nutriant, 

^  In  Vulgatis,  districH  rigoris.  Seqnimur  Vindoc., 
Turon.,  Norm.,  Colb.,  et  Baluz. 

*  Editoribus  placuit,  pavescere,  qnod  legitur  in 
Balnz.,  Colb.,  Eoroic.,  Vindoc,  Tnron.,etc.,  mntare 


313 


MORALIUM  LIB.  X3UV.  -  IN  CAPUT  XXXIV  B.  JOB. 


CAPUT  xvn. 

Vkrs.  9.— Dixif  enim :  Non  placehit  vir  Deo,  etiami 
eudurrerit  cum  eo. 

43.  Aliena  semper  est  a  veritate  superhia,  —  Quod 
profecto  quia  minime  dixerit,quisqiiis  beati  Job  verba 
legit  agnoscit.Sed  qui  idcirco  loquitur,  ut  semetipsum 
ostendendo  superbiat,  quid  mirum  si  in  altero  fingit 
qnod  reprehendatfQuomodo  enimveritaticohsereat 
In  verbis  increpationis,  quem  intra  semelipsum  longe 
ah  eadem  veritate  dirimit  tumor  mentis  ?  Sequitur : 

Vbrs.  iO.  —  Ideo  viri  cordati  audite  me. 

Ecce  iterum  fastu  superbiae  inflatus,  eos  tantum- 
modo,  qui  quasi  digne  intelligendo,  se  assequi  va- 
leant  quaerit,  et  sic  quod  sentiebat  erumpit,  dicens ; 

CAPUT  XVUI. 


314 


Vbrb.  iO  et  ii.—  Absit  a  Dio  impietat,  et  ah  Om- 
nipotente  iniquiiaB.  Opui  enim  hominis  redda  ei,  et 
juxta  vias  singulorum  reBtituet  ei$, 

782  44.  Deut  in  hac  vita  non  eemper  reddit  ein^ 
gulii  juxta  op^a.— Bene  dixit,  quia  in  omnipotente 
Deo  iniquitas  vel  impietas  non  est.  Sed  in  hac  vita 
neqnaquam  semper  hoc  agitnr,  quod  subjunxit,  qufa 
jttxtft  opns  Bunm  singnlis  et  jnxta  vias  proprias  red- 
dit.  Nam  et  mnltos  illicita  et  perversa  perpetrantes 
gmtnito  prffivenit,  atqne  ad  opera  sancta  convertit, 
et  nonnullos  rectis  actibus  deditos  fltgello  interve- 
niente  corrlpit,  *  ac  sic  placentes  qnasi  displiceant 
affligit,  Salomone  attestante,  qni  ait :  Sunt  justi  qui- 
hui  multa  eveniunt,  quasi  opera  egerint  impiorum;  ei 
iunt  impii  qui  ita  securi  sunt,  ac  iijustorum,  facia  ha- 
heant  (Eeele.  vin,  i4).  Qnod  nimirum  omnlpoten» 
Dans  infiBStimabili  pietate  dispensat,  nt  et  justos  fla- 
gella  cmcient,  ne  opera  extollant;  et  injusti  saltem 
Bine  pcfina  hanc  vitam  peragant,  quia  ad  tormenta 
qn»  slne  flne  sunt  male  agendo  festinant.  Nam  qnia 
aliqnando  justi  ncquaqnam  jnxta  opera  flagellantnr, 
hftC  ipsa  historia  qnam  tractamns  ostenditur.  Neqne 
enim  idam  beatns  Job  pro  cnlpa  fuerat  flagellatns, 
qni  ante  flagelll  stimulum  ipso  judice  attestante  lau- 
datns  est.  VerfUB  ergo  Elin  diceret,  si  dixisset :  Quia 
fai  omnipotente  Deo  impietas  atque  iniquitas  non  est, 
etlam  cnm  juxta  vias  propriaa  hominibus  reddere 
non  videtnr.  Nam  et  quod  a  nobis  non  intelligitnr, 
c%  oecnlti  Jndicii  non  injusta  lance  profertnr.  Qnia 
tero  prsBdicatores  arrogantes,  dnm  multa  inania 
spargnnt,  etiam  sffipe  vera  ac  solida  profemnt,  Eliu 
recte  snbjungit  : 

CAPUT  XIX  [Vet.  XXVT]. 

VtBS.  ii.—  Vin  enim  Deus  non  condemnahit  fru- 
itra,  nec  Omnipotens  subvertet  judicium. 

46.  /uita  Deijudieia,  etsi  occulta.  — Ad  diabolum 
DominuB  dicit :  Commomstimeadversui  eum,  ut  affti- 
gm-em  eum  fruetra  (Job  n,  3) .  Elin  antem  dioit :  Quia 
non  oondmnabitDominui  fruitra.Qrxod  ntiqne  discor- 


*  Mendose  in  Excusis,  ac  si. 

*  Pler.  Norm.  et  Vindoc,  cui  non  dekbat  vitium, 
ied  meritum  augebat.  Corrupte  in  Baluz.,  quod  non 
delebat...  augebat.  Haio  Umen  oonieniit  Golbert. 
Cod.,  qnem  ex  priori  descriptum  crederemns,  nisi 


A  dare  dictis  Veritatis  creditur,  nisi  snbtili  considwa- 
tione  pensetur.  Aliud  namque  est  damnare,  aliod 
affligere.  Affligit  ergo  juxta  aliquid  frnstra,  sed  fra- 
stra  non  damnat.  Annon  juxta  aliquid  fruslra  Job 
afilixerat, » cum  non  delebatur  vitium,  sed  meritum 
augebatur?  Frustra  enim  condemnare  non  potest, 
quia  damnatio  fieri  non  ex  parte  ad  allquid  potest, 
quae  videlicet  in  extremo  punit  omne  quod  hic  quig- 
que  inique  commiserit.  Nec  oranipotens  Deus  sub- 
vertit  judicium,  qnia  etsi  minus  recta  videnturesse 
quae  patimur,  recte  tamen  '  in  occulto  examine  de- 
cerauntur.  Sequitur  : 

CAPUT  XX  [Rec.  Xf]. 
Vers.  i3.  —  Quem  constituit  alium  super  terram, 
aut  quem  posuit  super  orbem,  quem  fahricatui  eiif 

B  46.  Quein  per  se  condidit  mundum,  per  a  quoque 
regit.-^UX  videlicet  subaudias  nullum.  Per  se  qnippe 
mundum  regit,  quem  per  se  condidit ;  neo  eget  alie- 
nis  adjutoriis  ad  regendum,  qui  non  egnit  ad  facien- 
dum.  Sed  hsec  idcirco  colliguntur,  ut  liquido  indicet 
qnia  omnipotens  Deus,  si  per  semetipsum  regere 
non  negiigit  quod  oreavit,  quod  bene  creavit  ntique 
bene  regit,  quia  quod  pie  condidit  impie  nondispo- 
nit;  et  qui  necdom  facta  curavit  ut  e8sent,qu»  sant 
facta  non  deserit.  Quia  ergo  prssens  est  in  regimine 
qni  auctor  exstitit  in  creatione,  ideo  ooram  nostri 
non  praeterit.  Unde  et  apte  subjnngit : 

CAPUT  XXI. 
Vias.  i4. — Si  direxerii  ad  eum  cor  $uum,ipirihm 
illiui  ei  flatwn  ad  n  trahei. 

G  788  47.  Curva  hominum  oorda,  cum  vulif  ad  te 
erigendo,  dirtgtt.-^Curvum  cor  est  cnm  ima  appetit, 
dirigitur  cum  ad  snperna  snblevator.  Si  ergo  homo 
oor  snum  ad  Dominum  dirigit,  spiritum  et  flatnm 
iliiua  Dominns  ad  se  trahit.  Spiritum  videlioet  pro 
internis  cogitationibus,  flatum  vero  qni  per  oorpns 
trahitur,  ^  pro  extemii  actionibus  ponit.  Deo  ergo 
spiritnm  hominis  et  flatum  a  se  trahere  eat  ad  oon»- 
versionem  aui  desiderii  et  interiora  noatra  et  exta- 
riora  oommntare,  nt  nihil  jam  menti  exterint  libeat, 
nihil  caro  inferint»  vel  si  appetit,  adipisoi  oonetnr ; 
ted  omne  qnod  homo  est  ad  enm  videlioet  a  qno  eet 
et  interins  desiderando  ferveat,  et  exterini  ad  edo- 
mando  Conslringat.  Unde  et  apte  inl]|innfil: 
GAPUT  XXU  [Ric.  Xir]. 

j^     Vbrb.  i5.  —  Defioiet  omnii  caro  iimul,  et  homo  m 
cinerem  reverteiur. 

48.  Tunc  earo  deficiet,it  homo  ineineremperhumi' 
Hiaiim  revertitur»  «^  Simul  enim  omnii  oaro  defloit, 
quando  jam  nullis  sni§  moribns  servit,  qnia  priMi- 
dens  spiritns  cnnota  ejni  ilnxa  reetringit,  et  quodam 
districtionissu»  gladio  omne  quod  in  illa  male  vive- 
bat,  interficit.  Hoc  nimirum  disciplinae  gladio  semet- 
ipsum  Jeremias  interfecerat,  cum  dicebat :  Poiiquam 
eonvertiiU  me,  egi  pceniteniiam;  ei  posiquam  oiiendi-' 


in  quibusdam,  licet  pancis  et  minntissimis,  discre- 
paret. 

^  Al«,  ii>  oeouliits 

*  VilMo  in  Amt  Ed«i  fr^  (9i$rm  actigiifilfm. 


315 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


3i« 


sU  mihi  pereum  femur  metm  (Jerem,  xxxi,  lOj.Qnid  A 
enim  in  femore,  nisi  volnptas  camis  accipitnr  ?  Et 
qnid  est  qnod  ait :  Postqmmostendisti  mihi,perctu$i 
femur  meum,  nisi  qnod  postqnam  snpema  spiritaliter 
yidit,  omne  qnod  inse  inferins  camaliter  vivebat  ex- 
stinxit,  nt  qnanto  magis  snmma  patescerent,  tanto 
amplins  ima  qnae  tennerat  non  liberent  ?  Nam  qnanto 
incipit  qnisqne  snperins  viyete,  tanto  et  inchoat 
inferins  interire.  Jnxta  affectnm  namqne  camalis 
operationis  omnis  caro  Panli  simnl  interierat,  cnm 
dicebat :  Vivo  autem  jam  non  ego,  vivit  vero  in  me 
Christus  (Galat.  n,  20). 

[Vet,  XXVIL]  49.  Peccator  mortalitatissucBohlivi' 
scitur,  secus  justus,  —  Bene  etiam  Elin  hoc  loco 
snbdidit  :  Et  homo  in  cinerem  revertetur,  In  peccato 
enim  qnisqne  positns  mortalitatissnaeobliviscitnr,  et  g 
terram  se  esse  non  meminit^  dnm  adhnc  per  snper- 
biam  inflatnr.  Post  conversionis  vero  sn»  gratiam, 
cnm  hnmilitatis  spiritn  tangitnr,  qnid  esse  se  alind 
qnam  cinerem  recordatnr  ?  Jam  in  cinerem  David 
reversns  fnerat,  cnm  dicebat  :  Memento,  Domine, 
quod  pulvis  sumus  (PsaL  ai,  14).  Abraham  in  cine- 
rem  reversns  fnerat,  dicens  :  Loquar  ad  Dominum 
meum,  cum  sim  pulvis  et  cinis  (Genes,  xviii,  27 j.  Etsi 
viventem  camem  necnon  in  terra  mors  solverat,  hoc 
tamen  apnd  se  erant,  qnod  se  fntnros  absqne  dnbi- 
tatione,  praevidebant.  Hinc  alias  dicitnr  :  Auferes 
spiritum  eorum,  et  defieient,  et  in  pulverem  suum  re^ 
veriuntur  (Psal,  ciii,  29).  Qni  antem  spiritns,  nisi 
spiritns  snperbiae  nominatnr  ?  Tollatnr  ergo  spiritns 
eommntdeficiant,  id  est  snbdncto  snperbiae  spiritn»  n 
nihil  se  de  se  esse  cognoscant.  Et  revertantnr  in 
pnlverem,  id  est  hnmilientnr  ex  infirma  conditione. 
Propter  hnnc  pnlverem,  ad  cnjns  memoriam  qni  se- 
metipsos  considerant  revocantnr,  per  Sapientiam 
dicitnr  :  Justi  fulgehunt,  et  sicut  sdntilUB  in  arundi- 
neto  discurrent  (Sap,  iii,  7).  Sancti  enim  viri  dnm 
peccatoribns  permiscentnr,  eos  exemplomm  snomm 
igne  snccendnnt,  *  atqne  omne  qnod  nitent,in  cine- 
rem  redignnt,  qnia  pietatis  flamma  consnmpti,  dnm 
infirmitatem  conditionis  snse  conspicinnt,  nihil  alind 
qnam  favillam  se  esse  cognoscnnt,nt  a  snperbiae  snae 
dnritia  resolnti,  per  pcenitentiam  dicant  id  qnod  sn- 
pra  protnlimns :  Memento,  Domine,  quiapulvis  sumus 
(Psal,  cii,  14).  784  Bene  ergo  dicitnr  qnia  cnm  ad 
se  spiritnm  hominis  Dominns  trahit,  deficiet  omnis  -^ 
caro  simnl,  et  homo  in  cinerem  revertetnr .  [Rec, 
XIIL]  Haec  Elin  et  vera  snnt  et  magna,  qnae  dicit ; 
•ed  qnia  maie  mox  ex  eo  qnod  bene  sensit  intnmnit, 
verbis  seqnentibns  prodit,  dicens  : 

CAPUT  XXin  [Vet,  XXVIII]. 

Vers.  16.  —  Si  hahes  ergo  intellecUm,  audi  quod 
dicitttr,  et  ausculta  vocem  eloquH  mei. 

50.  Superhi  plus  videndo  caligani  et  cofcuUwU.  Quo 
vuigis  superhias  viUum  patimur,  minus  videmus.-^  Ha- 
bent  hoc  proprinm  omnes  arrogantes,  nt  cnm  for- 


tasse  acntnm  aliqnid  sentinnt,  inde  mox  ad  vitinm 
elationisemmpant,  sensnsqne  omninm  insnicompa- 
ratione  despiciant,  seqne  insno  jndicioaliomm  me- 
ritis  anteponant.  Qnibns  contingit  miseris  nt  plns 
videndo  tenebrescant,  qnia  dnm  snbtilia  attendnnt, 
semetipsos  intneri  nescinnt;  et  qno  intelligentiam 
*  acntins  percipinnt,  eo  per  snperbiam  deterins  ca~ 
dnnt.  Qni  bene  quidem  snbtilia  conspicerent,  si  in  eo 
qnod  profemnt  se  viderent.  Snperins  namqne  Elin 
dixerat :  Si  hahes  quod  loquaris,  responde  mihi  :  2o- 
quere,  volo  enim  te  apparere  justum  (Joh  xxxiii,  32). 
Nnnc  antem  ait :  Si  hahesintellectum,  audi  quoddici- 
tur.  Ecce  qnomodo  panlisper  elatio  per  verbomm 
incrementa  proficit.  Snperins  dnbitavit  si  posset 
beatns  Job  proferre  qnod  jnstnm  est ;  nnnc  vero  di- 
scntit  si  hoc  qnod  dicitnr  saltem  possit  andire.  Ibi 
dixi  :  Si  habes  quod  loquaris,  responde  mihi.  Ac  si 
diceret :  Dic  aliqnid,  si  tamen  dignns  poteris  esse 
qni  dicas.  Hic  antem  ait  :  Si  habes  intellectum,  audi 
quod  dicitur.  Ac  si  aperte  dicat :  Andi  me,  si  tamea 
dignns  poteris  esse  qni  andias.  Isti  snnt  qnotidiani 
defectns,  qni  in  cordibns  reprobomm  finnt,  qnibns 
indesinenter  ad  deteriora  descendnnt,  qnia  dnm  mi- 
nora  incante  neglignnt,  ad  majora  peraiciose  pro- 
mmpnnt.  Jam  et  hoc  de  snperbia  fnerat,  qnod  bea- 
tnm  Job  id  qnod  jnstnm  est  loqni  posse  dnbitabat. 
Sed  dnm  hanc  in  semetipso  considerare  negligit,  ad 
neqniora  pervenit,  nt  non  solum  posse  ab  eo  dici 
qnod  jnstnm  est  dnbitet,  sed  etiam  dicentem  se  jnsta 
ab  eo  intelligi  posse  desperet.  Unde  vitinm  snperbiae 
ab  ipsa  mox  radice  secandnm  est,  nt  cnm  latenter 
oritnr,tnnc  vigilanter  abscidatnr,ne  provectn  vigeat, 
ne  nsn  roboretnr.  Difficile  enim  in  se  qnisqne  inve- 
teratam  snperbiam  deprehendit,  qnia  nimimm  hoc 
vitinm  qnanto  magis  patimnr,  tanto  minns  videmns. 
Sic  qnippe  in  mente  snperbia,  sicnt  in  ocnlis  caligo 
generatnr.Qno  se  haec  latins  dilatat,  eo  vehementins 
Inmen  angnstat.  Panlisper  ergo  elatio  in  praecordiis 
crescit,  et  cnm  se  vastius  extenderit,  oppressae  men- 
tis  ocnlnm  fnnditns  clandit,ntcaptivnsanimns  typnm 
elationis  et  pati  possit,  et  tamen  id  qnod  patitnr  vi- 
dere  non  possit.  Sed  qnia  arrogantes  viri  aliqnando, 
nt  diximns,  recta  non  recte  8entinnt,et  bona  invenire 
novemnt,  sed  haec  bene  proferre  contemnnnt,  Elin 
post  elationis  typnm,  qno  dixerat :  Si  hahes  intelle^ 
ctum,  audi  quod  didtur,  snbdit  dicens  : 

CAPUT  XXIV  [Vet,  XXIX], 
Vrrs.  17 . — Nunquid  qui  non  amat  judtdum  sanari 
potest  f  Quomodo  tu  eum  ^qui  justus  est  in  tantum 
condemnas? 

51.  In  omnihus  quoe  dicimus  attendendum ;  quid, 
eui,  quando  et  quomodo  dicatur.  —  Bonam  qnidem 
sententiam  protnlit,  sed  beato  Job  proferenda  non 
fnit.  In  omni  enim  qnod  dicitnr  snmmopereintnen- 
dnm  est  qnid  dicatnr,  cni  dicatnr,  qnando  dicatnr, 
qnomodo  dicatnr.  Elin  antem  attendit  qnid  diceret» 


^  Hic,  praelncentibns  Mss.  Colb.,  Balnz.,  Vindoe., 
Ebroic.  et  aiiis  Norm.,  emendayimntexcnsoa  inqni- 
bns  lagitar :  per  inme  p»d  nilmt  i»  efmrtm  r§^ 


deunt. 
*  Tnron.y  eautiui  pereifiunt. 


317 


MORALIDM  LIB.  XXIV.  —  IN  CAPUT  XXXIV  B.  JOB. 


ns 


led  cai  diceret  non  attendit.  Beatosqtiippe  Job  ama- 
bat  jadiciom,  785  qnia  causas  snas  cnm  Domino 
pensare  snbtiliter  noverat.  Nec  condemnaverat  enm 
qni  jnstns  est,  sed  cnr  sine  peccato  percnssus  fnerat 
in  dolore  positns  cnm  hnmilitate  reqnirebat.  Amat 
jndicinm  qnisqnis  vias  snas  snbtiliter  discntit,  et  se- 
cretarinm  cordis  ingressus,  qnid  Dominus  ipsi  tri- 
buat,  qnid  ipse  Domino  debeat  pensat.  Qnod  beatus 
Job  quomodo  non  fecerat,  qui  tam  crebra  sacrificia 
*  in  expiatione  filiomm  etiam  pro  cogitationibns  of- 
ferebat?  Quia  ergo  Elin  dixit  quod  is  qui  judicium 
non  amat  sanari  non  possit,  arguens  beatum  Job 
quod  judicium  non  amaret,  et  quia  eum  qui  justns 
est  condemnasset,  illico  ejnsdem  jnsti,  id  est  Dommi 
jnstitiam  subdit^  dicens : 

CAPUT  XXV  [Rec.  XIV]. 

Vkrs.  18.  —  Qui  didt  regi,  apostata ;  qui  vocat 
duces  impios, 

52.  Apostata  est  qui  aliis  proeest  non  ut  prosit,  sed 
frt  domnetur,  —  Saepe  novimus  quod  plerique  qui 
praesnnt  inordinatum  sibi  metum  a'  subditis  exigunt, 
et  non  tam  propter  Dominnm  quam  pro  Domino  ve- 
nerari  volunt.  Intus  enim  setnmorecordisextollnnt, 
cnnctosque  subditos  in  sui  comparatione  despiciunt, 
nec  condescendendo  ^  consulunt,  sed  dominando 
^  premunt,quia  videlicet  alta  cogitatione  se  erigunt,et 
aeqnales  se  illis  qnibus  eos  praaesse  contingit  non 
agnoscnnt.  Contra  hunc  tumorem  per  Ecclesiasticum 
librum  dicitnr :  Ducem  te  constituerunt ;  noli  extolli, 
sed  esto  in  illis  quasi  unus  ex  illis  (Eccli.  xxxii,  l^. 
Hunctumorem  Dominus  per  prophetam  in  pastoribus 
inorepans  ait :  Vos  autem  cum  austeritate  imperabatis 
eis,  et  eum  potentia  {Ezech.  xxxiv,  4).  Ipsa  enim 
bona  quae  subditis  dicunt  dominando  potius  quam 
consulendo  proferunt,  quia  videlicet  quidqnam  eis 
quasi  exaequo  dicere  semetipsos  existimant  dejecisse. 
Singularitate  enim  gaudent  culminis,  et  non  aequali- 
tate  conditionis.  Sed  quia  haec  tumentia  corda  recto- 
nim  subtiliter  Dominus  pensat,  bene  contra  eos  dici- 
tnr:  Qui  dicU  regi,apostata.  Unusquisque  enim  su- 
perbus  rector  toties  ad  culpam  apostasiae  dilabitur, 
qfuoties^  praeesse  hominibus  delectatus,  honoris  sni 
singularitate  laetatur.  Sub  quo  enim  sit  non  conside- 
nX,  et  quod  aequalibus  quasi  non  sit  aequalis  exsultat. 
Unde  autem  haec  vitiomm  radix  pullnlat  in  corde  re- 
gentium,  nisi  ex  imitatione  illius  qui,  despectis  an- 
gelomm  societatibus,  dixit :  Ascendam  super  altitu- 
dinem  nubium,  et  similis  ero  Altissimo  (Isai.  xrv,  14)? 
Quiaergo  nnusquisque  rector  quotiesextolliturineo 
quod  caeteros  regit,  toties  per  lapsum  superbiae  a  sum- 
mi  rectoris  servitio  separatur ;  et  cum  aequales  sibi 
subditos  despicit,  ejus  super  se  dominium  sub  quo 
omnes  aequales  sunt  non  agnoscit,  recte  dicitur :  Otit 
dicit  regi,  apostata. 

[Fet.  XXX.]  53.  Impius  est,  si  sum  euperhim 


A  exemplo,  subditos  tn  prmceps  trahat. — Quia  vero  cum 
dominando  praesunt^  exemplosuaesnperbiaesubditos 
ad  impietatem  trahnnt^  apte  subjungitnr  :  Qui  voeat 
duces  impios.  Ad  viam  namque  pietatis  ducerent,  si 
subditomm  oculis  humilitatis  exempla  monstrarent. 
[Rec.  XV.]  Dux  autem  est  impius,qui  a  tramite  ve- 
ritatis  exorbitat ;  et  dum  ipse  in  praeceps  mit,  ad 
abrupta  sequentes  invitat.  Dux  est  impius,  qui  per 
tnmoris  exempla  viam  ostendit  erroris.  Paulus  dux 
esse  impietatis  metuebat,  cnm  potestatis  suae  celsi- 
tudinem  reprimebat,dicens  :  [Nec  quwrentes  ab  homi^ 
nihus  gloriam^  neque  a  vobis,  neque  ab  aliis,  ^  cum 
possimus  oneri  esse,  786  ut  Christi  apostoli ,  sed 
facti  sumusinmedio  vestrumparvuli  (I  Thessal.  ii,  6). 
Parvulus  in  medio  eomm  factus  fuerat,  quia  timebat 

B  ne  si  inter  discipulos  honorem  suae  celsitudinis  vin- 
dicaret,  exempla  elationis  ostenderet.  Timebat  nimi- 
mm  ne  dum  ipse  sibi  potestatem  pastoralis  poten- 
tiae  quaereret,  grex  subditus  per  abrupta  sequeretur, 
et  ad  impietatem  sequentes  duceret,  qui  pietatia 
officium  suscepisset. 

54.  Sibi  subditisvirtutumsplendoreprceluceat.  Eo^ 
rum  culpas  prudenter  et  humUiter  corrigat.  —  Unde 
necesse  est  ut  is  qui  praeest  quae  exempla  subditis 
praebeat  solerter  attendat ;  et  tantis  se  sciat  vivere, 
s  quantispraees8e;ac  vigilanter  inspiciat  ne  in  eo  quod 
praelatns  est  intnmescat ;  ne  jura  debitae  potestatis 
immoderatins  exigat ;  ne  disciplinae  jus  mutetur  in 
rigorem  superbiae;  et  unde  a  perversitate  subditos 
restringerepoterat,  inde  magis  intuentium  cordaper- 

Q  vertat ;  ne,  ut  dictumest,  impietatis  dux  per  officium 
pietatis  existat.  Non  autem  debet  hominum  ducatum 
suscipere,  qui  nescit  homines  bene  vivendo  praeire ; 
ne  qui  ad  hoc  eligitur  ut  aliomm  culpas  corrigat, 
quod  resecaredebuit,  ipse  committat.  Hinc  inde  ergo 
se  qui  praesunt  *  circumspiciant,  ut  sibi  et  subditis 
vivant,ut  bonum  quod  faciunt,  et  intra  sinum  mentis 
abscondant,  et  tamen  ex  eo  ad  provectum  sequen- 
tium  exemplarectae  operationis  impartiant,  ut  subdi- 
torum  animadvertentes  culpas  corrigant,  nec  tamen 
per  vim  ejusdem  animadversionis  intumescant,  ut 
quaedam  leniter  correpta  tolerent,  nec  tamen  diaci- 
plinae  vincula  eadem  lenitatedissolvant,  ut  quaedam 
tolerando  dissimnlent,  nec  tamen  ea  crescere  dissi- 
muiando  permittant.  Laboriosa  sunt  ista,  et  nisi 

|.  divina  gratia  fuiciat,  ad  custodiendum  difficiiia.Becte 
vero  de  adventudistricti  judicis  per  Sapientiae  libnun 
dicitur :  Horrende  et  ciU)  apparebit,  quoniam  judicium 
duriseimum  ^  his  qui  prcBSunt  fiet  {Sap.  vi,  6).  Quia 
ergo  plemmqueperpotestatem  regiminis  ad  culpam 
prommpitur  elationis,  atque  apud  districtum  judicem 
ipsa  elatio  impietas  aestimatur,  bene  de  Domino  per 
Eliu  dicitur :  Otit  vocat  duces  impios.  De  ipso  quippe 
ducatu  dum  superbiunt,  exemplo  suo  subditosad 
impietatem  trahunt. 


^  Al.,  tn  expiationem. 

*  Turon.,  eonsolantur. 

*  Baluz.  et  Golb.,  prcesumunl. 
^  Pratel..  cumjaossumus. 

*  Ila  Baiuz.,  Colb.  et  Norm.,  qoM  let.  Bd.  ae- 


quuntur.  Becentioribus  Editoribus  magis  pUciiit 
quantis  prceest. 

*  Al.y  cureummipiciant. 

7  Pratel.  et  alii,  t»  tti  qui. 


119 


SANGTI  GREGORn  HAGNI 


aso 


{$5.  Alioijudioam,  $uperno  judici  as$idue  $e  si$tat,  A  dox  impias.vocabitnr,  quanto  ei  cogitatione  ftoUicita 


Potestas  aocepta  non  honor,  sed  onus  oistimatida»  Am' 
bitus  infinita  mala.  Cura  pastoralis  n§c  cupiditate 
amplictenda,  nec  foimidine  deferenda.  —  Unde  ma- 
gnopere  curandum  est  ut  qui  regendis  hominibus  prae- 
fertur,  apud  se  intra  secretarium  mentis  in  cathedra 
praMideal  humilitatis.  Cumque  judicanti  ei  a  cseteris 
^  foris  assistitur,  vigilanti  oculo  inoessanter  aspiciat^ 
ooi  quandoque  judici  ipse  de  his  judicandus  assistat, 
Ht  quantonuno  anteeumquem  non  videt,  sollicitius 
irepidat,  tanto  eumcum  viderit  securiorcernat.  [Rec. 
XVL]  PenBet  ergo  qui  ad  satisfaciendum  districto 
jndici  desua  tantummodoanimafortassevix  suflicil, 
quia  quot  regendis  subditis  praiest,  reddendae  apud 
eum  rationis  tempore,  ut  ita  dicam,  *  tot  solus  ani- 


potestas  quae  accepta  est,  non  honor,  sed  onus  aBgti- 
matur.  Nam  cui  esse  nunc  judicem  libet,  huic  videre 
tunc  judicem  non  libet.  Numerari  enim  culpae  ne- 
queunt,  quae  habendae  potestatis  amore  perpetrautur. 
Tunc  solum  vero  787  potestas  bene  geritur,  cum 
non  amando,  sed  timendo  retinetur.  Quae  ut  mini- 
strari  recte  valeat,  oportet  primum  ut  hancnon  cu- 
piditaSy  scd  necessitas  imponat.  Perccpta  autem  nec 
pro  formidine  debetdeseri,necex.  libidine  amplecti; 
ne  aut  pejus  quis  quasi  ex.  humilitate  superbiat»  si 
divinae  dispeusationis  ordinem  fugiendo  contemnat; 
aut  eo  jugum  788  superni  rectoris  ahjiciat,  quo 
eum  super  caeteros  privatum  regimen  delectat.  Pote- 
stas  ergo  cum  percipitur,  non  ex  libidine  amanda  est^ 


mashabet.  Quae  nimirumcogitatio,si  assiduementem  B  sed  ex  longanimitate  toleranda,  ut  inde  tunc  ad  ju- 
excoquit,  omnem  superbiae  tumorem  premit.  Et  re-  dicinm  ^  saluhriter  levis  sit,  unde  nunc  ad  ministe- 
ctor  providus  tanto  jam  neque  rex  apostata,  neque      rium  patienter  gravis  innotescit. 


*  Deest  fori$  in  iisdem  Cod. 
'  Anglic.  et  Pratel.,  ahique  Norm.,  tot  $olus  ani- 
ma$  dehet. 
» In  Ed.  Gussanv.,  salubriier  leni$,  quod  mendum 


typographicum  esse  putamus.  Legitur  enim  in  omni- 
bus  libris  tam  manu  exaratis  quam  Excusis,  et  legi 
debet  levi$,  ut  opponatur  yravi. 


LIBER  VIGESIMUS  QUINTUS. 

/n  eapHcaHone  capilis  xxxit,  a  versu  1 9  ad  30,  de  reproborum  pcena  occuHisque  Del 

judiciis  disseritur. 


CAPUT  PRIMUM. 
1.  Error  illorum  qui  inhominihu$  quodhahent,non 
quod  $unt,  attendunt.  —  Ipsa  humanae  ^  conditiouis 
qualitas  indioat  quam  longe  rebus  caeteris  praestat. 
Nam  collata  homini  ratioasserit  quantum  onmla  quae 
vel  vita,  vel  sensu,  vei  ratione  carent,  natura  ratio- 
nalii  anteoedit.Et  tamen,  quia  ab  internis  atque  in- 
visibilibus  oculos  claudimus,  etvisibilibus  pascimus, 
plerumque  hominem  non  ex  eo  quodipseest,  sedex 
bia  quae  oirca  ipsum  sunt  veneramur.  Cumque  non 
intuemur  quid  ipse  sit,  sed  quid  possit  in  acceptione 
personarum,  non  ex  personis,  sedexrebus  adjacen- 
libus  duoimur.  Sicque  fit  ut  is  quoque  apud  nos  in- 
tas  in  despeotionem  veniat,  qui  foris  honoratur,  quia 
dnm  pro  his  quae  circa  illum  sunt  honorabilis  habe- 


Cprincipum,  nec   cognovit  tyrannum  cum  disceptaret 
contra  pauperem. 

2.  Non  est  acceptio  personarum  apud  Demi,  — 
Potest  autem  per  principem  vel  tyrannum  quisque  su- 
perbus  intelligi ;  per  pauperem  vero  humilis  desi- 
gnari.  Tyrannum  ergo  disceptantem  contra  pauperem 
non  cognoscit^  quia  superbos  onmes  vitam  nunc  hu- 
milium  deprimentes,  in  judicio  nescire  se  perhibet, 
dicens:  Nescio  vo$  unde  $itis  (Luc.  xiii,35).  Etquia 
sic  potenter  cum  vult  destruit,  sicut  cum  voluit  po- 
tentep  creavit,  apte  ratiocinando  subjungitur  : 

Ibid.  —  Opus  enim  manuum  eijus  snnt  universi» 

[Rec.  IL]  Atque  mox  subditur : 

CAPUT  lll. 

Vrrs.  20. ' —  Subito  morientury  et  in  Tnedia  nocie 


tur,  rebus  suis  in  examine  nostro  postponitur.  Sed  d  curvabuntur  populi,  et  pertransibunt. 


omnipotens  Deus  vitam  hominnm  ex  sola  qualitate 
intenrogatmeritorum  ;  et  saepe  indepluspanit,ande 
bio  m^jora  ad  ministerium  contulit,  Veritate  atte- 
•tante,  quae  ait  :  Cui  multum  datum  est,  '  muUum 
qumetur  ab  $o  (Luc.  xii,  48).  Unde  bene  nunc  per 
EUa  dicitar  : 

CAPOT  II. 
Ca»«  xxxrvy  Vkrs.  19.  -^  Qui  non  acdpit  per$onam 

^  In  Recent.  Excusis,  compuncUonis.  Nostr»  le- 
ctioni  suffragantur  praeter  vet.  Edit.  mss.  Batuz., 
Tnron.,  Vindoc,  Norm.  et  Longipontanus,  in  quo 
undecim  libri  posteriores  Moral.  leguntur.  Favet  m- 
super  ratio;  agitenimsanctus  Gregoriusde  humanae 
conditionis  dignitate,  at  de  compuQo^ione  nibil  dl- 
cit. 

*  Pratel.,  multum  quoBritur. 


3.  Iniquorum  omnium  mors  sMta,  quia  non  proi' 
vi$a,  — Quamlibet  sero  de  hac  vita  tollantur  iniqui, 
subito  et  repente  tolluntur,  quia  fmem  suum  cogi- 
tando  praevidere  nesciunt.  Subitum  est  homini,  quod 
ante  cogitare  non  potuit.  Subito  ^  dives  ille  tultus  est, 
qui  horrea  quae  praeparabat  deseruit,  et  inferni  locum 
quem^  non  praevidebat  invenit.  Ad  aliud  exercebat 
animam  per  cogitationem,  sed  ad  aliud  emisit  per 

*  Vindoc.  et  Pratel.,  dive$  ille  $uhlatu$  e$t\  Vet. 
Ed.,  etc.,  dives  ille  raptns  est.  In  Colb.,  ille  stultus 
raptus  est.  Inrecent.  Ed. jdices  illestullus  raptnsest. 
Ubi  procul  dubio  Editores  in  Mss.  legerunt  stultus 
pro  tultus,  cujus  vocis  significationem  fortasse  non 
mtelligebant.  Sic  tamen  legitur  in  fialux.  De  hac  voce 
jam  diximus  I.  iii,  num.  3l. 


m 


MORALIUM  LIB.  XXV.  --  W  CAPOT  XKXTV  B.  JOB. 


sftntentiam;  alind  dnin  viveret  contemplatns  est, 
alind  durn  moreretur  expertus.  Reliquit  enini  din 
tractata  temporalia,  et  inopinata  invenit  xterna.  Unde 
ei  propter  hanc  ignorantiam  cfficitatis  suai  bene  per 
divinam  sententiani  dicitnr  :  Ha^  nocie  repeiuni  ani- 
mam  tuama  te  (Luc.xn,  10).  Innoote  quippeablata 
est,  qn»  in  obscuritate  est  cordig  amissa.  In  nocte 
ablata  est,  quas  considerationis  iucem  habere  noluit, 
ut  qnod  poterat  pati  pr»videret.  Unde  bene  discipu- 
lis  futnra  cogitantibus  Paulus  apostolus  dicit  :  Voi 
autem  fratrei^  non  etiU  in  ienebris,  ui  vos  dies  illa  tan' 
quam  fur  comprehendai,  Omnes  enim  vos  filii  lucit 
estUj  et  filii  diei ;  non  sumui  noctii  neque  tenebrarum 
(I  Theu.y,  4,5).  Dies  enim  exitus  tauquam  for  in  no- 
cte  comprehendit,  quando  stultorum  animas  futura 
non  prsevidentes  ejicit.  Unde  hic  quoqueapte  subjun- 
gitur  :  Et  in  media  nocte  curvabuntur  populi,  et  per" 
iransibuni.  Inmedianoctecurvatipertranseunt,*  qui 
obscuritatesuae  negligentiae  humiliatirapiuntur.Tuno 
cnrvabnntur  per  sententiam  judicis,  qui  nunc  curvari 
negligunt  per  humilitatem  oordis.  Electi  autem  ne 
inviti  ourventurin  morte,spontecnrvantur  in  humi- 
litate.  Unde  sanct»  Ecclesin  de  conversa  prole  per« 
secntorum  dicitur  :  Venieni  ad  te  curvi  /11«  «orttm, 
qui  himiliaverunt  te  (Itai.  lx,  14). 

4.  Vita  hominii  poit  peeeatum,  tramitus  esi :  ieeut 
ante  peccatum.  —  Et  bene  de  morientibus  populis 
non  ait  :  Transibnnt^  sed  pertransibunt,  quia  etiam 
vivendo  temporaliter  qnotidie  ad  finem  tendimus^et 
praesentem  vitam  quasi  quamdani  viam  subigendo 
transimus.  Hoc  ipsnm  enim  ^  morituros  vivere  quasi 
ad  mortem  ire  est.  Et  quot  dies  vitas  peragimus, 
qnasi  in  itinere  ad  locum  propositum  tot  passibus 
propinquamus.Ipsa  quippe  augmenta  detrimentasunt 
temporum,  quia  vitaD  nostrae  spatia  quanta  esse  cob-' 
periut,  incipiunt  jamtanta  non  esse.  [Vet.II.]  Pri« 
mns  vero  homo  ita  conditus  fuit,  ut  manente  illo 
decederent  tempora,  ne  cum  temporibus  ipse  trans* 
iret.  Stabat  cnim  momentis  decurrentibus,  quia 
uequaquam  ad  viteeterminum  per  dierum  incrementa 
tendebat.  Stabat  tanto  robustius  quanto  semper 
stanti '  arctius  inhaerebat.  At  ubi  vetitum  contigit, 
mox  7S9  offenso  creatore  coepit  ire  cum  temporo. 
Statu  videiicet  immortalitatis  amisso,  cnrsus  enm 
mortalitatis  absorbuitf  Oenes.  iii,19).  Et  dum  juven- 
tnte  ad  seninm,  senlo  traheretur  ad  mortem,  trans- 
eundo  dldJcil  stando  quid  fuit.  Cujus  nos  quia  de 
propagijie  nasciinur,  radicis  amaritudinem  quasi  in 
Tirgnlto  retinemus.  Nam  quia  ex  illo  originem  duci- 
mus,  ^uscursum  nascendo  sortimur,  ut  eo  ipso  quo- 
tidiano  moniento  quo  vivimus  incessanter  a  vita 
transeamus,  et  vivendi  nobis  spatium  unde  crescere 
creditur,  inde  decrescat.  Quia  ergo  ad  summam  rao- 
riendi  qnotidie  tendimus  per  inorementa  yivendi, 


A  bene  de  mopientibns  ne^iuufiiaiii  tremrihuiHi  dieitw ^ 
sed  pertramibunt,  quia  tnoMunt  eti^m  dom  vivnnli 
sed  pertranseunt  dnm  moriantnr.  Seqoit^r  : 

CAPUT  IV  [Rec.  ///]. 
Ibid.  -^  Et  auferent  iNoiffilum  abiqu^manu. 

5.  Iniquos  non  prmUa  Dti  manus  ad  iupplioimii 
raptt.-^Sobaudis  divina  jndicia.  Abeque  mAnii  vero 
auferenteumqui  manu  violentus  fuit.  Absqaemann 
auferent,  quia  videlicetsubito  exitu  nrgenta  invisibi« 
liter  rapitur,  qui  visibiiiter  rapiebat.  Yidii  ipee  qnoi 
rapuit,  sed  quis  illum  in  morte  rapiat  non  vidal. 
Absqne  manu  ergo  vioieutus  aufertur»  quia  et  raplor 
rem  snum  non  intaetor,  et  tauien  ducitur.  Qaem 
tanto  sequitur  diatriotior  aententia,qaanto  peoo^QU  f i 
magna  est*  patientia  prorogata,  quia  divioA  Mvm** 

jg  tas  eo  iniqaum  aorins  punit,  quo  diutiiu  porluUl« 
S»pe  vero  evenit»  at  dum  peooatore«  lupema  ol««i 
mentia  exspectat,  in  majorem  oordit  oaacitatem  prih 
siiiant.  Unde  soriptam  eat :  An  ipioras,  quia  Ifmi^ 
gniteis  Bei  ad  pcBniteniiam  te  adducitl  Tm  autm  |#» 
cundum  duritiam  tuamit  eor  imprnnitem,  theiauri^f^ 
tibi  iram  in  die  irce,  et  revelationis  jusU  judieii  M 
(Bom.  ii,4>5).Eteooedam  vioientui  quisquequosva- 
Iueritrapit,dumin\aiidos  opprimit»etdumdia  omna 
quod  neqaiter  conoupisoit  exeroet,  quia  n§n  labilo 
peroutitur,  sed  ejuiin  finem  peina  diffartur,  uequii» 
sima  ejua  itotio  a  Deo  videri  non  oreditar.  UAdt 
apte  postqaam  ejus  narravil  iularilam«iiiioo  df  Do« 
mino  adjungit,  dioens  : 

CAPUT  V. 

n 

Vbks.  ti.  -•  Oculi  tnim  ejui  Bupir  viM$  fcoiHMHim 

et  omn$i  groaui  eoruin  eomiderat, 

6.  Siulte  et  impie  peocator  ea  Dti  patiiniiek  oogitai» 
sua  ftagitia  aut  non  mtUri  a  Dio,  mU  etpprobttri.  Qmm 
loi  aperiet  pema,  quoi  eulpa  eleLUsii»  *^  Tuno  oniJII 
nequaqnam  oonsiderare  oredebatnr,  quando  vioieii«i 
tus  iste  omne  malum  qaodpoter(itinalteparpetribftl« 
iEstimabatur  Deus  ^  injusli  aota  nou  ceram»  qaia 
differebat  jnste  damnare ;  el  magna  i(iai  pftlionliA 
qnasi  qu»dam  negiigentia  pntabatar.  Iniquaaq«iiqa« 
ipse  toties  se  in  peccatia  soia  nou  videriaOtoondi» 
dit,qnotiesinaltepecoavit.Caiper  qoemdam  itpiin» 
tem  dioitur  :  Ni  dioei$,  peoeavi,  et  quid  aociidii  mhi 
trisie  (Eocli.  v,4)?  Emendare  nou  vult  neqnitiimj  pfo 
qua  dignam  non  pertnlit  poBuam ;  et  quo  pie  mpo* 

^  ctatus  est,  eo  eat  ad  pecoandum  neqaittr  inallgatoi; 
«  et  patienti»  aupirnie  lon|animilitim  dfspioiilliA 
nnde  corrigere  oulpam  auam  dibuit,indi  oamulivili 
sicnt  per  eamdem  Job  dioitur  :  Didit  et  Jku*  loevm 
pceniienticB,  et  iile  abuli^  eo  in  tuperbia  (Job  %»▼• 
23).S8speetiim,  quiapouiam  quam  merotur  r^pinli 
non  auacipit,  hoo  ipaam  Dio  non  ealinAt  diipltOift 
quod  facit.  [VetJn.]  fiil  itoqae  none»  ^  il  fti  qiii^ 


*  Vindoc.,  qui  in  obscuritate, 

*  Turon.,  morituris  vivere, 

'Ita  Turon.,  Vindoc,  Baluz,,  Colb,  et  pleriqne 
Norm.  Kdili  mutarunt  arctius  '\n  ardentiut, 

*  Baiuz.,  Golb..  iibraic.  ii  Prat.,f a<wJi#  frwo- 
gata. 


«^lta  Tnron.,  Balme.,  Colb,,  Vlndoi.,  Longlp,^ 
Normanni.  ubi  Editi  habent,  injuste  acta. 

<»  Al.,  etpaiientiam  supirnei  knganimitttiii,  al  eil 
in  Baluz.  et  Colb. 

7  Pratel.,  ei  cmI  qtmlibiif  bUufhtmim  fnm- 
fnendd. 


m 


SANGTI  GRBGORn  MA6NI 


m 


libet  blasphemias  praBsomendo  prorompat ;  *  volapta-  A 
tmn  soanun  neqoitias  impleat,  aliena  rapiat,  inno- 
centium  oppressione  790  satietor,  et  qoia  necdom 
percntitnr,  vias  soas  a  Domino  ant  non  videri  rrsti- 
met,  ant  qnod  pejns  est^  approbari  1  Veniet  profecto, 
veniet  sBtema  et  repentina  percossio ;  *  et  tonc 
cognoscet  a  Deo  cnncta  conspici,  qnando  se  impro- 
viso  exita  viderit  pro  cnnctomm  retribntione  dam- 
nari.  Tnnc  in  poena  sna  ocnlos  aperiet,  qnos  diu  te- 
nnit  clansos  in  cnlpa.  Tnnc  considerasse  omnia  ve- 
mm  jndicem  sentiet,  qnando  malomm  snornm  me- 
ritnm  jam  evadere  sentiendo  non  possit.  Iniqnns 
ergo  qni  din  exspectatns  est,  idcirco  est  repente  snb- 
latns,  qnia  oeuli  Domini  super  vias  hominum,  ei  omiMi 
gressus  eorum  conndertU.  Ac  si  diceret :  Qnia  ea  qnsB 


Omnia  enm,  sicnt  scriptnm  est,ntM2a  et  aperta  mnt 
oculis  ejus  {Hebr.  iv,  13).  Unde  hic  qnoqne  apte 
snbjnngitnr : 

GAPUT  VI  [Rec.  IV]. 

Vers.  22.  —  Non  sunt  tenebrce,  et  non  est  umbra 
mortis,  uiabscondantur  ibi  quioperantur  iniquitatem. 

8.  Nemo  judicio  Dei  qui  nihil  aut  oblivisdtur  aui 
ignoratf  absconditur.  —  Qnid  pertenebras,  nisiigno* 
rantiam,  et  qnid  per  nmbram  mortis,  nisi  oblivio- 
nem  stndnit  designaretDequornmdam  qnippeigno- 
rantia  dicitnr :  TenebHs  obscuratum  habenks  intelU' 
ctum  {Ephes.  iv,  18).  Etrnrsum  de  oblivione  qnaB  in 
morte  contingit  scriptum  est  :  In  illa  die  peribuni 
omnes  cogitaiiones  eorum  {Psal.  gxlv,  4).  Qnia  ergo 
701  per  mortem  funditns  oblivioni  traditnr  qnid- 


diu  patienter  conspicit,  quandoqne  innlta  non  de-  g  qoid  vivendo  cogitatnr,  qnasi  quaedam  umbra  mortis 


serit.  Nam  ecce  snbito  violentum  rapnit,  et  mala 
egns  qnaB  exspectando  pertnlit  animadvertendo  rese- 
cavit.  Nemo  igitur  dicat  hnmana  facta  Denm  non 
cernere,  cum  iniqnnm  qnempiam  iniquitates  suas 
llbere  prospicit  cnmnlare.  Subito  enim  toUitur,  qni 
din  toleratnr. 

7.  Gressus  hominis  quas  Deui  considerat,  qui  sint. 
— -  Gressns  vero  hominnm  vocat,  vel  singnlas  ope- 
rationes  quibus  innitimnr,vel  alteraantes  motns  in- 
tim»  cogitationis  quibns  qnasi  passibus,  vel  longe  a 
Domino  recedimus,  vel  pie  Domino  propinqnamns. 
Ad  Denm  enim  qnasi  tot  gressibns '  mens  accedit^ 
qnot  bonis  motibus  proficit.  Et  mrsnm  tot  gressibus 
longefit,  qnot  malis  cogitationibus  ^  deterescit.Unde 


oblivio  est.  Sicut  enim  agit  mors  interveniens  non 
esse  quod  fuit  in  vita,  ita  interveniens  agit  oblivio 
non  esse  quod  fuit  in  memoria.  Recte  itaque  um- 
bra  ejus  dicitur,  quia  velut  de  ipsa  exprimitur,  dum 
vim  illins  sopiendo  sensusimitatur.  Deus  autem  quia 
mala  hominum  nec  cogitata  ignorat,  nec  perpetrata 
obliviscitnr,  nisi  ab  ejus  oculis  poBnitendo  deleantur, 
congme  dictnm  est :  Non  sunt  ienebrcs  et  non  est  um' 
bra  mortis,  ut  dbscondantur  ibi  qui  operantur  iniqui" 
tatem.  Ac  si  diceret :  Idcirco  ejus  judicio  nullus  ab- 
sconditur,  quia  nullatenus  potest  aut  non  videre 
quod  facimus,  aut  oblivisci  quod  videt. 

9.  Omnis  mutahiliiatis  Deus  est  expers.  Non  homo, 
non  angeli.  —  Quamvis  intelligi « tenebrsB  vel  nm- 


plemmque  contingit  nt  necdum  procedat  in  opere  q  bra  mortis,  etiam  aliter  possunt.  Omnis  namqueim- 


motns  mentis,  et  tamen  perfecta  jam  cnlpa  sit  ex 
ipso  reatu  cogitationis,  sicut  scriptnm  est :  Manus  tn 
manu  non  erit  innocens  malus  {Prov.  xi,  2i).  Manns 
enim  *  manni  jungi  solet,  qnando  qniescit  in  otio, 
et  nnllus  eam  usus  laboris  exercet.  Manus  ergo  tn 
manusnoneritinnocensmalus.  Ac  si  diceret  :Etcum 
manus  cessat  ab  iniquo  opere,  malus  tamen  non  est 
innocens  per  cogilationem.  Qnia  ergo  novimnsquod 
districte  omnia  non  solum  facta,  sed  saltem  cogitata 
pensentnr,  qnid  faciemus  de  incessn  mali  operis,  si 
sic  snbtiliter  Deus  judicat  gressns  cordis  ?  Ecce  oc- 
cnlta  mentis  nostraB  itinera  nnllus  hominnm  videt, 
et  tamen  ante  Dei  ocnlos  tot  gressus  ponimns  quot 
affectns  movemns.  [Vei.  IV.]  Toties  ante  illnm  la- 


mutatio  velut  qnasdam  mortis  imitatio  est.  Id  enim 
quod  mutat  quasi  ab  eo  quod  erat  interficit,  nt  desi- 
nat  esse  quod  fuit,  et  incipiat  esse  quod  non  fnit. 
Lnmen  igitnr  verum,  creator  videlicet  noster,  quia 
nnlla  mntabilis  vicissitudine  tenebrescit,  nuliis  na- 
turaB  suaB  defectibus  obumbratur,  sed  ejus  esse  sine 
mntabilitate  fulgere  est,  tenebraB  vel  umbra  mortis 
dicitur  ei  non  inesse.  Unde  alias  scriptum  est :  Apud 
quem  non  est  iransmutatiOf  nec  vicissitudinis  obum^ 
bratio  (Jac.  i,  il).  Et  unde  rursns  Paulus  apostolus 
dicit :  Qui  solus  habei  immortalitatem,  ei  lucem  habir 
tai  inaccessibUem  (I  Tkn.  vi,  16;.  [Vei.  V.]  Sed  cnm 
cuncti  noverimus  quod  et  humana  anima  et  angelici 
spiritus  sint  ^  immortales  instituti,  cur  ab  Apostolo 


bimur  qnoties  a  recto  itinere  infirme  cogitationis  ^.  solns  Deus  immortalitatem  habere  perhibetur,  nisi 


pede  clandicamus.  Nisi  enim  in  conspectu  ejus  iste 
assiduus  nostramm  mentium  lapsus  incresceret,  per 
prophetam  scilicet  non  clamaret :  Auferte  malum  co- 
gOationumvestrarumahoculis  meis  {Isai.  i,  16).  HaBC 
nimimm  dicens,  vim  coopertas  nostraB  militiaB  quasi 
ferre  se  non  posse  testatur.  QuaB  cooperta  illi  esse 
n<m  potest,  qnia  videlicet  importune  ^ns  conspectni 
ingeritor  qnidqnida  nobis  illicitum  occolte  cogitatnr 


quia  solus  Deus  vere  non  moritur,  qui  solns  nun- 
quam  mutatnr? 

iO.  Humana  quippe  anima  in  lapsum  non  caderet, 
si  mutabilis  nonfuisset;  quae  aparadisiquoque  gan- 
diis  expulsa^  si  mutabilis  non  esset,  ad  vitam '  nnn- 
quam  rediret.  In  hoc  ipso  vero  quod  ad  vitam  re- 
dire  nititur,  defectus  suos  cogitur  a  temante  semper 
mntabilitate  tolerare.  Quia  ergo  ex  nihilo  est  con- 


_  ^  Tnron.,  voluntatum  iuanm,  tta  etiam  6alnE.  et 
Colb. 

^  *  Pratel.^  et  tune  eo^ictt;  et  infra.  aperit,  sen- 
M,  quod  etiam  legitur  in  Balnz.  et  Goll). 

'  Omittitnr  mens  in  Balnz.  et  Colb. 

^  Sio  legeadnm  cnm  Balnz.,  Colb..  Norm*.  eto.. 


non  decrescit,  nt  habent  Editi.  De  hac  voce  vide  sn- 
pra,  1.  XV,  nnm.  71. 
<^  Yindoc.  et  Prat.,  in  manuiungt. 

•  Prat.,  ienebrcB  ^us. 

^  Vindoc.  et  Pratel^  immortales  consHtuU, 

*  Yindoc.,  Balns.»  Golb.,  mimme  rediret. 


315 


MORAUUM  LIB.  XXV.  —  IN  CAPUT  XXXIV  B.  JOB. 


316 


dita  ex  se  nihilominiu  infra  se  tendit»  nisi  ad  boni  A  mente  conceptnm '  per  convemtionem  dilnit.  Adil- 


desiderii  statum  artificis  sni  mann  teneatur.  Ex  eo 
itaqne  qnod  creatnra  est,  deorsnm  ire  habet.  Vir- 
tnte  namqne  propria  in  prasceps  posse  se  ire  consi- 
derat^  sed  ad  creatorem  snum  amoris  manu  se  reti- 
net,  ne  cadat,  qnonsqne  ad  immutabilitatem  trans- 
eaty  et  eo  vere  immortaliter,  quo  immutabiliter 
Tivat. 

li.  Ipsi  quoque  angelici  spiritus  mutabiles  ex 
natura  sunt  conditi,  quatenus  aut  sua  sponte  cade- 
rent  aut  ex  arbitrio  starent.  Sed  quia  humiliter 
elegemnt  ei  inhaerere,  a  quo  creati  sunt,  *  hanc 
ipeam  in  se  mutabilitatem  suam  standi  jam  im- 
mutabilitate  vicerunt :  ut  hoc  ipsum  merito  trans- 
cenderent,  quod  naturaB  su»  ordine  mutabilitati 


lud  quippe  venire  non  desiderat,  quisquis  se  per  il- 
lud  damnari  formidat.  Dum  ergo  dicitur  :  Neque  enim 
ultra  in  hominis  potestaU  est,  ut  veniat  ad  Deum  tn 
judidum,  profecto  ostenditur  esse  quoddam  judidum 
quod  quandoque  etiam  a  damnatis  ac  reprobis  desi- 
deretur.  £t  quod  est  illud,  nisi  hoc^  de  quo  Paulus 
apostolus  dicit  :  Si  nometipsos  dijudicaremus,  non 
utique  judicaremur  (I  Cor,  xi,  3i)  ?  et  de  quo  per  pro* 
phetam  dicitur  :  Non  est  judidum  in  gressibus  eorum 
(Isai,  Lix^  8)  ;  et  de  quo  David  ait :  Hanor  regisju- 
dieium  diligit  {Psal,  xcvni,  4) ;  videlicet  qui  jam 
Deum  honorat  ex  fide,  sollicite  judicet  quid  ei  debeat 
in  operatione.  Unde  rursum  scriptum  est :  Judicar^ 
coram  Domino,  et  exspeeta  eum  (Job  xxxv,  i^).  Co- 


subesse  potuissent.  Quia  ergo  solius  divinsB  naturaB  q  ram  Domino  scilicet  judicatur,  qui  corde  Dominum 


est  umbras  ignorantisB  mutabilitatisque  non  perpeti, 
dicatur  recte,  Non  sunt  ten^tBj  et  non  est  umbra  mor- 
U$,  ut  abscondantur  ibi  qui  operantur  iniquitatem. 
[Vet.  VI,]  Lux  enim  aetema,  quaB  Deus  est,  quanto  in- 
commutabiliter  792  fulget,  tanto  penetrabiliter  vi- 
det ;  et  neque  occulta  nescit,  quia  cuncta  penetraty 
neque  penetrata  obliviscitur,  quia  incommutabilis 
durat.  Proinde  quoties  indignum  aliquid  corde  con> 
cipimus,  toties  in  luce  peccamus,  quia  ipsa  nobis  et 
non  sibi  praBsentibns  praesto  est,  et  perverse  gra- 
dientes  in  ipsam  impingimusj  a  qua  per  meritum  lon- 
ge  sumus.  Cum  vero  nos  videri  non  credimus,  in 
sole  ciausos  oculos  tenemus.  Ilium  videlicet  nobis 
abscondimus,  non  nos  illi.  Nunc  ergo  dum  possumus. 


conspicit,  et  actus  suos  sub  ejus  prassentia,  sollicita 
inquisitione  discemit.  Quem  tanto  ^  quis  securiat 
exspectat^  quanto  quotidie  vitam  suam  suspectus 
examinat.  Qui  enim  ad  extremum  ejus  judicium  ve- 
nit^  non  jam  coram  illo,  sed  ab  illo  judicatur.  De  hoc 
quoque  mentis  judicio  obliviscenti  animas  per  pro* 
phetam  Dominus  dicit :  Reduc  me  in  memoriamj  ui 
judicemur  simul  ;  narra  si  quid  habeSj  ut  justi/icerit 
{Isai.  XLiii,  26). 

[Rec,  VL]  i3.  Judicii  hujus  ordo.  Aceusat  coi»- 
scientia,  ratio  judicat,  timor  ligcU,  dolor  eruciat.  — > 
Debet  enim  uniuscijgusque  mens  et  causas  suas 
apud  Dominum,  et  causas  Domini  contra  se  soilicita 
inquisitione  '  discutere  ;  debet  caute  pensare,  vel 


a  conspectu  aBtemi  judicis  et  male  cogitata,  *  et  pe-  q  ^P»  ab  eo  bona  perceperit,  vel  quas  mala  bonis  iliius 

perverse  vivendo  responderit.  Quod  eiecti  quidem 
quotidie  facere  omnino  non  cessant.  Unde  bene  Sa- 
lomonait:  Cogiiationesjustorum,judicia{Prov.Jiiifi). 
793  Accedunt  enim  ad  secretarium  judicis  intra  ai- 
num  cordis  :  considerant  quam  districte  quandoque 
feriat  qui  diu  patienter  exspectat ;  metuunt  in  his 
quaB  se  egisse  meminerunt,  et  puniunt  flendo  quod 
perpetrasse  se  intelligunt;  timent  subtiiia  Dei  judicia, 
etiam  de  his  quas  in  semetipsis  intelligere  fortaase 
non  possunt.  Vident  enim  videri  divinitus  quod  ipsi 
in  se  per  humanitatem  non  vident  ;  conspiciunt  di- 
strictum  judicem,  qui  quo  tardius  venit,  eo  severiot 
percutit.  Sanctorum  etiam  patrum  residere  conven- 
tum  cum  eo  pariter  contemplantur,  eommque  vel 


jus  perpetrata  deleamus ;  revocemus  ante  oculos  cor- 
dis  quidquid  perverse  egimus  per  nequitiam  praB- 
sumptionis.  Nihil  sibi  nostra  blandiatur  infirmitas, 
atque  in  his  quas  recolit,  semetipsam  delicate  non 
palpet,  sed  quanto  sibi  mali  sit  conscia,  tanto  in  se 
benigniussit  severa,  proponat  contra  se  futummju- 
dicium,  et  quaBque  in  se  sentit  districte  ferienda  per 
sententiam  judicis,  hasc  in  se  pie  feriat  per  poBni- 
tentiam  conversionis.  Unde  apte  postquam  violenti 
hiyns  poBua  descripta  est,  sequitur  : 

CAPUT  Vn  [Ree.  F]. 

Vxns.  13.  —  Neque  enim  ultra  in  hominis  potestate 
est  ttl  veniat  ad  Deum  in  judicium. 


il.  Dei  judicium  prcevenire  debemus  nosmetipsos  j^  exempla,  vel  dicta  se  contempsisse  reprehendnnt, 


udicando.  —  Versus  iste  tanto  majore  disputatione 
indiget,  quanto  hoc  quod  dicit,  si  negligitur,  acrius 
dolet.  Hic  nimimm  non  illud  judicium  designatur, 
quod  per  astemam  retributionem  punit,  sed  quod 


atque  in  hoc  secreto  interioris  judicii,  ipsa  mentis 
suaB  exsecutione  constricti,  poBnitendo  feriunt  quod 
superbiendo  commiserunt.  Ibi  namque  adversum  se 
quidque  se  impugnat,  enumerant  :  ibi  ante  oculos 


*  Hic  Gussanv.  admonet  in  Ms.  Vaticano  i  addi 
sequentia  :  Acceperunt  ex  visione  reetoris  sui  in  se 
ipiu  $ine  defeetu  pertistere.  Ex  eo  tamen  eis  standi 
ars  mira  conficU,  quo  dum  sdunt  quid  de  propria  posi- 
iUme  nossunt,  considerant  rectoris  sui  gubemationi 
quid  aebeant.  Et  quanto  facilius  sentiunt  se  posse  mu* 
iabiliter  tabi,  tanto  se  aa  amorem  rectoris  sui  arctius 
ne  labantur  astringunt.  Positione  propria  ad  prasceps 
posu  se  ire  cognoscunt,  sed  ad  ereatorem  suum  amo^ 
rit  manu  se  reHnent,  ne  eadant.  Hane  ipsam,  Hoc  ad- 
ditamealiim  etii  a  Hylo  Giiegoiiano  non  abkormt. 


nullis  in  Codicibus  sive  manu  exaratis,  sive  excusis 
comparet ;  ne  in  ipsis  quidem  Romanis  editis. 

*  Mendose  in  Gussanv.,  et  prius  perpetrata.  Opj- 
ponuntur  hic  malum  et  pijus  ;  cogitatio  mala,  et  actio 
pejor.  Superius  etiam  legitur  curat,  pro  durat. 

'  Pratel.  et  alii,  per  conversionem  ;  quod  etiam  le- 
gitur  in  vet.  Edit.  Paris.  et  Basil. 

^  Baluz.,  quis  securus,  Quod  optime  respondet  al- 
teri  membro^  suspectus  examinat.  At  in  aiiis  Mss. 
legitur  securtus. 

*  Taroii.,  diemikre.  Ikbet  angtm  peneare. 


SANCn  GRKGORn  MAGNI 


m 


saoi  omna  qnod  deSMint,  ooactrvant ;  ibi  qaidqnid  A  EphThimspeciBdlcitnr.Comederuntalienirohurejus,  et, 


p#r  iriiai  dislrioti  judioit  deeerni  possit,  intuen» 
tnr ;  ibi  tot  patiuntur  supplicia,  quot  pati  timent ; 
nec  deest  in  hoo  judicio  mente  ooqoepto  omne  mi« 
nisterinm»  quod  punire  rsos  suos  plenius  debeat. 
Nam  conseientia  aoousat,  ratio  judicat,  timor  ligat, 
dolor  exoruciat.  Quod  judioium  eo  certius  punit,  quo 
interius  saevit,  quia  videlioet  ab  exterioribus  non  ao» 
oedit.  Unusquisqne  eniin  cum  causam  hujus  exami- 
nis  oontra  se  aggredi  ocsperlt,  ipse  eet  *  actor  qui 
exhibet,  ipse  reus  qui  exhibetur ;  odit  se  qualem 
Msie  se  meminit,  et  ipse  qui  est,  per  semetipsum 
insequitur  illum  qui  fuit,  atque  ab  ipso  homine  ad- 
versue  semetipsum  flt  queedam  rixa  in  animo,  par- 
toriens  paoem  cum  Deo.  Hanc  cordis  rixam  Domi- 


nescivit;  $ed  et  eani  effusi  tunt  in  eo,  et  ipse  i^noravit 
(Osew\n,9) .  Cum  vero  semetipsam  quaerit ,  et  subtiliter 
posnitendo  se  discutit,  ab  ipsa  hac  vetustate  sua  lota 
laerymis  et  moerore  incensa  renoyatur,  et  quae  jam 
pene  inveterata  •  frixerat,  per  subministrata  interni 
amoris  stndia  novum  calet.  Unde  Paulus  apostolus 
usu  mortalis  vitae  veterascentes  discipulos  adinou^t, 
dioens  :  Renovamini  spiritu  mentisvBStras^Ephes,  iv, 
23). 

[Ree.  VII.]  15.  Ut  hoc  a^jamus,  nos  admonent 
exempla  8S.  Patrum  et  divina  prcecepta.  —  Sed  ad 
haeo  agenda  valde  exempla  patrum  et  sacri  ^lQquii 
praecepta  nos  adjuvant.  Si  enim  sanctorum  opera 
insplcimus,  et  divinis  jussionibus  aurem  praebemus, 


nuB  requirebat,  oum  perprophetam  diceret :  Attendi  g  alia  nos  contemplata,  alia  audita  succendunt,  el  cor 


el  emcultati,  nemo  quod  bonum  est  loquitur,  nullus 
mt  qui  agat  ptmitentiam  super  peecato  suo,  dicene  * 
Quid  feei  (Jerem,  viii,  6)  ?  Ista  cordis  humani  rixa 
*  plaeatus  est,  cum  prophetae  suo  de  Aohab  rege  se- 
metipsum  reprehendente  loqueretur,  dicene  :  VidisU 
Aekeib  humHiatum  ooram  me  ?  Quia  igitttr  humiHatui 
e$t  mei  eema,  non  inducem  malum  in  diehus  ejue 
(III  Reg.  XXI,  J9J. 

14.  Hoc  judicium  quod  mali  declinant,  justi  semper 
exereent,  quam  utiliter  aubeanus.  Sie  a  peecati  vetu- 
state  renovamur.  —  Quia  ergo  nuno  in  potestate  est 
intemum  raentis  nostrae  contra  nos  subirejudicium, 
recognoscendo  accusemus  nosmetipsos,  et  qualee 
ftiimus  pcenitendo  torqueamus  ;  non  cessemus  dum 


nostrum  torpore  non  constringitur,  dum  imitatione 
provocatur.  Unde  bene  ad  Moysen  dicitur  :  Ignis  in 
altari  semper  ardebit,  quem  nutriet  sacerdos^  subjiciens 
mane  Hgna  per  singulos  dies  (Levit.  vi,  12).  Altare 
quippe  Dei  est  cor  nostrum,  in  quo  jubetnr  ignis  sem- 
per  ardere,  quia  necesse  est  ex  iilo  ad  Dominum  cha- 
ritatis  flammam  ^  indesinenter  ascendere.  Cul  per 
slngulos  dies  sacerdos  ligna  subjiciat,  ne  exstingua- 
tur.  Omnis  enim  Christi  flde  praeditus  membrum 
utique  summi  sacerdotis  efTectus  est^  sicut  cunctis 
fldelibus  Petrus  apostolus  dicit  :  Vos  autem  genus 
electum,  regale  sacerdotium  (I  Pet.  ii,  9/  Et  sicut 
Joannes  apostolus  dicit  :  Fecisti  nos  Deo  nostro  re- 
gnum  •  et  sacerdotes  (Apoc.  i,  ^).  Sacerdos  ergo  In 


Ueet  judicare  quod  fecimus,  audiamus  caute  quod  ^  altari  ignem  nutriens,  quotidie  ligna  subjiciat,  id  est 


dicitur  :  Neque  enim  ultra  in  hominis  potestate  est,  ui 
veniat  ad  Deum  in  judicium.  Reproborum  namquo 
esse  proprium  solet,  semper  prava  agerc,  et  nun- 
quam  qun  egerint  retraotare.  Omne  enim  quod  fia- 
^nnt  onoa  mente  pertranseunty  faotnmque  suom  nisi 
emm  puniti  fnerint,  non  agnoseiint.  At  oontra  eleoto* 
mm  est  actus  suoe  quotidie  ab  ipeo  eogitationii 
loate  dlscutere,  et  omne  quod  tnrbidum  profluitab 
intimii  exsiocare.  [K#t.  K//.J  Siout  enim  non  senti- 
mui  quomodo  crescunt  membra,  profioit  oorpusy 
mutatur  ipeoies^  nigredo  oapillomm  aUieicit  in  ea« 
nie  (hsM  qnippe  omnia  nobii  nefcientibui  aguntur 
in  nobii),  ita  meni  nostra  per  momenta  vivendi  ipeo 
euraram  usu  a  semetlpsa  permutatur,  et  non  agno- 
loiinus,  nisl  vigilanti  custodia  ad  interiora  nostra 
reiidentee,  proveotus  nostroi  quotidie  defeotu^que  '^ 
peniemus.  Hoo  ipsum  enim  in  hao  mortali  vita  oon* 
sistere,  quasi  ad  vetustatem  ire  est,  794  et  cum 
indiscussa  mens  relinquitur,  in  quodam  senio  torpo» 
ris  sopitur,  quia  sui  negligens,  propositum  robur 

imeniibiiiter  perdeni»  it  form»  priorii  fortitudinii 
dom  Boaeit  eeneeeit.  Unde  et  per  propheUm  inb 


fidelis  quisque,  ne  in  eo  charitatis  flamma  defloiat, 
in  cordesuo  tamexemplapraecedentium  quam  sacrae 
Scripturae  testimonia  •  congerere  non  desistat.  Nam 
quasi  quaedam  fomenta  igni  dare  est '  in  excitatione 
charitatis  vel  exemplapatrura  vel  praecepta  dominlca 
ministrare.  Quia  etenim  interna  novitas  nostra  ips^ 
quotidie  hujus  vitae  conversatione  veterascit,  ignis 
iste  adhibitis  lignis  nutriendus  est,  ut  dum  per  usum 
se  nostrae  vetustatis  extenuat,  per  patrum  testimonia 
et  exempla  reviviscat.  Et  bene  illlc  praecipitur  ut 
mane  ligna  per  dies  singulos  congerantur.  Haec  quip- 
pe  non  fiunt,  nisi  cum  nox  caecitatis  exstinguitur. 
Vel  certe  quia  mane  prima  pars  diei  est,  postpositis 
cogitationibus  vitae  praesentis,  hoc  primo  loco  quisque 
fldelium  cogitet,  ut  quod  in  se  jamjaraque  quasl  de- 
ficit,  quibus  valet  nisibus  studium  charitatis  inflam- 
met.  Ignis  enim  iste  in  altari  Domini,  id  est  in 
oorde  nostro  citius  exstinguitur,  nlsi  solerter  adhibi- 
tis  exeraplis  patrum  et  dominicis  testimoniis  repa- 
retur. 

46.  Ita  charitaHs  igne  tuoeensi,  holoeemtum  Deo 
eumus.—  Bene  autem  iliic  subjungitur  :  St  imposito 


^  Librarii  vitio  in  Ttttou.  logUor  auehr,  Ug«o<ium 

est  enim  actor,  qui  opponitur  rep. 

'lafibroio.,  Pratel.,  UtioMTnron.^B»luz.,Colb.,  ita 
legimm,  ooo  ptacat^  nt^t  babetur  m  omaibua  £dit. 
etiam  vet.  una  excepta  Parisiensi  vetaitiori«  S!x  l^ 
tenu  lectiooe  textua  u^t  GPirrujMiai.«se  loottQnuo 
haoo  exooionim. 


3  Turon.  et  alii  a  Guwaav.  visi,  friguertsL 

*  Gussanv,,  Gilot.  et  al.  recent.,  imleeininUT  90^ 
oendere.  Emendantur  ex  Hn.  Norm.,  Vindoo.»  etc„ 
quos  sequuntur  vet.  Kdit. 

ft  NonnoUi  Sd.>  #1  mmnUUim. 

*  PniiL  10  ViodM««  etii^nfltfii^f 

7  JStaSo.  et  Fratel.,  to  exereitatianm. 


329 


MORALIUM  LIB.  XXV.  -  IN  CAPUT  XXXIV  B.  JOB. 


SM 


holocausto  desuper  adolebit  adipes  pticificorum  {Levit, 
Yi,  12).  Nam  quisquis  in  se  ignem  hunc  charitatis 
accendit,  semetipsum  utique  holocaustum  desuper 
imponit,  quia  omne  vitium  quod  in  se  male  vivebat 
exurit.  Cum  enim  cogitationum  suarum  interna  con- 
siderat,  et  vitam  reprobam  per  immutationis  gladium 
mactat,  in  ara  se  sui  cordis  imposuit,  et  igne  chari- 
tatis  795  incendit.  De  qua  hostia  pacificorum  adi- 
pes  redolent,  *  quia  interna  novae  charitatis  impia- 
guatio  pacem  inter  nos  et  Deum  faciens,  odorem  de 
nobis  suavissimum  reddit.  Quia  vero  eadem  charitas 
in  cordibus  electorum  inexstinguibilis  manet,  apte 
illic  subditur  :  Ignis  est  iste  perpetuus,  qui  nunquam 
deficietde  altari  ( Ibid.,  13  ).  Nunquam  profecto  de 
altari  ignis  iste  deficiet,  quia  etiam  post  hanc  vitam 
eorum  mentibus  fervor  charitatis  accrescit.  iEterna 
qnippe  contemplatione  agitur,  ut  omnipotens  Deus 
qao  magis  visus  fuerit,  eo  amplius  diligatur. 

[Vei.  VIIL]  17.  Divinis  prceceptis  et  sanetomm 
exemplis  adtjuti,  libertatem  eonsequimur.  —  Quod  au- 
tem  divinis  admonitionibus  et  praecedentium  exem- 
plis  adjuti  de  hujus  vitae  profundo  liberamur,  bene 
etiam  propheta  Jeremia  in  puteum  misso  signatum 
est,  qui  ut  levetur  ex  puteo,  funes  ad  eum  et  panni 
veteres  deponuntur  {Jerem.  xxxviii,  li).Quid  enim 
funibus  nisi  praecepta  dominica  figurantur  ?  '  Qusb 
qnia  nos  in  mala  operatione  positos,  ^  et  convin- 
cinnt,  et  eripiunt,  quasi  ligant  et  trahunt,  coarctant 
et  ievant.  Sed  ne  ligatus  his  funibus  dum  trahitur 
incidatnr,  simul  etiam  panni  veteres  deponuntur, 
qnia  ne  divina  praecepta  nos  terreant,  antiquorum 
patrum  nos  exempla  confortant,  et  ex  eorum  com- 
paratione  facere  nos  posse  praesumimus,  quod  ex  no- 
stra  imbecillitate  formidamus.  Si  ergo  levari  de  hoc 
profundo  festinamus,  ligemur  funibus,  id  est  praece- 
ptisdominicis  astringamur.  Intersint  etiam  panni  ve- 
teres,  cnm  quibus  melius  teneantur  funes  ;  id  est, 
pracedentium  confortemur  exemplis,  ne  infirmos 
nos  ac  timidos  praecepta  subtilia  vulnerent  dum  le- 
▼ant.  Qoasi  quosdam  pannos  veteres  Pauius  apo- 
stolus  subjungebat,  cum  levandis  discipulis  suis 
praeceptis  spiritalibus  exempla  veterum  ^  commoda- 
ret,  dicens  :  Justi  ludibria  et  verbera  experti,  insuper 
H  vincula  et  carceres  :  lapidati  sunt,  secti  sunt,  tentati 
9unt,  in  occisione  gladii  mortui  sunt  (Hebr.  xi ,  36,37). 
Et  paulo  post :  Habentes  itaque  tantam  impositam 
nubem  tesiium,  deponentes  omne  pondus,  et  drcum- 
itans  riot  peccatum,  per  patientiam  curramtis  ad  pro- 
positum  nobis  certamen  {Hebr.  xii,  1).  Et  iterum  : 
Mementoie  prcepositorum  vestrorum,  qui  vobis  locuti 
imit  verbum  Dei ;  quorum  intuentes  exitum  conversa- 
Uonis,  imikmini  fidem  (Hebr.  xiii,  7).  Superius  vi- 


A  delicet,  dum  spiritalia  pradcepta  loqueretur,  quasi 
funes  miserat,  postmodum  vero  memorans  exempla 
majorum,  quasi  veteres  pannos  adhibebat. 

18.  A  rebus  exierioribus  ad  cor  redeundum.  —  Ex- 
citati  ergo  tot  vocibus  praeceptorum,  adjuti  tot  com- 
parationibus  exemplorum,  ad  corda  nostra  redea- 
mus,  discutiamus  omne  quod  agimus,  et  quidquid  in 
nobis  divinae  rectitudinis  regulam  ofTendit,  accuse- 
mus,  ut  apud  districtum  judicem  ipsa  nos  accusatio 
excuset.  In  hoc  enim  mentis  nostrae  judicio  tanto 
citius  absoivimur,  quanto  nos  districtius  reos  tene- 
mus.  Nec  ad  haec  agenda  ^  praetermittenda  sunt  tem- 
pora,  quibus  vacat,  quia  ad  haec  agenda  post  hujus 
vitae  tempora  non  vacat.  Vacue  quippe  non  dicitur : 
Neque  enim  ultra  in  hominis  potestate  est  ut  veniat  ad 

Q  Deum  injudicium.  Idcirco  namque  memoramur  quod 
tunc  non  possumus,  79€f  ne  nunc  quod  possumns 
negligamus.  Sed  ecce  negotia  occupant  quae  nobis 
incessanter  apposita  a  considerandis  nobismetipsis 
mentis  nostrae  oculum  declinant.  In  istis  namque 
visibilibus  quae  intuetur  cor  nostrnm  extra  se  spar- 
gitur,  et  quid  de  se  intrinsecus  agatur  obliviscitur 
dum  extrinsecus  occupatur.  Divina  autem  vox  terrir 
bilibus  sententiis  suis  quasi  quibusdam  clavis  illud 
pungit  ut  evigilet^  ut  homo  occulta  super  se  judicia 
quae  pressus  torpore  dissimulat,  terrore  saltem  pul- 
satus  expavescat.  Ut  enim  superius  diximus,  ipso  usu 
vitae  veteris  mens  male  assueta  deprimitur,  ^  et  in 
haec  quae  spectat  exterius  quasi  dormiens  sopitur  : 
quae  postquam  semel  se  ad  appetenda  visibilia  fo- 
ras  fudit,  a  contemplandis  invisibilibus  intus  eva- 
nuit.  Unde  nunc  necesse  est  ut  quae  per  visibilia 
spargitur  de  invisibilibus  judiciis  feriatur  ;  et  quia 
in  iis  se  exterioribus  maie  delectata  prostravit,  sal- 
tem  percussa  requirat  quod  deseruit.  Ecce  autem 
Scriptura  sacra  terrore  quodam  torpentia  corda 
transfigit,  ne  in  his  inhaereant  quae  exterius  defluunt, 
sed  quae  interius  aeterua  perdiderunt.  Indicat  quid 
sententia  occuita  decernitur,  ne  immoderate  a  nobis 
haec  publica  cogitentur.  Dicit  quid  super  nos  agatur 
de  nobis,  ut  ab  hoc  publico  temporalitatis  colliga- 
mus  oculum  cordis  ad  secretum  internae  dispositionis. 
[Vet.  IX.]  Nam  postquam  multa  narrata  sunt  de 
poena  malorum,  subito  infertur  occultum  judicium, 
quod  pie  super  nos  justeque  disponitur,  quomodo 
alii  perduntquodtenere  videbantur,  et  aliiaccipiunt 

^  quod  alii  ex  meritis  perdunt.  Ait  enim  : 

CAPUT  VIII. 
Vbrs.  24.  —  Conteret  multos  et  innumerabiles,   et 
starefaciet  aliospro  eis. 

19.  Alii  perdunt  quod  tenere  videbantur,  aliusprius 
perditum  recipiunt.  In  exteriora  respui  reprobaiionis 


*  Norm.  et  Vindoc,  quia  intema  novce  vitceimpin' 
guaiio.  Legitur  tamen  in  Vindoc^  impugnatio,  mani- 
lesto  antiquarii  errore. 

•  Vindocet  Norm.,  quce  quasi  nos. 

^  Omnes  Editi  quotquot  consuluimus  habent,  el 
convincuni,  crasso  errore.  Nam  legendum  esse  ei 
convinciuni,  ut  est  in  Mss.  Utic  et  Pratel.,  obscurum 
esse  non  potest  attendehti  ad  institutam  a  sancto 

Patrol.  LXXVI. 


Gregorio  comparationem. 
*  Ebroic  et  alii  Norm.,  commendarei. 
5  Vindoc,  Ebroic  et  alii  Norm.,  perdenda  suni, 
«  Ebroic  et  Pratel.  quos  sequuntur  vet.  Ed.Paris. 

et  Basil.,  et  in  his  quce  exspectat,  quod  verbum  non 

infrequenter  in  Mss.  nsurpatur  pro  spectai.  In  Balu2. 

et  Colb.  leg.  ut  hosc  qm  exspectat. 


il 


331 


SANCTI  GREGORU  MAGNI 


332 


signum;  9ieut  prmdestinationis,  ad  interiora  trahi,  —  A 
Hoc  qnotidie  agitur.  Sed  quia  adhuc  finis  partiam 
utraramque  non  cemitar,  minus  timetur.  Nunquam 
enim  culpam  suam  reprobi  nisi  in  pcena  cognoscunt. 
£t  quia  poena  differtur^  culpa  despicitur.  Labuntur 
vero  a  statu  justitiae,  et  locum  vitaa,  illis  cadentibus, 
alii  sortiuntur.  Sed  eo  lapsum  suum  negligunt,  quo 
interitum  qui  se  in  aetemum  maneat  non  attendunt. 
Si  enim  ad  iilud  quod  illic  passuri  sunt  oculos  suos 
mitterent,  hoc^  quod  hic  faciunt  timerent.  Gunctis 
autem  liquet  quod  in  iiia  extrema  requisitione  exa« 
men  publicum  facturas  estomnipotensDeus,  utalios 
ad  tormenta  deserat,  alios  ad  participationem  regni 
ccelestis  admittat.  Sed  hoc  nunc  secretojudicioquo- 
tidie  agitur,  quod  tunc^publico  demonstratur.  Nam 
juste  ac  misericorditer  singulomm  cordavel  exami-  g 
nans,  vel  disponens,  alios  in  exteriora  respuit,alios 
ad  ea  quae  sunt  intrinsecus  trahit;  hos  accendit 
intema  appetere,  illos  pro  voluptatibus  suis  deserit 
exteriora  cogitare ;  homm  mentem  ad  superna  eri- 
git,  *  illomm  superbiam  in  infimis  desideriis  mer- 
git.  Aliena  autem  corda  humanis  oculis  clausasunt^ 
et  nescitur  qui  repellitur,  ^  quia  penetrari  ne- 
qneunt  qusB  ab  unoquoque  cogitantur.  Nam  saepe 
corde  perverso  necdum  processit  usque  ad  effe- 
ctum  operis  deliberatio  cogit^tionis,  et  adhnc 
fortasse  per  habitum  intus  astringitur,  qui  jam 
797  mente  foris  vagatur.  Sed  talis  quilibet  iste 
tnnc  ante  oculos  interni  judicis  cecidit,  cum  ab  ap- 
petendis  interioribusper  desideriumexivit.  Nonnun- 
quam  vero  alii  post  mal»  operationis  nsnm  ad  spem  q 
coelestem  subito  amore  reviviscunt ;  et  qni  in  per- 
versa  actione  se  sparserant,  ad  sinum  internsd  re- 
tractationis  semetipsos  increpando  recolligunt.  Hos 
adhuc  respicientes  homines  quales  dudum  in  opere 
noverant,  tales  putant.  At  contra  illi  per  '  district» 
considerationis  examen  vitam  suam  qualem  fuisse 
recolunt  insequunlur,  sciturque  quid  fuerint,  sed 
quid  jam  cGeperint  essenescitur.  In  hoc  ergo  utroque 
genere  hominum  saepe  contingit  utet  iiqui  videntur 
stare  humano  judicio  jam  in  conspectu  fieterni  judi- 
cis  jaceant ;  et  qui  adhuc  coram  hominibus  jacent, 
jam  in  conspectu  aeterni  judicis  stent.  Quis  enimho- 
roinum  aestimare  potuisset  Judam  vivendi  sortem 
etiam  post  ministerium  apostolatus  amittere  {Matth, 
XXVII,  7)  ?  Et  quis  e  contra  latronem  crederet  cau-  j. 
sam  vitaeetiam  inipsoarticulo  mortis  invenire  ?  Oc- 
cultus  autem  judex  praesidens,  et  utrorumque  corda 
disceraens,  alterum  pie  statuit,  alternm  juste  con- 
fregit.  Illum  districte  exterius  repulit,  hnnc  introrsus 
misericorditer  traxit.  Unde  bene  etiam  per  prophetam 
caanros  alios  passionis  snae  tempore  atqne  alios  re- 
surrectnros  annnntians,  ait :  Potum  meum  cum  fletu 


temperaham  (Psal,  ci,  10).  Potus  quippe  ab  exterio- 
ribus  interius  trahitur,  fletus  autem  aJi)  interioribus 
exterius  emanat.  Potum  ergo  Domino  cum  fletu  tem- 
perare  est  alios  ab  exterioribus  introrsus  trahere, 
alios  ab  interioribus  in  exteriora  reprobare.  [Vet. 
X,  Rec,  VIII.]  Conteret  ergo  multos  et  innumerahileSj 
et  stare  faciet  alios  pro  eis, 

20.  Reprohatio  prius  intus  agitur,  etpostea  extrin- 
secus  ostenditur.  Electorum  num  erus  certuset  definitus, 
— Sicut  autem  superius  diximus^  haec  contritio  prins 
intus  agitnr,  ut  post  extrinsecus  ostendatur.  Hac 
contritione  nonnunquam  adhuc  quorumdam  exteriora 
quasi  sana  sunt,  sed  jam  interiora  putruemnt.  Scri- 
ptum  namque  est :  Ante  ruinam  exaltatiir  cor  (Prov. 
XVI,  18).  Ibi  ergo  ferinntur,  ubi  superbiunt.  Unde 
scriptum  est :  Contrivi  cor  eorum  fomicans  et  recedens 
a  me(Ezech.  vi,  9).  Interins  enim  fomicariestexte- 
rius  vetitis  delectari.  Magna  autem  contritio  cordis 
est  haec  eadem  elatio  superbientis.  Eo  quippeipsoab 
integritate  salutis  corruit,  quo  jactantia  cujuslibet 
virtutis  intumescit.  Superbientes  enim  Deum  despi- 
ciunt,  et  relicta  creatoris  sui  gloria,  propriam  quae- 
runt.  Quibus  jam  hoc  ipsum  cecidisse  est,  amissa  sn- 
perioris  sni  potentia,in  se  venisse.  Conteruntur  etiam, 
quia,  relictis  coelestibus,  terram  quaerunt.  Quae  au- 
tem  major  poterit  esse  contritio  quam  deserto  crea- 
tore  creaturam  quarere;  desertis  supernis  gaudiis, 
infimis  rebus  inhiare?Unde  bene  per  Prophetam  dici- 
tur:  Humiliatautempeccatoresusquead  terram{Psal. 
cxLi,  6).  Amissis  enim  coelestibus,  terrennm  est 
omne  ^  quod  sitiunt;  et  dum  plus  videri  conantur, 
minus  est  quod  appetunt.  De  quibus  recte  per  Jere- 
miam  dictum  est  :  Recedentes  a  te,  in  terra  scribentur 
(Jerem,  xvii,  13).  At  contrade  electis  dicitur :  Gati- 
dete,  quia  nomina  vestra  scripta  sunt  in  cailis  (Luc,x, 
20).  Ista  ergo  contritio  prius  serpit  in  menle,  ut 
postmodum  procedat  in  opere ;  prius  fundamenta 
cogitationis  concutit,  ut  postmodum  fabricam  opera- 
tionis  allidat.  Unde  summa  est  cura  798  satagen- 
dum  ut  illicviteturubi  oritur.Scriptumnamqueest: 
Omni  custodia  serva  cor  tuum,  quoniam  ex  ipso  vita 
procedit  (Prov.  iv,  23). Et  rnrsnm  scriptum  est :  Ex 
corde  exeunt  cogitationes  mala  (Matth,  xv,  19).Inta8 
ergo  vigilandum  est  ne  mens  dum  extollitur  cada 
Intus  servemus  omne  quod  foris  agimus.  Si  enim 
semel  medullam  cordis  elationis  putredo  consnmp- 
serit,  citius  corruit  cortex  vacua  externa  visionis. 
Notandum  vero  est  quia  dum  aliis  cadentibus  ad 
standnm  alii  solidari  perhibentur,  electorum  nnme- 
ms  certus  et  definitus  ostenditur.  Unde  etiam  Phi- 
ladelphiae  Ecclesiae  per  angelum  dicitur  :  Tenequod 
habes,  ne  alius  accipiat  coronam  tuam(Apoc,  iii,  11). 

[Vet,  XL]  21.  DoctrinaEcclesicedepradestinationi 


*  Edit.  Rom.  Sixti  V,  mendose,  quod  hic  fugiunt, 

*  Recent.  Ed.,  in  publico.  Expunximus  tn,  sua- 
dentibns  Mss.  et  vet.  Vnlgatis;  sicque  elegantius 
hoc  membram  alteri  respondet,  hoc  nunc  secreto 
judido, 

*  lidem  Excnsi,  illorum  per  superbiam,  Abnndat 
per^  abestqne  a  Mss.  Vindoc*>  Norm.i  etc.y  nec  non 


a  vet.  Vulgatis. 

*  Editi,  quia  penetrare  nequeunt,  quae  sensn  ca- 
rent.  Legendum  ut  in  Mss.  Vindoc,  Utic,  Pratel., 
eXc,,penetrari. 

*  Ebroic  et  alii,  districtas  conversationis, 

*  Longip.,  quod  sentiunt. 


333 


MORALIUM  LIB.  XXV.  —  IN  CAPUT  XXXIV  B.  JOB. 


334 


et  reprohatione  spem  nutrit  humHium,  et  elalionem 
superborum  premit.  Innumerabiles  sunt  reprobi.  — 
Hac  ergo  senlenlia,  qua  narratur  alionim  erigi,  alio- 
rum  autem  vita  confringi,  et  spes  nutritur  humilium, 
et  elatio  premitursuperborum,dum  et  illi  bona  pos- 
sunt  amittere  de  quibus  superbiunt,  et  isti  ea  perci- 
pere  quae  quia  non  habebant  contemnuntur.  Fornii- 
demus  igitur  in  his  quae  accepimus,  nec  eos  qui  illa 
necdum  assecuti  sunt  *  desperemus.  Quid  enim  su- 
mus  hodie  novimus,  quid  autem  post  paululum  pos- 
simns  esse  nescimus.  Hi  vero  quos  fortasse  despi- 
cimus,  et  tarde  possunt  incipere,  et  tamen  vitamno- 
stram  fervenlioribus  studiis  anteire.  Timendum 
itaque  est  ne  etiam  nobis  cadentibus  surgat,  qui  a 
nobis  stantibus  irridetur ;  quamvis  stare  jam  non  no- 
vit,  qui  non  stantem  novit  irridere.  Hunc  autem  su- 
pernorum  judiciorum  metum  Paulus  apostolus  disci- 
pulorum  cordibus  incutiens,  ait :  Qui  se  existimat 
stare,  videat  ne  cadat  (/  Cor.  x,  12).  Quod  au- 
tem  dicens :  Conterit  multos,  illico  adjunxit,  JnnU" 
merabiles,  vel  multitudinem  exprimere  studuit  repro- 
borum,  qnae  huraanae  rationis  numerum  transit ;  vel 
certe  indicare  voluit  quod  omnes  qui  pereunt  intra 
electorum  numenim  non  habentur,  ut  eo  sint  innu- 
merabiles,  quo  extra  numerum  currunt.  Unde  Pro- 
pbeta  intuens  tantos  hoc  Ecclesiae  tempore  spe- 
cie  tenuis  credere,  quantos  nimirum  certum  est  ele- 
ctorum  numerum  summamque  transire,  ait :  Multi- 
plicati  sunt  super  numerum  (Psal.  xxxix,  6).  Ac  &i 
diceret :  multis  Ecclesiam  intrantibus,  etiam  hi  ad 
fidem  specie  tenus  veniunt  qui  a  numero  regni  coe- 
lestis  excluduntur,  quia  electorum  summam  sua  vi- 
delicet  *  multiplicitate  transcendunt.  Unde  et  per 
Jeremiam  prophetam  dicilur:  Mdificabitur  civitas 
Domino  a  turre  Ananehel  usque  ad  portam  anguli,  et 
extbit  ultra  normam  mensurce  {Jer.  xxxi,  38,39).  Civi- 
tatem  quippe  esse  Domini  sanctam  Ecclesiam  nullus 
ignorat.  Ananehel  vero  Dci  gratia  interpretatur.  In 
angulo  autem  duplex  paries  jungitur.  Civitas  ergo 
Domini  a  turre  Ananehel  usque  ad  portam  anguli 
aedificari  perhibetur,  quia  sancta  Ecclesia  a  celsitu- 
dine  supernae  gratiae  inchoans,  usque  ad  ingressum 
snsceptionemque  construitur  utrorumque  populorum, 
Jadaici  videlicet  atque  gentilis.  Sed  quia  in  ea  cres- 
cente  multitudine  etiam  reprobi  coliiguntur,  apte 
subditur :  Et  eJCibit  ultm  normam  mensurce,  quia 
Qsque  ad  eos  quoque  extenditur,  qui  normam  justi- 
tiaB  transeuntes,  intra  mensurae  ccelestis  numerum 
*  non  8unt.  Unde  per  Isaiam  quoque  eidem  Ecclesiae 
dicitur  :  Ad  dexteram  enim  et  ad  lcevam  dilataberts, 
et  semen  tuum  gentes  licereditabit  (Isai,  liv,  3).  ^  In 
tanta  quippe  multitudine  gentium  ad  dexteram  799 
extenditur,  dum  quosdam  justificandos  suscipit.  Ad 
laevam  quoque  dilatalur,  dum  ad  se  quosdam  etiam 


A  in  iniquitate  permansuros  admittit.  Propter  hano 
multitudinem,  quae  extra  electorum  numerum  jacet,. 
in  Evangelio  Dominus  dicit :  Multi  sunt  vocali ,  pauei 
vero  electi  (Matth,  xx,  16j.  Sed  quia  hoc  quod  ele- 
ctis  aliis  alii  conteruntur,  de  merito  patientis  est, 
non  de  iniquitate  punientis  :  Non  enim  iniquus  Deui, 
qui  infert  iram  (liom.  nij  5),  apte  subjungitur. 

CAPUT  IX  [Rec.  IX]. 
Vers.  2o.  —  Novit  enim  opera  eorum,  et  idcireo 
•  inducet  noctem,  et  conterentur. 

22.  Deus  peccatorem  aliquando  punit  excwcxttione^ 
—  Sciendum  sumniopere  est  quod  iniquus  quisque 
duobus  modis  in  nocte  conteritur,  vel  cum  exterioris 
poenae  tribulatione  percutitur,  vel  cum  occulta  sen- 
tentia  interius  caecatur.  In  nocte  corruit,  cum  per 

B  extremum  judicium  vivendi  lumen  in  perpetuum 
amittit.  Unde  scriptum  est :  Ligate  ei  manus  etpedeSf 
et  miltite  eum  in  tenebras  exteriores(Mattlt.  xxii,  13). 
Tunc  enim  coactus  in  tenebras  exteriores  mittitor, 
quia  nunc  in  interioribus  excaecatur  voluntarie.  Ror* 
sum  in  nocte  iniquus  conteritur,  cum  peccatorom 
prsecedentium  confusione  damnatus,  veritatis  lumen 
non  invenit,  et  quid  deinceps  agere  debeat  non  agnoT 
scit.  [Vet.  XIL]  Omne  quippe peccatum,  quod  tamen 
citius  poeuitendo  non  tergitur,  aut  pec^tum  est  et 
causa  peccati,  aut  peccatum  et  poena  peccati.  Pec^ 
catum  namqne  quod  poenitentia  non  diluit  ipso  sup 
pondere  mox  ad  aliud  trahit.  Unde  flt  ut  non  solum 
peccatum  sit,  sed  peccatum  et  causa  peccati.  £x 
illo  quippe  vitio  culpa  subsequens  oritur,  ®  ex  quo 

Q  caecata  mens  ducitur  ut  pejus  ex  alio  ligetur.  Sed 
peccatum  quod  ex  peccato  oritur,  non  jam  pec-r 
catum  tantummodo,  sed  peccatum  est  et  poena 
peccati,  quia  justo-judicio  omnipotens  Deus  cor 
peccantis  obnubilat,  ut  praecedentis  peccati  merilo 
etiam  in  aliis  cadat.  Quem  enim  liberare  noluit,  de- 
serendo  percussit.  Non  ergo  immerito  poena  peccati 
dicitur,  quod  justa  desuper  irrogata  caecitate,  ex 
praecedentis  peccati  ultione  perpetratur.  Quod  vide- 
licet  agitur  dispositione  superius  ordinata,  sed  infe- 
rius  iniquitate  confusa,  ut  et  praecedens  culpa  '  sit 
causa  subsequentis,  et  rursum  culpa  subsequens  sit 
pcena  pr«cedentis.  Quod  bene  in  infidelibus  et  lubri- 
cis  Paulus  quasi  quoddam  semen  erroris  aspexerat, 
cum  dicebat:  Qui  cum  cognovissent  Deum,  non  sicut 

^  Deum  glorificaverunt,  aut  gratias  egerunt ;  sed  evanue- 
runt  in  CQgitationif^us  suis  (Rom.  i,  21).  Sed  quod  ex 
hujus  erroris  semine  pullulavit,  illico  adjungit,  di- 
cens :  Propter  quod  tradidit  illos  Deus  in  dcsideria 
cordis  eorum,  ^  in  immunditiam,  ut  contumeliisalliciant 
corpora  sua  in  semetipsis  (Ibid.,  24).  Quia  enira  co- 
gnoscentes  Deum  peccatum  superbiiB  intelligendo 
comraiserunt,  caecantur  etiam  ne  intelligant  quod 
committunt.  Et  qui  intelligentiam  suam  sequi  nolunt 


*  Ita  Baluz.,  Colb.,  Longip.,  Norm.  ac  vet.  Edit. 
In  recentioribns  legitur  despiciamus.  Gussanvillaeus 
hanc  variam  lectionem  exhibet,  quam  unde  prom- 
pserit  ignoramus :  nec  de  his  eos  qui  ilta  necdum  a«- 
secuti  sunt,  desperemus. 

'  Vindoc,  multitudine. 


3  Vindoc,  Ebroic.  et  alii  Norm.,  non  tenentur, 

*  Tur.jLongip.,  Norm.,  intrantequippemultitudine» 

^  Pratel.,  inducit. 

^  Loneip.,  ex  quoprovocata  mens. 

^  Vindoc,  sit  cavsa  peccati  subsequentis, 

"  Al.,  in  immunditia. 


m 


SANCTI  GREaORU  MAGNI 


336 


in  peccato  et  caosa  peccati,  et  ipsiim  lumea  intelli-  A  aut  perjorio,  ant  homicidio  tegitmr,  ne  hnmanarnm 


gentiao  perdnnt  in  peccato  et  poBna  peccati.  Prioris 
ergo  peccati  merito  peccatomm  subseqnentinm  fovea 
tegitnr,  ut  qni  malum  sciens  perpetrat,  deinceps  ju- 
8te  in  aliis  etiam  nesciens  cadat. 

23.  Culpm  culpis  puniuntur,  ut  ex  viiiorum  incre- 
mento  supplicia  augeantur,  —  Hoc  qnippe  agitnr,  nt 
culp»  culpis  feriantur,  qnatenns  snppUcia  fiant  pec- 
cantium  ipsa  incrementa  vitiomm.  Nam  quia  omni- 
potens  Deas  ad  poBuitentiam  tempus  indnlget,  quod 
tamen  humana  malitia  ad  nsum  sns  iniquitatis  intor- 
qnet,  SOOnimimm  jnsto  Deijndicio  augeri  cnlpa  per- 
mittitur,  nt  ad  feriendum  altius  qnandoque  cumuletur . 
Hinc  enim  mrsnm  de  qnibnsdam  Paulns  apostolns 
dicit :  Ut  implwnt  peccata  tua  semper  (I  Thess,  n,  16). 


legum  nltione  pnniator.  Ponamns  ergo  ante  oculos 
qnod  qnidam  voracitatis  sibi  frena  laxavit,  qua  vora- 
citate  superatns  adnlterii  facinns  admisit ;  deprehen- 
sns  antem  in  adnlterio,  latenter  virum  adulterae,  ne 
ad  judicinm  traheretur,  occidit.  Hoc  itaque  adulte- 
rium,  inter  voracitatem  et  homicidinm  positum,  de 
illa  videlicet  nascens,  hoc  generans,  peccatnm  est  et 
pcena  et  causa  peccati.  Peccatnm  profecto  est  per  se- 
metipsnm ;  poBna  vero  peccati  est,  quiaculpam  vora- 
citatis  anxit;  cansa  antem  peccati  est,  quia  snbse- 
qnens  etiam  homicidinm  gennit.  Unumergo  idemqne 
peccatum  est  et  poBua  praecedentis,  et  causa  cnlpae 
snbseqnentis,  quia  et  transacta  dum  exaggerat  dam- 
nat,  et  adhnc  sequentia  qu»  damnari  debeant  seminat . 


^  Hinc  voce  angeli  ad  Joannem  dicitnr :  Qui  nocet,  B  Igitur  qnia  peccatis  praecedentibus  caecatnr  ocnlns 


noceat  adhuc ;  et  qui  in  sordibus  est,  sordescat  adhuc 
(Apoc,  XXII,  ii).  Hinc  David  ait :  Appone  iniquitatem 
tuper  iniquitatem  eorum,  ut  non  intrent  in  justitiam 
tuam  (Psal,  Lxviir,28).  [Vet,  XIIL]  Hincmrsumde 
Domino  ab  eodem  Psalmistadicitur :  Immissiones  per 
angelos  malos  viam  fecit  semita  irce  swb  {Psal,  lxxvii, 
19,50) .  Cor  quippe  Dominns  prioribus  meri  tis  aggrava- 
tnm  jnste  permittit  etiam  subseqnentibus  malignoram 
spiritunm  persuasionibus  faiii,  qnod  cum  digne  in 
cnlpa  trahitur,  reatus  ejns  in  poena  cnmnlatur.  Unde 
et  irae  suae  Dominns  viam  de  semita  fecisse  perhibe- 
tnr.  Latior  enim  est  via  quam  semita.  Ex  semita  vero 
irae  snae  viam  facere  est  irae  cansas  districte  judicando 
dilatare,  nt  qui  iliuminati  agere  recte  noluemnt, 
jnste  caecati  adhuc  laciant,  nnde  amplius  pnniri  me-  q 
reantur.  Hinc  per  Moysen  dicitnr :  Nondum  completa 
nmt  peccaia  Amorrhaorum  (Genes.  xv,  i6). Hinc per 
enmdem  Moysen  Dominus  dicit :  Ex  vinea  enim  So- 
domorum  vitis  eorum,  et  propago  eorum  ex  Gomorrlui 
(Deut.  xxxii^  32).  Uva  eorum  uva  fellis,  et  hotrus  ama- 
ritudinis  in  ipsis,  Furor  draconum  vinum  eorum,  et 
furor  aspidum  insanabilis,  Nonne  hcec  *  omnia  con-- 
gregata  sunt  apud  me,  et  signata  in  thesaurismeis  ?  In 
die  ultionis  reddam  eis  (Ihid.,  33,  34).  Quam  multa 
eomm  mala  narravit,  et  tamen  illico  adjungit :  In 
tempore  quo  lapsus  fuerit  pes  eorum  (Hnd,,  35).  Ecce 
atrocissima  iiloram  facinora  describuntur,  et  tamen 
ad  nltionis  diem  adhnc  subseqnens  lapsus  aspicitur, 
quo  eomm  culpae  cnmulentur.  Habent  jam  quidem 


cordis,  ipsa  caecitas  qnae  peccantis  animum  ex  antea- 
ctae  culpae  damnatione  confundit  merito  nox  vocatnry 
quia  per  hanc  ab  ocuiis  delinquentis  801  lumen  ve- 
ritatis  absconditnr.  Bene  itaque  dicitur :  Novit  enim 
opera  eorum,  et  idcirco  inducet  noctem,  et  conterentur, 
qnia,  nt  saepe  dictum  est,  praecedentia  nimirum  mala 
faciunt,  nt  ad  peccandum  iteram  tenebris  subse- 
qnentibus  involvantur,  nt  eo  jam  Inmen  justitia  vi- 
dere  non  possint,  qnoillnd  et  quandopoterant  videre 
nolnernnt.  Indncere  autem  noctem  Dominns  dicitnr, 
non  quod  ipse  tenebras  inferat,  sed  quod  obscnra 
corda  peccantium  misericorditer  non  illustret,  ut  hoc 
ipsum  in  nocte  caecasse  sit  a  caecitatis  tenebris  iibe- 
rare  noluisse.  Seqnitnr : 

CAPUT  X  [Rec,  X], 

Ybrs.  26.  — *  Quasi  impios  percussit  eos  in  loco  vi- 
dentium. 

25.  In  EcclesicB  sinu  inique  viventes,  divina  ultio 
quasi  impios  percutit,  Qnasi  quid  significat  in  Scrt- 
pturis,  Ecclesia  locus  est  videntium,  —  In  Scriptura 
sacra  quasi  aliqnando  pro  similitndine,  aliquando  pro 
veritate^poni  consuevit.  Pro  similitudine  enim  quasi 
ponitur,  sicut  Apostolus  dicit :  Quasi  tristes,  semper 
autem  gaudenUs  (II  Cor.  vi,  iO).  Pro  veritete  vero 
ponitnr,  sicut  Joannes  ait :  Vidimus  gloriamejus,  glo- 
riam  quasi  UnigenitiaPatre  (Joan,  i,  i4).  Hoc  autem 
]oco  nihil  differt  utmm  prosimiiitudine  an  pro  veri- 
tate  sit  positum,  qnia  quolibetdicatur  ordine,  aperte 


nnde  feriri  mereantnr ;  sed  sustinetur  tamen  adhuc  jj  prava  malorum  vita  signatur.  Impios  vero  Scriptnra 


peccatum  crescere,  nt  peccantes  possit  atrocior  pcena 
craciare.  Jam  meretur  supplicium  peccatum  et  cansa 
peccati :  sed  exspectatur  adhnc,  ut  angmentum  sup- 
piicii  snbroget  peccatum,  et  poena  peccati. 

24.  Idempeccatum  aUquando  pcma  estet  causapec- 
eati.  Deus  excascat  a  ccBcitate  non  Uberando,  —  Pie- 
rnmque  vero  nnum  atqne  idem  peccatnm,  et  peccatnm 
est  ut  et  pcena  et  cansa  peccati.  Qnod  melius  osten- 
demus  si  res  ipsas  ad  medinm  deducamus.  Effrenata 
enim  ventris  ingluvies  in  fervorem  inxuriae  plenitu- 
dinem  carais  instigat.  Perpetrata  antem  Inxnria  saepe 


sacra  proprie  infideles  appellat.  Hac  namque  distan- 
tia  peccatores  ab  impiis  disceranntnr,  qnia  cnm 
omnis  impins  sit  peccator,  non  tamen  omnis  pecca- 
tor  est  impius.  Peccator  enim  dici  etiam  qni  in  fine 
pius  est  potest.  Unde  Joannes  ait :  Si  dixerimus  quia 
peccatum  non  habemus,  ipsi  nos  seducimus  (I  Joan.  i, 
8).  Impius  vero  proprie  dicitnr  qui  a  reiigionis  pie- 
tate  separatur.  De  talibns  enim  Propheta  ait :  Non 
resurgent  impii  in  judicio  (Psal,  i,  5).  [Vet,  XI V,} 
Locus  antem  videntinm  sancta  Ecclesia  vocatnr.  In 
ipsa  enim  recte  consistitur,  ut  Inmen  vernm,  quod 


<  Vindoc«,  hine  voce  angelica  inApoealypsiJoannis 
dieitur. 


Deest  omnia  in  Piatel.,  Colb.,  Balnz. 


337 


MORALIUM  LIB.  XXV.  -  IN  CAPUT  XXXIV  B.  JOB. 


338 


Deu8  ert,  videatur.  Unde  ad  Moysen  dicitur  :  Esi  A  enim  moribus  quod  credulitate  venerantur.  Quibus 

divino  judicio  saepe  contingit  ut  per  hoc  quod  nequi- 
ter  vivunt,  et  illud  perdant  quod  salubriter  credunt. 
Incessanter  namque  se  pravis  actionibus  poIluunt,el 
snper  hoc  vindictam  justi  judicii  retribui  posse  diffi* 
dunt ;  et  saepe  cum  bene  vivere  negligunt,  etiam  per- 
sequente  nuUo  usque  ad  perfidiam  dilabuntur.  Nam 
qui  imminere  districtum  judicium  non  credunt,  qui 
inulte  se  peccare  suspicantur,  quod  pacto  vel  esse 
vei  dici  fideles  possuut?  Fidem  quippe  perdidisse, 
est  incorrectis  malis  operibus  digna  supplicia  reddi 
posse  non  credere.  Quia  ergo  digna  fidei  opera  ser- 
vare  contemnunt,  etiam  fidem  perdunt,  quam  tenere 
videbantur.  Super  quos  bene  per  Prophetam  sub 
Jerusalem  specie  inimicorum  destrnentium  verba 


locus  penes  me^  el  slabis  suprapetram  ^  eum  transeat 
mea  maiesias(Exod,  xxxiii^2i,22) .  £t  post  paululum : 
Auferam  manum  meam  et  videhis  posteriora  mea 
(Ibid.,  23/  Per  locum  quippe  Ecclesia,  per  petram 
Dominus,  per  Moysen  vero  multitudo  piebis  Israeli- 
ticae  figuratur,  quae  Domino  in  terra  praedicante  non 
credidit.  Ipsaergoin  petrastetit,  lerga  Domini  trans- 
euntis  aspiciens,  quia  videlicet  post  passionem 
ascensionemque  dominicam,intrasanctam  Ecclesiam 
deducta,  fidem  Christi  percipere  meruit ;  et  cujus 
praesentiam  non  vidit,  ejus  posteriora  cognovit.  Di- 
catur  ergo  de  his,  quos  intra  sanctam  Ecciesiam  di- 
vina  ultio  invenit  in  iniquitatibus  perdurantes,  dica- 
tur  de  his  qaorum  vitam  Paulas  apostolus  notat. 


«  Qui  conlitentur  se  nosse  Deum,  factis  autem  negant  g  memorantur,  a  quibus  scilicet  dicitur  :  Exinanite, 

{Tit,  i,  i6)  :  Quasi  impios percussU eos  in  loco  viden^ 

iium.  Ibi  quippe  stabant,  ubi  Deum  videre  \ideban- 

tur.  Ibi  tenebras  dilexerunt,  ubi  lumen  veritatis 

aspicitnr.  Et  quamvis  apertos  habuerunt  oculos  in 

fide^  tenuerunt  tamen  eos  clausos  in  opere.   Unde 

bene  et  de  Judaea  dicitur  :  Speculatores  ejus  cceci 

{Isai.  Lvi,  iO),  quia  videlicct  non  videbant  opere 

quod  professione  cemebant.  Unde  etiam  de  Balaam 

scriptum  est :  Qui  cadens  apertos  habet  oculos  {Num, 

XXIV,  16).  Cadens  quippe  in  opere  apertos  tenuit 

oculos  in  contemplatione.  Ita  ergo  hi  etiam  oculos 

aperientes  in  fide,  et  non  videntes  in  opere,  intra 

Ecclesiam  positi  pia  specie,  extra  Ecclesiam  inventi 

sunt  impia  conversatione.  De  quibus  alias  bene  scri- 


exinanite  usqw  ad  fundamentum  in  ea  (Psal.cmxyi, 
1),  Paulus  quippe  ait  :  Fundamenlum  aliudnemopo^ 
testponere  prceter  id  quod  positum  est,  ^  quod  est  C^rt- 
stus  Jesus  (I  Cor.  iii,  ij).  Inimici  ergo  destruentes 
usque  ad  fundamentum  Jerusalem  exinaniunt,quando 
perversi  spiritus  a  corde  fidelium,  destructo  priua 
aedificio  boni  operis,  soliditatem  quoque  exhauriunt 
religionis.  Sicut  enim  supra  fandamentum  fabrica 
sic  super  fidem  opera  construuntur.  Usque  ad  fun- 
damentum  ergo  exinanisse  est  everso  bene  vivendi 
opere  etiam  robur  fidei  dissipasse.  Hinc  etiam  ad 
Judaeam  per  Jeremiam  dicitur  :  Filii  quoque  jVem- 
pheos '  et  Taphneos  constupraverunt  te  usque  ad  verti? 


cem  {Jerem.  ii,  16).  Usque  ad  verticem  quippe  con- 
ptum  est :  Vidi  impios  sepultos,  qui  cum  '  adviverent,  sluprari  est  post  malae  operationis  usum  etiam  in 
tn  loco  sancto  erant,  et  laudahantur  in  civitate  quasi  ^  ipsafidei  sublimitate  corrumpi.  Cum  enim  nequissi- 
justorum  operum  {EccU.  viii,  10).  mj  spiritus  uniuscujusque  animam  in  pravis  operibus 

involvunt,  sed  integritatem  fidei  vitiare  non  possunt, 
quasi  adhuc  inferiora  membra  polluunt,  sed  ad  ver- 
ticem  non  pertingunt.  Quisquis  autem  in  fide  cor- 
rumpitur,  jam  usque  ad  verticem  constupratur.  Ma- 
lignus  enim  spiritus  quasi  ab  inferioribus  membris 
usque  ad  summa  pertingit,  quando  activam  vitam 
poliuens,  castam  celsitudinem  fidei  diffidentiae  mor- 
bo  corrumpit.  Quia  igitur  cuncta  haec  humanis  ocu- 
lis  absconsa  sunt,  sed  divinis  obtutibus  patent,  et 
multi  in  hac  domo  fideisinefide  moriuntur,  dicatur 
recte  :  Quasi  impios  percussit  eos  in  loco  videnUum. 
Piosenim  se  in  Ecclesia  hominibus  ostendunt;  sed 


quast 

802  26.  Multos  falsos  Christianos  Ecclesim  pax 
absetmdiJt,  Quidam  ^x  professione  ChristianoB  religionis 
gloriam  qwgrunt.  —  Multos  enim  peste  propriae  pra- 
vitatis  obsessos  sub  Christiano  nomine  ipsa  tranquil- 
litas  ecclesiasticae  pacis  abscondit.  Quos  tamen  si 
levis  persecutionis  aura  pulsaverit,  mox  extra  aream 
velus  paleas  tollit.  [Vet.  XV.]  Quidam  vero  idcirco 
Christianitatis  vocatione  signantur,  quia  Christi  no- 
mine  sublimiter  exaltato,  pene  omnes  jam  videri  fi- 
deles  aspiciunt;  et  pro  eo  quod  hoc  vocari  aiios  cer- 
nunt,  ipsi  non  videri  fideles  erubescunt,  sed  esse 


neglignnt  quod  dici  gloriantur.  Rem  enim  virtutis 

intimae  ad  decorem  sumunt  visionis  extem»;  etqui  n  ^^i*  divina  judicia  latere  non  possunt  quasi  impu 

ante  supemum  jndicem  nudi  conscienti»  infidelitete     ^eriuntur.  Quibus  hoc  magis  803  ad  supplicii  cu- 


oonsistunt,  ante  humanos  oculos  professione  sancta 
vefbo  tenus  palliantur. 

S7.  Fideks  qui  nequUer  vivunt  seepe  divino  judicio 
fdei  iadiuram  faeiunt.  MuUi  tn  domo  fidei,  sine  fide 
morkmtur.  Jis  vero  fideliumsocietas  in  suppUdi  cumu- 
Um  eedil.— Nonnulli  autem  fidem  medullitus  tenent, 
sed  vivere  fideliter  nullatenus  curant.  Insequuntur 


mulum  crescit,  quod  unusquisque  eomm  inEcclesia 
fidelibus  admistus  veritatem  fidei  sciendo  contemnit ; 
atque  eo  gravior  ultio  sequitur,  quo  per  exempla 
rectorum  etiam  bene  vivendi  eos  scientia  comitatur. 
Quot  enim  eis  modo  recti  ac  fideles  fratres  ostendun- 
tur,totinventurojudiciotestibu8impugnantur.Sciunl 
ergoquodsequi  negligunt.  Undeet  apte  subjungitur : 


*  Yindoc.  et  Pratel.,  cum  transibU.  Baluz.,  cum 
tra$isiet. 

*  Pratel.,  auia  confitentur. 

'  Ita  Mss.  Baluz.,  Colb.,  Pratel..  etc.  In  Vul^fatis, 
adhuc  viverent.  Advivo  idem  signincat  ac  simpliciter 


vivo,  sed  rarius  usurpatur. 

^  Utic.  et  Pratel.,  qui  est  Christus  Jesus. 

B  Yindoc.  et  Norm.,  etTaphnis.  Baluz.  et  Colb., 
et  Tamnis. 


339 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


340 


CAPUT  XI  [Vet,  XV!,  Rec.   XI]. 
Vers.27. — *  Quiqmside  indHstriarecesseruntabeo. 

28.  Peccatum  antifjnorantia.aut  infirmitat^,  aiit  stu- 
dio,  quod  gravius,perpetratur.Aliud  bonum  non  facere, 
■nUud  nec  amare,  aliud  odisse. — Sciendum  quippe  est 
quod  peccatum  tribus  modis  committitur  {De  pcenit., 
dist.  2,  can.  Sciendam).  Nam  aut  ignorantia,  autin- 
firmitate  aut  studio  perpelratur.  Et  gravius  quidem 
inGrmitato  quam  ignorantia,sed  multo  gravius  studio 
quam  inGrmitate  peccatur.  Ignorantia  Paulus  pec- 
cavcrat,  cum  dicebat  :  Qui  prius  fui  blnsphemus,  et 
persecutor,  et  contumeliosus ;  sed  misericordiam  con- 
secutus  Bum.quia  ignorans  feci  inincredulitate  {I  Tim. 
I,  43/  Petrus  vero  inGrmitate  peccavit,  quando  in  eo 
omne  robnr  fidei  quod  Domino  perhibuit  una  vox 
puells  concussit,  et  Deum  quem  corde  tenuit  voce 
denegavit  (Lt/c.  xxii,  57).Sed  quia  infirmitatis  culpa 
vei  ignorantice  eo  facilius  tergitur,  quo  non  studio 
perpetratur,  Paulus  quae  ignoravit  sciendo  correxit, 
et  Petrus  motam  et  quasi  arescentem  jam  radicem 
fidei  lacrymis  rigando  solidavit.  £x  industria  vero 
peccaverant  ii  de  quibns  ipse  magister  dicebat  :  Si 
non  venissem  et  locutus  fuissem  eis,  peccatum  non  ha-- 
berent ;  nuncautem  excusationem  non  habent  de  peccu- 
to  suo  (Joan.  xv,  22).  Et  paulo  post  :  Et  viderunt, 
et  oderunt  me  et  Patrem  meum  (Ibid.,  24/  Aliud  est 
enim  bona  non  facere,  aiiud  bouornm  odisse  docto- 
rem ;  sicut  aliud  est  praecipitatione,  aliud  delibera- 
tione  peccare.  Saepe  enim  peccatum  pra^cipitatione, 
committitur,  quod  tamen  consiiio  et  deliberatione 
damnatur.  Ex  infirmitate  enim  plerumque  solet  ac- 
cidere  amare  bonum,  sed  implere  non  posse.  Ex 
stndio  vero  peccare  est  bonnm  nec  facere  nec  ama- 
re.  Sicut  ergo  nonnunquam  gravius  est  peccatum 
diligere,quam  perpelrare,  ita  nequius  est  odisse  jn- 
stitiam  quam  non  fecisse.  Snnt  ergo  nonnulli  iu  Ec- 
clesia  qui  non  solum  bona  non  faciunt,  sed  etiam 
persequuutur ;  et  quae  ipsi  facere  negligunt,  etiam  in 
aliis  detestantur.  Homm  peccatum  sciiicet  non  ex 
inGrmitate  vel  ignorantia,  sed  ex  solo  stndio  perpe- 
tratur,  quia  videlicet  si  vellent  impiere  bona,  nec 
tamen  possent,  ea  quae  in  senegliguntsaltem  in  aliis 
amarent.  Si  enim  ea  ipsi  vel  solo  voto  appeterent, 
facta  ab  aliis  non  odissent ;  sed  quia  bona  eadem 
audiendo  cognoscunl, '  vivendo  despiciunt,  animad- 
vertendo  perseqnuntur,  recte  dicitnr :  Qui  ex  indu- 
stria  recesserunt  abeo,  Unde  et  apte  snbjungitur  : 

CAPUT  XII. 
Ibid. —  Et  omnes  vias  ejus  intelligere  noluerunt. 

29.  Quam  graviter  delinquant,  qui  sua  ignorantia 
impunitatem  peccandi  qucerunt,  Aliud  est  nescisse, 
aliud  scire  notuisse. — Non  enim  ait  :  Infirmitate  non 
intcllignnt,   sed,  intelligere  nolnerunt,  qnia  saepe 


A  quae  facere  despicinnt,  etiam  scire  contemnnnt.  Qnia 
enim  scriptnm  est  :  Servus  nesciens  voluntatem  cfo- 
mini  sui,  '  et  f(ici*ms  digna  plagis,  vaputabit  paucis ; 
et  servus  sciens  voluntatem  domini  sut,  et  non  faciens 
juxta  eam,  plagis  vapulabit  multis  (Luc.  xii,  47,  48)  : 
impunitatem  peccandi  existimant  remedium  nescicn- 
di.  804 Qni  nimirum  sola superbiae  caligine  tenebre- 
scunt,  atque  ideo  non  discernunt  quia  aliud  est  ne- 
scisse,  aliud  scire  noluisse.  Nescire  enim  ignorantia 
est ;  scire  noluisse,  superbia.  Et  tanto  magis  excn- 
sationem  non  possunt  habere  quia  nesciant,  qnanto 
magis  eis  etiam  nolentibus  opponitnr  quod  cognoscant . 
Unde  per  Salomonem  dicitur :  Numquid  non  sapientia 
clamitat,  et  prudentia  dat  vocem  suam,  in  summisex- 
celsisque  verticibus  super  viam  in  mediis  stans  semitis 

B  (Prov.  VIII,  1,2)  ?  Transire  fortasse  per  viam  vitae  tem- 
poralis  cum  ejus  igaorantia  poteramus,  si  haec  eadcm 
sapientia  in  semitae  angulis  constilisset. 

30.  Vi(B  divinw  sapientiai  per  Incarnationem  omni- 
bus  patent.  ViasDei  intetligere,  quid  sit.  Lumen  intel- 
ligenti(B  humiklas  aperit,superbia  ctaudit.  —  Investi- 
ganda  fuerat,  si  occultari  vohiisset  ^.  Sed  postqnam 
incamationis  snae  mystcria  publice  ostendit,postquam 
humilitatis  exempla  superbientibus  praebuit,  semet- 
ipsam  nobis  quasi  transeuntibus  iu  mediis  semitis 
fixit^  ut  videlicet  in  eam,  qnam  quaerere  nolumus, 
impingamus ;  et  quam  transeuntes  videre  negligimus, 
tangamus  ofiendentes.  Dicatnr  itaque  :  Et  omnes  vias 
ejus  intelligere  noluerunt.  Yia  quippe  est  incarnatae 
sapientiae  omnis  actio  quam  temporaliter  gessit.  Yiae 

Q  ejus  suut  vivendi  ordines,  quos  ad  se  venientibus 
stravit.  Tot  itaque  ad  se  venientibus  vias  praebnit, 
quot  bene  vivendi  exempla  monstravit.  Humililatis 
ejns  vias  Propheta  aspexerat,cum  snspirabat,  dicens : 
In  mandatis  tuis  me  exercebo,  et  considerabo  vuis  tuas 
(PsaL  cxviii,  15).  Hinc  mrsum  de  nnoquoquejusto 
dicitur  qnicnratntper  dominicaexempla  gradiatnr: 
A  Domino  gressus  hominisdiriguntur,etviam  ejuscupit 
nimis  (Psal.  xxxvi,23;.  [Vet.  XVH.]  Quia  ergo  sn- 
perbiquiquehnmilitatis  Dominicae  facta  contemnnnt, 
recte  dicitnr  :  Vias  ejus  inteltigere  noluerunt,  Viffl 
enim  istae  visione  despectae  snnt,  sed  intellectn  reve- 
rendae.  Alind  qnippe  est  in  eis  quod  ceraitnr,  alind 
quod  exspectatnr.  Qnid  enim  in  hac  vita  alind  qnam 
dejcctionem,  sputa,  Indibria,  mortemqneintnentinm 

^  oculis  ostendit?  Sed  per  haec  infima  transitnr  ad 
summa,  per  haec  dedecora  qnae  praecednnt  aeteraa 
nobis  et  gloriosa  pollicentur.  Videmnt  ergo  superbi 
vias  Dei,  sed  intelligerenoluernntqniadnmabiecta* 
quae  in  se  illae  ostendunt  despiciunt,  perdidemnt  isti 
sublimia  quae  promittunt.  Viasitaque  Dei  intelligere 
est  et  humiliter  tolerare  transitoria,  et  perseveranter 
exspectare  mansnra,  nt  exemplo  Domini  coaetema 


*  Utic.  et  al.  Norm.,  hic  et  deinceps,  quia  qmsi 
de  indtistria  ;  auod  etiani  habes  in  vet.  Ed. 

*  Baluz.  et  Colb.,  videndo. 

'  Utic.  et  Pratel.,  et  non  faciens  digna,  ptagis  va- 
pulahit  paucis.  Quae  lectio  non  solum  recedit  a  Vul- 
gata,  sed  etiani  contra  Graecum  textum  pugnat. 

*  Baluz.  et   Colb.,  investigando  fuerat,  si  occutta 


esse  voluissct. 

5  Ita  Ebroic.  et  alii  Norm.,  Yiudoc,  Baluz.,  Col- 
bert.  In  vet.  Ed.  lcgitur  :  qnia  dum  abjecta  quw  in 
se  ille  ostendit,  despiciunt,  perdiderunt  isti  subtimia 
quce  promittuntur.  At.  reccni., perdideruntjustesubli' 
mia  qu(B  promittit. 


341 


MORALIUM  LIB.  XXV.  —  IN  CAPUT  XXXIV  B.  JOB. 


m 


qnaerator  gloria  opprobriistemporalibas  comparata, 
et  non  qood  hic  quisqae  tolerat,  sed  in  id  qaod  ex- 
spectat  intendat.  Ad  haec  ergo  superbi  clausos  oculos 
tenaerunt,  quia  dum  in  gloriapraesentisvitaesuper- 
biuntyhumilitatisDominicae  celsitudinem  non  vide- 
runt.  Lumen  enim  inteiligentiae  humilitasaperit,  su- 
perbia  abscondit.  Nam  secretum  quoddam  pietatis 
est,  et  tanto  minus  ad  illud  animus  pervenit,  quanto 
roagis  inturoescit,  quia  eo  ipso  foras  repellitur,  qno 
insanius  ^  afQatur.  Sequitur : 

CAPUT  XIII  [Rec.  XII], 

Vers.  28.  —  Ut  pervenire  facerent  ad  eum  clamo» 
rem  egeni,  et  audiret  vocem  pauperum. 

31.  Clamor  pauperum  ad  Deum  quando  perveniat, 
Fictus  estpastor  qui  prcedicatione  neglecta,  curis  scecu- 
laribus  occupatur.  Confessionisnecessitas. — Cum  enim 
isti  superbiunt,  clamant  ad  Deuro  hi '  qui  ab  ipsis 
superbientibus  opprimuntur.  Vel  certe  idcirco  dicitur 
quod  ad  Deum  fecerunt  clamorem  pauperum  806 
pervenire,  quia  istis  cadentibus,  in  eorum  locum 
paaperes,   id   est  spiritu  humiles  subrogantur.  Et 
qoia  hoc  eorum  casu  factum  est,  ipsi  fecisse  refe- 
runtur,  eo  videlicet  iocutionis  genere,  quo  pugnare 
castra  dicimns,  quia  pugnatur  ex  illis.    Vel  certe 
quia  cuncta  quae  superius  dicta  sunt  referri  etiam  ad 
rectores  ecclesiasticos  possunt,  qui   relicto  praedi- 
cationis  studio,  sub  occasione  regiminis,  terrenis  ne- 
gotiis  involvuntur,  apte  subjungitur:  Ut  pervenire 
facerent  ad  eum  clamorem  egeni,  et  audiret  vocem 
pauperum ;  quianimiruro  dum  ipsi  curis  saecularibus 
occupati  praedicationis  officium  desernnt,   gregem 
subditum  in  querelarum  prorumpere  clamorero  com- 
pellnnt,  ut  quasi  jure  unusquisque  subjectus  devita 
ficti  pastoris  immurmuret,  cur  teneatmagistri  locum^ 
qui  non  exercet  officium.  Quamvis  fortasse  melius 
per  taroorem  potentium  superbia  Judaeorum,  et  per 
clamorem  paaperum  desideria  gentiuro  figurantur, 
sicat,  attestante  Veritate,  per  epulantem  splendide 
divitem  Judaicus  populus  designatur ;  copiam  scili- 
cet  legis  non  ad  necessitatero  salutis,  sed  ad  poro- 
pam  elationis  assuroens^  atque  in  praeceptoruro  ver- 
bis  non  semetipsum  ordinate  reficiens,  sed  jactanter 
ostendens ;  et  per  vulneratum  Lazarum^  qui  interpre- 
tatur  adjutos,  formapopuli  gentilisexprimitur,quem 
divinnm  adjutorium  tanto  magis  erigit,  quanto  roi- 
nos  de  soaram  viriuro  facultate  confidit.  Qui  paa- 
per  et  plenas  vulneribus  esse  describitur,  quia  gen- 
tilitas  corde  huroilis  peccatoruro  suoruro  aperuit 
cohfessiones.  Naro  sicut  in  vnlnere  ab  inlemis  tra- 
hitar  viros  in  cute,  ita  in  confessione  peccati,  duro 
in  poblicam  secreta  panduntur,  quasi  roali  huroo- 
res  a  visceribus  intirois  foras  proruropunt.  Illis  ergo 
peccantibus,  pauperuro  clnroor  auditur,  quia  duro 
Jud^i  contra  Deuro  saperbiunt,  ad  Deuro  vota  gen- 
tiliom  pervenerunt.  Unde  et  roox  haec  ipsa  imroensa 
ac  profanda  judieia  perhorrescens^  non  ea  curat  ra- 


A  tione  discutere,  sed  admiratione  venerari,  atqne 
ait: 

CAPUT  XIV  [Rec.  XIII]. 
Vers.  29.  —  Ipso  enim  concedente  pacem,  quis  est 
qui  condemnet  ?  ex  quo  ahsconderit  vultum  suum,  qui$ 
est  qui  contempletur  eum  ? 

32.  Cur  unus  vocetur  et  trahatur,  alter  repellatur, 
nemo  discutiat, — Nemo  ergo  discutiat  cur,  stante  Ja- 
daico  populo^  dudum  in  infidelitate  gentilitas  jacuit; 
et  cur,  ad  finem  gentilitate  surgente,  judaicum  po- 
pulum  3  infidelitatis  culpaprostravit.  Nemo  discutiat 
cur  alius  trahatur  ex  dono,  alius  repellatur  ex  roe- 
rito.  Si  enim  gentilitatem  miraris  assuroptam,  Ipso 
concedente  pacem,  quis  est  qui  condhnnet  ?  Si  Judaeam 
obstupescis  perditaro,^x  quo  absconderit  vultum  suum, 

g  quis  est  quicontempletur  eum  ?  Itaque  consilium  sum- 
mae  et  occultae  virtutis  satisfactio  fit  apertae  rationis. 
Unde  et  in  Evangelio  Dominus,  curo  de  hujus  rei 
causa  loqueretur,  ait :  Confiteor  tibi,  Pater  Domine 
casli  et  terrce,  quia  abscondisti  fuec  a  sapientibus  etprU' 
dentibus,  etrevelastieaparvulis,  Ita,  Pater  {Matth.  xi, 
25,  26).  Atque  roox  tanquaro  rationero  quarodaro  ab- 
sconsionis  ac  reveIationisadjungens,ait:  Quiasic  fuit 
phcitum  ante  te.  Quibus  niroiruro  verbis  exeropla  ha- 
militatisaccipimus,  ne  temere  discutere  supernacon- 
silia  de  alioruro  vocatione,alioruro  vero  repulsione 
praesuroarous.  Curo  eniro  intulisset  utruroque,  non 
roox  rationero  reddidit,  sed  sic  Deo  placituro  dixit, 
806  hoc  videlicet  ostendens,  quia  injustum  esse  non 
potest  quod  placuit  justo.  Unde  etin  vinea  laboran- 

r  tibus  mercedero  reddens,  curo  quosdaro  operarios 
inaequales  in  opere  aequaret  in  praeroio,  et  plus  in 
roercede  quaereretqui  labori  aroplius  insudasset,  ait: 
Nonne  ex  denario  convenisti  mecum  ?  Volo  autem  e% 
huic  novisstmo  dare  sicut  ettibi;annon  licet  mihi  quod 
volo  facere  {Matth,  xx,  13-15)?  In  cunctis  ergo^  quas 
exterius  disponuntur,  aperta  causa  rationis  est  occul- 
tae  justitiavoluntatis.  Dicatur  itaque  :  Ipsoenim  con^ 
cedente  pacem,  quis  est  qui  condemnet  ?  ex  quo  ab^ 
sconderit  vultum  suum,  quis  est  qui  contempletur  eumf 
[  Vet,  XIX.]  Et  quia  sic  roinima  sicut  maxiroa,sic  sin- 
gula  Dens  judicat  sicut  cancta,  apte  sabjungitur:  . 

CAPUT  XV. 
Ibid. — Et  super  gentem,  et  super  omnes  homines. 

33.  Deus  minimis  providet  ut  maximis;  et  singulis 
ut  universis.  — Ac  si  aperte  adrooneamar  intendere, 

^  qnia  hocjudicium,  quod  superanam  gentem  descri- 
bitur,  etiam  super  omnes  homines  invisibili  exami- 
natione  celebratur,  ut  alius  eligatur,  alius  repellatur 
occulte,  sed  nallus  injuste.  Hoc  ergo  quod  in  maxi- 
mis  fieri  cemimus,  etiam  in  nobis  singulis  caate  ti- 
roearous.  Sic  eniro  intenduntur  divina  judicia  super 
unaro  animam,  sicut  super  unaro  urbem ;  sic  saper 
unam  urbem,  sicut  super  unam  gentem ;  sic  super 
unam  gentem,  sicnt  super  nniversam  generis  hamani 
roultitudinero ;  qaia  et  sic  intendit  Dominus  singulis, 


'  Longip.  et  Pratel.,  aliique  Norm.,  inftatur. 

'  Pratel.,  qui  ipsis  superbientibus. 

'  Pratel.  et  nonnulii  Norm.,  in  infidelitatis  culpa. 


*  Vindoc.,  Ebroic.  etalii  Norro.,  qwB  exterius  ex- 
ponuntur. 


343 


SANCTI  GREGORU  MAGNI 


344 


ac  si  vacet  a  cimctis ;  et  sic  simul  intendit  omnibus,  A 
ac  si  vaceta  singulis.  Qui  enim  omniaadministrando 
implet,  regit  implendo;  nec  universis  deest,  cum 
dispbnit  unum  ;  nec  uni  deest,  *  cum  disponit 
universos,  cuncta  scilicet  naturae  suae  polentia  quie- 
tus  operatur.  Quid  ergo  mirum  quia  non  angustatur 
intentus,  qui  operatur  quietus  ?  Dicatur  itaque  quia 
hoc  sublile  judicium  exercet  et  super  gentem,  et  su- 
per  omnes  homines.  [Rec,  XIV. \  Quia  igitur  de  spe- 
cie  *  transivit  ad  genus,  nunc  de  genere  se  convertit 
ad  speciem,  etquidJudseapropriemereatur,ostendit 
dicens : 

CAPUT  XVI  [Vet.  XX]. 

Vers.  30.  —  Qui  regnare  fcLcithominem  hypocritam 
propter  peccata  populi, 

34.  Qui  malis  prcelatis  subjacent,  id  stue  culpce  tri'  ^ 
Jmaut.  Propter  peccatapopulorum  regnaturus est  Anti" 
christus,  —  Verum  namque  regem  super  se  Judsea 
regnare  noluit,  et  idcirco  exigentibus  meritis  hypo- 
oritam  accepit,  sicut  ipsa  quoque  Veritas  in  Evange- 
lio  dicit :  Ego  veni  in  nomine  Patris  mei,  etnon  acce- 
pistis  me ;  si  alius  venerit  in  nomine  suo,  illum  acci- 
pietis  (Joan.  v,  43).  Etsicut  Paulukait:  Pro  eo  quod 
charilatem  veritatis  7ion  receperunt,  ut  salci  fierent, 
ideo  mittet  illis  Deus  operationem  erroris,  ut  credant 
mendacio  (II  Thess.  ii,  10).  In  eo  ergo  quod  dicitur : 
Qui  regnare  facit  hominem  hypocritam  propter  peccata 
populij  potest  ipsum  omnium  hypocritarum  caput 
Antichristus  designari. '  Seductor  quippe  ille  tunc 
sanctitatem  simulat,  ut  ad  iniquitatem  trahat.  Sed 
propter  peccata  populi  regnare  permittitur,  quia  ni-  p 
mirum  tunc  ipsi  sub  illius  regimine  praeordinantur, 
qui  ejus  dominio  digniante  saecula  praescinntur,  qui 
peccatis  subsequentibus  exigunt,  ut  sub  illo  ^  judiciis 
praecurrentibus  disponantur.  Quod  ergo  tunc  Anti- 
christus  super  impios  regnat,uon  est  ex  in  justitia  ju- 
dicantis,  sed  ex  culpa  patientis ;  quamvis  plerique  et 
principatumillius  non  viderunt,  et  tamen  ejusprin- 
cipatui  peccatorum  suorum  conditione  deserviunt, 
quia  et  quem  dominantem  sibi  minime  conspiciunt, 
eum  proculdubio  perverse  vivendo  venerantur.  An- 
non  807  ejus  membra  sunt,  qui  per  affectatae  san- 
ctitatis  speciem  appetunt  videri  quod  non  sunt  ?  Ille 
namque  principaliter  hypocrisim  sumit,  qui  cum  sit 
damnatus  homo,  ^  et  neciuam  spiritus,  Deum  se  esse 
mentitur.  Sed  proculdubio  ex  ejus  nunc  corpore 
prodeunt,  qui  iniquitates  suas  sub  tegmine  sacri  ho- 
noris  abscondunt,  ut  professione  videri  appetant, 
quod  esse  operibus  recusant.  Quia  enim  scriptum 
est :  Omnis  qui  facit  peccatum,  servus  est  peccati, 
^qoanto  nunc  liberiusperagunt  perversa  quae  volunt, 
tantoejusservitio  obnixius  obligantur(/oan.viii,34). 


Sed  nullus,  qui  talem  rectorem  patitur,  eum  quem 
patitur  accusel,  quia  nimirum  suifuit  meriti  perversi 
rectoris  subjacere  ditioni.  Culpam  ergo  proprii  ma- 
gis,  accuset  operis  quam  injustitiam  gubernantis. 
Scriptum  namque  est :  Dabo  tibi  reges  in  furore  meo 
(OsecB  XIII,  11).  Quidergo  illos  nobis  praeesse  despi- 
cimus,  quorumsurer  nosregiminaexDomini  furore 
suscipimus?  Si  igitur  irascente  Deo  secundum  nostra 
merita  rectores  accipimus,  in  illorum  actione  ^  col- 
ligimus,quid  ex  nostraaestimatione  pensemus.Quam- 
vis  plerumque  etelecti  subjaceant  reprobis.  Unde  et 
diu  David  Saulem  pertulit  (i  Reg.  xviii,  11) ;  sed 
subsequente  culpa  adulterii  proditur,  quia  dignus 
tunc  fuit  qui  tanta  praepositi  asperitate  premeretur. 

35.  Ob  delicta  gregis  aliquando  bonus  pastor  perver- 
titur.  —  Sic  ergo  secundum  merita  subditorum  tri- 
buuntur  personae  regentium,  ut  saepe  qui  videntur 
boni,  accepto  mox  regimine  permutentur ;  sicut  Scri- 
ptura  sacra  de  eodem  Saule  intulit,  quia  cor  cum 
dignitate  mutavit.  Unde  scriptum  est:  Cum  esses 
pai^ulus  in  oculis  tuis,  caput  te  constitui  in  tribubus 
Israel  (I  Reg.  xv,  17).  Sic  pro  qualitatibus  subdito- 
rum  disponuntur  actaregentium,  ut  saepe  ^  pro  malo 
gregis  etiam  vere  boni  delinquat  vita  pastoris.  Ille 
enim,Deo  attestante,  laudatus,  ille  supernorum  my- 
steriorum  conscius  David  propheta,  tumore  repenti- 
nae  elationis  inflatus,  populum  numerando  peccavit, 
et  tamen  vindictam  populus,  David  peccante,  susce- 
pit  (//  Reg,  xxiv,15).  Cur  hoc?  quia  videlicet  secun- 
dum  meritum  plebiumdisponuntur  cordarectorum. 
Justus  vero  judex  peccantis  vitium  ex  ipsorum 
animadversione  corripuit,  ex  quorum  causa  peccavit. 
Sed  quia  ipso  scilicet  sua  voluntate  superbiens,  a 
culpa  alienus  non  fuit,  vindictam  culpae  etiam  ipse 
suscepit.  Nam  ira  saeviens,  quae  corporaliter  populum 
percnlit,  rectorem  quoque  populi  intimo  cordis  do- 
lore  prostravit.  Certum  vero  estquod  ita  sibi  invicem 
et  rectorum  merita  connectantur  et  plebium,  et  saepe 
ex  culpa  pastorumdeteriorfiat  vita  plebium,  et  saepe 
ex  plebium  merito  mutetur  vita  pastorum. 

[Vet,  XXI,]  36.  Subditi  prcelatos  etiam  malos  Uh- 
lerent,  si  salvafidepossint.  Humilitas  recti  mag^stra. — 
Sed  quiarectores  habent  judicem  suum,  magnacau- 
tela  subditoriim  est  non  temere  vitam  judicare  re- 
gentium.  Neque  enim  frustra  per  semetipsum  Do- 
minus  aes  nummulariorum  fudit,  et  cathedras  ven- 
dentium  columbas  evertit  {Matth.  xxi,  12) ;  nimirum 
significans  quia  per  magistros  quidem  vit&m  judicat 
plebium,  sed  per  semetipsum  facta  examinat  magi- 
strorum.  Quamvis  etiam  subditorum  vitia,  808  quas 
a  magistris  modo  vel  dissimulantur  judicari,  vel  ne- 
queunt^ejus  procul  dubiojudicio  reservantur.  Igitur 


*  Pratel.,  cum  disponit  universum.  In  Baluz.  et 
Colb.  legitur,  necuniverso  deest.,,cum  disponit  uni- 
versum. 

*  In  Turon.,  transittir  ad  genus, 
'  InTuron.,  deest  seductor. 

^   Baluz.,  indidis, 

*  Edit.  Rom.  Sixti  V,  et  nequaquam  spiritus,  Ita 
quoque  Gilot.,  qui  tamen  in  margine  pro  varia  lect. 


annotavit,  et  nequam  Spiritus.  Sic  le^itur  in  quln- 
que  Mss.  Anglic.  et  nostris,  necnon  m  Edit.  Basil. 
1503. 

^  Gussanv.,  quantonon  liberius,  reluctantibus  Mss. 
et  al.  Vulgatis. 

'  Turon.,  Vindoc,  Norm.,  legimus. 

•  Vindoc,  Ebroic,  aliique  Norm.,  pro  merito 
gregis. 


345 


MORALIUM  LIB.  XXV.  -  IN  CAPUT  XXXIV  B.  JOB. 


346 


dum  salva  fide  res  agitur,  virtutis  est  raeritum,  si 
quidquid  prioris  est  toleratur.  Debet  tamen  humili- 
ter  suggeri,  si  fortasse  valeat  quod  displicet  emendari . 
Sed  curandum  summopere  est  ne  in  superbiam  tran- 
seat  justitisB  inordinata  defensio.  ne  dum  rectitudo 
incaute  diligitur,  ipsa  magistra  rectitudinis  humili- 
tas  '  amittatur ;  ne  eum  sibi  praeesse  quisque  despi- 
ciat,  quem  fortasse  contingit  ut  in  aliqua  actione  re- 
prehendat.  Contra  hunc  tumorem  superbiae,  subdito- 
rum  mens  ad  custodiam  humilitalis  edomatur,  si 
infirmitas  propria  incessanter  attenditur.  Nam  vires 
nostras  veraciter  examinare  negligimus;  et  quia  de 
nobis  fortiora  credimus,  idcirco  eos  qui  nobis  praelati 
sunt  districte  judicamus.  Quo  enim  nosnietipsos  mi- 
nus  agnoscimus,  eo  illos  quos  reprehendere  nitimur 
plus  videmus.  '  Singula  haec  mala  sunt,  quae  saepe 
a  subditis  in  praelatos,  sa^pe  a  praelatis  in  subditos 
committuntur,  quia  et  omnes  subditoshi  qui  praesunt 
minns  qnam  ipsi  sunt  sapientes  arbitrantur,  et  rur- 
sum  qui  subjecti  sunt  rectorum  suorum  actiones  ju- 
dicant,  et  si  ipsos '  regimen  habere  contingeret,  se 
potuisse  agere  melius  putant.  Unde  plerumque  fit  ut 
et  rectores  minus  prudenter  ea  quae  agenda  sunt  vi- 
deant,  quia  eorum  oculos  ipsa  nebula  elationis  obscu- 
rat;  etnonnunquam  isqui  subjectusest  hoccum  prae- 
latusfueritfaciat,  quoddudum  fieri  subjectus  argue- 
bat ;  et  pro  eo  quod  illa  quae  judicaverat  perpetrat, 
saltem  quiajudicaviterubescat.  Igitursicut  praelatis 
curandum  est  neeorumcorda  aestimatione  singularis 
sapientiae  iocussuperior  extoiIat,ita  subjectis  provi- 
dendum  est  ne  sibi  rectorum  facta  displiceant. 

[VeL  XXII.]  37.  Pastoresmali  honorandi,  non  imi- 
tcmdi. — Si  autem  magistrorum  vitajure  reprehendi- 
tnr,  oportet  ut  eos  subditi,  etiam  cum  displicent,^  ve- 
nerentur.  [Rec.  XV.]  Sed  hoc  estsolerter  intuendum, 
ne  aut  quem  venerari  necesse  est,  imitari  appetas, 
aut  quem  imitari  despicis,  venerari  contemnas.  Sub- 
tiiis  etenim  via  tenenda  est  rectitudinis  et  humilita- 
tis,  ut  sic  reprehensibilia  magistrorum  facta  dispi- 
eant,  quatenus  subditorum  mens  a  servanda  magis- 
terii  reverentia  non  recedat.  Quod  bene  in  Noe  de- 
briato  exprimitur,  cujus  nudata '  verecundiora  boni 
filii  aversi  veniendo  texerunt  {Genes.  ix,  23).  Aver- 
sari  quippe  dicimur  quod  reprobamus.Quid  est  ergo 
quod  filii  verecunda  patris  superjecto  dorsis  paliio 
aversi  venientes  operiunt,  nisi  quod  bonis  ^Ubditis 
sic  praBpositorum  suorum  mala  displicent,  ut  tamen 
haec  ab  aliis  occultent?  Operimentum  aversi  deferunt, 

*  Longip.,  immuktur.    Baluz.,  corrunte,  ametur. 

*  Vaigati,  communia  hcec  mala  sunt.  Nostram  le- 
ctionem  continent  Mss.  Vindoc.,  Turon.,  Ebroic. 
aliique  Norm.  ad  quam  praeferendam  potissimum  nos 
impellit,  quod  vix  communia,  si  prius  lecta  fuisset 
haec  vox,  mutari  potuisset  in  sir^ula  ;  prior  enim 
aptior  videtur  jposteriore.Sciolusitaquenon  probans 
stn^la  hcec  mam  sunt  (fortasse  quod  non  intelligeret) 
scribendum  putavit  c  ommuniaMBc  mala  sunt.  Optima 
tamen  est  prior  lectio,  qua  significatur  singuforum 
esse  vitia  quae  Gregorius  insectatur.  In  Baluz.  et  Colb. 
nihilominus  exstat  communia  hcec  mala  sunt. 

*  Vindoc.,  £broic.  et  alii  Norm.,  regimen  tenere, 
Baluz.  et  Coib.,  regiminis  curam  gerere. 


A  quia  judicantes  factum,  et  venerantes  magisterium, 
nolunt  videre  quod  tegunt. 

[Rec.  XVI.]  ^S.Pastores  temporalibus  vacantes  con^ 
lemnere,  est  Deum  accusare.  Potestas  regiminis  minis* 
trarinon  potest  sine  studio  curce  temporalis.  —  Sunt 
vero  nonnulli  qui  siparum  quid  de  spiritali  conver- 
satione  inchoant,  cura  rectoressuosleraporaliaagere 
et  terrena  considerant,  raox  ordinem  supernae  dispo- 
sitionis  accusant,quod  nequaquam  bene  ad  regendum 
praelati  sint,  per  quos « conversationis  infimae  exem- 
pla  monslrantur.  Sed  hi  nirairum  dum  temperare  se 
a  rectorum  suorum  809  reprehensione  negligunt, 
culpae  suae  exigentibus  meritis,  usque  ad  reprehen- 
sionem  conditoris  ^  excedunt :  cujus  profecto  dispen- 
satio  inde  ab  humilibus  rectior  agnoScitur,  unde  ab 

g  eiatis*  nonrectajudicalur.  Quia  enim  potestas  regi- 
minis  ministrari  non  potest  sine  studio  curae  tempo- 
ralis,  aliquando  omnipotens  Deus  mira  dispensatione 
pietatis,  ut  tenerae  spiritalium  mentes  a  terrena  cnra 
disjunctae  sint,  onus  regiminis  duris  ac  laboriosis 
cordibus  injungit,  ut  tanto  illae  ab  hoc  mundosecu- 
rius  lateant,  quanto  haec  in  terrenis  sollicitudinibus 
libenter  elaborant.  In  exhibitione  quippe  suscepti 
oneris  pro  ipsis  quoque  utilitatibus  subditorum '  du- 
rae  viae  sunt  mundanae  servitutis. 

39.  Quantum  debeamus  iis  qui  a  temporalium  cura, 
ipsis  vacando,  nos  liberant. — Et  saepe,  ut  dictum  est, 
misericors  Deus  quo  suos  tenere  diligit,  eo  illos  sol- 
licite  ab  extemis  actionibus  abscondit.  Nam  et  ple- 
rumque  paterfamilias  ad  eum  laborem  servos  dirigit, 

p  a  *^  quo  subtiles  filios  suspendit ;  et  inde  filii  sine 
vexatione  decori  sunt,  unde  servi  in  pulvere  faedan- 
tur.  Quod  quam  recte  in  Ecclesia  divinitus  agitur, 
ipsa  tabernaculi  constructione  signatur.  Ad  Moysen 
quippe  divina  voce  praecipitur  ut  ad  tegenda  inte- 
rius  sancta  sanctorum  ex  bysso,  cocco  atque  hya- 
cintho  vela  texantur,  jussumque  estut  ad  protegen- 
dum  tabernaculum,  vela  cilicina  et  pelles  extende- 
ret,  quae  nimirum  vel  pluvias,  vel  ventos,  vel  pulve- 
rem  tolerarent  (Exod.  xxvi,  1).  Quidergoper  pelles 
et  cilicia,  quibus  tabernaculum  tegitur,  nisi  grossas 
hominum  mentes  accipimus,  quae  aliquando  in  Ec- 
clesia  occulto  Dei  judicio,  quamvis  durae  sint,  prae- 
feruntur  ?  Quse  quia  servire  curis  temporalibus  non 
timent,  oportet  ut  tentationum  ventos  et  pluvias  de 
hujus  mundi  contrarietatibus  portent.  Quid  vero  per 
hyacinthum,  coccum,  byssumque  signatur,  nisi  san- 
ctorum  vita  tenera,  sed  clara  ?  Quae  dum  caute  in 

*  Post  haec  verba  in  Baluz.  legitur  explicit  lib,  xxv. 
Nec  lib.  XXVI  incipit  nisiab  hisverbis:  nunquidate 
Deus  expeiit,  etc. 

*  Ita  Colb.,  Turon.  et  Norm.  Edit.  vet.,  verecun-' 
dia;  Recent.,  veremnda,  Ed.  tamen  Paris.  1495  ha- 
bet  verecundiora, 

*  Veteres  Edit.,  conversationis  injimue. 
'  Turon.,  exeuni. 

*  Gussanv.,  aliique  Ed.,  nonrecte  judicatur. 
^  Editi  recent.,  durce  vitce  sunt.  Aliam  lectionem, 

Zuam  anteponimus,habent  Mss.  Tur.,Vindoc.,  Colb. , 
ongip.,  Ebroic.,aIiiqueNorman.,  necnon  vet.  Ed. 
*o  lu  Vindoc.,Turon.,  Colb.,  Pratel.  et  aliiNorm. 
Recent.  Editi,  a  quo  subtilius  filios. 


D 


347 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


348 


Ubernaculo  sub  ciliciis  et  pellibus  absconditur,  sua 
ei  integra  pulchritudo  servatur.  Ut  enim  in  interio- 
ribus  tabernaculi  byssus  fulgeat,  coccus  coruscet, 
hyacinthus  cajruleo  colore  resplendeat,  desuper  pel- 
les  et  cilicia  imbres,  ventos  et  pulverem  portant. 
Qui  igitur  magnis  virtutibus  in  sancts  Ecclesiae  sinu 
proficiunt,  pr»positorum  suorum  vitam  despicere 
non  debent,  cum  vacare  eos  rebus  exterioribus  vi- 
dent,  quiahocquod  ipsi  securi  intima  penetrant,  ex 
illorum  adjumento  est  qui  conlra  procellas  hujus 
saeculi  exterius  laborant.  Quam  enim  candoris  sui 
gratiam  retineret,  si  byssum  pluvia  tangeret  ?  Aut 
quid  fulgoris  atque  claritatis  coccus  vel  hyacinthus 
ostenderet,  si  haec  susceptus  pulvis  foedaret?Sil  er- 
go  desuper  textura  cilicii  fortis  ad  pulverem,  sit  infe- 
rius  color  hyacinthinus  aptus  ad  decorem.  Ornent 
Ecclesiam~  qui  solis  rebus  spiritalibus  vacant,  tegant 
Ecclesiam,  quos  et  labor  rerum  corporalium  non 
gravat.  Nequaquam  ergo  contra  rectorem  suum  ex- 
teriora  810  agentem  murmuret  is  qui  intra  Eccle- 
sia^  sanctam  jam  spirilaliter  fuiget.  Si  enim  tu  sc- 
cure  interius  ut  coccus  rutilas,  cilicium  quo  prote- 
geris  cur  accusas  ? 

[Vet.  XXIII.]  40.  Prava  prcelatorum exempla  Deus 
ordinai  in  pcenam  superhorum  subditorum,  Dum  ma" 
ledicere  videntur  prophetw,  prcedicunt.  —  Sed  a  qui- 
busdam  ^  quaeritur  quia  dum  saltem  pro  utilitate 
subditorum  rectores  nimium  temporalibus  curis  in- 
servienl,  plerique  in  Ecclesia  eorum  exemplo  dete- 
rescunt.  Quod  verum  valde  esse  quis  abneget,  cum 
curari  a  pastoribus  terrena  quam  coelestia  sollicitius 
videt?  Sed  neque  haec  injusta  sunt,  si,  ut  superius 
diximus,  res  praesidentiumjuxtasubditorum  merita 
disponuntur.  Occulte  namque  et  sponte  perpetratae 
culpae  exigunt  ut  prava  et  a  pastoribus  exempla  prae- 
beantur,  quatenus  justo  judicio  is  quide  via  Dei  sa- 
perbus  exorbitat,  in  via  qua  graditur  etiam  per  du- 
catum  pastoris  offendat.  Unde  per  prophets^m  quoque 

*  Fortasse  legendum  queritur,  passive  sumptum  :. 
frequenter  Gregorius  hoc  modo  nsurpat  verba  depo- 
nentia,  qualia  ineditari,  initio  lib.  xx ;  intueri,  lib. 
XXI,  num.  35.  Itaque  hic  a  quihusdam  queritur,  sic 


A  praenuntianlis  studio  dicitur,nonmaIedicentis  voto: 
Obscurentur  oculi  eorum,  ne  videant,  et  dorsum  eo- 
rum  semper  incurva  (Psal.  lxviii,  24).  Ac  si  dicat : 
Qui  humanae  vitae  actionibus  quasi  praevidendis  iti- 
neribus  praesunt,  veritatislucem  non  habeant,  ut  et 
qui  sequuntur  subdili,  iniquitatum  suarum  oneribus 
incurvati,  omnemstatum  rectitudinisamittant.  Quod 
factum  procul  dubio  in  Judaea  novimus,cum  in  ipso 
nostri  Redemptoris  ^adventu  pharisaeorum  turba  at- 
que  sacerdotum  a  veroluminementisoculosclausit, 
et  per  praepositorum  exempla  gradiens  in  infidelita- 
tis  tenebris  populus  erravit. 

41.  Quo  sensu  Deus  faciat  regnare  hypocritam.  — 
Sed  quaeri  rationabiliter  potest  quomodo  hoc  in  loco 
dicitur  quod  regnare  hypocritam  Dominus  facit,cum 

g  de  hac  re  specialiter  per  prophetam  conqueritur,  di- 
cens :  Ipsi  regnaverunt,  et  non  ex  me  ;  principes  ex- 
stiterunty  et  non  cognovi  (Osea  yiii,  4).  Quis  enim 
recte  sentiensdicatquiafacit  Dominus  quod  minime 
eognoscit?  Sed  quia  scirc  Dei  approbare  est,  nescire 
reprobare  ;  unde  quibusdam  quos  reprobat  dicit  : 
Nescio  vos  unde  sitis,  discedite  a  me,  omnes  operarii 
iniquitatis  (Luc.  xiii,  27) ;  et  a'iquando  facere  Dei 
est  idquodfieriprohibet,irascendo  permittere;  unde 
et  regis  ./Egypti  cor  se  obdurare  asseruit  (Exod.  iv, 
21),  quia  videlicet  obdurari  permisit ;  miro  modo 
hypocritas  Dominus  et  regnare  facit  et  nescit  :  facit 
sinendo,  nescit  reprobando.  Unde  necesse  est  ut  ad 
omne  quod  in  hac  vita^concupiscitur  prius  voluntas 
interna  requiratur.  Quam  cum  humani  cordis  auris 

n  percipere  appetit,  sciat  quia  haec  non  verbis,  sed  re- 
bus  sonat.  Locus  ergo  regiminis  cum  regendus  of- 
fertur,  in  se  prius  necesse  est  ut  quisque  discutiat, 
si  loco  vita  congruit,  si  ab  honore  actio  non  dissen- 
tit,  ne  justus  omnium  rector  eo  post  in  tribalatione 
preces  non  audiat,  quod  ipsa  quoque  ejus,  de  quo 
tribulatio  oritur,  exordia  honoris  ignorat. 


forsitan  intelligendum,  quidam  queruntur. 
^  Longip.,  aspectu, 
^  Turon.,  respicitur. 


LIBER    VIGESIMUS'  SEXTUS. 

Exponit  sanctus  Doclor  septem  ultimos  versus  cap.  xxxiv,  et  caput  xxxv  ex  integro^  cum 
uno  et  viginti  prioribus  versibus  cap.  xxxvi .  Ubi  latissime  in  se^isus  tum  allegoricos  tum 
morales  excurrit. 


CAPUT  PRIMUM. 
1.  811  FicUB  ac  verce  humilitatis  indicia, — In  lo- 
cationibus  suis  hoc  arrogantes  viri  habere  inter  alia 
proprium  solent,  quod  ab  auditoribas  suis  ne  quid 
fortasse  inordinatum  dixerint  tunc  requirunt,  cum 
se  laudabiliter  aliquid  dixisse  cognoscunt.  Haec  vi- 
delicet  faciunt,  non  quod  de  dictis  suis  ambigant 


D  sed  quod  ab  audientium  judicio  favores  qaaerant 
Nam  inveniri  facile  poteritquoanimopercanctantar, 
si  qaisquam  cum  eorum  bona  laudat,  etiam  maU 
reprehendat.  Certum  quippe  est  quia  sicut  inflantor 
laudibas,  ita  correptionibus  inflammantur ; '  et  cum 
a  qaolibet  se  vel  juste  reprehendi  conspiciunt,  mox 
in  malis  suis  fomitem  defensionis  exquirunt.  Quo* 


^  In  Ed.,  et  a  quolibet  se  vel  juste  reprehendi  despiciunt,  Nostram  lectionem  longe  meliorem  suppedita- 
rant  Mss.  Yindoc.,  Ebroic,  oliique  Norm. 


m 


MORALIUM  LIB.  XXVI.  -  IN  CAPUT  XXXIV  B.  JOB. 


m 


modo  ergo  debonis  suis  huraililer  ambigunt,qui  mala  A     3.  Sancii  humanum  judicium  non  metuunt  sed  di- 


sua  defendere  etiam  perverse  moliuntur  ?  Ille  est 
enim  vere  huraiiis  in  bonis,  qui  non  est  defensor  in 
malis.  Nam  qui  de  malis  suis  arguitur,  et  contra 
verba  arguenlis  accenditur,  quando  de  bonis  suis 
quasi  humilitertitubat,  per  humilitatis  vocem  omari 
appetit,  non  doceri.  Eliu  itaque  vitam  arrogantium 
signans,  postquam  multainlernaetsublimia  intulit, 
ecce  in  verbis  formam  humilitatis  assumit,  et  dequi- 
tate  proposita,  sub  quadam  discipulatus  imagine 
beatum  Job  ailoquitur  dicens  : 

CAPUT  II. 

Cap.  XXXIV,  Vbrs.  3i,  32.  —  *  Quia  ego  locutus 
sum  ad  Deum,  te  quoque  *  non  prohibebo.  Si  erravi, 
tu  doce  me,;  si  iniquitatem  locutus  sum,  ultra  non 
addam. 

2.  Humilitatis  larva  cito  abjicitur.  —  Sicut  sajpe 
contingit  ut  bona  loquantur  et  mali,  multa  Eliu  for- 
tiapanlo  superius  se  dixisse  nieminerat,  et  securus 
idcirco  ne  fortasse  erraverit  requirebat.  Neque  enim 
requireret,  si  se  errasse  credidisset.  Est  namque,  ut 
dlxi,  propria  arrogantium  fraus  ut  tunc  de  errore 
requirere  studeant,  quando  se  noverint  non  errasse. 
Qui  rursum  requirere  vel  argui  de  errore  despiciunt, 
si  quando  se  errasse  veraciter  praecognoscunt.  Non 
enim  esse,  sed  videri  humiles  appetunt ;  et  tunc  re- 
quirendo  speciera  humilitatis  assumunt,  quando  de 
ipsa  magis  requisitione  laudantur.  Sed  quia  omnino 
difficile  est  ut  elatio  quae  regnat  in  corde  non  erum- 
pat  in  voce  ;  auditores  arrogantium  si  eorum  dicta 


vinum,  ad  quod  etiam  provocare   simulant  mali.  — 
Ac  si  diceret  :  Ego  coram  Domino  rationes  positu- 
rus  sum  cur  modo  iniquita^  mea  a  te  reprehendi- 
tur,  qu»  constat  quod  in  judicio  a  te  non  requira- 
tur.  Recti  viri  cum  injuste  ab  hominibus  impetun- 
tur,  ad  supernum  judicium  recurrunt.  [Vet.  et  Rec. 
11.]  *  Unde  et  ab  eodem  beato  Job  dicitur  :  Ecce  in 
coilo  testis  meuSj  et  conscius  meus  in  excelsis  (Job 
XVI,  20).  Et  quia  ei  placere  summopere  cupiunt, 
ejus  solius  testimoniura  requirunt.  Perversi  quoque, 
quia  justorum  vitam  deserunt,  sed  nonnunquam  elo- 
quia  sequuntur,  cum  de  suis  malegestis  increpantur, 
hoc  assumunt  inargunieniumdefensionis,  quodjusti 
proferunt  ^  in  testimonium  puritatis.  Unde  eis  et 
•Q  consuetudo  jam  facta  est,  ut  si  quis   eos  de  factis 
suis  arguat,  Dei   magis  judicium  quam  hominum 
quaerant.  A  Deo  enim  et  cum  se  daranandos  nove- 
rint,  judicari  non  metuuut,  et  judicari  ab  homini- 
bus  erubescunt.  Proponunt  ergo  majus  quod  non  me- 
tuunt,  ut  hoc  minus  declinare  valeant  quod  erube- 
scunt.  Scriptum  quippe   est  :  Unusquisque  nostrum 
pro  se  rationem  reddet  Deo  (Rom.  xiv,  12).  Quia  ergo 
tunc  damnalio  uniuscujusque  manifesta  est,  exinde 
modo  iniqui  coUigmit,  ut  etiam  perversa  uniuscujus- 
que  actio  sit  secura  ;   ne  modo  eam  quilibet  justus 
arguendo  discutiat,  a  qua  constat  quod  in  judicio 
alienus  existat.  At  contra  piorum  conscientiae  grande 
sibi  conferri  praeraium  credunt,  cum  de  quibusdam 
modo  suis  actionibus  illicitis  arguuntur.  Proponunt 


paulisperuciti  exspeclant  atque  considerant,  citius  C  "^^^'"^^^^  ^culos  cordis  quia  districtum  Dei  judi- 


corda  illorum  subsequentia  verba  manifestant.  Diu 
quippe  roorari  non  possunt  in  ipsa  humilitatis  ima- 
gine,  quam  specie  tenus^  sumunt.  Superbis  enim 
mentibus  humilitas  alta  est,  et  cum  ejus  formam 
conscendere  ambiunt,  lassatis  animi  gressibus  quasi 
a  clivosis  atque  asperis  itineribus  dilabuntur.  Alie- 
num  est  scilicet  quod  videri  appetunt,  et  idcirco 
ejus  imagini  diu  inhaerere  nequaquam  possunt.  Grave 
pondus  aestimant,  cum  eam  saltem  specie  tenus  por- 
tant,  et  quousque  812  hanc  abjiciant,  vim  quam- 
dam  in  corde  patiuntur,  quia  videlicet  elationis  usui 
male  dominanti  deserviunt,  atque  ejus  imperio  se- 
metipsos  quates  sint  prodere  compelluntur,  ne  diu 
possint  videri  quod  non  sunt.  UndeEliu  quoque  post- 


cium  tanto  verius  tunc  super  eos  mitigabitur,  quantoi 
nunc  acrius  arguente  homine  praevenitur ;  ettempo 
ralem  iram  superse  ^lucrum  computant,  per  quam 
se  aeternam  posse  evadere  non  ignorant.  Eliu  ergo 
typum  cunctorum  arrogantium  tenens,  et  magis  eii- 
gens  aetema  invectione  percuti,  quam  temporaliter 
increpari,  dicat :  Nunquid  a  te  Deus  expetit  eam, 
quia  displicuit  iibif  Quia  vero  esse  culpabiliores  so- 
lent  hi  qui  ioqui  in  contentione  inchoant,  quam  qui 
respondent,  subdidit,  dicens  : 

CAPUT  IV. 
Ifiio. — Tu  enim  ccepisti  loqui,  et  non  ego. 
4.   Frustra  se  innocentes  putant,  qui  pulsati  dura 
respondent.  —  Eo  se  innocentem  credidit,  quo  pul- 


qnam  de  errore  doceri  sepetiit,  postquam  iniquita-  D  satus  erupit;  813  nimirura  nesciensquia  innocen- 


tem  non  se  uitra  locuturum  promisit,  subito  ab  humi- 
litatis  specie  ad  verba  ^  tumidae  causationis  exsilivit. 
Nam  subdidit,  dicens : 

CAPUT  m. 

Vbbs.  33.  —  Nunquid  a  te  Deus  expetit  eam,  quia 
displicuit  tibi  ? 


tia  non  tempore  defenditur,  sed  ratione.  Quid  enim 
ejus  defensionibus  adroiniculatur,  quod  etsi  tacenti 
nulla  intulit,  recte  taroen  inchoanti  prava  respon- 
dit  ?  Postquam  vero  in  verbis  elationis '  ostenditur, 
ecce  iterum  sub  requisitionis  velamine  palliatur,  at- 
que  infert,  dicens  : 


*  Vindoc.,  quia  erao  ego.  Colb.,  quia  ergo  locutus. 
^  Pratel.,  fion  prohibeo.  Ita  etiam  Colb. 

'  Ed.,  tuifUd(s  excusationis.  Lectio  guam  seguimur 
estMss.  Anglic,  Norm.,  Vindoc,  Colb.,  aliorum- 
que  quos  consuluit  Gussanv. 

♦  Sic  optime  Mss.  veteresque  Edit.  In  Gilot.  1571 
aliisque  seq.,  etiam  in  Gussanv.,  crassissimo  errore 
legitur  :  Unde  et  ab  eodem  ad  beatum  Job  dicitur : 


Ecce  in  coelo.  Qna  verba  snnt  ipsius  Job. 

^  Ita  post  Mss.  antiqni  Editi.  A  recentioribns  sic 
mutatum,  cum  testimonio  puritatis,  quod  alterimem- 
bro  minirae  respondet :  %n  argumentum  defensionis. 

«  Plerique  Norra.,  lucrum  putant. 

^  Pratel.,  extenditur  ;  sed  le^endnm  ostenditur, 
propter  antithesim  alterius  verbi,  patliatur. 


m 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


m 


Ibio.  ^  Quod  si  qutd  melius  nosti,  loquere, 
Quamyjs  dam  non  ait :  Quia  melius  nosti,  sed,  Si 
jquid  melius  nosti,  loquerSf  nimis  hoc  ipsum  super- 
bisse  est,  de  melioris  scientia  dubitasse.  Hoc  tamen, 
quod  beato  Job  locum  loquendi  tribuit,  humiiitatem 
86  '  exbibuisse  indjcavit.  Sed,  sicut  supra  dictum 
est,  quia  in  actione  arrogantium  omne  quod  super- 
ducto  sermone  tegitur,  prorumpente  rursum  inten- 
tione  elationis  aperitur,  citius  Eliu  innotuit  qua 
mente  beatum  Job  loqui  postulavit.  Nam  sequitur : 

CAPUT  V  [Rec.  ///j. 

Vers.  34,  35.  —  Vin  intelligentes  loquantur  mihi, 
et  vir  sapiens  audiat  me.  Job  autem  stulte  locutus  est, 
et  verba  illius  non  sonant  disciplinam. 

5.  Mentiri  non  licet  humilitatis  gratia.  —  Ecce  dum 


A  ritiam  maledictionis  extenditur,  iliico  contrabeatum 
Job,  quasi  ad  Deum  faciens  verba,  subjungit  : 

CAPUT  VI  [Rec.  IV]. 

Vers.  36.  —  Pater  mi,  probetur  Job  usque  ad  fi- 
nem, 

814  6.  Superbi  afftictis  compati  nesciunt.  In  cor» 
reptione  sic  tumentia  premenda  snnt,  ut  cruenta  fo^ 
veantur.  —  Ecce  hoc  ^  quod  de  arrogantiae  tumore 
conceperat  in  verbis  etiam  maledictionis  exaltat.  Sed 
fortasse  benevolae  vim  probationis  optaret,  si  stetisse 
eum  in  probatione  judicasset.  Ut  ergo  aperte  malitia 
ejus  crudelitatis  appareat,  probari  eum  adhuc  per 
flagella  deprecatur,  qnem  inter  flagelia  lapsum  fuisse 
jam  queritur.  Praemisit  quod  sensit,  ut  apertius  co- 
gnosci  debeat  quod  optavit.  Adhuc  feriri  postulat 


quasi  humiliter  beato  Job  loqni  tribuit,  quid  intrin-  B  quem  jam  peccasse  sub  manu  ferientis  accusat.  Pro- 


secus  gestaret  ostendit,  dicens  :  Viri  intelligentes  /o- 
quantur  mihi ;  dedignatus  videlicet  si  beatus  Job  lo' 
qui  pr»sumeret,  quiquasiejus  inteiligere  verbanon 
posset.  Et  quia  non  solum  ad  loquendum,  sed  etiam 
ad  audiendum,  beatum  Job  indignum  fuisse  judica- 
vit,  illico  adjunxit :  Vir  sapiens  audiat  me,  Ac  si  di- 
ceret :  Huic  loqui  injuste  conceditur,  qui  etiam  au- 
dire  verba  sapientium  non  meretur.  Atque  mox 
aperte,  quam  despecta  de  illo  sentiat,  manifestat, 
dicens  :  Job  autem  stulte  locutus  est,  et  verba  illius 
non  sonant  disciplinam.  Sine  disciplina  locutum  bea- 
tum  Job  credidit,  quia  justum  se  in  suis  operibus 
fnisse  memoravit.  Verum  fortasse  Eliu  diceret,  si  ea 
qnae  beatus  Job  de  seipso  narraverat,  non  de  illo 


pria  haec  arrogantium  vota  sunt,  ut  vitam  dolentium 
examinari  acrius  deprecentur,  quia  quanto  sibimet- 
ipsis  justiores  sunt,  tanto  alienis  doloribus  duriores 
existunt.  Nesciunt  enim  in  se  passionem  alienae  in- 
flrmitatis  trahere,  et  sicut  suae,  ita  etiam  proximi 
imbecillitatimisereri.Quiaenim  dese  alta  sentiunt, 
idcirco  humilibus  nullatenus  condescendunt.  Elia 
beatum  Job  pro  culpa  percussum  credit,  atque  ideo 
exhibenda  ei  pietatis  viscera  nec  inter  tot  dolores 
aestimavit.  Viri  autem  veraciter  sancti  cum  flagellari 
quempiam  etiam  pro  culpa  cognoscunt,  etsi  quaedam 
ejus  inordinata  corripiunt,  ad  quaedam  tamen  dolen- 
tia  compatiuntur ;  et  sic  sciunt  tumentia  premere,  ut 
sciant  etiam  cruenta  refovere,  quatenus  in  eis  ^  cam 


haec  eadem  ipse  disciplinae  auctor  existimasset.  In-  C  dura  emolliuntur,  infirma  roborentur.  [Vet.  IV,Rec. 


nocenter  enim  Job  se  asseruit  flagellatum,  quem 
Deus  etiam  perhibuit  frustra  percussum  (Job  ii,  3^. 
Quid  ergo  vox  percussi  superbum  sonuit,  quae  a  sen* 
tentia  ferientisnullatenusdiscrepavit?*lncaute  sunt 
hnmiles  (22,  q.  1,  c.  /ncattt«),qui  se  mendacio  illa- 
queant,  dum  arrogantiam  vitant;  imo  mentiendo 
superbiunt,  quia  contra  veritatem  se  erigunt  quam 
relinquunt.  Qui  enim,  necessitate  cogente,  vera  de 
se  bona  loquitur,  tanto  magis  hnmilitati  jungitur, 
quanto  et  veritati  sociatur.  An  Paulus  humilis  non 
fuit,  quando  aemulatione  veritatis  contra  falsos  apo- 
stolos  tot  de  se  discipulis  fortia  gesta  narravit  (/  Tim. 
u,  7 ;  Act.  XX,  18, 19)  ?  Qui  nimirum  veritati  inimi- 
cns  existeret,  si  abscondendo  virtutes  proprias,  prae- 
dicatores  errorum  praevalere  permisisset. 

Sed  quia  arrogantes  vir  in  eo  quod  bonorum  dicta 
Buperbe  examinant,  verbonim  magis  superficiem 
quam  *  rerum  ordinem  pensant,  Eliu  beati  Job  sen- 
tentias  disciplinam  credidit  non  sonasse.[Fe(.  ///.] 
Quia  vero  saepe  asperitas  superborum  usque  ad  du- 


V.]  Atcontra  arrogantes  viri  quia  charitatis  viscera 
non  habent^  non  solum  non  compatiuntur  etiam  ju- 
stis  dolentibus,  sed  eos  insuper  sub  specie  justae  in- 
crepationis  affligunt :  et  vel  si  qua  in  eis  sunt  parva 
mala  exaggetant,  vel  ea  quae  vere  bona  sunt  male 
apud  se  interpretando  commutant. 

7.  Sancti  doctores  delinquentium  vitia  exaggerare 
Bolent.  Quid  sit  cordis  parietem  fodere.  —  Quamvis 
etiam*  casti  doctores  saepe  exaggerare  soleant  de- 
linquentium  vitia,  et  ex  quibusdam  signis  publicis 
occulta  rimari,  ut  possint  exminimis  majora  cogno- 
scere.  Unde  ad  Ezechielem  dicitur  :  Fili  hominis, 
fode  parietem  {Ezech.  \in,  S).  Ubi  mox  subdidit : 
''*  Et  cum  fodissem  parietem,  apparuit  ostium  unum^ 
D  et  dixit  ad  me :  Ingredere,  et  vide  abominationes  pes- 
simas,  quas  isti  faciunt  hic.  Et  ingressus  vidi ;  et  ecc9 
omnis  similitudo  reptilium,  et  animalium  abominatio 
et  universa  idola  domus  Israel  depicta  erantinparieU 
(Ibid,  9,  lO^.  Per  Ezechielem  quippe  praepositomm 
peraona 8ignatur,per  parietem  .duritia subditorum.  Et 


*  Recent.,  invitis  Mss.,  exhibuisse  judicavil. 

*  ItaMss.  nostri  et  Edit.  pene  omnes.  In  Gussanv., 
incauti  sunt  humiles.  Gratianus,  loco  indicato,  dupli- 
cem  exhibet  lectionem,  incaute  sunt  humiles,  et,  tn- 
cauti  sunt  homines. 

^  Ita  Vindoc.,  BaIuz.,Colb.,Ebroic.,  aliiqneNorm., 
non  rerum  cardinem,  ut  habes  in  Editis. 
^  Pratel.,  quod  quasi  de  arroaantia, 

*  Toron.,  Balaz.,Colb.,  et  pier.  Norm.,  cm  dura 


emolliunt.  Vet.  Edit.  Paris.  et  Basii,,  quatenus  in  eis 
dura  emolliantur,  infirma  roborentur. 

*Sic  legitur  in  Mss.  Baluz.,  Colb.,  Vindoc,  Tu- 
ron.,  Norm.,  quos  seguuntur  priores  Edit.  At  poste- 
rioribus  Editoribus  visum  est  pro  casti  suf ficere  eaneti , 
Qaamvis  dici  possiht  casti  doctores,  qui  eloquia  Dei 
casta  non  adulterantur. 

"^  AL,  et  cum  perfodissem. 


m 


MORALIUM  LIB.  XXVL  —  IN  CAPUt  XXXIV  B.  JOB. 


384 


qoid  est  parietem  fodere,  nisi  asperis  correptionibas 
daritiam  cordls  aperire  ?  Quem  cum  perfodisset,  ap- 
paruit  ostium,  quiacum  cordis  duritia  asperis  cor- 
reptionibus  aperitur,  quasi  quaedamjanuaostenditur, 
ex  qua  omnia  in  eo.qui  corripitur  cogitationum  in- 
teriora  videantur.  Unde  et  bene  illic  sequitur  :  Et 
dixit  ad  me  :  Ingredere,  et  vide  abominaliones  pessi' 
mas,  quas  isti  faciunt  hic.  Quasi  ingreditur  ut  abo- 
minationes  aspiciat,  qui  discussis  quibusdam  signis 
exterios  apparentibus,  ita  corda  subditorum  pene<- 
trat,  ut  canctaei  quae  illicite  cogitantur  innotescant. 
Unde  et  subdidit  :  Et  ingressus  vidi ;  et  ecce  omnis 
iimilitudo  reptiHum,  et  animalium  abominatio.  In  re- 
ptilibus,  cogitationes  omnino  terrenae  signantur;  in 
inimalibns  vero,  jam  quidem  aliquantulum  a  terra 
snspensaB,  sed  adhuc  terrenae  mercedis  praemia  re- 
qairentes.  Nam  reptilia  toto  ex  corpore  tenrae  815 
inhaerent ;  animalia  autem  ventre  a  terra  suspensa 
sunt,  appetitu  tamen  gulae  ad  terram  semper  incli- 
nantur.  Reptilia  itaque  sunt  intra  parietem,  quando 
cogitationes  volvuntur  in  mente  quae  a  terrenis  desi- 
deriis  nunquam  levantur.  Animalia  quoque  sunt  intra 
parietem,  quando  et  si  qua  jam  justa,  si  qua  honesta 
cogitantur,  appetendis  tamen  lucris  temporalibus  ho- 
noribusque  deserviujit;  et  per  semetipsa  quidem  jam 
quasi  a  terra  suspensa  sunt,  sed  adhtic  per  am- 
bitum  qaasi  per  gulae  desiderium  sese  ad  ima  sub- 
mittunt.  Unde  et  bene  subditur :  Et  universa  idola 
domiu  Israel  depicta  erantinpariete.  Scriptum  quippe 
est:  Etavaritia,  quaest  idolorum  servitus(Coloss.ui, 
5).Recte  ergo  post  animalia  idola  describuntur,qaia 
etsi  honesta  actione  quasi  a  terra  se  erigunt,  ambi- 
tione  tamen  inhonesta  semetipsos  ad  terram  depo- 
nont.  Bene  aatem  dicitur  :  Depicta  erant,  quia  dum 
exteriorum  rerum  intrinsecus  species  attrahuatur,in 
corde  quasi  depingitur  quidquid  fictis  imaginibus 
cogitatur. 

[Vet.  V.]  8.  Rectoris  animarumin  serutandis  eordis 
piaculis  pia  severitas.  Qui  a  correptione  cessat,  dam" 
nart  metuat.  — Notandum  itaque  est  quia  prius  fora- 
men  in  pariete,  ac  deinde  ostium  cernitnr,  et  tunc 
demam  occulta  abominatio  demonstratur,quianimi- 
ram  oninscujasque  peccati  prius  signa  forinsecus, 
deinde  janua  apertae  iniquitatis  ostenditur,  et  tunc 
demom  omne  malum  quod  intus  latet  aperitur.  Id- 
circoergo  solent  etiam  sancti  doctores  graviter  mi- 
natadiscatere,^  ut  ab  extremis  exterioribus  ad  oc- 
colta  possint  majora  pervenire.  Yerba  asperae  incre- 
pationis  movent,  ut  spinas  mortiferae  cogitationis 
eradicent;  et  haec  cum  agunt^  charitatis  amore  sae- 
viont,  non  inflatione  elationis  intumescant.  Mori 
enim  proipsis  parati  sunt,  quos  qaasi  usque  ad  mor- 


A  tem  saevientes  afiligant.  Servant  in  cogitatione  qaod 
dilignnt,  sumunt  in  specie  quod  persequuntur.  Bona 
praedicantes  insinuant,  mala  autem  caventes  prae- 
nuntiant,  non  ut  Eliu  desiderantes  exorant  Erga 
commissos  sibi  ita  nonnunquam  in  correptione  fer- 
vent,  ac  si  de  tranquillitate  nihil  habeant;  sed  ita  in 
dilectione  tranquilli  sunt,  ac  si  nullus  eos  fervor 
accendat.  Yalde  enim  metuunt  ne  si  a  pravorum 
correptione  cessaverint,  ipsi  pro  eorum  damnatione 
paniantur;  et  cum  ad  verba  invectionis'inflamman- 
tar,inviti  qnidem  ad  haec  veniunt,sed  tamen  haec  de- 
fensionem  sibi  apud  districtum  judicem  praeparant. 
9.  Corripiendorum  et  erudiendorum  ad  paniitentiam 
et  pietatem  delinqu£ntium  ordo.  —  Unde  et  eidem 
rursus  »  Ezechieli  dicitur :  Fili  hominis,  sume  tibi  ia- 

B  terem,  et  pones  eum  coram  te,  et  describes  in  eo  civita- 
tem  Jerusalem,  et  ordinabis  adversus  eam  obsidionem, 
et  cedificabis  munitiones,  et  comportabis  aggerem,  et 
dabis  contra  eam  castra,  et  pones  arietes  in  gyro.  Et 
tu  sume  tibi  sartaginem  ferream,  et  pones  eam  murum 
ferreum  inter  te  et  inter  civitatem  (Ezech.  iv,  1,  seq.). 
Cujus  enim  Ezechiel  nisi  magistrorum  speciem  te- 
net  ?  cui  dicitur  :  Sume  tibi  laterem,  et  pones  eum 
coram  te,  et  describes  in  eo  civitatem  Jerusalem.  Do-' 
ctores  quippe  sancti  sibi  laterem  sumunt,  quando 
terrenum  cor  auditorum  ut  doceant  apprehendunt. 
Quem  laterem  coram  se  ponunt,  qaia  tota  illad  sol- 
licitudinis  intentione  custodiunt.  Inquoetcivitatem 
Jerusalem  816  jubentur  describere,  quia  praedi 
cando  terrenis  cordibus  curant  summopere  quanta 

Q  sit  supernae  pacis  visio  demonstrare.  Cui  bene  etiam 
dicitur  :  Et  ordinabis  adversus  eam  obsidionem,  et 
adificabis  munitiones.  Sancti  enim  praedicatores  ob- 
sidionem  circa  laterem  in  quo  Jerusalem  civitas  de* 
scripta  est  ordinant,  quando  terrenae  menti,  sedjam 
supernam  patriam  requirenti,  quanta  eam  in  hujos 
vitae  tempore  vitiorum  impugnet  adversilas  demon- 
strant.  Cum  enim  unumqaodque  peccatum  quomodo 
menti  insidietur  ostenditur,  quasiobsidio  circa  Jeru- 
salem  civitatem  voce  praedicatoris  ordinatur.  Sed 
quia  non  solum  insinuant  quomodo  mentem  insi- 
diantia  vitia  expugnent,  sed  etiam  quomodo  custo- 
ditae  virtutes  roborent,  recte  subjungitar  :  Et  cedifi- 
cabis  munitiones.  Munitiones  qaippe  sanctus  praedica- 
tor  aedincat,quando  quae  virtutes  quibus  vitiisobvient, 

-l  insinuare  non  cessat.  Et  quia  virtutibus  crescentibas 
plerumque  bella  tentationis  augentar,recte  adhuc  ad- 
ditur  :  Et  comportabis  aggerem  ;  et  dabis  contra  eam 
castra,  etpones  arietesin  gyro.  Aggerem  nanque  com- 
portat,quando  praedicator  quisque  molem  crescentis 
tentationis  indicat.  Et  contra  Jerusalem  castraerigit^ 
qaando  rectae  intentioni  aadientium  ^  hostis  callidi 


^  Ita  Mss.  Anglic,  Norm.,  Baloz.,  Colb.,  Yindoc, 
Tnron.,  etc  In  vet.  Edit.  Paris.,  ut  ab  extremis  er- 
roribuM.  Inrecent.  Yalgatis,  utab  extemis  erroribus. 
Preferenda  Mss.  lectio,  in  qna  allasum  videtur  ad 
ea  qoae  praecesserunt :  notandum  itaque  est  quiaprius 
foramen,  etc 

•  Vindoc  et  Pratel.,  se  vnfiammant. 

'  In  Taron.  et  nonnolUs  vetust.  Mss.,  Jezecki9ti,Ao 


infra,  Jezechiel. 

^  Hic  in  diversa  abeunt  Mss.  Longjp.  habet :  ho^ 
stes  callidos  circumspectans  quasi,eXc.tnTon.fquando 
recta  intentioni  audientium  patefacit,  et  quasitncom- 
prehensibiles  insidias prwdicU.  Baluz.Xolb.  etNorm., 
hostis  callidi  circumspectasetquasiincomprehensibiles, 
etc.  In  vet.  Edit.  Paris.  et  Basil.,  incircumtpeetas  et 
quoiif  etc. 


m 


SANGTI  GREGORn  MAGNI 


356 


circumventiones  qnasi  incoroprehensibiles  insidias 
praedicit.  Atque  in  gyro  arieles  ponit,  quando  ten- 
tationum  aculeos  in  hac  vita  nos  undique  circum- 
dantes,  et  virtutum  murum  pcrforantes   innotescit. 

10.  Quis  etqmntus  zelus  ad  id  necessdrius, —  Ubi 
bene  additur :  Et  tu  sume  tibi  sartaginem  ferream,  et 
fiones  eam  numm  ferveum  inter  te  et  inter  civitatem 
{Ezech.  IV,  3).  Per  sartaginem  namqiie  frixura,  per 
ferrum  vero  fortitndo  ostenditnr.  Qnidautem  ita  ma- 
gistri  atque  doctoris  mentem  quamzelusDominifri- 
git  et  excruciat?  Unde  et  Paulus  hujus  sartaginisin- 
cendebatur  frixura,  cum  diceret :  Quis  infirmatur,  et 
ego  non  infirmar  ?  et  quis  scandalizatur,  et  ego  non 
uror  {II  Cor.  xi,  29  j  ?  Et  quia  quisquis  zelo  Dei  con- 
tra  peccantes  acceriditur,  forti  in  perpetuum  custo- 
dia  munitur,  ne  ex  neglecta  praedicationis  et  regimi- 
nis  cura  damnetur,  recte  dicitur  :  Pones  eammurum 
ferreum  inter  te  et  inter  civitatem  (Ezech.  iv,  d).Sar- 
tago  enim  ferrea  murus  ferreus  inter  prophetam  et 
civitatem  ponitur,  quia  cum  nunc  fortem  zelum  do- 
ctores  exhibent,  eumdem  zelum  postmodum  inter  se 
et  auditores  suos  fortem  munitionem  tenent,ne  tunc 
ad  vindictam  destituti  sint,  si  nunc  fuerint  in  cor- 
reptione  dissoluti.  Hanc  sartaginem  propheta  idem, 
nt  inter  se  et  auditores  suos  murum  sumeret,  audie- 
bat,  cum  ei  divina  vox  praemitteret,  dicens  :  Si  tu 
annuntiaveris  impio,  et  ille  non  fueril  conversus  ah  in^- 
pietale  sua,  et  a  via  sua  impia,  ipse  quidem  ^  in  impte- 
tate  sua  morietur,  tu  autem  animam  tuam  liberasti 
(Ezech.  in,  19).  Hanc  sartaginem  inter  se  el  disci- 
pulos  murumPaulusposuerat,  cum  dicehaii:  Mundus 
sum  a  singuine  omnium  vestrum;  non  enim  subterfugi 
quominus  annuntiarem  omne  consiUum  Dei  vobis 
(Act.  XX,  26).  Nunc  ergo  doctores  necesse  est  ut 
appetant  ^  zeli  ardoribus  frigi,  ne  cogantur  post  de 
torpore  negligentiae  igne  gehennae  cruciari. 

[Vet.  VL]  11.  Qua  discretione  exercendus.  Ex  oc- 
culto  odio  non  prodeat.  —  Sed  aiiud  est  ^  quod  in- 
justis  et  subditis^  aliud  817  quod  justis  et  non  sub- 
ditis  debemus.  Ad  illorum  nos  correptionem  atque 
custodiam  reddendarum  rationum  debettimoraccen- 
dere;  ♦  ad  istorum  vero  venerationem  ipsa  conside- 
rata  aequitas  inclinare.  Sed  arrogantes  viri,  quia 
hujus  formamdiscretionisignorant^  hocjustisetnon 
subditis  exhibent.  qnod  a  bonis  praedicatoribus  fieri 
et  injustis  et  subditis  vident.  Qui  cum  ad  fervorem 
invectionis  injuste  prosiliunt,  eiiam  per  verba  male- 
dictionis  excedunt.  Quia  enim  nequaquam  proximos 
sicut  se  diligunt,  proximisoptarenondesinuntquod 
ipsi  sibimct  ^  evenire  pertimescunt.  Unde  Eliu  oc- 
cultum  odium  inmanifestationemaledictionisexsu- 
dans,  ait  :  Pater  mi,  probetur  Job  usque  ad  finem.ne 
desinas  ab  homine  iniquitatis.  Hominem  iniquitatis 
\ocat,  quem  Deus  justum  prae  omnibus  superna  at- 

*  Sic  Vindoc,  Baluz.,  Colb.,  Norm.  At  Excusi, 
tn  initf^uitate. 

*  Yindoc.  et  Ebroic,  aliique  Norm.,  xeli  fervori-- 
but, 

5  Turon.,  quodjustis  et  subditis..,  quod  injuitit  et 
non  subditis. 


A  testatione  denuntiat.  Et  quia  multa  adhuc  snb  hac 
indiscretione  subjnncta  sunt,  breviter  ea  aestimo 
transcorrenda.  Dicta  enim  quae  gravitate  carent,  in- 
tenta  expositione  non  indigent.-  Sequitur  : 

CAPUT  VII  [Rec.  VI], 
Vbrs.  37.  —  Qui  addidit  super  peccata   sua  &[a- 
iphemiam. 

12.  Eliu  eos  adumbrat,  qui  cum  pro  veritate  loqui 
videantur,  a  verilate  sunt  alieni.  -  Accusat  eum  et 
pro  peccatis  flagella  meruisse,  et  post  flagella  pec- 
casse.  Longe  vero  aliter  Dominus  judicat,  qui  et 
frnstra  flagellatum  insinuat  {Job  ii,  3)^  et  bona  du- 
plicia  post  flagella  retribuit  (Job  xlii,  lOj.  Poena 
enim  debetur  culpae,  non  praemium.  Beatus  ergo  Job 
sine  culpa  locutus  ostenditur,  quem  post  locutio- 

3  nem  praemia  subsequuntnr.  Eliu  itaque,  quia  pro 
Domini  defensionibus  loquens,  de  beato  Job  aliud 
quam  Dominus  sentit,  quasi  dum  pro  veritate  verba 
multiplicat,  a  veritate  discordat.  Sequitur  : 

CAPUT  vni. 

Ibid.  —  Inter  nos  interim  constringatur,  et  tunc  ad 
judicium  provocet  sermonihus  suis  Deum, 

13.  Non  solum  inepta  dicere  student,  sed  multa.  — 
Ac  si  diceret :  Ex  nostra  assertione  cognoscat  qnia 
nequaqnam  divinae  examinationi  sufiiciat.  Et  qoia 
arrogantes  viri  non  solum  student  inepta  dicere^ 
sed  etiam  multa ;  versns  qui  sequitur,  bene  de  illo 
frequenter  infertur. 

CAPUT  IX  [Vet.  et  Rec,  VII], 
Cap.  xxxv,  Vebs.  1.  —  Igitur  Eliu  hcec  rursum 
n  locutus  est, 

14.  Superborum  immensa  loquacitas.  —  Omnis  qui 
multa  loquitor,  in.  locntione  sua  semper  incipere 
studet,  quatenus  inchoatione  ipsa  suspensos  andito- 
res  faciat,  ut  eo  attentius  taceant,  quo  quasi  novnm 
audirealiquid  exspectant.  Eliu  vero  aliaflniens,  alia 
incessanter  exorditur,  nt  immensa  loquacitas  per 
subjuncta  semper  initia  continue^ur.  Sequitnr  : 

CAPUT  X. 
Vers.  2.  —  Nunquid  cequa  tibi  videtur  tua  cogita- 
tio,  ut  diceres  :  Justior  sum  Deo  f 

15.  Innocentes  quam  injuste  soleant  accusare,  — 
Quia  beatus  Job  justiorem  se  Deonon  dixerityOmnis 
qui  textum  historiae  legit,  agnoscit,  sed  ait :  Pro- 
ponat  cequitatem  contra  me,  et  perveniet  ad  victoriam 
judicium  meum  {Job  xxiii^  7),  Vitam  suam  videlicet 
pensans,  et  causas  percussionis  ignorans,  ut  saepe 
jam  dictum  est,  pro  diluendis  peccatis  se  credidit  et 
non  pro  augendis  meritis  flagellari ;  et  idcirco  judi- 
cium  snnm  ad  victoriam  pervenire  confisus  est,  qnia 
culpam  in  se,  pro  qua  debuisset  percati,  non  inve- 
nit.  Quod  quidem  de  illo  et  Dominns  ad  diabolum 
dixit :  Commovisti  me  adversus  eum,  ut  affligerem  eum 
frustra  (Job  ii,  3).  Quid  ergo  haec  loqnendo  pecca- 
vit,  qui  verbis  istis  divinae  de  se  et  occultae  senten- 

♦  Vindoc.,PrateI.  etpleriqneNorm.,  istorumvero 
veneraUoni, 

«^  Colb.,  Pratel.  et  alii  a  Gussanv.  appellati  tic 
habent.  Ipse  taatetGusfanv.cum  recentioribas  hanc 
praetulit  lectionem,  invenire  pertimescunt. 


D 


357 


MORALIUM  LIB.  XXVI.  —  IN  CAPUT  XXXV  B.  JOB. 


358 


tisB  etiam  nesciendo  consensit  7  Aut  qnid  obest  si  a  x 
rectitudinc  veritatis  humano  judicio  verba  nostra 
snperficie  tenus  discrepant,  quando  in  cordis  818 
cardine  ei  compaginata  concordant  ?  Humanae  aures 
verba  nostra  talia  judicant  qualia  foris  sonant  (22, 
q,  5,  c.  Humance) ;  divina  vero  judicia  talia  ea  au- 
diunt  qualia  ex  intimis  proferuntur.  Apud  homines 
cor  ex  verbis,  apud  Deum  vero  verba  pensantur  ex 
corde.  Beatus  ergo  Job  dum  hoc  ait  exterius  quod 
interius  Dominus  dixit,  omne  quod  locutus  est  tanto 
juste  exterius  intulit,  quanto  pie  ab  interna  senten- 
tia  non  recessit.  Quam\is  prophetico  spiritu  reple- 
tus,  in  eo  quod  ait :  Proponat  (Bquitatem  contra  me, 
etpervenietad  victoriam  judiciummeum  (Job  xxiii,  7), 
intueri  Redemptoris  nostri  praesentiam  potuit.  Ipse 
enim  qui  est  virtus  Palris  et  sapientia,  etiam  ejus 
aequitas  non  inconvenienter  accipitur.  Unde  scriptum 
est :  Qui  factus  est  nohis  a  Deo  sapientia^  et  justitia,  et 
sanctifkatio  (I  Cor,  i,  30).  Quam  scilicet  aequitatem, 
quia  Deas  iniquis  fugentibus  incarnatam  ostendendo 
contra  posuil,  eos  protinus  ab  iniquitate  revocavit, 
et  humanum  genus  in  eo  judicio  anliquum  adversa* 
rium  vicit,  quo  aequitatem  Dei  adversantem  suis 
itineribus  invenit.  Sequitur : 

CAPUT  XI. 

Vers.  3.  —  Dixisti  enim  :  N6n  tihi  placet  quod  re- 
clnm  est,  vel  quid  tibi  proderit  si  ego  peccavero  ? 

16.  Aut  falsa  loquuntur,  aut  si  vera,  at  non  con- 
venientia.  —  Si  tota  libri  series  attenditur,  nihil  ho- 
rum  beatus  Job  dixisse  monstratur.  Sed  arrogantes 
viri,  sicut  et  superius  diximus,  habere  hoc  pro-  q 
prinm  solent,  ut  durn  in  nimia  invectione  prodeunt, 
etiam  invehendo  mentiantur ;  et  cum  non  possunt 
juste  reprehendere  quae  sunt,  reprehendant  men- 
tiendo  quae  non  sunt.  Sequitur : 

Vers.  4.  —  Itaque  ego  respondebo  sermonibus  tuis 
ei  amicis  tuis  tecvm. 

Dictis  snperioribus  quasi  beati  Job  culpabilia  verba 
narravit,  atque  ex  eis  sibi  materiam  loquendi  pro- 
posuit;  sed  verbis  subsequentibus  forti  acumine 
discutit  hoc  quod  sibi  ad  dicendi  materiam  fallaciter 
finxit.  £t  fortes  quidem  sunt  sententiae  quae  sequun- 
tur,  sed  beati  Job  personae  non  congruunt ;  tantoque 
eom  increpationis  hujus  tela  non  feriunt,  quanto 
contra  eum  injuste  mittuntur.  Sequitur: 

CAPUT  XII  [Rec.   KI//].  D 

Vbrs.  5-7.  —  Suspice  ccelum,  et  intuere,  et  con- 
templare  cethera  quod  altior  te  sit,  Si  peccaveris,  quid 
ei  nocebis ;  et  si  multiplicatce  fuerint  iniquitates  twe, 
quid  facies  contra  eum  ?  Porro  sijuste  egeris  quid  dO' 
ntUns  ei,  autquid  de  manu  tua  accipiet  f 

17.  Vestigia  Dei  sunt  creatura,  —  Quamvis  beato 
Job  scienti  majora  nequaquam  dici  ista  debuerint, 
vera  tamen  sunt  quae  dicnntur,  quod  videlicet  Deo 
nec  peccata  nostra  noceant,  nec  bene  gesta  concur- 
rant.  Unde  subsecutus,  adjunxit ;  Vers.  8.  —  Ho- 

^  Excasi,  quanlo  distamus» 
'  Recent.,  quibusdam  $e  nobii.  Abest  $e  a  Hss. 
Colb.,  PrateL,  etc. 


mini  qui  similis  tui  est  nocebtt  impieias  tua,  et  filium 
hominis  adjuvabit  justitia  tua.  Sed  inter  haec  illudest 
solerter  inluendum,  quod  ait  :  Suspice  ccelum,  et 
intuere,  et  contemplare  cethera  quod  altior  te  sit.  Haec 
enini  dicens,  nimirum  colligit  ut  considerare  debeat 
quanto  minus  Deo  actione  sua  aut  prosit  aut  noceat, 
qui  altiludini  cceli  atque  aetheris  prodesse  vel  nocere 
non  possit.  Qnamvis  in  coelo  vel  aethere  possimus 
supernas  potestates  accipere,  divinis  semper  obta- 
tibus  inhaerentes,  ut  cum  angelicos  spiritus  longe 
adhuc  a  nobis  distare  conspicimus,  ipsi  creatori  at- 
que  dominatori  spirituum  *  quam  longe  distamus 
inferius  agnoscamus,  corpoream  tamen  coeli  aethe- 
risque  materiam  boc  loco  sentire  nil  obstat.  [VeU 
VIIL]  Nam  si  vigilanter  exteriora  conspicimus,  per 
ipsa  819  eadem  ad  interiora  revocamur.  Vestigia 
quippe  creatoris  nostri  sunt  niira  opera  visibilis  , 
creaturae.  Ipsum  namque  adhuc  videre  non  possu- 
mus;  sed  jam  ad  ejus  visionem  tendimus,  si  eum 
in  his  quae  fecit  miramur.  Ejus  ergo  vestigia  creatu- 
ram  dicimus,  quia  per  haec  quae  ab  ipso  sunt  se- 
quendo  imus  ad  ipsum .  Unde  Paulus  ait :  Invisibilia 
ejus  per  ea  quw  facta  sunt  intellecta  conspiciuntur, 
sempitema  quoque  virtue  ejus  et  divinitas  (Rom.  i, 
20).  Unde  et  in  libro  Sapientiae  scriptum  est:  Per 
magnitudinem  enim  creatura  et  speciem  potest  tntel/t- 
gibiliter  creator  videri  (Sap.  xiii,  5j.  Menti  enim  no- 
strae  peccato  suo  exterius  sparsae  necJum  Deus  sicnt 
est  interius  innotescit ;  sed  dum  facturae  suae  decus 
foris  proponit,  quasi  quibusdam  ■  nobis  nutibus  in- 
nuit,  et  quae  intus  sequamur  ostendit,  ac  miro  mo- 
do  ipsis  formis  exterioribus  nos  ad  interiora  perdu- 
cit ;  innuit  immensa  admiratione  quod  est,  mira  haec 
exterius  ostendendo  quae  non  est.  Hinc  enim  de  sa- 
pientia  scriptum  est:  In  viis  ostendit  se  illis  hilariter, 
et  omni  providentia  occurrit  illis  (Sap.  vi,  17). 

18.  Vit(B  sunt  ad  Creatorem.  Per  visibilia  a  Deo 
recessimus  ;  per  eadem  ad  Deum  reverti  debemus.  — 
Viae  quippe  ad  Creatorem  sunt '  opera  considerata 
creaturae.  Quac  dum  facta  cernimus,  potentiam  fa- 
ctoris  miramur.  In  istis  viis  a  sapientia  omni  nobis 
providentia  occurritur,  quia  factoris  nobis  virtusin- 
quirenda  proponitur  in  omne  quod  mirabiliter  fa- 
ctum  videtur ;  et  quocumque  se  verterit  anima,  si 
vigilanter  intendit,  in  iisdem  ipsis  Deum  invenit, 
per  quae  reliquit ;  ejusque  potentiam  ex  eorum  rur- 
sus  consideratione  cognoscit,  quorum  amore  dese- 
ruit ;  et  per  quae  perversa  cecidit,  per  haec  conversa 
revocatur.  Ubi  enim  lapsi  sumus,  ibi  incumbimus 
ut  surgamus ;  et  quasi  ibi  surgendo  manum  conside- 
rationis  figimus,  ubi  pede  amoris  lubrici  cormentes 
negligendo  jacebamus.  Quia  enim  ab  invisibilibus 
per  visibilia  cecidimus,  dignum  est  ut  ad  invisibilia 
ipsis  rursum  visibilibus  innitamur,  ut  quo  casu  ani- 
ma  venit  ad  infima,  eo  gradu  revertatur  ad  summa; 
atque  eisdem  quibus  corruit  passibus  surgat,  dum, 
sicut  dictum  est,  illa  nos  ad  Deum  bene  considerata 

3  lidem  recentiores,  opera  considerata  creatoris ; 
reluclantibus  Mss.  Colb.,  Turon.,  Ebroic,  etc., 
necnon  vet.  Editis. 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


MO 


revocant,  quae  nos  ab  eo  male  electa  diviserant.  Elia  A 
itaqne,  ut  vim  considerationis  admoveret,  atqne  ex 
corporeis  rebus  ostenderet  quanto  sit  homine  excel- 
sior  Deus,  bene  intulit :  Suscipe  ccelum,  et  intuere, 
et  contemplare  oethera  quod  altior  te  sit.  Ipsis  enim 
rebus  creatis  atque  corporeis  agnoscimus  quantum  a 
creatoris  nostri  sublimitate  distamus,  quia  per  omne 
quod  cernimus  esse  humiles  admonemur,  ut  quasi 
quaedam  sit  lectio^  mentinostrae  species  considerata 
creaturae.  Dicat  ergo  :  Suscipe  ccelum  ;  et  intuere,  et 
contemplare  cethera  quod  altior  te  sit.  Si  peccaveiHs, 
quid  ei  nocehis?  et  si  multiplicatw  fuerint  iniquitates 
tWB,  quid  facies  contra  eum  ?  Porro  si  juste  egeris, 
quid  donabis  ei,  aut  quid  de  manu  tua  accipiet  ?  Ac  si 
diceret :  Ex  ipsis  creaturis  intellige  quas  altiores  te 
esse  corporaliter  vides,  quantum  a  divinae  potentiae  q 
sublimitate  disjungeris ;  atque  ex  hac  tua  considera- 
tione  coUige  quia  Deum  nec  bene  vivendo  adjuves, 
nec  rursus  malis  actionibus  graves. 

19.  Angelis  inferiores  sumuSf  quanto  magis  Deol 
—  Si  vero,  sicut  superius  diximus,  in  coelo  vel 
aethere  supernas  potestates  accipimus,  verbis  istis 
820  Eliu  considerare  nos  admonet,  ut  quia  ipsi 
angelici  spiritus  creatoris  nostri  potentiam  plene 
contemplari  non  possunt,  de  quibus  tamen  certum 
est  quia  nobis  eo  ipso  altiores  sunt  quo  lapsi  in  in- 
flmis  non  sunt,  videlicet  coUigamus  quanto  Deo  in- 
feriores  existimus,  qui  etiam  creaturis  sublimibus 
sed  longe  illo  inferioribus  snbjacemus.  Ac  si  diceret: 
Yide  quantum  a  divina  celsitudine  separaris,  a  cujus 
potentia  etiam  '  potestates  illae  bumilitate  contremi-  q 
scunt  qujs  te  immensa  sublimitate  transcendunt,  et 
quanto  ipse  summo  inferior  es,  qui  inferiorem  te  esse 
etiam  inferioribus  deprehendis.  '  Ostendendo  vero 
summa,  reducit  ad  aequalia,  atque  ait : 

CAPUT  XIU. 
Yers.  8.  —  Homini  qui  similis  tui  est  nocehit  im- 
pietas  tua,  et  filium  hominisadjuvahitjustitiatua. 

20.  Homo  homini  nocere  aut  prodesse  potest,  non 
angelis.  (i,  qucest.ktCan.Homini.) — Humana  impie- 
tas  ei  nocet,  quem  pervertendo  inqninat.  Et  rursus 
eum  adjuvat  nostra  justitia  quem  apravis  actionibus 
immutat.  Nocere  enim  vel  juvare  nescinnt  ea  quae  vel 
a  bono  comimpere  vel  a  malo  permutare  non  pos- 
snnt.  Supernae  igitur  potestates  eo  laedi  vel  juvari 
nequeunt,  quo  esse  jam  incommutabiles  acceperunt. 
Sed  considerare  haec  nequeunt,  qui  terrenis  deside-  ^ 
riis  implicantur.  Sparsis  enim  foris  mentibus  ad  se- 
metipsas  redire  diificile  est,  quia  prava  itinera  ^  se- 
mel  captas  tanto  delectabiliter  tenent,  quanto  in  eis 
omne  quod  libuerit  licet.  NuIIus  quippe  disciplinae 
murus  obviat  qui  constringat,  nulla  retributionis 


prospicitur  poena  qoae  terreat,  sed  clausis  oculis 
cordis  eo  anima  praecipitatur  in  infimis,  quo  obscu- 
ratur  a  summis ;  et  tanto  securius  mala  temporalia 
perpetrat,  quanto  durius  bona  aeterna  desperat. 

[Vet.  et  Rec.  IX.]  21.  Mali  honos  premendo  jMir- 
gant.  —  Sed  ista  reproborum  nequitia  triturae  more 
electorum  vitam  quasi  grana  a  paleis  separans, '  pre- 
mit  ut  purgct.  Mali  enim  bonos  magisab  hujus  mundi 
desideriis  expediunt,  dumafiligunt;  quiadummulta 
eis  hic  violenta  ingerunt,  festinare  illos  ^  ad  sn- 
perna  compellunt.  Quod  bene  de  Israelitico  popnlo 
vocante  Moyse  et  Pharaone  rege  saeviente  signatum 
est  (Exod.  III,  7).  Tunc  namque  Moyses  ad  vocan- 
dum  missus  est,  cum  jam  Pharao  duris  operibns  ad 
opprimendum  f uerat  excitatus,  ut  Israelitarum  men- 
tes  iEgypto  deformiter  inhaerentes,  aliud  dum  voca- 
ret  quasi  traheret,  alius  quasi  impelleret  dum  saevi- 
ret ;  et  plebs  in  servitio  turpiter  fixa,  vel  provocata 
bonis,  vel  malis  impulsa  moveretur.  Hoc  quotidie 
agitur,  dum  praedicatis  coelestibus  praeniiis^  saevire 
in  electos  reprobi  permittuntur,  ut  si  ad  repromis- 
sionis  terram  vocati  exire  negligimus,  pressuris  sal- 
tem  saevientibus  impellamur,  atque  haec  iEgyptus, 
videlicet  vita  praesens,  quae  nos  oppressit  blandiens, 
adjuvet  premens ;  et  quae  dum  fovit,  servitutis  jugo 
contrivit,  libertatis  viam  dum  cruciatostendat.  "^  Haec 
utique  causa  est  quod  ab  injustis.  justi  sinuntor 
afiligi,  ut  scilicet  dum  futura  audiunt  bona  quaa 
cupiant,  patiantur  etiam  mala  praesentia  quae  per- 
horrescant,  atque  ad  faciliorem  exitum  dum  amor 
provocat,  cruciatus  impellat.  Unde  Eliu  eosdem 
labores  electorum  sub  oppressionibus  reproborum 
exsequens,  ait: 

CAPUTXIV[/?ec.jr|. 

821  Vbrs.9.  —  Propter  multitudinem*  calumnia-' 
torum  clamahunt  et  ejulahunt  propter  tim  brachii  fy- 
rannorum. 

22.  Pejores  sunt  quipravis  exemplis,  virtutihus  nos 
spoliant,  quam  qui  exteriorihus  honis, — Calumniatores 
recte  dicere  possumus  omnes  iniquos,  non  solum  qni 
exteriora  bona  rapiunt,  sed  etiam  qui  malis  suis  mo- 
ribus,  et  vitae  reprobae  exemplo  intema  nostra  dissi- 
pare  contendunt.  Illi  namque  ea  quae  nobis  extra 
sunt  invadere  ambiunt,  isti  vero  nos  praedari  inte- 
rius  quaerunt.  Illi  amore  rerum,  isti  non  cessant 
odio  saevire  virtutum.  Illi  invident  quod  habemos, 
isti  quod  vivimus.  Illi  student  rapere  bona  exteriora, 
quia  placent ;  isti  satagunt  interiora  bona  dissipare, 
quia  displicent.  Quanto  igitur  morum  vita  a  renun 
distat  snbstantia,  tanto  gravior  calumniator  est  qoi 
male  videndo  vim  nostris  infert  moribns,  quam  qni 
violenter  opprimendo  damna  ingerit  rebus.  Nihil 


^  Al.,  mentis  nostra. 

'  Longipont.,  Pratel.  ac  alii  Norm.,  q[uibus  as- 
lentitur  vet.  Ed.  Basil.,  potestates  ilUBhumtliata  con- 
tremiscunt. 

'  AI.,  ostendens,  ut  legitur  in  Colb. 

*  Pratel.,  semel  captos. 

•  Ebroic.  et  alii,  premit  et  purgat. 
^  Al.,  ad  summa. 

'  Plerique  Norm.,  h(jec  itaque. 


*  In  Sacris  litteris  et  in  scriptoribus  ecclesiasticis, 
saepe  calumniator  est,  non  qui  falsum  crimen  inten- 
dit,  sed  qui  alios  vexat  et  opprimit.  Isaiae  xlii,  4 : 
Assur  ahsque  uUa  causa  calumniatus  est  eum ;  hoc  est, 
injuste  vexavit.  Luc.  iii,  14 :  Neminem  concutiatis, 
neque  calumniam  faciatis.  et  contenti  estote  stipendiis 
vestris.  Victor.  Utic,  1.  ii  Vand.  Persecut. :  Prwif^ 
cias  regnisui  variis  calumniis  etindictionibusoneraba^f 
pag.  22  novae  Edit.  Vide  etiam  pag.  38  et  40. 


361 


MORALIUM  LIB.  XXVL  —  IN  CAPUT  XXXV  B.  JOB. 


362 


jste  de  nostra  suslentatione  snbtraxit,  sed  cxempla  A 
nobis  perditionis  apposnil.  Eo  ergo  graviorein  ca- 
lumniam  intulit,  quo  quietum  cor  in  tentatione  com- 
movit.  Qui  etsi  nequaquam  nobis  actionis  suae  opora 
persuasit,  pugnam  tamen  tentationis  ingessit.  Gra- 
vcm  igitur  dc  vitacjnscalumniam  sustinemus,  quia 
nimirum  intus  patimur  quod  cum  labore  \incamus. 
Et  quia  in  hoc  mundo  abundat  malorum  vita  quae 
crnciet,  recte  dicitur :  Propter  multitudhiem  calimnia- 
tnrim  clamabuut. 

23.  Alii  vitia  suadent,  aliijuhent  et  tyrannica  vi  ad 
ea  cogunt,  —  Quia  vero  ea  quae  verbis  suadere  non 
valent  extorquere  nonnunquam  etiam  effrenatis  viri- 
bus  student,  apte  subjungitur  :  Et  ejulabunt  propler 
vim  hrachii  tyrannorum.  [  Vet.  X.]  Quisquis  enim  maie 
vivere  suo  nos  exemplo  compellit,  adhuc  in  nobis  B 
voce  calumniatoris  utitur  ;  quisquis  vero  peccatum 
snadens  etiam  terrere  nos  appet  t,  jam  contra  nos 
brachio  tvrannidis  saevit.  Aliud  est  enim  vitia  sua- 
dere  vivendo,  aliud  jubere  terrendo.  Dum  ergo 
exempla  malae  actionis  aspicimus,  quasi  adhuc  stre- 
pitum  calumniatoris  audimus  ;  dum  vero  vi  peccare 
cogimur,  jam  tyrannum  in  corde  sustinemus. 

24.  Eorum  tamen  conaiibus  resistuni  electorum 
menies.  Ad  Deum  eundum  esi,  non  solum  per  mollia, 
sed  etiam  per  aspera.  —  Sed  robustorum  mentes  in 
Deo  immobiliter  fixae  tanto  ista  despiciunt,  quanto 
cernunt  quod  contra  praecepta  conditoris  excrescunt. 
iEternifiitis  quippe  praemia  praestolantes  vires  ex 
adversitatibus  suinunt,  quia  crescente  pugna  glorio- 
siorem  sibi  non  an^bigunt  manere  victoriam.  Sic  ita-  G 
que  electorum  desideria  dum  praemuntur,  adversitate 
proficiunt,  sicut  ignis  ilatu  premitur  ut  crescat  ;  et 
unde  quasi  exstingui  cernitur,  inde  roboratur.  In  eo 
namque  ostendimus  quanta  ad  Dominum  cupiditate 
flagramus,  si  non  solum  ad  eum  per  tranqnilla  et 
mollia,  sed  etiam  per  aspera  et  dura  transimus.  Ilinc 
namque  propheta  ait  :  Qni  perfecit  pedes  meos  quasi 
cervi  (PsaL  xvii,  34;.  Gervus  enim  cum  montium 
juga  conscendit,  *  quaeque  aspicit  aspera,  quaeque  se 
objiciunt  sentibus  illigata,  dato  saltu  transgreditur, 
et  absque  ullo  cursus  sui  obstaculo  iii  superiora  ele- 
vatur.  Ita  etiam  electorum  mentes  quaeque  sibi  in  hoc 
mundo  obsistere  atque  obviare  conspiciunt,  con- 
templationis  saltu  transcendunt,  et  more  cervorum, 
despectis  terrenarum  rerum  sentibus,  in  superna  se  j) 
evehunt.  Hinc  rursum  dicit  :  Et  in  Deo  meo  transgre- 
diar  murum  (Ibid.,  30^.  822  Murus  quippe  est 
omne  quod  itineri  nostro  objicitur,  ne  ad  eum  qui 
diligitur,transeatur.  Sed  murum  transgredimur,  cum 
prae  amore  supernae  patriae,  quaeque  in  hoc  mundo 
fuerint  objecta  calcamus.  Hinc  per  eumdem  Prophe- 
tam  certanti  animae  Dominus  dicit  :  Exaudivi  te  in 
abscondito  iempestatis,  probavi  te  ad  aquas  contradic- 
tumu(PsaL  lxxx,  8).  Absconditum  quippe  tempesta- 


tis  est,  cum  in  corde  contrito  cogitationum  tentan- 
tium  fluctus  intumescunl,  cum  contra  amoris  sancti 
studia  curarum  saecularium  se  tumultus  illidunt.  In 
abscondito  ergo  tempestatis  auditur,  quia  clamor  de- 
precantis  est  haec  ipsa  tribulationis  fluctuatio.  Quia 
vero  omnino  non  desunt  qui  bona  quaerentibus 
suadere  perversa  moliantur,  aquae  contradictionis 
sunt  populi  resislentes.  Et  quia  tunc  probatur  desi- 
derium  cum  aliqua  ei  adversitate  resistitur,  recte 
dicitur  :  Probavi  te  ad  aquas  contradictionis,  Ilis  ita* 
que  virtutum  nisibus  robusti  ex  adversitate  profi- 
ciunt,  sed  infirmi  saepe  in  desideriis  suis,  si  qua  eis 
fiiorint,  ex  adverso  objecta,  languescunt,  et  cuni  va- 
lida  tribulatione  pulsantur,  pusillanimilate  deficiunt. 
Unde  Eliu  beato  Job  probra  pusillanimitatis  impin- 
gens,  praemissis  malorum  oppressionibus,  infirmo- 
rum  mox  pusillanimitates  exsequitur,  dicens  : 

GAPUT  XV  [Ree.  XI]. 

Vkrs.  10.  —  Et  non  dixit,  Ubi  est  Deus  qui  fecit 
me  f 

2o.  Quitentaiione  frangitur,Deiprovidentiam  serio 
non  cogitat.  —  Mos  sacrae  Scripturae  est  ut  a  singu- 
lari  nuinero  ad  pluralem  subito  transeat,  atque  a 
plurali  saepe  se  ad  singularem  vertat.  Unde  Eliu  cum 
diceret :  Clamahunt,  et  ejulabunt,  nequaquam  subdi- 
dit  :  Non  dixerunt,  ubi  est  Deus  :  Non  dixit  ubi  esi 
Deus.  A  plurali  quippe  numero  in  singularem  ve- 
niens,ad  personamsubitoinfirmiuniuscujusque  trans- 
ivit,  fortasse  quia  a  singuiis  melius  recognoscitur 
quidquid  ^  dici  de  eis  singulariter  auditur,  ut  ad  cor 
suum  quisque  redeat,et  in  semetipso  hocquod  de  uno- 
quoijue  dicitur  reprehendat.  Singularem  igitur  numc- 
rum  tenuit,  dicens  :  Non  dixit,  Ubi  est  Deus  qui  fecit 
me.  Quisquis  enim  adversitatum  tribulatione  frangi- 
tur  a  quo  factusest  minimecomtemplatur.  Namqui 
quod  non  erat  fecit,  factum  sine  gubernatione  non 
deserit ;  et  qui  benigne  hominem  condidit,  nequa- 
quam  injuste  cruciari  permittit  ;  nec  sinit  neglectc 
perire  quod  est,  qui  hoc  etiam  quod  non  fuit  ^  creavit 
ut  essct.  Gum  ergo  causam  tribulationis  nostrae  requi- 
rinms,  et  fortasse  tardius  inveniraus,  *  est  ista  consi- 
deratio,  quod  nihil  injuste  patiamur,  quia  si  Deo 
auctore  sumus  qui  non  fuimus,  Deo  regente  non  af- 
fligimur  injuste  qui  sumus.  Sequitur  : 

GAPUT  XVI  [Vei,  XlRec.  XII]. 

Ibid.  —  Cui  dedii  carmina  in  nocte. 

26.  Ne  vincamur,  Deus  tribufationes  consolatione 
condit.  —  Garmen  in  nocte  est  laetitia  in  tribnlatio- 
ne,  quia  etsi  pressuris  temporalitatis  affligimur,  spe 
jam  tamen  de  aeternitate  gaudemus.  Garmina  Paulus 
in  nocte  praedicabat,  dicens  :  Spe  gaudentes,  in  fn- 
hulatione  patientes  (Rom.  xii,  12^.  Garmen  in  nocte 
David  sumpserat,  qui  dicebat  :  Tu  mihi  es  refugium 
a  pressura  quos  circumdeditme,  exsultatio  mea,  redime 


*  Turon.,  si  aspera  quceque  se  ohjiciunt.  Pratel.  et 
alii  Norm.,  qweque  se  aspera,  qtioeque  objiciuni.  Ita 
quoque  Baluz.  et  Golb. 

«  ita  Baluz.,  Golb.,  Ebroic.  aliique  Norm.  Deest 

Patrol.  LXXVI. 


dici  in  Editis. 
3  Pratel.  et  nonnulli  Norm.,  euravit  ui  esset, 
^  Pratel.,  est  ista  concita  ratio  ;  quod  etiam  legitui' 

in  Utic,  Baluz.  et  Golb. 


m 


SAiNCTI  GREGORII  MAGNl 


364 


me  a  circuindantibui  me  (PsaL  xxxi,  7  j  J  Ecce  noctem 
pressuram  nominat,  et  tamen  liberatorem  saum  inter 
angustias  exsultationem  vocat.  Foris  quidem  nox 
erat  in  circiimdatione  pressurae,  sed  intus  carmina 
823  resonabant  ^  de  consolatione  laetitise.  Quia  enim 
ad  aeterna  gaudia  redire  non  possumus,  nisi  pcr 
temporalia  detrimenta,  tota  sacrae  Scripturae  inten- 
tio  est  ^  ut  spes  manentis  laetitiae  nos  inter  baec  tran- 
sitoria  adversa  corroboret.  Unde  et  Ezechiel  pro- 
pheta  librum  se  accepisse  testatur,  in  quo  scriptae 
erant  lamentationes,  carmen  et  vae  (Ezech.  ii,  9> 
Qaid  enim  libro  hoc,  nisi  divina  eloquia  figurantur  ? 
Qaae  quia  nobis  lacrymas  luctusque  praecipiunt,  la- 
mentationes  in  eo  scriptae  referuntur.  Carmen  quo- 
que  et  vae  continent,  quia  sic  de  spe  gaudium  praedi- 
cant,  ^  atin  praesentitamen  pressuras  atqae  angustias 
incident.  Carmen  et  vae  continent,  quia  etsi  illic 
dulcia  appetimus,  prius  necesse  est  ut  hic  amara  to- 
leremus.  Carmen  et  vae  discipnlis  praedicabat  Domi- 
nas,  cum  dicebat  :  Ucec  locutus  sum  vobis,  nt  in 
me  pacem  habeatis  ;  in  mnndo  pressuram  habebitis 
(Joan,  XVI,  33j.  Ac  si  aperte  diceret  :  Sit  vobis  de 
me  interius  quod  consolando  reficiat,  quia  erit  de 
inando  exterius  quod  saeviendo  graviter  premat. 
Qaia  ergo  infirmus  quisque  cum  premitur,  a  spe 
gaudii  nimia  pusillanimitate  lassatur,  et  duni  foris 
adversa  tolerat,  intus  oblivisciturquo  gaudebat,  liene 
dicitur :  Non  dixit,  Ubi  est  Deus  qui  fecit  me,  (jui 
dedil  carmina  in  noete  ?  Si  enim  ista  diceret,  vim 
qaam  patitur  temperaret  ;  et  per  hoc  quod  mansu- 
ram  intus  quaereret,  id  qnod  foris  transitorium 
Austinet  esse  intolerabile  non  aestimaret.  Sequi- 
tur  : 

CAPUT  XVU  [Rec.  Xlir]. 

Vbrs.  11.  —  Qui  docet  nos  super  jumenta  terrw,  et 
super  volucres  cceli  erudit  nos, 

27.  Deus  nos  docet  camis  voluptates,  et  spiritus  ela- 
tionem  cavere.  —  Jomenta  terrae  sunt,  qui  asu  vitae 
carnalis  ima  appetunt ;  volacres  vero  coeli  sunt,  qui 
superbae  curiositatis  studio  sublimia  perscrutantur. 
Illi  vivendo  se  deponunt  infra  quam  sunt,  isti  inqui- 
rendo  se  elevant  ultra  quam  possunt.  ^  Illos  in  in- 
fimis  voluptas  dejicit  camis,  istos  quasi  in  superiori- 
bas  erigit  libido  curiositatis.  111  is  per  sacra  eloquia 
dicitur  :  Nolite  fieri  sicut  equus  et  mulus,  quibus  non 
e$t  intellectus  (Psal.  xxxi,  9)  ;  *  istoram  superbus 
labor  increpatur,  dum  dicitur  :  Altiora  tene  quasie- 
ris,  et  fortiora  te  ne  scrutatus  fueris  (Eccli.  iii,  22^. 
Illisdicitur :  Mortificatemembra  vestra,  quasuntsuper 
terramj  fomicationem,  immunditiam,  libidinem,  con- 
cupiscentiam  malam  (Coloss.  iii,  5^  ;  istis  dicitur  : 
Nemo  vos  decipiat  per  philosophiam  et  inanem  falla" 
nam  (Coloss.  ii,  8;.  Docet  igitur  nos  Deus  super  ju- 
menta  terrae  et  volacres  coeli,  qaiadam  hocquodsu- 
inns  agnoscimus,  nec  carnisnos  infirmitas  dejicit,nec 


X  superbiae  spiritas  elevat ;  nec  defluendo  imis  subjici- 
mur,  nec  saperbiendo  de  sublimibus  inflamur.  Qui 
enim  carne  labitur,  jumentorum  appetitu  prostenii- 
tur ;  qui  veroextollitur  mente,  more  volucrum  quasi 
levitatis  penna  sublevatur. 

[Vet.  XII.]  28.  Superbia  luxurice  seminarium.  Caro 
mergit  quossuperba  scientia  siiblevat.  Juste  mens  amit- 
tit  camis  dominium  si  Deo  servire  deneget.  —  Sed 
si  vigilanter  intenditur,  ut  et  mentis  humilitas^  et 
carnis  castimonia  teneatur,  cito  cognoscimus,  quia 
alterum  custoditur  ex  altero.  Nam  multis  saepe  su- 
perbia  luxuriae  seminarium  fuit,  quia  dum  eos 
spiritus  qaasi  in  altum  erexit,  caro  ^  in  infimis 
mersit.  Hi  enim  prius  secreto  elevantur,  sed  post- 
modum  publice  cormunt,   quia  dum  occultis  in- 

n  tamescunt  motibus  cordis,  apertis  cadunt  lapsibns 
corporis.824  Sic  sic  elati  justa  fuerant  retributione 
feriendi,  ut  quia  superbiendo  se  hominibus  praefe- 
rant,  luxuriando  usque  adjumentorum  similitudincm 
devolvantur.  Homo  quippe  cum  in  honore  esset,  non 
intellexit,  comparatus  est  jumentis  insipientibus,  et  si- 
milis  factus  est  illis  {Psal.  xlviii,  i3j.  Qaasi  scientiae 
enim  illos  in  altum  penna  sublevaverat,  de  quibus 
Paulus  hoc  quod  et  superius  protulimus  dicebat  : 
Quia  cum  cognovissent  Deum,  non  sicut  Deum  glorifi' 
caverunt,  aut  gratias  egerunt,  sed  evanuemnt  in  cogi- 
tationibus  suis  {Rom.  i,  21  j.  Quomodo  autem  in  ju- 
mentorum,  aut  plusquam  jumentorum  voluptatem 
deciderint,  subdidit  dicens  :  Tradidit  eos  Deus  in 
desideria  *  cordis  eorum,  in  immunditiam  (Ibid.,  24j. 
Ecce  caro  mersit  quos  superba  scientia  sublevavit, 
et  a  volatu  volucrum  ultra  appetitum  lapsi  sant  ju- 
mentorum  ;  atqaae  inde  sub  se  prostrati  sunt,  unde 
saper  se  ire  videbantar.  Carandom  itaque  est,  et 
omni  castodia  mens  a  snperbiae  tumore  servanda. 
Non  enim  ante  oculosDei  vacuae  transvolant  cogita- 
tiones  nostrae  ;  et  nalla  momenta  temporis  per  ani- 
mum  transeunt  sine  statu  retributionis.  Intus  ergo 
videt  Deas  qaod  mentem  elevat,  et  idcirco  permittit 
foris  invalescere  quod  deponat.  Intus  prias  extolli- 
tnr,  qaod  foris  postmodum  luxuriae  corruptione  fe- 
riatur.  Occultam  videlicet  culpam  sequitur  aperta 
percassio,  ut  malis  exterioribus  interiora  puniantar 
et  cor  publice  corruat,  quod  latenter  tumebat.  Hinc 
qnippe  per  Osee  contra  Israelitas  dicitur  :  Spiritus 
fomicationis  in  medio  eorum,  et  Dominum  non  cogno- 

D  verunt  (Ose.  v,  4/  Qui  ut  ostenderet  quod  causalibi 
dinis  ex  culpa  proruperit  elationis,  mox  subdidit 
dicens:  Et  respondebit  arrogantia  Israel  in  faciem  ^ui 
(Ibid.,  5).  Ac  si  diceret  :  Culpa  quae  per  elationem 
mentis  in  occulto  latuit  per  carnis  luxariam  in  aperto 
respondit.  Proinde  per  humililatis  custodiam  ser- 
vanda  est  mnnditia  castilatis.  Si  enim  pie  spirito» 
sub  Deo  premitur,  caro  illicite  super  spiritum  non 
levatur.  Habet  quippe  spiritus  commissum  sibidomi- 


*  Vindoc.,  ecce  de  nocte  pressuram  nominat. 

'  Turon.,  de  consolatione  justitice. 

^  A\.,  ut  spe  manentis,  quod  habet  Colb. 

^  Vindoc.,  ut  tamenproesentespressuras. 

^  Prntel.  et  alii,  illos  in  tn/lma...  isto$qua$i  in  iu- 


periora. 

•  Vindoc.,  istorum  superbia  increpatur, 
'  Ebroic.  et  alii  Norm.,  in  infima. 

•  lu  Pratel.,  Baluz.,  Colb.  In  Excusis  legitnr.  cor' 
dis  tut. 


365 


MORALIUM  LIB.  XXVi;  —  IN  CAPUT  XXXV  B.  JOB. 


366 


nium  carnis,  si  tamen  sub  Domino  recognoscit  jura 
legitimaB  servitntis.  Nam  si  auctorem  snum  super- 
biendo  contemnit,  jure  et  a  subjecta  carne  praelinm 
snscipit.  Unde  et  illeprimus  inobediens  moxut  su- 
perbiendo  peccavil,  pudendacontex.it  (Genes.  iii,  7). 
Quia  enim  contumeliam  spiritus  Deo  intulit,  mox 
contnmeliam  carnis  invenit.  Et  quia  auctori  suo  esse 
subditus  uoluit,  jus  carnis  subditae  quam  regebat 
amisit,  ut  inseipso  \idelicet  inobedientia^  suae  con- 
fusio  redundaret,  et  superatus  disceret,  quid  elatus 
amisisset. 

[Vet.  XIII.]  29.  Si  cordis  hHfnilitatem  negligamus, 
Deu8  camis  integritatem  despicit.  —  NuUus  ergo  post- 
quam  superna  appetere  coeperit,  si  carnis  voluptate 
prosternitur,  *  tunc  se  victum  judicet,  cum  aperte 
superatur.  Si  enim  plerumque  virus  libidinis  de  ra- 
dice  nascitur  elationis,  tunc  caro  vicit,  cum  spiritus 
latenter  intumuit  :  jam  tunc  anima  per  originem 
culpae  in  petulantiam  jumentorum  cecidit,  cuni  ef- 
ferendo  se,  more  volucmm,  ultra  quam  debuit  evo- 
lavit.  Hinc  esl  enim  quod  longa  continentia  repente 
solvitur,  hinc  quod  plerumque  et  usque  ad  senium 
virginitas  servata  vitiatur.  Quia  enim  negligitur 
825  humililas  cordis,  rectus  judex  despicit  etiam 
integritatem  corporis ;  et  quandoque  per  apertnm 
malum  reprobos  annuntiat,  quos  dudumreprobosin 
occulto  tolerabat.  Nam  qui  diu  servatum  bouum  su- 
bito  perdidit,  apud  semetipsum  intus  aliud  malum 
tenuit,  '  ex  quo  aliud  subito  erupit  per  quod  ab 
omnipotente  Deo  etiam  tuncalienusexstitit,  quando 
se  ei  per  munditiam  corporis  inhaerere  monstravit. 
Quia  igitur  mentis  elatio  ad  pollutionem  pertrahit 
camis,  reproborum  cor  a  volatu  volucrum  ad  petu- 
lantiam  mergitur  jumentorum.  Sancli  autem  viri  ne 
appetitu  bestiali  ad  luxuriae  voraginem  devolvantur, 
sollicite  cogitationes  mentis  a  superbiae  volatu  cus- 
todiunt ;  ac  ne  in  infima  desipiendo  corruant,  omne 
quod  sublimiter  sapiunt,  humiliter  premunt.  Recte 
itaque  dicitur :  Qui  docet  no$  super  jumenta  terrce, 
et  super  volucres  coeli  erudit  nos.  Subaudis,  hoc  quo- 
qoe  non  dixit. 

30.  /n  adversis  deficimus,  quia  prosperis  uti  mode- 
rate  nescimus.  —  Hoc  itaque  quod  jumentis  ac  volu- 
cribus  antecellit,  eum  non  dicit  in  tribnlatione  me- 
morari ;  ac  si  diceret :  Infirmus  quisque  idcirco  ne- 
quaquam  se  in  perturbatione  corroborat,  quia  et  in 
tranquillitate  non  temperat ;  et  ideo  nescit  adversa 
tolerare,  quia  constitutus  inprosperis  cogitatione  se 
non  novit  a  volatu  volucrum  premere^  nec  carnales 
motus  a  jumentomm  ingluvie  sublevare.  Sed  hoc 
beato  Job  tanto  inconvenienter  dicitur,  quanto  vita 
eju8  inter  alta  et  infima  mirabiliter  temperatur. 

^  Vindoc,  tunc  se  justum  judicet  ;  quae  lectio  in 
superficie  optima.  Praestat  tamen  altera,  cujus  sen- 
sos  est  eos  qui  carnis  voluptate  prosterauntur  non 
tunc  coepisse  vici  tantum  guando  aperto  lapsu  su- 
perati  sunt,  sed  prius  mentis  elatione,  quae  libidinis 
radix  est,  fnisse  dejectos.  Id  minime  intelligens  ali- 
ouis  sciolus,  absurdumque^  imo  impium  censens 
oicere  enm  qui  in  luxunam  labitur  pro  victo  non 
repntandum  esse,  scribendum  pulavit :  nullus 


A  Quod  quidem  intelligi  et  aliter  potest  :  Qui  doeet 
nos  super  jumenta  terrce,  et  super  volucres  coeli  eriuiit 
nos.  Nam  sicut  jumentorum  vocabulo  signatur  vita 
hominum  carnis  adhuc  motibus  subditorum,  ita  ap- 
pellatione  volucram  figuratur  elatio  spirituumsuper- 
borum,  ut  per  jumenta  quidem  terreni  homines,  per 
volucres  vero  daemonia  designentur.  Unde  cum  se- 
mina  Dominus  juxta  viam  diceret  cecidisse,  subjun- 
gil  :  Venerunt  volucres  cceli,  et  comederunt  ea  (Matth. 
XIII,  4),  nimirum  per  volucres  signans  aereas  potes- 
tates. 

31.  Sancti  dum  Deo  se  subdunt,  cumta  transitoria 
superant  et  despiciunt.  —  Sancti  autem  viri,  quia 
nec  infima  hominum  exempla  appetunt,  nec  rarsum 
daemoniaca  subtilitate  falluntur,  et  super  jumenta 

B  terrae,  et  super  coeli  volucres  virtute  eruditionis  ex- 
crescunt.  Super  jumenta  enim  terrae  edocti  sunt, 
quia  quidquid  in  imis  potcst  ambiri  despiciunt.  Su- 
per  volucres  quoque  coeli  eruditi  sunt,  quia  omnes' 
immundorum  spirituum  insidias  comprehendunt.Su- 
perjumentaterrae  edoctisunt^  quianihil  in  hac  vita 
quod  praeterit  quaerunt.  Super  volucres  coeli  eraditi 
sunt,  quia  potestates  aereas,  quas  adhuc  per  carnis 
infirmitatem  tolerant,  jam  vitae  meritis  calcant. 
Paulus  jam  super  jumenta  terrae  edoctus  fuerat,  di- 
cens :  Multi  enim  ambulant,  Et  paulo  post  :  Quorum 
finis  interiuSj  quorum  deus  venter  est,  et  gloria  in 
confusione  ipsorum,  qui  terrena  sapiunt.  Nostra  au^ 
tem  conversatio  in  calis  est  (Philip.  iii,  18-20).  Et 
rursum  super  volucres  coeli  eraditum  se  noverat, 

Q  cum  dicebat :  Nescitis  quoniam  angelos  judicabimm 
(I  Cor.  VI,  3)  tSub  sejumenta  cernebat,  quia  vidc- 
licet  in  terra  adhuc  positus  ^  calcabat  mores  bomi- 
num  qui  in  infimis  conversantur.  Et  rursum  vola- 
tum  volucrum  meritoram  dignitate  transcenderat, 
quia  subiturus  coelestia  judicaturam  se  angelos  non 
ignorabat.  In  illis  immundoram  infima,  in  istis  su- 
perboram  summa  826  calcabat.  [Vet.  XIV.]  Men- 
tes  quippe  sanctorum  transitoria  cuncta  despiciunt, 
et  sub  se  labi  quidquid  superbit,  quidquid  praeterit, 
contemplantur ;  et  quasi  in  quodam  reram  vertice 
constitutae,  tanto  sibi  omnia  subesse  conspiciunt, 
quanto  semetipsas  verius  auctori  omnium  subdunt ; 
atque  inde  cuncta  transcendunt,  unde  creatori  cun- 
ctorum  vera  se  humilitate  substernunt.  Dicat  ergo : 

•pi  Qui  docet  nos  super  jumenta  terra,  et  super  volucres 
coeli  eruditnos.  Ac  si  diceret:  Infirmus  pusillanimitate 
victus  ista  non  dixit,  et  idcirco  eum'^  adversitas  ten- 
tationis  perculit,  quia  tranquillitatis  tempore  haec 
cuncta  transeuntia  nulla  perfectione  superavit.  Hujus 
enim  vitae  adversa  non  perhorresceret,  si  perfeclionis 
merito  etiam  secunda  calcasset.  Sequitur  : 

tunc  se  justum  judicet ;  expuncta  voce  victum, 

*  Vindoc,  ex  quo  ad  atiud, 

*  Pratel.  etalii  Norm.,  malignorum  spirituum  tn- 
sidias.  NonnuUi  fortasse  maluerunt  scribere  maligno' 
rum  quam  immuiuiorum,  quod  potius  sit  maligno- 
rum  quam  immundoram  spirituum  insidias  struere. 

*  Vindoc,  Ebroic  et  ahi  Norm.,  calcabat  mentes. 
^  Pratel.,  adversitatis  tentatio. 


mi 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


368 


CAPUT  XVIII  [Rec,  Xn"]. 

Vers.  12.  —  Ibi  clamabunt,  el  non  exaudiet  propter 
superbiam  malorum. 

32.  Justi  permittuntur  oppnmi  ut  purgentur,  et  ut 
oppressorum  nequitia  consummetur. —  Ibi  vidclicet  in 
tribulatione,  ut  e  contra  de  gaudio  scriplura  est  : 
Filii  servorum  tuorum  inhabitabnnt  ibi( Psal.ci,'^^). 
Sed  videtur  incertum  utruni  dicat :  Propter  super- 
biam  malorum  non  exaudiet ;  an,  propter  superbiam 
malorum  clamabunt.  Intelligi  autem  melius  potest, 
si  non  exaudiri  potius  propter  malorum  superbiam, 
qnam  clamare  referantur.  Nam  quod  propter  malo- 
rum  superbiam  clamanl,  jam  supra  dictum  est,  eo. 
versu  quo  dicitur  :  Propter  multitudinem  *  violento- 
rum  c/ama^M/if.Aliquidergonobisbocversu  innuitur 


A  sapientes  morientes,  simul  insipiens  et  stultu^  peribunt 
(Psal,  XLviii,  11).  Quosenimvisibilitermoriconspi- 
ciunt,  invisibiliter  vivere  posse  non  credunt ;  atque 
eo  reatum  infidelitatis  suae  cumulant,quo  visa  niorte 
fidelium  de  aeternitate  desperant.  Igitur  violenti 
quique  inde  *  detorius  deficiunt,  unde  contra  vitam 
innocentium  exterius  convalescunt ;  tantoque  illos 
intima  verilas  a  se  foras  ejicil,  quanto  eos  contra 
suos  temporaliter  quod  volunt  posse  permitlit. 

33.  Malorum  pa^na  gravior,  est  prosperitas.  Mani- 
festum  est  reprobationis  indicium.  — Quisquis  itaque 
bonorum  vitam  persequitur,tunc  pejore  ultione  dam- 
natur,  cum  nulla  ei  adversitate  resistilur  ;  et  tunc 
fortioris  iraj  periculis  subjacet,  cum  prospere  pera- 
git  qiiod  nequiter  concupiscit,  quia  videlicet  vindicta 


quod  paulo  subtilius  attendatur,  quia  saepe  oppressi  B  superni  judicii  ad  futura  eura  supplicia  reservando 


quidam  dum  clamaverint,  ex  se  quidem  merentur 
audiri,  sed  tamen  eorum  dcsideria  propter  oppri- 
mentium  superbiam  difierunlur.  Justus  quippe  Dous 
et  suos  permittit  temporaliler  opprimi,  et  violento- 
rum  malitiam  nequiter  augeri,  ut  dum  borum  vita  in 
purgatione  teritur,  illorum  nequilia  consummetur. 
[Vet.  XV.]  Plerumque  vero  accidit,  ut  justi  in  tri- 
bulatione  deprebensi,  supernum  solatium  etiam  tem- 
poraliter  percipiant,  quod  tamen  non  temporaliter 
implorant.  Salvari  enimnon  propter  se,  sed  propter 
adversariorum  salutem  concupiscunt,  ut  dum  illos 
omnipotens  Deus  ab  immensis  periculisfacto  quodam 
miraculo  liberat,  virtutem  suam  ipsis  etiam  perse- 
cutoribus   innotesc^t  ;   atque  inde  adversarios  ad 


deseruit,  cui  hic  in  malo  obviare  contempsit.  Ilinc 
enim  per  Prophetam  Dominus  dicit :  Dimisi  eos  se- 
cundum  desideria  cordis  eorum,  *  etibunt  in  volunta- 
tibussuis{Psal.  lxxx,  i3).  Ilinc  rursum  dicitur:  Non 
est  virga  Dei  super  illos  (Job.  xxi,  9).  Hinc  etiam  de 
ipso  eorum  capite  scriptum  est  :  Faciet  et  prospera- 
bitur  (Dan.  viii,  12).  Ilinc  rursus  de  eodem  dicitur: 
Et  dolus  in  manu  ejtis  dirigetur  (Dan.  viii,  25).  In 
manu  quippe  Antichristi  dolus  dirigitur,  ®  quia  in 
hoc  quod  contra  bonos  proposuerit  implere  tempo- 
raliter  nulla  adversitate  praepeditur.  Hinc  rursusper 
Salomonem  dicitur  :  Prosperitas  stuUorum  perdetil' 
los  {Prov.  i,  32).  [Vet.  XVI.]  Manifestum  ergo  per- 
ditionis  indicium  est,  quando  alTectatis  iniquitatibus 


jplernitalem  redimat,  unde  suos  temporaliter  salvat,  r  subsequens  favet  efiectus,  et  nulla  contrarietas  im- 


sicut  Propheta  quoque  vocem  niartyrum  suscipiens, 
ait:  Propter  inimicos  meos  eripe  me  (Psal.  lxviii,  19). 
Ac  si  diceret:  Proptcr  me  quidem  eripi  de  temporali 
tribulatione  non  appeto,  sed  tamen  eripi  propler  ad- 
versarios  meos  concupisco,  utdum  mea  ^ita  salvari 
mirabiliter  cernitur,  ipso  miraculorum  visu  inimi^ 
corum  duritia  convertatur.  Sicut  ergo  sape  Domi- 
nus  suorum  vitam  temporaliter  pro  inimicorum  con- 
versione  eripit,  ita  saepe  suorum  voces  propterdam- 
nationem  persequentium  non  exaudit,  ut  videlicet 
inde  reatum  suum  cumulent,  unde  praevaluisse  se 
nequiter  gaudent.  Nam  qui  invisibilia  despiciunt. 
moveri  nonnunquam  visibilibus  miraculis  possunt. 
Sed  idcirco  cum  justis  plerumque  nil  mirum  visibi- 
liter  agkur,  quia  eorum  adversarii  illuminari  invisi 


pedit  quod  mens  perversa  conceperit.  Nam  saepe 
pravorum  hominum  dum  tardantur  vota,  mutantur; 
et  dum  difiicultatem  perfectionis  sentiunt,  reatum 
malae  actionis  agnoscunt  ;  et  quibus  prius  invitis 
contradicitur,  volentes  postmodum  hoc  quod  conce- 
perant,  adversantur.  Quia  igitur  malos  cum  deserit 
Dominus  praevalere  permittil,  et  unde  superborum 
nequitia  perficitur,  inde  humilium  longanimitas 
consummatur,  dicatur  recte  :  Ibi  clamabunt,  et  non 
exaudiet  propter  superbiam  malorum.  Sequitur  : 
CAPUT  XIX  [Rec.  XV}. 

Vers.  13.  —  Neque  enim  frustra  audiet  Deus,  et 
Omnipotens  singulorum  causas  intuebitur. 

34.  Desideria  sanctorum  eo  cumulatius  exaudiun-^ 
tur,  quo  tardius.  —  Notimdum  quod  duo  sunt  dicta. 


biliter  non  merentur.  Dicatur  ergo:  Ibi  clamabantjel      quia  et  clainanlem  non  frustra  audit,  ettamen  quod 


non  exaudiet  propter  superbiam  malorum. Xcsi  dice- 
ret :  Realus  opprimentium  *  audire  voces  [jrohibet 
oppressorum.  Nec  eripiuntur  \isibiliter  justi,  827 
'  quia  salvari  invisibiliter  non  merentur  injusti. 
Unde  rursum  per  Prophetam  dicitur  :   Cum  viderit 


patitur  respicit,  ct  exaudire  voces  dissimulat,  et 
quod  unusquisque  tolcrat  non  ignorat.  Nemo  ergo 
qui  tardius  auditur  credat  quod  a  superna  cura  ne- 
gligatur.  Saepe  enim  noslra  desideria,  quia  celeriter 
non  fiunt,  exaudiuntur  ;  et  quod  impleri  concite 


*  In  superioribus  ubi  locus  hic  Job  exponitur,pro 
oiolentomm  legitur  calumniatorum.  Utramque  intcr- 
pretationem  pati  potest  Hebraicus  textus.  Aliquas 
versiones  habent  propter  potentiam,  propter  ino/en- 
tiam. 

•  AI.,  audiri» 

^  Edit.  Rom.  Sixti  V,  et  nonnullae,  quia  salvari 
visibiliter  non  merentur,  mendose.  Mss.  An^Iic, 
Norm.,  Vindoc.,etc.,  veteresque  Edit.,  habent  xnvi- 


sibiUter. 

*  Ita  Vindoc,  Turon.,  Baluz.,  Colb.,  Pratel.  alii- 
queNorm.,  necnon  vet.  Ed.  In  recent.,  interius. 

»  Vindoc,  Baluz.,  Colb.  et  pler.  Norm.,  et  ibunl 
in  voluptatibus suis. VriorlQCiio  concinit  magistextui 
Hebr.  el  Vulgalae,  in  adincentionibus  suis. 

*  Sic  Baluz.,  Colb.,  Ebroic  aliique  Norm.  Deest 
m  in  recentioribus  Ed. 


369 


MORALIUM  LIB.  XXVL  —  IN  CAPUT  XXXV  B.  JOB. 


370 


petimus,  et  ipsa  melius  tarditate  prosperatur.  Saepe  A  si  illuminatam  se  atque  sublevatam  quifi  in  tenebris 


vox  nostra  eo  perficitur  quo  differtur ;  et  cum  super- 
ficietenus  petitio  negligitur,  vota  nostra  altius  in 
cogitationum  radice  complenlur  :  sicut  et  semina 
messium  gelu  pressa  solidantur;  et  quo  ad  superfi- 
ciem  tardius  exeunt,  eo  *  ad  frugem  multipliciora 
consurgunt.  Desideria  itaque  nostra  dilatione  extcn- 
duntur,  ut  proficiant ;  proficiunt,  ul  ad  hoc  quod 
perceptura  sunt  convalescanl;  oxercitantur  in  certa- 
mine,  ut  828  majoribus  cumulentur  prxmiis  in 
retributione,  labor  protrahitur  pugnse,  ut  crescat 
corona  victoriae.  Suos  ergo  Dominus  cum  velociter 
non  exaudit,  quo  repellere  creditur  trahit.  Internus 
quippe  est  medicus,  et  peccatorum  in  nobis  contagia 
qua)  inesse  meduilitus  reprobat  secat,  abscindit  virus 


jacebat  agnoscit.  Ilaec  ergo  in  semetipsa  cuncta 
recolligens,  dum  bona  accepta  considerat,  adversa 
quae  tolerat  non  accusat;  necdesperationefrangitur, 
quae  tantorum  munerum  consolatione  roboratur, 
quia  spem  de  fuluris  recipit,  dum  transacta  bene- 
ficia  recognoscit.  Dicat  itaque  :  Etiam  ciun  dixeris: 
Non  considevat,  judic^re  coram  illo,  et  exspecta  eiim, 
Ac  si  diceret  :  Gum  idcirco  Deus  considerare  non 
creditur,  quia  tarde  miseretur,  intima  cogitationis 
ingredere^  atque  illic  coram  ejus  oculis  causae  tuas 
judicium  suscipe ;  et^  quae  ipse  vivendo  contulisti, 
vel  quae  misericorditer  percepisti,  discerne  ;  et  tuno 
ad  spei  fiduciam  redis,  dum  bona  tantse  benignitatis 
erubescis,  quatenus  inter  adversa  fidenter  exspectes 


putredinis  ferro  tribulationis ;  et  quo  voces  aegri  g  quem  et  post  delicta  propilium  recolis.  Speranda 


audire  dissimulat,  eo  a^gritudinis  finem  procurat. 
Hinc  enim  Propheta  ait  :  Deus  mens,  clamabo  per 
diem,  et  non  exaudies ;  etnocte,  et  non  ad  insipientiam 
viihi  (Psal.  xvi,  3).  Ac  si  diceret  :  Nequaquam 
mihi  ad  insipientiam  proficit  quod  die  ac  nocte  cla- 
mantem  me  continue  non  exaudis,  quia  unde  me  in 
temporali  tribulatione  quasi  deseris,  inde  ad  aeter- 
nam  sapientiam  plus  erudis.  Hinc  etiam  dicit :  Adju- 
tor  in  opportunitatihusj  in  tribulutione  (Psal.  ix,  10). 
Tribulationem  quippe  dicturus,  opportunitates  prae- 
misit,  quia  saepe  et  tribulatione  conlerimur,  et  ta- 
men  opportunum  nondum  est  *  ut  ad  desiderium 
ercptionis  adjuvemur.  Dicatur  ergo  :  Neque  enim 
frustra  audiet  Deus,  et  Omnipotens  singulorum  causas 


etenim  fuerant  supema  adjutoria,  eliam  si  nulla 
beneficia  praecessissent.  Sciendumque  quia  Deus 
hominem  quem  benigne  condidit  inique  non  spernit. 
36.  Qui  prcBterita  munera  considerat,  futura  uon 
desperet,  —  Pensandum  est  igitur  quanti  estpericuli 
transacta  munera  cernere,  et  futura  desperare;  829 
qu«inti  est  periculi*  si  in  hac  procella  tribulationum 
desperalionis  naufragio  frangimur, '^  qui  ad  portum 
spci  velut  immensis  funibus  praeteritis  donis  liga- 
mur.  Dicalur  itaque  recte  :  Judicare  coram  illo,  et 
exspecta  eum.  Nam  qui  semetipsum  coram  Deo  uon 
judicat,  emn  dum  affiigitur  non  exspectat.  Cujus 
enim  bona  praecessisse  dissimulat,  adjutoria  subsequi 
posse  desperat ;  et  cum  praeteritorum  obliviscitur, 


intuebitur,  [Vet.  XVII.]  Sed  quia  plerumque  non-  p  etiam  subsequentium  largitate  fraudatur.  Sed  ecce 


nulli  et  ipsa  adjutorii  tarditate   franguntur^  apte 
subjnngit  : 

CAPUT  XX  [Rec.  XVI]. 

Vers.  14.  —  Etiam-cum  dixeris  :  Non  considerat, 
judicare  coram  illo,  et  exspecta  eum, 

35.  Desperationis  procella  ingruente,  ad  memoriam 
revocanda  sunt  Dei  beneficia.  —  Fortasse  enim  dum 
clamor  noster  quasi  negligitur,  spes  quae  cordi  in- 
erat  infirmatur:  et  supernaadjutoriadefuturacredi- 
mus,  quia  tardius  impetramus ;  ac  pene  inconside- 
rata  Deo  esse  ingemiscimus,  quae  inulta  toleramus. 
Sed  cnm  ista  nos  desperationis  procella  conturbat, 
concossa  mens  citius  in  portum  spei  se  collocat,  si 
cansas  svas  cum  Domino  subtiliter  pensat,  si  bona 
ejus  ad  memoriam  revocat,  si  mala  quae  bonis  ejus 


dum  nos  affligimur,  dum  consolationis  gratiam^  lon- 
ganimiter  sustinemus,  mali  ad  pejora  prorumpunt, 
atque  eo^  iniquitatis  exaggeratione  proficiunt,  quo 
sine  verbere  relinquuntur.  Et  tamen  omnipoteos 
peccantes  misericorditer  exspectat,  tempus  ad  pceni- 
tentiam  tribuit,  quod  non  conversis  ad  gravioris 
reatus  testimonium  vertit ;  patienter  iram  retinet, 
quam  quandoque  irretractabiliter  effundit.  Undo 
apte  subjungitur. 

CAPUT  XXI  [Vet.XVIIl  Rec.XVir]. 

Vers.  15.  —  Nunc  enim  non  infert  furorem  suum, 
nec  ulciscitur  valde  scelus. 

37.  Deus  hic  diu  toleratquos  incetemum  est  damna^ 
turus.  —  Diu  quippe  Deus  tolerat*  quem  in  perpe- 
tuum  damnat ;  ot  furorem  nunc  inferre  dissimulat, 


reddidit  apud  semetipsam  callide  non  excusat,  si      quia  effundendum  sine  fine  in  posterum  servat.  Ele- 


perpendit  quid  ab  eo  juste  meruitetquid  clementer 
accepit,  si  vitam  suam  vivaciter  discutit,  si  ante  Dei 
oculosomne  quodagitexaminanssemetipsam  sibimet 
non  abscondit,  si  factam  se  quae  non  erat  meminit. 


ctorum  namque  est  hic  conteri,  ut  ad  praemia  de- 
beant  aeternae  hereditatis  erudiri.  Nostrum  est  bic 
flagella  percipero,  quibusservaturdeaeternitategau- 
dere.  Hinc  enim  scriptum  est  :  Flagellat  omnem  fi- 


*  Baluz.,  ad  frugem  multipliciorem. 

*  Ed.,  ut  desiderio  ereptionis,  Melius  in  Mss.  Tu- 
ron.,  Vindoc,  Colb.,  Norman.,  nt  ad  desiderium, 
hoc  est,  ui  secundum  desiderium. 

'  Longip.,  quid  causoe  tu  ei  vivendo  contulisti,  vel 
quw. 

*  Vindoc,  si  in  liac  vita  procetla  tribulationum. 

^  Vindoc,  Ebroic,  et  alii,  qui  ad  portum  fidei, 
Balu2.  etCoIb.,  quia  ad  portum. 
^  Vindoc  et  Pratel.,  U>nganimiier  exspectamus. 


^  Hic  variant  Mss.  et  Editi.  Alii  enim  habent,  nfi- 
greaatione,  ut  Turon.  et  vet.  Edit.  Paris.  ac  Baiil., 
quibus  pleraequo  consentinnt,  alii,  exaggeratione,  ut 
legitnr  m  Vindoc,  Longip.,  BaIuz.,CoU>.,  Ebroic, 
caeterisque  iNorm.  et  in  Edit.  Paris.  1605. 

^  Hic  vitiata  est  Ed.  Vatic  1589  duarum  vocula- 
rum,  qtiem  eiquia  transpositione ;  nimirum  legitur: 
diu  quippe  Deus  tolerat,  quia  in  cBternum  damnat;  et 
furorem...  dissimutat,  quem,  etc 


371 


SiViNGTI  GREGORn  MAGiNI 


372 


Uum  qum  recipU  {Hehr,  xa,  6).  Hinc  ad  Joannem  A 
dicitnr :  Ego  quosamoarguo  et  castigo  {Apoc.  iii,  19). 
Hinc  Petrus  ait  :  Tempus  est  ut  incipiat  judicium  de 
domo  Dei  (I  Petr.  iv,  17).  Ubi  raox  admirando  sub- 
jungit :  Si  autemprimumanobie^qui  finis  eorum  qui 
non  eredunt  Dei  Evangelio  {Ibid.  ,17)?  Peccata  quippe 
nequaqaam  divina  severitas  inulta  remanere  permit- 
tit,  sed  ira  judicii  a  nostra  hic  correptione  inchoat, 
ntin  reproborum  damnatione  conquiescat.  Eant  ergo 
nunc  reprobi,  et  voluptatum  suarum  desideria  inulta 
iniquitate  consumment ;  atque  eo  temporalia  flagella 
non  sentiant,  quo  aeterna  cos  supplicia  exspectant. 
Bene  autem  inulta  eorum  nequitia  Cham  peccante 
signata  est,  cui  a  patre  dicitur  :  Maledictus  Chanaan 
puery  servus  erit  fratribus  suis  (Gen.  ix,25j.  Chanaan 
videlicet  Cham  filius.  Et  quid  est  quod  Cham  pec-  g 
cante  Chanaan  ejus  filius  sententiam  ultionis  accipit? 
Quid  est  quod  non  in  se,  sed  in  posteritate  percutitur, 
nisi  quod  reproborum  nequitise  hic  quidem  inultae 
proficiunt,  sed  in  posterum  fenuntur  ?  Dicatur  ergo: 
Nunc  enim  non  infert  furorem  suum,  nec  ulciscitur 
valde  scelus. 

38.  Eos  iamen  aliquando  hac  in  vita  ferire  inchoat. 
—  Notandum  vero  est  quod  subintulit,  Valde,  quia 
etsi  quaedam  longanimiter  tolerat,  quaedam  tamen 
etiam  in  hac  vita  flagellat  et  hic  nonnunquam  ferire 
inchoat,  quod  aeterna  damnatione  consummat.  Ergo 
et  nonnuUa  percutit,  et  nonnulla  inulta  derelinquit, 
quia  si  nulla  resecaret,  quis  Deum  res  humanas  cu- 
rare  crederet?  Et  rursus,  si  hic  cuncta  percuteret,  ex- 
tremum  judicium  unde830restaret?  Quaedam  igitur  q 
feriuntur,  ut  rectoris  nostri  super  nos  solliciludinem 
formidemus;  quaedam  vero  inulta  servantur,ut  adhuc 
judicium  restare  sentiamus.  Bene  ergo  dicitur  :  Nec 
ulciscitur  valde  scelus,  quia  dum  exiguum  quiddam 
de  iniquitate  percutitur,  inconversis  mentibus 
aeterni  jam  judicii  sententia  propinatur. 

39.  Aliud  est  rectum  dicere,  aliud  recte.  —  Totum 
itaque  hoc  ab  Eliu  rectum  dicitur,  si  recte  diceretur. 
Scit  enim  quid  loqui  debeat,  sed  cui  loquatur  igno- 
rat.  Yera  sunt  namque  quae  dixit,  sed  a  beati  Job 
increpationibus  aliena,  quia  tanto  hac  correptione 
non  eguit,quanto  necaliqua  pusillanimitatepeccavit. 
[Vet.  XIX.]  Sed  quia  justis  viris  solet  occasio  esse 
virtutum  elatio  superborum,  occulto  judicio  cum 
beato  Job  agitur,  ut  post  flagella  poenarum  etiam  j^ 
per  verba  arrogantium  crescat.  Ecce  enim  tanto  ma- 
gis  a  superbiae  ministro  despicitur  ^  quanto  a  magi- 
stra  veritate  intrinsecus  idem  refovetur.  Nam  Eliu 
postquam  tot  fortia  se  dixisse  cognovit,  quid  elatio- 
nis  gestaret  aperuit,  atque  beatum  Job  alta  de  se 


sentiendo  despexit,  dicens  : 

CAPUT  XXII. 
Vers.  16.  —  Ergo  Job  frustra  aperit  os  suum,  et 
absque  scientia  verha  multiplicxit. 

40.  Superborum  viiia  sunt  loquacitaSf  et  audiendi 
impatientia. — Haec  iiimirum  inferens,  beatum  Job  et 
nil  scisse  asserit,  et  multa  dixisse ;  et  cum  ipse  quae 
sentit  Ioquaciterinferat,huncde  vitio  loquacitatisac- 
cusat.  Sed  hoc  quoque  esse  proprium  arrogantium 
vitium  solet,  ut  et  pauca  credant  quae  ipsi  multa 
dixerint,  et  multa  credant  quae  ipsis  pauca  dicuntur. 
Quia  enim  sua  dicere  semper  volunt,  aliena  audire 
non  possunt;  vim  se  pati  existimant,  si  ea  quae  imnio- 
derate  sentiunt,  immoderatius  non  effundant.  Et 
quamvis  beatus  Job  ad  ejus  verba  tacuerit,  Eliu  ta- 
men  de  locutione  illius,  qua  amicis  responderat,  cau- 
sam  invectionis  invenit,'  ut  sibi  exhibere  latius  ejus 
silentium  posset,  aique  ut  ipse  multa  respondeat, 
illum  verba  multiplicasse  confirmat.  Nam  et  mox 
initia  prolixae  locutionis  exorditur ;  et  quasi  adhuc 
nil  dixerit,  inchoare  conatur.  Unde  snbditur : 

CAPUT  XXni  [Vet.  XX,  Rec.  XVIII]. 
Cap..  XXXVI,  Vers.  1,  2.  —  Addens  quoque  Eiiu, 
etiam  hcec  locutiu  est :  Sustine  me  paululum,  et  indi- 
cabo  tibi, 

41.  Ex  multiloquio  suam  doctrinam  metiuntur.  Dum 
sese  ostentant,  pro  Deo  loqui  fingunt.  —  Multa  jam 
dixerat,  ^  et  sustineri  adhuc  paululum  sperat,  quia 
videlicet  arrogantes  grave  se  damnum  perpeti  judi- 
cant,  si  scientiam  suam  loquendi  brevitate  constrin- 
gant.  Tanto  enim  semetipsos  credunt  doctiores  osten- 
dere,  quanto  se  potuerint  multiplicitate  loquacitatis 
aperire.  Sed  quia  saepe  sibi  sentiunt  silentii  reveren- 
tiam  non  deferri,  Domini  nonnunquam  potentiam 
de  quo  quasi  loquuntur  insinuant,  ac  sub  praetextu 
illius  sibi  silentium  exigunt,  quod  minime  meren- 
tur ;  et  dum  specietenus  Deum  proferunt,  auditum 
sibi  ex  reverentia  ejus  exigentes,  *  se  studeut  magis 
ostendere  quam  illius  facta  praedicare.  Unde  et  Eliu 
subjungit,  dicens  : 

Ibid.  —  Adhuc  enim  habeo  quod  pro  Deo  loquar. 

831  Quia  vero  nonnunquam  doctores  sancti  cre- 
bro  repetunt  si  qua  obscurius  dicunt,  ut  quae  occulta 
praedicant  auditorum  cordibus  voce  haec  iterationis 
infundant,  plerumquehoc  appetunt  etiam  arrogantes 
imitari,  et  insolenter  ea  quae  dixerint  replicant,  non 
quo  auditorum  cordibus  insinuare  res  appetant,  sed 
quo  eorum  judicio  videri  eloquentes  volunt.  Unde 
Eiiu  subjungens  ait. 

Vers.  3.  —  Repetam  scientiam  meam  a  principio. 

Sed  quia  nominata  scientia,  tumor  cordis  in  voce 


*  Locum  hunc  in  Editis  et  in  quibusdam  Mss.  in- 
terpolatum  restituimusope  Cod.  Colb.,  Baluz.,  Vin- 
doc.',  Ebroic,  Pratel.,  Utic.  aliorumque  Norm.  In 
Editis  legitur,  quanto  a  veritate  intrinsecus,  id  est  hu- 
mititatis  magistra  refovetur.  Verba  haec :  id  est  humi- 
litiitismagiiitra,  explicationis  gratia  videntur  addita. 
In  Turon.  Cod.,  corrupte  :  qmnto  magis  auctoriiate 
intrinsecus  refoceiur.  Hallucinatus  est  amanuensis 
legens  aut  forsitan  a  dictante  excipiens,  quod  postea 


scripsit  auctoritatey  pro  a  veritate. 

*  Locus  obscurus  tam  in  Mss.  quam  in  Vnlgatis. 
In  manu  exaratis  legitur  posset  ^ropossit  EdilOTnm. 

•  Ita  Turon.,  Vindoc,  Baluz. ,  Colb.,  Ebroic, 
aliiquc  Norm.  et  vet.  Ed.  Paris.  In  vulgatis  plerisque 
\egitnr  postulat,  \oco  sperat.  Vetus  Ed.  Basil.,  pati- 
lutum  imperat ;  quod  festinans  typographus  iegit, 
et  legendum  cdidit  pro  sperat. 

^  Pratel.,  sepotius  student. 


373 


MORALIUM  LIB.  XXVI.  -  IN  CAPUT  XXXVI  B.  JOB. 


374 


claraerat ;  arrogans  aperte  cognoscitar,  si  non  citias 
aliqno  velamine  pallietur.  Unde  mox  in  occultatio- 
ne  suas  arrogantiae  Domini  justitiam  snbinferens,  ait : 
Ibid.  —  Et  operatorem  meum  probabo  justum, 
Ut  dum  qaasi  pro  Dei  justitia  loquitur,  apud  hu- 
mana  judicia  quidquid  arroganter  effluit  excusetur. 
Sequitur : 

CAPUT  XXIV. 

Vers.4. —  Vere  enim  absque  mendacio  sermones  mei, 

42.  Testimonium  a  Deo  non  habentes,  ab  hominibus 
qucerunt,  —  Cum  ab  infirmis  auditoribus  se  intelligi 
nonposse  conspiciunt,  solent  plerumque  etiamjusti 
laudare  bona  quae  dicant,  non  quo  ipsi  suis  laudibus 
iuhient,  sed  quo  aoditores  suos  ad  audiendi  sollicitu- 
dinem  accendant,  at  dum  eorum  voce  proferuntur,ab 
illorum  cordibus  ardentiori  affectu  rapiantur.  Unde 
Paulas  cum  miraCorinthiis  et  multa  dixisset:adjanxit 
Os  nostrum  pakt  ad  vos,  o  Corinthii,  cor  nostrum 
dilatatum  est  (II  Cor,  vi,  11).  Sed  arrogantes  dum  cor 
bonorum  nesciant,  et  solas  aliquando  voces  imitan- 
tur,  efferunt  laudando  quae  dicunt,  non  quod  eis  tor- 
por  aadientium  displicet,  sed  quod  sibi  inhianter 
placent.  Jastorum  vocem  imitantes  simulant,  sed  vim 
vocis  ignorant.  Vident  quod  justi  proferunt,  sed  ne- 
sciunt  quod  requirunt.  Cum  enim  '  sancti  doctores 
laudem  praedicationis  exaltant,  quasi  manu  vocis  ab 
imis  cogitationibus  corda  audientium  levant,  ut  ex- 
cossa  velociter  dictis  sequentibus  velut  in  itinere  oc- 
carrant  et  tanto  ea  intelligentiae  amplexu  constrin- 
gant,  quanto  illa  et  quasi  priusquam  cernerent  in 
voce  laudantis  amaverant.  Sed  haec,  ut  dixi,  arro- 
gantes  nesciunt.  Quia  enim  foris  est  quod  appetunt, 
quid  sit  intus  desiderabile  sentire  non  possunt.  De 
electorom  quippe  Ecclesia  scriptum  est :  Omnis  glo- 
ria  ejus  fili(B  regum  ab  intus  (Psal,  xliv,  14).  £t  sa- 
pientes  virgines  in  vasis  oleum  portare  referuntur 
(Matth.  XXV,  4).  Unde  et  sanctorum  voce  dicitur: 
GUnia  nostra  hcec  est,  tesHmonium  conscientice  nostrce 
(II  Cor.  I,  12).  Arrogantes  autem,  quia  coram  Dco 
conscientiae  suae  testimonium  non  habent,  qaaerunt 
coram  hominibus  testimonium  vocis  alienae ;  quam 
cam  tarde  reperiunt,  ipsi  etiam  in  impudentiam  sui 
favoriserumpunt.  Si  enim  non  inveniunt  voces  homi- 
Qom,  qaas  inhianter  exspectant,  ipsi  scientiam  suam 
laadantes  praedicant.  Unde  et  Eliu  subdit  dicens : 

CAPUT  XXV. 

Ibid.  —  Et  perfecta  scientia  probabitur  tibi, 

43.  Cordis  elatio  licet  occulta,  inexcusabilis ;  quanto 
maffii  qwB  verbis  foras  erumpit,  —  Nimirum  sensit  se 
magna  dicturam,  sed  tumenti  corde  hoc  quod  de  se- 
metipso  sublimiter  aestimavit  tacere  non  potuit :  et 
idcirco  quod  rectum  sensit  laudando  praecucurrit : 
qoia  jam  qoidem  divino  judicio  reos  esset.si  magna  de 
se  saltem  silendo  sensisset.  Ante  subtile  enim  veri- 
tatis  examen  securi  omnino  non  samus,  etiam  si  hu- 


A  mano  832  judicio  quod  in  nobis  reprehendi  debeat 
non  habemus.  Nam  plerumqae  negligentius  cogitan- 
tes  elatione  pulsamur,  quain  tamen  tacentes  premi- 
mus.  Sed  nisi  relractatione  concitatamor  occultus  iu 
ipso  cabili  cordis,  in  quo  oritur,  suffocetur,  coram 
districto  judice  omne  meritum  nostrae  actionis  ex- 
stinguitur.  Hinc  ergo  pensandum  est  illa  cordis  ela- 
tio  quanta  animadversione  damnabitur,  quae  usque 
ad  audaciam  vocis  nutritur,  si  neque  haec  est  excusa- 
bilis  quae  in  corde  latenter  oboritur.  Considerandam 
quoque  qualis  intrinsecus  regnat,  quae  eo  usque  ser- 
vata  est,  ut  etiam  foras  erumpere  non  erubescat. 
Eliu  ergo  quia  magna  sensit,  semetipsum  humiliter 
temperare  nescivit,  scientiae  celsitudinem  tenuit,  hu- 
militatis  gratiam  recusavit ;  et  dum  sequitur  bonum 

B  *  quo  bene  dicere  appetiit,  bonum  quo  bene  vivere 
potuisset  amisit.  Scientia  quippe  influat,  charitas  vero 
(edificat  (I  Cor,  viii,  1).  Sed  jam  nunc  rectumdicat, 
quod  tamen  recte  dicere  ignorat.  Nam  postquam  in- 
flatasanimi  cogitationes  per  verbaelationisexhalavit, 
fortem  sententiam  subdidit,  dicens : 

CAPUT  XXVI  [Vet,  XXI,  Rec,  XIX], 

Vers.  5.  —  Deus  potentes  non  abjicit,  cum  et  ipse 
sit  potens. 

^.Potentia  temporalis,  etsi  bona,  elationis  tentationi 
est  obnoxia,  Qui  se  videt  plus  cceteris  posse,  plus  sapere 
facile  credit,  Uic  Satance  similis.  —  In  usu  vitae  mor- 
taiis  quaedam  ex  semetipsis  sunt  noxia,  quaedam  ve- 
ro  ex  his  quae  circa  ipsa  versantur.  £x  semetipsis 

G  quaedam  sunt  noxia,  sicut  peccata  atque  flagitia. 
Quaedam  vero  nonnunquam  nobis  ex  his  quae  circa 
ipsa  sunt  nocent,  sicut  temporalis  potentia,  vel  co- 
pula  conjugalis.  Bonum  namque  est  conjugium,  sed 
mala  sunt  quae  circa  illud  ex  hujus  mundi  cura  suc- 
crescunt.  Unde  Paulus  ait:  Qui  autemcum  uxoreest 
cogitat  qucesunt  mundi,  quomodoplaceat  uxon  (ICor. 
VII,  33).  Unde  et  quibusdam  meliora  persuadens, 
eos  a  conjugio  revocat,  dicens :  Uoc  autem  dico,  non 
ut  laqueum  vobisinjiciam,  sedad  idquodhonestum  est, 
et  quod  facultatem  prcebeat  sine  impedimento  ^  Domi^ 
num  obsecrandi  (Ibid.,  35).  Dum  ergo  tenetur  quod 
non  nocet,  ex  rebns  juxta  positis  committitur  ple- 
runique  quod  nocet ;  sicut  saepe  rectum  mundumque 
itcr  pergimus,  et  tamen  ortis  juxta  viam  vepribus 

])  per  vestimenta  retiiiemur.  In  via  quidem  munda  non 
offendimus,  sed  alatere  nascitur  quo  pungamur.  Ma- 
gna  est  etiam  potentia  ti^mporalis,  quae  habet  apud 
Deum  meritum  siium  de  bona  administratione  re- 
giminis;  nonnun]uam  tamen  eo  ipso  quo  praee- 
minet  caeteris,  elatione  cogitationis  intumescit; 
^  et  dum  ad  usum  cuncta  subjacent,  dum  ad 
votum  velociter  jussa  complentur,  dum  omnes  sub- 
diti  si  qua  bene  gesta  sunt  laudibus  efferunt,  male 
gestis  autem  nulla  auctoritate  contradicunt,  dum 
plerumque  laudant  etiam  quod  objurgare  debuerunt. 


^  Vindoc.,  Utic.  eiaAiiNoTn\.,sanctiprcedicatores. 

*  Pratel.,  bonum  quod  bene  dicere  appetit, 

'  Turon.,  Domino  observiendi,  In  PrateL  et  Utic, 


Domino  obsercandi ;  et  ad  marg.,  obsecrandi.  Utram- 
que  lect.  habet  Colb. 
*  Turon.,  et  dum  usui  cuncta. 


373 


SAISCTl  GREGOKll  MAGiNl 


376 


seductus  ab  his  *  quae  infra  subduntur,  super  se  ani-  A 
mus  tollitur ;  et  dum  foris  immenso  favore  circum- 
datur,  intus  veritale  vacuatur ;  atqne  oblitus  sui,  in 
voces  se  spargit  alienas  ;  talemque  se  credit,  qualeni 
foris  audit,  non  qualem  intus  discernere  debuit ; 
subjectos  despicit,  eosque  aequales  sibi  naturae 
ordine  non  agnoscit ;  et  quos  sorte  potestatis  exces- 
serit,  transcendisse  se  etiam  vltae  meritis  credit ; 
cnnctis  se  aestimat  amplius  sapere,  quibus  se  videt 
amplius  posse.  In  quodam  quippe  se  constituit  cul- 
mine  apud  semetipsum ;  et  qui  aequa  caeteris  na- 
turae  conditione  constringitur,  833  ex  aequo 
respicere  caetcros  dedignatur;  sicque  usque  ad  ejus 
similitudinem  ducitur  de  quo  scriptum  est :  Omne  su- 
blime  videt,  et  ipse  est  rex  super  universos  filios  super- 
hitB  (Joh  XLi,  25).  Et  de  cujus  corpore  dicilur :  Gene-  3 
ratio  cujus  excelsi  sunt  ocu/t,  et  palpehrm  ejus  in 
alta  surrectce  {Prov.  xxx,  13).  Ad  ejus  similitudi- 
nem  ducitur,  qui  singulare  culmen  appetens,  et  so- 
cialem  angelorum  vitam  despiciens,  ait:  Ascen- 
dam  super  altitudinem  nuhium ;  similis  ero  Altis- 
simo  (Isdi.  xiv,  14).Miro  ergo  judicio  intus  foveain 
dejectionis  invenit,  dum  foris  se  in  culmine  potestalis 
extollit.  Apostatae  quippe  angelo  similis  efficitur,  dum 
homo  hominibus  esse  similis  dedignatur.  Sic  Saul 
ab  humilitatis  merito  in  tumorem  superbiae  culmine 
potestatis  excrevit.  Per  humilitatem  quippe  praelatus 
cst  per  superbiam  reprobatus,  Domino  attestante  qui 
ait :  Nonne  cum  esses  parvulus  in  oculis  tuis,  caput  te 
constitui  in  trihuhus  Israel  {IReg.  xv,  17)  ?  Parvulum 
se  ante  potestatem  viderat,  sed,  fullus  temporali  po-  p 
tentia,  jam  se  par\ulum  non  vidcbal.  Cajterorum 
namque  comparatione  se  praeferens,-  magnum  se 
apudse  esse  judicabat.  Miro  autem  modo  cumapud 
se  parvulus,  apud  Dominum  magnus  ;  cum  vero  apud 
semagnus,  apudDominum  parvulusfuit.  Magnosnos 
Dominus  apud  nos  esse  prohibet  per  prophetam  di- 
cens :  Vce  qui  sapientes  estis  tn  oculis  vestriSy  et  coram 
vobismetipsis  prudentes  {Isdi.  v,  21).  Ne  magni  apud 
nos  esse  debeamus,  Paulus  admonens,  ait :  Nolite 
prudentes  esse  apud  vosmetipsos  {Rom.  xii,  15).  Ple- 
rumque  ergo  dum  ex  subjeclorum  aflluentia  animus 
inflatur,  in  luxum  superbiae  ipso  potentiae  fastigio 
lenocinante  corrumpitur. 

45.  Legitima  potestas  ea  est,  quw  super  culpas,  non 
super  homines  erigitur.  S.  Petri  exemplum,  et  S.  Pauli.. 
—  Sed  aliud  est  quaelibet  bona  non  esse,  aliud  bona  ^ 
bene  habere  nescire.  Bona  namque  est  ordine  suo 
potentia,  sed  cauta  regentis  indiget  vita.  Igitur  bene 
hanc  exercet,  qui  et  retinere  illam  noverit^  et  impu- 
gnare.  Bene  hanc  exercet,  qui  scit  per  illain  super 
culpaserigi,  et  scit  cum  illa  caeteris  aequalitate  com- 
poni.Humana  enim  mens  plerumque  extoIIitur,etiam 
cum  nulla  potestate  fulcitur ;  quanto  magis  in  altum 
se  erigit,  cuin  se  etiam  ei  poteslas  adjungit?  Et  ta- 


men  corrigendis  aliorum  viliis  apta  exsecutionc  priw- 
parantur.  Unde  et  per  Paulum  dicitur :  Miuistcr  enim 
Deiest,vindex  in  iram  ei  qnimalum  agit  (Rom.  xiii, 
4).  [Vet.  XXII.]  Cum  ergo  polojitiie  toinporalis  lui- 
nisterium  suscipitur,  sumiua  cura  ^  igilandiuii  est,  ut 
sciat  quisque  et  suiiiere  ex  ea  quod  adjuvat,  et  ex- 
pugnare  quod  lentat;  et  aequalem  se  cuiu  ilia  caetc- 
ris  cernere,  ct  tamen  se  peccaiitibus  zelo  uitionis 
praeferre.  Quam  discretionem  plcnius  cognoscimus, 
si  etiam  potestalis  ecclesiasticae  exempla  cernamus. 
Petrus  namque,  auctore  Deo,  Ecclesiae  principatum 
tenens  a  beue  agente  Cornelio,  et  sese  ei  humiliter 
prosternente,immoderatius  venerari  recusavit,  seque 
illi  similem  recognovit,  dicens  :  Surge,  ne  feceris,  ct 
egoipse  homo  sum  {Act.  x,  26).  Sed  cum  Ananiae  et 
Sapphirae  culpain  reperit,  mox  quanta  super  caeteros 
potentia  excrevisset  ostendit  {Aci.  v,5,  se^.).  Verbo 
enim  eorum  vitam  percuiit,quam  spiritu  perscrulante 
deprehendit ;  et  summum  se  intra  Ecclesiam  contra 
peccata  recoluil,  quod,  honore  sibi  vehementer  im- 
penso,  coram  bene  agentibus  fratribus  nou  agnovit. 
Illic  communionem  aequalitatis  meruit  sanctitas  ac- 
tionis,  834  hic  zelus  uitionis  ^  jus  aperuit  potesta- 
tis,  Paulus  bene  agentibus  fratribus  praelatum  se  esse 
nesciebat,  cum  diceret :  Non  quia  dominamur  fidei 
vestrcB,  sed  adjutores  sumus  gaudii  vestri  {II  Cor. i,23). 
Atque  illico  adjunxit :  Fideenim  stalis.  Acsidiceret: 
Ideo  non  dominamur  fidei  vestr^,  quia  flde  statis. 
iEquales  eniin  vobis  sumus,  ubi  vos  stare  cognosci- 
mus.  Quasi  praelatum  se  fratribus  esse  nesciebat, 
cum  diceret :  Facti  sumus  parvuli  in  medio  vestrum 
{I  Thess.  II,  7),et,  Nosaut^mservosvestrosperJesum 
Christum{II  Cor.  iv,  5).  Sed  cum  cuipam  quae  cor- 
rigi  debuisset  invenit,  illico  magistrum  se  esse  reco- 
luit,  dicens :  Quid  vultis  f  in  virga  veniam  ad  vos 
{I  Cor.  IV,  21)  ? 

46.  Proilati  dum  culpas  pumunt  jure  potestatis, 
asquales  seiisqui  corriguntur  agnoscant  per  humilitatis 
custodiam.  Ipsis  etiam  se  postponant,  quare.  —  Sum- 
mus  itaque  locus  bene  regitur,  cum  is  qui  pryeest  vi- 
tiispotius  quam  fratribusdominatur.  Cunctos  quippe 
natura  aequales  genuit;  ut  autem  alii  ad  regenduni 
aliiscommittantur,  non  eos  natura,  sed  culpa  posl- 
ponit.  Vitiisergo  se  debent  rectores  erigere,  quorum 
et  causa  praeferuntur ;  et  cum  deliiiquentes  corrigunt, 
sollicite  attendant,  ut  per  disciplinam  cuipas  quidem 
jurepotestatisferiant,  sed  per  humilitatis  custodiani 
aequales  se  ipsis  fratribus  ^  qui  corriguntur  agno- 
scant.  Quamvis  plerumque  etiam  dignum  est  ut  eos- 
dein  quos  corrigimus  tacita  nobis  cogitatione  praefc- 
ramus.  Illorum  namque  per  nos  vitia  disciplinac 
*  vigore  feriuntur ;  in  liis  vero  quae  ipsi  commitlimus 
ne  verbi  quidem  ab  aliquo  invectione  laceramur. 
Tanto  ergo  apud  Dominum  obligatiores  sumusquanto 
apudhominesinulte  peccamus.  [Vet.  XXIII.]  Disci- 


*  Editi,  qme  intra  suhduntur ;  quod  emendavimus 
ex  Mss.  Longip.,  Viudoc,  Baluz.,  Colb.,  Pratel. 
aliisquc  Norm.,  Gilot.  tamen  ad  marginem  annotavit 
infra,  reteiilo  in  textu  intra. 


*  Baluz.,  jMs  apparutt. 
^  AL,  (fuos  corrigunt. 

^  Sic  ^oriu.,  Baluz.  ct  alii  quos  sequuntur.  Vet. 
Ed.  In  recent.  legitur  vigore. 


377 


MORALIUM   UB.    XXVi.  -  IiN  CAPUJ   XXXVI  B.  JOB. 


378 


plina  autem  uostra  subditos  tanto  divino  judicio   li- 

beriores  reddil,  quanto  hic  eoruni  culpas  sine  viiidi- 

cta  non  deserit.  Servanda  itaque  est  in  corde  huini- 

litas,  et  in  opere  disciplina.  Atque  inter  haecsolerter 

intuenduD),  nedum  immoderatius  custoditur  \irtus 

humilitatis,  solvantiir  jura  regiminis;  etdum  pnela- 

tus  quisque  plus  se  quam  decel  dejicit,   suhditorum 

vitam  stringere  sub  disciplinai  \inculo  non  possit. 

Teneanms  ergo  exterius  quod  pro  aliorum  utilitate 

suscipimus,  teneamus  interius  quod  de  nostra  aesti- 

matione  sentimus.  Sed  tamen  decenter  quibusdam 

erumpcntibus  signis  tales  nos  apud  nos  esse  ipsi 

etiam  qui  nobis  commissisuntnonignorent,  utetde 

auctoritate  nostra  quod  fonnident  videant,  et  de  hu- 

militate  quod  imitentur  agnoscant.    Servata  autem 

auctoritate  regiminis,  ad  cor  nostrum  sine  cessatione 

redeamus,  et  consideremus  assidue  quod  sumus  aequa- 

liter  cum  caeteris  couditi,  non  quod  temporaliter  cae- 

teris  praeJati.  Potestas  enim  quanto  exterios  eminet, 

tanto  premi  interius  debet,  ne  cogilationem  vincat, 

ne  in  delectationem  sui  animum  rapiat,  ne  jam  snb 

86  mens  eam  regere  non  possit,  cui  se  iibidine  do- 

minandi  supponit. 

47.  PotestatU  humiliter  administratcB  exempltm  in 
David,  — BeneDavid  regni  potentiam  regerenoverat^ 
quielationem  ejusdem  potentiae  semetipsnm  premen- 
do  \  incebat,  dicens  :  Domine,  non  est  exaltntum  cor 
meum  (Psal.cxxx,  l).Quippein  ejushumililatisaug- 
mentnni  subjunxit :  Neque  elati  suntoculimei,  Atqac 
addidit  :  Neque  ambulaDt  inmagnis.  Et  adhucsubli- 
lissima  semetipsum  inquisitione  discutiens,  ait :  Ne- 
que  in  mirabilibus  «ttpertne.Omnesqueetiam  cogita- 
tionessuasa  fundo  cordis  exhauriens,  835subjun- 
git,  dicens :  Si  non  humiliter  sentiebam  *  sed  exaltaci 
anvnam  meam,  Ecce  humilitatis  hostiapiab  intimo 
cordis  oblatam  crebro  replicat,  et  iterum  atque  iterum 
coniitendo  offerre  non  cessat;  eamque  multipliciter 
loquens  judicis  sui  oculis  ostentat.  Quid  est  hoc?  et 
qaomodo  istud  sacrificium  Deo  *  placere  cognoverat, 
qnodin  conspectu  ejus  tanta  iteratione  vocis  immola- 
bat,  nisi  quod  vicina  esse  superbia  potentibus  solet,  et 
pene  semper  rebus  afHuentibus  elatio  sociatur,  quia 
et  saepe  humoris  abundantia  duritiam  dat  tumoris  ? 

[Vet.  XXIV.'^  48.  Eara  humilitatis  et  potestatis  so- 
eietas.  —  Mirum  vero  valde  est  cum  in  cordibus  su- 
blimiQm  regnat  humilitas  morum.  Unde  pensandum 
est  qnia  potentcs  quique  cum  humiliter  sapiunt,  cul- 
men  extraneae  et  quasi  longe  posita)  virtutis  attingunt, 
et  recte  hac  virtute  Dominum  quantocius  placant, 
qnia  illud  ei  ^  sacriflcium  humiliter  ofTerunt,  quod 
potentes  invenire  vix  possunt.  Subtilissima  namquc 
ars  vivendi  est  culmen  tenere,  gloriam  premere ;  esse 


A  quidem  in  potentia,  sed  potentem  se  esse  nescire; 
ad  largienda  bona  potentem  se  cognoscere,  ♦  ad  re- 
pendenda  noxia  omne  quod  potenter  valet  ignorare. 
Recte  itaque  de  talibus  dicitur :  Deus  potentes  non 
ahjicit,  cum  et  ipse  sit  potens.  Deum  quippe  imitari 
desiderat,  qui  fastigium  polentiae  alienis  intentus 
ulilitatibus,  et  non  suis  laudibusolatusadminislrat, 
qui  prx'Iatus  ciBleris  prodesse  appetit,  non  praeesse. 
Tumoris  naruque  elatio,  non  ordo  potestatis  in  cri- 
mine  est.  Potentiam  Deus  tribuit,  elationem  veropo- 
tentiie  maIitianostra3mentisin\enit.  ToIIamus  ergo 
quod  de  noslro  contulimus,  et  bona  sunt  quae  Deo 
largiente  possidemus.  Quia  enim  nequaquam  justa 
potentia,  sed  actio  prava  daranatur,  apte  subjun- 
gitur : 

B  GAPUT  XXVII  [Rec.  XX]. 

Vers.  6.  —  Sed  non  salvat  impios,  etjudiciumpaU' 
peribustribuit, 

49.  Deuspotestatissuperbiam  non  celsitudinem  dam" 
nat.  —  Scriptura  sacra  pierumque  pauperes,  humi- 
les  vocare  consuevit.  Unde  in  Evangelio  cum  ad- 
jectione  spirilus  nominantur,  dum  dicitur :  Beati 
pauperes  spiritu,  quoniamipsorum  est  regnum  coilorum 
(Matth.  v,  3).  =  Quia  enim  diviti»  visibiliter  potentes 
ostendunt,  apud  semetipsos  pauperes  sunt,  qui  elati 
in  suis  conscientifs  non  sunt.  Eos  vero  impiosvocat, 
qui  aut  a  fldei  pietate  disjuncti  sunt,  aut  in  hoc  quod 
fideliter  credunt  pravis  sibi  moribus  contradicunt. 
Quia  ergo  omnipotens  Deus  malitiae  superbiam,  non 
potentiae  celsitudinem  damnat,  postquam  dictum  est : 

n  Deus  polentesnon  abjicit,  cum  et  ipse  sit potens,  recta 
subjungitur  :  Sed  non  salvat  impios,  etjudicium  pau- 
peribus  tribuit.  Id  est,  elatos  destruit,  humiles  vero 
per  judicium  liberos  reddit.  Vel  certe  judiciumpau- 
peribus  tribuit,  quia  hi  qui  nunc  nequiter  opprimun- 
tur,  ipsi  tunc  super  oppressores  suos  judices  ve- 
niunt. 

50.  Reproborum  aliijudicantur,  alii  nonjudicantur, 
—  Duae  quippe  sunt  partes,  electorum  sciiicet,  atque 
reproborum.  Sed  bini  ordines  eisdem  singulis  parti- 
bus  continentur.  Alii  namque  judicanturetpereunt, 
alii  non  judicantur  et  pereunt.  Alii  judicantur  et  re< 
gnant^  alii  non  judicantur  et836  regnant.  Judican- 

tur  et  pereunt  quibus  ^  Dominica  inclamatione  dici- 
tnr  :  Esurivi,  et  non  dedistis  mihi  manducare  ;  sitivi, 
jx  et  non  dedistis  mihi  potum ;  hospes  eram,  etnoncolle- 
gistis  me ;  nudus,  et  non  opermstis  me ;  ceger  et  in  car- 
cere,  et  non  visitastis  me  (Matth.  xxv,  42, 43).  Quibns 
praemittitur :  Discedite  a  me,  maledicti,  in  ignem  06ter- 
num,  qui  paratus  cst  diabolo  et  angelis  ejus  {Ibid.jii). 
Aliivero  in  extremo  judicio  non judicanturetpereunt, 
de  quibus  Propheta  ait :  ^  Non  resurgunt  impii  inju- 


*  Turon.,  si  exallavi. 

*  Emendat  hunc  locum  Jamezius  ex  Mss.  Anglic, 
in  quibus  legit,  placere  non  noverat.  In  Mss,  nostris 
Norm.  et  in  aliis,  necnon  in  Vulcatis  veter.  aut  ro- 
centioribus  exstat  lectio  quam  exhibuimus. 

'  Turon.,  Pratel.,  Utic,  sacrificium  potentes  offe- 
rmit, 

*  Turou.',  ad  repetenda  noxia. 


°  Ita  cum  BaIuz.,Colb.,Ebroic.,etc,  veteresEd. 
In  rec  legitur,  qms  enim. 

«  Sequimur  Baluz.,  Colb.,  Vindoc,  Utic.  et  al. 
Mss.,  potiusquam  Editosin  quibus  exstat,  dominica 
voce  in  damnatione. 

^  Ita  laudati  Mss.  et  vet.  Ed.,  a  quibus  recedentes 
recent.  praetulerunt  non  resurgent. 


379 


SANCTI  GREGORU  MAGNI 


380 


dido  (PsaL  i,  5).  Et  de  quibus  Dominos  dicit  :  Qui  A 
autem  non  credit,  jam  judicatusest(Joan,  iii,  i8J.  Et 
de  quibus  Paulus  ait :  Qui  sine  lege  peccaverunt,  sine 
legeperibunt  {Rom.  u,  12).  Resurgunt  ergo  etiam 
omnes  infideles,  sed  adtormentum,nonadjudicium. 
Non  enim  eorum  tunc  causa  discutitur^  *  quia  ad 
conspectum  districti  judicis  jam  cum  damnatione  suae 
infidelitatis  accedunt.  Professionem  vero  fidei  reti- 
nentes,  sed  professionis  opera  non  habentes,  redar- 
guunt  ut  pereant.  Qui  vero  nec  fidei  sacramenla  te- 
nuerunt  increpationem  judicis  in  extrema  examina- 
tione  non  audiunt,  quia,  praejudicati  infidelitatis  saae 
tenebris,  ejus  quem  despexerant  invectione  redargui 
non  merentur.  Illi  saltemjudicisverbaaudiunt,  quia 
ejus  fidei  saltem  verba  tenuerunt.  Isti  in  damnatione 
sua  aeterni  judicis  nec  verba  percipiunt,  quia  ejus  q 
reverentiam  nec  \erbo  tenus  *  servare  voluerunt.  Illi 
legaliter  pereunt,  quia  sub  lege  positi  peccaverunt ; 
istis  in  perditione  sua  de  lege  nihil  dicitur  quia  nihil 
legis  habere  conati  sunt.  {Vet,XXV.]  Princepsnam- 
que  terrenam  rempublicam  regens,  aliter  punitcivem 
interius  delinquentem,  atque  aliter  exterius  hostem 
rebellantem.  In  illo  jura  sua  consulit,  eumque  sub 
verbis  dignae  invectionis  addicit ;  contra  hostcm  vero 
bella  movet,  instrumenta  perditionis  exercet,  digna- 
que  ejus  malitiae  tormenta  retribuit,  de  malo  vero 
ejus  quidlex  habeat  non  requirit.  Neque  enim  lege 
necesse  est  perimi,  qui  lege  nunquam  potuit  teneri. 
Ita  ergo  in  extremo  judicio  et  legalis  ilium  invectio 
percutit  qui  ab  eo  quod  professione  tenuit,  actione 
declinavit ;  et  iste  sine  judicii  invectione  perimitur,  n 
qui  lege  fidei  non  tenetur. 

5i.  Electorum  quoque  alii  judicium  suheuntj  atU 
non,  sed  judices  sedent,  —  Ex  electorum  vero  parte 
alii  judicantur  el  regnant,  qui  vitae  maculas  lacrymis 
tergunt,  qui  mala  praecedentia  factis  sequentibus  re- 
dimentes,  quidquid  illicitum  aliquando  fecerunt  ab 
oculis  jndicis  eleemosynarum  superductione  coope- 
riunt.  Quibus  judexveniens  indexteraconsistentibus 
dicit :  Esurim,  et  dedistis  mihi  manducare  ;  sitivi,  et 
dedistis  mihi  bibere ;  hospes  eram,  et  collegistis  me ; 
nudus,  etcooperuistis  me ;  infirmus,  et  visitastis  me ;  in 
carcere  eram,  et  venistis  ad  me  (Matth,  xxv,  35j. 
Quibus  praemittit,  dicens  :  Venite,  benedicti  Patris 
meij  possidete  paratum  vobis  regnum  a  constitutione 
mundi  (Ibid.,  34).  Alii  autem  non  judicantur  et  re-  j. 
gnant  quietiam  praecepta  legis  ^  perfectione  virtutum 
transcendunt,  quia  nequaquam  hoc  solum  quod  cun- 
ctis  divma  lex  praecipit  implere  contenli  sunt,  sed 


praestantiori  desideno  plus  exhibere  appetunt  quam 
praeceptis  generalibus  audire  potuerunt.  Quibus  do- 
minica  voce  dicitur  :  Vos  qui  *  reliquistis  omnia,  et 
ucuti  estis  me,  cum  sederit  Filius  hominis  837  in 
sede  majestatis  suce,  sedebitis  et  vos  super  duodecim 
thronos,  judicantes  duodecim  tribus  Israel  (Matth. 
XIX,  28).  Et  de  quibus  propheta  ait :  Dominus  ad  ju- 
dicium  venietlcum  senioribus  populisui  (Isai.  iii,  14). 
Et  de  quibus  Salomon,  ^  cum  de  sanctae  Ecclesia 
sponso  loqueretur^  intulit  dicens  :  Nobilis  in  portis 
vir  ejus,  quando  sederit  cum  senatoribus  terrce  (Prov. 
XXXI,  23).  Hi  itaque  in  extremo  judicio  non  judican- 
tur  et  regnant,  quia  cum  auctore  suo  etiam  judices 
veniunt.  Reiinquentes  quippe  omnia  plus  prompta 
devotione  exsecuti  sunt  ^  quam  juberi  generaliter  au- 
dierunt.  Speciali  namque  jussione  paucis  perfectiori- 
bus,  et  non  generaliter  omnibus,  dicitur  hoc  quod 
adolescens  dives  audivit :  Vade  et  ^  vende  omnia  quce 
hahes,  et  da  pauperibus,  et  habehis  thesaurum  in  coslo, 
etvenietsequereme  (Matth.  xix,  21).  Sienim  sub  hoc 
praecepto  cunctos  jussio  generalis  astringeret,  ■  cul- 
pa  profecto  esset  aliquid  nos  de  hoc  mundo  possi- 
dere.  Sed  aliudestquod  per  sacram  Scripturam  om- 
nibus  generaliter  praecipitur,  aliud  quod  specialiter 
perfectioribus  imperalur.  Hi  ergo  recte  sub  generali 
judicio  non  tenentur,  •  qui  et  praecepta  generalia 
vivendo  vicerunt.  Sicut  enim  non  judicantur  et  pe- 
reunt,  qui  suadente  perfidia  ^^  lege  teneri  contem- 
nunt,  ita  non  judicantur  et  regnant,  qui,  suadente 
pietate,  etiam  **  ultra  generaliadivinaelegispraecepta 
proficiunt.  Hinc  est  quod  Paulus,  etiam  specialia 
praecepta  transcendens,  plus  opere  exhibuit  quam 
institutione  permissionis  accepit  (/  Thess.n,  7).  Cnm 
enim  accepisset  ut  Evangelium  prasdicans  de  Evan- 
gelio  viveret,  et  Evangelium  audientibus  contulit, 
et  tamen  Evangelii  sumptibus  sustentari  recusavit. 
Gur  ergo  iste  judicetur  ut  regnet,  qui  minus  quod 
servaret  accepit,  sed  majus  quod  viveret  iuvenit? 
Dicatur  igitur  recte :  Judicium  pauperibus  tribuit, 
quia  quanto  huic  mundo  magna  humilitate  despecti 
8unt,  tanto  tunc  acceptis  sedibus  majore  culminepo- 
testatis  excrescunt.  Unde  et  sequitur  : 

CAPUT  XXVUI  [Rec.  XXI]. 

Vers.  7.  —  Nonauferet  a  justo  oculos  suos,  et  re- 
ges  in  solio  collocat  in  perpetuum,   et  illic  eriguntur. 

52.  Deus  justos  tunc  magis  respicit,  cuminjuste  af 
fliguntur.  —  Abstulisse  enim  a  justis  oculos  suos 
fortasse  Dominus  creditur,  quia  injustorum  crn- 
delitatibus  hic  sine  vindicta  lacerantur;  sed  famulos 


'  AJ.y  qui  ad  conspectum. 

■Vindoc.,PraleI.  etalii  Norm.,  seroar^  maluerunt, 

'  AI.,  perfectionis  virtute. 

♦  Turon.,  retiquistis  omnia  vestra.  Pratel.,  Utic.  et 
pl.  Norm.,  reliquistis  vestra. 

»  Vitiose  in  Gussanvil.,  Paris.  4605,  Gilot.,  cum 
de  sanct(B Ecclesice  sponsa.  InEbroic.  aliisqueNorm., 
Turon.,  veteribusque  Editis  Paris.  et  Basil.  optime 
legitnr,  sponso. 

•  Ita  Mss.  Longip.,  Pratel.  aliiqae  Norm.,  necnon 
vet.  Edit.  Paris.  1495  et  1518,  ac.  Basil.  1514.  In 
Gilot.    1571,  Vatic.  1589,  et  Gussanv.,  corrupte, 


quamjubere. 

^  Pratel.,  vende  qum  habes,  Baluz.  et  Colb.,  vade, 
vende....  et  veni,  sequereme, 

'  Idem,  culpaprofecto  esset. 

•  Al.,  auia  etprcecepta. 

»<*  Ila  Vindoc,  Norm.,  Baluz.,  Colb.  etvet.  Edit. 
In  aliis,  leaem  tenere. 

»»  In  edil.  Vatic.  1589,  Gilot.  1571,  et  nonnuUis, 
ultra  generalis  divince  legis.  Praetulimus  hanc  lectio- 
nem,  ultra  generalia,  etc,  quae  est  Mss.  Anf^lic, 
Norm.,  Turon.,  necnon  antiquiorum  Ed.  Paris.  et 
Basil. 


381 


MORALIUM  LIB.  XXVI.  —  L\  CAPUT  XXXVI  B.  JOB. 


m 


saos  tnnc  magis  respicit,  cnm  injaste  eos  nequitia 
persequentis  aflligit.  Videns  enim  quid  hic  humiliter 
tolerent,  nimirum  jam  praevidetquid  illic  eis  miseri- 
oorditer  recompenset.  Non  ergo  aufert  a  justo  ocu- 
los  suos.  Ecce  iste  humiliteringemiscit,  ille  superbit 
et  neqniter  floret.  Iste  cor  conterit,  ille  se  de  gloria 
iniqmtatis  extollit.  Horum  ergo  quis  di\inis  obtuti- 
bas  longe  est,  qui  injustitiam  pertulit,  an  qui  eam 
patientibus  irrogavit;  qui  supernam  gratiam  inter 
moBroris  tenebras  tenuit,  an  qui  inter  exteriora 
gaadia  lamen  jastitiae  intus  amisit  ? 

[VeL  XXVL]  53.  Cur  $anctij  regesin  S.  Scriptura 
vocantur.  Sanctos  in  throno  cum  Christo  sedere  est  ex 
ejus  potestate  judicare.  —  Bene  autem  sancti  viri 
ScripturaB  sacrae  testimonio  reges  vocantur,  quia, 
praeiati  canctis  motibus  carnis,  modo  luxurise  appc- 
titum  frenant,  838  modo  aestum  avaritiae  tempe- 
rant,  modo  gloriam  elationis  iuclinant,  modo  sugge- 
stionem  Jivoris  obruunt,  modo  ignem  faroris  exstin- 
guunt.  Reges  ergo  sunt,  quia  tentationum  suaram 
motibas  non  consentiendo  succumbere,  sed  regendo 
praeesse  noverant.  Quia  igitur  ab  bac  potestate  regi- 
minis  ad  potestatem  transeunt  retributionis,  dicatur 
recte  :  Reges  in  solio  coUocat  in  peiyeluum.  Semet- 
ipsos  enim  regendo,  ad  tempus  fatigati  sunt,  sed  in 
regni  erectionis  aeternae  solio  in  perpetuum  collo- 
cantur ;  eteo  illic  accipiunt  alios  dignejudicare,  quo 
hic  nesciant  sibimetipsis  nequiter  parcere.  Hinc 
enim  alias  dicitur :  Donec  justitia  convertatur  in  ju- 
dicium  (Psal.  xciii,  15).  Paulus  de  se  suisque  con- 
sortibus  dicit :  Ut  nos  efficeremur  justitia  Dei  in  ipso 
{II  Cor.  V,  21).  Jastitia  ergo  in  judicium  vertitur, 
quia  hi  qai  nanc  jaste  atque  irreprehensibiliter  vi- 
\ant,Uuncjudicandi  potentiam  nanciscuntur.  Hinc 
Laodiceae  Ecclesiae  Dominiis  dicit :  Qui  vicerit,  dabo 
ei  sedere  mecum  in  throno  meo,  sicut  et  eo  vici,  et 
sedi  cum  Patre  meo  in  throno  ejus  (Apoc.  iii,  21). 
Vincens  Dominus  in  throno  cum  Patre  sedisse  se  as- 
serit,  qaia  post  passionis  certamina,  post  resurre- 
ctionis  palmam,  clarius  se  omnibus  quod  potestati 
Patris  esset  aeqaalis  indicavit,  eique  se  non  disparem 
calcato  mortis  aculeo  innotuit.  Unde  et  Mariae  nec- 
dam  credenti  se  Patri  similem,  dicit :  Noli  me  tan- 
gere,nondum  enimascendi  adPatrem  (Joan.  xx,  17). 
Nobis  enim  in  throno  filii  sedere,  est  ex  ejusdein 
Filii  potestate  judicare.  Qaia  enim  judicii  principa- 
tamexejas  virtute  percipimus,  velnt  in  throno  ejus 
residemas.  [Vet.  XXVII.]  Nec  abhorret  a  vero  quod 
aiias  saper  duodecim  thronos  '  venturos  testatur 
esse  discipalos  (Matth.  xix,  28),  hic  vero  in  throno 
sao  perhibet  esse  sessuros.  Per  thronos  quippe  duo- 
decim  aniversale  judiciam,  per  thronam  vero  Filii 
singalare  culmen  judiciariae  potestatis  ostenditur. 


A  Hoc  ergo  duodecim  thronis,  quod  uno  throno  Filii 
designatur,  quia  videlicet  universale  judicinm  ex 
Mediatoris  nostri  interventione  percipitur.  Dicatur 
ergo :  Reges  in  solix)  collocat  in  perpetuum. 

54.  Sanctorum  sessio  est  CBtema.  Prius  humiliati, 
erigentur.-^AipXe  autem  in  perpetuum  subdens  aperte 
quid  dicat  insinuat.  Si  enim  de  terreni  regni  solio 
diceret,  nullatcnus  in  perpetuum  snbdidisset, '  quia 
qui  illud  arripiunt,  profecto  non  ineo  in  perpetuum, 
sed  temporaliter  collocantur.  Bene  autem  subdidit : 
Et  illic  eriguntur.  Ac  si  intentioni  audientis  innueret» 
dicens :  Quia  ♦  hic  humiliati  sunt,  illic  eriguntur. 
Sanctis  namque  viris  iste  locus  humilitatis  est,  ut 
ille  sit  celsitudinis.  Unde  alias  scriptum  est : '  Humi- 
liasti  eos  in  loco  afflictionis  (Psal,  xliii,  20).  Locus 

Q  quippeaiflictionis  cst  vita  praesens.  Qui  ergo  ad  aetcr- 
nam  patriam  tendunt,  nunc  semetipsos  temporaliter 
in  afllictionis  loco  despiciunt,attancin  locogaudii 
veraciter  sublimentur.  Sequitur : 

CAPUT  XXIX  [Rec.  XXIf]. 
Vers.  8,  9.  —  Etsi  fuerint  in  catenis,  et  vinciantur 
funibus  paupertatis,  ^  indicabit  eis  opera  eorum,  et 
scelera  eorum,  quia  violenti  fuerint, 

55.  Catenis  ligari  se  putant  sancti,  quandiu  hic  rt- 
vunt.  —  Catenae  obligationis  sunt  ipsa  adhuc  reten- 
tio  839  peregrinationis.  Ligatum  sc  his  catenis 
Paalus  aspexerat,  cum  dicebat:  Desiderium  habens 
dissoloi,  et  cum  Christo  esse  (Philip.  i,  23).  Pauper- 
tatis  funibus  vinctum  se  esse  cernebat,  quando  veras 
divitias  intaens,  eas  etiam  discipulis  ^  exorabat,  di- 

C  cens :  Ut  sciatis  qwesit  spes  vocationis  ejus^quce  divi- 
tice  glorice  hcereditatis  ejm  in  sanctis  (Ephes.  i,  18). 
Bene  autem  post  ista  subditar  :  Indicabit  eis  opera 
eorum,  et  scelera  eorum,  quia  violenli  fuerint,  Cum 
enim  supernam  gloriam  magis  amando  cognoscimus, 
tauc  mala  quae  egimus  graviora  fuisse  sentimus.  Unde 
et  Paulus  post  perceptam  gratiam  supernoram  eaquae 
in  se  studia  virtutum  crediderat  fuisse  jam  scelera 
cognoscebat,  dicens:  Qui  prius  fui  blasphemu^,  et 
perseculor,  et  contumeliosus ;  sed  misericordiam  conse- 
cutus  sum,  quia  ignorans  feci  in  incredulitate  (ITim, 
I,  13).  Vel  certe:  Sed  quce  mihi  fuerunt  lucra,  hcec 
arbitratus  sum  propter  Christum  detriinenta  (Phitip. 
III,  7).  UnJe  et  apte  subditur: 

CAPUT  XXX. 

D  Vers.  10.  —  '  Reoelabit  quoque  aurum  eorum,  ut 
corripiat;  et  loquetur,  ut  revertantur  ab  iniquitate, 

56.  Amore  ccelestis  gtorice  graviora  fiunt  peccata 
prius  perpetrata,  —  Aurem  ab  iniqaitate  revelare 
est  intellectam  cognitionis  aperire.  Revelata  vero 
aare  anusqaisque  corripitur,quando  intrinsecus  aeter- 
norum  bonorum  desiderium  percipit,  et  qaae  mala 
extrinsecas  perpetravit  agnoscit. 


*  Loneip.,  tunc  judicandi  potentia  utuntur, 

*  Vindoc.  et  Norm.,  sessuros. 

*  Ebroic.  et  alii  Norm.,  quia  quique  illud. 

*  In  recent.  Ed.,  quia  qui  hic.  Redandat^{n,abest- 
qiie  a  Balaz.,  Colb.,  Ebroic.  et  al.  Norm.,  quibus 
ooncinant  antiq.  Excusi. 

*  Pratel.  et  Utic,  humiliasti  nos. 


*  Balaz.,  Colb.,  Pratel.  et  Utic,  hic  et  infra,tn(/i- 
cavit.  Facilis  est  ac  frequens  mutatio  litterae  b  in  v. 

'  Ita  uielius  legitur  in  Turon.,  Vindoc,  Pratel., 
Utic,  Golb.,  Baluz.,  quam  in  Editis,  enarrabat, 

•  Utic  et  Prat.,  revelavit...  loquitur ;  quod  etiam 
habent  Culb.  et  Balaz. 


383 


SANGTL  GR£GORU  MAGNl 


384 


Potestvero  mcateniset  fimibas  paupertatis  pcana  A  saccambere,  etiani  quilibet  obtusis  sensibus  potesti 


etiam  temporalis  afilictionis  intelligi,  qnia  sspe 
qnijubentis  verltanon  audiunt,  ferienlis  verberibus 
admonentur,  ^  ut  ad  bona  desideria  saltem  pGen» 
trahant^  quos  praemia  non  invitant.  Uude  per  Pro- 
phetam  dicitur :  In  cam  et  freno  maxiHas  eonm  ' 
coHstringe,  qui  non  approximant  ad  te  (PsaL  xxxi, 
9).  Si  vero  etiam  llagella  despiciunt,  constat  nimirum 
quod  tanto  illic  gravioris  vindictaesupplicia  sentiant, 
quanto  hic  majoris  providenti»  gratiam  calcant. 
Unde  et  sequitur : 

CAPUT  XXXI. 

Vbrs.  lly  12.  —  Si  atidierint  et  oh8ervaverint,com' 
plebunt  dies  suos  in  bono^  et  annos  suos  in  gloria,  Si 
autem  non  audierint^  iransiJ^unt  per  gladium,  et  con- 
sumentur  stultitia, 

57.  Quam  severe  puniendi,  qui  a  perditis  moribus 
nec  flagellis  coercentur.  —  Per  bonum  recta  actio, 
per  gloriam  vero  supcrna  rotributio  designatur.  Qui 
ergo  obedire  prceceptis  ccelestibus  student,  dies  suos 
in  bono  complent,  annos  in  gloria,  quia  et  cursuni 
prssentis  temporis  in  recto  opere,  et  consummatio- 
nera  suam  perficiunt  felici  retributione.  Si  vero  non 
audierint,  iransibunt  per  gladium,  et  consumcntur  stul' 
titia,  quia  et  vindicta  eos  in  tribulationc  percutit,  et 
finis  in  fatuitate  concludit.  [Vet.  XXVIII.]  Sunt 
enim  nonnulli  quos  a  perditis  moribus  nec  tormenta 
compescunt.  De  quibus  per  prophetam  dicitur:  Per- 
cussisti  eos  nec  doluerunt;  flagellasti  eos,  et  renue- 
runt  accipere  disciplinam  (Jerem.w,  3).  Etde  quibus 


simulationis  vero  falsitatem  exsequi,  nisi  qui  subti- 
lioris  ingenii  fueril,  non  potest.  Quisquis  enim  talis 
est,  ad  custodienda  duo  videlicet  continua  observa- 
tione  dividitur,  ut  callide  noverit  et  occullare  quod 
e.st,  et  ostentare  quod  non  est ;  ^  et  vera  mala  pre- 
mere,  ct  falsa  bona  monstrare ;  nec  se  aperte  in  hoc 
quod  vidotur  extollere,  atque,  ul  majorem  gloriam 
teneat,  *  saepe  se  simulare  gloriam  declinare.  Quia 
enim  ante  oculos  hominumsequendo  eam  apprehen- 
dere  non  polesl,  studet  plerunique  gloriam  tenere 
fugiendo.  Haec  itaquesimplicibus  minimecongruunt, 
quia  si  congruunt,  jam  simplices  non  sunt. 

69.  Iram  Dei  non  solum  meretur,  sed  provocai,  — 
Bene  autem  cum  diceret:  Simulatores  et  callidi,  non 
g  subdidit,  merentur,  sed  provocant  iram  Dei.  Iram 
quippe  Dei  mereri,  est  etiam  nesciendo  contraire ; 
scire  bonum,  sed  despicere;  facere  posse,  nec  velle. 
Hi  enim  perpetratione  nequitiaj  intrinsecus  tenebre- 
scunt,  et  ostentatione  justitiae  superficie  tenus  deal- 
bantur,  Quibus  voce  Dominica  dicitur :  V(e  oobis, 
Scribce  et  Phariscei  hypocrii^B,  quia  similes  cstis  se- 
pulcris  dealbatis,  qu(B  foris  parent  hominibus  speciosa, 
intus  vero  plena  sunt  ossibus  mortuorum,  et  omni 
spurcitia ;  ita  et  vos  quidem  foris  apparetis  hominibus 
justiy  intus  autem  pleni  estis  hypocrisi  et  iniquitate 
(Matth.  XXIII,  27,  28).  Foris  ergo  ostendendo  scrvant 
quae  vivendo  intus  impugnant.  Intus  vero  mala  cogi- 
tantes  exaggerant  quae  foris  aliud  superducentes  oc- 
cultant.    Ante   districtum  itaque  judicem  excusa- 


subBabylonis  specie  dicitur:  Curavimus Babylonem,  ^  tionem  jam  de  ignorantia  habere  non  possunt,  quia 


et  non  est  sanaia  (Jerem,  li,  9).  De  quibus  rursum 
dicitur:  Inierfeci  etperdidi  populum  meum,  ei  tamen 
a  viis  suisnon  sunt  reversi  (Jerem.  xv,  7).  Hinonnun- 
quam  deteriores  existunt  ex  verbere,  quia  pulsati 
doloribus,  '  aut  contumaci  pertinacia  duriores  exi- 
stunt,  aut,  quod  pejus  est,  in  blasphemiae  etiani 
exasperationem  prosiliunt.  Bene  ergo  dicitur  quod 
per  gladium  transeunt,  et  stultitia  consumuntur, 
quia  peccata  quae  flagellis  emendare  840  debue- 
rant,  flagellis  exaggerant.  Et  hic  jam  poenas  percus- 
sionis  sentiunt,  et  illic  justae  retributionis  supplicia 
non  evadunt.  Fatuitas  quippe  stultitiaeestquodillos 
sic  iniquitas  obligat,  ut  a  culpa  eos  nec  poena  com- 
pescat.  Sequitur: 

CAPUT  XXXII  [Rec.  XXIII], 


dum  ante  oculos  hominum  omnem  modum  sancti- 
tatis  ostentant,  ipsi  sibi  sunt  testimonio  quia  bene 
vivere  non  ignorant.  Dicatur  igitur  recte :  Simula- 
tores  ei  callidi  provocani  iram  Dei,  Quid  vero  eos  ad 
extremum  sequatur,  adjungit,  dicens  : 

CAPUT  xxxm. 

Ibid.  —  Neque  clamabunt  cum  vincti  fuerint. 

60.  Etiam  percussus  peccata  confiteri  erubescU,  — 
Omnis  iniquus  qui  cuni  iniquus  sit,  sanctus  videri 
non  appetit,  in  flagelli  percussione  deprehensus,  &• 
teri  quod  iniquus  sit  non  erubescit.  Qui  vero  iniqoa 
agens,  humana  de  se  judicia  sub  specie  sanctitatis 
intercipit,  etiam  cum  flagello  percutitur,  iniquum  s^ 
prodere  refugit,    quia  sanctus  videri  consuevit.   Si 


Vers.  13.  —  Simulatores  ei  callidi  provocant  iram  ^  quando  autem  graviter  coarctatur,  iniquum  se  vix 

superficietenus  confitetur,  quia  interna  sua  detegere 
veraci  confessione  confundilur.  Quasiliberi  verosu- 
mus,  cum  nulla  corrcptione  castigamur;  *  vincimor 
autem,  cum  flagello  percussionis  astringimur.Vincti 
igitur  tanto  841  clamamus  altius,  quanto  in  per- 
cussione  positi  peccata  nostra  voracius  confitemnr. 
Apud  aures  quippe  Dei  vox  valida  devota  confessio 


Dei, 

58.  Simulatoris  callidi  imago.  —  Cum  simulatores 
diceret,  apte  subjungit  et  callidi,  quia  nisi  ingenio 
calleant,  quod  videri  appetunt  congrue  simulare  non 
possunt.  Sunt  enim  nonnulla  vitia  quae  etiam  a  sensu 
tardioribus  facile  perpetrantur.  Elatione  namque  in- 
tumescere,  avaritiae  aestibus  inhiare,  luxuriae  pulsanti 


*  Editi,  ttt  ad  bona  ceterna.  Sequimur  Mss.  Baluz., 
Colb.,  Vindoc.,  Turon.,  Ebroic.  et  alios  Norm. 

*  Pratel.  et  Utic,  constringes. 

3  Al.,  ant  contumacia  pertinacice,  ut  habet  Balnz. 

*  Vindoc.,  Pratel.  et  Utic,  et  vera  mala  mak  pre- 


^  Editi,  scepe  se  simulai.  Turon.,  pro  $imularef 
habct  demonstrare. 

®  Ebroic.  et  alii  Norm.,  (fuasi  vincimur autem.  Me- 
lius  respondet  alteri  inembro,  7140*1  liberi  vero 
mus. 


mere. 


.185 


MORALIUM  LIB.  XXVL  -  L\  CAPLTT  XXXVI  B.  JOB. 


est.  Qnia  crgosimnlatures  qnosqne,  etiam  cum  per- 
cussionis  flagella  cx^rripiunt,  ad  confessionem  sim- 
plicem  non  perducunt  (cognosci  enimpeccatoresre- 
fuginnt,  quia  sancti  omniuni  opinione  ferebantur), 
quamvis  eos  ad  extremum  jam  flageliaferiant,  quam- 
vis  duci  se  ad  aeterna  supplicia  non  ignorent,  tales 
tamen  cupiunt  apud  humanajudicia  remanere,  qua- 
les  se  studuerant  semper  ostendere.  Deprehensi 
ergo  etiam  flagello  percussionis  extremap,  quia  con- 
fessionem  puram  vel  afllicti  exerere  negligunt,  quasi 
vincti  clamare  contemnunt.  Bene  ergo  dicitur  :  Xe- 
que  clamabunt  cum  vincti  fuerint. 


61.  Hypocritw  sanctos  se,  non  quia  sunt,  sed  quia 
dicuntur,  existitnant.  Vana  spe  delusi,  ad  confessionis 
remedium   etiam  in  extremis  non  confugiunt.  Ab  Ao- 
mine  longe  scepe  distat  ejus  cor.  —  Quamvis  intelligi 
etiam  aliter  polest.  Omnis  enim  qui,  cum  initiuus 
sit,  dici  sanctus  ab  hominibus  non  pertimescil,  etsi 
iniquum  se  tacita  cogitationereprehendit,tamendum 
sapius  sanctuni  audirese  coeperit,  hoc  quod  de  se 
intrinsecus  tenebat  amittit.  Cor  quippe  exterius  fun- 
dit,  et  quia  libenter  foris  falsum  de  se  testiniunium 
recipit,  qualem  so   intus  habeat  non  requirit.  Unde 
fit  ut  vacuae  laudis  fomenta  ctiam  cum  defuerint  quae- 
rat,etoblilu8quod  est  appetat  videri  quod  non  est. 
[Vet,  XXIX.]  Igitur  qui  tales  sunt,«dum  justos  se 
ante  humana  judicia  simulant,  dum   actiones  suas 
laudibusdignasintuentium  oculis  ostentant,  occuUa 
cum  eis  justitia  agitur,  ul  quo  nituntur  foris  alios 
fallere,  eo  de  se  intus  etiam  ipsi  fallantur.  Nam  om- 
nero  circa  se  sollicitae  investigationis  uculuin  per- 
dnnt.  Vitam  enim  suam  et  discntere  et  perscrutarj 
dissiraulant,  sedlalesse  qiiales  audiunt  putaiit,  san- 
ctosque  se  esse,  nou  quiaita  vivunt,  sedquia  ita  di- 
cuntur,  existimaut.  Subtileautem  Dei  judicium,se- 
qoe  ipsos  iutueri  negligunt,  quiafldem  sui  meriti  in 
attestalione  ponunt  oris  alieni.  Cnm  vero  subitaper- 
cassione  feriuntur,  iniquos  se  vel   veraciter  fateri, 
vel  sicut  snntj  deprehendere  omnino  non  possunt, 
qnia  videlicet  sanctos  se  humana  professione  credi- 
derunt.  Bene  ergo  dicitur  :  Neque  clamabunt  cum 
fometi  fuerint.  Speenim  vacua  talesse  ante  supernum 
jadicem  venire  confidunt,  quales  sc  hominibns  inno- 
tnisse  cognoscunt ;  scque  ipsus  miseri  nec  inter  tor- 
menla  deprehendunt,  ot  dum  testimonium  falsao  lau- 
di8aspiciunt,reniedium  verie  confessionis  amittunt. 
Etiam  vincti  ducuntur,  et  non  clamant,  quia,  hu- 
manae  landis  impurtunitate  snporati,  sanctos  se  mi- 
leri  et  cuffl   in   peccatis  moriunlur  putant.  Quibns 
bane  per  prophetam  dicitur  :  Redite,  prcevaricatores, 
ad  cor  (Isai.  xlvi,  8).  Si  cnim  ad  cor  redircnt,  per 
exterioris  attestationis  se  verba  *  non  funderent. 
Nam  qnid  vicinius  nobis  est  corde  nostro  ?  quid  vi- 
dnins  nobis  est  ea  re  quae  intra  nos  est?  Et  tamen 
cnm  per  pravas  cogitationes  spargitnr,  a  nobis  cor- 

*  Vindoc.,  Ebroic.  et  alii  Norm.,  non  spargerent' 

*  In  Pratei.  et  Utic.  omittitur,  serenum.  InEditi. 
hgitnr,  aer  serenus.  Seqnimur  Balnz.,  Colb.,  Tnron, 
ete. 

•Tnron.,  /im. 


386 

A  nostmm  longius  evagatur.  Longe  ergo  prophetas 
praevaricatorem  miltit,  cumeum  ad  corsuum  redi- 
re  compellit,  quia  quo  se  exterius  fudit,  eo  ad  so 
unde  possit  redire  vix  invenit.Quia  vero  simulatomm 
mens  pro  eo  quod  ab  una  aeternitatis  intentione  di- 
viditnr,  cogitationum  multiplicium  inundatione  vas- 
tatur,  recte  subjungitur : 

CAPUT  XXXIV. 
Vers.  14.  —  Morietur  in  tempestate  anima  eorum. 
842  62.  Tempestate  subita  hypocritiB  moriuntur. — 
Quasi  tranquille  namque  \  idebantur  vivero,  cum  de 
sanctilatis  curarent  laude  gaudere.Sedtempestatesu- 
bitaeorumanimamoritur,qu3ehumana;laudispessima 
tranquillitatelaetabatur.Plerumque  subito  inopinata 
tempestas  omne  quod  aer  *  serenum  blanditur  im- 
B  mutat;  et  eo  periculum  \itari  non  potest,  quo  nec 
potuit  praevideri.  Unde  simulatores,  qui  vitae  suae 
custodiam  negligunt,  iii  tempestate  mori  referuntur. 
Hinc  quippe  eos  turbo  subitus  internae  percussionis 
ejicit,  quos   arrogantia   externi  favoris  extollit ;  et 
dum  amplectuntur  in  laude  quod  non  sunt,  repente 
inveniunt  in  ultione  quod  sunt.  [Vet.  XXX.]  Bene 
antein  per  Salomonem   dicitur  :  Quomodo  probatur 
in  conflatorio   argentum^  et   in  fornace  aurum,  sic 
■}.'o')atur  homo  ore  laudantis  (Proo.  xxvii,  21).  Laus 
qnippe   sua  justos   cruciat,    iniquos    exaltat.  Sed 
jnstos  dum  cruciat  purgat,  iniquos  dum  laetificat  re- 
probos  monstrat.  Isti  enim  sua  laude  pascuntur,  quia 
auctoris  sui  gloriam  non  requiruut.  Illi  autem  qui 
auctoris  gloriam  quxrunt,  sua  laude  cmciantur,  ne 
G  non  sitintus  quodforisdicitur,ne,  si  estetiam  quod 
dicitur,  ante  Dei  oculos  ipsis  favoribus  vacuetur :  ne 
hnmana  laus  robur  mentis  emolliat,  eamque  in  sui 
delectatione  prostcrnat;  et  quae  adjumentum  debet 
esse  augendi  operis,  jam  retributio  sit  laboris.  Cnm 
vero  sua  praeconia  in  Dei  laudem  tendere  sentinnt, 
ea  etiam   desiderabiliter  amplectuntur.  Scriptum 
namque  est :  Videant  opera  vestra  bona,  et  glorificent 
Patrem  vestrumqui  inccelis  est  {Matth.  v,  16).  Viam 
se  ergo  hominibus  faciunt,  quoties  in  se  aliquid  qno 
Deus  cognoscatur  ostendunt,  quia  non  student  in  se 
hnmanam  landem  '  figere,  ^  sed  quaernnt  eam  per 
86  medios  ad  anctoris  gloriam  pertransire.  Arrogan- 
tes  autem  humanis  laudibus  mollia  corda  prostituunt, 
qnia  suis  amoribus  corrumpuntur.  De  quibus  alias 
D  dicitur  :  Erunt  homines  seipsos  amantes  (II  Tim.  iii, 
2).  Apte  vero  hic  de  hac  eorum  corruptione  snb- 
jungitur: 

CAPUT  XXXV. 

Ibid.  —  Et  vita  eorum  inter  effeminatos. 

63.  Effemimti  sunt  qui  laudibus  humanis  corrum" 
puntur.Si  enim  viriliter  viverent,  laus  transitoria 
nulla  eos  corroptione  vitiaret.  Unde  electis  Propheta 
persuadet,  dicens  :  Viriliter  agite,  et  confortetur  cor 
vestrum  {Psal.  xxx,  23;.  Dicens  enim  Viriliter  agite, 


*Longip.,  sed  qucerunt  eam  per  se  melius  adauciO' 
risgloriampertransire.  In  Utic,  Pratel.,  Ebroic,  ;)«r 
se  medios  ad  auctorem  glorice  pertransire.  Ita  etiam 
Colb.  et  Baluz. 


387 


SANCTI  GREGORn  MAGNi 


388 


el  confortetur  cor  vestrumy  illico  subdidit,  quasi  se- 
xnm  cordis  munire  curavit.  ^  Luxuriosi  quippe  mens 
corrumpitur,  si  rebus  transitoriis  delectatur.  Igitur 
simulatorum  \ita  inter  eflcminatos  moritur,  quia 
laudis  luxuria  corrupta  reperitur.  *  Translatione 
\ero  alianon  habetur  :  Viia  eorum  inter  effeminaios, 
sed,  Vita  eorum  vulneretur  ab  angelis.  Utramqne 
tamen  etsi  sermone  discrepat,  ratione  concordat, 
quiaeffeminatorum  vitam  angelivulnerant^dum  nun- 
tii  veritatis  eam  jaculis  sanctae  praedicationis  impu- 
gnant.  Quia  igitur  de  damnatione  reproborum  quid 
agatur  audivimus,  de  ereptione  humilium  qnid  se- 
qnatar  audiamus : 
Vers.  15.  —  Eripiet  pauperem  de  angustia  sua. 

64.  HumileSyCitm  moriuntur,de  angustia  liberantur. 
,  — Pauper  de  angustia  sua  eripitur  cum  unusquisque 

hnmilisde  hac  peregrinationis  suae  afflictione  libera- 
tur.  Nam  et  assiduis  hic  tribulationis  premitur,  ut 
ad  requirendum  verae  consolationis  gaudium  provoce- 
tur.  Unde  et  sequitur  : 

Ibid. — S4BEt  reoelabitin  tribulatione aurem  ejus. 

Aurem  in  tribulatione  revelare  est  auditum  cordis 
verberum  plagis  aperire.  Cum  enim  praecepta  despi- 
cimus,  pia  districtione  nobiscum  agitur,  ut  flagella 
timeamus.  Aurem  itaque  cordis  tribulatio  aperit, 
quamsaepe  hujusmundi  prosperitas  claudit.  Per  Sa- 
lomonem  namque  dicitur:  Aversio  parvulorum  inter' 
ficiet  eos,  et  prosperitas  stuliorum  perdet  illos  (Prov. 
i,  32).  Sequitur: 

CAPUT  XXXVI  [flw.  XXIV]. 

Vers.  16.  —  Igitur  salvabit  te  de  ore  angusto  /a- 
Ussime. 

65.  Peccati  eonsuetudo  puteus  arciissimus,  ex  quo 
sola  graiia  non  potesi  educere.  —  Omnis  qui  vitae 
viam  deserens  in  peccatorum  se  tenebras  dejicit,  se- 
metipsum  quasi  in  puteum  vei  foveam  mergit.  Si 
\ero  diutina  perpetratione  etiam  consuetudine  ini- 
quitatis  opprimitur  ne  ad  superiora  jam  possit 
exsurgere,  quasi  angusto  ore  putei  coarctatur.  Unde 
David  propheta  sub  specie  peccantium  exorat,dicens : 
Non  me  demergat  tempestas  aquce^  neque  absorbeat  m$ 
profundum,  neque  urgeai  super  me  puieus  os  suum 
{Psal.  Lxviii^  16).  Quem  enim  mali  operis  iniquitas 
a  bona  stabilitate  commovit,  quasi  tempestas  aquae 
rapuit ;  sed  si  adhuc.  longa  consuetudine  non  prae- 
valuit,  non  demersit.  Jam  in  puteum  cecidit  qui  hoc 
quod  divina  lex  prohibet  perpetravit.  Sed  si  adhuc 
longa  consuetudo  non  deprimit,  nequaquamos  suum 
puteus  coangustavit.  Tanto  erga  faciiius  egreditur^ 
quanto  minori  consuetudine  coarctatur.  Unde  Jere- 
mias  propheta,  dum  Judaeam  iniquitatibus  longa 
consuetudine  obrutam  fuisse  conspiceret,  in  lamen- 
tis  suis  sub  ejus  specie  semetipsum  deplorat,  dicens : 


A  Lapsa  est  in  heum  vita  mea,  posueruni  lapidem  su- 
per  me  (Thren.  iii,  63).  [Vet.  XXXI.]  In  lacum 
quippe  vita  labitur  cum  labe  inquitatis  inquinatur. 
Lapis  vero  superponitur  cum  etiam  dura  consuetu- 
dine  mens  in  peccato  devoratur,  ut  etsi  \elitexsur- 
gere,  jam  utcumque  non  possit,  quia  moles  desuper 
malae  consuetudinis  premit.  Sed  quia  divinae  poten- 
tiae  subjacet,  ct  post  angustiam  pravae  consuetudinis 
ad  bonac  actionis  amplitudinem  ^  revocatur,  idcirco 
dicitur  :  Salcabit  te  de  ore  angusto  latissime.  Latissi- 
me  quippede  ore  angusto  salvatur,  qui  et  post  ini- 
quitatis  jugum  ad  libertatem  boni  operis  poenitendo 
reducitur. 

66.  Quanta  angustia  est  abopprimente  mala  consue- 
tudine  exsurgere  velle  nec  posse. — Quaedam  namque 

B  ^  quasi  conclusi  oris  angustia  est  ^  ab  opprimente 
mala  consuetudine  exsurgere  velle,  nec  posse  ; 
jam  quidem  desiderio  ad  superna  tendere^  sed  adhuc 
actu  in  inflmis  remanere  ;  praeire  corde,  nec  tamen 
sequi  opere,  atque  in  semetipso  contradictionem 
perpeti  semetipsum.  Cum  vero  ita  tendens  anima 
manu  gratiae  exaltantis  adjuvatur,nb  angusto  ore  ad 
latitudinem  pervenit,  quia,victisdifficultatibus,opera 
bona  perficit  quae  concupiscit.  David  propheta  con- 
clusionem  angusti  oris  conspexerat,  cum  dicebat  : 
Salvam  fecisti  de  necessitatibus  animam  meam,  nec 
conclusisti  me  in  manus  inimici  (Psa/.xxx,8,9).Latissi 
me  autem  salvatum  se  noverat,  cum  subderet,  dicens  : 
Statuisii in  loco  spatioso pedes  meos (Ib.,9),  Inspatioso 
quippe  loco  pedes  stabiliti  sunt,  quando  et  ad  con- 

Q  gruentia  bona  tendimus,  et  nuila  difficultate  praepe- 
dimur.  Quasi  enim  per  latum  locum  quo  volumos 
pergimus,  quia  nullis  objectis  difficultatibus  angus- 
tamur. 

84467.  In  hunc  puteum  cecidisse  Job  immerito  cre- 
ditus.  —  Sed  haec  Elin  recte  diceret,  si  beato  Job 
ejus  sententia  conveniret.  Pro  culpa  enim  flagella- 
tum  credidit,  et  idcirco  eum  in  os  angustum  ceci- 
disse  judicavit.  Quoenim  validioribus  vidit  eum  pla- 
gis  affici,  eo  deterioribus  credidit  iniquitatibus  prae- 
gravari,  profecto  nesciensquod  flagella  ejus  augmen- 
tum  essent  meriti,  non  poena  peccati.  Cum  vero  eom 
in  os  angostum  cecidisse  fateatur,  adhuc  quasi  latius 
exsequitur  in  quanta  Job  profunditate  teneator, 
dicens : 

jj  CAPUT  XXXVII  [Vet.  XXXII]. 

Ibid.  —  Et  non  habenie  fundamentum  subter  se. 
68.  Quem  includiiputeusaictusmalce  consuetudinis, 
infemus  absorbet,  ei  desperaiionis  abyssus.  —  Omne 
peccatum  fundamentum  non  habet,  quia  non  ex  pro> 
pria  natura  subsistit.  Malum  quippe  sine  substantia 
est.  Quod  tamen,  utcunque  sit,  in  boni  '  natura  coa- 
lescit.  Igitur  os  angustum  nullum  subter  se  dicitnr 


*  Vindoc,  Luxuriose. 

'  Nimirum  LXX  Interp.,  in  qua  legitur  h  ^tpi  ^T 
ytkw^  in  manu  angelorum,  scilicet  sanctorum,  for- 
tasse  propter  affinitatem  vocum  Hebr.  kadosch,  et 
hadesch,  quarum  una  sanctum,  altera  cinaedum  signi- 
ficat. 

'  Ebroic,  Vindoc  et  alii,  revocare  meretur,  Baluz. 


etColb.,  revocare  idcirco  dicitur. 
^  Nonnulli  Editi,  quasi  conclusionis. 

*  Loi\giii.,abopprimentisreatusmala  consueiudine. 

*  In  vct.  Ed.,  naiuranon  coalescit.  Sed  contra  men- 
tem  sancti  Doctoris  :  malnm  enini  ex  bono  oritur,et 
in  bono  consistit,  ut  docet  in  Enchir.,  c  14,  sanctus 
Augustinus,  a  quo  vix  unqnam  recedit  Gregorius. 


389 


MORALIUM  LIB.  XXVL  —  IN  CAPUT  XXXVI  B.  JOB. 


390 


habere  fandaroentam,  quia  peccati  inquinatio '  sub-  A  vivum;  845  quatido  vmiam,  et  appareho  antefadem 


sistendi  j  us  non  habet  propri  um .  Quia  vero  a  f  u  n  do  dici 
tur  fuDdainentam,  possumusetiam  fundamentum  pro 
f undo  positum  non  incon  venienter  acci  pere,  sicut  audi- 
tus  ah  aure  dicitur,et  tamen  pierumque  ipsa  auris  audi- 
tus  nomine  designatur.  Cum  ergo  diceret  os  angustum , 
explere  profundi  voraginem volens,  subdidit:  Elnon 
habenUfundamentumsubterse.Qviem  enim  rapit  iniqui- 
tas,infernusabsorbet.  Infernus  vero  rectefundum  non 
hahere  creditur,  quia  quisquis  ab  illo  rapitur,  in  ini- 
menso  profundo  devoratur.  Immensam  namque  ejus 
explere  latitudinem  volens  propheta,  ait :  Dilaiavit 
infemus  animam  suam,  et  aperuit  os  suum  absque  ullo 
termino  (Isai,  v,  14).  Sicut  ergo  sine  termino  dilatatus 
diciturqui  adse  plurimos  trahit,  itasine  fundoaltus 


Dei  (Psal.  xli,  3)?  Eliu  itaque «  in  beato  Job  tem- 
poralia  verbera  aetertiorum  volens  relributione  con- 
solari,  quod  jure  ei  debebatur  ex  merilis,  ex  se- 
metipso  quasi  gratuito  promittit,  dicens :  Requies 
autem  menscB  tuce  erit  plena  pinguedine.  Sequitur  : 
CAPUT  XXXIX  [Rec.  XXV]. 

Vers.  17.  —  Causa  tua  quasi  impii  judicata  est, 
causam  judiciumque  recipies. 

71.  Flagellantur  jusii,  ut  ad  majorem  viyilantiam 
erudiantur.  —  Bonorura  causa  justitia  est.  Quorum 
causa  quasi  impii  judicatur,  quia  eorum  hic  justitia 
paterno  '^  flagello  fatigatur,  ut  ad  ampliorem  vigilan- 
tiam  non  solumpraeceptione  mandatorum,  sed  etiam 
verberum  percussione  doceantur.  Sed  causam  judi- 


non  incongrue  creditur,  quia  eos  quos  in  ne  susci-  jj  ciumque  recipiunt,  quia  ex  ea  justitia  qua  modo 


pit,  quasi  in  quadam  abysso  subb  immensitatis  ab- 
sorbet.  Itaque  cum  diceret :  Salvabit  te  de  ore  an- 
gusto  latissime,SLpXe  subjunxit :  Et  non  habente  fun- 
damentum  subter  se.  Ac  si  diceret:  De  ore  augusto 
salvahit  quod  suh  se  fundum  non  habet,  quia  enim 
per  peccatum  tenditur  ad  infemum,  quem  a  pcccato 
salvat,  de  ore  angusto  liberat.  Quem  vero  de  ore 
angusto  eripit,  ab  infemi  profundo  subducit. 

69.  Quamvis  etiam  aliter  intelligi  potest.  Nam  si- 
cut  qui  in  puteum  mergitur  ^  putei  profundo  retine- 
tur,  ita  corraensquasi  inquodam  fundi  loco  consis- 
teret  anima,  si  semel  lapsa  in  aliqua  se  peccati  men- 
sura  retineret.  Sed  cum  peccato  in  quod  labitur  non 
potest  esse  contenta,  dum  qnotidie  ad  deteriora  de- 


vivunt  tunc  in  culmine  judiciariae  potestatis  enites- 
cunt,  ut  tanto  tunc  potentius  cuncta  judicent,  quanto 
nunc  in  eis  subtilius  cuncta  judicantur.  Haec  Eliu 
quasi  nova  spondendo  intuiit,  quae  beatus  Job  ^sem- 
per  credendo  stabiliter  lenuit.  [Vet.  XXXIII.]  Ha- 
bent  profecto  haec  propria  omnes  arrogantes,  ut  et 
malum  mentientes  exaggerent,  et  si  quod  forsitan 
bonum  dicunt,  hoc  velutincognitum  proferant.Unde 
fil  tit  etiam  doctiores  se  docere  audeant,  quia  vide- 
licet  se  scire  talia  solos  putant.  Cum  vero  ad  aliqua 
consolationis  verba  descendunt,  statim  viluisse  se 
aestimant,  et  per  increpationis  tumidae  asperitatem 
quasi  quoddam  sibi  ingenium  reformant,  ^  ut  qui 
condescendisse  blandientes  testes  visi  sunt,  exorta 


jicitur,  quasi  in  puteoquoceciditfundum  noninve-  q  gubito  increpalione  ^o  timeantur.  Unde  et  mox  Eliu 
nit  quo  figatur.  Esset  enim  fundus  putei,  si  fuisset      subdidit   dicens  : 


mensura  peccati ;  unde  bene  alias  dicitur :  Peccator 
cum  venerit  in  profundum  malorum,  contemnii  {Prov. 
xviii,  3).  Redire  namque  dissimulat,  quia  misereri 
sibi  posse  desperat.  Sed  cum  desperando  amplius 
peccat,  quasi  puteo  suo  fundum  subtrahit,  ne  ubi 
retineri  possit  inveniat.  Sequitur : 

CAPUT  xxxvni. 

Ibid.  — Requies  autem  mensce  tuce  erit  plenapingue* 
dine. 

70.  Quem  eripitgratia,  intemas  satietaiis  delectatione 
replet. — Requies  mensae  est  refectio  satietatis  internae; 
quae  pinguedine  plenadicitur,  ^  quia  in  aeternie  volu- 
ptatis  delectatione  praeparatur.  Hujus  mensae  epulas 


CAPUT  XL   [Rec.  XXVT]. 

Vers.  18-21. — Non  te  ergo  superet  ira,  ut  aliquem 
opprimas ;  nec  multitudo  locorum  inclinet  te.**  Depone 
magnitudinem  tuam  absque  tribulatione,  et  omnes  ro^ 
bustos  fortitudine.  Ne  prolrahas  noctem,  ut  ascendant 
populi  pro  eis.  Cave  ne  declines  ad  iniquitatem  ;  hane 
enim  coepisti  sequi  post  miseriam. 

72.  Superbi  quidquid  ab  aliis  recte  fit,  carpunt. — In 
plerisque  Codicibus,  donorum;  ^'  in  paucis  vero,  sed 
antiquioribus,  locorum  invenimus.  Sed  quia  exposi* 
tione  non  indiget  si  dicatur  :  Nec  multitudo  donorum 
ivclinet  te,  hoc  magis  exponi  placuit  quod  cum  diffi- 
cultate  aliquantula  videtur  aperiri .  Haec  autem  quanta 


esariebat  Propheta,  cum  diceret :  Satiabor  dum  ma^  ry  elationis  verba  sint,  ipse  qui  ea  formavit  tumor 
iit/esto6ttttr  gloria  tua  {Psal.  xvi,  15).  Hujus  mensae  ostendit.  Sed  quia  Eliu  arrogantium  et  beatum  Job 
pocala  sitiebat,  dicens :  Sitivitanima  mea  ^  adDeum      tenere  typum  diximus  electorum,  si  ea  subtilius  dis- 


Abestaatem  particulanegativaab  omnibus  Mss.  quos 
consuluimus,  scilicet  Baluz.,  Colb.,  Pratel.,  Utic, 
Taron.,  etc. 

•  Longip.,  subsistendi  usum. 

•  PrateL  et  Utic.,Yion  incongrue  dicitur. 

•  Vindoc.,  putei  fundo. 

•  Ebroic,  auia  in  cetema. 

'  Vindoc.jPratel.,  Utic,  adDeumfontem  vivum... 
et  varebo.  Baluz.  habet  etiam  parebo, 

•  Ita  Balaz.,CoIb.,Turon.,  Ebroic,  PrateL,  etc, 
qaod  sic  mutarnnt  Editores:  beatum  Job  in  tempomli 
Tfrhere. 

'  Turon.,  fiagello  castiaatur. 
'  Longip.^  semper  stuaendo. 


•  Recent.  Vulg.,  ut  qni  conscendisse  blandimentis. 
Sequimur  Mss.  Turon.,  Vindoc,  Norm.,  Longipont., 
etc,  nec  non  antiq.  Excusos. 

*o  Vindoc,  Ebroic  et  alii  Norm.,  tumeant. 

"  Sequentiaomittunturin  EditioneGussanv.Sup- 
pedilantur  tamen  a  Mss.  Colb.,  Baluz.,  Norm.,  etc. 
Consentiunt  etiam  vet.  Edit.  * 

*'  In  quibusdam  Bibliorum  Mss.  pro  variante  lec- 
tione  annotatur  vel  locorum.  In  Bioliis  Roberti  Ste- 
phani,qu;e  ad  antiquissimos  Codices  sunt  recognita, 
inmargine  legitur  velvUlarum.  NihiLsimile  reperilur 
ant  in  textu  hebraic ,  aut  in  LXX  Interpretum  trans- 
latione,  aut  in  aliis  versionibns  antiquis. 


391 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


392 


cerninuis,  etiani  nunc  inlra  Ecclesiam  quomodo  ar-  A  superbiam  laceretur  vita  justoruni,  scit  quod  in  ejus 


rogantibuscongruantdemonstramus.  Sancti  viri  alie- 
naopera  etiam  parva  mirantur,8ua  vero  etiam  magna 
despiciunt.  At  contra,  arrogantos  aliena  etiam  magna 
despiciunt,  sua  vel  quae  parva  sunt  admirantur  ;  et 
plerumque  de  suis  malis  bona  aestimant,  de  alienis 
autem  bonis  mala  sentire  non  cessant.  Nam  dum 
propriam  gloriam  quserunt,  perniciose  student  ut 
quidquid  virtutis  ab  aliis  agitur  iniquitatis  nota  la- 
ceretur,  et  bona  pondus  actionis  vertunt  in  maculain 
criminis.  Sajpe  enim  cum  vident  ab  Ecclesia  districte 
pravos  corrigi,  quasi  queruntur  injuste  ^  innocentes 
ainigi,  et  nitorem  disciplinaj  ejus  commutant  appella- 
tionenequitiae.  Unde  Eliu  figuram  846  arrogantium 
servans,  beatuni  Job  quasi  admonens,  ait:  Non  te 
ergo  superet  ira,  ut  aUquem  opprimas.[Vet.  XXXIV.]  3 
Arrogantes  enim  irae  motum  deputant,  *  quidquida 
sancta  Ecclesia  geritur  censura  disciplinae.'  Et  quia 
humanae  laudis  appetu  benigni  student  semper 
apparere,  nullos  censenl  districtione  severitatis 
corrigendos.  Unde  et  a  bonis  rectoribus,  sicutsupe- 
rius  dictum  est,  opprimi  aestimant  quos  invitos  cer- 
nunt  a  vitiis  coerceri. 

73.  Ecclesice  in  cunctis  mundi partibus  potenlia  tem- 
poralis.Hancimmerito  Ecclesiw  hosteseiexprobrant.Et' 
si  quidam  intra  ejus  sinum  sint  quide  ipsius  gloria  su- 
perbiant.  —  Auctore  autem  Domino,  quiain  cunctis 
mundi  partibus  sancta  Ecclesia  culmine  religionis 
cxcrevit,  hanc  ipsam  temporalem  potentiam,  qua 
quidem  bene  utitur,  obtrectando  in  vitium  elationis 


crimen  extenditurquidquid  talium  pravitate  peccatur, 
sed  notam  alieni  criminis  sustinere  tanto  minus 
metuit  quanto  et  caput  suum  talia  tolerasse  cogno- 
scit.  De  illo  quippe  scriptum  est :  Etcum  iniquis  de- 
putatus  est  (Isa.  liii,  12.)  De  illo  rursum  dicitur: 
Languores  nostros  ipse  tulil^etdolores  nostros^  ipsepor- 
tavit  (Isa.  liii,  4).  Eant  ergo  arrogantes,  et  aestima- 
tione  pravorum  vitam  mordeant  innocentum.  Scil 
electorum  Ecclesiaet  illorum  facta,^  et  horum  verba 
tolerare,  scitpravorum  mentes  tolerando  convertere. 
Qui  ctsi  convorti  nequiverint,  eorum  tamen  ignomi- 
niam  ajquanimiter  suffert.  Perpendit  quippequiaad 
duplex  ejus  praemium  proficit  quod  ex  eorum  meritis 
foris  despicitur,  quorum  el  intus  ^  ita  laccratur. 

74.  Qui  temporaliter  extollitur,  cadit,  —  Notanduni 
vero  quod  non  ait :  Ncc  multitudo  locorum  extolla 
te,  sed  ait  :  Nec  multitudo  locorum  inclinet  te,  Om- 
nis  enim  qui  temporaliter  extollitur  eo  ipso  quo  ex- 
tollitur  inclinatur,  quia  cum  se  exterius  erigit^  intus 
cadit.  Eliu  ilaque  casum  cordis  in  elatione  intuens, 
ait :  Nec  multitudo  locorum  inclinet  te.  Ac  si  voce 
arrogantium  sanctae  Ecclesiae  ^  dicorelur  :  Cave  ne,  si 
universitatis  veneratione  extolleris,  847  ab  interna 
intentione  curveris.  Sequitur : 

CAPUT  XLI  [Rec.  XXVIII]. 
Vers.  19.  —  Depone  magnitudinem  tuam  ahsque 
tribulatione,  et  omnes  robustos  fortitudine. 

75.  Apostolis  et  Ecclesice  fortibus  ad  prasmia  voca- 
tis,  Deus  eorum  vice  debiles  ad  certamina  roboravit. — 


inflectunt.  \Rec.  XXVII.]  Unde  Eliu  subjungit,  di-  q  Quqs  alios  sanctae  Ecclesiaj  robustos  accipimus,  uisi 


cens :  Nec  multitudo  locorum  inclinet  te.  Ac  si  eidem 
sanctae  Ecclesiae  humilitatem  magis  in  prosperis 
conservanti  arrogantium  voce  dicatur :  Quia  ubi(iue 
fidei  reverentia  coleris,  cave  ne  ejusdem  *  reverentiae 
fascibus  extollaris.  Quosdam  quippe  conspiciunt  qui 
sub  religionis  obtentu  vitio  elationis  intumescunt, 
et  quod  in  quibusdamjure  reprehenduut,  hoc  injuste 
ad  crimen  omnium  pertrahunt :  nequaquam  videlicet 
perpendentesquodsint  in  ea  qui  et  despicientes  no- 
verint  perfecte  temporalia  regere,  et  amantes  aeterna 
plenis  desideriis  exspectare ,  et  dispensationem  po- 
testatis  acceptae  peragere,  et  humilitatis  insitae 
ministerium  custodire,  ut  nec  humilitatis  causa  cu- 
ram  suscepti  regiminis  negligant,  nec  rursum  occa- 


eos  qui  ad  vinceuda  mundi  hujus  desideria et  coeptis 
sublimibuset  consummatis  profectibus  convalescunl? 
Magnitudo  ilatiue  ejus  in  rubustorum  suorum  vita 
consistit,  quiatunc  gloriosior  redditur,  cum  prode- 
fensione  veritalis  ad  mortem  usque  ab  electis  illius* 
conslanti  virlute  cerlatur.  Arrogantes  igilur  viri  sub- 
ductis  de  hoc  mundo  apostoIis,subductis  ad  superna 
martyribus,  quia  fortasse  doctiores  valentioresque 
praepositos  ^  abunde  deesse  conspiciunt,  quasi  solos 
se  remansisse  intra  Ecclesiam  suspicantur.  Unde 
dum  se  praeferunt,  ei  \elut  ***  consulentes  illudunt, 
dicentes :  Depoiu  magnitudinem  tuam  absque  tribula- 
tione,  et  omnes  robustos  fortitudine.  Ac  si  apertis  ex- 
probralionibus  dicant :  Nequaquam  te  magnitudinem 


sione  regiminis  in  eis  humilitas  intumescat.  Etsi      habereconfidas,quiasubductisprioribus,patribusjam 

rmiHam    fnrtocco  intrn  inaom  oiint  rrni  nrkrt  Fk/^!   anA  onor»   *-'   i.  .i i^ . .:*_   _!_.-.• •       tv: -..-.*  U«.-,  -,— ^ 


quidam  fortasse  intra  ipsam  sunt  qui  non  Dei  sed  suae 
gloriae  sub  religionis  praetextu  deserviunt,  studet 
tamen  eos,  aut,  si  valet,  districte  corrigere,  aut,  si 
non  valet,  aequanimiler  tolerare ;  et  vel  corrigendo 
illos  quasi  filios  amplectitur,  vel  tolerando  quasi  ab 
hostibus  exercetur.  Scit  namque  quod  per  eorum 

*  Vet.  Edit.  Gilot.  el  Vatic,  nocentes.  Emendatur 
ex  Mss.  Anglic,  Norm.,  Turon.,  Longip. 

*  Rec  Excusi,  qvid^uida  sanctis.  Lectio  qiiam  se- 
quimur  est  Mss.  Turon.,  Longip.,  Ebroic,  Pratell., 
el  aliorum  Norm. 

•  Vindoc,  Et  quia  per  hum.  laudis  appetitum. 

♦  Vindoc,  Pratel.,  Utic,  ita  habent;  et  quidem 
elegantius  quam  legitur  in  Vulgatis,  reverentice  fasti- 
hu$. 


non  habes  de  quorum  vita  glorieris  Dicunt  haec  pro- 
fecto,  noscientcs  quia  omnipotens  Deus  Ecclesiam 
suam  digna  sine  adininistratione  non  deserit.  Nam 
cum  forlGs  ad  pneniium  vocat,  eorum  vice  debiles  ad 
certamina  roborat;  cum  illossuscipiendo  remunerat, 
istis  laboruin  \ires,  quas  remuneret,  subministrat. 

^  Omittitnr  ipse  in  Pratel.  et  Utic. 

^  Longip.,  et  bonorum  verba. 

"  AI.,  diceret. 

*  Colb.,  incunctaiiti  virtute. 

®  Baluz.,  et  Colb.,  abunde  me,  male,  etsi  a^iiii- 
d^  deesse  otiani  vix  dici  possit ;  sic  tanien  legitur 
in  Mss.  Pratel.,  Utic  et  aliis,  nec  non  in  omnibus 
Excusis. 

^"Baluz.,  consolant^s. 


393 


MORALIUM  LIB.  XXVI.  —  IN  CAPUT  XXXVI  B.  JOB. 


394 


De  quibus  eidemsanctae  Ecclesiae  dicilur :  Pro  pairi'  A  Populi  quippe  nomine  designantur,  qui  quasi  vulgari 


bus  tuis  nati  sunt  tibi  ^lii,  constitues  eos  principes  su- 
peromnem  terram(Psal.  xliv,17).  In  virtutem  quippe 
antiquorum  patrum,hi  qui  postmodnm  praelati  sunt 
suJbrogantur,quia  etcnm  annosa  arbusta  succiduntur, 
in  eorum  robur  teuera  virgulta  succrescunt.Sed  ar- 
roganles  viri  convalescere  non  credunt  quos  infir- 
mos  aliquando  noverunt  ;  et  permutatos  venerari 
despiciunt,  quos  despicabiles  fuisse  meminerunt. 

[Vet.  XXXV.]l^.In  Ecclesia  justi  multo  pauciores 
quam  iniqui.  Superbi  pastores  quoe  patres  eorum  mo- 
riendo  severuntf  hcec  exsultando  metunt. —  Quia  vero 
in  ea  justiores  paucos,  iniquos  autem  numerosiores 
aspiciunt,  sicut  et  in  tritura  frngum  major  est  mul- 
titudo  palearum,  etiam  justorum  vitam  ex  iniquorum 


consuetudini  dediti,  in  cunctisquaeappetunt  passim 
vivunt.  Noctem  vero  protrahere  est  ut  pro  robustis 
populi  ascendant,  si  per  negligentiam  agiturutdoc- 
torum  et  fortium  loca  indocti  ac  debiles  sortiantur. 
Populi  pro  robustis  ascendunt  quando  hi  qui  vivere 
inique  didicerunt  pastorum  loca  percipiunt.  Quod 
recte  quidem  dici  poteratsi  humiiiterdiceretur.  Arro- 
gantes  enim,  etiam  cum  bona  admonent,  supersti- 
tionis  suae  vitium  exercent.  Nam  plus,  sicut  et  supe- 
rius  dictum  est,  increpando  ferire  appetunt  *  quam 
consolando  refovere.  Unde  mox  subjungitur  : 

Vkrs.  21.  —  ^  Ne  declines  ad  iniquitatem  ;  hanc 
enim  coepisti  sequi  post  miseriam. 

Hocprofecto  arrogantes  Ecclesiae  miseriam  vocant. 


aestimatione  contemnunt.  Vident  profecto  quod  non-  3  quod  despectam  Deo  ejus  multitudinem  suspicantur; 


nulli  rectores  illius,  temporaii  potestate  subnixi, 
ejusdem  potestatis  elatione  pascuntnr.  Vident  quod 
religionis  reverentiam,  quam  huic  mundo  patres  * 
moriendo  servaverunt,  hi  exsultando  in  terrenis 
gaudiis  metunt ;  et  perpendunt  quidem  quia  robusti 
sunt,sed  non  fortitudine.  Nam  dum  teuiporali  pote- 
state  fuiciuntur,  quasi  quadam  debilitate  roborantur. 
Quanto  enim  exterius  fortes  sunt,  tanto  a  cunclis 
forlitudinis  viribus  intus  inanescunt.  Et  idcirco  ab 
arrogantibus  ei  dicitur  :  Depone  robustos  fortitudine. 
Ac  si  aperte  dicaiur :  Illi  tibi  vcraciter  *  robusti  in- 
haeserant,  qui  in  te  hoc  quod  doceado  locati  sunt, 
vivendo  tenuerunt ;  nunc  vero  hi  qui  tibi  praesident 
visiouerobusti  sunt,  non  fortitudiue,quia  honorabilcs 


et  eo  illam  altiori  elatione  contemnunt^  quo  et  des- 
pectam  Deo  funditus  suspicantur. 

His  igitur  figurata  expositione  transcursis,  jam 
nunc  inferenda  sunt  quae  moraliter  sentiuntur,  ut 
figura  Ecclcsiae  cognita,  quam  expressam  generaliter 
credimus,  audiamus  etiam  quid  ex  his  verbis  in  sin- 
gulis  specialiter  colligamus.  Aititaque  : 
CAPUT  XLHI  [Vet.  XXXVl]. 

Cap.  XXXVI,  Vers.  18. — Non  te  ergo  superet  ira, 
ut  aliquem  opprimas. 

78.  Se.nsus  moralis. — In  facienda  correctione,  su- 
besse  debet  tra,  non  proeesse.  —  Omnis  per  que:n  ne- 
cesse  est  aliena  vitia  corrigi  semetipsum  prius  debet 
solerter  intueri,  nedum  aliorum  culpas  ulciscitur, 


quidem  seostentarenonde8inunt,sedUntoimbecil-Q  -^^^q  ulciscendi  furore  superetur.  Plerumque  enim 

mentem  sub  obtentu  justitiae  irae  imraanitas  vastat, 
et  dum  quasi  saevit  zelo  rectitudinis,  rabiem  explet 
fnroris,  justeque  se  facere  aestimat,  quidquid  ira  ne- 
quiter  dictat.  Unde  et  modum  saepe  ulciscendi  trans- 
greditur,  quia  mensura  justitiaenon  frenatur.Dignnm 
quippe  est  ut  cum  aliena  corrigimus  prius  nostra 
metiamur,  utprius  mens  a  sua  accensionedeferveat, 
prius  intra  semetipsam  zeli  sui  impetum  tranquilla 
aequitate  componat,  ne  si  ad  animadvertenda  vitia 
abrupto  furore  trahimur,  peccatumcorrigendo  pecce- 
mus,  et  qui  culpamdijudicando  insequimur,  immo- 
derate '  feriendo  faciamus.  Non  autem  jam  correctio 
delinquentis,  sed  magis  oppressio  sequitur,  si  in  ul- 
tione  ira  ultra  quam  culpa  meretnr  extenditur.  In 
Ti  oorreptione  quippe  vitiorum  subesse  menti  debet  ira 


liores  et  contemptibiiiores  sunt,  quanto  honoris  sui 
gloriam  despici  pro  veritate  pertimescunt.  Quod  ar- 
rogantes  quidem  de  plerisque  veraciter  sentiunt,  sed 
eo  in  elationis  vitium  corruunt,  quo  omnes  quos 
praeesse  conspiciunt  tales  arbitrantur.  848  Neque 
enim  debet  plurimorum  malum  tendere  in  aestimatio- 
nem  cunctorum,quia  etsi  iniqui  suntquoscognoscen- 
tes  dijudicant,  nonnulli  tamen  sancti  sunt  quos  igno- 
rant.  Triturae  quippe  tempus  est,  '  et  adhuc  grana 
sub  paleis  latent.  Nuilus  ergo  ex  area  fructus  ex- 
spectabitur,  si  hoc  solum  in  ea  esse  creditur,  quod 
superficie  tenus  videtur.  Igitur  qnia  quos  cernunt 
despiciont,  et  in  antiquorum  patrum  ordinibus  hos 
quos  norunt  subrogari  contemnunt,apte  subjungitur: 

CAPUT  XLH. 

Vbr8.  20.  —  Ne  protrahcLS  noctem,  ut  ascendant 
populi  pro  eis. 

11,  NoxEcclesicB  est,cum  doctorum  et  fortium  loca 
indocti  <ic  debiles  obtinent.  —  Ac  si  aperte  arrogantes 
dicant :  Ignorantiae  tuae  obscuritate  non  agas,  ut  in 
loco  fortium  numerositatem  subroges  infirmorum. 

*Ita  Turon.,  Ebroic.  aliique  Norm.,  Colbert.,  etc, 
quibus  consentiunt  vet.  Edit.  Recentioribus  magis 
arrisit  seruerunt,  haud  dubie  propter  antithesim  al- 
terius  verbi,  metunt ;  cujus  loco  Vindoc.  et  Turon. 
habent  metuunt. 

'  Vindoc.,  robusti  inhcereant. 

•  Turon.,  etsi  adhucgrana. 

^  Ebroic,  Pratell.,  Utic,  Vindoc,  quam  consu- 
lendo. 

Patrol.  LXXVI. 


cundia,  non  praeesse,  ut  ex.secutionem  justitiae  non 
dominando  praeveniat,  sed  famulando  subsequatur, 
et  ^  notuin  judicium  849  possessa  impleat,  non  pos- 
sidens  praecurrat.  Bene  itaque  dicitur  :  Non  te  ergo 
supeietira,  ut  aliquem  opprimas.  Quia  videlicet si is 
qui  corrigere  nititur  ira  superatur,  opprimit  ante- 

^  In  recent.  Edit.  Cave  ne,  abest  Cave  a  Mss.  Ba- 
luz.,  Colb.,  Norm.,  a  vet.  Excusis. 

«Ita  elegantius  in  Mss.  Colb.,  Baluz.,  Turon., 
Vindoc,  uno  Ebroic.,Pratel.,Utic.,  et  in  vet.Edit. 
Paris.  Aliae  habent,  feriendo  scmamus. 

^  Baluz.  et  Pratel.,  et  notumjudicii  joossessa  tm- 
pleat,  non  proecurrat.  Ita  quoque  vet.  Eait.  Paris.  et 
Basil. 


V^ 


395 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


396 


qiiam  corrigat.  Nam  duni  pliis  quam  debet  accendi-  A      [Vet.  XXXVII.]  80.   Sancti  adfuerendo  Deo,  huie 


tur,  sub  justae  ultionis  obtentu  ad  immanitatem  cru- 
delitatis  eflrenatur.  Quod  plerumque  idcirco  evenit, 
quia  corda  rcctorum  minus  amori  sunt  solius  crea- 
toris  intenta.  Nam  dum  multain  hac^itaappetunt,* 
innumeriscogitationibusdisperguntur;  etcum  subito 
subditorum  culpas  reperiunt,dignecumDeocasjudi- 
care  nequeunt,  quia  corda  sua  in  curis  transitoriis 
sparsa  ^  ad  districtiunis  culmen  colligere  repcntc  non 
possunt.  Commoti  ergo  tanto  minas  ad  ulciscenda 
peccata  libram  aequitatis  inveniunt^quantoeam  tran- 
quillitatis  su<b  tempore  non  requirunt.  Unde  cum 
Eliu  diceret :  Non  te  superel  iray  ut  aliquem  oppri- 
mas,  quatenus  easdeui  causas  injustitiae  et  irae  supe- 
rantis  exprimeret,  illico  adjunxit : 

CAPUT  XLIV. 

Ibib.  —  Nec  multitudo  locorum  inclinet  te. 

79.  Ex  oriyinali  peccato  iyiquieta  hominis  mutabili- 
tas  orilur,  Cum  qualitale  rerum  non  possit,  varietate 
sallem  qucerit  satiari.  — In  tot  quippe  locis  inclina* 
mur  in  quot  supervacuis  curisextendimur.  Nam  si- 
cut  locus  est  corporis  spatium  corporale,  ita  locus  est 
mentis  unaquxque  iutentio  cogitationis.  Qua3  dum 
huc  illucque  impellitur,  si  delectatione  aliqua  cogita- 
tionis  8ua3  libenter  occupatur,  velut  in  quodam  loco 
ponitur  ut  quiescat.  Nam  quoties  victi  tasdio  a  cogi- 
tatione  in  cogitationem  ducimur,  quasi  fessa  mente 
de  loco  ad  locum  migramus.  Tot  itaque  loca  cuhnen 
mentis  inclinant,  quot  subortae  cogitationes  unitatem 
bonae  intentionis  dissipant.  Recta  eteniin  mens  sta- 


anxietati  medentur.  —  ^  Sancti  autem  viri  causa  se 
observatione  custodiunt,  ne  ab  intentione  sua  mulap 
biliter  dissolvantur,  et  quia  idem  esse  appotunt,  ad 
cogitationem  qua  Deum  diligunt  se  solcrter  astrin- 
gunt.  In  contemplatione  namque  creatoris  hoc  ac- 
cepturi  sunt,  ut  una  semper  mentis  stabilitate  per- 
fruantur.  850  Nulla  eos  tunc  mutabilitas  dissipat, 
quia  scilicet  eorum  cogitatio  sibimetipsi  semper  ia- 
dissimilis  perseverat.  Hoc  ergocum  labore  nuncco- 
nantes  imitantur,  quod  post  in  inunere  gaudentes 
accipiunt.Cui  sePropheta  immutabilitati  \  irtute  amo- 
ris  astrinxerat,  cumdicebal  :  Unam  petii  a  Domino, 
hanc  requimn,  ut  inhabitem  in  domo  Domini  (Psal. 
xxvi,  4).  HuicPauIus  unitati  intenlione  adhaeserat, 
B  dicens  :  Vnum  autem,  quue  re(ro  sunt  oblitus,  ad  ea 
qucB  anle  sunt  extentus,  sequor  ad  palmam  supemce  ^ 
vocationis  Dei  in  Christo  (Philip.  iii,  13, 14).  Namsi 
quid  in  eorum  corde  humanitus  diffluit,  mox  hoc 
discussio  severa  restringit ;  et  cum  quasi  pueriliter 
cogitatio  labitur,  juvenili  mox  coercitione  refrena- 
tur.  Unde  fitutsparsammentem  continuo  colligant, 
et  in  unaquantum  praevalentcogitationccompoiiant. 
Quia  igitur  status  inentis  cogitatiouum  mutabilitate 
curvatur,  recte  ab  Eliu  dicitur  :  Nec  multitudo  toco- 
rum  inclinet  te. 

81.  Deo  ita  vacantibus  ravenda  elatio.  — Sed  saepe 
dum  viri  justi  animus  in  ipsa  intentionis  suae  arce 
consistit,  dum  ab  omni  mutabilitatis  se  sparsione 
colligit,  dum  quidquid  in  se  superflue  oboritur  pre- 


ret,si  uni  cui  debuerat  cogitationi  semper  inhaereret.  C  '"i^  J  ^psa  suae  rectitudinis  gloria  Ungitur,  et  in  tu- 


i\ecta  mens  staret,  si  non  se  innumeris  motibus  fluxa 
iiiutabilitate  prosterneret.  Sed  dum  nunc  ista  per- 
Iractat,  nunc  ad  alia  dilabitur,  quasi  per  locorum 
multitudinem  a  statu  suaerectitudinis  inclinatur;  et 
dum  per  plurase  tendit,  ab  una,  cui  adhaerere  de- 
huit,  intentione  se  dejicit.  Qui  tainen  mutabilitatis 
ususex  primae  praevaricationis  vitiojam  quasi  in  na- 
turam  venit.  Nam  cum  stare  animus  in  semetipso 
nititur,  a  semetipso  aliquo  modo  etiam  nesciendo 
dcrivatur.  Humana  namque  aniroa  ab  unaquaque  re 
cui  intenditur  fastidio  impellente  removetur.  Sed 
duin  inhianter  cogitanda  appetit,  et  repente  cogilata 
fastidit,  docet  quod  aliunde  pendet,  quae  quolibel  po- 
sita  non  requiescit.  Ad  illum  quippe  suspensa  est  a 


inore  propriae  praesumptionis  elevatur.  Qui  enim  ma* 
gna  agit,  quamvis  de  se  humilia  sentiat,  scit  tamen 
magna  esse  quae  agit.  Nam  si  magna  esse  nescit,  ea 
procul  dubio  minime  custodit.  Quae  dum  cnstodire 
negligit,  aut  in  eis  minus  proficit,  aut  ea  funditus 
amittit.  Dum  ergo  bona  nostra  opera  scire  necesse 
est  ut  custodiamus,  ex  ipsa  eorum  scientia  elationis 
aditus  panditur,  et  ad  operantis  cor  cnlpae  mannt 
admittitur,  qua  vastante  rapiantur.  Mira  autem  di- 
spensatione  agitur,  ut  conditor  noster  sublevatom 
prosperis  animuin  subita  concuti  tentatione  permit- 
tat,  quatenus  <^  semetipsum  in  infirmitate  verius  vi* 
deat,  et  ab  eo  quem  de  virtutibus  sumpserat^  jam 
seipso  melior  elationis  fastu  descendat.  Unde  et  bene 


quo  formata.  Et  quia  ad  Deum  solum  appetendum  j)  nunc  subditur  : 


facta  est,  omne  autem  quod  infraappetit  miiius  est^ 
jure  ei  non  sufilcit  quod  Deusnon  est.  Hinc  est  quod 
huc  illucque  spargitur,  et  ab  unaquaque  re,  ut  dixi- 
mus,  fastidio  impeliente  removetur.  Delectationis 
videlicetavida,quaerit  quo  pauset,  unum  vero  quein 
sufficienter  habere  poterat  amisit.  Uiide  nunc  per 
inulta  ducitur,  ut  quia  qualitate  rerum  non  potest, 
saltem  varictate  satietur. 

'  Pratel.,  in  innumeris. 

^  Baluz.,  Colb.,  Vindoc.,  Pratel.,  Utic.  et  alios 
Norm.,  hic  sequimur,  non  Excusos,  ubi  legitur  ad 
discretionis. 

^  Editi,  sancti  autem  viri  quia  cauta  se  obsen)ati<h 
ne  custodiunt,  Redundat  quia ;  omittiturque  in  BIss. 


CAPUT  XLV. 

Vers.  19.  —  Depone  moijnitudinem  tuam  abique 
tribulatione,  et  omnes  robu.^tos  fortitudine. 

82.  Ne  de  nobis  prwsumamus,  Deus  tentatione  nos 
pulsari  permittit. — Robusti  quippesunt  motus  cordis^ 
cuiii  nulla  nisi  quae  virtutis  sunt  sentiunt.  Sed 
magnitudinem  et  robustos  motus  deponiinus,quando 
pulsante  vitio  cogimur  pensare  quid  sumus.  Roba- 

Pratel.,  Utic.  et  aliis.  Baluz.  et  Colb.  habenl  ea^ 
sta  se. 

*  Pratel.  et  Utic,  supernas  vocationis  Christi,  Con- 
veniunt  cuin  Baluz.  et  Colb. 

^  Deest  semetipsum  in  Ebroic.  et  aliis  Norm. 


397 


MORALIUM  LIB.  XXVI.  —  LN  CAPUT  XXXVI  B.  JOB. 


398 


stos  motus  deponimns ,  qnando  jam  non  de  virtnte 
attollimur,  sed  in  culpa  consentiendo  obrni  de  ipsa 
'  qua  qnantimnr  infirmitate  formidamus.  Multnoi 
namque  de  se  animus  confidit  quando  sibi  ad  votum 
vires  suppetere  conspicit.  Jam  sibi  fiduciam  sancti- 
tatis  arrogat,  jam  se  idoneum  etiam  ad  cuncta  virtu- 
Inm  culmina  quae  sola  cogitatione  conceperit  putat, 
Sed  cnm  hunc  tenta^o  subito  oborta  trans\  erberat, 
eas  quae  nats  de  virtutibus  fuerant,  elatas  cogitatio- 
nes  fnnditns  turbat.  Quasi  securam  qnippe  urbem 
inopinatus  hostis  ingreditnr,  et  repentino  gladio  su- 
perbornm  civium  coUa  feriuntur.Nihil  ergo  tuncnisi 
continuns  Inctus  agitur,  ^  dnni  capta  nrbs  animi  a 
magnatnm  snornm  gloria  caede  interveniente  vacua- 
tur.  Unde  nunc  dicitur  :  Depone  magniiudinem  tmm 
absque  iribulatione,  et  omnes  robutos  fortitudine.  Ac 
si  aperte  diceretur  :  Omne  qnod  intrinsecns  de  bona 
actione  ^  intnmueras  851  reprime,  et  cordis  motus 
qnos  ex  recto  opere  robnstos  habueras  depone,  qnia 
jam  in  ipsa  adversitatis  tentatione  consideras  quam 
frustra  prius  de  te  magna  elatus  aestimabas.  Qnae  vi- 
delicet  magnitudo  idcirco  absque  tribnlatione  depo- 
nenda  dicitnr,  qnia  nimirnm  cnm  per  tentationem 
hnmilitas  proficit,  prospera  est  ipsa  adversitas  qnae 
mentem  ab  elatione  cnstodit.  [Vet.  XXXVIII.]  Sed 
tamen  sine  magna  tribnlationenon  agitur,  cum  tran- 
quilfa  mens  irruente  tentatione  quasi  repentino  hoste 
tnrbatur.  Ipsa  namqne  tentationis  adversitas  dum  se 
menti  inserit,  qnasdam  in  illa  tenebras  gignit,  eam- 
que  obscnritate  suae  amaritudinis  turbat,  quae  apud 
se  dndum  virtutnm  dnlcedine  irradiante  clarnerat. 
Unde  et  apte  snbjnngitur  : 

CAPUT  XLVI. 

Vebs.  20.  —  Ne  protrahas  noctem  ut  ascendant 
populi  pro  eis. 

83.  Tentatio  tenebras  gignit,  et  procellas  excitat.  — 
Nox  qnippe  protrahitnr  cnm  suborta  de  tentatione 
tristitia  consolatione  concita  non  finitnr.  Nox  pro- 
trahitnr  qnia  moeror  animi  confnsis  cogitationibus 
elongatnr.  Nam  dnm  mens  posita  in  tentatione  con- 
aderat  qnod  a  virtntis  snae  pristina  soliditate  repel- 
litnr,  superdnctis  moeroribns,  qnasi  quibusdam  tene- 
bris  caecatnr,  atque  ab  omni  Ince  gandii  ejns  ocnlns 
clanditnr,  dum  sollicita  trepidat  ne  hoc  quod  esse 
dudnm  cceperat  funditus  amittat.  Unde  et  bene  di- 
citnr  quod  in  hac  nocte  pro  robnstis  popnli  ascen- 
dunt,  quia  videlicet  in  hoc  moerore  tentationis  pro 
robnstis  motibus  indignae  cogitationes  et  mnltiplices 
in  corde  prosiliunt.  Nam  dum  se  in  perturbatione 
conspicit  *  jam  pene  amisisse  quod  fnerat^  fluctns  in 
88  innumeros  tumultusqne  coacervat,  modo  tranquil- 
litatem  suam  quia  perdidit  dolet ;  modo  ne  usquead 
prava  opera  corruat  pertimescit ;  modo  in  quo  cnl- 


A  niine  steterat  meminit ;  modo  in  qno  vitiornm  pro- 
fnndo  per  delectationem  jaceat  attendit ;  modo  ad  re- 
sumendas  vires  se  reparat;  modo  se  eas  posse  resn- 
mere  quasi  victus  jam  fractusque  desperat. 

84.  Hac  in  nocte  multiplices  cogitationes  qiiasi  po- 
puli  tumulttiantes  premunt.  —  ^Cnm  ergo  snper  addi- 
ctam  mentem  tam  multiplicescogitationesprodeunt, 
hanc  quasi  in  nocte  populi  consnrgentes  premnnt. 
Qnos  nimirum  popnlos  non  per  se,  sed  per  divinae 
protectionis  auxilium  Propheta  subigere  se  posse 
praesumpserat,  cum  dicebat :  Protector  meus,  et  in 
ipso  sperabo,  subjUieus  populos sub  me  (Psal.  cxliii, 
2).  Sanclis  quippe  mentibns  popnli  subiguntnr,  cnm 
ab  eis  per  district»  severitatis  praesentiam  cogitatio- 
nes  stultae  dissiliunt,  ut  non  per  abmpta  phantasma- 

g  tnm  rapiant,  sed  rationi  snbditae  a  corde  humiliter 
conquiescant.  Quia  ergo  positus  in  tentatione  ani- 
mus,  qui  de  se  in  prosperis  majora  praesumebat, 
tumultus  spei  desperationisqne  tolerat,  recte  nnnc 
dicitur  :  Ne  protrahas  noctem,  ut  ascendant  populi 
proeis.  Ac  si  aperte  diceretur  :  In  tentatione  depre- 
hensus,  citius  tenebras  mceroris  incide,  ne  qui  in 
tranquillitate  852  de  te  alta  senseras,  in  pertnrba- 
tione  qnoqne  deterins  cogitationnm  te  caHgine  con- 
fundas.  Quod  recte  Elin  diceret,  si  tamen  cni  diceret 
sciret.  Nam  haec  beato  Job  tanto  minus  congruunty 
quanto  ab  illo  omnia  altius  sciuntur.  Quia  vero,  ut 
saepe  diximns,  arrogantes,  dum  praesumnnt  docere 
*  quos  non  debent,  usque  ad  contumeliosa  increpa- 
tionum  verba  dilabuntur,  subditur. 

C  CAPUT  XLVII  [Rec.  XXIX], 

Vers.  21.  —  Cave  ne  declines  ad  iniquitatem;  hane 
enim  ccepisti  sequi  post  miseriam, 

85.  Tunc  cavenda  est  impatientia,  quos  in  Job  tm- 
merito  impingitur.  —  Iniquitatem  post  miseriam  se- 
qnitur,  qni  post  mala  ^  quae  pro  correptione  snstinet 
ferventi  corde  impatientiae  se  facibns  inflammat. 
Qnod  beatnm  Job  perpetrasse  Elin  credidit,  qni  enm 
inter  flagelia  positnm  liberis  eflari  vocibus  audivit, 
videlicet  nesciens,  qnia  omne  quod  dixit,  non  hoc 
de  iniquitate  impatientiae,  sed  de  virtute  verilatis 
protulit,  qui  ab  interni  jndicis  sententia  nec  cnm  se 
justificaret  erravit.  \Vet.  XXXIX,]  Sed  consideran- 
dum  valde  est  quomodo  cum  diceret :  Ne  declines 
ad  iniquitatem,  de  eadem  iniqnitate  protinns  sub- 

j^  didit  :  Hanc  enim  catpisti  sequi  post  miseriam. 

86.  Superbi  in  arguendo  modum  servare  nesciunt, — 
Quid  est  hoc  quod  dnm  ad  eam  *  declinare  vetat,  de 
ea  protinns  qnasi  ad  qnam  declinatnm  jam  fnerit 
damnat,  nisi  quod  arrogantes  viri  plus  yideri  judices 
qnam  consolatores  volnnt?  Unde  •  et  nonnunqnam  ea 
districtis  sententiis  ferinnt,  quae  nata  in  corde  suspi- 
cantur  et  prinsquam  certa  sit  culpa  delinquentium, 


»  Pleraeque  Edit.,  quam  patimur. 

•  Tnron.  et  Colb.,  dum  capta  urbs  a  nimia  magna- 
tomm.  In  Norm.  lejitnr  quoque  magnatorum,  hic 
aliqnot  versus  omissi  in  Baluz. 

'  Al.,  intumuerat,  ut  legitnr  in  Pratell. 

*  Longip.,  jam  pene  amisisse  quod  fuerat  credens 
fluctns,  etc. 


^  Vulgati,  Ad  supradictam  mentem.  Emendavimns 
ex  Mss.  Baluz.,  CoId.,  Utic,  Pratel.,  etc.  De  hac  voce 
Gregorio  familiari  jam  diximns  lib.  ii,  c.  9,  n.  15. 

*  Pratel.,  quod  non  debent. 

'  Vindoc,  qucB  pro  corruptione. 

*  Utic  et  Pratell.,  declinari. 

*  Colbert.  et  Balnz.,  et  nunquam,  sed  mendose. 


399 


SANGTI  GREGORII  MAGiM 


400 


proferlur  invectio  districta  verborum ;  et  ante  per 
sententiam  perculitur,  quam  prodeat  quod  feriatur. 

87.  Sanctorum  discretio  in  corripiendo. — Quamvis 
et  justi  viri  plerumque  pravis  et  occultis  cogitationi- 
hus  arguendo  obviant ;  sed  cum  easdem  cogitationes 
aliqua  quaD  praeeunt  opera  demonstrant,  plerumque 
ab  auditorum  suorum  cordibus  eavitiaquaenecdum 
prolata  sunt  manu  correptionis  eradicant,  sed  jam 
illa  subsequi  conspiciunt  ex  aliis  quae  praecedunt. 
Sicut  enim  corporales  medici  quasdam  aegritudines 
jam  vcnisse  inveniunt,  ^  quasdam  vero  ne  veniant 
medentur,  ita  doctores  sancti  aiiquando  inventa  vul- 
nera  saluti  restituunt,  aliquando  vero  agunt  in  men- 

'  Vindoc,    Pratel.    et  alii^  quibusdam  vero  ne 


A  tibus  ne  vulnerentar.  In  quibus  solerter  intuendum 
est,  quia  sicut  certa  plerumque  cum  asperitate  re- 
darguunt,  ita  incertis  vitiis  etcum  tranquillitate  con- 
tradicunt;  certa  ferientes  increpant,  incerta  praemu' 
nientes  devitant.  Quam  quia  arrogantes  viri  discre- 
tionis  regulam  nesciunt,  seutentiarum  suarum 
jaculis  sicut  nota,  sic  incognita ;  sicut  certa^  sic 
etiam  incerta  configunt.  Unde  nunc  ab  Eliu  dicitnr: 
Cave  ne  d^clines  ad  iniquilatem;  hanc  enim  ccBpisii 
sequipost  miseriam.  Quia  vero  eaquae  subnexa  sunt 
longiori  allegatione  protrahuntur ,  istum  libellum 
hoc  fine  constringimus,  ne  immoderatius  exten- 
datur. 

veniant,  medentur.  Colb.,  ut  ne  veniant  medentur. 


LIBER    VIGESIMUS    SEPTIMUS. 

Duodecim  uUimi  versus  capitis  xxivi  exponuntur^  cum  integro  capite  xxxvii,   ingeniosc 
quaBsiiis  ad  astruendam,  tum  doctrinam^  tum  ethicen  christianam  sensibus. 

CAPUT  PRIMUM.  B  milis  conspicit,  et  eum  prophetando  praedicat,  quem 

863  i.Exsuperborumrectedictissumendumquod      elatis  moribus  impugnat,  dicens  : 

CAPUT  U. 

Cap.  xxxvi,  Yers.  22.  —  Ecce  Deus  excelsus  in 
fortitudine  sua,  et  nullus  ei  similis  in  legislatoribus. 

3.  Christus  simul  humHis  in  infirmitate  et  excelsus 
in  fortitudine  cceteros  legislatores  longe  antecellit.  — 
Ac  si  aperte  dicat :  Qui  humilis  videbitor  in  infirmi- 
tate,  excelsus  manet  in  fortitudine,  Paulo  hoc  etiam 
attestante,  qui  ait :  Quia  et  si  crucifixus  est  ex  infir- 
mitate,  sed  vivit  ex  virtute  Dei  (II  Cor.  xiii,  4^.  De 
quo  recte  subjungitur  :  Nullus  et  similis  in  legislaio- 
ribus.  Legislator  Moyses,  legislator  Josue,  legislato- 
res  etiam  prophetae ;  legislatores  cunctos  dicere  pos- 
sumus,  quos  ex  lege  admonuisse  recta  populum 


prositf  respuendum  quod  noceat. — Quisquis  de  magnis 
dictis  arrogantium  sumere  scientiam  nititur,  provi- 
dere  solerler  debel,  ne  hoc  quod  eorum  scientia  al- 
tum  tumet,  imitetur,  *  ne  cum  virtutum  verbis  mo- 
rum  vitia  colligat,  et  in  eo  quod  loquendi  notitiam 
assequitur,  vivendi  se  imperitia  transfigat.  Hosnam- 
que  cum  fortia  dicere  audimus,  sed  tamen  de  dictis 
fortibus  tumere  conspicimus,  quasi  doctrinae  hortum 
ingi^essi,  de  spinis  rosas  attingimus.  Discreta  ergo 
nobis  sollicitudine  opus  est,  el  carpere  quod  redolet, 
et  cavere  quod  pungit,  ne  si  fortasse  improvidedic- 
torum  flos  legitur,  *  incauta  legentis  manus  morum 
spina  laccretur.  Eliu  itaque  doctus  et  arrogans  pro 


fert  aliquando  quod  redoleat,  aliquando  quod  pun-  C  scimus.  Sed  huic  Mediatori  in  legislatoribus  similis 

gat.  Sic  igitur  sumendum  est  de  ejus  doctrina  quod 

fragrat,  ut  tamen  sollicite  cavendum  sit  deelatione 

quod  vulnerat.  Qui  multa  quidem  superius  moraliter 

intuiit,  sed  in  \erbis  sequentibus  ad  sola  se  prophe- 

tiae  arcana  sustulit.  '  Ima  enim  moralitatis  deserit, 

ct  ad  prophetiae  summa  conscendit. 

2.  Superbi  spiritu  prophetice  aliquando  repleti.  — 
Nec  mirandum  quod  vir  arrogans  impleri  prophetico 
spiritu  potuit,  cum  Saui  etiam  in  numero  propheta- 
rum  fuit  (/  Rey.  x,  6).  Sed  hoc  de  Saule  cur  dici- 
mus,  cum  ex  visione  angeli  accepisse  verba  rationa- 
bilia  et  asinam  noverimus  {Num.  xxii,  28)?  Sed  si- 
cut  irrationale  animal  rationis  verba  edidit,  nec  ta- 
men  ad  permutalionem  naturae  rationalis  accessit. 


nullus  est,  quia  isti  gratuito  vocati  ex  peccatis  ad  in- 
nocentiam  redeunt,  et  ab  his  quae  in  semetipsis  ex 
perti  sunt  praedicando  alios  reducunt.  Redemptor  au- 
tem  noster  homo  sine  peccato  est,fiiius  sine  adoptione 
nec  perpetravit  unquam  quod  redarguit,  et  sic  mundo 
ex  humanitate  loquitur,  ut  tamen  854  eidem  mundo 
ante  secula  ex  divinitate  dominetur.  Hunc  Mediato- 
rem  Dei  et  hominum  quidam  legislatoribus  similem 
fuisse  crediderunt.  Nam  requirenti :  Quem  dicunt 
homines  esse  Filium  hominis?  responderunt  discipuli, 
dicentes :  Alii  Joannem  Baptistam  alii  Eliam,  alU 
Jeremiam,  aut  unum  ex  prophetis  (Matth.  xyi,  13). 
*  Sed  nimirum  Petro  quam  excelsus  in  fortitudine  es- 
set  aperuit,  cum  eum  veraciter  intuens,  a  legislato- 


ita  sajpe  quilibet  indignus  sancta  verba  per  prophe-  ^  runi  aequalitate  discrevit,  dicens :  Tu  es  Christus  Fi- 
tia)  spiritum  accipit,  sed  tamen  ad  promerendam  san-  lius  Dei  vivi  ( Ibid.,  16).  Unde  recte  de  illo  sponsa  \p, 
ctitatis  gloriam  non  pertingit,  ut  et  supra  se  loquen-  Canticis  canticorum  dicit  :  In  lectulo  meo  per  noctes 
do  emineat,  ct  infra  se  vivendotorpescat.  Undenunc  qucesivi  quem  diligitanima  mea,  qucesivi  illum,  et  non 
Eliu  Redemptoris  nostri  adventum  humilem  non  hu-      inveni  (Cant.  iii,  1).  Et  paulo  post :  Invenerunt  me 


*  Vetus  Edit.  Basil.,  Gilot.,  Gussanv.  etplur.,n« 
cum  virtutum  flore.  Pro  flore  leffitur,  verbis,  in  om- 
nibus  Mss.  nostris,  et  in  vet.  Eait.  Paris. 

^  Al.,  incautis  legentibus,  ut  est  in  Gilot.,  Gussan- 
vil.,  et  plur.  Edit.  Lectio  nostra  est  Mss.  Turon., 


Colb.,  Longip.,  Ebroic,  aliorumque  Norm.  et  vet. 
Edit.  Paris.  et  Basil. 

^  Lon^ip.,  ad  se  arcana  sustollit;  legitur  etiam 
sustollit  m  Pratel.  et  aliis. 

*  CorruptissimeinEdit.  Gilot.,Gassanvili.  etnon- 


401 


MORALIUM  LIB.  XXVn.  —  IN  CAPUT  XXXVI  B.  JOB. 


402 


mfileSy  qui  eustodiunt  civitatem.  De  qnibos  rnrsam 
dicit  :  Vulneraverunt  me,  tulerunt  pallium  meum. 
Qaos  iteram  percunctatar,  dicens  :  Num  quem  dili' 
git  anima  mea  vidistis  f  Paululum  cum  pertransissem 
eos,  inveni  quem  diligit  anima  mea  (Cant.  iii,  3^  4j. 

4.  Qui  in  nocte  quceritur,  sed  non  nisi  transcensis 
prophetis  et  patriarchis  invenitur. —  Dilectus  namque 
per  noctes  in  lectulo  quaeritur,  quia  intra  secreta 
cordis  cubilia  in  tribulatione  spiritus  desideratur. 
Quem  tamen  quaerens  sponsa  non  invenit,  quia  ele- 
cta  quaeque  anima  jam  quidem  amoris  ejus  facibas 
flagrat,  ^  sed  adhuc  quaesita  negatur  species,  ut 
amantis  desiderium  crescat ;  et  quasi  in  siti  aqua 
subtrahitur,  ut  ejusdem  sitis  aestus  augeatur,  et  quo 
hanc  diutius  sitiens  desiderat^  eo  quandoque  cum 
invenerit  avidius  sumat.Sed  hanc  quarentem  vigiles 
inveniunt,eamqaevalnerant,  et  ejus  pallium  tollunt, 
quia  anamquamque  animam  redemptoris  sui  jam 
speciem  requirentem,  cum  solliciti  doctores  inve- 
niunt,  hanc  per  praBdicationisverbumcoelestisamo- 
ris^spicuhs  valnerant,  et  si  quod  ei  adhuc  de  vetus- 
ta  conversatione  tegmen  inest,  subtrahunt,  ut  quo 
exuta  ab  hujus  mundi  onere  redditur,  eo  isqui  quae- 
ritur,  ab  illa  citius  inveniatur.  Bene  aatem  subditur; 
Paululum  cum  pertransissem  eos,  inveni  quem  diligit 
anima  mea.  Quia  visionisejus  mensavida,  nisi  pro- 
phetaram  sestimationem,  nisi  patriarcharum  celsita- 
dinem,  nisi  cunctorum  hominum  mensuram  trans- 
cenderet,  eum  qui  est  super  homines  non  inveniret. 
Transire  ergo  est  vigiles,  etiam  eos  '  quos  miratur 
anima  in  ejus  comparatione  postponere.  £t  tunc  is 
qai  quaerebatur,  cernitur,  si  homo  quidem,  sed  ta- 
men  extra  mensuras  hominum  credatur.  Unde  bene 
nanc  dicitur  :  Nullus  ei  similis  in  legislatoribus.  Sed 
is  videlicet  per  infirmitatemcarnis  nostris  obtutibus 
apparens,dam  alios  reprobat,  aIiosvocat,mirajudicia 
exhibait,  qaae  a  nobis  et  cogitari  possint,et  compre- 
hendi  non  possint.Ait  855  namque :  In  judiciumego 
in  hunc  mundum  veni,  ut  qui  non  vident  videantyet  qui 
vident  cceci  fiant  (Joan.  ix,  39  j.  Et  rursum  :  Confiteor 
tibi,Pater,  Domine  cceli  et  teiTce,  quia  abscondisti  hosc 
a  sapientibus  et  prudentibus,  et  revelasti  ea  parvulis 
(Matth.  XI,  25^.  In  quibus  nimirum  judiciis  Judaea 
repelUtur,  gentilitas  aggregatur.  Quod  videlicet 
lactam  mirari  possumus,  sed  perscrutari  nullatenns 
valemas.  Unde  et  bene  nunc  ab  Elia  sabditur  : 

CAPUT  III. 

Vers.  23.— Qkis  poterit  scrutari  vias  ejus  f  aut 
quia,  audet  ei  dicere  :  Operatus  es  iniquitatem  f 

5.  Judicia  ejus  scrutari,  multo  minus  reprehendere 
non  debemus,  —  Ac  si  dicat  :  Cujas  perscrutari  actio 

nallis,  sed  nimirum  Petrus  quam  excelsus  in  fortitu- 
dine  esset  apparuit,  Ubi  ad  Petram  refertur  fortitudo 
qoam  in  Cnristo  divinam  commendat  sanctus  Doc- 
tor,  aliudens  ad  hunc  locum  Job  :  EcceDeus  excel- 
sus  in  foriitudine,et  nuUus  ei  similis  in  legislat.ln  vet. 
Edit.  Basil.  Paris.  1518  et  nonnullis  lcgitur  :  Pelrns 
quam  excelsus  infortitudine  esset  (Christiis)  aperuit, 
et  quidem  optimo  sensu,  quem  posteriores  Editores 


A  non  potest,  qaopacto  reprehendi  potest?  Nemoenim 
bene  judicat  quod  ignorat.  Tanto  ergo  debemus  sub 
ejus  judiciis  silendo  quiescere,  quanto  et  rationem 
judiciorum  illius  nos  cernimus  non  videre.  Undeet 
hffe  subditur  : 

CAPUT  IV  [Vet.  et  Rec.   //]. 
Vers.  24.  —  Memento  quod  ignores  opus  ejus,  de 
quo  cecinerunt  viri. 

6.  Angeli  et  doctoves  ea,  etsi  laudent,  minimetamen 
cognoscunt. — InScriptura  sacravirialiquando  angeli, 
aliquando  autem  porfectae  vitae  homines  memorantur. 
Nam  quia  aliquando  vir  angelus  dicitiir,  Daniel  pro- 
pheta  testatur,  dicens  :  Ecce  vir  Gabriel  (Dan.  ix,21). 
Rursum,  quia  virorum  nomine  perfectae  vitae  homi- 
ne»  exprimuntur,in  Proverbiissapientialoquilur,di- 

g  cens  :  0  viri,  ad  vos  clamitofProv.  viii,  4).  DeDo- 
mino  igitur  viri  canunt,  cum  ejus  nobis  potentiam 
vel  superni  spiritus,  vel  perfecti  quique  doctores  in- 
notescunt.  Sed  tainen  opus  ejus  ignoratur,  quia  nimi- 
rum  judicia  illius  ipsi  etiam  qui  hunc  praedicant 
impenetrata  venerantur.  Etsciunt  ergoquem  praedi- 
cant,  et  tamen  ejus  opera  ignorant,  quia  cognoscunt 
per  gratiam  eum  a  quo  facti  sunt,  sed  ejus  judicia 
comprehendere  nequeunt,  quae  ab  illo  etiam  supcr 
ipsos  fiunt.  Quod  enim  omnipotens  Deus  perspicue  in 
sua  actione  noncernitur,  Psalmistatestatur,  dicens: 
Qui  posuit  tenebras  latibulum  suum  (Psal.  xvii,  12). 
Et  rursum  :  Judicia  tua  abyssusmtdta  (Psal.  xxxv,7J. 
Atque  iterum  :  Abyssus  sicut  pallium  amictus  ejus 
(Psal.  ciii,  6).  Unde  bene  etiam  per  Salomonem  di- 

p  citur  :  Sicutignoras  qu(esitvia  spiritus,  etqua  ratione 
compingantur  ossa  in  ventre  prcegnantis,  sic  nescis 
opera  Dei,  qui  fabricator  est  omnium  (Eccle.  xi,  5) 

7.  OccultorumD^ijvdiciorvm  exeviphim  in parvuli 
sinebaptismo,velpostbaptismummorientibus, — Utenim 
unum  e  multis  loquar,  duo  ad hanc  lucem  parvuli  \e- 
niunt,sed  uni  datur  ut  ad  redemp  tionem  per  baplisnia 
redeat,  alter  ante  sublrahitur  qua  m  hunc  regeuerans 
undaperfundat.Etsaepe  fidelium  filiussinefidcrapitur 
saepe  infidelium  concesso  fidei  sacramento  reno^atur. 
Sed  fortasse  aliquis  dicat  quod  hunc  Dcus  acturum 
prave  etiam  post  baptisma  noverat,  et  idcirco  eum 
ad  baptismatis  gratiam  non  perducat.  Quod  si  ita 
est,i)eccataquorumdam  procul  dubio  priusquani  sint 
perpetrata  puniuntur.  Et  quis  istareclo  sontiensdi- 
xeril  quia  omnipotens  Deus,  qui  alios  a  porpelratis 

^  facinoribus  Uberat,  haec  in  aliis  etiam  non  perpetra- 
ta  condemnet?  Occuita  itaque  sunt  ejus  judicia ;  ot 
quanta  obscuritate  nequeunt  conspici,  tanta  dobent 
humiiitate  venerari.  Dicat  ergo  :  Memento  quod  igno- 
res  opusejus,  de  tiuo  cecinerunt  viri.  Ac  si  apertedi- 
cerel :  De  quo  fortes  quique  locuti  sunt,  ejus  opera 
tuae  mentisoculisabsconduntur,  quia  mensuram  tuad 

prae  oscitantia  legentes,  apparuit  pro  aperuit  corru- 

perunt.  Sequimur  Mss.  Bafuz.,  Colb.,  Turon.,  Vin- 

doc,  Norm.,  etc. 

'  Longip.,  sedadhuc  quan-itur  species. 

-  Vindoc,  Ehruic.  ct  alii  Norm.,  spiculis  figunt, 

^  Omitlunt  anima  Edit.  recentiores,  quam  vocem 

rc^«»caviinus  cx  Mss.  Baluz.,  Colh.,  Ehroic,  etc. 


403 


SANCTI  GRK(;ORII  MAGNl 


404 


notili»  eo   ipso    quo  humanitale  circumscriberis  A  dicit  :  Ecce  Deus  magnus.  Quid  est  quod  de  Deo  lo- 


transeunt.  Sequitur  : 

CAPUT  V  [Rec.  ///]. 

856  Vers.  25.  —  Omnes  homiHes  vident  eumj 
unusquisque  intuetur  procul. 

8.  Deus  nonnisi  procul,  etiam  ah  electis  videtur.  — 
Omnis  homo  eo  ipso  quo  rationalis  estconditus,  de- 
bet  ex  ratione  colligere  eum  qui  se  condidit  Deum 
esse.  Quem  nimirum  jam  videre  est  damnationem 
illius  *  ratiocinando  conspicere.  Cum  vero  dictum 
sit  :  Omnes  homines  vident  eum^  recte  subjungitur  : 
Unusquisque  intuetur  procul.  Procul  quippe  eum  in- 
tueri  est  non  jam  iilum  per  speciem  cernere,  sed 
adhuc  ex  sola  operum  suorum  admiratione  pensare. 
Procul  illum  hic  etiam  elecU  conspiciunt,  quia  nec- 


quens  ecce  dicit,  et  ecce  repetit,  nisi  quod  ecce  di~ 
cimus  de  ea  re  quam  in  praesenti  monstramus  ?  et 
quia  Deus  ubique  praesens  est,  cum  de  illo  ecce  dici- 
tur,  etiam  non  videntibus  adesse  memoratur.  Bene 
autem  eum  vincere  scientiam  nostram  narrat,  quem 
videri  ab  omnibus  dixerat,  quia  etsi  ex  ratione  cons- 
picitur,  magnitudo  tamen  illius  nulla  nostri  sensus 
subtilitate  penetratur.  Quidquid  namquedeclaritate 
ejus  magnitudinis  scimus,  infra  ipsum  est ;  et  tanto 
ab  ejus  scientia  longe  repellimur,  quanto  ejus  poten- 
tiam  nos  comprehendisse  suspicamur.  Namquamvis 
in  altum  mens  nostra  rapiatur,  ejus  tamen  magnitu- 
dinis  immensitate  transcenditur.  Cujus  tunc  aliquid 
quasi  ex  parte  cognoscimus,  quando  eum  nos  digne 


dum  claritatem  illius  *  per  acumen  intimae  visionis  g  cognoscere  non  posse  sentimus.  Sequitur  : 


apprehendunt.  Cui  etsi  jam  per  amorem  juxta  sunt, 
adhuc  tamen  ab  illo  terrenae  inhabitationis  pondere 
disjunguntur;  etquamvis  eibene  vivendo  inhaereant,  • 
a  contemplationis  ejus  specie  longe  se  esse  sus* 
pirant.  Quem  nimirum  reprobi  etiam  cum  ad  judi- 
cium  venientem  viderint,  procul  intuentur,  quia  non 
eum  in  divinitatis  forma,  sed  in  sola  qua  et  compre- 
hendi  potuit  humanitate  conspiciunt,  quia  videlicet 
eorum  oculos  reducta  tunc  ad  memoriam  sua  raale 
gcsta  reverberant,  et  dum  ejus  humanitalem  vi- 
dent,  cujus  divinitatis  claritatem  non  vident, 
miro  modo  ab  ejus  visione  quem  conspiciunt  longe 
fiunt.  [Vet,  III.]  Sed  cum  dicitur  :  Memento  quod 
iynores  opus  ejus^  acdeinde  subjungitur  :  Omnesho- 


CAPUT  VII. 

Ibid.   —  Numerus  annorum  ejus  ^  inoBstimahilis. 

867  iO.  Deus  sine  spatio  immensus,  sine  iniiio  aut 
fine  cetemus. —  Dicere  utcunque  aeternitatem  voluit, 
etipsam  sBternitatis  longitudinem  annos  vocavii.Cum 
enim  brevitatem  temporis  dilataro  volumus,  mo- 
menta  per  horas,  horas  per  dies,  dies  per  menses^ 
menses  autem  per  annos  extendimus.Quia  ergo  per- 
amplum  quiddam  dicere  voluit,  sed  quid  diceret  la- 
tius  non  invenit,  ^  in  Deo  annos  sine  aestimatione 
numeri  multiplicavit,  dicens :  Numerus  annorum^us 
incestimabilis,  ut  dum  ea  quae  apud  se  sunt  prolixa 
multiplicat,  aeternitatis  longitudinem  se  metiri  non 
posse   infirmitas  humana  cognoscat.  Tende  itaque 


mines  vident  eum,  quem,  sicut  diximus,  videre  est  q  oculum  in  aeternitatem,  ut  videas  Deum,vel  quando 


transcendentem  omnia  ejus  essentiam  ex  ratione 
colligere,  valde  mirandum  est  quod  et  ipsum  cerni- 
mus,  et  ejus  opus  ignoramus.  Dubii  quippe  de  ejus 
essentia  non  sumus,  et  tamen  in  ejusjudiciis  inccrti 
remanemus.  Patet  nobis  quod  summum  est,  abscon- 
ditur  quod  minimum.  Minusquippe  suntejus  opera 
quam  ipse  ;  et  agentem  cernimus,  sed  inactione  ca- 
ligamus  :  quia  videlicet  cur  quid  fiat  incertum  est, 
sed  quis  sit  qui  haec  incerta  faciat,  incertum  noii 
est.  Dicat  ergo  :  Memento  quod  ignores  opus  ejus,  de 
quo  cecinerunt  viri :  Omnes  homines  vident  eum,  unus- 
quisque  tfiltf6(urpro(;u/,quiaeum^cujus  judiciain  inime 
comprehendimus,esseperrationem  videmus;  ^  que;ii 
tamen  adhuc  procul  cernimus,  quia  ab  ejus  fortitu- 


est  a  principio,  vel  quousque;  ^  et  nusquam  finis  su- 
perior,  quia  esse  non  incipit;  nusquam  finis  inferior^ 
quia  esse  non  desinit.  Intra  ipsum  omnia coangustan- 
tur,  ipse  vero  circa  omnia  sine  spatio  extenditur, 
sine  loco  dilatatur.  Ecce  cuncta  quae  facta  sunt,  ea 
ipsa  circumscriptione  qua  creata  sunt,  superiori  et 
inferiori  fine  cinguntur.  Lege  enim  sua,  "^  quia  a  non 
esse  incipiunt,  festinant  non  esse. 

11.  Qucedamceterm  futura  sunt,  sed  nonfuerunt. — 
Sed  qusedam  mirabiliter  acceperunt  ut  quamvis  ea 
finis  superior  inchoat,  finis  tamen  inferiornon  con- 
stringat ;  et  licet  esse  incipiant,  esse  in  perpetnum 
non  desistant.  Horum  vero  aeternitas  idcirco  summaB 


mstram, 

9.  De  Deotunc  tantumaliquid  intelligere  itwipimus, 
cum  eum  nos  digne  cognoscere  non  posse  sentimus.  — 
Superius  dixerat  :  Ecce  Deus  excelstis  ;  nunc  iterum 


est  aeternitati  dissimilis,  quia  aeterna  esse  cceperunt. 
dinenubiioinfirmitatisnostraeseparamur.  Sequitur:  j.  Cum  ad  extrema  prospicimus,  horum  finem,  qui 

CAPUT  VI  [i?ec.  iKJ.  omnino  deest,  non  comprehendimus;  eorum  tamen 

Vers.  26.  —  Ecce  Deus  magnus  vincens  scientiam      initiacernimus,cummenlemretrorevocamus;etdum 

in  eis  infra  supraque  aniraum  ducimus,  non  capimus 
omnino  quousque  sunt,  sed  videmus  ex  quo.  Deus 
autem  quia  quasi  quiddam  in  eo  per  aeternitateni 
longum  est,  quod  nec  initio  oritur,  nec  fine  tenni- 

^  Editi,  ideo  annos,  pro  in  Deo ;  legendum  esse  in 
Deo  persuaseruntMss.  Colb.,  Baluz.,  Anglic.  et  Nor- 
man.,  necnon  Codices  a  Gussanv.  visi,  ex  quibus 
depromptam  lectionem  hanc  margini  inscripsit. 

*  Longip.,  et  nusquam  invenitur  finissuperior. 

^  Vet.  Ldit.,  quia  dum  esse  incipiunt.  Gilot.  etaliae 

f) jsteriores,  qua  ante  esse  incipiunt.  Corruptum  hunc 
ocum  sanavimus  opeMss.,  maxime  Vindoc.,£broic. 


ac 


'  Deest  ratiocinando  in  Baluz.,  Utic,  Pratel 
al.  Norm. 

*  Ebroic.  et  p\\ir.,per  acumen  illius  intimw. 
'  Edit.  vet.  Paris.  et  Basil.,  aliajque  posteriores, 

quem  tantocuihuc  j^rocul  cernimus,  quanto  ahejus  for- 
titudine,  etc.  Lectionem  nostram  quam  Gussanv.  in 
raarff.  annoUvit,  suppeditarunt  Mss.  Baluz.,  Colb., 
Vinaoc,  Longip.,  Ebroic,  aliique  Norman. 

*  Tin uu.,  innumerabilis. 


el  aliorum  Norman. 


405 


MORALIUM  LIB.  XXMI.  —  IN  CAPUT  XXXVI  H.  JOB. 


406 


natnr,  nec  ex  qno  in  semetipso  recipit,  nec  qno-  A 
usque,  dicatnr  ergo  :  Numrus  annonm  ejns  inwsti" 
mabilis.  Per  hoc  ergo  quod  annorum  illius  nnmerus 
dicitur,  diutinnm  ejus  esse  ostenditur.  Per  hoc  vero 
quod  inxstimabilis  memoratur,  hoc  ipsum  esse  infi- 
nitum  et  incomprehensihile  demoiistratur.  Sed  quia 
humanis  mentibusinnotescatagnovimus,  dumomnes 
homines  vident  eum ;  et  quia  ejus  magnitudinem  ad- 
mirantes  cernimus,  dum  annorum  ejus  numerus  in- 
aestimabilis  habetur,  restat  jam  ut  etiam  quid  agat 
andiamus.  Sequitur : 

CAPUT  Vni  [Vet,  IV,  Rec.  V]. 

Vers.  27.  —  Qui  aufert stellas  pluvice  ',  eteffundit 
imhres  ad  instar  guryitum. 

12.  Sancti  patriarche  et  prophetas  stelhe  fuerunt 
pluviam  generantes.  —  Duo  in  hac  vita  sunt  genera  " 
justorum  :  unum  videlicet  bene  viventium,  sed  nulla 
docentium ;  aliud  vero  recte  viventium,  et  oadem 
recta  docentium,  sicut  et  in  coeli  facie  aliae  stells 
prodeunt  quas  nullse  pluviae  subsequuntur,  aliae  pro- 
deunt  qus  arentem  terram  magnis  imbribus  infun- 
dunt.  Igitnr  quoties  in  sancta  Ecclesia  recte  quidam 
vivunt,  sed  tamen  praedicare  eamdem  rectitudinem 
nesciunt,  stellae  quidcm  sunt,  sed  in  siccitate  aeris 
natae;  quia  per  ex.emplum  benc  \ivendi  lucere  caete- 
ris  possunt,  sed  per  praedicationis  verbum  pluen^ 
nequeunt.  Cum  vero  in  ea  quidam  et  recte  vivunt,  et 
aliis  eamdcm  rectitudinem  verbis  praedicationis  in- 
fluunt,  quasi  ad  profercndas  pluvias  in  coelo  stellae 
producuntur,  quae  sic  vitae  sua;  meritis  luceant,  ut 
etiam  sermone  praedicationis  pluant.  Annon  in  hoc  C 
ccelo  astruni  plu^i»  Moyses  exstitit,  858  qui  cum 
de  supernis  emicuit,  corda  peccantium  quasi  aren- 
tem  inferius  terram  sanctae  exhortationis  pluvia  ad 
nbertatem  germinis  infudit  ?  Annon  Isaias  astrum 
pluviae  ostensus  est,  qui  in  eo  quod  lucem  veritatis 
praevidens  tenuit,  siccitatem  infidelium  prophetando 
annuntians  rigavit?  Annon  Jeremias  et  prophetae 
caeteri,  velut  in  coelo  positi  astra  pluviae  fuerunt,  qui 
in  praedicationis  culmine  erecti,  dum  pravitatem  pec- 
cantiam  libere  increpare  ausi  sunt,  quasi  verborum 
guttis  obc^cationis  humanae  pulverem  rigando  pres- 
serunt  ?  Quorum  videlicet  animas  ab  hac  corruptibili 
carne  susceptas,  quia  ex  praesenti  vita  superna  judi- 
cia  auferunt,  quasi  a  coeli  facie  stellae  pluviae  subtra- 
huntur,  et  ad  occultum  astra  redeunt,  dum  peractis  jy 
suis  cursibus  sanctorum  animae  in  thesauris  disposi- 
tionis  intim»  reconduntur. 

13.  His  subductis,  missi  apostoli,  qui  imbres  tan- 
quam  gurgites  effuderunt.  —  Scd  quia  terra  aresceret 
si  subductis  stellis  pluvi»  superna  funditus  fluenta 
cesaarent,  recte  dicitur  :  Qui  aufert  stellas  p/uriVe,  et 
effundit  imbres  adinstar  gurgitum.  Nam  cum  prophe- 
tas  abstulit,  eorum  vice  Dominus  apostolus  misit, 
qui  iu  similitudinem  gurgitum  pluerent,  postquam 
subductis  antiquis  Patribus  exteriora  legis  praedica- 


menta  tacuissent.  Steilas  crgo  pluviae  abscondit,  et 
ad  instar  gurgitum  imbres  fudit,  quia  dum  praedicato- 
rcs  Icgis  ad  secrcta  et  intima  retulit,  per  dicta  se- 
qucr»tium  uberior  vis  praedicationis  emanavit. 

[Vet.  V.]  14.  Post  apostolos,  sancti  Patres  doctri' 
nam  sacram  anxenmt.  —  Possunt  quoque  per  stellas 
phnije,  sancti  apostoli  designari,  de  quibus  Judaeae 
rcprobatae  per  Jereniiam  dicitur :  Prohibitce  sunt 
stellcB  plurianm  *,  et  serotinus  ^  imber  non  fuit  (/e- 
rem.  iii,  3).  StellasergopluviaeDominus^abstraxit, 
atque  ad  instar  gurgitum  imbres  fudit,  quia  cum  de 
Juda^a  praedicantesnpostolos  abstulit,  doctrina  novae 
gratiae  mundum  rigavit.  Quod  utrumque  factum  in 
Ecclesia  potest  non  inconvenienter  intelligi,  quia 
cum  solutis  corporibns  ad  secretos  supcmorum  sinos 
apostolorum  animas  retulit,  quasi  a  coeli  facie  stellas 
pluvise  abscondit.  Sed  ablatis  stellis  pluviae^  in  mo- 
rem  gurgitum  ^  imbres  dedit,  quiaetiam  rcductisad 
superna  apostolis,  per  expositorum  sequentium  lin- 
guas,  divinae  fluenta  scientiae  diu  abscondita  largiori 
cfTusione  patcfccit.  Nam  quod  illi  sub  bre^  itate  locuti 
sunt,  hocexponendo  isti  multipliciterauxerunt.Unde 
ct  non  immerito  ipsa  expositorum  praedicatio  gurgi- 
libus  comparatur :  quia  dum  multorum  pracceden- 
tium  dicta  colligunt,  ipsi  in  eo  quod  astmunt  profun- 
dius  dilatantur.  Nam  dum  testiminia  testimoniis 
jungunt,  quasi  ex  guttis  gurgites  faciiint.  Quoruni 
verbis  dum  quotidie  gentilitas  docetur,  quia  pccca- 
torum  mens  coelcstem  scientiam  accipit,  quasi  stans 
in  terra  aqua  gurgites  ostendit.  Sed  ncquaquam  se 
cisdcm  apostulis  expositores  in  scientia  praeferant, 
cum  exponendo  latius  loquuntur.  Mcminisse  quippe 
incessanter  debent,  per  quos  ejusdem  scientiae  in- 
ventiones  acceperunt.  Unde  et  apte  subjungitur : 

CAl^UT  IX. 

Vers.  28.  —  Qui  de  nubibus  fluunt* 

15.  Nec  tamen  apostolis  hujus  doctrince  primis  tra- 
ditoribus  prieferemli. — Hi  quippe  de  nubibus  gurgites 
fluunt,  quia  si  ex  sanctis  apostolis  vis  intelligentiae 
non  inciperet,  nequaquam  per  doctorum  ora  largior 
manaret.  In  Scriplura  enim  sacra  aliquando  per  nu- 
bes,  859  mobiles  quique  homines,  aliquando  pro- 
phetae,  aliquando  autem  apostoli  designantur.  Per 
nubes  quippe  mobilitas  humanae  mentis  exprimitur, 
sicut  Salomon  a  t :  Qui  ventum  obsermt,  nou  acniinati 
et  qui  consideral  nubes,  nunquam  metit  (Ecck.  xi,  4). 
Ventum  procul  dubio  immundum  spiritum,  nubes 
%cro  subjectos  ci  homines  appellat ;  quos  toties  huc 
illucque  impellil  et  re\ocat,  quotiesteutalionesejus 
in  corum  cordibus  suggestionum  flatibus  alteraant. 
Qui  igitur  ventum  observat,  non  semiuat,  quia  qui 
tentationes  venturas  metuit,  cor  ad  bona  opera  non 
proponit.  Et  qui  considerat  nubes,  non  metit,  quia 
is  qui  ante  humanae  mutabilitatis  terrorem  trepiilal, 
'  mercedis  aternaj  retributione  se  privat.  Per  nnbes 
prophetae  figurantur,  sicut  per  Psalmistam  dicitur : 


*  Vide  col.  29o  (inter  numeros  crassiori  charartere 
expressos)  in  notis. 
'-  Ibid. 
'  Quidam  Editi,  imber  non  ruit. 


♦  AI.,  abstulit. 

^  Ebroic.  et  alii,  imbres  fudit. 

^  Vindoc,  Pratol.  et  al.,  in  eorum  mentibus. 

^  Pratel.,  mercede  wternce  retrihntionis. 


407 


SANCTI  GREGOIUI  MAGNI 


m 


Tefi^rosa  aqua  in  nuhibus  aeris  (Psal.  xvii,  12) ;  id  A 
est,  occulla  scienlia  in  prophelis.  [Vei.  F/.]Pernu- 
bes  quoque  apostoli  designantur,  sicut  per  Isaiam 
dicitur  :  Mandabo  nubibus,  ne  pluant  super  eam  im- 
brem  (Isai.  v,  6).  Ipsi  igitur  stellae,  quia  vit«  merilis 
lucent ;  ipsi  nubes,  quia  arentem  nostri  pectoris  ter- 
ram  coelestis  intelligentiae  fluentis  rigant.  Si  enim 
nubes  non  essent,  nequaquam  eos  intuens  propheta 
dixisset :  Qui  suni  isti,  qui  ut  nubes  volant  (Isai.  lx, 
8;  ?  Imbrium  itaque  gurgites  de  nubibus  fluunt,  quia 
profundae  praedicationes  sequentium  inteiligentiae 
originem  a  sanctis  apostolis  acceperunt.  De  quibus 
adhuc  nubibus  apte  subjungitur : 

GAPUT  X. 

Ibid.  —  QucB  prcetexunt  cuncta  desuper. 

16.  Nubes  cur  apostoli  dicantur.  —  Nubes  cum  de-  g 
super  aercm  praetexunt,  si  in  coelum  oculos  attolli- 
mus,  non  coelum,  sed  ipsas  inluemur ;  nec  visus 
noster  athereas  plagas  penetrat,  quia  ei  illas  ipsa 
sua  infirmitas  occultat ;  et  cum  de  coelo  sol  rutilat, 
prius  interfuso  aere  pascitur,  ut  post  in  coelp  solis 
radios  contempletur.  Quia  ergo  carnales  homines  • 
?umus,  cum  superna  appetere  nitimur,  quasi  in 
coBlum  oculos  levamus,  et  velut  in  ccelum  aciem 
intendimus,  quia,  pressi  usu  rerum  corpora- 
lium,  *  docere  spiritalia  conamur.  Sed  quia  trans- 
ire  intellectus  noster  ad  divina  non  sinitur,  nisi 
prius  per  sanctorum  praecedentium  exempla  forme* 
tur,  quasi  jam  coelum  nosteroculus  suspicit,  sed  nu- 
bes  videt,  *  quia  comprehendere  ea  quae  Dei  sunt 
appetit,  sed  vix  mirari  ea  quae  hominibus  collata 
sunt  potest.  Unde  et  alias  dicitur :  llluminans  tu  mi-  ^ 
rahiliter  a  montibus  cBtemis  (Psal  lxxv,  5).  Qui  enim 
orientem  solem  contemplari  non  valet,  irradiatos 
montes  aspicit,  et  quia  soi  ortus  sit  deprehendit.  Ex 
aeternis  eigo  montibus  nos  Deus  illuminat,  quia  per 
admiratam  vitam  patrum  praecedentium,  radio  nos 
suae  claritatis  illustrat.  Ecce  in  studio  devolionis  do- 
minicae  et  chariutis  accendimur,  sed  in  hac  devo- 
lione  atquecharitate  melius  harum  nubium  contem- 
platione  formamur.  Quid  enim  devotius  Petro  ?  Quid 
charius  Joanne?IIle  per  devotionem  fluida  maris  dorsa 
calcare  non  timuit  (lfa«/i.  xiv,  29),  iste  per  amorem 
in  ipso  auctoris  nostri  pectore  requievit  (Joan.  xiii, 
23) ;  et  qui  ad  corporalis  coenae  refectionem  vene- 
rat,  spiritale  pabulum  de  sinu  Redemptoris  sumpsit. 

[Vet.  VII.]  17.  CurprophetceetantiquiPairesnubes  ^ 
quoque  dicantur.  Abraham  obedientiam  nos  docet; 
Isaac  patientiam ;  Jacob  laboriosam  vitam ;  Joseph  ca- 
sUtatem;  Moyses  mansuetudinem ;  Josue  constantiam; 
Samuel  benignitatem ;  Davidpietatem  et  humilitaUm. 
—  Sed  quia  signari  per  nubes  etiam  prophetas  dixi- 
mus,  necesse  est  ut  adhuc  ad  medium  superiorum 
patrum  exempla  deducamus.  Ecce  cum  praeceptis 
coolestibus  subdi  per  obedientiam  cupimus,  860  con- 


sideratis  antiquorum  patrum  vestigiisjuvamur.  Quid 
enim  Abraham  obedientius,  qui  ad  unam  vocem  do- 
minicam  cognatos  ac  patriam  deserit,  et  pro  adi- 
piscenda  aeterna  haereditate  ipsum  ferire  non  trepidat 
quem  senex  jam  et  pene  moriturus  acceperat  haere- 
dem  (Genes.  xii,  4)  ?  Gum  patientiae  virtutem  appre- 
hendere  conamur,  praecedentium  exempla  conspici- 
mus.  Quid  enimlsaac  patientius,  quiligna  portat,  de 
holocausto  interrogat,  atque  post  pauiulum  ligatur, 
et  non  loquitur ;  arae  superponitur  et  non  reluctatur 
(Genes.  xxii,  7)  ?  Quid  ergo  isto  viro  dici  patientius 
potest,  qui  quasi  ad  solatium  ducitur,  et  requirit ;  ad 
feriendum  ligatur,  et  conticescit ;  et  oblaturus  holo- 
caustum  interrogat,  offerendus  in  holocaustum  tacet? 
Gum  accingi  ad  laborum  tolerantiam  nitimur,  exem- 
plis  praecedentibus  ^  sublevamur.  Quid  enim  Jacob 
laboriosius,  qui  apud  Laban  tam  longo  tempore  pro- 
pinquus  jure  cognationis,  opera  exercuit  servitutis, 
et  vice  obsecutus  estfamuli,  ut  perfrueretur  praemiis 
haeredis  (Genes.  xxx,26)?  Gumarcem  continentiae  et 
castitatis  ascendere  nitimur,  exemplis  praecedentium 
sublevamur.  Quid  enim  Joseph  castius,  qui  ad  desi- 
derium  petulantis  dominae,  jugo  luxuriae  premi  non 
potuit  etiam  captivus  ?  £t  quidem  hominibus  exstitit 
servus,  sed  contra  dominantem  nequitiam  et  in  ser- 
vitio  liber  fuit  (Genes.  xxxix,  12) .  Gum  mansuetudine 
repleri  concupiscimus,  praecedentium  exemplis  ad- 
juvamur.  Quidenim  Moyse  mansuetius,  qui  commissi 
sibi  populi  seditionem  tolerat,  et  tamen  irascentem 
Dominumpro  eisdemsuis  persecutoribus  rogat,seque 
pro  illis  diviuo  furori  objicit,  quia  in  sancto  ejus 
pecloreetiam  ex  persecutionecharitas  ignescit  (Exod. 
xxxii,  32)  ?  Gum  contra  adversa  mundi  ♦  formare 
nientis  constantiam  nitimur,  praecedentium  conside- 
ratione  fulcimur.  Quid  enim  Josua  constantius,  qui 
ad  explorandam  gentium  qualitatem  missus,  nec 
proceritatis  magnitudinem,  nec  numerositatis  mul- 
titudinem  expavit.  Unde  et  easdem  gentes,  quas 
explorando  non  timuit,  etiam  praeliando  prostravit 
(Josue  X,  7).  Cum  benignitatis  culmen  apprehendere 
conamur,  praecedentium  exemplis  instruimur.  Quid 
enim  Samuele  benignius,  qui  de  principatu  regendi 
populi  dejectus,  successorem  sibi  humiliter  requirit, 
inventumque  ungit  in  regem,  unctum  mox*  patitur 
persecutorem  (I  Reg.  x,  1).  A  quo  ne  moriatur, 
trepidat ;  et  tamen  ne  ei  Dominus  irascatur,  rogat. 
Ipse  quippe  cum  mitteretur,  ait :  Audiet  Saul,  et  in- 
terfieiet^  (I  Reg.  xvi,  2).  Et  ei  per  semetipsam  Ve- 
ritas  dicit :  Quousque  tu  lugcs  Saul^,  cum  ego  abje- 
cerim  eum  (Ibid.,  1)  ?  Quid  ergo  isto  virobenignius 
dici  potest,  qui  et  hunc  non  vult  divinibus  percuti  a 
quo  formidat  occidi?  Gum  ad  pietatis  atque  humili- 
tatis  celsitudinem  tendimus,  praecedentium  exemplis 
levamur.  Quid  enim  David  misericordius,  quid  hu- 
milius  dici  potest,  qui  a  rege  reprobo  pro  victoriis 


*  Pratel.  et  Utic,  doceri. 

'  lidem,  quia  apprehendere. 

3  Aliqui  Mss.  et  Editi,  infonnamur.  Sequimur  Mss. 

Baluz.  et  Golb. 

♦  Ita  Turon.,  Vindoc.,  Baluz.,Golb.,  Ebroic.  alii- 


que  Norm.  Vel.  Ed.  et  Gilot.  habent,  firmare  mentem 
per  constantiam.  Aliae,  firmare  mentisconstantiam. 

»  Ita  Vindoc,  Pratel.  et  alii  Norm.  Vet.  Ed.  et 
Gussanv.  habent,  tolerat  persecutorem. 


409  MORALIUM  LIB.  XXVII.  —  IN  CAPUT  XXXVI  B.  JOB.  410 

contumeUas  recepil,  qui  de  manu  hostili  Israeliticam  A  qneritur,  dicens :  iVb»  M(  qui  extendai  ultra  tento^ 

rium  meum,  et  erigat  pelles  meas  (Jerem.  x,  20).  Hiuc 


genleiii  fortis  eripuit,  et  tamen  ipse  ne  inoriatur 
quasi  debiiis  fugit  {I Reg.  xvii,  18,19);  qui  etse  ele- 
ctum  divino  judicio,  et  persecutoremsuuin  reprobum 
agnoscit,  et  tamen  eidein  persecutDri  sux  crebru!  sa- 
tis/aclionis  humihtate  se  subjicit,  qui  persecutoris 
lanceam  tollit,  oram  chlamydis  detruncat,  atque  ad 
cacumen  montis  protinus  properat,  et  uno  eodemque 
tempore  quia  861  occidendi  potestatem  habuerit 
ostentat,  et  ne  occidatur  rogat? 

18.  More  nubium  extensa  super  nosillorum  sancto- 
rum  vita  tegimur,  —  Quia  ergo  in  cunctis  quae  spiri- 
taliter  appetimus  exemplis  prscedentibus  informa- 
inur,  bene  de  his  nubibus  dicitur  :  Qu(e  prcBtexun^ 
cuncta  desuper.   More  enim  nubium  extensa  super 


rursum  de  exeniiinatione  ejus  dicitur :  Dissipavit 
qmsi  hortum  tentorium  suum,  demolitus  est  taberna' 
culum  suum(Thren.  ii,  6^.  *  Quia  enim  inuniuspo- 
puli  cultu  tunc  Dominus  inter  homines  latuit,  eum- 
deiii  sibi  populnm  tentorium  vocavil.  Unde  etrecte 
nuac  nubes  istae  ejus  tentorium  dicuntur,  quia  ad 
nos  Deus  per  gratiam  veniens,  intra  praedicatorum 
suorum  meiiles  operitur.  An  Pauius  ejus  tentorium 
non  erat,  cum  a  Jerusalem  per  circuitum  usque  ad 
Illyricum  adcordamortaliumveniens(i?om.  xv,  19), 
in  ejus  mente  Dominus  quiescebat  ?  Nubes  quippe 
eral  hominibus,  tentorium  Deo,  quia  quem  prdedi- 
cando  infundebat  audientibus,  hunc  invisibiliter  in 


nos  patrum  vita  tegimur,   ut   ad  fructum  fecundi  n  inente  retinebat.  Idem  rursus  dum  catenis  vinctus 


germinis  infundamur.  £t  quasi  intnentes  coelum 
prius  nubes  aspicimus,  quia  ante  bonorum  facta  ad' 
inirando  cernimus,  et  post  illa  qu8B  sunt  caelestia 
experiendo  penetramus.  Sed  quia  nequaquam  ha- 
rum  nnbium,  id  est  antiquorum  patrum,  vita  nobis 
>irtusque  patesceret,  nisi  eam  nubes  aliae,  id  est 
sancti  apostoii  lumine  suae  praedicationis  aperirent, 
ad  has  nubes  quae  praedicando  mundum  circumeunt 
sermo  redeat,  et  quid  per  illas  Dominus  in  mundo 
egerit  ostendat.  Sequitur : 

CAPUTXIf^w.  F/]. 

Vbrs.  29,  30.  —  Si  voluerit  extendere  nubes  quasi 
tentorium  suum,  et  fulgurare  lumine  suo  desuper,  car- 


Romam  peteret  Paulus  occupaturus  mundum  (Act, 
xxviii,  15),  latens  in  ejus  pectore  quasi  sub  tentorio 
ibat  Deus,  quia  et  occultus  videri  non  poterat,  et 
per  verba  praedicationis  prodilus  iter  inchoatae  gra- 
tiae  sine  cessatione  peragebat.  Nubes  ejus  Moyses 
exstitit,  cum  priusquam  plebi  Israeliticae  ducatum 
praeberet,  quadraginta  annis  in  deserto  862  perma- 
nens,  et  sublimia  appetens,  a  conversatione  populi 
^egregatus  vixit.  Sed  tentorium  Dei  factus  est,  cum 
ad  revocandum  popuhim  in  i£gyptum  missus  iba^ 
(Exod.  III,  10),  portans  invisibilem  in  corde  veri- 
latem ,  cum  omnipotens  Dens,  qui  patescebat  in 
opere,  latebat  in  corde.  Et  ubique  praesens  omnia 
continens.  iter  insuo  famulo  in  iEgyptum  veniens 


din^  quoque  maris  operUt.  fociebat.  Unde  scriptumest :  Ivit  Deus  i»  ^gyplum, 

19.  Sancti  Dei  tentoria  sunt,  m  quibus  apud  nos  Lt     .      ..        ,    .^.  ,      /«__j  _..  ,.^   _„  rvw 

habitat  et  ambulat.  Paulo  Romam  petente,  latens  in 


ijus  pectore  quasi  suh  tentorio  ibat  Deus.  —  Exten- 
dit  nubes  Dominus,  dum  ministris  suis  viam  prae- 
dicationis  aperiens,  eos  in  mundi  latitudinem  cir- 
cumquaque  diffundit.  Bene  autem  dictum  est  : 
Quasi  tentorium  suum.  Tentorium  quippe  in  itinere 
poni  solet.  Et  cum  praedicatores  sancti  in  mundum 
mittuntur,  iter  Deo  faciunt.  Unde  scriptum  est : 
Ecce  mitto  angelum  meum  ante  faciem  tuam,qui  pne- 
parabit  viam  tuam  ante  te  (Malac.  iii,  1).  Et  unde 
rnrsum  per  Psalmistam  dicitur  :  Iter  facite  ei  qui 
aseendit  super  occasum  (Psal.  hx\u,  5).  Et  rursuni : 
Deus,  rum  egredereris  coram  populo  tuo,  dum  trans- 


ut  redimeret  sibi  populum  (Exod.  xv,  13,  sec.  LXX). 
Ecce  ire  dicitur,  per  cujus  incircumscriptam  prae- 
senliam  cuncta  continentur,  quiais  qui  ubique  ex  ma- 
jestateest  quasiin  viagressus  ponit  ex  praedicatione. 
20.  Deu^  per  sanctos  fulgurat,  cum  edit  miracula^ 
Hcec  in  prcedicatoribus  necessaria.  —  Sed  eisdein 
sanclis  proMlicatoribus  nequaquaiii  ad  persuadenduiii 
verba  sufficiunt  ,  nisi  etiam  miracula  addantur. 
Unde  cum  dictuin  sit :  Si  voluerit  extendere  nubes 
quasi  tentorium  suum,  recte  subjungitur :  Et  fulgu- 
rare  lumine  suo  desuper.  Quid  enim  sentire  fuigura, 
nisi  miracula  debemus  ?  de  quibus  per  Psalmistam 
dicitur:  Fulgura  multipluuibis,  et  conturbabis  eos 
(Psal.  cxLiii,  6,  sec.  LXX).  Per  has  ergo  nubes  lu- 


gredererts  per  desertum,  terra  mota  est   (Ibid.,  S).  ,             .  ,        ,                       •   j-    * 

,v           .          .             '    .                1      1-4      V    '  mine  suo  desuper  fulgurat,  quia  per  praedicatores 

Dens  enim,  qui  per  semetipsum  non  localiterubique  n  .          f ...     .  *       '  ^^      i      *^ .. 

est,  per  praedicatores  suos  in  mundi  partes  localiter 


ambulat.  Unde  etiam  per  prophetam  dicitur :  Et  in- 
ambulabo  in  eis  (Levit.  xxvi,  12;  //  Cor.  vi,  16). 
ItPr  quippe  per  eos  agit,  dum  humanis  cordibus  eu- 
nim  se  eloquio  infundit.  Atque  in  hoc  itinero  ten- 
toria  Dei  sunt  haec  eadem  corda  sanctorum,  quibus 
qoasi  in  via  quiescendo  tegitur,  dum  per  haec  ad 
mentes  hominum  veniens,  agit  quae  disposuit,  et 
non  videtnr.  [Vet.  VIII.]  Hinc  est  quod  simul  om- 
nis  synagoga  tentorium  vocatur,  cum  cessasse  a 
praedicatione  sacerdotes  Dominus  per  Jereiniam  que- 


sanctos  insensibilitatis  nostrae  tenebras  eliam  mira- 
cuiis  illustrat. 

21.  Extremorum  etiam  tenninorum  mundi  conver- 
sio.  Bntannia  fidei  subdita.  ~  Cumque  nubes  ista) 
verbis  pluunt,  cumque  miraculis  vim  coruscae  lucis 
aperiunt,  extremos  etiam  mundi  terminos  in  divi- 
nuin  amorem  convertunt.  Unde  recte  subditur  : 
CardiMs  quoque  maris  operiet.  '  Quod  faciendum 
quidem  Eliu  vocibus  audivimus,  sed  actore  Deo 
jam  factum  cernimus.  Omnipotens  enim  Dominus 
corruscantibus  nubibu.s  cardines  maris  operuit,  qnia 


*  In  Vindoc.,  Golb.,  Balnz.,  omittitur  ante  te. 

*  Longip.,  quia  enim  in  iltius  populi  cultum,  tunc 


Dominus  inter  homines  ambulavit. 
3  Vindoc.,  Pralel.  et  al.  qnod  futurumquidem. 


Mi 


SANCTI  GREGORII  MAGM 


412 


emicantibus  praBdicatonim   miraculis ,    ad    fidem  A  corda  nostra  male  jejnna  satientur  ?   Quid  Paulus, 


etiam  terminos  mundi  perduxit.  Ecce  enim  pene 
cunctarum  jam  gentium  corda  penetravit ,  ecce  in 
una  fide  Orientis  limitem  Occidentisque  conjunxit ; 
ecce  ^  iingua  Britanniae,  quae  nil  aliud  noverat, 
quam  barbarum  frendere ,  jamdudum  in  divinis 
laudibus  Hebraeum  ccepit  Alleluia  resonare.  Ecce 
quondam  tumidus,  jam  substratU/^  sanctorum  pedi- 
bus  servit  Occanus,  ejusque  barbaros  motus,  quos 
terreni  principes  edomare  ferro  nequiverant,  hos 
pro  divina  formidine  sacerdotum  ora  simplicibus 
verbis  ligant ;  et  qui  catervas  pugnantiam  infidelis 
nequaquam  metuerat,  jam  nunc  fidelis  humilium 
linguas  timet.  Quia  enim  perceptis  coelestibus  verbis 
clarescentibus  quoque  miraculis,  virtus  ei  divinae 


quid  Joanes  per  epislolas  loquentes  operantur,  nisi 
ut  mentes  nostrae  coelestia  alimenta  percipiant,  et 
inediye  sUtT  fastidium  qno  moriebantur  vincant  ?Di- 
catur  ergo  :  Si  vohient  extendere  nubes  quasi  tento- 
rium  sHum,  et  fulgurare  lumine  suo  desuper ,  cardines 
quoque  maris  operiet.  Per  hcec  enim  judicat  populos, 
et  dat  esc<is  multis  mortalibus.  Ac  si  aperle  diceret : 
Si  sanctos  suos  in  ministerium  praedicationis  exten- 
dit  eorumque  verba  miraculis  adjuvat,  totius  mundi 
limites  ad  fidem  vocat,  per  quae  et  prius  superbien- 
tes  judicat,  *  et  post  per  verbum  consolationis  nu- 
triens  in  spe  humiles  roborat. 

[Vet.  IX.]  23.  Non  omnibus  fides  datur.  —  Sed 
cum  escas  dare  mortalibus  diceret,  notandum  quod 


cognitionis  infunditur,  ejusdem  divinitalis  terrore  g  non  ait,  omnibus,  sed  multis,  quia  videlicet  scri- 

ptum  est  :  Non  omnium  est  fides  (II  Thess.  iii,  2). 
Et  quibusdam  dicitur  :  Proptereavos  nonauditis  quia 
exDeonon  estis  (Joan.  viii,  47j.  Et  rursum  :  Nemo 
potest  venire  ad  me,  nisi  Pater,  qui  misit  me,  traxerit 
eum  (Joan.  \i,  44).  Et  rursum  :  Novit  Dominus  qui 
sunt  ejus  (II  Tim.  ii,  19).  Unde  in  ipsa  quoque  san- 
cta  Ecclesia  plurimi  fidem  tenent,  et  vitam  fidei  noii 
tenent;  humilitatis  dominicse  sacramenta  percipiunt, 
sed  humiliari  dominica  imitatione  contemnunt ; 
blanda  divini  eloquii  praedicamenta  communicant, 
sed  apud  se  immanes  in  tumore  persevcrant.  Unde 
hic  quoque,  postquam  per  cardines  maris  aggregata> 
Ecclesiae  latitudo  signata  est,  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XIII  [i??c.  VII]. 


refrenatur,  ut  prava  agere  metuat,  ac  totis  desideriis 
ad  aeternitatis  gratiam  pervenire  concupiscat.  Unde 
hic  quoque  convenienter  adjungitur : 

CAPUTXII. 

Vers.  31.  —  Per  hcec  enim  judicat  populos,  el  dat 
escas  multis  mortalibus. 

22.  Per  eosdem  prcedicatores  nubibus  designatos,  et 
terror  infligitur,  et  esca  datur.  —  Per  htTc  nimirum 
verba  praedicatorum,  id  esl  guttas  nubium,  pcr  hac 
fulgura  miraculorum  Deus  populosjudicat,  qniaeo- 
rum  corda  territa  ad  poenitentiam  vocat.  Kam  duui 
superna  audiunt,  dum  mira  opera  attendunt,  m^x 
ad  corda  sna  redeunt,  et  se  de  anteactis  pravitatibus 
afiligentes,  aetema  tormenta  pertimescunt.  Sed  per 


easdem  nubes  per  quas  terror  infligitur,  etiam  esca  q      Vers.  32.  —  ^  Immanibus  abscondit  lucem. 


datur,  quia  magna  praedicatorum  dispensatio  est,  ut 
sic  sciant  superbientiuin  mentes  ailligere,  ut  etiain 
afilictas  noverint  consolationis  eloquio  nutrire^  qiia- 
tenus  et  peccantes  de  aeternis  suppliciis  terreant,  et 
poenitentes  de  superni  regni  gaudiis  pascant.  Unde 
bene  ipse  863  dispensationis  ordo  servatus  est,  ut 
ordinate  Eliu  diceret  quod  per  has  nubes  prius  jndi- 
cat  populos,  et  postmodum  escas  praebet,  quianimi- 
rum  omnipotens  Deus  per  praedicatores  suos  prius 
nos  de  prava  actione  corripiens  concutit,  et  post- 
modum  per  spem  consolans  nutrit.  Si  enim  divina 
dispensatio  per  has  nubes  judicium  modo  non  age- 
ret^  nequaquam  eisdem  nubibus  dixisset :  Accipite 
Spiritum  sanctum;  quorum  remiseritis  peccata,remH 


24.  Superbientibus  veritatis  cognitio  denegatur.  — 
Immanes  quippe  sunt,  qui  se  elatis  cogitationibus 
extollunt.  Quos  contra  per  Isaiam  dicitur  :  Vce  qui 
sapientes  estis  in  oculis  vestris,  el  coram  vobismetipsis 
prudentes  (Isai.  v,  21).  Quos  contra  etiam  Paulus 
ait :  Noliteprudentes  esse  apud  vosmetipsos.  (Rom.  xii, 
16).  Sed  his  immanibus  lux  absconditur,  quia  nimi- 
rum  superbientibus  veritatis  cognilio  denegatur. 
Unde  per  semetipsam  Veritas  dicit :  Confiteor  tibi, 
Pater  Domine  cceii  el  terrce,  *  quia  abscondisti  hac  a 
sapientibus  et  prudentibus,  et  revelasti  ea  parvulis 
(Matth.  XI,  23) :  sapientes  et  prudentes  videlicet  su- 
perbientes  vocans.  Qui  enim  non  subjunxit :  Reve- 
lasti  ea  stultis,  sed  parvulis,  tumorem  se  daranasse 


tuntur  eis ;  et  quorumretinueritis,  retentasunt(Joav.  jy  innotuit,  nbn  acumen.  Unde  ct  alias  dicitur  :  Custo- 


XX,  22).  Et  rursum,  si  per  eas  jejuna  nostra  corda 
non  pasceret,  nequaquam  de  esurientibus  populis 
discipulis  Dominus  diceret :  Date  illisvos  mandueare 
(Matth.  XIV,  16).  Quod  sic  tunc  eorum  manibus  fa- 
ctum  credimus,  ut  hoc  eorum  verbis  quotidie  fieri 
sine  cessatione  videamus.  Quid  enim  agit  Petrus, 
cum  per  epistolas  loquitur,   nisi  ut  verbi  pabulo 


diensparvulos  Dominus  (Psal.  cxiv,  6).Atque  ut  osten- 
datur  haec  eadem  parvitas  quid  vocatur,  adjungitur : 
Humiliatus  sum,  et  Hberavit  me  (  Ibid.  )  ,  Quia  ergo 
gunt  multi  in  Ecclesia,  qui  864  parvuli  esse  despi- 
ciunt,  etiam  in  humilitatis  loco  immanes  apud  se 
esse  minime  desistunt.  Hos  plerumque  videas  hono- 
ribus  extolli,  voluptatibus  perfrui,  rerum  multipli- 


*  Haec  addita  sunt  diu  post  vulgatos  Moralinm  li- 
bros,  cum  Angli  de  quorum  conversione  hic  agitur, 
non  nisi  transactis  plurimis  Gregoriani  pontificatus 
annis,  fidem  Christianam  receperint.  Caeterum  de 
Anfflorum  conversione  consule  praeserlimepist.  olim 
30  libri  vii,  ind.  1. 

*  Omiltitur  per  in  Gussanv. 


3  Sic  legit  Gregorius,  cuni  in  fonte  Ilebraico, 
Vulgata  et  aliis  versionibus  legatur  in  manibus,  vel 
quid  simile  :  v.  g.,  in  palmis,  in  volis,  scilicet  ma- 
nuum  aut,  per  metaphoram,  nubium ;  vox  Heb. 
chappaim,  significat  proprie  manus.  Vitiosam  hanc 
saucti  Gregorii  lectionem  sequitur  Lyranus. 

^  Pratel.,  qui  abscondisti. 


413 


MORALIUM  LIB.  XXVII.  —  IN  CAPUT  XXXVI  B.  JOB. 


414 


ciUte  dilatari.  Hi  sape  nil  praecipae  nisi  praeesse  csb-  A  pascendos "  variis  desideriis  irrationabiles  animi- 


teris  appetunt,  a  multis  timeri  gratulantur  ;  recte 
vivere  negligunt,  et  rectae  vit<e  famam  habere  con- 
cupiscont  ;  adulationes  quaerunt,  favoribus  intu- 
mescunt.  Et  quia  in  rebus  sibi  copiose  prsesentibus 
promptisunt,  venturagaudianon  requirunt.  Cumque 
eos  multiplex  actio  occupat,  etiam  a  semetipsis  alie- 
nos  demonstrat.  [Vei.  X,\  Et  tamen  si  qua  fidei  ten- 
tatio  exsurgat,  quia  in  ea  saltem  specie  tenus  con- 
tinentur,  hanc  verbis,  hanc  laboribus  defendunt,  et 
patriam  ccelestem  vindicant,  nec  tamen  amant. 

2o.  Multi  pro  repromissionis  terra  pugmnt,  quam 
minime  tamen  diligunt.  Exemplum  Gaditarum  et 
Rubenitarum.  —  Quos  bene  apud  Moysen  fiiii  Ruben 
et  Gad^  et  dimidia  tribus  Manasse  exprimunt,  qui 
multa  pecora  et  jumenta  possidentes,  dum  exlra  Jor-  B 
danem  ea  quae  viderant  campestria  concupiscunt, 
in  repromissionis  terra  haereditatem  habere  nolue- 
runt,  dicentes  :  Terra  quam  percttssit  Dominus  in 
eonspectu  filiorum  Israel,  *  regionis  uherrimce  est  ad 
pastum  animalium  ;  et  nos  sei^  tui  hahemus  jumenta 
plurima  precamurque,  si  invenimus  ■  gratiam  coram 
U,  ut  des  nohis  famulis  tuis  eam  in  possessionemj  nec 
faciasnos  transire  Jordanem  (Num.  xxxii,  4,  5).  Qui 
igitur  jnmenta  plurima  possident,  Jordanem  transire 
refugiunt,  quia  quos  muita  mundi  implicamenta  oc- 
cupant,  habitationem  coelestis  patriae  non  requirunt. 
Sed  ipsa  eos  quam  specie  tenus  tenent,  fides  incre- 
pat,  ne  otii  delectatione  torpescant,  atque  exemplo 
sno  alios  a  laboris  tolerantia,  et  studio  longanimi- 


motus  claborant,  quia  aeternae  lucis  quanta  sit  clari- 
tas  nesciunt  qui  transitoriis  occupationibus  obcae- 
cantur;  et  dum  de  terrenis  rebus  superbiunt,  ccele- 
stis  sibi  luminisaditum  866claudunt. 

[Vet.  XI.]  Unde  recte  nunc  dicitur  :  Immanibus 
ahscondit  lucem.  Sed  tamen  aliquando  hos  immanes 
superna  gratia  respicit,  atque  ipsis  rerum  abundan- 
tium  orcupationibus  allligit,  eorumque  prosperitati- 
bus  adversas  quidem,  sed  utiles  tribulationes  inter- 
Serit,  ut  contristati  ad  cor  redeant,  atque  in  perituris 
rebus  quam  inaniter  occupentur  agnoscant.  Unde 
hic  quoque  postquam  subtracta  lux  dicitur,  apte  sub- 
jungitur  : 

CAPUT  XIV. 

Ibid.  —  EtproBcipit  ei  ut  rursus  adveniat. 

26.  Veritatis  Iwnen,  quod  elatis  occupatisque  menti- 
hus  absconditur,  afflictis  et  humiliatis  revelatur.  — 
Quia  veritatis  lumen,  quod  elatis  occupatisque  men- 
tibus  absconditur,  afflictis  humilialisque  revelatur- 
Lex  quippe  advenit,cumafflicta  mens  ipsas  quas  de 
pehturis  rebus  tribulationum  tenebras  tolerat  agno- 
scit,  quianisi  aliquid  ex  lumine  interno  perciperet, 
nechoc  ipsum  quia  lumen  perdiderat  videret.  Quod 
intelligi  speciaiiter  etiam  de  Judaeis  potest,  qui  id- 
circo  Redemptori  nostro  incame  venienti  contradi. 
cere  ausi  sunt,  quia  apud  semetipsos  immanes  exsti- 
terunt.  Sed  hisimmanibus  luxabsconsa  est,  quiasu- 
perbi  lumen  veritatis  dum  persequuntur,  amiserunt. 
Sed  quia  in  fine  mundi  ad  fidem  recipiendi  sunt,  re« 


tatis  frangant.  Unde  eis  per  Moysen  dicitur  :  Nun-  q  cte  subjungitur  :  Et  prcecipit  ei  ut  rursus  adveniat, 


quid  fratres  vestri  ihuntadpugnam,  et  voshic  sedebi- 
Us?  Cur subverlitis  ^  mentes  filiorum  Israel  (Ibid.,6,1)? 
Sed  quia  erubescunt  non  defendere  quod  confitentur, 
pro  eadem  fide  quam  profcssi  sunt,  ad  certamen  pro- 
perant,  eamque  non  sibi,  sed  proximis  vindicant. 
Unde  et  ad  Moysen  dicunt :  Caulas  ovium  fabricabi- 
mus,  et  stabula  jumentorum,  parvulisque  nostris  urbes 
munilas  ;  nos  autem  ipsiarmati  et  accincti  pergemus  ad 
pralium  antefilios  Israel  (Ibid.,iQ,i7).  Qui  mox  fortes 
pro  aliis  veniunt,  et  repromissionis  terram  ab  hosti- 
bus  liberant,  et  relinquunt ;  atque  ad  pascenda  ar- 
menta  extra  Jordanem  redeunt.  Multi  quippe  quam- 
vis  fideles,  curis  praesentibus  occupati,  quasi  armenta 
extra  Jordanem  pascunt,  ^  quia  contra  fidem  ba- 
ptismatis  tota  mente  omnique  desiderio  rebus  peri- 


Undeetiam  per  Isaiam  dicitur  :  Si  fuerit  numerus 
fiUorum  Israel  quasi  arena  mariSj  reliquice  salvce  fient 
(Isai.  X,  22).  Tunc  quippeadeosIuxrevertitur,cum 
ipsi  ad  confitendam  Redemptoris  nostri  potentiam 
®  revertuntur. 

27.  Deus,  utvult,  lumen  aut  abscondit,  autrevelat. 
—  Si  autem  in  manibus,  nequaquam  per  dativum 
casum  unum  nomen,  sed  duaspartes  orationis  acci- 
pimus;  potest  intelligi,quiain  manibus  lux  abscon- 
ditur,  cum  apud  rectum  jndicem  iniqui  quique  in 
suis  operibus  caecantur.  Cui  tamen  praecipitur  ut 
rursus  adveniat,  quia  dum  peccatores  se  suis  viribus 
salvari  non  posse  cognoverint,  gratias  lumen  acci- 
piunt,  ct  protectionis  intimae  radiis  illustrantur,  ut 
majore  ardore  postmodum  coelestem  patriam  diligant. 


taris  inserviunt.  Qui  tamen,  ut  diximus,  cum  fidei  D  quam  prius  in  terrena  delectatione  flagrabant.  Sed 


tentatio  oritur,  defensionum  armis  accinguntur.  Ho- 
stes  fidei  superando  trucidant,  et  haereditatem  terrae 
repromissionis,  id  est  fructum  fidei  non  amant ;  sic- 
que  pro  illa  pugnant,  ut  tamen  sua  pignora  extra  il- 
lam  deponant.  Quia  enim  parvulos  foris  habent,  af- 
fectum  in  ejus  habitatione  non  habent.  Unde  ad 
campestria  redeunt,  quia  ab  altis  cacuminibus  mon- 
tium  quasi  a  spe  coelestium  dilabuntur,  ut  extra  re- 
promissionis  terram  bruta  animalianutriant,  quia  ad 


haec  cum  de  coelesti  patria  loquimur,  cui  inesse  mira 
claritate  praedita  angelorum  agmina  audimus,cui  re- 
rum  omnium  conditor  praesidet,  quam  visioije  sua 
reliciens  replet,  cui  verae  haereditas  lux  est  et  defe- 
ctus  ejusdem  luminisnuUus  est,  ad  nosmetipsos  men- 
tem  reducimus,  et  quod  terrena  gestemus  membra 
cogitamus,  pensamus  quod,  nati  in  tenebris  atque  a 
radiis  intimae  lucis  alieni,  tanto  nequius  viximus 
quanto,   rebus  corporalibus  dediti,  a  spiritualibus 


'  IlaTuron.,  Baluz.,  Colb.  In  Pratel.  etnonnullis, 
regio  uherrima.Uijs  sequuntur  Editi. 
'  Turon.,  gratiam  tuam. 
'  Vindoc.,  Pratel.  et  alii,  corda  filiorum. 


*  Turon.,  qui  cum  fide  baptismatis. 

^  Ebroic,  Utic.  et  alii,  vanis  d^sideviis. 

^  Ebroic,  et  plur.,  convertuntur. 


415 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


416 


loDgius  degebamas.  Qua  consideratione  permotum  A  adorari,  post  ab  homine  angeli  recusant,  nisi  qnod 


cor  ac  male   sibi  conscium  trepidat,  et  tantae  illius^ 
quam  audit  patriae  civem   sc  fieri  posse  desperat. 
Unde  hic  quoque  apte  subjungitur,  quos  mens  pavida 
ad  fiduciam  reducatur.  Nam  de  hac  luce  mox  sub> 
ditur. 

CAPUTXV[/?ec.F///]. 

Vers.  33.  —  Annuntiat  de  ea  amico  stw  quod  poS' 
sessto  ejus  sit,  et  ad  eam  possit  ascendere. 

28.  Hominihus  pene  desperantibus  calestem  gloriam 
promittit  Deus.  —  Amicus  veritatis  est  rectae  amator 
actionis.  Unde  et  ipsa  Veritas  discipulis  dicit  :  Vos 
amici  mei  estis,  si  feceritis  quce  ego  proBcipio  vobis 
(Joan.  XV,  14).  Amicusquippe  *  animae  custos  dici- 
tur.  Unde  non  immerito  qui  custodire  voluntatem 


prius  hominem  carnalibas  corruptionibus  deditum, 
nec  ab  eisdem  carnaHbus  corruptionibus  redem- 
ptum,  quo  abjectiorem  noverant,  justius  contemne- 
bant ;  postmodum  vero  humanam  naturam  eo  jam 
subjectam  habere  non  poterant,  quo  hanc  in  auctore 
suo  etiam  super  semetipsos  ductam  videbant  ?  ^  Ne- 
que  enim  jam  debebat  in  membris  subjecta  despici, 
qu»  in  ipso  membrorum  capite  meruit  praelata  ^ 
venerari.  Is  ergo  qui  propter  nos  minorangelisexsti- 
tit  aequales  non  angelis  virtute  suae  minorationis  fe- 
cit.  Unde  et  moriendo  docuit  mortem  non  metui,  re- 
surgendo  de  vita  confidi,  ascendendo  de  coelestis 
patria  haereditate  gloriari,  ut  quo  caput  praeisse  con- 
spiciunt,  illuc  se  subsequi  et  membra  gratulentur.  Un- 


Dei  in  praeceptis  illius  nititur,  ejus  amicus  vocatur.  ]]  de  bene  ab  eodem  nostro  capite  dicitur  :  Ubicunque 


Hinc  est  quod  rursum  eisdem  discipulis  Veritas  di- 
cit  :  Vos  autem  dixi  amicos,  quia  omnia  quoBcunque 
audivi  a  Patre  meOy  nota  feci  vobis  (Ibid.,  ISj.  De 
hac  igitur  luce  aetcrnae  patriae  amico  sno  866  Deus 
annuntiat  quod  possessio  ejus  sit,'  ut  nequaqaam 
se  infirmitatis  suae  fragilitate  desperet,  nequaquam 
hocquod  creatas,sed  quod  recreatus  est  penset,  sed 
tanto  certius  sciat  quia  illius  lucis  claritatem  possi- 
deat,  quanto  nunc  vitiorum  pulsantiuiii  tenebras 
rius  calcat.  Beneautemin  promissione  subjungitur  : 
Et  ad  eam  possit  ascendere.  Quid  enim  difficilius 
quam  homini  in  terra  edito  terrena  et  fragilia  mem- 
bra  gestandijcoelorum  alta conscendere,  supernorum 
spiritum  arcana  penet  rare  ? 


corpus  fuerit,  illuc  congregabuntur  et  aquilce  (Matth . 
XXIV,  28^.  Unde  Petrus  ait  :  In  hcereditatem  incorru' 
ptibilem,  et  incontaminatam,  et  immarcescibilem,  con- 
servatam  in  ccelis  (/  Pet.  i,  4).  Unde  Paulus  dicit  : 
Scimus  quoniam  si  terrestris  domus  nostra  hujus  ha- 
bitationis  dissolvatur,  quod  cedificationem  ex  Deo  ha- 
bemus  domum  non  manufactam,  cetet^nam  in  ccelis 
(II  Cor.  \,  i). 

30.  Solus  Chri^tus  coslum  ascendit,  quod  solis  ejus 
membris  "patet.  —  Sed  si  nos  quoque,  qui  editi  in 
terra  sumus,  coelum  conscendiraus,  ubi  est  quod 
rursum  Veritas  dicit  :  Nemo  ascendit  in  ccelum,  nisi 
qui  de  cvelo  descendit,  Filius  hominis  qui  est  in  ccelo 
(Joan.  III,  i2)  ?  Cui  nimirum  sententiae  statim  obviat 


29.  Christus  pacem  inter  angelos  et  homines  compo-  n  q^od  haec  eadem  Veritas  dicit  :  Pater,  volo  ut  ubi 


suit.  AEquales  nos  angelis  fecit.  —  Sed  eorumdem 
spirituum  ad  nos  conditor  venit,  seque  hominem 
etiam  sub  ipsis  exhibuit,  sicut  de  illo  Patri  per  Pro- 
phetam  dicitur  :  Minuisti  eum  paulo  mtnus  ab  ange- 
lis  (Psal.  VIII  6^.  El  quia  inter  nos  et  eosdem  spiri- 
tus  riscordantis  vitae  scandalum  reperit,  misa  po- 
tentia,  mirabiliori  etiam  pietate  summa  creans, 
'  ima  suscipiens,  ima  cum  summis  junxit.  Hinc  est 
quod  eodem  Rege  nato,  angelorum  chori  in  ejus  an- 
nuntiatione  prodeunt,  hymnum  dicunt,  et  devicta 
pravae  vitae  discordia,  hos  quos  dudum  despexerant. 
civcs  agnoscunt,consono  ore  praedicantes  :  Gloria  in 
excelsis  Deo,  et  in  terra  pax  hominibus  bonw  volunta- 
tis  (Luc,  II,  44).  Ac  si  aperte  dicant  :  Quos  a  nobis 


ego  sum,  et  Hli  sint  mecum  (Joan.  xvii,  24).  Quae  sibi 
in  verbis  suis  non  discrepat,  sed  ad  inqoirenda  haec 
quasi  discordantia  studium  nostrae  mentis  inflammat. 
Omnes  enim  nos  qui  in  ejus  flde  nati  samos,  867 
ejus  procul  dubio  corpus  existimus.  Quia  igitur  mira 
dispensatione  pietatis  membrorum  suorum  Dominus 
caput  factus  est,  repulsa  reproborum  multitudine, 
solus  est  etiam  nobiscum.  Nemo  igitur  ascendit  in 
conlum,  nisi  qui  descendit  de  ccelo,  Filitu  hominis  qui 
est  in  ccelo  (Joan,  iii,  13),  quia  dum  nos  unom  cam 
illo  jam  facti  sumus,  unde  solus  venil  in  se,  iliuc  so- 
lus  redit  etiam  in  nobis  ;  et  is  qui  in  coelo  semper 
est,  ad  coBlum  quotidie  ascendit,  quia  qui  divinitate 
super  omnia  permanet,  humanitatis  sua  compage 


malitia  disjunxerat,  jam  nunc  in  terra  nata  bonitas  p.  sese  quotidie  adcoelos  trahit.  *  Non  ergo  se  desperet 


jungat.  Hinc  cst  quod  ante  incarnationem  ejus  in 
Testamento  Veteri  adorasse  homo  angelum  legitur, 
nec  tamen  adorare  prohibetur  (Genes.  xviii,  2) ;  sed 
post  Mediatoris  adventum,cuiuse  Joannes  adorando 
angelo  prostravisset,  audivit:  Videnefeceris,conservns 
tuus  sum  et  fratrum  tuorum  (Apoc.  xix,  10 ;  xxii,9). 
Quid  est  enim  quod  prius  aequanimiter  se  concedebanl 


humana  fragilitas,  unigeniii  sanguinem  consideret, 
et  in  pretio  suo  conspiciat  quam  magna  est  qaae 
tanti  valet.  Perpendat  sollicite  quo  caput  praecessit, 
et  quae  ad  vivendum  praeceptis  astringitur,  ad  spe- 
randum  exemplo  roboretur  ;  confidat  coelos,  speret 
supernam  patriam,  angelorum  se  sociam  sciat,  atquc 
in   suo  capite  praelatam  se  etiam  angelis  gaudeat. 


*  Pratel.,  Vindoc,  Colb.,  animi  custosvocatur. 

*  Sic  Utic,  Pratel.,  Colb.,  Baluz.  Modus  est  lo- 
qaendi  Greeorio  non  insolens,  paulo  enim  intra  le- 
gimus,  n.  30,  tion  ergonon  desperet. 

!  o^^'";  P'®'*-»  «'^«cepien*  ima,  cum  summis  junxit. 

*  Supplevimus  jam,  quae  particula  deest  in  Ed. 

*  Sumitur  hic  in  significatione  passiva,  quasi  di- 


ceret  :  meruit  natura  humana  a  Christo  ctssumpta 
coli.  Usurpatur  saepe  passive,  ut  I.  xviii,  n.  13  ; 
1.  xix,  n.  36. 

*  Editi,  ergo  si  desperet.  Nostram  lect.,  quae  est 
Mss.  Baluz.,  Colb.,  Vindoc,  Longip.,  Normaii., 
Gussanvillaeus  ad  marginem  rejecit.  Vide  supra, 
n.  28. 


417 


MORALIUM  LIB.  XXVIL  —  IN  GAPUT  XXXVII  B.  JOB. 


416 


Dicattir  igitor  recte  de  hac  Ince  aeternae  patriae: 
Annuntiat  de  ea  amico  suo  quod  possessio  ejus  sit,  et 
ad  eam  possit  ascendere.  [Vet.  XIL]  Sed  valde  mira 
sunt  ista,  valde  terribilia,  quod  homo  in  terra  edi- 
tns,  atque  a  coelesti  patria  exigentibus  meritis  longe 
damnatus,  non  solum  ad  statum  conditionis  reduci- 
tur,  sed  etiam  gloriosius  exaltatur,  ut  qui  paradisum 
perdidit  ccelum  recipiat ;  et  non  solum  hunc  debiti 
sui  reatus  non  teneat,  sed  huic  post  culpam  dona 
cnmulatius  excrescant,  ut  ille  contemptor  Dei,  ille 
imitator  diaboli,  si  ad  fructum  poenitentiae  redeat, 
usque  ad  celsitudinem  contemplandae  intimae  lucis 
ascendat.  Cujus  itaque  cor  non  in  hujus  pietatisad- 
miratione  exsiliat  ?  Cujus  torpor  non  in  sublevatione 
tants  considerationis  expavescat  ?  Unde  et  apte  sub- 
jungitur : 

CAPUT  XVI  [Rec.  IX]. 
Cap.  xxxvn,  Vers.  1.  -*-  Super  hoc  expavit  cor 
meum,  etmotum  est  de  loco  suo. 

31.  Considerata  (BtemcB  patrioB  luce,  mens  in  ecsta- 
sim  rapitur.  —  Quia  pavor  dum  mentem  percutit, 
hanc  a  semetipsaalienam  reddit^  nonnunquam  Lati- 
ni  interpretes  ecstasim  pavorem  vocant,  sicut  per 
Psalmistam.  dicitur :  Ego  dixi  in  pavore  meo,  prc^e- 
ctus  suma  vultu  oculorum  tuorum  {Psal.  xxx,  23). 
Ubi  videlicet  non  pavor,  sed  excessus  dici  poterat ; 
sed  pavor  illic  pro  excessu  ponitur,  quia  sicut  in 
excessu^  ita  in  pavore  alienatur  animus.  Unde  hic 
qnoqne  considerata  luce  aetem»  patriae,  recte  sub- 
jungitur :  Super  hoc  expavit  cor  meum.  Ac  si  dicat : 
In  admirationis  excessu  se  transtulit,  et  quia  novae 
spei  spiritu  mens  afflata  est,  semetipsam  qualis  iu 
vetusta  cogitatione  fuerat  reliquit. 

32.  Cor,  terrenis  despecUs,  ad  sola  ccelestia  suspirat. 
— ^Bene  autem  dicitur :  Et  motum  est  de  loco  suo.  Locus 
quippe  humani  cordis  est  delectatio  vitae  praesentis. 
Sed  cum  divina  aspiratione  tangitur  locus  nostri 
cordis,  fit  amor  aetemitatis.  Consideratione  igitur 
aeteraae  patriae  de  loco  suo  animus  movetur,  quia 
derelictis  infimis,  in  supemis  cogitationibus  ponitur. 
Prius  enim  quae  essent  aeterna  nesciebat,  in  praesen- 
tiom  delectatione  torpuerat,  simuique  ipse  transiens 
amore  transeuntia  tenebat.  Sed  postquam  quae  es- 
sent  aetema  cognovit,  postquam  supemae  lucis  radios 
raptim  contemplando  contigit,  ^  admiratione  sum- 
moram  sese  ab  infimis  suscitatus  elevavit,  ut  nulla 
jam  ei  nisi  quae  aeteroa  sunt  libeant,  et,  despectis 
transeuntibus,  sola  quae  permanent,  requirat.  Bene 
ergo  dicitur :  Super  hoc  expavit  868  cor  meum,  et 
motum  est  de  loco  suo,  quia  pigrum  cor,  et  terrenis 
dudum  cogitationibus  deditum,  cum  repente  per  ex- 
cessum  *  se  ad  summa  suspendit,  cogitationis  infimae 
locum  mutavit.  ^  Sed  quia  per  semetipsam  in  amore 
prxsentis  saeculi  prostrata  mens  dormitat,  et  nisi 


A  divinae  gratiae  aspiratione  pulsetur,  in  suis  delecta- 
tionibus  frigida  insensibilisque  torpescit,  necesseest 
ut  quomodo  interna  cogitatione  tangatur,  vel  quali- 
ter  ad  spiritalia  *  sensificelur,  adjungat.  Sequitur : 
CAPUT  XVII  [Vet.  XIII,  Rec.  X]. 
Vers.  2.  —  Audiet auditionem  in  terrore  vocis  ejtis, 
et  sonum  de  ore  illius  procedentem. 

33.  Deus  prius  timore  judicii  nos  castigat,  postea 
ccelestis  dulcedinis  consolatione  reficit.  —  Mos  sacri 
eloquii  est  ut  cum  audire  aliquid  per  auditum  insi- 
nuat,  audiri  eumdem  auditum  dicat,  sicut  Habacuc 
ait  :  Domine,  audivi  auditum  tuum,  et  timui  (HalMC. 
III,  1).  Unde  hic  quoque  dicitur:  Audiet  auditionem 
in  terrore  vocis  ejus.  Notandum  vero  est  quod  vox 
Dei  non  in  gaudio,  sed  in  terrore  audiri  perhibetur, 

g  quia  nimiram  peccator  quisque  dum  sola  quae  terre- 
na  sunt  cogitat,  dum  cor  oppressum  infimis  cogita- 
tionibus  gestat,  si  repente  divinae  gratiae  aspiratione 
tangitur,  hocante  omniaintelligit,  quod  cuncta  qnm 
agit  districta  aeterni  judicis  animadversione  punian- 
tur.  Auditio  igitur  vocis  Dei  prius  in  terrore  fit,  ut 
postea  vertatur  in  dulcedinem,  quia  ante  nos  distri- 
cti  judicii  timore  castigat,  ut  jam  castigatos  supernae 
dulcedinis  consolatione  reficiat.  Nam  cum  nos  vio- 
leiita  rerum  temporalium  delectatio  possidet,  et 
mentis  nostrae  oculos  in  somno  torporis  premit,  °  si 
manu  subita  superni  respectus  excitamur,  diu  clau- 
sos  mox  eosdem  ad  veritatis  lucem  oculos  mentis 
aperimus,  quae  egimus  mala  meminimus,  quam  di- 
strictus  judex  contra  haec  veniat  videmus  :  *  versa- 

p  tur  in  mente  quantus  ille  sit  tanti  judicis  adventus, 
quae  tunc  illa  sit  hominumangelorumquefrequentia, 
quanta  vi  contra  reprobos  et  ardentia  pugnent  ele- 
menta,  quam  terribiliter  aeterna  prodeat  de  districti 
judicis  ore  sententia,  qua  reprobis  "^  dicitur  :  Disce- 
dite  a  me,  maledicU,  in  ignem  cBtemum,  qui  prcepara- 
tus  est  diabolo  et  angelis  ejus  (Matth.  xxv^  41).  Eo- 
rumdem  poena  reproborum  ante  oculos  volvitur,  et 
quae  sint  gehennae  tenebrae,  cum  gravi  amaritudinis 
obscuritate  pensatur.  Quia  ergo  superbum  cor  prius 
terrore  concutitur,  ut  concussum  in  amore  solide- 
tur,  recte  nunc  dicitur  :  Audiet  aiuiitionem  in  tervore 
vocis  ejus,  Ubi  et  bene  subjungitur  :  Et  sonum  de 
ore  illius  procedentem. 

34.  Utrumque  prcestat  Spiritus  sanctus  de  ore  Do- 
mini  procedens.  —  Sonus  de  ore  Dei  est  vis  timoris 

^  de  superna  irraens  aspiratione,  quia  cum  nos  de 
venturis  Dominus  aspirando  replet,  procul  dubio 
de  male  gestis  praeteritis  terret.  Potest  autem  per 
os  Dei,  unigenitus  designari  Filius,  qui  sicut  bra- 
chium  ejus  dicitur,  quia  per  eum  cuncta  Paterope- 
ratur,  de  quo  propheta  ait :  Et  brachium  Domini  cui 
revelatum  est  (Isai.  liii,  1)  ?  de  quo  Joannes  di- 
cit :  Omnia  per  ipsum  facta  sunt  (Joan.  i,  3j  ;  ita 


^  Pratel.,  Utic.  et  alii,  ipsa  admiratione. 

*  Vindoc.,  Ebroic,  etc.,  se  ad  superna. 

'  Vindoc.,  Pratel.,  Utic,  sed  dum  per  semetipsam 
in  amore  prcesentis  scec...  mens  dormuit,  et  nisi  di- 
vince  grattce  cupiratione  pulsetur  in  suis  delect....  tor- 
pescat,  necesse  est,  etc. 


*  Baluz.  et  Colb.,  signi^tur. 

*  Pratel.  et  nonnulli,  ii  manu  subito. 

^  Longip.,   versamus  in  mente.  Ibid.,  Baluz.  et 
Colb.,  pro  \udicis,  habent  jtuitcu. 
7  AI.,  dicit,  ut  habent  Colb.  et  Baluz. 


419 


SANCTI  GREGORII  MAGM 


420 


etiam  os  dicitur.  Hinc  est  enim  qnod  propheta  ait :  A 
Os  enim  Domini  lociUum  esi  ha:c  {Isai.  lviii,  14).Per 
quem  nobis  omnia  loquitur,  ac  si  oris  nomine  pa- 
tenter  diceretur  verbum,  sicut  nos  quoque  pro  ver- 
bis  linguam  dicere  solemns,  ut  cum  Graecam  vel 
Latinam  linguam  dicimus,  Latina  vel  Graeca  verba 
monstramus.  Os  ergo  Domini  non  immerito  ipsum 
accipimus.  869  Unde  et  ei  sponsa  in  Canticis  can- 
ticoruin  dicit :  Osculeiur  me  osculo  oris  sui  (Cant. 
I,  1).  Ac  si  dicat  :  Tangat  me  dulcedine  praesentiae 
unigeniti  Filii  redemptoris  mei.  [Vel.  XIV.]  Perso- 
nnm  vero  oris  potest  ejusdem  Domini  sanctus  Spi- 
ritus  designari.  Unde  et  alias  in  ejusdem  Spiritus 
significatione  scriptum  est  :  Facius  est  repente  de 
c(bIo  sonus  tanquam  advenientis  spiritus  ichementis 
(Act.  II,  2).  Sonus  igitur  de  ore  Domini  procedit,  R 
cum  consnbstantialis  ei  Spiritus  ad  nos  per  Filium 
veniens,  surditatem  nostrae  insensibilitatis  rumpit, 
sicut  de  eodem  sono  incircumscripto  atque  incorpo- 
reo  os  Domini  loquitur,  dicens  :  De  meo  aecipiet,  et 
annuntiabit  vobis  (Joan.  xvi,  15).  Potest  ergo  et  per 
terrorem  vocis  vis  formidinis,  et  per  sonum  oris 
dulcedo  consolationis  intelligi,  quia  quos  Spiritus 
sanctus  replet,  prius  eos  de  terrena  actione  terrifi- 
cat,  et  postmodum  spe  cceiestium  consolatur,  ut 
tanto  post  *  confidendo  de  praemiis  gaudeant  quan^o 
prius  soia  supplicia  conspiciendo  metuebant.  Hinc 
est  quod  de  unigeniti  Spiritu  quasi  de  hoc  oris  sono 
Paulus  dicit  :  Non  enim  accepistis  spiritum  sercitutis 
iterum  in  timorem,  sed  aceepistis  spiritum  adoptionis 
filiorum,  in  quo  clamamus,  Abba  pater  (Rom,  viii,  r 
15).  Hinc  per  semetipsam  Veritas  dicit  :  Accipite 
Spiritum  sanctum,  quorum  remiseritis  peccata,  remit- 
tuntur  eis;  et  quorum  retinueritis,  retenta  sunt  (Joan. 
XX,  26).  Ecce  conversorum  terror  vertitur  in  pote- 
statem,  quia  dum  mala  sua  poenitendo  puniunt,  us- 
que  ad  exercendnm  judicium  ascendunt ;  ut  hoc  in 
Deo  posse  accipiant,  quod  prius  de  Deo  ipsi  metue- 
bant.  Judices  quippe  fiunt  qui  supemum  judicium 
perfecte  timuernnt,  et  aliena  jam  peccata  incipiunt 
dimittere  qui  prius  formidaverant  ne  retinerentur 
sua.  Sed  quia  hoc  ipsum  judicium  quod  spiritaliter 
agitur  modo  a  carnalibus  non  videtur,  sunt  nonnulli 
qui  Deum  res  humanas  curare  non  aestimant,  '  et 
eas  ferri  fortuitis  motibus  putant.  Contra  quos  recte 
subditur  : 

CAPUT  XVm  [Rec.  XI]. 

Vers.  3.  —  Subter  omnes  cmlos  ipse  considerat,  et 
Inmen  iUius  super  iei^minos  terrce. 

35.  Dei  erga  summa  et  infirmaprovidentia. — Acsi 
aperte  diceretur :  Qui  summa  regit,  etiam  extrema 
non  deserit,  quia  sic  impenditur  maximis,ut  tamen 
hajc  eadem  curaregiminis  non  praepediatur  a  parvis. 
Qoi  enim  ubique  praesens,  et  ubiqne  aequalis  est. 


D 


etiam  in  dissimilibussibiipsidissimilis  nonest.  iE- 
que  ergo  omniarespicit^aequecunctadisponit,  quiin 
omnibus  locis  praesens,  nec  localiter  '  tenetur,  nec 
varia  curando  variatur.  Si  autem  coelos  sanctos  prae- 
dicatores  accipimus,  Propheta  attestante  qui  ait: 
Cceli  euarrant  gloriam  Del  (Psal.  xviii,  1),  postquam 
per  sonum  oris  adventus  Spiritus  sancti  designatur, 
recte  subjungitur  :  Suhter  omnes  cwlos  ipse  conside- 
rat,  ei  iumen  illius  siiper  terminos  tetTCB. 

3(5.  Miracula  cur  in  Ecclesias  exordiis  concessa.  — 
Sunt  namque  nonnulli  qui  cum  mira  apostolorum 
opera  audiunt,  quod  accepto  Spiritu  sancto  mortuos 
verbo  suscitarent,  ab  obsessis  daemonia  pellerent, 
umbra  infirmitales  amoverent  (Act.  v,  12,  seq.),  ven- 
tura  quaeque  prophetando  praedicerent,  etunigenitum 
Verbum  Dei,  omnium  gentium  loquentes  lingua,  prae- 
dicarent  (Act,  ii,  4),  quia  has virtutes  nunc  in  Eccle- 
sia  non  vident,  subtractam  jam  ab  Ecclesia  supernam 
gratiam  suspicantur,  nescientes  pensare  quod  scrip- 
tum  est :  AdjtUor  in  opportunitatibus,  in  tribulatione 
(Psal,  IX,  10).  Tunc  quippe  sancta  Ecclesia  miracu- 
lorum  870  adjutoriis  indiguit,  cum  eam  tribulatio 
persecutionis  pressit.  Nam  postquam  superbiam  in- 
fidelitatisedomuit,  non  jam  virtutum  signa,  sedsola 
merita  opernm  requirit,  quamvis  et  illa  per  multos 
cum  opportunitas  exigit  ostendat.  Scriptum  quippe 
est :  Linguce  in  signum  sunt  non  fidelibus,  sed  infide' 
libus  (I  Cor.  xiv,  22).  Ubi  ergo  omnes  fideles  sunt, 
quae  causa  exigit  ut  signa  monstrentur  ?  Unde  citius 
fortasse  satisfacimus,  si  quid  de  ipsa  apostolica  dis- 
pensatione  memoremus. 

37.  Signanon  fidelibus,  sed  infidelibus  data. — Paa- 
lus  namque  egregius  praedicator  ^  Melitem  venienSy 
et  plenam  infidelibus  insulam  sciens,  patrem  Publii 
dysenteria  febribusque  vexatum,orandosalvavil(-4c^ 
xxviii,  8),  et  tamen  aegrotanti  Timotheo  praecepit, 
dicens :  Modico  vino  utere  propter  stomachum  tuum 
et  frequentes  tuas  infirmitates  (I  Tim.  v,  23/  Quid  est 
Paule,  qnod  aegrum  infidelem  orando  ad  salutem  re- 
vocas,  et  tantum  adjutorem  Evangelii  more  medici 
per  alimenta  curas,  nisi  quod  idcirco  fiont  exte- 
riora  miracula  ut  mentes  hominumadinterioraper- 
ducatur,  quatenus  per  hoc  quod  mimm  visibiliter 
ostenditurea  quae  admirabiliora  sunt  invisibilia  cre- 
dantur  ?  Signo  quippe  virtutis  pater  Publii  sanandns 
fuerat,  ut  mente  revivisceret,  dum  miracnlo  ad  sa- 
lutem  rediret ;  Timotheo  autem  adhibendum  foris 
miraculum  non  erat,  quia  jam  totus  intus  vivebat. 
Quidestergo  mirum  si,  propagata  fide,  crebromira- 
cula  non  fiunt,  quando  hajc  ipsi  quoque  apostoli  in 
quibusdam  jam  fidelibus  non  fecerunt?  [Vet.  XV.] 
Eievatis  ergo  coelis,  Dominus  inferiora  considerat, 
quia  et  ablatis  summis  praedicatoribus,  incessanter 
etiam  infima  nostrae  infirmitatis  curat.  Et  quasisob- 


*  Ita  Baluz.,  Colb.^  Longipont.,  Ebroic.  et  alii 
Norm.,  cujus  loco  Editi  habent,  confitendo.  Annota- 
Tit  Gussanv.,  conhdendo,  pro  variante  lect.  inmar- 
gine,  Codices  unde  sumpta  sit  non  indicans. 

*  Longip.,  eteas  fieri  fortuitis. 

^  Ebroic.  aliique  Norm.  et  Longip.,  nec  loqualiter 


tendifur. 

*  Baluz.  et  Colb.  habent  Melitine.  Vindoc,  Pratel., 
Utic,  veteres  Edit.  Basil.  1503  et  1514,  Parisiensis 
1518,  Mitilenem,  aut  Mitilens,PsiTh.  1488  habet  Jlfi- 
letum,  non  leviori  errore. 


421 


MORALIUM  LIB.  XXVII.  —  IN  CAPUT  XXXVII  B.  JOB. 


422 


ter  coelos  lumen  illius,  terrae  terminos  respicit,  quia  A  rugiet  sonitus,  quia  cum  mentem    Dens  ingreditur, 


postsublimem  vitam  praecedentiumetiam  peccatorum 
moresactusquegratiaesuaeillustrationecomprehendit. 
Qui  etsi  virtutnm  signa  Jiunc  per  vitam  fidelium 
crebro  non  exerit,  ab  eisdem  tamen  fidelibus  per 
virtutem  operum  nunquam  recedit.  Potest  etiam 
lumen  illius  super  terminos  terrae  ita  intelligi,  quod 
pnBdicatio  supemaB  gratiae  dum  gentes  ad  fidem  col- 
ligit,  intra  semetipsam  mundi  limites  clansit. 

38.  Dlvitue  gratice  miraculum  in  conversiom  pecca- 
torum  in  extremis  posilornm,  —  Vel  certe  termini  ter- 
rae,  sunt  fines  hominum  peccatorum.  Et  saepe  con- 
tingit  ut  plerique  Deum  deserant,  et  vitie  suae  tem- 
pora  in  desideriis  carnalibus  expendant;  sed  tamen 
superna  gratia  respecti  in  extremis  suis  ad  Deum  re- 


constat  procul  dubio  quod  mox  poenitentiae  gemitus 
sequatur,  ut  ei  jam  salubriter  flere  libeat,  quae  prius 
de  iniquitatibus  flenda  jucunditate  gaudebat.  [Vet, 
XVI.]  Sed  quo  uberius  culpa  fletur,  *  eo  altius  co- 
gnitio  veritatis  attingitur,  quia  ad  videndum  internum 
lumen  polluta  dudum  conscientia  lacrymis  baptizata 
renovatur.  Unde  post  poenitentiae  rugitum  apte  sub- 
j  ungitur : 

CAPUT  XX  [Rec.  XIII], 

Ibid.  —  Tonabit  voce  magnitudinis  sucB, 

40.  Vox  Dei  torpentem  peccatorem  excitans,  tonitrui 

similis.  —  Vocc  eaim  magnitudinis  suae  Deus  tonat, 

cum  se  nobis  bene  jam  per  lamenta  praeparatis  quam 

sit  magnus  in  supernis  insinuat.  Quasi  enim  deccelo 


deunt,  quae  sint  judicia  aeterna  cognoscunt,  cuncta-  g  tonitrus  procedit  cum  nos  incuria  negligentiaque 


que  quae  se  perverse  egisse  meminerint,  fletibus 
puniunt,  atque  haec  vere  se  insequi  rectis  operibus 
ostendunt.  Quibus  subsequente  justitia,  profecto  to- 
tum  dimittitur  quod  ante  deliquerunt.  Hinc  enim 
per  prophetiae  spiritum  Anna  dicit :  Dominus  judic^t- 
bit  finesterras  (/  Reg.  ii,  10),  quia  nimirum  anteac- 
tam  vitam  Deus  non  judicat,  quando  posteriora  pec- 
catorum  respectu  supernae  pietatis  iUustrat.  Hinc 
Moysesait:  Primogenita  asini  muttibis  ove  (Exod.  xiii, 
13).  Per  asinum  quippe  immunditia,  per  ovem  vero 
innocentia  designatur.  Asini  ergo  primogenita  ove 
mntare,  est  iramundae  vitae  primordia  in  innocentiae 
simplicitatem  convertere,  ut  postquam  illa  peccator 
egit,  quae  ut  immunda  Dominus   respuit,  ca  jam 


torpentes  ^  respectus  gratiae  pavore  subito  percutit, 
atque  in  terra  positi  sonum  de  superioribosaudimus, 
quia  terrena  cogitantes  supemi  terroris  sententiam 
repente  pertimescimus,  et  mens  bene  jam  de  summis 
sollicita  trepidat,  quae  prius  in  infimis  maie  secura 
torpebat.  *  Sed  istius  visitationis  occultae  quibos 
modis  se  nobis  insinuet  terror  ignoratur;  neque 
ipsius  mentis  acie  comprehenditur,  cujus  ad  melius 
inteutio  commutatur.  Unde  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XXI. 

Ibid.  —  Et  non  investigabitur,  cum  audita  fuerit 
vox  ejus. 

41.  Quibus  modis  haic  vox  se  in  aures  cordis  insi" 
nuetignoratur, — VoxDominiauditur  cum  gratiae  ejos 


agendo  proferat,  quae  Dei  sacrificio  imponat.  Quia  p  aspiratio  mente  concipitur,  cum  insensibilitas  occuU 


ergo  post  prava  opera  peccator  convertitur,  et  ab 
actionum  suarum  tenebris  juxta  finem  aliquando 
revocatur,  recte  nunc  dicitur:  871  Et  lumen  illius 
super  terminos  terrce.  Sed  gravi  luctu  afiicit  eadem 
gratia,  qua  post  facinora  mentem  replet.  Nam  male 
gesta  ad  memoriam  reducit,  sibique  hominem  quam 
sit  joste  damnandus  ostendit.  Unde  fit  ut  peccatum 
omne  quod  se  egisse  reminiscitur,  quotidianis  fleti- 
bus  insequatur ;  et  quo  magis  valet  jam  quod  justum 
est  cemere,  eo  ardentius  appetit  injustum  sese  ge- 
mitibos  punire.  Unde  apte  subjungitur : 
CAPUT  XIX  [Rec.  XII]. 

Vbrs.  4.  —  Post  eum  rugiet  sonitus, 

39.  Afflante  et  lucente  gratia,  pasnitentias  gemitus  et 


tae  surditatis  rumpitur,  et  cor  ad  studium  summi 
amoris  excitarum  virtutis  intimae  clamore  penetratur. 
Sed  istam  vocem  supervenientis  Spiritus,  quae  se 
in  aures  cordis  insinuat,  nec  ipsamens  quae  per  hane 
illustrata  fuerit  investigat.  Pensare  enim  non  valet 
invisibilis  virtus  quibus  sibi  meatibus  influat,  qnibus 
ad  se  modis  veniat,  quibus  recedat.  Unde  et  bene 
per  Joannem  dicitur :  '^  Spiritus  ubi  vultspirat ;  etvo' 
cem  ejus  audis,  sed  nescis  unde  veniat,  et  quo  vadat 
(Joan.  III,  8).  Vocem  enim  spiritus  audire,  est  vi 
compunctionis  intimae  in  amorero  invisibilis  condito* 
ris  assurgere.  Sed  nemo  scit  unde  veniat,  quia  igno- 
ratur  per  ora  praedicantium  quibus  se  ad  nos  occa- 
sionibus  fundat.  £t  nemo  scit  quo  vadat,  quia  cum 


rii^*«i«ai«iiimfMr.— QuemenimDominusillustrando  ^  unam  praedicationem  multi  audiunt,  inlelligi  procul 


repleverit,  ejus  vitam  procul  dubio  in  lamentum  ver 
tit ;  alque  illuminatae  menti  quo  magis  aeterna  sup- 
plicia  iosinuat,  eo  hanc  *  durius  de  transacta  nequi- 
tia  gemitibus  fatigat ;  et  dolet  homo  quod  fuit,  quia 
bonum  jam  incipit  videre  quod  non  fuit;  odit  qualem 
se  fuisse  meminit,  amat  qualem  se  esse  debuisse  co- 
gnoscit,  et  solam  jam  poenitentiae  amaritudinem  dili- 
git,  quia  caute  considerat  in  quantis  voluptatibus  sua 
delectatione  peccavit.  Bene  ergo  dicitur :  Post  eum 


dubio  872  non  potest  quem  deserens  abjiciat,  aut 
cujus  ingrediens  in  corde  requiescat.  Una  quippe  res 
foris  agitur,  sed  non  per  hanc  uno  modo  intuentium 
corda  penetrantur,  quia  qui  invisibiliter  visibiiia  mo- 
dificat,  in  humanis  cordibus  causarum  semina  incom- 
prehensibiliter  plantat.  Hinc  est  quod  resuscitato  La- 
zaro « quidam  crediderunt,  sed  tamen  Judaeoruni  plu- 
rimi  ad  persecutionis  zelum  ex  hac  ipsa'  resuscita- 
tione  commoti  sunt  (Joan.  xi,  45).  Unum  ergo  idem- 


'  Longip.,  clariu4. 

•  Pratel.,  eoaltior. 

'  Baluz.,  Colb.  et  Longip.,  respectus  supemagra- 
tifv. 

*  Vindoc,  Pratel.  et  alii,  sed  iste..,  terror. 


»>s/. 


^  Pratel.,  spiritus  enim  ubi  vulty  etc. 

6  Vindoc.,  Pratel.,  Utic,  etc,  iU  habent;  qtlod 

minus  significat  quam  multi,  Editorum.  «»au\ 

"*  Pratel.  et  al.,  resurrectione.  0  * 

/1*1  * 


m 


SANGTI  GREGORII  MAGNl 


424 


que  miraculum  quod  aliis  lumen  fidei  praebuil,  alios  A  si  perscrutari  potuissent.  Facit  ergo  magna  et  tnscrU" 


per  invidiae  tenebras  a  lumine  mentis  excaecavit.Hinc 
est  quod  uterque  ^  latro  et  eamdem  et  suae  morti  si- 
milem  mortem  Redemptoris  vidit  ^;  sed  eum  super- 
biendo  alter  contumeliis  laccssere  non  timuit,  quem 
limendo  alter  honoravit  (Luc,  ix,  39-43);  atque  in 
una  re  una  utriusque  cogltatio  non  fuit,  quia  hanc 
internus  arbiter  invisibilitcr  modificando  distinxit. 
Sed  hi  occultae  aspirationis  modi,  ^  quia  compre- 
hendi  nostra  cogitatione  nequeunt,  nimirum  divinae 
vocis  vestigia  nesciuntur.  Bene  ergodicitur  :  Etnon 
investigabitur,  cum  audita  fuerit  vox  ejus.  Unde  et 
adhuc  subjungitur  : 

GAPUT  XXII. 
YsRS.  5.  —  Tonabit  Deus  voce  sua  mirabiliter. 


tabilia,  quia  ostendit  foris  perfectionem  operis,  sed 
latet  intus  ipsa  qualitas  operationis.  Voce  sua  foris 
etiam  per  apostolos  insonat,  sed  corda  audientium 
per  seipsum  interius  illustrat,  873  Paulo  attestante 
qui  ait :  Ego  plantavi,  Apollo  rigavit,  Deus  autem  in- 
crementum  (ledit.  Neque  quiplantat  est  aliquidy  neque 
qui  rigat,  sed  qut  incrementum  dat  Deus  (I  Cor.  iii, 
6).  Quamvis  ergo  nostris  mentibus  supernae  vocis 
auditnm  non  ipsi  praebeant,  missi  tamen  sunt,  ut 
verbis  nobis  exterioribus  condescendant.  Unde  apte 
subjungitur : 

CAPUT  XXIV  [Rec.  XIV]. 
Vers.  6.  —  Qui  pracipit  nivi  ut  descendat  in  terram. 


42.  Mirabiliter  sonat  Deus,  quia  silenter  et  occulta  B  ^'  ^'^'^w  pluviis,  et  imbri  fortitudinis  suw. 


vi  ccelesti  simul  cibo  reficit.  —  Voce  sua  Deus  mira- 
biliter  tonat,  quia  occulta  vi  corda  nostra  incom- 
prehensibiliter  penetrat.  Quae  dum  latentibus  motibus 
premit  in  timore,  et  format  in  amore,  quanto  ardore 
sequendus  sit  aliquo  modo  silenter  clamat,  et  fit  cu- 
jusdam  impulsionis  nimietas  in  mente,  cum  nihil 
sonet  in  voce.  Quae  tanto  apud  nos  valentius  perstre- 
pit,  quantoet  ab  omni  exteriori  strepitu  auremno- 
stri  surdescere  cordis  facit.  [Vet.  XVII.]  Unde  et 
anima  ad  semetipsam  mox  hoc  intimo  clamore  col- 
lecta  miratur  quod  audit,  quia  vim  compunctionis 
incognitae  percipit.  Gujus  ipsa  admiratio  bene  apud 
Moysen  manna  desuper  veniente  signatur  {Exod.  xvi, 
15).  Duicis  enim  cibus  qui  de  supemis  accipitur  man- 


44.  Sancti  prcedicatores  quorum  conversatio  inccelis 
est,  infirmis  tamen  fratribus  condescendunt.  —  Quia 
Psalmista  ait :  Lavabis  me,  et  super  nivem  dealbabor 
(Psal.  L,  8),quid  hoc  loco  nivem,  nisi  per  iucem  justi- 
tiae  candida  accipimus  corda  sanctorum?  Aquae  autem 
ductae  in  superioribus  constipautur,  ut  nives  fiant.  Sed 
cum  hae  ipsae  nives  ad  terram  veniu:it,  in  aquarum 
iterum  liquorem  vertuntur.  Aquae  igitur  sunt  prae. 
dicatorum  mentes  :  qu»  dum  ad  contemplanda  su- 
perna  se  erigunt,  altiori  intellectu  solidantur.  Cum- 
que  in  summa  consideratione  rapinntur,  '  virtutem 
confirmationis  accipiunt.  Sed  quia  adhnc  in  terris 
fraterna  dilectione  retinentur,  semetipsas  ab  alto 
intellectu  modificant,  et  infirmis  humiliter  praedican- 


hu  vocatur.  Manhu  enim  dicitur  Quid  est  hocf  Et  p  tes  more  nivium  ^corda  arentia  liquatae  rigant.  Nives 


quid  est  hoc  dicimus  quando  hoc  quod  cernimns  ne 
scientes  admiramur.  Supernum  igitur  manna  anima 
percipit,  cum  per  vocem  compunctionis  elevata  no- 
vam  speciem  internae  refectionis  obstupescit,  ut  di- 
vina  dulcedine  repleta  jure  respondeat,  Quidesthoc? 
quia  dum  ab  infima  cogitatione  suspcnditur,  ea  quae 
de  supernis  conspicit  insoiite  miratur.  £t  quia  cum 
hac  voce  torporis  nostri  surditas  rumpitur,  ^  vetustae 
vitae  protinus  usus  mutatur,  ut  anima  superno  spi- 
ritu  afflata,  et  in  summis  appetat  quae  contempse- 
rat,  et  contemnat  in  infimis  quae  appetebat,  recte 
subjungitur  : 

GAPUT  xxni. 

Ibid.  —  Qui  facit  magna  et  inscrutabilia. 


ergo  ad  terram  de  ccelestibus  veniunt,  cum  sobli- 
mia  corda  sanctorum  quae  jam  solida  contempla- 
tione  pascuntur  pro  fraterna  charitate  ^  ad  humilia 
praedicationis  verba  descendunt.  [Vet.  XVIII.]  Sicut 
enim  nix  terram  cum  jacet  operit,  cum  vero  li- 
quatur  rigat,  ita  sanctorum  virtus  et  per  firmitatem 
suam  apud  Deum  vitam  peccatorum  protegit,  et  per 
condescensionem  suam  quasi  liquefacta  arentem  ter- 
ram  ut  fructus  proferat  infundit.  Et  quia  aqua  prins 
ab  infimis  trahitur,  ut  post  a  superioribos  sparsa 
reddatur,  sancti  quique  etiam  cum  in  virtutum  arce 
consistunt,  unde  elevati  sunt  considerant,  ne  alienae 
infirmitatis  abjecta  contemnant.  Quasi  ergo  aquae  ad 
terras  de  quibus  sublevatae  sunt  redeunt,  dum  con- 


43.  Mira  et  stupenda  in  peccatoris  conversione  Deus  _^  descendentes  justi  peccatoribus  reminisci  non  desi 


operatur.  —  Ut  enim  homo  terrenis  usibus  deditus, 
iniquis  desideriis  pressus,  subito  ad  nova  efierveat, 
atque  ad  consueta  frigescat,.  exterioribus  curis  renun- 
tiet,  in  intemis  contemplationibus  anhelet,  quis  hanc 
virtutem  supernae  vocis  considerare  sufficiat?  quis 
consiclerando  comprehendat?  Magna  sunt  quae  per 
Yocem  suam  Dominus  facit,  sed  minus  magna  essent 


nunt  quod  fuerunt.  Gerte  ^  aqua  in  terris  adhnc 
Paulus  fuerat,  cum  legem  carnaliter  sapiebat ;  sed 
ductus  ad  coelestia,  in  nivem  versus  est ;  qnia  quod 
prius  infirmum  sapuit  ad  soliditatem  verae  intelli- 
gentiae  commutavit ;  et  tamen  condescendens  fratri- 
bus  quasi  nix  ima  repetiit,  quia  et  post  virtutnm 
culmina  quam  fuerit  indignus  agnoscit,  dicens :  Qui 


*  Longipont.,  latro  suismartibus  similein.  Ita  etiam 
Turon.,  nisi  quod,  pro  suis  martibus,  mendose  legitur 
suis  moribus. 

'  Pratel.,  sed  eam  (mortem)  superbiendo...  quam 
timendo,  etc. 

*  Omittitur  9iiia  in  Pratel.,  Utic.  et  aliis. 
^  Pratel.  et  al.,  vetustate  vitce  protinus. 


°  Vindoc,  Ebroic.  aliiqueNorm.,  virtutum  confir- 
mationes. 

^  Ebroic,  Pratel.  et  nonnulli  alii,  corda  aren- 
tium. 

'  Turon.,  ad  humilitatem  pradicationis  verho  des- 
cendunt. 

*  Deest  ciqua  in  Pratell. 


423 


xMOR  VLIUM   LIB.  XXVII.  -  IN  G.VPUT  XXXVII  n.  JOB. 


426 


prius  fui  blasphemits^et  persecutor  (I  Tim.iji^),  etc.  A  praesens  peragitur,  in   qua  nos   ignorantiae  nubilo 


Eccequam  clementersuae  imbecillitatisreminiscilur, 
ut  aliorum  aequanimiter  infirma  patiatnr.  Quasi  enim 
ad  terram  de  qua  sumpta  fuerat  post  coelum  aqua 
rediit,  dum  post  tanta  suae  contemplationis  arcana 
peccatorem  se  Paulus  meminit,  ut  prodesse  humili- 
ler  peccatoribus  possit.  Videamus  itaque  aqua  haic 
in  nivis  soliditatem  vertenda  qualiter  trahatur  ad 
snmma.  Ait  :  Sive  mente  excedimus,  Deo  (II  Cor.  v, 
13).  Videamus  qualiter  ad  ima  nix  redeat,  ut  dum 
liquator  infundat.  Ait:  Sive  sobrii  sumus,vobis(Ibid.). 
Yideamus  qua  manu  ducitur,  ut  et  jacens  elevari 
valeat,  et  sublevata  revocari.  Ait  :  Charitas  enim 
Christi  urget  nos  (Ibid.,  14/  Quia  igitur  charitas 
Christi,  quae  sanctorum  mentes  ad  superna  suble- 


carnis  corruptibilis  torpor  astrinxerat,  omne  mini- 
sterium  praedicationis  cessat.  Clarius  quippe  per  nos 
tunc  videbimus  hoc  quod  sanctorum  vocibus  nunc 
obscurius  audimus.  Praecipitigitur  Dominusnivi,  et 
hiemis  pluviis,  ut  in  terram  descendant,  dum  aspi- 
ratione  sancti  Spiritus  pro  corrigendis  peccatoribus 
corda  sanctorum  ad  ministerium  praidicationis  hu- 
miliat.  Ubi  recle  additur  :  Et  imbri  fortudinis 
suoe. 

[Rec.  XV.]  46.  —  Imber  fortitudinis,  prcedicatio 
divinitatis;  imber  infirmitatis,  prcedicatio  humanitatis 
Christi.  —  Imber  quippe  forttiudinis  Dei  est  praedi- 
catiodivinitatis.  Nam  imber  infirmitatis  est  praedi- 
catio  ejus  incamationis,  deqiia  per  Paulum  dicitur: 


vat,  eas  pio   moderamine   pro   fraterna   di\ecXione^QuodinfirmumestDeiyfortiusesthominibus(ICor.i, 


etiam  ad  humilitatem  condescensionis  format,  recte 
dicitur  :  Qui  prcecipit  nivi  ut  descendat  in  terram, 
Ubi  et  apte  subjungitor  :  Et  hiemis  pluviis  874  et 
imbri  fortitudinis  suce, 

45.  Hiems  est  vita  prcBsens,  in  qua  sanctorumprcB" 
dicatorum  abundant  pluvice.  —  Hiems  quippe  est  vita 
praesens,  in  qua  nos  etsi  jam  spes  ad  superna  erigit, 
adhuc  tamen  mortalitatis  nostrae  frigidus  torpor 
astringit,  quia  scriptum  est  :  Corpus  quod  corrumpi- 
tur  aggravat  animam,  et  deprimit  terrena  habitatio 
sensum  multa  cogitantem  (Sap.  jx,  15).  Habet  autem 
haec  hiems  pluvias,  rectorum  procul  dubio  praedica- 
tiones.  De  quibus  videlicet  pluviis  per  Moysen  dici- 


25).  Et  rursum  :  Si  crucifixus  est  ex  infirmitate,  sed 
vivit  ex  virtute  Dei  (IlCor.  xiii,  4).  Sicautem  sancti 
viri  humanitatis  ejus  infirma  praedicant,  ut  audlto- 
rum  suorum  cordibus  etiam  divinitatis  fortia  infun- 
dant.  Audiamus  per  tonitruum  nubis,  imbrem  forti- 
tudinis  :  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum  (Joan.  i,  1).  An- 
diamus  etiamJmbrem  infirmitatis :  Verbum  caro  fa» 
ctum  est,  et  habitavit  in  nobis  (Ibid.,  14).  Audiamus 
imbrem  fortitudinis :  Omnia  per  ipsum  facta  sunt,et 
sine  ipso  factum  est  nihil.  (Juod  factum  est,  in  ipso  vita 
erat  (Ibid.,  3).  Audiamus  etiam  imbrem  infirmitatis  : 
In  propria  venit,  et  sui  eum  non  receperunt  (Ibid.,  11). 
Imbri  ergo  fortitudinis  suae  praicipit  ut  in  terram 
tur  :  Exspectetur  sicut  pluvia  eloquium  meum,  et  ^escendat,  quia  sanctorum  suorum  vocibus  sic  nobis 
descendant  sicut  ros  verba  mea  (Deut.  xxxii,  2).  Hae  ^  humanitatis  suae  infirma   pr^dicat,  ut  nobis  etiam 


]umirum  pluviae  hieni  congruunt,  aestate  cessabunt, 
quia  cum  nxmc  carnalium  oculis  vita  coelestis  abs- 
conditur,  necesse  est  ut  sanctorum  nobis  praedica- 
tionibus  *  irroretur.  Cum  vero  aeterni  judicii  aei^» 
incanduerit,  nullus  verba  praedicantium  necessaria 
tunc  babebit,  quia,  veniente  judice,  ad  cor  suum 
quisque  reducitur,  ut  sancta  jam  cum  agere  non  va- 
let  sentiat,  et  rectum  quod  sequi  debuit  ex  tortitu- 
dinis  suae  poena  cognoscat.  Unde  bene  per  prophetam 
dicitur  :  Congrega  eos  quasi  gregem  ad  victimam,  et 
sanctifica  eos  in  die  occisionis  (Jerem,  xii,  3).  In  die 
enim  occisionis  sanctificantur  reprobi,  quia  tunc 
sancta  quee  debuerunt  agere  sentiunt,  cum  digna 
pravitatis  suae  supplicia  jam  declinare  non  possunt. 


mira  et  fortia  suae  divinitatis  innotescat.  Sed  cum 
virtutem  nostri  conditoris  audimus,  statim  ad  corda 
nostra  *  formidinecompellente  reducimur,  et  tantum 
super  nos  judicem  perpendentes,  875  *  quae  digne, 
quaeve  egimus  indigne,  pensamus.  Unde  et  bene 
subjungitur  : 

CAPUT  XXV  [Kec.  XVI], 
Vbrs.  7.  —  Quiinmanu  omnium  hominum  signai, 
ut  noverint  singuli  opera  sua, 

47.  Cognoscendo  Deum  nosmet  agnoscimus,  et  w- 
verius  judicamus. — Mala  enim  quae  agunt  homines, 
pensare  contemnunt.  Sed  cum  virtutem  supemae 
districtionis  audiunt,  pravorum  operum  hoc  quod  se 


Quia  autem  prajdicatioiies  sanctaj  cum  vita  prajsenti,  D  deprimit   pondus  agnoscunt.  Praedicationis  quippe 


id  est  pluviae  cum  hieme  cessabunt,  recte  exeunti 
animae, '  atque  ad  aeterna)  felicitalis  aestiva  prope- 
ranti,  sponsi  voce  suadenlis  dicitur :  Surge,propera, 
amica  mea,  formosa  mea,  et  veni ;  jam  enim  hiems 
Iransiit,  imber  abiitet  recessit  (Cant.  ii,10,ll).Trans- 
eunte  quippe  hieme,  imber  recedit,  quia  cum  vita 

*  Vindoc,  ei  persecutor,  et  contumeliosus ;  sed  mt- 
aricordiam  consecutus  sum,  quia  ignorans  feci  in  tn- 
credulitate, 

•  Longip.,  manifestetur. 

3  Ebroicenses,  aliique  Norman.  et  Vindoc,  ad 
(Bstiva  cetema  properanti. 

♦  Recent.  Vulg.,  fortitudine  compellente.  In  veteri- 
bns  Paris.  et  Basil.  legitur  ut  inMss.  Vindoc,  Lon- 

Patrol.  LXXVI. 


verbis  pulsatievigilant,ut  pensent  ad  quae  supplicia 
sese  aniiquae  actionis  meritum  trahat.  Dum  ergo 
imber  fortitudinis  in  terram  desce  ndit,  in  manu 
uniuscujusque  signatur,  ut  sua  opera  sciat,  quia 
dum  virtus  incomprehensibilis  majestatis  agnoscitur, 
ab  unoquoque  snbtilius  sua  vita  pensatur. 


gipont.,  EBroic  et  aliis  Normanniae,  formidine  com- 
pellente. 

^  Pratel.  et  alii  Norman.,  quce  egimus  indigne, 
omisso  To  quoe  digne ;  nec  immerito,  nam  urgente 
timore  extremijudicii  mala  opera  potius  quam  recte 
facta  menti  occurrunt,  etc  Retinuimus  tamen  b^H^tt 
lect.  quae  est  Excusorum  omnium.  J^H 


427 


SANCTl  GHEGOlill  MAGNl 


'>1^ 


48.  Naturali  lumine,  tanquam  lege  mentis,  pravum 
et  rectum  innotescunt. — Quod  tamen  intelligi  etaliter 
potest.  Creator  namque  omnipolens  a  cunctis  in- 
sensibilibus  irrationabilibusque  *  distinctum  ratio- 
nabilem  creaturam  hominem  condidit,  quatenus 
quod  egerit  ignorare  non  possit.  Naturae  enim  lege 
scire  compellilur,  seu  pravum  sive  rectum  sit  quod 
operatur,  Nam  ad  judicium  pro  actione  cur  venit,  si 
potuil  nescire  quod  egit  ?  Et  ipsi  ergo  qui  praeceptis 
dominicis  erudiri  contemhunt,  utrum  bona  an  mala 
sint  quae  faciunt  sciunt.  Nam  si  bona  se  facere  ne- 
sciunt,  cur  de  aliquibus  factis  in  ostentatione  glo- 
riantur  ?  Rursum  si  mala  se  agere  ignoranl,  cur  in 
eisdem  faclis  alienos  oculos  declinant?  Ipsi  enim  sibi 
testes  sunt,  quia  sciunt  malum  esse  quod  agunt, 
quod  videri  ab  aliis  verentur.  Si  enim  veraciter  ma- 
lum  esse  non  crederent,  nequaquam  hoc  ab  aliis 
videri  formidarent.  Unde  et  bene  per  quemdam  sa- 
pientem  dicitur  :  Cumsit  timidanequitia,  dattestimo- 
nium  condemnationi  (Sap.  xvii,  lOj.  Quiadumde 
facto  suo  '  conscientiam  pulsans  timor  redarguit, 
ipsa  sibi  testimonium  perhibet  damnabile  esse  quod 
agit.  Quo  contraperJoannemdicitur :  Sicornostmm 
non  reprehenderit  nos^  fiduciam  habemus  apud  Deum 
(IJoan.iUf  21).  Fugiant  ergo  iniqui  humanos  oculos, 
semetipsoscerte  fugerenon  possnnt.Quiaenimmalum 
quod  faciunt  novernnt,  habent  testem  conscientiam, 
habent  judicem  rationem  suam.In  peccato  igitur  quod 
committunt  prius  contra  se  judicium  suae  rationis 
inveniunt,  et  post  ad  districtionem  aeterni  examinis 
perducuntur.  Et  hoc  est  fortasse  quod  per  Psal- 
mistam  dicitur  :  Ahyssus  ahyssum  invocat  in  voce 
cataractarum  tuarum  (Psal.  xli,  8).  Quia  dum  miro 
ordine  dispositionis  occultae  malum  non  permittitur 
nesciri  quod  agitnr,  et  suo  se  jam  judicio  peccator 
in  conscientia  condemnat,  et  post  condemnationem 
propriam  ad  aeterni  judicis  sententiam  properat. 
'^  Abyssum  ergo  abyssum  invocare  est  de  judicio 
ad  judicium  pervenire.  Eant  ergo  praedicatores  san- 
cti,  redarguant  facta  peccantium,  auditores  autem 
pravi  contomnant  verba  justorum,  defendant  quan- 
tum  voluerint  pravitates  suas,  atque  impudenter 
gestas  impudentius  defendendo  multiplicent :  certe 
ipsi  sibi  in  conscientia  testes  sunt  quia  excusabiles 
non  sunt.  Eo  enim  ipso  quo  rationabilem  creaturam 
Deushominem  condidit,  in  manuomnium  bominum 
signat,  ut  noverint  singuli  opera  sua. 

876  Sed  quia  Eliu  de  pravitate  singulomm  sen- 
tentiam  protalit,  illico  ad  ipsum  pravitatis  auctorem, 
per  quem  unnmquodque  malum  oboritur,  mentis 
oculos  deflectit,  ut  quia  uno  hoc  versu  pravi  capitis 
membra  perstrinxerat,  etiam  hoc  ipsum  membrorum 
caput  sob  brevitate  describat.  Vel  certe  quia  supe- 

1  Ita  cnm  Turon.  et  plur.  mss.  antiqniorib.  £x- 
cusis.  At  recent.  habent,  cum  Utic,  et  Pratel.  dis- 
Unctam. 

*  ToFon.,  conscientia  pulsans  timor. 

'  Ebroic.  et  alii  Norm.,  Abysso  ergo  abyss,  tnt?o- 
eire,  estdiejud,,  etc. 

^  Longip.^  nivem  Dei  virtutes,  fortasse  pro  nivium 
Dei,aec,  apostolonun,  qaosnivibascomparayithimc 


A  rius  (Num.  xix),*nubium  Dei  virtutes  intulerat, 
agit  nunc  ut  contra  bonorum  vitam  etiam  adversarii 
impugnationes  innotescat.  Nam  sequitur  : 

CAPUT  XXVI  [Vet.  XIX,  Rec.  XVIT]. 
Vers.  8.  —  Ingredietur  hestia  latihulum  suum,  el 
in  antro  suo  morahitur. 

49.  Diaholi  antrum  Antichristus,  et  reprobi  omnes. 
—  Quis  alius  nomine  bestiae,  nisi  antiquus  hostis 
accipitur,  qui  deceptionem  primi  hominis  saevus  im- 
petiit,  et  integritatem  vitae  illius  male  suadendo 
laniavit?  Contra  quem  prophetae  vocibus  de  sancta 
electorum  Ecclesia  in  antiquum  statum  restauranda 
promittitur  :  Et  malu  hestia  non  transibit  per  eam 
(Isai.  XXXV,  9).  Sed  haec  bestia  cum  *  post  Re- 
demptorisadventnm,  post  praedicatorum  voces,  quasi 

jg  post  tonitruum  nubium  in  fine  mundi  illum  damna- 
tum  hominem  qui  Antichristus  vocatur  invaserit, 
quid  aliud  quam  latibulum  suum  ingreditnr,  ^  ut  in 
antro  proprio  demoretur?  Vas  quippe  illud  diaboli 
antrum  ac  latibulumbestiaeest,  ut  insidianshomini- 
bus  viam  hujus  vitae  carpentibus,  in  illo  etpersigna 
lateat,  et  per  malitiam  occidat.  Qui  tamen  omnium 
reproborum  corda  etiam  nunc  priusquam  apertns 
appareat  possidet,  eaque  per  occultam  malitiam  quasi 
proprium  antrum  tenet,  atque  ad  omne '  quod  no- 
cere  bonis  appetit  in  eorum  se  obscuris  menlibus 
abscondit.  An  Judaeorum  persequentium  corda  an- 
trum  hujus  bestiae  non  fuerunt^  in  quorum  dia 
consiliis  latuit,  sed  repente  vocibus  erupit  claman- 
tium  :  Crucifige,  crucifige  (Joan.  xix,  6)?  Et  quia  ad 

p  lacerationem  mentis  pertingere  tentando  non  potuit 
in  Redemptore  nostro  (Matth.  iv,  3),  ad  mortem 
carnis  anhelavit.  Haec  niuiirum  bestia  '  mnlta 
electorum  corda  tenuit,  sed  hanc  ab  illis  moriens 
Agnus  excussit.  Unde  et  in  Evangelio  dicit  :  Nunc 
princeps  hujus  mundi  ejicietur  foras  (Joan-  xii,  31). 
Quimirorecloquejudiciodumconfessioneshumilium 
illuminans  suscepit,  superborum  oculos  deserens 
clausit.  Unde  ei  per  Psalmislam  dicitur  :  Posuisti 
tenehras,  etfactaestnox,  in  ipsa  pertransihunt  omnes 
hestice  silvarum;  catuli  leonuin  rugientes  utrapiant,  et 
qucerant  a  Deo  escam  sihi  (Psal.  ciii,  20,  21).  Tene- 
bras  quippe  Dominus  ponit,  cum  peccatis  judicia 
rependens,  lumen  suae  intelligentiae  subtrahit.  Et 
nox  efficitur,  quia  pravorum  mens  ignorantiae  suas 
erroribus  caecatur.  in  qua  omnes  bestiae  silvae  per- 
transeunt,  dum  maligni  spiritus  sub  opacitate  frau- 
dis  latentes  in  reproborum  corda  pravitates  suas 
explendo  percurrunt.  In  qua  et  catuli  leonum  ru- 
giunt,  quia  nequissimarum  sed  tamen  eminentium 
potestatnm  ministri  spiritus  importunis  tentationibns 
insurgunt.  Qui  tamen  a  Deo  escam  expetunt,  quia 
nimirum  capere  animas  nequeunt,  nisi  justo  jndicio 

locum  Job  explanans  :  qui  pracepit  nivi  ut  descendat 
in  terram, 

^  Omittitur  post  Redemptoris  adv.  in  Vindoc. 

«  Ebroic,  Vindoc,  etc,  et  in  antro  suo  demo- 
ratur, 

'  Vindoc,  quonocere. 

•  Pratel.,  Utic,  Ebroic,  multa  et  ekctorum,  qaod 
migorem  vim  habet ;  ibi  enim  et  significat  eUam. 


m 


MORALIUM  LIB.  XXVU.  -  L\  CAPUT  XXXVli  H.  JOB. 


430 


praevalere  divinitus  permittantur.  Ubi  et  apte  subjun-  A  insanirent,  quot  explere  contraillum  pravadesideria 

"'        '     '     '  ardentervellent,8ed  tamenpopulumtimerent(/oan. 

XI,  44,  49) ;  quot  occasiones  occidendi  quaererent,  et 
invenire  non  possent  (Matth,  xxvi,  3-5) ;  quot  ad 
votum  suae  saevitiae  alienigenarum  manibus  usi  sunt, 
quia  eum  quem  legaliter  inlerimere  ipsi  non  pote- 
rant  feriendum  genlibus  tradiderunt,  ut  ex  sola  po- 
testate  Romanus  praeses  ageret  quod  ex  sola  malitia 
ut  agi  debuisset  ipsi  anhelarent  (Joan,  xviii,  28). 
Unde  et  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XXVII  [Rec,  XVIIT]. 

Vers.  9.  —  Ab  interioribus  egredietur  tempesias, 
et  ab  Arcturo  frigus, 

M.Christus  a  Judceis  et  gentilibuspersecutianempaS' 
sus.  —  Scriptura  sacra  cum  contra  Arcturum  inte- 


gitur  :  Ortus  est  sol,  et  congregati  sunt,  et  in  cubilibus 
suis  se  coUocaverunt  (Psal.  ciii,  20).  Quia  veritatis 
lumine  per  carnem  apparente,  a  fidelium  mentibus 
excussi,  quasi  ad  cubilia  sua  reversi  sunt,  dum  sola 
infidelium  corda  tenuerunt.  877  Quod  igitur  illic 
leonum  cubile,  hic  antrum  bestiae  dicitur. 

50.  Bonorum  mentes  diabolus  aliquando  in^reditur, 
sed  in  eis  non  moratur. — Notandum  vero  magnopere 
aestimo  quod  bestia  haec  non  solum  antrum  suum 
ingredi,  sed  in  eoetiam  morari  perhibetur.  Aiiquando 
namque  *  etiam  bonorum  mentes  ingreditur,  iliicita 
suggerit,  tentationibus  fatigat,  rectitudinem  spiritus 
ad  delectationem  carnis  deflectere  conatur,  delecta- 
tionem  quoque  ad  consensum  perducere  nititur,  sed 


Umen  resistente  superno  adjutorio  praevalere  pro-  ^  7""*  memorat,  diyersam  Aquilonis  partibus  Anstri 


hibetur.  Intrare  ergo  in  mentes  bonorum  potest,  sed 
in  eis  morari  non  potest,  quia  cor  justihujus  bestiae 
antnim  non  est.  Quos  enim  quasi  proprium  antrum 
possidet,  eorum  mentes  procul  dubio  immorans  te- 
net,  quia  et  prius  in  eis  cogitationes  usque  ad  ini- 
qua  desideria  et  post  iniqua  desideria  usque  ad  ne- 
qnissima  operaperducit.  Neque  enim  studentreprobi 
suggestiones  ejus  recta  judicii  manu  repeilere, '  cu- 
jus  voluntatibus  appetnnt  subdita  delectatione  ser- 
vire.  Cumque  in  eorum  cordibus  pravum  quid  oritur, 
mox  perstudiumdelectationisenutritur;  etcumsibi 
minime  resistitur,  protinus  ex  consensu  roboratur, 
stalimque  consensus  ad  opus  perducitur,  opus  vero 
etiam  consuetudine  gravatur.  Recte  ergo  in  antro 


plagam  designat.  Unde  in  hoc  eodem  iihro  scribitar : 
Qui  facit  Arcturum,  et  Orionas,  et  interiora  878 
Austri  (Job  ix,  9).  Quia  igitur  interiora  Austri  sol 
ferventior  tenet,  ♦  in  Arcturo  vero  cursum  omni- 
modo  non  habet,  interiorum  nomine  plebs  Judaica, 
Arcturi  autem  vocabulo  hoc  in  ioco  populus  gentilis 
exprimitur.  Hi  enim  qui  unum  atque  invisibilem 
Deum  noverant,  ejusdemque  iegi  saitem  carnaiiter 
serviebant,  qnasi  «ub  meridiano  soie  ferventes  in 
fidei  caiore  tenebantur.  Gentiies  autem  quia  nullam 
scientiam  supemae  cognitionis  attigerant,  veiut  sine 
sole  frigidi  sub  Aquilone  remanebant.  Quia  vero 
tempestas  impellit,  frigus  autem  torpore  opprimit, 
recte    nunc    dicitur   :   Ab  interiaribus    egredietur 


8nomorarihaecbestiadicitur,quaetandiucogitationesC  ^^pestas,  et  ab  Arcturo  frigus.  Ac  si  aperte  dice- 


reproborum  tenet,  quousque  eorum  vitam  etiam  acu- 
leo  pravi  operis  perforet.  Unde  bene  ad  Judaeam 
Dominus  per  prophetam  dicit  :  Quousque  morabun- 
tur  in  te  cogitationes  noxice  (Jerem.  iv,  14)?  Neque 
enim  reprehendit  cur  veniant,  sed  cnr  morentur.  £t 
in  bona  enim  corda  cogitationes  iliicitae  veniunt,  sed 
tamen  morari  prohibentur,  quia  recti  quique  ne  capti- 
vandam  domum  conscientiae  praebeant,  ab  ipso  cor- 
dis  limine  hostem  fugant.  Qui  et  si  quando  repentinis 
suggestionibus  usque  ad  primum  vestibulum  snbri- 
puerit,  ad  consensus  tamen  januam  non  pertingit. 
Hnic  nimirum  bestiae,  impulsu  snbitae  formidinis 
victus,  januam  cordis  Petrus  negando  aperuit,  sed 
citius  cognoscendo  restitit,  flendo  clausit  (Matth, 
XXVI,  70).  [Vet.  XX.]  Quia  vero  antiquus  hostis  per-  j) 
secutonim  corda  non  solnm  intrando  tennit,  sed 
etiam  tenendo  possedit,  dicatur  recte  :  Ingredietur 
lesUa  latibulum  suum,et  in  antro  suo  mora6t(ur.Qaan- 
tom  namqne '  in  Judaeorum  mentibus  demorata  sit 
discimus,  cum  iilorum  consiiia  attestatione  evange- 
licae  narrationis  audimus.  In  iiia  namque  describitur, 
cam  Redemptorem  nostrum  vivificare  mortuos  cer- 
nerent,  in  mortem  ejusquantaanxietatecmdelitatis 


retnr  :  A  Judaeis  surgit  malitia  persequens,  et  a 
gentilibus  potestas  premens.  Neque  enim  miracula 
fieri  legis  praecepta  vetuerant,  et  tamen  Judaei  pro 
eisdem  miracuiis  interimere  humani  generis  Re- 
demptorem  qnaerebant  (Joan.  xi,  48).  Unde  explere 
hoc  qnod  coeperant  non  valentes,  ad  Pilati  praetorium 
concurremnt,  ut  ipse  hunc  perimeret  quem  injuste 
B  perimentum  lex  nulla  cohiberet  (Joan.  xviii,  28). 
Ab  interioribnsergo  tempestas  atque  ab  Arcturo  fri- 
gus  prodiit,  dum  quod  Judaea  ex  invidia  petiit,  hoc 
gentiiis  judex  ex  Romana  anctoritate  perpetravit. 
Unde  bene  contra  hanc  eamdem  invidiam  adhnc 
subditur  : 

CAPUT  XXVUI  [Vet.  XXT]. 

Vers.  10.  —  Flante  Deo  concrescit  gelu. 

52.  Judceorum  corda  inmdice  gelu  obduruerant, 
—  Quia  quo  fideiium  cordibus  Spiritus  sanctns  aspi- 
ravit,  quo  majora  virtutum  miracuia  contnlit,  *  eo 
in  infidelium  mentibus  gravioribus  invidiae  torpor 
excrevit^  atque  inde  contra  Deum  plebs  infideiis 
obdumit,  unde  humilis  popuius  anteactam  dnritiam, 
qna  se  astrinxerat  emollivit.  Deoenim  flante  in  gelu 
versi  fuerant,  qni  visis  miracuiis  invidentes  dice- 


*  Vindoc..  Ebroic.  et  alii,  etiam  electorum, 

*  Sic  landati  Codices ;  et  qnidem  optimo  sensn. 
Yeteres  tamen  Edit.  Paris.  1488, 1495,  1518,  Basii. 
1503,  1514,  Gilot.  1571.  et  Gnssanv.,  etc.,  habent, 
cu*us  voluptaUbus. 


'  Vindoc,  in  eorum,  sc.  persecntoram. 
♦  Pratel.,  in  arcturum. 

^  Recent ,  perimere,  mutata  iectione  tufn  Mss.  tnm 
vetemm  excusomm. 
^  Particula  in  deest  in  Excnsis,  non  autem  in  Mss. 


43i 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


43^ 


bant  :  Ecce  toius  mundus  *  post  eum  abiit  {Joan.  xii,  A  reum  suum,  paleas  autem  comburet  igni  inexstingui- 


19).  Conspiciebant  signa,  cernebant  per  ministros 
ejus  miracula,  totum  jam  mundum  secuturum  fidei 
praedicamenta  praevidebant ;  et  tamen  quo  sanctns 
Spiritus  mundum  repleverat  (Sap.  i,  7),  eo  illo- 
rum  mentes  arctius  invidiae  malitia  ligabat.  Aqna 
ergo  in  geln  versa  fuerat  dum,  eunte  post  Deum 
mundo,  Jndaea  in  invidia  pigra  remanebat.  Sed 
quia  snpernae  potestati  suppetiit  etiam  tantae  cni- 
delitatis  duritiam  solvere  atque  ad  amandum  se 
corda  infidelium  iiquare,  post  hoc  gelu  mox  bene 
subditur  : 

CAPUT  XXIX. 
Ibid.  —  Et  rursum  latissimce  funduniur  aqu(B. 
53.  Quorumdam  postea  emolliia,  ei  in  pluviam  /t- 


bili  (Maith.  in,  12).  Sed  hoc  frumentum  quousque  ad 
perfectionem  fructuum  veniat,  nubium  pluvias  ex- 
spectat  ut  crescat,  quia  bonorum  mens  praedican- 
tium  verbis  infunditur,  ne  ab  humore  charitatis  de- 
sideriomm  carnalium  sole  siccetur.  Hoc  frumentnm 
supernus  agricola  in  mundo  surgere  ac  nubes  desi- 
derare  conspexerat^  cum  dicebat  :  Messis  quidem 
mulia,  operarii  autem  pauci.  Rogate  autem  Dominum 
messis,  ut  mittat  operarios  in  messem  suam  (Matth. 
i\,  37,  .38) .  Qui  igitur  hic  frumentum,  illic  messis^  qni 
vero  hic  nubes,  illic  operarii  vocantur,  quia  praedi- 
catores  sancti  et  nubes  sunt,  et  operarii ;  nubes  vi- 
delicet  per  doctrinam,  operarii  per  vitam ;  nnbes 
quia  verbis  influunt,  operarii  quia  non  desinunt 


quaia.  —  Post  gelu  quippe  Dominus  latissimas  aquas  B  agere  quod  loquuntur.  Unde  et  subditur  : 


fudit,  quia  postquam  Judaeorum  saevitiam  usque  ad 
mortem  pertulit,  eorum  corda  protinus  ab  infideli- 
tatis  duritia  amoris  sui  aspiratione  liquefecit;  ut 
tanto  post  desiderabilius  ad  obediendum  currerent, 
quanto  praeceptis  illius  prius  obstinatius  restitissent. 
Unde  beneper  quemdam  sapientem  dicitur :  Sicut  gla* 
eiesin  sereno,sicresolventurp€ccaiatua  (Eccli.  iii,  17^. 
Ab  hoc  frigidi  torporis  gelu  solvi  Propheta  deside* 
raverat,  cum  dicebat :  Converie,  Domine,  capiivitatem 
nostram, sicut  torrensin  Austro  (Psal,  cxxv,  4).De his 
aquis,  id  est  ad  Deum  concurrentibus  populis,  rur- 
snm  dicitur  :  Mitiet  verbum  suum,  et  liquefaciet  ea, 
«  flabit  spiritus  e!Jus,etfluentaquoe  (P«ai.  cxlvii,  18). 
Aquae  de  gelu  currunt,  quia  plerique  ex  duris  perse 


CAPUT  XXXI. 

Ibid.,  6.  —  Et  nubes  spargunt  lumen  suum. 

55.  Nubes  sunt  sancii  prmdicatores.  —  *  Nubes 
enim  lumen  spargere  est  praedicatores  sanctos  exem- 
pla  vitae  et  loquendo  et  agendo  dilatare.  Sed  quamvis 
annuntiationis  intimae  lumen  spargant,  non  tamen  ad 
convertenda  omnium  quae  appetunt  corda  perve- 
hiunt.  Nam  sequitur  : 

CAPUT  xxxn. 

Vers.  12.  —  QuoB  lustrant  cuncta  per  drcuHum, 
quocunque  ects  voluntas  gubemaniis  duxerit. 

56.  Universa  lustrani,  Deo  eorum  cursus  gyher-' 
nante.  —  Saepe  enim  praedicatores  sancti  exhortari 


cutoribus  magni  praedicatores  fiunt.   Gelu  igitur  in  Q  q^osdam  volunt,  sed  nequeunl.  Saepe  quosdam  de- 

clinare  appetunt,  sed  tamen  internae  instigationis 
impulsu  exhortari  eos  instantissime  compelluntur. 
Yideamus  nubem  Dei  quomodo  gubemantis  manu, 
et  ad  ea  quae  non  appetit^  ducitur,  atque  ab  impulsu 
suo  iterom  gubernantis  manu  retinetur.  Certe  Paulus 
cum  vestimenta  sua  excutiens  a  Corinthiis  discedere 
vellet,  audivit :  Noli  tmere,  sed  loquere,  et  ne  fa- 
ceas,  *  propter  quQd  ego  tecum  sum,  et  nemo  oppone- 
iur  tibi  ut  noceat  te,  quoniam  mulius  est  mihi  populus 
in  hac  civitaie  (Act.  xviii,  9, 10) .  Rursum  cumad  Thes- 
salonicenses  voluisset  ire,  retentus  est,  dicens :  •  Vo- 
lui  venire  ad  vos  ego  quidem  Paulus,  et  semel  et  iti' 
rum,  sed  impedivit  me  Satanas  (I  Thess.  n,  18.)  Ne- 
que  enim  per  semetipsum  Satan   praepedire  tanti 


aqua  liquatur,  cum  torpor  interni  frigoris  ad  irriga- 
tionem  879  vertitur  praedicationis.  An  Paulus  gelu 
non  erat,  qui  acceptis  epistolis  Damascum  pergens 
(Act,  IX,  2),  in  corde  fidelium  quasi  in  terrajactata 
verbi  Dei  semina,  ne  ad  perfectionem  operam  sur- 
gerent,  restringere  quaerebat  ?  Sed  gelu  hoc  in  aquam 
rediit,  quia  quos  persequendopriuspremere  studuit, 
hos  postmodum  fluentis  sanctae  exhortationis  in- 
fudit;  ut  tanto  uberior  electorum  messis  exsurgeret, 
quanto  hanc  imber  Dei  etiam  ab  ore  persecutoris 
irrigaret.  Unde  et  bene  subditur  : 

CAPUT  XXX  [Vei.  XXII,  Rec.  XIX]. 

Vers.  11.  —  Frumenium  desiderat  nubes. 

54.  Elecii  frumentum  sunt,  cui  Verbi  divini  imber 


necessariut.  —  Quid  enim  electi  quique  sunt,  nisi  j)  apostoli  vias  potuit,  sed  occultae  dispensationis  usi- 

bus,  -680  dum  adversatur,  nesciens  deservivit ;  ut 
nimirum  Paulus  dum  ad  alios  vellet  accedere,  nec 
valeret,  eis  a  quibus  recedere  non  poterat  aptiui 
prodesset.  Nubes  igitur  Dei  cuncta  per  circuitum 
lustrant^  quia  praedicationis  luce  mundi  fines  illu- 
minant.  Sed  quia  divinis  nutibus  subditae  nequeunt 
explere  quod  volunt,  ire  non  possunt,  nisi  quo  eas 
voluntas  gubernantis  duxerit.  Unde  et  adhuc  sub- 
jungitur  : 


framenta  Dei  coelestibus  horreis  recondenda  ?  Quae 
nunc  in  tritura  areae  paleas  tolerant,  quia  in  hac 
purgatione  sanctae  Ecclesiae  mores  contrarios  repro- 
borum  portant,  '  quousque  haec  intemus  agricola 
ventilabro  judicii  dirimat,  et  in  superna  habitacula 
electos  8U08,  quasi  munda  jam  grana8uscipiens,aeter- 
nis  paleas  ignibus  tradat.  Unde  bene  per  Joannem 
dicitur  :  C^us  ventilabrum  in  manu  sua,  et  permun- 
dabit  aream  suam,  et  congregabit  triticum  in  hor» 

^  Pratel.)  Utic.  et  plur.,  post  eum  vadit. 

*  lidem  Codices, /ia»it. 

^  Gilot.,  Vatic^  Gussanv.,  quousque  hanc,  8C.  £c* 
clesiam.  Vetustiores  Edit.,  post.  Mss.,  praBsertim 
Turon.,  Yindoc,  Pratel.,  Utic,  qiumsquehm,  nimi- 


rum  frumenta. 

^  Eadem  fere  leguntur  infra,  ad  versum,  nunquid 
scis  quando  prneceperit  Deus  pluv.  Num.  60. 

*  Pratel.^  quonuim  tecum  sum. 

*  Vindoc^  Pratel.  et  alii  Norm.,  toluimus. 


433 


MORALIUM  LIB.  XXVII.  -  US  CAPUT  XXXVII  B.  JOB. 


CAPUT  XXXIII. 

Ibid.  —  Ad  omne  quod  prceceperit  eis  super  faciem 
orbis  terrcB, 

57.  Et  intemos  motus  moderante,  —  Saepe  enim 
cum  gubernantis  voluntate  perducuntur,  aliler  agere 
appetunt,  sed  aliter  disponuntur.  Nam  plerumque 
quosdam  auditores  suos  student  blande  corrigere,  et 
tamen  eorum  sermo  in  asperitatemducitur.  Plerum- 
que  quosdam  resecare  aspere  appetunt,  sed  tamen 
eorum  *  vigor  per  mansuetudinis  spiritum  refreua- 
tur.  Sicut  ergononpossunt  ire  quovolunt,  itaetiam 
nequeunt  agere  sicut  volunt.  Quia  enim  eos  inter- 
nus  arbiter  tenet  cum  mittit,  ita  illos  etiam  modifi- 
ceans  suscipit  cum  perducit,  ut  aliquando  in  cogita- 
tione  aiia  disponant,  sed  alia  in  opere  peragant ;  ali- 


434 

A  genlibus  virtutum  miracula  ostendit,  ut  sola  mise* 
ricordia  a  jugo  erroris  absolveret,  quos  ingenit» 
perfidiae  ira  deprimebat.  [Fet.  XXIIL]  Sed  881 
ecce  Eliu,  quia  futura  per  propheticum  spiritom 
sensit,  quia  multa  sublimiter  protulit,  vir  arrogans 
elationis  suae  pondere  lassatus  non  valel  portare  qua» 
dicit.  Nam  per  jactantiam  protinus  adjungit  : 

CAPUT  XXXV. 

Vbrs.  14.  —  Ausculta  hcec,  Job ;  sta,  et  considera 
mira/iula  Dei. 

59.  Quid  sit  Dei  miracula  stando,  quid  jacendo  con^ 
siderare.  —  Quasi  in  comparatione  sui  jacentem 
vidit,  quem  ad  verba  tantae  praedicationis  ut  staret 
admonuit.  Quamvis  et  per  hoc  quod  dicit  Ausculta, 
gravem  beato  Job  contumeliam  irrogat,  quia,  sicut 


quando  aliter  inchoent,  sedaliterconsumment.  Quia  b  -1   Z    T    --"-"r"""^  V7.f  ^'  4«^**,  ««^u 


igitur  juxta  hoc  quod  sibi  praecipitur  serviunt,  dica- 
tur  recte  :  Quocunque  eas  voluntas  gubemantis  duxe- 
ritj  ad  omne  quod  prceceperit  illis  super  faciem  orbis 
terrcB.  Eo  enim  apertiorem  viam  praedicationis  inve- 
niunt,  quo  ad  hanc  non  suis,  sed  praeceptoris  sui 
nutibus  ducuntur.  Unde  adhuc  subditur  : 

CAPUT  XXXIV  [Rec.  XX.] 

Vers.  13.  —  Sive  in  una  tribu,  sive  in  terra  sua, 
sive  in  quocunque  loco  misericordice  sucb  eas  jusserit 
inveniri. 

58.  Non  Judwis  tantumj  sed  etiam  gentilibus  con- 
cessa  Evangelii  prcedicatio.  —  Una  tribus  profecto 
Juda  intelligitur,  quae  in  Scriptura  sacra  clara  ac 
multiplex  prae  caeteris  memoratur.  Quae  in  hoc  quod 


scepe  deinceps),  arrogantia  minoris  est  auditum  sibi 
velle  extorquere  majoris.  Sed  licet  Eliu  bona  qnae 
dicit  nesciat  pensare  cui  dicat,  nos  qui  erudiri  « ab 
omnibus  quaerimus,  indagare  verba  doctrinae  illius 
subtiliter  debemus.  Nam  magna  fortassis  virtutis  arte 
dicitur  :  Sta,  et  considera  miracula  Dei.  Sunt  non- 
nulli  quippe  qui  Dei  miracula  jacentes  considerant, 
quia  operationis  ejus  potentiam  non  sequentes  admi- 
rantur.  Stare  quippe  est  recte  agere.  Unde  et  per 
Paulum  dicitur :  Qui  se  existimat  stare,  videat  ne  cada^ 
{I  Cor.  X.  12).  Et  saepe  quidem  superna  judicia  mi" 
rantur,  praedicamenta  coelestis  patriae  cum  audiunt 
diligunt,  mira  opera  internae  dispositionis  obstupe- 
scunt,  sed  tamen  amando  et  vivendo  ad  haec  eadem 


ex  se  Redemptoris  nostri  carnem  protulit,  speciale  ^  opera  assurgere  negligunt.  Jacentes  ergo  Dei  mira- 

;i ..     m  .  _     .     .  .  i_ ._rj A i  _i .. M.: __; j. * 


prae  omnibus  munus  accepit.  Terra  autem  Dei  simul 
omnis  Judaea  nominatur,  quia  quae  tunc  ei  fidei  suae 
fructum  protulit,  cum  totus  sub  idolorum  cultu 
delapsis  gentibus  munduserravit.  Locus  autem  mise- 
ricordiae  Dei  est  ipsa  gentilitas,  cujus  culpas  distric- 
tus  judex  si  jusle  animadverteret,  ad  reconcilia- 
tionem  gratix  nunquam  veniret.  'Quae  cum  nulla 
apud  Deum  meriu  habuit,  reconciliationis  tamen 
gratiam  ex  sola  misericordia  accepit.  Unde  beneper 
Paulum  dicitur  :  Gentes  autem  supermisericordia  ho- 
norare  Deum  (Rom.  xv,  9).  Unde  rursus  scriptum  est: 
'  Qui  quondamr  non  consecuti  misericordiam,  nuncautem 
misericordiam  consecuti  (I  Pet,  ii,  10.)  Nubes  ergo 
suas  Deus  ducit,  sive  in  una  tribu,  sivein  terrasua. 


cula  considerant,  qui  ejus  potentiam  sciendo  pensant, 
sed  vivendo  non  amant.  Per  contemplationem  qui- 
dem  in  consideratione  oculos  tendunt,  sed  tamen 
per  intentionem  sese  a  terra  nonerigunt.  Unde  bene 
in  Balaam  exprobrationem  dicitur :  Qui  cadens  apertos 
habet  oculos  (Num.  xxiv,  16).  Multa  namque  de  ad- 
ventu  Redemptoris  dixerat,  et  qnae  in  novissimis 
temporibus  erant  ventura  praevidebat,  sed  tamen  ei 
vivendo  assurgere  noluit,  quem  praevidendo  praedi- 
cavit.  Jacens  ergo  apertos  oculos  habuit,  cum  ejus 
mentem  et  prophetia  ad  coelestia  tenderet,  et  avaritia 
in  terra  retineret.  Jacens  apertos  oculos  habuit,  quia 
eum  videre  de  superioribus  potuit,  quem  prostratus 
in  infimis  non  ainavit.  Eliu  itaque,  qui  beatum  Job 


seu  in  quocunque  loco  misericordiae  suae  eas  jusse-  D  nequaquam  creJidit  vivendo  tenuisse  quod  dixit, 

fflt  inVAnin      rrnijl   nr»/li/*9tnPDa  Votaria  NT/^tri/vnA  nnA»«  rrnoai  af1iin/\nana /liAit  •   .Ci/«     «f /•/«*■  c«/liMr*/v  «««»</>/•««//•    IIim 


git  inveniri,  quia  praedicatores  Veteris  Novique  Tes* 
tamenti  aliquando  soli  tribui  Judae  contulit,  et  Israel 
pene  totum  ex  prava  regum  gubernatione  reproba- 
vit.  Aliquando  et  in  terra  sua  has  pluere  nube^facit^ 
quia  eumdem  Israeliticum  populum  ad  antiquam 
gratiam  ♦  post  correptionem  captivitatemque  revo- 
cavit.  '  Aliquando  de  loco  suae  misericordiae  eas 
clarescere  voluit,  quia  per  praedicatores  sanctos  etiam 

*  Sic  Turon.,  Vindoc,  Pratel.  et  alii  Mss.  InEx- 
cusis  legitur  riqor. 

^  Pratel.  et  Utic,  et  quce  cum  nulla. 

'  lidem  Codices,  et  quas...  non  consecuta  miser, 
nunc  autem...  consecuta.  Consentiunt  veter.  Edit. 
Nostra  lectio  magis  convenit  cum   textu    Graeco 


quasi  admonens  dicit :  Sta,  et  considera  miracula  Dei. 
Quem  adhuc  de  venturis  discutit,  et  quasi  de  igno- 
rantia  humilians  adjungit : 

CAPOT  XXXVI  [Rec.  XXr]. 

Ibid.  15.  —  Nunquid  scis  quando  prcBceperit  Deus 
pluviis,  ut  ostenderent  lucem  nubium  ^us  f 

60.  Deo  afflati  prcedicatoresirrigant  et  lucetU,  —  Si 
nubes  sancti  praedicatores  sunt,  pluviae  nubium  suut 

et  Vulgata. 

*  Vindoc,  post  corruptionem, 

^  Pratel.,  cuiquando  loco,  deest  de,  quod  sensum 
immutat. 

^  Ita  Vindoc,  Ebroic  et  alii.  In  Editis,  mala,  «A 
hominibus. 


433 


SAACTl  GHKGOilll  MAGM 


436 


verba  praedicationum.  Sed  iiubes  cuui  per  aera 
transvolant,  *  nisi  pluviae  deorsum  veniant,  nescitur 
qnantam  aquarum  immensitatem  portant.  Nisi  co- 
mscus  sol  inter  pluvias  erumpat,  intelligi  non  valct 
quid  in  eis  etiam  claritatis  lateat^  qnia  nimirum  prse- 
dicatores  sancti  si  taceant,  et  nequaquam  loquentes 
ostendant,  quanta  sit  ccelestis  spei  claritas,  quam  in 
cordibus  gestant,  aut  reliquis  hominibus  similes,  aut 
longe  his  despectiores  videntur.  Cum  autem  aperire 
per  praedicationem  coeperinl  quae  sit  supemae  patriic 
remuneratio  quam  intrinsecus  tenent ;  cum  persecu- 
tione  pressi  *  in  qua  virtutis  arce  profecerint  inno- 
tescunt,  cum  visione  despecti  loquendo  insinuant 
nnde  timeantur,  ipsae  quae  de  nubibus  influuntpluviae 
lucem  nobis  earumdem  nubium  ostendunt.  Per  ver- 
ba  enim  praedicatorum  cognoscimus  ut  in  eis  clari- 
tatem  vitae  quam  appetunt  cum  magua  humilitate  ve- 
neremur.  882  Hanc  nimimm  lucem  Paulus  disci- 
pulis  ostendebat,  cum  diceret  :  Ut  sciatis  quce  sit  spes 
vocationis  ejus,  qum  diviticB  glorice  hcereditatis  ^u^  in 
sanctis,  etquce  sit  supereminens  magnitudo  virtutis  ejus 
in  nos  qui  credimus  (Ephes.  i,  18, 19).  Hanc  lucem  Co- 
rinthii  per  scriptorum  verba  quasi  per  pluviae  guttas 
agnoverant,  cum  dicebant  :  EpistoUB  graves  sunt  et 
fortes.  prwsentia  autem  corporis  infirma,  et  sermo 
contemptibilis  (II  Cor.  x,  10.)  Sed  plemmque  prae- 
dicatores  sancti  ostendere  semetipsos  ut  prosint 
cupiunt,  nec  tamen  possunt;  plemmque  latere  ut 
quieti  sint  appetunt,  nec  tamen  permittuntur.  Neino 
igilur  scit  quando  lucem  nubium  pluviae  ostendant, 
quia  nemo  comprehendit  quando  Deus  virtutem  prae- 
dicationis  praebeat,  ut  praedicantium  gloria  clarescat. 
Dicit  ergo :  Nunquid  scis  quando  proiceperit  Deusplu- 
viis  ut  ostenderent  lucem  nubium  ejus?  Ac  si  aperto 
dicat  :  Nunquid  si  venturos  in  mundo  praedicatores 
jam  conspicis,  quando  eos  ad  praedicandum  Dominus 
repletione  sancti  Spiritus  impellat,  qnibusve  modis 
eomm  vitae  claritatem  mundo  innotescat  apprehendis? 
Unde  adhuc  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XXX VU  [Rec.  XXII]. 

Yers.  16.  —  Nunquid  nosti  semitas  nubium 
magnas,  et  perfectas  scientias? 

61.  Arcta  bene  vivendi  doctrina,  non  est  ampla  via, 
sed  semita. —  Habent  istae  nubessemitas  subtilissimas, 
scilicet  sanctae  praedicationis  vias.  Angusta  quippe 
porta  est,  quae  ducit  ad  vitam  (Matth.  vii,  14) .  Eos 
ergo  per  semitas  astringunt,  qui  ab  intentionis  eomm 
tramite  per  lata  mundi  desideria  evagando  non  exeunt. 
Arctaenim  bene  vivendi  censura  non  estampla  via,sed 
semita,  in  qua  praedicator  quisque  studiose  constrin- 
gitur,  quia  sub  praeceptomm  custodia  sollicite  coan- 
gustatur.  Annon  quasi  quaedam  angustia  est  itineris^ 
in  hoc  quidem  mundo  vivere,sed  de  hujus  mundi  con- 
cupiscentia  nihil  habere,  alieua  non  appetere,|propria 
non  tenere,  laudes  mundidespicere,et  pro  Deo  oppro- 
bria  amare,  gloriam  fugere,  despectum  sequi,  adu- 


.\  lantes  despiccre,  despicientes  honorare,  mala  nocen- 
tium  ex  corde  dimittere,  et  erga  eos  dilectionis  gra- 
tiam  immobilem  in  corde  retinere  ?  Quae  videlicet 
omnia  semitae  sunt,  sed  magnae,  quiaquantoin  prae- 
senti  vita  pro  ipsa  vivendi  custodia  angustae  snnt, 
tanto  amplius  ^  in  aeterna  retributione  dilatantur. 
Unde  et  bene  subditur  :  Et  perfectas  scientuis. 

62.  Perfecta  scientia  est,  scire  se  nihil  esse.  —  Per- 
fecta  quippe  scientia  est,etcuncta  haec  sollicite  agere, 
et  se  de  suis  meritis  scire  nihil  esse.  Unde  et  ipsae 
nubes  de  hac  perfecta  scientia  docentur,  cum  eis 
voce  Veritatis  dicitur:  Cum  feceritis  omnia  quce  prce- 
cepta  sunt  vobis,  dicite :-  Serviinutiles  sumus(Luc.  xvii, 
10).  Perfecta  scientia  est  scire  omnia,  et  tamen  juxta 
quemdam  modum  scientem  se  esse  nescire,  quia 

B  etsi  jam  Dei  praecepta  novimus,  etsi  jam  virtutem 
verborum  illius  ^  sollicita  intentione  pensamus,  etsi 
jam  quae  intellexisse  nos  credimus  agimus,  adhuc 
tamen  acta  eadem  qua  districtione  examinis  sint 
discutienda  nescimus,  necdum  Deifaciemceraimus, 
^  necdum  occulta  ejus  consilia  videmus.  Quanta  ergo 
esl  nostra  scientia,  quae  quousque  mortalitatis  pon- 
dore  premitur,  ipso  suae  incertitudinis  nubilo  caeca- 
tur  ?  De  qua  bene  per  Paulum  dicitur  :  Qui  se  exts- 
timat  scire  aliquid,  nondum  cognovit  quemadmodum 
oporteateumscire  (I  Cor.  viii,  2).  Inhoc  itaque  mun- 
do  dum  vivimus,  tum  perfecte  quae  scienda  sunt 
scimus,  cum  proficientes  per  intelligentiam,  nihil  nos 
883  perfecte  scire  cognoscimus.  Dicit  igitur :  Nun- 
quid  nosti  semitas  nMum    magnas ,    et  perfectas 

Q  scientias  ?  Ac  si  aperte  dicat :  Nunquid  jam  summa 
ata  prsedicantium  conspicis,  qui  postquam  per  scien- 
tiam  ad  alta  se  elevant,  deorsum  se  humiliter  per 
cognitionem  suae  ignorantiae  inclinant  ?  Quod  quia 
solius  sancti  Spiritus  dono  agitur,  ut  humanum  cor 
non  solum  de  scientia,  sed  etiam  de  ipsa  sua  igno- 
rantia  perfecte  doceatur,  et  calore  amoris  ad  supema 
ferveat,  dum  minora  esse  quae  cognovit  in  infimis 
pensat,  recte  subjungitur  : 

CAPUT  XXX VHI  [Rec.  XXIIt]. 
Vers.  17.  —  NonnevestimentatuacalxdasunifCum 
perflata  fuerit  terra  Austro  ? 

63.  Qui  EcclesicB  inh(Brent,  afflatu  sancti  Spiritus 
incalescunt.  —  Saepe  beatum  Job  figuram  sanctae  Ec- 
clesiae  tenere  jam  diximus.  Vestimenta  veroEcclesiae 

D  sunt  omnes  qui  ei  fidei  adunatione  junguntur.  De 
quibus  eidem  Ecclesiae  per  prophetam  Dominus 
dicit  :  Vivo  ego,  quia  omnibus  his  velut  omamento 
vestieris(Isai.  xlix,  18).  Per  Austrum  vero,  qui  ni- 
miruni  calidus  ventus  est,  non  immerito  Spiritus 
sanctus  designatur,  quo  quisque  dum  tangitor,  ab 
iniquitatis  suae  torpore  liberatur.  Unde  bene  in  C&n- 
ticis  canticomm  dicitur  :  Surge,  Aquilo,  et  veni^ 
Auster,  perfla  hortum  meum,  et  ftuant  aromata  illitti 
{Cant.  IV,  16.)  Aquilo  enim  jubetur  ut  surgat,  ut  ni- 
mirum  is  qui  mortalium  corda  restringit  adversarius 


*  IVatel.,  nisipluvia...  veniat. 

^  Utic.  etalii  Norm.,  inquam  virtutis  arcem. 

'  Pralel.,  in  ie'.eniam  retributioitem. 


*  Vindoc,  Pratel.  et  alii,  sollicita  consideratione 
ponderamus. 
^  Turon,  nccdum  angusta. 


437 


MORALIUM  LIB.  XXVII.   —   IN  CAPUT  XXXVIl  B.  JOB. 


438 


spiritus  fugiat.  Ausler  enim  venitethortum  perflat,  A 
ut  ejus  aromata  diflluant,  quia  per  adventum  sancti 
Spiritus,  dum  mens  hominum  repletur,  ex  ea  mox 
opinio  virtutum  aspergitur,  ut  jure  jam  sanctorum 
lingna  quasi  hortus  Austro  perflatus  dicat  :  Christi 
honus  odor  sumus  Deo  (II  Cor,  ii,  15).  Vestimenta 
ergo  sanctse  Ecclesiae  calida  sunt,  dum  terra  Austro 
perflatur^  quia  hi  qui  ei  per  fidem  inhaerent,  ferven- 
tibus  charitatisstudiis  inardescunt,  dum  eorum  mens 
sancti  Spiritus  afllatu  perfunditur.  Quod  quidem  et 
de  eodem  beato  Job  nihil  obstat  inteliigi,  quia  sic 
haec  generaliter  in  sancta  Ecclesia  dicimus,  ut  tamen 
per  membra  ejus  singula  specialiter  teneamus. 

64.  Ex  doctorum  et  auditorum  concordia  mutua  in 
eis  fervet  charitas,  —  Unusquisque  enim  qui  recte 
vivit,  atqne  hoc  et  alios  docere  consuevit,  quasi  tot  B 
vestimenta  habet,  quot  auditores  ei  concorditer  in- 
haerent.  (Vet,  XXV.)  Natura  namque  vestimentorum 
est  ut  per  semetipsa  calere  non  possint,  sed  adjuncta 
viventi  corpori,  dum  exhalantes  membrorum  poros 
contegunt,  emanantem  ab  intimis  calorem  premunt, 
quo  nimirum  calore  haec  eadem  vestimenta  calefiunt, 
sed  calefacta  calorem  quem  acceperint  retinendo 
ad  corpus  reddunt.  Quid  ergo  per  vestimcnta  viventi 
corpori  adhaerentia  nisi  discipulorum  vita  magistris 
bene  viventibus  conjuncta  signatur?  Quae  quasi  per 
poros  calorem  accipit,  quia  ad  amorem  Dei  et  exem- 
plo  actionis  et  impulsn  exhortationis  ignescit.  Quae 
velut  frigus  proprium  *  expellit,  dum  a  pristina  ini- 
quitate  discedit ;  calorem  quem  accepit retinet,  quia  in 
eo '  quem  pradicando  sumpserit  fervore  convalescit.  q 
Doctores  autem  sancti  dum  auditores  suos  in  amorem 
Dei  proficere  senliunt,ipsi  amplius  in  doctrinae  virtute 
fervescant ;  et  quia  eos  ad  summa  inardescere  et 
fervescere  conspiciunt,  ad  prsedicanda  bona  coelestis 
patris  validius  succenduntur.  Qui  et  si  quando  pro 
eo  quod  adhuc  vitam  corruptibilem  humanae  infir- 
mitatis  agunt  de  qualibet  culpa  saltem  tenuiter  in  ope- 
re,in  Iocutione,in  cogitatione  tentantur,discipuIorum 
suorom  profectum  conspiciunt,  884  et  ipsi  \el 
in  minimis  esse  reprehensibiles  erubescunt,  ne  qua 
forte  exempla  tortitudinis  praebeant  eis  quos  praedi- 
cationis  voce  ad  regulam  intimae  rectitudinis  vocant. 
Dum  ergo  verbo  doctorum  accenduntur  auditores, 
quasi  ex  viventi  corpore  vestimenta  calefiunt.  Sed 
dam  ex  profectu  auditorum  etiam  vita  docentium  j) 
proficit^  quasi  ex  calefactis  vestimentis  calor  ad  cor- 
pus  redit.  Sed  nequaquam  sibi  doctores  tribuant 
quod  per  exhortationem  suam  ad  summa  proficere 
auditores  vident,  quia  nisi  Spiritus  sanctus  eorum 
corda  repleat,  ad  aures  corporum  vox  docentium  in- 
cassum  sonat.Formare  enim  vocem  magistri  exterius 
possont,  sed  hanc  impriniere  interius  non  possunt : 
Neque  enim  qui  plantat  est  aliquid,  neque  qui  rigat, 
sed  qui  incrementum  iat  Deus  (I  Cor,  iii,  7).  Dicatur 
ergo  :  Nonne  vettimenta  tua  calida  sunt,  cum  perflata 
fuerit  terra  Austro  f  Quia  nimirum  tunc  auditores  qui 


jam  bene  viventibus  doctoribus  inhaerent  calorem  su' 
perni  amoris  accipiunt,  cum  per  afllatum  sancti  Spi- 
ritus  excitanlur,  ac  si  aperte  beato  Job  diceret :  In- 
cassum  tibi  tribuis  si  quos  per  te  profecisse  in  virtu- 
tibus  contemplaris,  quia  hi  quos  per  te  incaluisse 
aestimas,  nisi  eos  Spiritus  sancti  fervor  attingeret» 
frigidi  in  sua  insensibilitate  remanerent.  Postquam 
vero  haec  fortiter  dixit,  per  arrogantiam  leviter  mo- 
tus,  irrisionis  illico  verba  subjungit,  dicens  : 

CAPUT  XXXIX  [Rec.  XXIV]. 

Vers.  18. — Tu  fortitan  cum  eo  fabricatus  es  c(elo8, 
qui  solidissimi  quasi  cere  fusi  sunt, 

65.  Per  coelos  quasi  cere  fusos,  sancti  angeli,  et  ele- 
ctorum  mentes  signantur. —  Possunt  per  ccelos  hi  qui 
in  coelestibus  sunt  conditi  angelici  spiritus  designari. 
Unde  et  in  oratione  nostra  dicere  voce  Veritatis  in- 
struimur  :  Fiat  voluntas  tua  sicut  in  ccelo  et  in  terra 
(Matth.Yi.i^).  Ut  nimirum  voluntas  Dei,  sicutasu- 
periori  creaturaagitur,  itain  oranibusetiam  ab  huma- 
na  infirmitate  servetur.  De  quibus  bene  dicitur  : 
Qui  solidissimi  quasi  oere  fusi  sunt^.  Naturse  namque 
aeiis  est,  rubigine  difiicile  consumi.  £t  virtutes  an- 
gelicae  quae  in  divino  amore  fixae  perstiterunt,  lapsis 
superbientibus  angelis,  hoc  in  munere  retributionis 
acceperunt,  ut  nulla  jam  rubigine  subrepentis  culpae 
mordeantur,  ut  in  contemplatione  Conditoris  sine 
fehcitatis  fine  permaneant,  et  in  hoc  quodsunlcon- 
ditae  aeterna  stabilitate  subsistant.  Quod  bene  apud 
Moysen  ipsa  de  mundi  origine  historiae  verba  testan- 
tur,  cnm  et  prius  factum  coelum  dicitur,  et  hoc  idem 
postmodum  firmamentum  vocatur  (Genes.  i,  6),  quia 
videlicet  natura  angelica  et  prius  ^  subtilius  est  in 
superioribus  condita,  et  post  ne  unquam  potuisset 
cadere,  mirabilius  confirmata.  Possunt  etiam  per 
coelos,  ut  saepe  diximus,  electorum  mentes  exprimi, 
a  cunctis  terrenis  contagiis  intimo  amore  suspensse. 
Qui  quamvis  corpore  degant  in  infimis,  quia  tamen 
corde  jam  inhaerenl  summis,  veraciter  dicunt :  No- 
stra  conversatio  in  ccelis  est  (Phil.  iii,  20) .  Qui  solidis- 
simi  ut  aere  fusi  sunt,  quia  ab  integritate  coeptae  for- 
titudinis  nulla  mutabilitatis  rubigine  consumuntnr. 
Quibus  et  fortiter  contra  adversa  durantibus,  auctoris 
voce  dicitur  :  Vos  estis  amici  mei,  qui  permansistis 
mecim  in  tentationihus  meis  {Luc.  xxii,  28).  Sed 
quamvis  doctus  et  arrogans  cum  irridere  sanctum 
virum  nititur,  irrisioni  suae  fortia  dicta  perniisceat, 
a  dictis  tamen  fortibus  semper  ad  supervacua  verba 
relabitur.  Nam  iterum  deridendo  subjungit : 

Vers.  19.  —  Ostende  nohis  quid  dicamus  illi,  nos 
quippe  involvimur  tenehris. 

885  66.  Ac  si  dicat :  Tu,  qni  jam  magna  intelli- 
gentiae  luce  perfrueris,  docere  nos  qui  ignorantiae 
tenebris  involvimur  debes.  Qui  mox  ab  irrisione 
resiliens,  despiciendo  subjnngit : 

Vers.  20.  —  Quis  narrahit  ei  quce  loquorf 

Ac  si  aperte  dicat  :  Quae  ego  ei  de  suis  laudibos 
acute  sentiens  non  audita  loquor,  quis  haec  narrare 


>  Vindoc.  etPratel.,  respuit. 

*  lidem  Cod.  et  Ebroic,  quem  per  prcedicamenta. 


Utic.  et  Pratel.,  natura  namque. 
Pratel.,  suhtilis  $st.„  candita. 


439 


SANCTI  GUEGOIUl  MAGM 


440 


vel  post  quam  aadierit  potest  ?  Sed  quia  cum  doctrii.n 
etarrogantia  in  unius  mentis  habitatione  confligit,  a 
loquentis  ore  non  solum  sonat  vivendi  levitas,  sod 
etiam  gravitas  sentiendi,  postquam  Eliu  per  arrogan- 
tiam  leviter  intumuit,  dicens  :  Quis  narrabit  ei  qtuv 
loquor?  mox  per  doctrinam  subdidit : 

CAPUT  XL  (Vet,  XXVI ,  Rec.  XXV]. 
Ibid.  —  Etiam  $i  locutus  fuerit  homo,  devorabitur, 

67.  Hominem  de  Deo  loquij  est  ccecum  de  lumine 
disserere,—  Omne  quod  aliquid  devorat,  hoc  intror- 
sus  trahens,  ab  intuentium  oculis  occultat,  et  rem 
quae  videri  in  superficie  potuit  in  profundum  rapit. 
Uomo  igitur  cum  de  Deo  tacet,  per  rationem  in  qua 
est  conditus  esse  aliquid  videtur.  At  si  loqui  de  Deo 
coeperit,  illico  quam  sit  nihil  ostenditur,  quia  magni- 
tudinis  111  ius  immensitate  devoratur^  et  quasi  in  pro. 
fundum  raptus  absconditur,  quia  fari  inefTabilem  cu- 
piens,  ipsa  suae  ignorantiae  angustia  deglutitur.  Lo- 
quitur  enim  caro  de  spiritu,  circumscriptus  spiritus 
de  incircumscripto,  creatura  de  creatore,  temporalis 
de  setcrno,  mutabilis  de  immutabili,  mortalis  de  vivi- 
iicante ;  et  cum  in  tenebris  positus  internum  lumen 
sicut  est  nesciat,  homo,  de  aetemitate  disserere  cu- 
piens,  caecus  de  luce  loquitur,  Si  ergo  locutus  fuerit 
homo,  devorabitur,  quia  si  efTari  homo  aetemitatem 
sicut  est  appetit,  etiam  hoc  sibi  subtrahit  quod  de 
illa  vel  tacitus  sentil.  Sed  ecce  aetemitas  tunc  ho- 
minibus  vere  innotuit,  cum  se  eis  humanitate  susce- 
pta  monstravit.  Quae  quia  necdum  revelata  fuerat, 
de  eisdem  hominibus  recte  subjungitur  : 

CAPUT  XLI. 
Vers.  21.  —  At  nunc  non  vident  lucem. 

68.  Per  Christum  lux  hominibus  affulsit, — De  qiia 
nimirum  luce  etiam  per  Prophetam  dicitur :  Populu.i 
*  qui  sedebat  in  tenebris,  vidit  lucem  magnam  (Matlh. 
IV,  16;  Isai,  ix,  2).  Sed  ha;c  eadem  lux  qualiter  ab 
hominibus  videatur,  insinuat,  cum  protinus  subdit : 

Ibid.  —  Subito  aer  cogetur  in  nubes. 

Aer  quippe  ita  ipsa  sua  tenuitate  spargitur,  ut  nulla 
firmitate  solidetur.  Nubes  autem  tanto  firmiores  sunt 
quanto  densiores.  Quid  ergo  per  aerem  nisi  mentes 
saecularium  designantur,  quae,  innumeris  hujus  vitae 
desideriis  deditae,  huc  illucque  more  aeris  fluidae  di- 
sperguntur?  Sed  aer  in  nubes  cogitur,  cum  fluxa) 
mentes  per  superni  respectus  gratiam  virtutis  solidi- 
tate  roborantur,  ut  intra  sinum  cordis  recta  sentiendo 
se  colligant,  et  in  vanis  cogitationibus  non  liquescanl. 

69.  Petrus  et  cceteri  apostoli  per  gratiam  in  nubes 
solidati.  —  Aer  Petrus  fuerat,  cum  per  terrena  desi- 
deria  sparsus,  eum  quasi  aura  transiens  pro  vita  car- 
nis  cura  piscationis  agitabat  {Matth.  iv,  18).  Aer 
etiam  apostoli  omnes  exstiterant,  qui  jam  per  legem 
alta  didicerant,  sed  necdum  per  fidem  firma  sapie- 
bant  (Ibid.),  Subito  autem  aer  in  nubes  coactusest, 
quia  per  respectum  supernae  gratiae  fluxa  corda  pi- 
scantium  in  soliditatem  versa  sunt  praedicatorum,  ul 
eorum  infirmae  cogilationes  fortia  sentiendo  dense- 

'  Edit.  Bsisi\.iiiii,quiambuhbat.\\lxyquiambulat. 
'  Pratel.  et  Utic,  adprcemia  rctribuUonum, 


A  scerent,  ac  morc  nubium  aquas  scientiae  caperent,  et 
subter  jacentem  terram  verbis  praedicationis  irriga- 
rent,  quo  peracto  ministerio,  ad  coeli  secreta  recnr- 
rerent,  atque  ad  aeternam  requiem  finito  labore  per- 
venirent.  Unde  886  et  bene  mox  subditur  : 

CAPUT  XLII. 

Ibid.  —  Et  ventus  transiens  fugabit  eas, 

70.  hiigato  prosdicatione  Evangelii  mundo,  nubes 
illce  a  nostris  oculis  fugatce,  —  Ventus  quippe  trans- 
iens  est  vita  praesens.  Ventus  ergo  transiens  nubes 
fugat,  quia  mortalis  vita  percurrens  praedicatores 
sanctos  a  nostris  oculis  corporaliter  occultat.Ventus 
transiens  nubes  fugat,  quia  vitae  temporalis  excursus 
a  carnc  apostolos  subtrahit,  et  eosaterrae  superficie 
in  secreta  requie  quasi  in  ccelorum  cardine  abscon- 
jg  dit.  Scd  quia  usque  ad  mortem  praedicare  non  dosi- 
nunl,  et  praesentis  vitae  spatium  more  nubium  cum 
verborum  pluvia  excurrunt,  quid  eorum  laboribus  in 
sancta  Ecclesia  agatur  adjungit,  cnm  protinus  subdit: 
CAPUT  XLHI  [Rec,  XXVr]. 

Vers.  22. — Ab  Aquilone  aurum  veniet. 

li.  A  gentilibus  Christiana  religio potissimum pro- 

pagata.  —  Quid  per  Aquilonem,  nisi  peccati  frigore 

constricta  gentilitas  designatur?  quam  ille  sub  jugo 

sua;  tyrannidis  tennit  qui  superbiens  dixit :   Sed^o 

in  monie  testamenti,  in  lateribus  Aquilonis,  ascendam 

super  altitudinem  nubium,  similis  ero  Altissimo  (Isai. 

XIV,  13, 14).  Quid  veroauri  nomine,  nisi  animae  fide- 

les  exprimuntur?  De  quibus  per  Jeremiam  dicitur  : 

Quomodo  obscuratum  estaurum,  mutatus  est  color  op* 

timus  (Thren.  iv,  1) ?  Auram  quippe  obscuratum do- 

^  luit,  quia  in  quibusdam  claritatem  innocentiae  versam 

in  culpae  nigredinem  vidit.  Ab  Aquilone  ergo  aurum 

venire  dicitur,  quia  per  respectum  gratiae  Redempto- 

ris  a  gentilitate  dudum  perfidiae  torpore  frigida  intra 

sanctam  Ecclesiam  pretiosa  Deo  vita  fidelium  multi- 

plicatur.  Ab  Aquilone  etenim  aurum  venit  cum  ab 

ipsis  idolorum  cultoribus  vera  in  Domino  fides  cla  - 

rescit.  Sed  conversis  ad  fidem  gentibus,  Judaea  con- 

tradicit, '  etad  praemiorum  retributionem  ccelestium 

dedignatur  suscipere  eos  qui  dudum  fuerant  cultores 

idolorum.  Unde  post  conversionem  gentium  Petro 

dicitur :  Quare  introisti  ad  viros  prceputium  habentes, 

et  comedisti  cum  eis  (Act.  xi,  3)  ?  Quo  contra  recte 

per  Isaiam  Dominus  dicit :  Dicam  Aquiloni :  Da ;  et 

Austro  :  Noli  prohibere  (Isai.  xliii,  6).  Sicut  enim 

^  per  Aquilonem  gentilitas,  sic  per  Austnun  Judaea  si- 

gnatur,  quae  quasi  meridiano  sole  incaluit,  qnia,  Re- 

demptore  in  carne  apparente,  fervorem  fidei  prima 

suscepit.  Aquiloni  ergo  da  dicitur  cum  offerre  Deo 

suae  fidei  munera  gelKilitas  imperatur.  Austro  autem 

jubetur  ne  prohibeat,  quia  Hebraeis  in  fide  consisten- 

tibus  praecipitur '  ne  vitam  gentium  repellendo  con- 

demnent.   Unde  hic  quoque  quia  dictum  est :  Ab 

Aquilone  aurum  vcniet,  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XLIV. 

Ibid.  —  Et  a  Deo  fonnidolosa  laudatio. 

72.  De  gentium  conversione  apostoli  et  alii  ex  cir- 

3  Vindoc,  ne  vitam  gentilium  repellendo  contem" 
nant. 


441 


MORALIUM  LIB.  XXVU.  —  IN  CAPUT  XXXVII  B.  JOB. 


442 


eumeisione  fideles  Deum  laudavenint — Sic  enim  for-  A 
midolosa  laudatio  a  Deo  *  venire  dicitur,  ac  si  ab  his 
qni  in  parte  Dei  sunt,  id  est  a  fidelibus, '  venire  dice- 
retur.  Auro  igtiur  ab  Aquilone  veniente,  a  Deo  for-  , 
midolosa  laudatio  prodiit,  quia  dum  claritatem  suse 
fidei  gentilitas  obtulit,  multitudo  Hebraeorum  fide- 
lium  divina judicia  pertimescendo  laudavit.Sed  quo- 
modo  ab  Aquilone  veniat  aurum,  quomodo  ab  his 
qui  sub  Deo  sunt  formidolosa  laudatio  erumpat,  ipsa 
nobis  historiasacri  eloquii  ostendit.  Scriptum quippe 
est  :  Comelius  centurio  cohoriis  quas  dicUur  Italuia, 
retigiosus  et  timens  Deum,  cum  omni  domo  sua,  faciens 
eleemosyniu  multas  plehi,  et  deprecans  Deum  semper, 
vidit  in  visu  manifeste,  quasi  hora  diei  nona,  angelum 
Dei  introeuntem  ad  se,  et  dicentem  sihi :  Comeli.  At 
ille  '  intuens  eum,  timore  correptus  dixit :  Quis  887  B 
es,  Domine?  Dixit  autem  illi :  Orationes  tws  et  eleemo- 
synce  ttKB  ascenderunt  in  memoriam  in  conspectu  Dei 
{Act,  X,  1  seq,),  Aurum  ergo  ab  Aquilone  venit,  dum 
in  conspectu  Dei  ex  gentibus  cum  eleemosynis  oratio 
ascendit.  Quod  cum  Petrus  fratribus  retulisset  {Ihid., 
12),  quoraodo  vel  Corneliusangelum,  vel  ipsedecoelo 
sobmitti  ad  se  linteum  cum  bestiis  reptilibusac  vo- 
latilibus  vidisset,vel  quomodo  Spiritus  sanctus  etiam 
ante  baptisma  gentilium  corda  perfuderit^  qui  nun- 
quam  in  Juda>orum  mentibus  nisi  post  aquam  bapti- 
smatis  venit,  protinus  scriptum  est  :  His  auditis  ta' 
cuerunt,  et  glori/icaverunt  Deum,  dicentes  :  Ergo  et 
gentihusDeuspoenitentiamadvitamdedit{Act.  xi,  18). 
Multitudo  ergo  fidelium^  formidolosam  Deo  laudem 
obtulit,  quae,  salvatis  gentibus,  a  suo  se  murmure,  q 
dona  coelestis  gratiae  admirando,  compressit.  Unde 
ipse  quoquePetrus  miratur,  dicens  :  In  venlatecom- 
peri  quod  non  est  personarum  acceptor  Deus  {Act. 

X,  34), 

73.  Et  de  Judworum  reprohatione  timuerunt.  —  Sed 

cum  gentes  fidem  suscipiunt,cur  ab  eis  qui  jam  fide- 
les  8unt  formidolosa  venire  laudatio  dicitur,cum  laeta 
venire  potius  quam  formidolosa  debuisset  ?  Sed  id- 
circo  conversis  gentibus,  ab  Hebraeis  jam  fidelibus 
formidolosa  laudatio  prodiit,  quia  nimirumjusteJu- 
daea  repulsa  est,  dum  pie  est  gentilitas  vocata ;  et 
damna  suae  repulsionis  timuit,  dum  lucra  alienae  vo- 
cationis  vidit.  Unde  nos  quoque  quotidie^  dum  ini- 
qnos  qnosque  ad  inopinatam  vitae  celsitudinem  pro- 
yehi  repente  conspicimus,  sub  occultis  Dei  judiciis 
timendo  gaudemus,  ne  per  occulta  judicia  quosdam  ^ 
Dens  qai  digni  putantur  deserat,  qui  per  haec  ad  se 
eos  qui  indigni  aestimantur  vocat.  Sequitur  : 

CAPUT  XLV. 

Vbrs.  23.  —  Digne  eum  invenire  non  possumus. 

74.  De  Deo  qui  magnus  est  fortitudine,  judicio  et 

jusUtia,  digne  sentire  nonpossumus.  —  £tsi  invenire 
*  jam  eum  possimus,  non  tamen  digne,  quia  quidquid 


in  illo  sentimus  ex  fidp  est,  ^  et  non  ex  specie.  Hoc 
tamen  quod  jam  se  invenisse  considerat  adjungit, 
dicens  : 

Ibid.  —  Magnus  fortitudine  etjudicio  etjustitia,  et 
enarrari  non  potest. 

Magnus  quippe  est  fortitudine,  quia  fortem  adver- 
sarium  superat,  et  de  domo  illius  vasa  contumeliae 
auferens  in  misericordiae  vasa  permutat.  Magnusju- 
dicio,  quia  etsi  hic  electos  suosperadversa  deprimit, 
eos  quandoque  in  gloria  aeternae  prosperitatis  extol- 
lit.  Magnus  justitia,  quia  etsi  hic  diu  tolerat,  quan- 
doque  tamen  reprobos  sine  termino  damnat.  Bene 
autem  subditur  :  Et  enarrari  non  potest. '  Qui  enim 
sentiri  digne  non  valet,  quantominusdici  ?  Sedme- 
lius  hunc  utcunque  dicimus,  si  sub  considerationis 
ejus  formidine  admirando  taceamus.  Sequitur  : 
CAPUT  XLVI  [Rec.  XXVIT]. 

Vers.  24.  —  Ideo  timehunt  eum  viri,  et  non  aude^ 
hunt  contemplari  omnes  qui  sihi  videntur  esse  sapientes. 

75.  Qui  recte  pr(Bdicant,sed  non  vivunt,  damnationis 
suai  pracones  fiunt.  —  Hoc  loco  Eliu  viros  eos  qui  ad 
intelligentiam  sunt  fortesappellat.Et  notandum  quod 
non  ait  :  Et  non  audebunt  contemplari  sapientes ; 
sed,  Qui  sihi  videntur  esse  sapientes.  Quibus  videlicet 
verbis  peritos  quidem,  sed  arrogantes  insinuat.  Eliu 
ergo  dum  multa  fortiter  sentit,  in  locutionis  suae  fine 
se  tetigit.  Viri  namque  arrogantes  et  docti  cumrecfe 
non  vivunt,  sed  tamen  recta  dicere  doctrinae  impul- 
sionibus  compelluntur,  ipsi  damnationis  suae  aliquo- 
modo  praecones  fiunt,  quia  dum  ea  quae  agere  re- 
spuunt  praedicantes  insinuant,  ^suis  888  se  vocibus 
damnafos  clamant.  Contra  quos  bene  per  Psalmistam 
dicitur  :  Conversi  sunt  in  arcum  perversum  {Psal. 
Lxxvii,57).  Arcusquippe  perversus  ipsum  a  quoin- 
tenditur  percutit.  In  dictis  aulem  suis  arrogantium 
linguae  arcui  perverso  sunt  similes,  quia  dum  contra 
elationem  verba  faciunt  in  suis  auctoribus  sagittas 
figunt.  Undesumraacura  providendum  est  neaccepta 
sapientia,  cum  ignorantiae  tenebras  illuminat,  lumen 
humilitatis  tollat,  et  jam  sapientia  esse  nequeat. 
Quae  elsi  virtute  locutionis  fulgeat,  elationis  tamen 
velamine  cor  loquentis  obscurat. 

IQ.Alia  hona  summa,  alia  media.  —  Alia  namque 
sunt  bona  summa,  aliabona  media.  Bona  enim  sum- 
ma  sunt,  fides,  spes,  charitas.  Quae  cum  veraciter 
habentur,in  malum  inflecti  non  possunt.Bona  autem 
sunt  media,  prophetia,  doctrina,  curationum  virtus, 
et  caetera  (/  Cor.  xii,  iO),  quae  ita  inter  utrumque 
sunt  posita,  utaliquando  per  haec  sola  aeterna  patria, 
aliquando  vero  gloria  terrena  requiratur.  Mediasergo 
has  virtutes  diciraus,  quas  ad  quodcunque  mens  ap- 
petitinclinamus.Quibus  perceptis  ita  uti  animus  sicut 
terrenis  divitiis  potest.  Per  terrenas  namque  divitiaa 
alii  in  gloriae  ostenUtione  superbiunt,  alii  erga  proxi- 


*  Deest  venire  in  Vindoc. 

*  Omittitur  venire  in  Pratel.,  Utic.  et  Vindoc. 
'  Vindoc,  intuens  in  eum. 

*  Gussanvil.,  formidolosa  Dei  laudem.  Errorenon 
solum  ex  Mss.,  etc.,  aliis  exaratis,  sed  etiam  ex 
sermonis  serie  manifestissimo. 


^Vindoc,  jam  Deum. 
«  Pratel.  et  Vindoc,  nondum  ex  «p^cie. 
'  Pratel.  et  Utic,  sentiri  enim  digne  non  vaUt; 
quanto  minus  dici  ?  .  i 

•  Turon.,  suis  se  vocihus  damnantes. 


443 


SAiSCTI  GREGOHII   MAGiNI 


444 


moniin  indigentiatn  ministeria  pietatis  operantur.  A 
Cam  per  doctrinam  igitur  atqu^  prophetiam  laus  ex- 
tcriorquaeritur,  quasi  per  corporales  divitias  terrenae 
gloriaB  culmen  ambitur.  Cum  vero  doctrina  atque 
prophetia  lucrandis  animabus  impenditur,  quasi  ac 
ceptaB  divitiae  egenis  fratribus  largiuntur.  Quia  ergo 
saepe  *  per  ipsa  dona,  quae  se  percipere  exsultat,  a 
manu  dantis  incautus  animus  elongat,  vigilanti  pro 
visione  curandum  est  ut  et  prius  subigantur  vitiaet 
post  sub  circumspectione  dona  teneantur.  Nam  si  in 
eis  mens  incaute  se  deserit,  non  per  haec  adjutasub- 
vehitur,  sed  quasi  pro  anteactis  laboribus  remune- 
rata  reprobatur.  Unde  fit  etiam  ut  accepta  virtus 
dum  in  usu  transitoriae  laudis  assumitur,  quia  vitio 
militat,  virtus  non  sit.Quia  enim  origo  virtutis  humi- 
litas  est,  illa  in  nobis  virtus  veraciter  pullulat,  quae  B 
in  radice  propria,  id  est  in  humilitate  perdurat.  A 
qua  nimirum  si  abscinditur  arescit,  quia  vivifican- 
tem  se  in  intimis  humorem  charitatis  perdit. 

77.  Mira  Davidis  in  summis  humtlitas.  Pugnando 
hostes ;  humilitatem  seclando  semetipsum  vicit.  — 
Sed  quia  per  hoc  quod  ab  Eliu  dicitur,  Non  au  - 
debunt  contemplari  omnes  qui  sibi  videntur  esse  sa- 
pientes,  occulta  cordis  elatio  reprobatur,  intueri 
libet  quanta  virtutum  munera  David  perceperat , 
atque  in  his  omnibus  quam  forti  se  humilitate 
servabat  (I  Reg.  xvii,  36;  xviii,  25).  Quem  enim 
non  extolleret  ora  leonum  frangere,  ursorum  brachia 
dissipare,  despectis  prioribus  fratribus  eligi,  repro- 
bato  rege  ad  regni  gubernacula  ungi,  timendum  cun- 
ctis  uno  lapide  Goliam  sternere,  a  rege  proposita,  G 
extinctis  Allophylis,  numerosa  praeputia  reportare, 
promissum  tandem  regnum  percipere,  cunctumque 
Israeliticum  populum  sine  ulla  contradictione  possi- 
dere  (//  Reg.  m,  18)  ?  Et  tamen  cum  arcam  Dei  in 
Jerusalem  revocat  {Ihid.,  vi,  14),  quasi  oblitus  prae- 
latum  se  omnibus,  admistus  populisante  arcam  sal- 
tat.  Et  quia  coram  arca  saltare,  ut  creditur,  vulgi 
mos  fuerat,  rex  se  in  divino  obsequio  per  saltum  ro- 
tat.  Ecce  quem  Dominus  cunctis  singulariterpraetu- 
lit,  sese  sub  Domino  et  exaequando  minimis,  et  ab- 
jecta  exhibendo  contemnit.  Non  potestas  regni  ad 
memoriam  reducitur,  non  subjectomm  889  oculis 
saltando  vilescere  metuit,  non  se  honore  praelatum 
caeteris  ante  ejus  arcam  qui  honorem  dederat  reco- 
gnoscit.  Coram  Deo  '  egit  vilia  vel  extrema,  at  illa  D 
ex  humilitate  solidaret  quae  coram  hominibns  gesse- 
rat  fortia.Quid  de  ejus  factis  ab  aliis  sentiatur  ignoro; 
ergo  David  plus  saltantem  stupeoquam  pugnantem. 
Pugnando  quippe  hostes  subdidit,  saltando  autem 
coraui  Domino  semetipsum  vicit.  Quem  Michol  fiiia 
Saul  adhuc  ex  tumore  regii  generis  insana,  cum  hu- 
miliatum  despiceret,  dicens  :  Quam  gloriosus  fuit  ho- 
die  rex  Israel  discooperiens  se  ante  ancillas  servorum 
tuorum,  et  ntidatus  est,  quasi  si  nudetur  unus  de  scur- 


ris  {Ibid.,  20),  protinus  audivit  :  Vivit  Dominus, 
quia  ludam  ante  Dominum,  qui  elegit  me  potius  qmm 
patrem  tuum.  Ac  paulo  post  ait  :  Et  ludam,  et  vilior 
fiam  plus  quam  factus  sum,  eroque  humilis  in  oculis 
meis  {Ibid.,  22).  Ac  si  aperte  dicat :  Vilescere  coram 
hominibus  appeto,  quia  servare  me  ^  coram  Domino 
ingenuum  per  humilitatem  quaero. 

78.  Alii  humiliter  de  se  sentiendo,  despici  metuunt ; 
alii  despici  cupiendo  de  sua  humilitate  superbiunt.  — 
Sunt  vero  nonnulli  qui  de  semetipsis  humilia  sen- 
tinnt,  quia  in  honoribus  positi  nil  se  esse  nisi  pulve- 
rem  favillamque  perpcndunt,  sed  tamen  ooram  ho- 
minibus  *  despecti  apparere  refugiunt,  et  contra  hoc 
quod  de  se  interius  cogitant,  quasi  rigida  exterius 
venustate  palliantur.  Et  sunt  nonnulli  qui  viles  vi- 
deri  ab  hominibus  appetunt,  atque  omne  quod  sunt 
dejectos  se  exhibendo  contemnunt :  sed  tamen  apud 
se  introrsus  quasi  ex  ipso  merito  ostensae  vilitatis  in- 
tumescunt,  et  tanto  magisincorde  elati  sunt  quanto 
amplius  in  specie  elationem  premunt.  Quae  utraque 
nnius  elationis  bella  magna  David  circumspectione 
deprehendit,  mira  virtute  superavit.  Quia  enim,  de 
semetipso  intus  humilia  sentiens,  honorem  exterius 
non  quaerit  insinnat,  dicens  :  Ludam  et  vilior  fiam 
{Ibid.  ).  Et  quia  per  hoc  quod  vilem  se  exterius 
praebuit,  neqaaquam  interius  intumescit,  adjungit : 
Eroque  humilis  in  oculis  meis  {Ibid.  ).  Ac  si  dicat  : 
Qualem  me  exterius  despiciens  exhibeo,  talem  me 
et  interius  attendo.  Quid  ergo  acturi  sunt  quos 
doctrina  elevat,  si  David  ex  carne  sua  venturum 
Redemptorem  noverat,  ejusque  gaudia  prophetando 
nuntiabat,  et  tamen  in  semelipso  cervicem  cordis 
valida  discretionis  calce  deprimebat,  dicens  :  Ero- 
que  humilis  in  oculis  meis  ? 

890  79.  Dei  sapientiam  contemplari  nequeunt  qui 
sibi  sapientes  videntur.  Sectanda  laudabilis  fatuitas.  — 
Bene  ergo  per  Eiiu  dicitur  :  Ideo  timebunt  eum  viri, 
et  non  audebunt  contempluri  omnes  qui  sibi  videntur 
esse  sapientes.  Contemplari  enim  Dei  sapientiam  non 
possunt  qui  sibi  sapientes  videntur,  quia  tanto  ab 
ejus  luce  longe  sunt,  quanto  apud  semetipsos  hnmi- 
les  non  sunt,  quia  in  eorum  mentibus  dum  tamor 
elationis  crescit,  aciem  .contemplationis  claudit ;  et 
unde  se  lucere  prae  caeteris  aestimant,  inde  se  lumine 
veritatis  privant.  Si  igitur  veraciter  sapientes  esse 
atque  ipsam  sapientiam  contemplari  appetimus,  stut* 
tosnos  humiliter  cognoscamus.  Relinquamus  noxiam 
sapientiam^  discamus  laudabilem  fatuitatem.  Hinc 
quippe  scriptum  cst  :  Stulta  mundi  elegit  Deus,  ui 
confundat sapienles  (/  Cor.  i,  27).  Hinc  rursum  dici- 
tur  :  Si  quis  videtur  inter  vos  sapiens  esse  in  hoc  see- 
culo,  stultus  fiat,  ut  sit  sapiens  {Ibid.,  iii,  18).  Ilinc 
evangelicae  historiae  verba  testantur  quia  Zachaeus 
cum  videre  prae  turba  nihil  posset,  ^  sycomori  arbo- 
rem  ascendit,    ut  transeuntem  Dominum  cemeret. 


*  Taron.,  per  ipsam  doctrinam  quam. 

•  Vindoc.  et  Pratel.,  egit  debilia.  Ita  quoqoe  vet. 
£d.  Paris. 

5  Vindoc.,  Pratel.,  Utic,  coram  Deo  genium.  Vet. 


Ed.Paris.etBasil.,  coramDeo  ingenium.  Longipont. 
Cod.,  qnia  servari  mihi  coram  Domino  regnum. 

*  Vindoc,  Pratel.  et  al.,  viles  apparere. 

*  Pratel.,  Utic,  Vindoc,  sycomorum  arborem. 


445 


MORALIUM  LIB.  XXVIII.  -  IN  CAPUT  XXXVIII  B.  JOB. 


446 


Sycomoras  qnippe  ficas  fatna  dicitnr.  Pasillas  itaqae 
Zachaeus  sycomoram  subiit,  et  Dominum  vidit  {Luc, 
XIX,  4  seq,),  quia  qui  mundi  stultitiam  hamiliter 
eiigant,  ipsi  Dei  sapientiam  subtiliter  contemplantur. 
^  Pusillitatem  namque  nostram  ad  videndum  Domi- 
nam  turba  praepedit,  quiainfirmitatem  humanae  men- 
tis,  *  ne  lucem  veritatis  intendat,curaram  saBcuIarium 
tnmaltus  premit.  Sed  prudenter  sycomorum  ascendi- 
mus,  si  provide  eam  quae  divinitus  praecipitur '  stul- 
titiam  mente  tenemus.  Quid  enim  in  hoc  mundo 
staltius  quam  amissa  non  quaBrere,  possessa  rapien- 
tibus  relaxare,  nullam  pro  acceptis  injuriis  injuriam 
reddere,  imo  et  adjunctis  aliis  patientiam  praebere  ? 

'  Vindoc.,  pusiHanimitaUm. 

'  Vindoc,  PrateL  et  aL,  n^  luci  veniatis  intendat. 

'  In  iisdem  Cod.,  stultitiam  tenemus,  omisso  ro  B 


A  Quasi  enim  sycomorum  nos  ascendere  Dominas 
praecipit,  cum  dicit :  Qui  aufert  qum  tua  sunt  ne  repe- 
tas  (Luc.  VI,  30).  Et  rarsum :  Si  quis  te  percusserit  in 
dextram  maxillam^prcehe  illi  et  alteram  {Matth.  v,  39) . 
Per  sycomorum  Dominus  transiens  cemitur,  quia 
per  hanc  sapientem  stultitiam  etsi  necdum  ut  est 
solide,  jam  tamen  per  contemplationis  lumen  Dei 
sapientia  quasi  in  transitu  videtur.  Quam  juxtaEliu 
verba  videre  nequeunt,  qui  sibi  sapientes  esse  vi- 
dentur^  quia  ^  ad  conspiciendum  Dominum  in  elata 
cogitationum  suarum  turba  deprehensi,  adhuc  syco- 
mori  arborem  non  invenerunt. 


mente. 
*  Vindoc,  ad  concupiscendum  Dominum, 


PARS  SEXTA,   ET  ULTIMA, 

OCTO  LIBOS  COMPLECTENS. 


LIBER    VIGESIMUS    OGTAVUS  \ 

Ejplicaniur  undecim  priores  versvs  capiiis  xxxvin,  multiplici  sensu^  praescrtim  morali. 


891  PRiEFATIO. 
Nihil  gravius  nocet  animce  quam  conscia  virtus,  nisi 
correptionibus  exerceatur.  Job  maximus,  quia  solo  Deo 
minor.  —  Post  damna  rerum,  post  funera  pignomitiy 
post  vulnera  corporis,  post  verba  male  suadentis 
axoris,  post  contumeliosa  dicta  consolantium,  post 
suscepta  fortiter  jacula  tot  dolorum,  '  de  tanta  vir- 
tute  constantiae  laudandus  a  judice  beatus  Jobfuerat, 
'  si  ]am  de  praesenti  saeculo  esset  evocandus.  At 
postquam  hic  adhuc  duplicia  recepturus  est,  post- 
qoam  saluti  pristinae  restituitur,  ut  rebus  redditis 
diutius  utatar,  ne  per  elationis  gladium  ipsa  illum 
sua  vicloria  sternat,  debet  omnipotens  Deus  incre- 
pare  per  districtam  justitiam  quem  servat  ad  vitam. 
Qoid  enim  pejus  plerumque  animam  quam  conscia 
virtas  interficit  ?  Quaa  illam  dum  consideratione  sua 


e 


ctus  elationis  tela  confoderent,  quod  constabatcert 
qula  et  iilata  vulnera  non  vicissent.  Requirendus  ni- 
mirum  fuit  homo  cujus  debuisset  comparatione  su- 
perari.  Sed  quid  est  quod  de  eo  voce  Domini  dicitur  : 
^  Vidisti  servum  meum  Job,  quod  non  sit  ei  similis  vir 
super  terram  (Job  i,  8 ;  ii,  3)?  Cujus  ergo  compara- 
tione  poterat  vinci^  de  quo  Deo  attestante  dicitur 
quia  nullius  hominis  comparatione  possit  aequari  ? 
Quid  itaqae  agendum  est,  nisi  ut  ex  persona  sua 
892  ipse  Dominus  suas  illi  virtutes  narret,  et  dicat 
ei :  Nunquid  producis  luciferum  in  tempore  suo,  etve- 
sperum  super  filios  terrce  consurgere  facis  ?  Et  iteram: 
Nunquid  apertce  sunt  tibi.portce  mortis,  et  oslia  tene* 
brosa  vidisti  ?  Vel  certe  :  Nunquid  post  ortum  tuum 
prcecepisti  diluculo,  et  ostendisti  aurorce  locum  suum 
{Job  xxxviii,  32,  17,  12)?  Quis  vero  ista,  nisi  Do- 


inflat,  a  plenitudine  veritalis  evacaat ;  et  dum  se  ad  ^  minus  potest?  Et  tamen  interrogatur  homo,  ut  co- 


percipienda  praemia  sufficere  suggerit,  ^  eam  a  ine- 
liorationis  intentione  distendit.  Justus  igitur  Job  ante 
flagella  exstitit,  sed  justior  post  flagella  permansit; 
et  laudatus  antea  Dei  voce,  postmodum  crevit  ex 
verbere.  Profecto  velut  tuba  ductilis  ex  percussione 
prodacta  in  laudem  Dei  tanto  ^  altius  elevatus  est, 
qaanto  majori  castigatione  percussus.  Sed  humilian- 
dus  erat  iste  qui,  prostratus  ulceribus,  sic  virtutibus 
stabat.  Humiliandus  erat,  ne  tam  robustissimum  pe- 


gnoscat  quia  ista  non  potest,  quatenus  vir  qai  tam 
immensis  virtutibus  crevit,  et  nullius  hominis  exem- 
plo  vincitur,  ne  extoUi  debeat,  Dei  comparatione 
superetur.  Sed  o  quam  potenter  erigitur  qui  tain 
sublimiter  humiliatur  !  0  quanta  est  hominis  victo- 
ria,  ex  Dei  comparatione  perdidisse  l  0  quanto  ho- 
minibus  major  est  qui  testimoniis  convincitur  Deo 
minor !  Multam  quippe  potens  est  qai  tali  interro- 
gatione  ostenditar  qaia  potens  non  est.  Sed  quia  ad 


^  Liber  bic  in  primo  Laudun.  inscribitur  xxiu. 
'  Vindoc.,  pro  tanta  virtutum  constantia.. 
'  Corb.,  Germ.  et  Pratel.,  sed  sijamde. 

*  Turon.,  a  meliori  intentione. 

*  Deest  altius  in  Utic.  et  Pratel. 

*  In  Gilot.,  Vatic.   et  plurimis  aliis,  vidi  seroum 


meum  Job,  mendo  forsitan  typographico,  pro  qao 
tamen  graviter  excandescit  Thomas  Jamezius  in 
Romanos  Edilores.  Ad  hoc  enim  gravitate  ac  seve- 
ritate  censoria  :  est,  inquit,  corruptus  textus,  ut  fieri 
amat  a  Romanis.  Optime  sane,  nisi  ab  aliis  qaam  a 
Romanis  error  manasset. 


447 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


448 


obscara  nimis  disserenda  ducimar,  ad  ejasdem  tex-  A 
tas  jam  verba  veniamas  : 

CAPUT  PRIMUM  [Vet.  et  Ree.  11]. 
Cap.  XXXVIII,  Vers.  1. — Respondem  autem  Dominus 
Joh  de  turhine  dixU. 

1.  Quod  quibusve  modisadhomines  loquatur  Deus. 
—  Notandum  video  *  qaia  si  sano  atqae  incolami 
locatio  facta  diceretar,  neqaaqaam  de  tarbine  Do- 
minas  locatas  faisse  scriberetar.  Sed  quia  flagellato 
loquitar,  de  tarbine  locutus  fuisse  describitur. 
Aliter  enim  Dominns  servis  sais  loqaitar,  cam  eos 
intrinsecus  per  companctionem  provehit,  aliter  cum 
per  districtionem  ne  extollantur  premit.  Per  blan- 
dam  enim  locutionem  Domini  amanda  dulcedo  ejus 
'ostenditar;  per  terribilem  vero  poteslas  ejus  me- 
taenda  monstratur.  In  illa  persuadetur  ^  animae  ut  g 
proficiat,  in  ista  reprimitur  quae  proficit.  In  illa 
discit  quod  appetat,  in  ista  quod  metuat.  Per  illam 
dicit  :  *  Gaude  et  lcetare,  filia  Sion,  quia  ecce  venio, 

et  hahitaho  in  medio  tui  ( Zach.  ii ,  10 ) ;  893 
per  istam  dicitur  :  Dominus  in  tempestate  '^  veniet,  et  in 
turhine  vice  ejus  (Isai,  lxvi,  15).  Blandus  quippe  est 
qui  at  in  medio  inhabitet  venit.  Cum  vero  se  per 
tempestatem  et  turbinem  insinuat,  nimirum  quae 
tangit  corda  perturbat ;  atque  ad  edomandam  ela- 
tionem  se  exerit,  quando  potens  et  terribilis  inno- 
tescit. 

2.  Aut  per  angelos  loquitur  Deus,  aut  per  semet- 
ipsum. — Sciendum  praeterea  est  •  quia  duobus  modis 
locutiodivinadistinguitur.  Autpersemetipsum  nam- 
qae  Dominus  loquitur,  aut  per  creaturam  angelicam  q 
ejus  ad  nos  verba  formatur.  Sed  cum  per  semet- 
ipsum  loquitur,  ^  sola  nobis  vi  internae  inspirationis 
aperitur.  Cam  per  semetipsum  loquitur,  de  verbo 
ejas  sine  verbis  ac  syllabis  cor  docetur,  quia  virtiis 
ejus  "  intima  quadam  sublevatione  cognoscitur.  Ad 
qaam  mens  plena  suspenditur,  vacua  gravatur.  Pon- 
dus  enim  quoddam  est  quod  omnem  animam  quani 
replet '  levet.  Incorporeum  lumen  est  quod  et  inte- 
riora  repleat,  et  repleta  exterius  circamscribat.  Sine 
strepita  sermo  est,  qui  et  aaditum  aperit,  et  habere 
sonitam  nescit.  Quod  enim  de  adventu  sancti  Spiri- 
tas  scriptum  est :  Factus  est  repente  de  ccelo  sonus, 
tanquam  advenientis  spiritus  vehementis ,  et  replevit 
totam  domum  uhi  erant  sedentes ;  et  apparuerunt  illis 
dispertita  lingwB  quasi  ignis,seditque  supra  singulos  j^ 
eorum(Actu,  3, 4).  Per  ignem  quidem  Dominus  appa- 


ruit,  sed  per  semetipsam  locationem  interios  fecit. 
£t  neque  ignis  Deus,  neque  ille  sonitus  fuit,  sed  per 
hoc  quod  exterius  exhibuit,  expressit  hoc  qaod  inte- 
rius  gessit.  Quia  enim  discipulos  et  zelo  succensos, 
et  verbo  eruditos  intus  reddidit,  foris  lingnas  igneas 
ostendit.  In  significatione  igitur  admota  sunt  ele- 
menta,  ut  ignem  et  sonitum  sentirent  corpora,  igne 
vero  invisibili  et  voce  sine  sonitu  docerentur  corda. 
Foris  ergo  fuit  ignis   qui  apparait,  sed  intus-qai 
scientiam  dedit.  Et  cum  reginae  Candacis  eanachos 
currui  praesidens  iter  caperet,  alque  *®  Isaiam  nonin- 
telligens  in  manibus  haberet,  in  corde  nimiram  spi- 
ritus  Philippo  dixerat :  Adjunge  te  ad  currum  (Act. 
VIII,  29).  £t  cum  ad  evocandum  Petrum  timentes 
Deum  milites  Cornelius  direxisset,  in  mente  procnl 
dubio  a  spiritu  Petrus  audivit :  Ecce  tres  viri  quce- 
runtte,  surge  itaque,  descendeet  vcidecum  eis  (Act.  x, 
19,  20).  **  Spiritum  enim  Dei  quasi  quaedam  nobis 
verba  dicere,  est  occulta  vi  ea  qaae  agenda  sunt  in- 
timare,  et  cor  hominis  ignarum,  non  adhibito  stre- 
pitu  et  tarditate  sermonis,  peritum  repente  de  abs- 
conditis  reddere.  Nam  quia  auditss  ea  quae  ad  se  iiunt 
non  simul  omnia  dicta  comprehendit,  quippe  qui  et 
causas  per  verba,  et  particulatim  verba  per  syllabas 
percipit;  visus  autem  noster  in  eo  qnod  se  dirigit, 
totum  subito  et  simul  apprehendit;  Dei  locutio  ad 
nos  intrinsecus  facta  videtur,  potius  qnam  audiatar, 
quia  dum  ^'semetipsum  sinemora  sermonis  insinaat, 
repentina  luce  nostrae  ignorantiae  tenebras  illastrat. 
Unde  et  Baruch,  Neriae  filius,  cum  requisitus  expc- 
neret  qaemadmodum  verba  Jeremiae  prophetantis  au- 
disset,  ait:  Ex  ore  suo  loquehatur  quasi  kgenSjetego 
scriheham  (Jerem.  xxxvi,  18).  Qui  enim  legens  lo- 
quitur,  alio  intendit,  sed  alio   verbum  facit,  quia 
894  qaod  videt  dicit.  Prophetae  ergoDei,  qaiaejus 
verba  vident  potius  in  corde  quam  audiunt,  quasi 
legentes  loquuntur. 

3.  Quomodo  per  angelos  loqui  soleat.  Aliquando 
verhis  utendo ;  aliquando  rehus ;  aliquando  simul  verbis 
et  rehus;  aliquando  imaginihus  cordis  aut  corporis  ocu- 
lis  ostensis.  —  Cum  vero  per  angelum  volantatem 
suam  Dominus  indicat,  aliquando  eam  verbis,  ali- 
quando  rebus  demonstrat,  aliquando  simul  verbis  et 
rebus,  aliqnando  imaginibus  cordis  oculis  ostensis, 
aliquando  imaginibus  et  ante  corporeos  ocalos  ad 
tempus  ex  aere  assumptis,  aliquando  ccelestibos  sab- 
stantiis,  aliquando  terrenis ;  aliquando  simal  terre- 


*  Hic  mana  exartortam  non  una  est  lectio.  Mss. 
Anglic.  habent :  quia  sisano  atque  incolumi  loqueretur 
ex  tranquillitate,  dominica  locutio  facta  diceretur;  et 
nequcujuam  de  turhine  Dominus  locutus  fuisse  scrihe- 
retur.  Sed  auia  fiagellnto.  In  Longip.  quoque,  Corb. 
Germ.  ac  pieris^e  legitur :  si...  loqueretur,  ex  tran- 
auillitate  aominica  locutio  facta  dic.,  ut  etiam  habent 
Editi.  Simnliciorem  lectionem  secuti  samus  auae  est 
Mss.  Yinaoc.,  Ebroic,  Pratei.,  Utic.  et  aiiorum 
Norm.,  caeteraque  ut  additamenta  rejecimus. 

*  Pratel.,  exprimitur. 
'  Laudun.,  anima. 

*  Vindoc.,  Laudun.,  Pratel.,  Corb.  Germ.,  etc, 
lauda  et  lcetare,  ul  legitur  in  Vulgata. 

*  Oraittitar  veniet  in  Laadun.,  Corb.  Germ.,Pra- 


tel.,  Utic 

*  AI.,  quiain  duobus  modis. 

^  Editi^  sola  nohis  vis.  Lectio  nostra,  qaaeestMss. 
Corb.  Germ.,  Turon.,  Pratel.,  etc,  meiiorem  sen- 
sum  continet. 

*  Vindoc,  Laud.,  Pratel.  et  Corb.  Germ.,  in  in- 
tima. 

^  Laud.  et  Longip.,  lihet,  pro  levet.  In  Edit.  Basii. 
ioi4,  lavat. 

^^  Vindoc,  lihrum  IsaicB. 

**  Corb.  Germ.,  Pratel.,  Ebroic.  et  alii,  spiritui 
eniin  Dei. 

**  Corb.  Germ. ,  Ebroicetalii  Norm. ,wmetip»om, 
quod  ad  locutionem  refertur. 


i49 


MORALIIIM  LIB.  XXVIII.  —  IX  CAPIJT  XXXVIII  B.  JOB. 


450 


ronis  et  coelestibus.  Nonnunquam  vero  etiam  per  A  sermonibus,  sed  etiam  rebus  aperiret,  quatenus  pec. 


angelnm  humanis  cordibus  ita  loquitur  Deus,  ut  ipse 
quoque  angelns  mentis  obtutibus  praesentetur. 

4.  Verbis  namque  per  angelum  loquitur  Deus, 
curo  nil  in  imagine  ostenditur,  sed  supernae  verba 
locutionis  audiuntur,  sicut  dicente  Domino  :  Pater, 
elnrifka  Filium  tuum,ut  et  Filius  tuus  clarificet  te,  pro- 
tinus  respondetur  :  Clarificam,  et  iterum  clarificabo 
(Joan,  XVII,  1).  Neque  enim  Deus,  qui  sine  tempore 
yi  impulsionis  intfmae  clamat,  in  tempore  per  suam 
substantiamillam  vocem  edidit,quam  circumscriptam 
tempore  per  humana  verba  distinxit,  sed  nimirum, 
decoelestibus  loqnens, verba  sua  quae  ab  hominibns  au- 
diri  voluit  rationalicreaturaadministranteformavit. 

5.  Aliquando  rebus  per  angelos  loquitur  Deus, 


cator  homo  et  per  verba  quod  fecerat  andiret,  et 
per  deambulationem,  amisso  aetemitatis  statu,  muta- 
bilitatis  suae  inconstantiam  cerneret,  et  per  auram, 
fervore  charitatis  expulso,  torporem  suum  animad- 
verteret,  et  per  declinationem  solis  cognosceret  quod 
ad  tenebras  propinquaret. 

[Vet.  IV,]  7.  Aliquando  imaginibus  cordis  oculis 
ostensis  per  angelos  loquitur  Deus,  sicut  Jacob  sub- 
nixam  coelo  scalam  dormiens  vidit  {Genes,  xxviii, 
12) ;  sicut  Petrus  linteum  reptilibus  ac  quadrupe- 
dibus  plenum  in  ecstasi  raptus  aspexit  (Act.  x,  li. 
12),  qui  nisi  incorporeis  oculis  haec  cerneret^  in  ec- 
stasi  non  fuisset ;  sicut  Paulo  in  visione  noctis  vir 
Macedo  apparuit  {Act.  xvi,  9),  qui  transire  eum  in 


cum  nil  verbo  dicitur,  sed  ea  quae  futura  sunt,  as-  B  Macedoniam  rogavit.  Aliquando  imaginibus  et  apte 


sampta  de  elementis  imagine,  nuntiantur ;  sicut  Eze- 
chiel,  nil  verborum  audiens,  electri  speciem  in  medio 
ignis  vidit;  ut  videlicet  dum  solam  speciem  aspice- 
ret,quae  essent  in  novissimis  ventura  sentiret  {Ezech. 
I,  4).  Electrum  quippe  ex  auri  argentique  metallo 
miscetur,  in  qua  permistione  argentum  quidem  cla- 
rius  redditur,  sed  tamen  fulgor  auri  temperatur. 
Quid  ergo  in  electro  nisi  mediator  Dei  et  hominum 
demonstratur?  Qui  dum  semetipsum  nobis  ex  divina 
atque  huroana  natura  composuit,  et  humanam  per 
deitatem  clariorem  reddidit,  et  divinam  per  huma- 
nitatem  nostris  aspectibus  temperavit.  Quia  enim 
virtute  divinitatis  ejus  tot  miraculishumanitasfulsit, 
ex  auro  crevit  argentum ;  et  quod  per  carnem  Deus 


corporeos  oculos  ad  tempus  ex  aere  assumptis  per 
angelos  loquitur  Deus,  sicut  Abraham  non  solum 
tres  viros  videre  potuit,  sed  etiam  habitaculo  terreno 
suscipere,  et  non  solum  suscipere,  sed  eorum  usibus 
etiam  cibos  adhibere  {Genes,  xviii,  2,  jeg.).Nisi  enim 
Angeli  quaedam  ^  nobis  interna  nuntiantes  ad  tempus 
ex  aere  corpora  sumerent,  exterioribus  profecto 
nostris  obtutibus  non  apparerent ;  nec  cibos  cum 
Abraham  caperent,  nisi  propter  nos  solidum  aliquid 
ex  ccelesti  elemento  gestarent.  Nec  mirum  quod  illic 
ipsi  qui  suscepti  sunt,  modo  angeli,  modo  Dominui 
vocantur,  quia  angelornm  vocabulo  exprimuntur 
qui  exterius  ministrabant,  et  appellatione  Domini 
ostenditur  qui  eis  interius  praeerat,  ut  per  hoc  prae- 


cognosci  potuit,  quodque  per  carnem  tot  adversa  to-  n  sidentis  imperium,  et  per  illud  claresceret  *  officium 
leravit,  quasi  ex  argento  temperatum  est  aurum.      ministrantium. 


Quod  bene  et  in  medio  ignis  ostenditnr,  quia  incar- 
nationis  ejus  mysterium  subsequentisjudicii  flamma 
comitatur.  Scriptum  quippe  est :  Pater  non  judicat 
quemquam,sed  omnejudicium  dedit  Filio  {Joan.  v,22). 
[Vei,  III.]  6.  Aliquando  per  angelos  verbis  simul 
et  rebus  loquitur  Deus,  cum  quibusdam  motibns  in- 
sinuat  hoc  quod  sermonibus  narrat.  >  Neque  enim 
Adam  post  culpam  in  divinitatis  substantia  audire 
Dominum  potuit,  sed  increpationis  verba  per  ange- 
Inm  audivit,  de  quo  scriptum  est  :  Cum  audisset  vo- 
cemDominiDei '  deamhulantis  in  paradi^o  ad  auram 
posi  meridiem,  ahscondit  se  inter  ligna  paradisi  {Ge- 
nei.  m,  8).  Quid  estenim  quod  post  peccatum  homi- 
nis  in  paradiso  Dominus  jam  non  stat,  sed  deambu- 
lat,  nisi  quod  irruente  culpa  ^  se  a  cordis  hominis 
motum  demonstrat  ?  Quid  est  quod  ad  auram  post 
meridiem,  nisi  895  q^od  lux  ferventior  veritatis 
abscesserat,  et  peccatricem  animam  cnlpae  suae  fri- 
gora  constringebant  ?  Increpavit  ergo  Adam  deambu- 
lans,  ut  caecis  mentibus  nequitiam  suam  non  solum 

*  Ediii  cum  Corb.  Germ.,  neque  enimAdam,,,  m- 
dere  Dominum.  Mss.  Anglic,  Norm.,  Vindoc,  me- 
lios^  audire  Dominum,  quod  superiora  et  sequentia 
clare  demonstrant. 

'  Laudun.,  deamhulantis  in  paradisum, 
'  Idem,  se  et  corde  hominis, 

*  Pratel.,  nohis  in  terra. 

•  1  Laud.,  officium  ministrandum, 

•  In  Cod.  Laud.  deest  per  angelos. 


[Vet,  V.]  8.  Varii  alii  modi  quibus  Deus  loquitur 
hominibus.  —  Aliquando  coelestibus  substantiis  ^  per 
angelos  loquitur  Deus,  sicut,  baptizato  Domino,  scri- 
ptum  est  quia  de  nube  vox  sonuit,  dicens :  Hic  est 
Filius  meus  dilectus,  in  quo  mihi"^  hene  complacui 
{Matth,  ni,  17).  Aliquando  terrenis  substantiis  •  per 
angelos  loquitur  Deus,  sicut  cum  Balaam  corripuit, 
in  ore  asinae  humana  verba  formavit  {Num,  xxii, 
28).  Aliquando  simul  et  terrenis  et  ccelestibus  sub- 
stantiis  per  angelos  loquitur  Deus,  sicut  ad  Moysen 
in  monte  cum  jussionis  suae  verba  edidit,  ignem 
rubumque  sociavit,  atque  aliud  superius,  aliud  in- 
ferius  junxit  {Exod,  in,  2).  Quod  tamen  tunc  solum 
jv  agitur,  cum  ex  ipsa  aliquid  conjunctione  signatur. 
Nam  per  succensum  rubum  Moysen  alloquens,  quid 
aliud  ostendit,  nisi  quod  ejus  populi  •  ductor  fieret 
qui  et  legis  flammam  perciperet,  et  tamen  peccati 
spinam  nequaquam  vitaret ;  vel  quod  ex  illo  populo 
exiret  qui  in  igne  DeiUtis  *°  camis  nostrae  peccata 
quasi  rubi  spinas  susciperet,  et  inconsumptam  huma- 

'  Idem,  hene  complacuit,  In  Corb.Germ.  omitlilur 

hene. 
•  In  eodem  Laud.  omittitur  per  angelos, 
»  Corb.  Germ.,  Pratel.  et  Utic,  doctor, 
*o  Vet.  Edit.  Paris.  et  Basil.,  aliaeque  recentiorei, 

carnis  nostrce  dolores,  Legimus  in  Mss.  Turon.,  Nor- 

man.,  Laudun.,  Vindoc,  Corb.  Germ.,  peccato,  non 

dolores. 


451 


SANCTI  GUEGORIl  MAGNI 


452 


nitatis  nostrae  subsUntiam  etiam  in  ipsa  diviniutis  A  demonstraretur.  Cum  vero   beato  Job  respondisse 


flamma  servaret  ? 

[Vet,  VI.]  9.  Impirati  quandoque  prophetce  per 
angelos.  —  Nonnunquam  vero  humanis  cordibus 
etiam  per  angelos  Deus  secreU  eorum  prsesentia  vir- 
tutem  suae  aspirationis  infundit.  Unde  et  Zacharias 
ait :  Et  dixit  ad  me  angelus  qui  loquebatur  in  me 
{Zach.  i,  14).  Dum  ad  se  quidem  sed  in  se  tamen 
loqui  angelum  dicit,  liquido  ostendit  quod  is  qui  ad 
896  ipsum  verba  faceret  per  corpoream  speciem 
extra  non  esset.  Unde  et  paulo  post  subdidit :  Et  ecce 
angelus  qui  loquehatur  in  me  egrediebatur  (Ibid., 
II,  3).  Saepe  enim  non  exterius  apparent,  sed  sicut 
sunt  angelici  spiritus  voluntatem  Dei  propheUrum 
sensibus  innotescunt,  ^  atque  eos  ad  sublimiasuble 


Dominusde  turbine  dicitur,  ntrum  per  semetipsum, 
an  ei  per  angelum  sit  locutus  ambigitur.  Potuerunt. 
quippe  per  angelum  commotiones  aeris  (ieri,  et  hasc 
ei  quae  subjuncta  sunt  per  eum  verba  mandari. 
Rursumque  potuit  et  exterius  angelus  '  in  turbine 
aerem  excutere,  et  Umen  interius  per  semetipsnm 
Dominus  vim  suae  sententiae  cordi  ejus  sine  verbis 
insonare,  ut  credatur  quod  dicU  dominica  quae  se- 
quuntur  ipse  jam  per  verba  protulit,  qui,  repletas 
Deo,  haec  sihe  verbis  audivit.  [Vet.  VII,  Rec.  ///.] 
lUque  dicitur  : 

GAPUT  II. 
Vers.  2.  —  Quis  est  iste  involvens  sententias  ser-' 


iMmt,  et  quaque  in  rebus  futura  sunt  in  causis  origi-  fi  "^^^^^  imperitis  ? 


nalibus  praesentia  demonstrant.  Humanum  namque 
cor  ipso  camis  corruptibilis  pondere  gravatum  hanc 
ipsam  '  corpulentiam  suam  quasi  obicem  sustinens, 
interna  non  penetrat,  et  grave  exterius  jacet,  quia 
levantem  manum  interius  non  habet.  Unde  fii,  sicut 
dictum  est,  ntpropheUrum  sensibus  ipsautestsub- 
tilitas  angelicae  virtutis  appareat,  eorumque  mens 
quo  subtili  spiritu  Ungitur,  levetur ;  et  non  jam  pi- 
gra  torpensque  in  imis  jaceat,  sed  repIeU  intimis 
afflatibus,  ad  supema  conscendat,  atque  inde  quasi 
de  quodam  remm  vertice,  quae  infra  se  ventura  sunt 
videat.  Sed  ne  quis  in  praedictis  Zachariae  verbis  an- 
geli  designatum  nomine  vel  Patrem,  \el  Filium,  vel 
Spiritum  sanctum  putet,  si  textum  Scripturae  sacrae 


11.  Recte  sentientes  at  superhe  loquentes  reprohan- 
tur.  Prima  angeli  stultitia  elatiofuit.  —  Sicut  et  su- 
periori  parte  jam  diximus,  prima  exprobratio  est  Ulis 
interrogatio,  qua  dicitur  :  897  Quis  est  iste  ?  Elia 

enim  arroganterlocutus  fuerat.  Etquis  est  iste?  non 
dicimus  nisi  de  eo  utique  quem  nescimus.  Scire  au- 
tem  Dei  approbare  est,  nescire  reprobare.  Unde 
quibusdam  quos  reprobat  dicit  :  Nescio  vos  unde  «- 
tis ;  discedite  a  me,  omnes^  operarii  iniquitatis  (Luc. 
XIII,  25,  27).  Quid  est  ergo  de  hoc  arrogante  requi- 
rere  Quis  estistefnm  aperte  dicere  :  Ego  arrogantes 
nescio,  id  est  eoram  viUm  in  sapientiae  meae  arce 
non  approbo  ?  Quia  dum  laudibus  humanis  inflantnr, 
a  vera  gloria  aeternae  retributionis  inanescunt.  In  eo 


considerat,  quod  sentit  velociter  emendat,  quae  nun-  p  vero  quod  ait,  Sententias,  et  non  addidit  qaales,  bo- 


quam  Patrem,  nunquam  Spiritum  sanctum,  et  non 
nisi  3  per  incamationis  suae  praedicationem  Filium 
angeium  vocat.  Unde  et  in  ejusdem  Zachariae  verbis 
aperte  ostenditur  quod  in  iilo  vere  angelus,  id  est 
creatura,  loqueretur,  cum  dicitur :  Et  ecce  angelus 
qui  loquehatur  in  me,  egrediehatur  (Zach.  ii,  3).  SU- 
timque  subjungitur:  Et  alius  angelus  egrediehatur  in 
occursum  ^us,  et  dixit  ad  eum  :  Loquere  ad  puerum 
istum,  dicens:  Ahsque  muro  hahitahitur  Jerusalem 
(Ihid.,  II,  3,  4).  Non  est  iUque  Deus  angelus  qui 
mittitur,  cui  verba  ab  angelo  quae  dicere  debeat  ju- 
bentur.  Sed  quia  in  conspectu  conditoris  angelica 
ministeria  ordinaU  graduum  positione  ^  distincU 
sunt,  utetpro  communi  feliciUte  beatitudinis  opifi- 


nas  utique  accipimus,  quas  quidem  impentis  asserit 
sermonibus  involutas,  quia  cum  verbis  jacUnti» 
fuerant  prolatae.  Imperitiae  quippe  vitium  est  rectum 
non  recte  sapere,  id  est  coeleste  donum  ad  appeti- 
tum  terrenae  laudis  inclinare.  Sicut  enim  saepe  con- 
tingit  ut  et  bona  male  et  mala  bene  proferantur,  iU 
Eliu  arrogans  recU  non  recte  protulit,  quia  hnmiles 
in  Dei  defensione  sententias  non  humiliter  dixit. 
Unde  et  eoram  qui  intra  catholicam  Ecclesiam  inani 
gloriae  student,  non  immeritotypum  tenet :  qui  dam 
se  prae  oeeteris  peritos  credunt,  divino  judicio  de 
imperitia  redarguuntur,  quia  sicut  Apostolus  ait :  Si 
quis  se  existimat  sdre  aliquid,  nondum  cognovit  quem- 
admodum  oporteat  eum  scire  (I  Cor,  viii,  2).  Quia 


cem  suum  simul  videntes  gaudeant,  et  Umen  pro      enira  prima  stuUitia  Angeli  elatio  cordis  fuit,  vera 

Hiannaitionp    HiirnitQtia  oliio    olii    aiiKmiwtio*..Avi«      »A  '■*  ...        m*    •. i •_•_  i :i:a._  ^^^  ..>.<.*:»»*:/%. 


dispositione  digniutis  aliis  alii  subministrent,  ad 
prophetam  angelus  angelum  mittit,  et  quem  secum 
de  Deo  gaudere  communiter  conspicit,  et  docet,  et 
dirigit,  quia  eum  et  per  superiorem  scientiam  virtute 
cognitionis,  et  per  praestantiorem  gratiam  culmine 
potesUtis  excedit. 

10.  Quomodo  Deus  Joh  responderit.  —  Haec  igitur 
dicU  sunt  ut  quibus  modis  loquatur  Deus  hominibus 


sapientia  efficitur  hominis  humiiitas  suae  aestimatio- 
nis.  Qnam  quisquis  vel  magna  sapiendo  deserit,  eo 
ipso  vehemenler  desipit,  quo  semetipsum  nescit. 
Unde  Eliu  et  sententias  protulit  et  imperitis  sermo- 
nibus  invoIuUs,  quia  et  de  Deo  rectum  quod  dice- 
ret  noverat,  et  Umen  de  semetipso  dicU  illins  elatio 
stulU  '  infatuabat.  Hoc  itaque  despecto,  ad  eradien- 
dum  Job  verba  vertuntur  : 


^  Laud.  el  Corb.  Germ.,  atqueeos  ita  ad  suhlimia. 
•  Lonffip.,  corruptionem  suam. 
^  Vinaoc.  et  Corb.  Germ.,  pro  incamationis  suce 
prcedicaiione. 

^  Laud.,  destinaia  eXdistincta. 


«  Ebroic.  et  al.  Norm.,  in  turhinem. 
^  Pratel.  et  Yindoc.,  qui  operamini  iniquitaUm. 
'  Pratel.,  Utic,  Vindoc.  et  Corb.  Germ..  fatua- 
hat,  Laudun.,  fatuehat. 


m 


MORALIUM  LIH.  XXVIII.  -  L\  CAPUT    XXXVIII  B.  JOB. 


454 


CAPUTin  [Rec.IVl 
Vkrs.  3. — Accinge  sicut  vir  lumhos  tuos. 

12.  Caercenda  est  luxuria  non  solum  carniSf  sed 
etiam  ektti  cordis.  —  Scriptura  sacra  viros  vocare 
consnevit  qui  nimiram  vias  Dommi  fortibus  et  non 
dissolatis  gressibus  sequuntur.  Unde  per  Psalmistam 
dicitur  :  Viriliter  agite,  et  confortetur  cor  vestrum 
{Psal.  XXX,  25).  Unde  Paulus  alt :  Remissas  manus 
et  dissoluta  genua  erigite  (Hebr.  xii,  12).  Unde  et 
Sapientia  in  Proverbiis  :  0  virijod  vos  clamito  {Prov. 
Tiii,  4).  Ac  si  aperte  diceret :  Ego  non  feminis,  sed 
viris  loquor,  quia  hi  qui  fluxa  mente  sunt  mea  verba 
percipere  nequaquam  possunt.Lumbos  veroaccingere 
est  vel  in  opere  luxuriam  *  vel  in  cogitatione  refre- 
nare.  Delectatio  namque  carnis  in  lumbis  est.  Unde 
et  sanctis  praedicatoribus  dicitur :  Sint  lumbi  vestri 
proBcincti ,  et  lucemcB  ardentes  (Luc.  xii,  35).  Per 
lambos  enim  luxuria,  per  lucernas  autem  bonorum 
operum  cJaritas  designatur.  Jubentur  ergo  lumbos 
accingere,  et  Jucernas  tenere.  Ac  si  aperte  audiant : 
Prius  in  vobismetipsis  luxuriam  restringite,  et  tunc 
de  vobis  aliis  bonorum  operum  exempla  monstrate. 
Sede  cum  beatum  Job  tanta  praeditum  castitate  no- 
verimus,  cur  ei  post  tot  flagella  dicitur  :  Accinge 
sicut  vir  lumbos  tuos,  id  est,  sicut  fortis  restringe 
luxuriam,  nisi  quia  alia  est  luxuria  camis  qua  ca- 
stitatem  corrumpimns,  alia  vero  luxuria  cordis  est 
quade  castitate  gloriamurfDicitur  ergoei :  Accinge 
iicut  vir  lumbos  tuos,  ut  qui  898  prius  luxuriam 
corruptionis  vicerat,  nunc  luxuriam  restringat  ela- 
tionis,  ne  de  patientia  vel  castitate  superbiens,  tanto 
pejus  intus  ante  Dei  oculos  luxuriosus  existeret, 
quanto  magis  ante  oculos  hominum  et  patiens  et  ca- 
stus  appareret.  Unde  bene  per  Moysen  dicitur :  Cir- 
cumMite  praputia  cordis  vestri  (Deut.  x,  16),  id  est, 
postquam  luxuriam  a  carne  exstinguitis,  '  etiam 
snperllua  cogitatlonum  resecate.  Sequitur  : 

.     CAPUT  IV  [Rec.  V]. 
Ibid.  —  Interrogabo  te,  et  responde  milii. 

13.  Tribus  modis  nos  interrogat  Deus :  flagellando; 
dura  prcecipiendo ;  aliqua  nobis  abscondendo.  —  Tri- 
bus  modis  nos  conditor  nosler  interrogare  consue- 
vit,  cum  aut  flagelli  districtionc  nos  percutit,  et 
qoanta  nobis  insit,  vel  desit  patientia  ostendit :  aut 
quaedam  quae  nolumus  praecipit,  et  nostram  nobis 
obedientiam  vel  inobedientiam  patefacit ;  aut  aliqua 
nobis  occulta  aperit,  et  aliqua  abscondit,  et  nobis 
mensaram  humilitatis  nostrae  innotescit.  Flagello 
namque  interrogat  cum  mentem  bene  sibi  per  tran- 
qaillitatem  subditam  afflictionibus  pulsat,  sicut  idem 


A  Job  et  laudatur  attestatione  judicis,  '  el  tamen  icti- 
bus  conceditur  percussoris  (Job  ii,  3,  7),  ut  ejus 
patientia  tanto  verius  claresceret  quanto  inquisita 
durius  fuisset.  Praecipiendo  autem  dura  nos  interro- 
gat,  sicut  Abraham  terram  suam  jubetur  egredi  et 
pergere  quo  nesciebat  {Genes.  xii  ,1),  in  montem 
unicum  filium  ducere,  et  quem  ad  consolationem 
*  senex  acceperat  Immolaire  (Genes.  xxii,  2).  Cui  ni- 
mirum  ad  interrogationem  bene  respondenti,  id  est 
ad  jussionem  obedienti  dicitur  :  Nunc  cognovi  quia 
times  Deum  (Ibid.,  12).  Vel  sicut  scriptum  est :  Ten- 
tat  vos  Dominus  Deus  vester,  ut  sciat  si  diligitis  eum 
{Deut.  xiii,  3).  Tentare  quippe  Dei  est  magnis  nos 
jussionibus  interrogare.  Scire  quoque  ejus  est  no- 
stram  obedientiam  nosse  nos  facere.  [Vet.  VIII.] 

g  Aperiendo  vero  nobis  quaedam,  atque  claudendo  quae- 
dam  nos  interrogat  Deus,  sicut  per  Psalmistam  di- 
citur :  Palpebrce  ejus  interrogant  filios  hominum  {PsaL 
X,  5).  Palpebris  quippe  apertis  cernimus,  clausis 
nihil  videmus.  *  Quid  ergo  palpebras  Dei,  nisi  ejus 
judicia  accipimus  ?  Quae  juxtaaliquid  clauduntur  ho- 
minibus,  et  juxta  aliquid  reserantur,  ut  homines  qui 
se  nesciunt  sibimetipsis  innotescant,  quatenus  dum 
quaedam  intelligendo  comprehendunt,  quaedam  vero 
cognoscere  omnino  non  possunt,  eorum  corda  sese 
latenter  inquirant,  si  illos  divina  judicia  vel  clausa 
non  stimulant,  vel  aperta  non  inflant.  Hac  enim  in- 
terrogatione  Paulus  probatus  est,  qui  post  perce- 
ptam  internam  sapientiam,  post  aperta  claustra  pa- 
radisi,  post  ascensum  terlii  coeli,  post  supernae  lo- 
cutionis  mysteria,  adhuc  dicit :  Ego  me  non  arbitror 

^  comprehendisse  {Philip.  iii,  13).  Et  rursum  :  *  Ego 
sum  minimus  apostolorum,  qui  non  sum  dignus  vocari 
apostolus  (/  Cor.  xv,  9).  Et  rursum :  Non  quia  suffi' 
eientes  sumus  aliquid  cogitare  a  nobis,  quasi  ex  nobis ; 
sed  sufficientia  nostra  ex  Deo  est(II  Cor.  iii,  5).  Aper- 
tis  ergo  palpebris  Dei  interrogatus  Paulus  recte  re- 
spondit,  qui  et  superna  secreta  attigit,  et  tamen  ^  in 
humilitate  cordis  sublimiter  stetit.  Qui  rursum  cum 
secreta  Dei  judicia  de  repulsione  Judaeorum  et  gen- 
tium  vocatione  discuteret,  atque  ad  ea  perveniro 
non  posset,  quasi  clausis  Dei  palpebris  interrogatus 
est.  '  Sed  rectum  valde  responsum  899  reddidit, 
qui  Deo  se  in  ipsa  sua  ignorantia  scienter  inclinavit, 
dicens :  0  altitudo  divitiarum  sapientice  et  scientioe 
Dei,  quam  incomprehensibilia  sunt  judicia  ejus,  et  in- 
vestigabiles  vio!  ejus  t  Quis  enim  cognovit  sensum  Do- 
mini,  aut  quis  consiliarius  ejus  fuit  {Rom.  xi,  33, 34). 
Ecce  enim  absconsis  mysteriis  quasi  clausis  palpe- 
bris  inquisitus  placita  ac  recta  respondit,  qui  secreti 


D 


*  Gilot.  et  nonnolli  Ed.,  vel  in  cogitatione  laudis 
appetitum  refrenare.  Ab  hac  lectionc  abstinuit  Gus- 
sanvil.,  quam  tamen  annotandam  curavit. 

*  Pratel.  et  alii  Norm.,  superfluam  cogitationem. 
Ita  quoque  Corb.  Germ.  et  Vindoc.  At  in  Laud.  le- 
gitar :  superflua,  cogitatione  resecate. 

*  Ita  melius  in  Corb.  Germ.,  Vindoc,  Pratel., 
Uiic.y  necnon  in  vet.  Edit.  At  in  recentioribus  Vul- 
gatis  habes  conciditur. 

*  Legitar  sems  pro  senex  in  Laudun.  et  in  Corb. 
Germ. 


•  EditicumCorb.  Gerin.,  quid  ergo  perpalpebrai. 
Abest  per  a  Mss.  Laud.  et  al.  vetustioribus,  quod 
phrasim  Gregorianam  magis  sapit. 

^  Deest  ego  sum  minimus  ap vocari  apost, 

in  Vindoc. 

'  Ita  Mss.  Ebroic,  Pratel.,  Laudun.,  Corb.  Germ., 
etc,  necnonvet.  Ed.  Paris.  1488  et  1495,  et  quidem 
elegantius  ^uam,  in  humilitate  cordis  humiliter  stetitj 
qnod  in  aliis  Excusis  legitur. 

"  Alter  Ebroic,  sed  iecretum  valde» 


i55 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


456 


aditnm  pulsans,  quia  per  cognitionem  intromitti  ad  A  designatur,  per  cujus  divinitatis  potentiam,  nutantia 


interiora  non  valuit,  per  confessionem  ante  januas 
*  humiiis  stetit ;  et  quod  intus  comprehendere  non 
potuit,  foris  timendo  laudavit.  Unde  nunc  quoque 
beatus  Job  post  interrogationem  verberis  discutitur 
interrogatione  sermonis,  ut  quae  sint  superna  consi- 
deret;  quse  dum  minime  comprehendit,  ad  semeti- 
psum  redeat,  et  quam  sit  juxta  nihilum  in  supemo- 
ram  comparatione  cognoscat.  Audiat  itaque :  Inter- 
rogaho  te,  et  responde  mihi,  Ac  si  apertius  dicatur : 
Yerbis  meis  ad  sublimia  consideranda  te  excito,  et 
dum  ea  quae  super  te  sunt  nescire  te  perspicis,  ti- 
bimetipsi  te  notiorem  reddo.  Tunc  enim  mihi  vere 
respondes,  si  quae  ignoras  inteiiigis.  Sequitur  : 

CAPUT  V  [Rec,  K/]. 


infirmitatis  nostrae  corda  solidantur.  De  quo  et  Pau- 
lus  ait  :  Fundamentum  aliud  nemo  potest  ponere, 
proBter  id  quod  positum  est,  quod  est  Christus  Jesus 
(/  Cor.  III,  ii).  Ipse  quippe  fundamentum  funda- 
mentorum  est,  quia  et  origo  est  inchoantium,  et 
constantia  900  robustorum.  Quia  igitur  fundamenta 
nostra  sunt  hi  qui  iniquitatum  nostrarum  pondera 
portaverunt,  ne  beatus  Job  in  superbiam  de  virtu- 
tum  suarum  potentia  subievetur,  in  ipsa  dominici 
prima  parte  sermonis  de  sanctorum  praedicatomm 
commemoratione  discutitur,  ut  quanto  illos  admira- 
biles  venire  conspiceret,  tanto  in  eorum  compara- 
tione  de  se  vilius  aestimaret.  Quod  idcirco  a  Domino 
jam  quasi  praeteritum  describitur,  quia  quidquid  fo- 


.        /.    j      B  ris  futurum  est  in  opere,  intus  iam  factum  est  in 
Vers.  4-6.  -  Vb^  eras  qmndo  ponebam  funda-  »    ^^^estinatione.  Dicitur  itaqae  ei :  Ubi  eras  quando 
menta  terrce  ?  Indxca  mihi,  si  Jiabes  tntelhgentiam. 


Quis  posuit  mensuras  ejus,  si  nosti,  vel  quis  tetendit 
super  eam  lineam  f  Super  quo  hases  illius  solidatce 
sunt  ? 

14.  Per  fundamenta  Ecclesice  intelligi  dehent  apo- 
stoli;  per  fundamentum,  solu^  Christus,  —  Ecce  om- 
nia  quasi  de  mundi  origine  narratione  historica  con- 
texuntur.  Repente  vero  subjungitur  quod  non  de 
mundi,  sed  de  Ecclesiae  dictum  conditione  videatur. 
Nam  dioitur : 

Aut  quis  dimisit  lapidem  angularem  ejus  ? 

Per  hoc  enim  quod  non  in  mundi  origine  factum 
est,  et  iliud  superius  ostenditur,  quia  de  mundi  ori- 
gine  dictum  non  est.  Idcirco  namque  rebus  planis  ac 
patentibus  obscura  quaedam  ac  dissona  permiscen-  ^ 
tur,  ut  per  hoc  quod  ab  intellectu  litterae  discrepat 
et  illud  inquiratur  mystice  quod  dictum  juxta  litte- 
ram  sonat.  Namque  sicut  aliis  apertis  rebus  alia 
clausa  cognoscimus,  ita  aliis  clausis  compeliimur  et 
iiia  altiori  inteilectu  pulsare  quae  aperta  credebamus. 
Dicat  ergo  :  Ubi  eras  quando  ponebam  fundamenta 
terrcB?  [Vet,  /X]  In  Scriptura  sacra  quid  aliud  fun- 
damenta  quam  praedicatores  accipimus  ?  Quos  dum 
primos  Dominus  in  sancta  Ecclesia  posuit,  tota  in 
eis  sequentis  fabricae  structura  surrexit.  Unde  et  sa- 
cerdos  cum  tabernaculum  ingreditur  (Exod.  xxviii, 
17)  duodecim  lapides  portare  in  pectore  jubetur, 
quia  videlicet  semetipsum  pro  nobis  sacrificiuni  of- 
ferens  pontifex  noster,  dum  fortes  in  ipso  exordio 


ponebam  fundamenta  terras  ?  Ac  si  aperte  diceretur : 
Yirtutem  fortium  considera,  meque  eorum  ante  sae- 
cula  auctorem  pensa ;  et  cum  eos  in  quos  tempore 
condidi  mirabiles  suspicis,  perpende  quantum  mihi 
subdi  dei>ea8,  quem  auctorem  mirabilium  sine  tem- 
pore  esse  cognoscis.  Sequitur  : 

CAPUT  YI. 

Yebs.  4,  5.  —  Indica  mihi,  si  habes  intelligentiam, 
quis  posuit  mensurcLS  ejus,  si  nosti,  vel  quis  tetendU 
super  eam  lineam  ? 

13.  Ejus  nutu  sancti  proedicatores  ad  quasdam  oT' 
his  partes  missi,  ah  aliis  repulsi.  —  Mensurarum  U- 
neae  in  terrarum  partitionetenduntur,ut  dimensionis 
aequitas  ex  ipsa  linearum  tensione  teneatur.  In  carne 
autemDominus  ad  Ecclesiam  veniens  mensuras  terrae 
lineis  mensus  est,  quia  fines  Ecclesiae  occulti  judicii 
subtilitate  distinxit.  Hujus  terrae  occultae  mensurae 
vel  lineae  tendebantur  quando  praedicatores  sancti 
agente  Spiritu  in  alias  partes  mundi  vocabantur  ut 
irent,  ab  aliis  vero  partibus  arcebantur  ne  accede* 
rent.  Paulus  namque  apostolus  cum  Macedonis  pns- 
dicare  negligeret,  per  visum  illi  apparuit  vir  Ma- 
cedo  qui  diceret :  Transiens  in  Macedoniam  adjuva 
nos  (Act,  XVI,  9).  At  contra,  sicut  scriptum  est : 
Tentahant  apostoU  '  ire  in  Bithyniam,  et  non  permisit 
eos  Spiritus  Jesu  (Ihid.,  1),  Dum  ergo  praedicatores 
sancti  et  vocantnr  ad  Macedoniam,  et  ab  Asia  prohi* 
bentur,  ista  occultarum  mensurarum  linea  illicducta 


praedicatores  exhibuit,  duodecim  lapides  sub  capite  D  est,  hinc  reducta.  Illic  tenditur,  ut  Macedonia  intra 


in  prima  sui  corporis  parte  portavit.  Sancti  itaque 
apostoli  et  pro  prima  ostensione  ornamenti  lapides 
sunt  in  pectore,  et  pro  prima  soliditate  aedificii  in 
solo  fundamenta.  Unde  David  propheta  cum  sanctam 
Ecclesiam  in  sublimibus  apostolorum  mentibus  poni 
sedificarique  conspiceret :  Fundamenta  ejus,  inquit, 
in  montibus  sanctis  (Psal,  lxxxvi,  1).  Cum  vero  in 
sacro  eloquio  non  fundamenta,  sed  singulari  numero 
fundamentum  dicitur,  nullus  alius  nisi  ipseDominus 


sanctae  Ecclesiae  spatia  colligatur; '  hinc  attrahitur, 
ut  extra  fines  fidei  Asia  relinquatur.  Erant  quippe 
tunc  in  ea  qui  colligendi  non  erant,  quibns  joxta 
meritum  suum  perditis,  jam  nunc  Asia  intra  men- 
suras  Ecclesiae  Deo  largiente  suscepta  est. 

16.  Intra  mensuras  a  Christo  positas  electi,  esira 
reprohi,  In  Dei  non  in  hominis  manu  ^us  disposiiw, 
— Intra  has  ergo  mensuras  sunt  omnes  electi,  extra 
has  omnes  reprobi,  etiam  si  intra  fidei  limitem  esse 


*  Ebroic,  Pratel.  et  alii  Norm.,  humiliter  stetit,  "  ire  in  Biihyniam.  Errori  forsan  occasionem  dedit 

'  Yitiose  Excusi,  etiam  antiquiores,  ire  in  Asiam,  quod  sequitur  :  et  ah  Asia  prohihentur,  Sed  hic  per 

contra  Graeci  textus et  Yulgatae  fidem.  Mss.  Turon.,  Asiam  intelligenda  est  Bithynia  qnae  pars  est  AauB. 

Corb.  Germ.,  Yindoc.,  Laud.,  Pratel.,  etc.,  habent  '  Pratei.  et  alii  Norm.,  hic  attrahitur. 


187 


MORALIUM  LIB.  XXVIII.  -  IN  CAPIJT  XXXVIII  H.  JOB. 


458 


Tideantar.  Unde  et  in  Apocalypsi  scriptnm  est  ; 
Atrium  quod  foris  templum  est  tjice  foras,  '  et  nemet 
aris  illud  (Apoc.  xj,  2).  Qnid  enim  alind  atriom 
qnam  latitndinem  significat  vit»  pra  sentis?  Et  recte 
foris  lemptnm  sont  qni  per  atrinm  designantur,  at- 
qve  ideo  metiendi  non  sunt,  qnia  angnsta  est  porta 
qnse  dncit  ad  vitam  (Mattk,  vii,  14),  et  latitndo  vita 
pnvomm  non  admittitnr  ad  mensnras  et  regnlas 
electornm.  Istae  spiritales  lineae  occnlto  jndicio  ten- 
debantnr  qnando  cnidam  diocenti  :  Magister  sequar 
te  quocumque  ieris  (Matth,  viii,  19),  ejnsdem  magistri 
Toce  responsnm  est :  Vulpes  foveas  habent,  et  volti- 
eres  cali  nidos,  Filius  atUem  hominis  non  habet  uhi 
eapui  suum  recHnet  (P>id.,  20).  Istae  mensnrae  et  li- 
neae  tendebantnr  cnm  cnidam  dicenti :  Domine,  per-- 
mitteme  primum  ire  et  sepelire  patrem  meum(Luc.  xi, 
09),  ejnsdem  magistri  voce  responsum  est  :  Sine  ut 
mortttt  sepeHant  mortuos  suos ;  tu  autem  vade,  an-- 
nuntia  regnum  Dei  (Pnd.,  60).  Ecce  alius  secntumm 
se  promittit,  et  repellitnr :  alius  relaxandnm  se  po- 
stnlat,  et  retinetnr.  Unde  hoc,  nisi  qnia  super  oc- 
cnlta  cordis  spatia  901  supemoram  jndicioram 
lineae  tendebantur,  ut  et  hnnc  intus  incomprehensi- 
biles  mensurae  constringerent,  et  ille  foris  non  injnste 
remaneret  ?  Scd  cum  nullus  nesciat  quia  Deus  has 
occultoram  judicioram  lineas  tendat,  cur  ad  Job  di- 
citur  :  Indica  mihi,  si  habes  intelligentiam,  quis  po' 
tuU  mensuras  ejus,  si  nosti,  vel  quis  tetendit  super 
eam  lineam  ?  An  idcirco  requiritur^  ut  quod  nosse, 
aed  tamen  praetermittere  poterat,  memoretur,  qna- 
tenns  pondus  secretoram  Dei  sollicitius  penset, 
*  dispositionem  videlicet  hominis  non  in  hnmanis 
viribus,  sed  in  manu  consistere  conditoris,  ut  dum 

• 

considerat  invisibiliter  ista  quis  agat,  suae  virtnt^ 
nihil  tribuat,  nec  jam  de  se  audeat  aliquid,  cum  Dei 
jndicia  occulta  formidat;  sed  perpendens  desuper 
mensuras  et  lineas  incomprehensibiliter  tensas,  tanto 
magis  in  humilitate  formidinis  consistat,  quanto  pen- 
dere  videt  omnia  in  potestate  mensoris.  Seqnitnr  : 

CAPUT  vn. 

VXKS.  6. —  Super  quo  bases  illius  solidaUs  sunt? 

17.  Bases  Ecclesue  sunt  sancti  doctores  etprophetce. 
—  Qnid  aliud  hujus  terrae  bases  quam  sanctae  Ec- 
elesiae  doctores  accipimus  ?  In  basibns  quippe  co- 
lnmnae,  in  columnis  autem  totius  fabricae  pondus 
erigitnr.  Non  ergo  immerito  doctores  sancti  basium 
nomiiie  designantur,  quia  dum  recta  praedicant,  et 
pnedieationi  snae  vivendo  concordant,  omne  pondus 
Ecclesiae  flxa  moram  suorum  gravitate  sustentant, 
asperas  ab  infideiibus  tentationes  ferant;  etquaeque 
in  praeceptis  Dei  velut  difficilia  a  fidelibus  formi- 
dantnr,  exemplis  operum  laciiia  ostendunt.  Unde  et 
bene  cnm  in  typo  Ecclesiae  tabernaculum  figeretur, 
ad  Moysen  dicitur  :  Facies  columnas  quatuor,  ^  et 
haset  earum  vesties  argento  {Evod.  xxvi,  32).  In  ar- 


*  Land.  et  Pratel.,  et  ne  metieris. 

*  Editi.,  diwensationemf  invitis  Mss*  Land.,  Vin« 
doc.,  Pratel.^  Corb.,  Germ.,  etc. 

*  Landnn.,  Pratel.  et  al.  Norm.,  et  bases  eftrm 
vesUtai  argento. 


Patrol.  LXXVI. 


A  gento  enim  quid  alind  quam  claritas  divini  sermonis 
accipitur  f  sicut  scriptum  est  :  Eloquia  Domini  eUh- 
quia  casta,  argentum  igne  examinatum,  probatum 
terrce  purgatum  septuplum  (Psal.  xi,  7).  Bases  ergo 
argento  vestitae  quatuor  columnas  taberaaculi  susti* 
nent,  quia  praedicatores  Ecclesiae  divino  eloquio 
decorati,  ^  ut  cunctis  se  exemplum  praebeant,  qua- 
tuor  evangelistaram  dicta  et  ore  et  operibus  por- 
tant. 

18.  Possunt  rer  bases  etiam  prophetaj  signari,  qni 
dum  primi  aperte  de  dominica  incamatione  locuti 
sunt,  quasi  quasdam  bases  eos  conspicimus  a  funda- 
mento  consngere,  et  superpositae  fabricae  pondera 
sustinere.  Unde  ad  Moysen  rarsum  Dominus,  cnm 
tabernaculi  tabulas  erigi  praecepit,  fundi  earam  bases 

B  argenteas  jubet  (Exod.  xxvi,  32).  Quid  enim  per 
tabulas  nisi  apostoli  extensa  in  mundum  praedica- 
tione  dilatati,  quid  per  bases  argenteas  nisi  prophe- 
tae  signantur  ?  qui  superimpositas  tabulas  ipsi  firmi 
ac  fusiles  sustinent,  quia  apostoloram  vita  dnm  eo- 
ram  praedicatione  instraitur,  eorum  et  auctoritate 
solidatur.  Unde  et  conjunctae  binae  bases  singulis 
tabuHs  supponuntur,  quia  dum  prophetae  sancti  in 
verbis  snis  de  Mediatoris  incamatione  concordant, 
subsequentes  praedicatores  Ecciesiae  indubitanter 
aedificant;  et  cnma  semetipsis  non  discrepant,  illos 
in  se  robustins  figunt.  Nec  immerito  bases  quibns 
prophetae  signantur,  ut  ex  argento  fnndi  debeant 
praecipitur.  Argenti  quippe  clarrtas  ex  usn  servatnr, 
sine  usn  autem  in  nigredinent  vertitur.  Prophetaram 

p  quoque  dicta  ante  Mediatoris  adventum,  qnia  in 
902  nsu  spiritalis  intelligentiae  non  erant,  dum 
conspici  prae  obscnritante  non  poterant,  qnasi  nigra 
remanebant.  At  postquam  Mediator  veniens  ea  ante 
oculos  nostros  incaraationis  suae  mann  lersit,  quid« 
quid  in  eis  iucis  latebat  inclaruit,  sensusque  patram 
praecedentinm  in  usum  dedit ,  quia  verba  rebus  ex- 
posuit.  Sive  itaque  prophetas,  seu  doctores  extre- 
mis  temporibus  snbseqnentes,  basium  appellatione 
significet  dicat :  Super  ques  bases  illius  solidatw  sunt? 
snbandis,  nisi  snper  me,  qni  cuncta  mirabiliter  te* 
neo,  et  bonis  exterioribus  intus  principaliter  origi- 
nem  praesto.  Qni  enim  sibi  quod  bonnm  est  tribnitf 
soiida  basis  non  est,  quia  dum  f undamento  non  inni* 
titnr,  ipso  sno  pondere  in  ima  praecipitatur.  "  Sed 
cum  jam  multa  de  sanctae  Ecclesiae  conslractione 

^  referantur,  audire  mens  appelit  inimicae  nationes 
qua  virtute  conjunctae  sint,  id  est  diversa  hujus 
domuft  aedificia  qna  sibi  arte  concerdent.  Sequitur  : 

CAPUT  VIII. 
Ibid.  —  Aut  qnis  dimisit  lapidem  angularem  ejusf 

19.  Christus  lapis  angulariSy  in  quo  Judai  gentHes- 
que  convenerunt.  —  Jam  per  divinam  gratiam  omni* 
busliquet,  quem  Scriptura  sacra  angniarem  lapidem 
Tocet,  illnm  profecto  qui|  dum  in  se  hinc  Jndaicnm 

^  Corb.  Germ.,  Vindoc.,  Pratel  et  al.  Norm.,  ui 
in  cunctis. 

^  Sic.  Laud.,  Vind.,  Tnron.,  qnos  secntsB  rant 
vet.  Edit.  In  Corb.  Germ.,  Pratel.  aliisqne  Norm* 
et  piurimis,  legitnr :  sed  cwm  tammulta. 


Jl 


459 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


460 


illinc  gentilem  populam  suscipit  in  ana  Ecclesiae 
fabrica  qaasi  daos  parietes  jangit,  ilium  de  quo 
scriptum  est :  Fecit  utraque  unum  (Ephes,  u,  14). 
Qai  angularem  se  lapidem  non  solam  in  inferioribos 
sed  et  in  sapernis  exhibait,  qaia  et  in  terra  piebi 
IsraeliticaB  nationes  gentium  et  atramque  simal  an- 
gelis  in  coelo  sociavit.  Eo  qaippe  nato  clamaverant 
angeli :  /n  terra  pax  hominibus  bance  voluntatis  (Luc. 
u,  14).  In  orta  enim  Regis  neqaaqaam  pro  magno 
offerrent  hominibus  pacis  gaadia,  si  discordiam  non 
haberent.  De  hoc  lapide  per  Prophetam  dicitar :  La- 
pid^m  quem  reprobaverunt  cedificantes,  hic  factus  est 
in  caputanguh  (PsaL  cxvu,  22).  Hujas  lapidis  typam 
Jechonias  rex  tenuit,  quem  Matthaeus  dum  quater- 
denas  generationes  describeret,  secando  numeravit 
(Matih,  1,  11).  Quem  enim  fini  secundae, ipsum  rur- 
sum  initio  tertiae  generationis  inseruit.  Ipse  namque 
in  Babyloniam  cum  Israelitica  piebe  migratos  est, 
qui  dum  ab  aliis  ad  alia  ducitur^  pro  utriusque  pa- 
rietis  latere  non  immerito  secundo  numeratur.  Cajus 
migrationis  flexu  angularem  lapidem  designat.  Ubi 
enim  ordo  a  rectitudine  deflectitur,  ut  ea  in  diver- 
sum,  tanquam  angulam  facit.  Recte  ergo  numerari 
bis  potuit,  quia  per  utrumque  parietem  qnasi  dao 
in  se  latera  ostendit,  unde  et  ejus  bene  imaginem 
tenuit,  qui  in  Judaea  ortus,  gentilitatem  colligens, 
quasi  a  Jerosolymis  Babyloniam  venit,  atque  hanc 
in  semetipso  fidei  fabricam  *  prios  discordiae  studio 

scissam  arte  charitatis  intexuit. 

Sed  haec  quae  de  significatione  sanctae  Ecclesiae 
dicta  sont  placet  ut  breviata  replicatione  moraiiter 
disserantur.  Dignum  namque  est  ut  per  ea  qaae 
beato  Job  dici  cognoscimus  ad  corda  nostra  revo- 
cemur,  qaia  verba  Dei  tunc  mens  verius  inteliigit 
cum  in  eis  semetipsam  quaerit.  Ecce  enim  dicitur  : 

CAPUT  DC. 

Ybrs.  4.  —  UW  eras  quando  poneham  fundamenta 

terraf 

Sensus  moralis.  —  20.  Quid  ex  nobis  fuerimus 
semper  considerandum,  ne  quod  sumus  ex  Dei  munere, 
nohis  tnbuamus.  —  Si  peccatoris  animus  pulvis  est, 
«  qui  in  superficie  attollitur,  el  tentationis  aura  rap- 
tatur  unde  scriptum  est  :  Non  sic  impii,  non  sic,  sed 
tamquam  pulvis,  quem  projicit  ventus  a  facie  terrm 
(PsaL  I,  5),  903  nii  obstat  terram  intelligi  animam 
justi,  de  qua  scriptum  est  :  Terra  enim  saspe  venien- 
tem  super  se  bibeiis  imbrem,  eigenerans  herbam,  oppor- 
tunam  illis  a  quibus  colitur  aceiput  benedietionem 
(Heb.  VI,  7.)  [Vet  X.]  »  Sed  hujus  terrae  funda- 
mentum  fides  est.  Hnjus  terrae  fundamentum  jacitur, 
quando  in  occultis  cordis  prima  soiidiutis  causa  divi- 
nus  timor  inspirator.  Iste  necdam  credit  setemaqaae 


A.  audit;  huit  cum  fides  datur,  ad  aedificium  subse- 
quentis  operis  jam  fundamentum  ponitur.  Ide  aeter- 
na  jam  credit,  nec  tamen  metuit,  venturi  jadicii  ter- 
rorem  despicit,  peccatis  se  carnis  et  spiritas  auden- 
ter  involvit;  huic  repente  cum  futuorom  timor 
infunditur,  ut  bonae  vitae  surgat  aedificium,  jamfdn- 
damenta  construuntur.  Posito  itaque  prosperae  for- 
midinis  fundamento,  cum  virtutum  fabrica  in  aliiun 
ducitur,  necesse  est  ut  unusquisque  proficiens  vires 
suas  caute  metiatur^  *  ut  cum  divina  constructione 
magnus  esse  jam  cceperit ,  semetipsum  *  respicint 
sine  cessatione  quod  fait,  qaatenus  attendens  humi- 
liter  quod  per  meritum  inventus  est,  nequaquam  sibi 
arroget  quod  per  gratiam  factus  est.  Unde  et  nimc 
beatus  Job  per  sapernam  vocem  ad  semetipsum  re- 

B  ducitur,  et  ne  de  virtutibus  gloriari  audeat,  de  an- 
tracta  vita  memoratur,  eique  dicitur :  Ubierasqtuin'' 
do  ponebam  fundamenta  terrce?  Ac  si  justificato  pec- 
catori  aperte  Yeritas  dicat  :  Yirtutes  a  me  acceptas 
tibi  non  tribuas,  ^  noli  contra  me  de  meo  munere 
extolii.  "^  Recole  ubi  te  inveni  quando  meo  timore 
prima  in  te  fundamenta  virtutum  posui.  Recoie  ubi 
te  inveni  quando  meo  te  timore  solidavi.  Ut  ergo 
ego  in  te  non  destruam  quod  construxi,  ipse  non 
cesses  considerare  quod  reperi.  Quem  enim  Yeritas 
nisi  ant  in  flagitiis  aut  in  excessibus  invenit  ?  Sed 
post  haec  bene  possumus  servare  quod  sumus,  ai 
nunquam  negligimus  pensare  quod  fuimus.  Nonnon- 
quam  tamen  clandestina  elalio  etiam  sollicitis  cor- 
dibus  subrepere  solet,  ut  bonorum  cogitatio,  licet 

p  subtiiis  sit  ac  pressa,  •  cum  valde  in  virtutibus  cre- 
scit,  obiita  infirmitatis  propriae,  nequaquam  ad  me- 
moriam  revocet  quid  in  vitiis  fuerit.  Unde  et  omni- 
potens  Dcus,  quia  augeri  infirmitatem  etiam  de  re- 
mediis  salutis  conspicit,  mensnram  ipsis  nostris 
profectibus  imponit,  ut  habeamus  quaedam  virtu- 
tum  bona  quae  nunquam  quaesivimos,  et  qoaeramas 
quae,  dam,  nec  tamen  habere  valeamus,  qaatenns 
mens  nostra  dum  haec  non  potest  habere  qnae  ap- 
petit,  et  ilia  se  intelligat  de  semetipsa  non  habere 
quae  habet,  et  per  ea  quae  adsunt  considerentor  illa 
quae  desunt,  et  per  ea  quae  utiliter  desont  serventnr 
humiliter  bona  quae  adsunt.  Unde  et  recte  *  pro 
hujus  torrae,  id  est  justae  animae  dispensatione  snb- 
jungitur  : 

CAPUT  X. 


D 


Yers.  4,  5.  —  Indica  mihi,  si  habes  inUlligeniiam, 
quis  posuit  mensuras  ejus,  si  nosti,  vel  quis  ieiendii 
super  eam  lineam  ? 

21.  Quam  sapienter  Deus  dona  sua,  iwm  omma 
omnibus,  sed  singula  singulis  disiribuai.  —  Qnis 
enim  ^®  nisi  conditor  noster  higus  terr»  mauMuras 


^  Tnron.  etLand.,prtiK  discordim  siudioeam.  Corb. 
jNerm.,  prius  discordto!  odio  scissam. 

*  Corb.  Germ.,  Pratel  et  Ulic,  quia  in  superfieie. 
3  Laod.,  omissis  multis,  sed  hujus  terrm  funda- 

mentumjacitur. 
^  Land.,  et  cum  divina  consirt^ei. 

*  Yindoe.,  Ebroic.  et  ai.  Norm.»  perepiciai. 

*  Pratel.,  noU  ie  eofilra  me...  exkiUre. 


'  Haec  in  Laud.,  desunt  usqne  ad  :  reiu>le  ubi  ie 
inveni  quando  meo  timore  te  solidavi.  Yindoc.  el 
Corb.,  Germ.,  recole  ubi  te  inveni  quando  prima  «• 
te,  etc,  omissis  verbis  meo  timore, 

•  Pratel.  et  Corb.,  Germ.,  cumjam  valde. 

•  Laudun.,  per  hujus  terrce...  dispensaHone. 
»•  Idem  Cod.,  nisi  creditor  noster. 


461 


MORALIUM  LIB.  XXVIil.  —  LN  GAPUT  XXXVIII  B.  JOB. 


4M 


ponit  qui,  interni  jtidicii  secreto  moderamjne,  alii  A  per  Paulam  dicitar  :  Nam  et  carpui  nan  nt  tmmm 


sermonem  sapienti»,  alii  sermonem  scientiae,  alii 
plenam  fidem,  alii  gratiam  sanitatum,  alii  operatio- 
nem  virtutum,  alii  pipphetiam,  alii  discretionen) 
spirituum,  alii  genera  linguaram,  alii  904  inter- 
pretationem  sermonum  tribuit  (/  Cor.  xii,  8),  qua- 
tenus  in  uno  eodemque  spiritu  iste  \erbo  sapientiae 
polleat,  nec  tamen  sermone  scientiae,  id  est  doctri- 
ne,  fulciatur,  quia  sentire  atque  inxenire  sufiicit 
eiiam  quod  per  discendi  studium  non  apprehendit ; 
ille  sermone  scientiae  fulgeat,  nec  tamen  in  verbo 
sapientiae  con\alescat,  quia  et  explere  sufiicit  *  quan- 
tam  didicit,  et  tamen  ad  sentiendum  ex  semet- 
jp60  subtile  aliquid  non  assurgit.  Iste  per  fidem  ele- 
mentis  imperat,  nec  tamen  per  sanitatum  gratiam 


membrum,  sed  multa.  Si  dixerit  pes  :  Quaniam  nou 
9um  manus,  nan  sum  de  corpore,  *  num  ideo  non  est 
de  corpore  f  Et  si  dixerit  auris  :  Quoniam  non  sum 
oculus,  non  sum  de  corpore,  num  ideo  non  est  de  cor- 
poref  Si  totum  corpus  oculus,  uhi  auditusf  si  iotum 
auditus,  ubi  odoralus  (I  Cor,  xii,  14  seq.)  f  £t  paulo 
post :  Quod  si  essent  omnia  unum  membrum,  ubi  eor- 
pus  f  Nunc  autem  multa  quidem  men^nxt,  unum  vero 
corpus  (Ibid.,  19). 

23.  In  corpore  Ecclesus  alius  est  oculus,  alius  ma- 
nus,  aliuspes,  etc— Quid  enim  sancta  Ecclesia,  nisi 
sapemi  sui  capitis  corpus  est  ?  In  qua  alias  alta  vi- 
dendo  oculus,   905  alius  recta   operando  manus, 


infirmitates  corporum  curat ;  ille  orationis  ope  mor-  B  ^^^^  ^^  injuncta  discurrendo  pes,  alius  pracepto- 


bos  subtrahit,  nec  tamen  arenti  terrae  verbo  pluvias 
reddit.  Iste  operatione  virtutam  ad  praesentem  vitam 
etiam  mortaos  revocat,  et  tamen,  prophetiae  gratiam 
non  habens,  quae  sibi  ventura  sunt  ignorat ;  ille  ven- 
tora  quaeque  velut  praesentia  attendit,  et  tamen  in 
nolla  signorum  operatione  se  exerit.  Iste  per  discre- 
tionem  spirituum  in  factis  subtiliter  mentes  conspi- 
cit,  sed  tamen  diversi  generis  linguas  nescit ;  ille 
diversi  generis  linguas  examinat,  sed  tamen  in  rebus 
similibus  dissimiiia  corda  non  pensat.  Alius  in  ana 
lingua  quam  novit  sermonum  pondera  interpretando 
prudenter  discutit,  et  tamen  reliquis  bonis  quae  non 
babet  patienter  caret. 
22.  Sic  humilitati  cavetur  et  charUati. — Sic  itaque 


rum  vocem  inteliigendoauris,  alius  malorum  fetorem 
bonorumque  '  fragrantiam  discemendo  naris  esl. 
Qui,  corporalium  more  membroram,  dum  vicissim 
sibi  ^  accepta  ofScia  impendunt,  nnum  de  semetipsis 
omnibus  corpus  reddunt;  et  cum  diversa  in  charitate 
peragunt,  diversum  esse  prohibent  ubi  continentur. 
Si  autem  unum  quid  cuncti  agerent,  corpus  utique 
quod  ex  multis  continetur  non  essent,  quia  videlicet 
multipliciter  compactum  non  existeret,  si  hoc  con- 
cors  membrorum  diversitas  non  teneret.  Quia  ergo 
sanctis  membris  Ecclesiae  virtutum  doha  Dominus 
dividit,  terrae  mensuras  ponit.  Unde  iterum  Paulus 
dicit  :  Unicuique  sicut  Deus  divisil  mensuram  fidei 
(Rom.  XII,  3).  Et  rursum  :  Ex  quo  totum  corpus  com- 


creator  noster  atque  dispositor  cuncU  moderatur,  ut  n  l>«cfM?»  et  connexum  per  omnem  junctu^am  submini- 


qoi  extolli  poterat  ex  dono  quod  habet  humilietur 
ex  virtute  quam  non  habet.  Sic  cuncta  moderatur, 
ut  cum  per  impensam  gratiam  unumquemqne  subie- 
vat,  etiam  per  disparem  alteri  alterum  subdat,  et 
meliorem  quisque  dono  alio  eum  qui  sibi  subjicitur 
attendat,  ac  licet  se  praeire  *  et  aliis  sentiat,  eidem 
tamen  quem  superat  se  in  aliis  postponat.  Sic  cuncta 
moderatur^  at  dum  singnla  quaeque  sunt  omnium, 
interposita  quadam  charitatis  necessitudine,  fiant 
omnia  singulorum,  et  unusquisque  sic  quod  non 
accepit  in  altero  possideat,  ut  ipse  alteri  possiden- 
dom  quod  accepit  humiliter  impendat.  [Vet.  XI.] 
Hinc  enim  per  Petrum  dicitur  :  Unusquisque  sicut 
aceepit  fpratiam,  in  alterutrum  illam  administrantes, 


strationis,  secundum  operationem  in  mensuram  unius- 
cfijtisque  membri,  augnientum  corporis  facit  in  asdifi' 
cationem  sui  in  charitate  (Ephes.  iv,  16). 

24.  Singula  membra  assignatis  sibi  officiis  fungan- 
tur,  non  aliena  usurpent.  —  Sed  cum  miro  consilio 
anctor  ac  dispositor  noster  huic  illa  largitur  quae  alii 
denegat,  alii  haec  denegat  quae  isti  largitur,  mensu- 
ras  sibi  positas  egredi  nititur  quisquis  posse  plus 
quam  acceperit  conatur,  ut  si  fortasse  is  cui  tantum- 
modo  datum  est  praeceptonun  occalta  disserere  ten- 
tet  etiam  miracalis  coruscare,  aut  is  quem  sapemae 
virtutis  donum  ad  sola  miracula  roborat  etiam  divinae 
legis  pandere  occalta  contendat.  "^  In  praecipitio  enim 
pedem  porrigit  qui  mensararum  suarnm  limitem  non 


sieutbonidispensatores  multiformisgraticBDei(IPetr.  r^  attendit.  Et  plerumqne  amittit  et  quod  poterat  qui 

IV,  10).  Tanc  namque  bene  multiformis  Dei  gratia  '  '  * 

dispenaatur,  quando  acceptum  donum  ^  et  ejos  qui 

hoc  non  habet  creditur,  quando  propter  eum  cui 

impenditar  sibi  datum  pntatur.  Hinc  per  Paulum  di- 

citur  :  Per  clmritalem  servite  invicem  (Galat.  v,  13). 

Tunc  enim  nos  charitasajugo  culpae  liberos  reddit, 

eoDi  vicissim  nos  nostro  per  amorem  servitio  subji- 

cit,  cum  et  aliena  bona  nostra  credimus,  et  nostra 

aliis  quasi  sua  ofTerentes  exhibemus.  Hinc  rursum 


audacter  ea  ad  quae  pertingere  non  valet  arripere 
festinat.  Nam  et  membrorum  nostrorum  tunc  bene 
ministeriis  utimur  cum  sua  eis  officia  distincte  ser- 
vamus.  Lucem  quippe  oculis  cemimus,  vocem  vero 
auribus  audimus.  Si  quis  autem  mutato  ordine  voci 
ocuios,  luci  aures  accommodet,  huic  incassum  atra- 
que  patent.  Si  quis  odores  velit  ore  discernere,  sapo* 
res  nare  gustare,  utriusque  sensus  sibi  ministerium, 
quia  pervertit,  interimit.  Dum  enim  propriis  haec 


*  Idem,  quanlum  dicit,  quod  mendosum  esse  sus- 
picor. 

*  Vindoc.,  ex  aliis. 

'  Laad.  et  Corb.  Germ.^  et  ei  qui  hoc  non  habet. 
Ita  etiam  vet.  Edit.  Sequimur  Pratel.  et  plerosque. 


^  Vet.  Edit.  Paris.  et  Basil.,  Gilot.  et  Vatic.>  lum 
ideo.  Emendantur  ex  Mss.  Anglic.  et  nostris. 
^  Laud.,  flagrantiam. 
^  Ibidem,  accessa  officia. 
"^  Idem  Codex,  in  prmipiH. 


m 


SANCTI  GREGORII  MAGxNl 


464 


asibuB  non  aptantnr,  et  soa  officia  deserunt,  et  ad  A  q^f^  mdmus  ei  audivimM  non  loqui  (Ihid,,  iv,  M). 


extranea  non  assargant. 

25.  Intin  iMMuras  HUii  David  seie  eantinuitj  et 
Paului. —  Bene  itaque  David  propheta  intra  accep- 
tas  ex  divina  largitate  mensnras  pedem  cordis  pres- 
serat,  cam  dicebat :  Neque  ambulavi  in  magnis,  neque 
in  mirabilibus  eupier  me  (Psal,  cxxx,  i).  Saper  se 
qaippe  in  mirabilibas  ambalaret,  si  apparere  magnas 
altra  qaam  poterat  quaereret.  Super  se  namque  in  mi- 
rabilibus  attollitur  qui  et  in  his  ad  quas  non  safficit 
videri  idoneus  conatnr.  Bene  intra  has  mensuras 
etiam  in  ipsa  Paulus  praedicationis  suae  se  latitudine 
coarctabat,  cum  diceret :  Non  enim  audeo  aliquid  loqui 
eorum  quce  per  me  non  efficit  Christus  (Rom.  xv,  18). 
Tunc  autem  recte  accepta  mensura  servatur,  cum 


At  ille  dudam  debilis,et  prasentia  damna  formidans, 
dum  exemplatantae  fortitudinis  contemplatur,  in  aa- 
ctoritate  verbi  jam  Petri  lineam  sequitnr,  jam  nilad- 
versitatis  metuit,  jam  resistentesDeo  potestates  saeca- 
li  etiam  cum  corporis  laceratione  contemnit.  *  Sed  ta- 
men  quanto  vires  persequentium  patiendo  fortiter  de- 
struit,  et  qnanto  inter  adversa  nnllis  terroribus  cedit, 
tantoplernmqae  etin  hisetiam  quse  inter  fideles  posi- 
tus  senserit  se  caeteris  praeponit,  saa  magis  consilia 
eligit,  et  sibi  potius  quam  aliis  credit.  Hic  niminim 
dum,  3  injastis  objectionibus  non  cedens,  in  virtate 
se  exerit,  etiam  recta  aliorum  consilia  non  recipiens, 
pedem  extra  limitem  tendit.  Hanc  Petrus  intrt 
mensur»  lineam  revocat,  qui  postquam  libertate  vocis 


anlepositaoculisviroramspiritaaliumvitarespicitur.  ^  auctoritatem  principam  pressit,  per  humilitatem  cor- 


Unde  et  sequitur  : 

CAPUT  XI. 
Vsas.  5.  —  Vel  quis  tetendit  super  eam  lineamf 
26.  A  sanctis  sumenda  est  vivendi  regula.  —  Super 
hanc  enini  terram  linea  tenditur,  quando  electae  uni- 
cuiqae  animae  ^  ad  sumendam  vivendi  regulam  patrum 
praecedentium  exempla  monstrantur,  ut  ex  illorum 
vita  consideret  quid  in  suis  actibus  servet,  qaatenus 
respecto  justi  limitis  tramite,  nec  infra  minima  ne- 
gligens  deiiciat,  nec  nltra  maxima  906  superbiens 
tendat,  nec  minus  conetur  explere  qnam  sufficit,  nec 
plus  arripiat  quam  accepit,  neaut  ad  mensuram  quam 
debet  non  perveniat,  aut  eamdem  mensuram  deserens, 
extra  limitem  cadat.  Angusta  quippe  porta  est  quae 


dis  de  non  circamcidendis  gentibas  Pauli  consiliam 
audivit  {Act.  xv,  7).  Sic  enim  semetipsum  contra 
adversarios  ex  aactoritate  corabat  erigere,  at  tamen 
sibimetipsi  non  crederet  in  his  quae  non  recte  senti- 
ret,  ut  et  libertate  fortitndinis  tumentes  potestates 
excederet,  et  humilitate  mansuetudinis  obedientiam 
in  recto  consilio  etiam  minoribusfratribas  exhiberet, 
et  modo  per  semetipsum  aliis,  modo  sibimetipsi  cum 
aliis  *  obviaret.  In  factis  igitur  Petri  quaedam  ante 
ocalos  nostros  aactoritatis  et  humilitatis  iinea  ten- 
ditnr,  ne  mens  nostra  aut  per  timorem  ad  mensuram 
non  perveniat,  aat  per  tumorem  limitem  exeedat. 

28.  £!jusdem  virtutis  opera  aliquando  exerterej  ali' 
quando  omittere  suadet  discretio.  —  Dictam  est  qvo- 


ducit  ad  viiam  (Matth.  vii,  14);  et  ille  hanc  ingredi-      modo  linea  tenditur,  ne  per  alterins  actioni»  »  for- 


tur  qui  in  cunctis  qnae  agit  discretionis  subtilitate 
propter  hancsoliicite  coarctatur.  Nam  qui  per  volun- 
tates  proprias  secnra  mente  se  dilatat,  angustae  sibi 
portae  aditum  damnat.  Ut  ergo  hujus  terrae  mensura 
servetur,  super  eam  divinitns  linea  tenditnr,  qaia  ut 
nostra  opera,  vel  minora  proficianti  vel  majora  mo- 
derentnr,  per  sacra  eloqoia  subtilis  ante  nos  sancto- 
rum  vita  expanditnr,  et  qaid  nobis  quantnmqae 
agendum  sit  ostensa  illorum  discretione  definitur. 

[Vet.  XIL]  27.  In  exemplis  Petri  proponilur  men- 
sura  auctoritatis  et  humilitatis  — Ecce  aliquis  vel  dam- 
na  rerum,  vel  afflictionem  corporis  metuens,  minas 
terrenae  potentiae  pertimescit,  et  contra  vim  resisten- 
tivm  veritatem  defendere  non  praesumit.Hunc  Petrns, 
(jaia  in  timore  angustum  respicit,  ostensa  eXemplo- 


titudinem  ad  alterins  causae  vitium  transeator ;  di- 
catur  nunc  quemadmodum  in  una  eademqae  virtate 
discretionis  iineam  deserimas,  si  hanc  et  aliqoando 
agere  et  aliqnando  postponere  nesciamas.  Non  enim 
res  eadem  semper  est  virtus,  quia  per  momenta  tem- 
porum  saepe  907  merita  matantar  actionom.  Unde 
fit  ut  cum  quid  bene  agimus,  plerumque  melias  ab 
ejus  actione  cessemus,  et  laudabilius  ad  tempas  dese- 
rat  quod  in  suo  tempore  laudabiliter  mens  tenebat. 
Nam  si  pro  nostris  bonis  minimis,  qaibas  actis  pro- 
ficimus,  nec  tamen  intermissis  interimas,  majorala 
borum  mala  proximis,  imminent,  necessario  nos  vir- 
tutum  augmenta  seponimus,  ne  infirmioribns  proxi- 
mis  fidei  detrimenta  generemus,  ne  tanto  jam  qood 
agimus  virtus  non  sit,  quanto  per  occasionem  sni  in 


ram8aoramIinea,advirtutislatitudinemtendit.ipse  ^  alienis  cordibus  fnndamenta  virtntam  destrait. 


quippe  flagellatus  a  priucipibus  populi,  cum  idcirco 
se  relaxari  conspiceret,  ut  a  praedicatione  cessaret ; 
cum  prohiberetur  loqui  in  posterum  (Act.  v,  40),  ne- 
qnaqaam  saltem  in  praesens  cessit.  Nam  respondens 
protinns,  dixit :  Obedire  oportet  Deo  magis  quam  ho- 
minikus(llnd,,v,i9).  £t  rorsum :  Non  enimpossumus 


29.  Discretionis  hujus  exemplutninsanctoPaulo.'^ 
Quam  discretionislineam  beneante  intnentinm  oculos 
Paulus  tetendit,  qui  et  gentiles  ad  iibertatem  fidei 
venientes  circumcidi  prohibuit  (iic^xv,20),  et  tamen 
Lystris  *  atque  Iconium  transiens,  ipse  Timotheam, 
qui  gentili  patre  editus  fnerat,  circumcidit  (Aet,  xvi, 


*  Idem,  ad  summe  vivendi  reaulam. 

*  Sic  restitnimaa  ex  Mss.  Corb.  Germ.,  Land., 
Vindoc.,  Pratel.  aliisque  Norm.,  a  quibas  recesae- 
runt  Excusi ;  habent  enim  :  sed  tamen  tanto  viresper- 
seauentium  patimdo  destruit,  quanto...»  nullis  terro- 
miK  cccUt.  Alius  pUrumgue. 

^  Pratel.  et  al.  Norm.,  injustis  obeditionibus. 


^  Laud.,  observaret. 

»  Edit.  Gilot.  et  alia  poster.,  formidinem ;  veteres 
autem  Edit.  cum  Mss.  Corb.  Germ.,  Turon.,  Lau- 
dun.,  Norm.,  etc.,  habent  fortitudinem. 

^  Vindoc,  atque  Iconium  veniens.  Land.,  atqw 
Iconice. 


w 


MORALIUM  LIB.  XXVIII.  —  IN  CAPUT  XXXVIII  B.  JOB. 


466 


3).  Videns  enim  qaod  nisi  se  mandata  litteraB  servare 
oslenderet,  Jndsoram  nbiem  etiam  in  eos  qui  sibi 
lunc  comites  aderant  excitaret,  assertionis  suae  vim 
poetposuit,  et  sine  damno  fidei  se  snosque  ^  coniites  a 
persecationis  immanitate  costodivit.  Fecit  quod  fieri 
fidei  amore  pf ohibuit,  sed  ad  fidei  *  retorsit  ministe- 
riom  quod  quasi  non  fideliter  fecit.  Plerumque  enim 
Tirtus  cum  indiscrete  tenetur  amittitur  ;  cumque 
discrete  intermittitur,  plus  tenetur.  JNec  mirum  si  in 
incorporeis  intelligimus  quod  agi '  et  in  corporeis 
rebos  yidemus.  £x  studio  namque  arcus  distenditur» 
Qt  in  suo  tempore  cum  utilitate  tendatur.  ^  Qui  si 
otium  relaxationisnon  accipit,  feriendi  virtutem  ipso 
tisu  tensionis  perdit.  Sic  aliquando  in  exercitatione 
virtus,  cum  per  discretionem  prastermittitur,  reserva- 
tar,  ut  tanto  postvitiavalenterferiat,  quanto  a  per- 
cossione  interim  prudenter  cessat.  ^  Subtilis  igitur 
discretionis  snper  hanc  terram  linea  tenditur,  quando 
ostensis  unicaique  aiflmaB  exemplis  praecedentium 
patrum,  et  utiliter  ad  operationem  virtus  accenditur, 
et  nonnunquam  utilius  temperatur. 

[Vet,  Xni,]  30.  Cavendum  ne  dueretUmii  nonUne, 
frapriU  coininadis  ierwUur, —  Sed  cam  parumper  ^  ab 
opere  seli  fortitado  seponitur,  alta  consideratione 
opos  esl,  ne  fortasse  nequaquam  coauounis  boni 
consilio,  sed  timore  proprio  vel  cujuslibet  ambitionis 
stadio  a  virtutis  exercitatione  cessetur.  Quod  nimi- 
ram  cum  agitur,  jam  non  dispensationi,  sed  culpae 
lervitar.  Unde  carandam  soUicite  est  ut  cum  quis 
snsoeptum  negotium  cum  virtutis  cessatione  dispen- 
satf  semetipsom  prius  in  radice  cordis  ^  inspiciat, 
*  ne  sibi  per  hoc  aliquid  avarus  appetat,  sibi  per  hoc 
soli  timidas  parcat ;  et  eofiat  pravam  quod  in  opere 
seqaitur,  quo  non  ex  recta  eogitationis  intentione 
generatar.  Unde  bene  in  Evangeiio  Veritas  dicit : 
Liteema  corporis  tui  e$t  ocuUu  tuu$.  8i  oeuku  tuus 
timplex  fuerit,  totum  corpus  tuum  liccidiifii  erit,  Si 
autmn  ocuhu  tuus  nequam  fuerit,  totum  corput  tuum 
tenebroeum  erit(Matth.  vi,  fi).  Quid  enim  per  oculum 
exprimitur,  oisi  opus  snum  praeveniens  cordis  inten- 
tio  ?  quaB  priusqnam  se  in  actione  exerceat,  hoc  jam 
fnod  appetit  contemplatur.  Et  quid  appeliatione  cor- 
poris  designatur,  nisi  unaquaeque  actio,  quae  inten- 
tionem  suam  quasi  intuentem  oculum  sequitur  ? 
iMoema  itaque  eorporie  e$t  oculuij  quia  per  bonae  in- 
tentioiiis  908  radium  merita  illustraiitur  actionis. 
Bt  d  oeului  tuue  eimplex  fuerU,  totum  corpue  tuum  lu- 
eidum  srit,  quia  si  recte  intendimus  per  simplicitatem 
cofilationis,  bonum  opus  efficitur,  etiam  si  minaslM)- 
Mun  esse  videatur.  Et  si  oculus  tuu$  nequam  fuerit, 
toUan  corput  tuum  tenekrosum  ent,  quia  cum  perversa 
inleatioiie  qaid  vel  rectam  agitar,  etsi  splendere  co- 
nuD  hominibus  cernitury  apud  examen  tamen '  intemi 


A  judicisobscuratur.  Undeetrectesubjungitur  :  ^^Vide 
ergo  ne  lumen  quod  in  ie  est  tenehrm  sint.  Si  lumen 
quod  in  teesttenebras  sunt,  ipscstenehrce  *^  quantoferunt 
(Ihid,,  13)  ?  quia  si  hoc  quod  bene  nos  agere  credi- 
mus,  ex  mala  intentione  fuscamus,  quanta  ipsa  mala 
sunt  quae  mala  esse  etiam  cum  agimus  non  ignora- 
mus  ?  £t  si  ibi  nil  cernimus,  ubi  quasi  discretionis 
lumen  tenemus,  qua  caecitatein  illa  ofTendimus  quae 
sine  discretione  perpetramus  ?  Vigilanti  igitur  cura 
per  cuncta  opera  intentio  nobis  nostra  pensanda  est, 
ut  nil  temporal^  in  his  quae  agitappetat,  at,  totam  se  in 
soliditate  aeternitatis  figat,  ne  si  extra  fundamentum 
actionis  nostrde  fabricaponitur,  terra  dehiscente  sol- 
vatur.  Unde  hic  quoque  apte  subjnngitur  : 

CAPUT  XU. 
fi     Vers.  6.  —  Super  quo  hases  illius  soHdata  sunt  ? 

31.  Bases  anima  sunt  intentiones,  —  Bases  quippe 
uniuscujusque  sunt  animae  intentiones  suae.  Nam  sicut 
fabrica  columnis,  columnae  autem  basibusinnituntur, 
ita  vita  nostra  in  virtutibus,  virtutes  vero  in  intima 
intentione  subsistunt.  Et  quiascriptum  est :  Funda- 
mentum  aliud  nemo  potest  ponere,  prwter  id  quod  po- 
situm  est,quod  est  Christus  Jesus  (I  Cor.in,ll),  tunc 
bases  in  fundamento  sunt,  cum  intentiones  nostra! 
in  Christo  roborantur.  Incassum  vero  alta  super  se 
bases  sdificia  erigunt,  si  non  ipsae  ^'  in  fundamenti 
soliditateconsistunt,  quianimirum  quamlibetsumma 
opera  inaniter  faciunt,  si  intentiones  cordium  extra 
aeternitatis  certitudinem  d^ectuntar,  et  vitas  verae 
praemia  non  requirunt,  tantoque  graviora  ruinae  super 

Q  se  damna  aedificant,  quanto  altiora  aidificia  extra 
fundamentum  portant,  quia  cum  aeternae  vitae  prae- 
miis  non  intendunt,  quo  plns  se  quasi  in  virtatibus 
erigunt,  eo  in  gloriae  inanis  foveam  profundius  ca- 
dunt.  Non  ergopensandum  est  basesquid  sustinent,$ed 
ubi  sustinentur,  quia  profecto  humana  corda  di  vinitus 
perscrutantur,  non  solum  quae  faciunt,  sed  quod  in 
operibus  quaerunt.  Unde  cum  districtum  judicem 
Paulus  describeret,  atque  actionum  bona  narraret, 
dicens  :  Qui  reddet  unicuique  secundum  opera  ejus, 
his  quidem,  secundum  patientiam  honi  operis,  gloriam 
et  corruptionem  (Rom.  ii,  6, 1) ;  quia,  nominataboni 
operis  patientia  quasi  totam  eiectae  actioois  fabricam 
dixerat,  subtiliter  illico  ubi  bases  ejusdem  fabricje 
consisterent  exquisivit,  dicens  :  Gloriam  et  honorem 

l^  et incorruptionem  'itnerentihuSf  vitamatemam^lhid,,!), 
Ac  si  aperte  diceret  :  £t  si  quidam  patientiam  boni 
operis  ostendant,  gloriam  et  incorruptionem  non  reci- 
piunt,  si  intentiones  cordis,  id  est  bases  fabricae,  in 
fundamento  non  figunt,  quia  videlicet  Deus  vei  ho- 
nestae  vitae  aedificium  non  inhabitat  quod  extra  se 
positum  non  ipse  sustentat. 

32.  Ad  spem  mtemitatis  sunt  dirigendm.  ^  Quia 


'  Deest  comites  in  Laad.,  Corb.  Germ.,  Pratel.  et 
il.  Norm. 
'  Laudan.,  recnrrtl. 

*  Laod..  et  in  eorporibus  tidemus, 
^  Pratel.,  quia  s%  otium. 

*  EdiU  recent.,  subUH  ergodiseretione. 

*  Vindoe.,  Pnitel.y  etc.,  ab  ore  zeli. 


^  Laud.,  infigal. 

'  Lonrip.,  ne  sibi...  avarus  appetat,  per  quod  sibi 
soli  timiaus  parcat. 
•  Unus  Ehfoic.  fCetemi  judicis. 
*^  Haec  desunt  m  Vindoc.,  usque  ad  si  lumen. 
**  Laud.,9«aiitoiimt. 
*'  Hecent.,  in  fundamento  tolidatce. 


467 


SANCTI  GREGORll  MAGNI 


m 


igitor  intentiones  electae  uniuscujnsque  animae '  spei  A  vocantur.  Quod  si  itaest,  dum  terra  esset  invisibili^ 


«teroitatis  innitnntar,  recte  voce  909  Dominica  de 
hac  terra  dicitur  :  *  Super  quo  bases  illius  solidatcB 
sunt  f  Ac  si  aperte  diceret,  Nisi  super  me.  Gui  dnm 
jnsta  quaeque  anima  intendit,  omne  quod  temporali- 
ter  facit,  in  me  procul  dubio  non  temporaliter  con- 
struit.  Qnia  vero  tunc  robustius  in  fundamento 
solidamur,  cum  verba  Dei  et  in  exterioribus  prae- 
ceptis  sequimur,  et  in  intimis  sensibus  snbtilios  in- 
telligendo  pensamns,  recte  snbjnngitur  : 

CAPUTXin[Fe(.X/F]. 

Ibid.  —  Vel  quisdimisit  lapidem  angularem  ejus  ? 

33.  Christus  lapis  angularis,  quod  vitam  activam 
et  contemplativam  in  se  conjunxerit.  —  Lapis  quippe 
angulaiis  est  ad  sacra  eloquia  intellectus  duplex. 


et  incomposita,  dum  tenebrae  essent  snper  abyssnm 
(Genes,  i,  2),  venturum  diem  subsequentis  saculi 
per  lucem  sapientiae  existendo  praevenerunt.  Nec  ne- 
gligenter  audiendum  est  quod  additur,  Simul,  quia 
nimirum  astra  matutina  etiam  cum  vespertinis  Re- 
demptorispotentiam  laudant,  dum  electi  angeli  etiam 
cum  redemptis  in  mundi  fine  hominibus  largitatem 
gratiae  supernae  glorificant.  ♦  Ipse  quippe  ut  nos  ad 
laudem  conditoris  accenderent,  hoc  quod  superins 
diximus,  orta  per  carnem  luce,  clamaverunt  :  Gloria 
in  excelsis  Deo,  et  interrapaxhominibus  bonce  volun- 
tatis  (Luc.  II,  14).  Simul  ergo  910  laudant,  quia 
redemptioni  nostrae  voces  snae  exultationis  accom- 
modant.  Simul  laudant ;  quia  dum  nos  conspicinnt 


Qnitnncdivinitusdimittitur,  quando  nequaquam  di-  B  recipi,  suum  numerum  gaudent  repleri.  Qui  et  for- 


stricto  judicio  ignorantiae  suae  tenebris  illigatur ;  sed 
quadam  libertate^  perfruitur,  dum  in  praeceptis  Dei 
sufficit  vel  exsequendo  exteriora  agere,  vel  contem- 
plando  interoa  sentire.  Ad  quod  nunquam  noster  in- 
tellectus  assurgeret,  si  aid  suscipiendam  naturam 
nostram  ipse  noster  conditor  non  veniret.  Qui  aliter 
angularis  lapis  dicitur^  quia  duos  in  se  populos  jun- 
xit ;  atque  aliter,  quia  conjunctae  utriusque  vitae,  ac- 
tivae  videlicet  et  contemplativae,  in  se  exempla  mon- 
stravit.  Ab  activa  enim  vita  longe  contemplativa  di- 
stat ;  sed  incaroatus  Redemptor  noster  veniens,  duni 
utramque  exhibuit,  in  seutramquesociavit.  Namcum 
in  VLThe  miracula  faceret,  in  monte  vero  orandocon- 
tinue  perooctaret,  exemplum  suis  fidelibus  praebuit. 


tasse  ideo  matutina  astra  memorantur,  quia  saepe  ad 
exhortandos  homines  missi  annt  ;  et  dum  venturum 
mane  nuntiant,  ad  humanis  cordibus  praesentis  vitae 
tenebras  fugant.  Sed  ecce  angeli  divinam  potentiam 
laudant,  quia  ipsa  eos  tantae  claritatis  ^  visio  dilatat. 
Nos  autem  qui  redimimur,  sed  tamen  corruptione  ad- 
huc  carois  gravamur,  donum  quod  percipimus,  *  qua 
virtute  landamus?  Quomodo  enim  valebit  lingua  dice- 
re,  quod  non  sufficit  mens  nostra  sentire  ?  Sequitur : 

CAPUT  XV. 
Ibid.  »  Et  jubilarent  omnes  filii  Dei, 
35.  Quid  sit  jubilatio,  et  cur  homines  deceat,  non 
angelos,  —  Jubilatio  quippe  dicitur  cum  cordis  laeti-  . 
tia  oris  efficacia  non  expletur ;  sed  quibusd&mmodis 


ut  nec  contemplationis  studio  proximorom  curam  G  gaudium  prodit,  quod  ipse  qui  gaudet,  nec  tegere 


negligant,  nec  rnrsum  cura  proximorum  immodera- 
tius  obligati  contemplationis  studia  derelinqunnt  ; 
sed  sic  in  utriusque  mentem  partiendo  conjungant, 
quatenns  nec  amorem  Dei  praepediat  amor  proximi, 
necamorem  proximi,  quia  transcendit,  abjiciat  amor 
Dei.  Qnia  igitur  humano  cordi  quid  ageret  ignoranti 
Dei  atque  hominis  Mediator  apparait,  qui  et  agendo 
transitoria  disponeret,  et  contemplando  ostenderet 
unde  cuncta  penderent,  recte  dicitur  :  Vel  quis  di~ 
misit  lapidem  angularem  ejus  f  Ac  si  aperte  D(|minus 
diceret  :Nisi  ego,qui  unicum  quem  sinetempore  genni 
serv  andishominibus  cum  tempore  ostendi,in  cujus  vita 
'discerent  etiam  diversa  vivendi  studianon  discrepare. 
£t  notandum  quoJ  eum  non  se  emisisse,  sed  dimisisse 


praevalet,  nec  explere.  Laudent  itaque  angeli,  qui 
jam  tantae  claritatis  ^  altitudinem  in  sublimibus  vi- 
dent.  Jubilent  vero  homines,  qui  adhnc  in  inferiori- 
bus  oris  sui  angustias  sustinent.  Quae  quia  certo  fn- 
tura  Dominns  noverat,  non  tam  facienda  insinuat, 
quam  facta  narrat.  Sed  quid  agimus,  quod  cum  boni 
be  redemptionis  suae  mysterio  jubilant ,  malos 
invidia  inflammat ;  dum  electi  proficiunt,  reprobi  ad 
rabiem  furoris  excitantur,  et  bona  nascentia,  quia 
nolunt  imitari,  persequuntur  ?  Sed  tamen  inter  haec 
etiam  qui  redemit,  non  relinquit.  Scriptum  quippe 
est  :  Fidelis  autem  DeuSy  qui  non  patietur  vos  tenlari 
supra  quam  potestis,  sed  fadet  eUam  cum  tentatione 
proventum,  utpossitis  sustinere  (ICor,  x,  13).  Novit 


asserit,  quia  profecto  humanam  naturam  Filius  susci-  D  ^^^^  conditor  noster,  qnando  exsurgere  perseculio- 


piens  ad  ima  de  sublimibus  venit.  Cujusincaraationis 
mysterium  quia  et  electi  angeli  mirati  sunt,  qui  eodem 
mysterio  redempti  non  sunt,  recte  subjungitur  : 

CAPUT  XIV  [Rec,  Vlt]. 
Vers.  7.  —  Cum  me  laudarent  simul  astra  matu- 
tina, 
34.  AngeUastramatutina  cur  appellati, — Quia  enim 

prima  in  tempore  condita  natura  rationabilium  spiri- 
tuum  creditur,  non  immerito  matutina  astra  angeli 

*  Pratel.,  speciei  (Bternitatis. 
'  Laud.,  super  quod, 

'  Ebroic.  aliiqueNorm.  et  Laud.,  discemerent. 

*  Pratel.  et  Utic,  ipsa  quippe,  sciiicet  astramatu- 
tina. 


nis  procellam  sinat,  quan^o  exsurgentem  reprimal. 
Novit  pro  cnstodia  nostra  restringere  quod  contm  nos 
egredi  pro  nostra  exercitatione  permittit,  ut  ssviens 
nos  diluat  procella,  et  non  mergat.  Unde  et  sequilor : 
CAPUT  XVI  [Vet,  XV,  Rec.  Vlir]. 

Vers.  8.  —  Quis  conclusit  ostiis  mare,  quando  «miii- 
pebat,  quasi  de  vulva  procedens  ? 

36.  Sceculum  contra  sanctos  sceviens  a  Deo  conelu- 
sum,  Humiliatis  terrenis  principibus,  per  eos  Dominui 

^  Sequimur  Mss.,  praesertim  Turon.,  Laud., 
Ebroic,  Pratel.  aliosaue  Norm.,  cum  in  Excusis  le* 
gatur,  visio  delectat.  in  Corb.  Germ.  legitur  dilatat, 

^  Laud.,  quasi  virtutem  laudamus, 

^  Corb.  Germ.,  Ebroic  etalilNorm.,  latitudinem. 


469 


MORALIUM  LIB.  XXVm.  —  IN  CAPUT  XXXVIII  B.  JOB. 


470 


EccUsiam  tupra  mmdi  culmen  «vexit.  —  Qnid  enim 
marenlsi  saBcnlnm,  qnid  vnlvam,  nisi  conceptum  car- 
nalia  cogitationis  accipimns?  Hoc  enim  loco  vnlv» 
nomine  occnlta  et  malitiosa  carnalinm  cogitatio  de- 
signatnr.  Qnae  vnlva  non  ad  proferendam  prolem 
eoncipit  snbstantiam  corporis,  sed  ad  explendam  ne  • 
qnitiam  cansam  doloris.  Dehac  vnlva  cordis  iniqno- 
rnm  alias  dicitnr :  Cmcepit  dolorem,  etpeperit  iniqui- 
latem  {Psal.  vii,  15).  Per  hanc  vnlvam  pravi  conci- 
pioiU,  cnm  malacogitant.  Per  hanc  vnlvam  parinnt, 
cnm  mala  qnae  cogitaverint  operantnr.  Ernmpebat 
ergo  mare  quasi  de  vnlva  procedens^  ^  cnm  minarnm 
saecularinm  flnctns  de  camaiis  cogitationis  iniqnitate 
concepti,  in  sanctsEcclesiae  interitum  saevirent.  Sed 
aactore  Deo,  ostiis  hoc  mare  conclusum  est,  quia 
contra  tnmores  perseqnentinm  sancti  viri  qnasi  qnae- 
dam  ostia  oppositi  snnt,  nt  eomm  miracnlis  atque 
reverentia  iras  perseqnentium  frangerentur.  Humi- 
liatis  qnippe  Dominus  terrenis  principibus,  per  eos 
sanctam  Ecclesiam  supra  mnndi  cnlmen  evexit,  et 
sevientis  maris  impettis,  erecta  ejusdem  Ecclesiae 
potestate,  coercnit.  Sed  huic  saevienti  mari  quid 
Dominus  fecerit.  andiamns.  Seqnitur  : 

CAPUT  XVU  [Rec.  IX]. 

Vkrs.  9.  —  911  Cum  ponerem  nubem  vesiimentum 
ejus,  et  caUgine  illud  quasi  pannis  infanUoe  obvolverem, 

37.  Persecutorum  malitiam  Deus  constrinxit  puerilia 
sapientem.  —  Mare  saeviens  nube  induitur,  quia  cru- 
delitas  persequentium  stultitiae  snae  velamento  vesti- 
tnr.  Interposita  enim  caligine  iniidelitatis  snae,  per- 
tpicnam  veritatis  lucem  videre  non  snfficit :  et  id 
qnod  agit  per  cmdelitatis  impulsum,per  caecitatis 
811»  meritum  non  agnoscit.  Nam  si  cognovissent,  ut  ait 
Apostolns,  nunquam  Dominum  gloruB  crucifixissent 
(I  Cor.  II,  8^.  Haec  nubes  non  solnm  solet  infideles 
extra  positos  premere,  sed  quosdam  etiam  viventes 
camaliter  intra  Ecclesiam  tenebrare.  Unde  sancti 
viri/  qni  etiam  alienae  negiigentiae  compatiuntnr,  et 
18  pati  aestimant  qnod  perpeti  alios  sentiunt,  Deo 
orantes  dicunt :  Opposuisti  nubem,  ne  transeat  oratio 
{Thren.  iii,  44).  Ac  si  aperte  dicant :  Menti  nostrae 
torreiiia  voluptatibns  assuetae  '  curamm  suarum 
pbantasmatajustojudicio  objicis,  qnibuseaminipsa 
orationis  snae  intentione  confundis ;  et  quam  ^  desi- 
deriis  infimis  deditam  non  ignoras,  recte  caecatam  ab 
intnenda  lucis  tuae  perspicuitate  reverberas,  ut  cum 
inte  intenditur,  ipso  a  te  cogitationnm  snamm  nubilo 
reflectatur ;  et  quae  terrena  haec  assidue  cogitat  quia 
Tult»  haec  etiam  tpleret  in  oratione  cum  non  vnlt. 
Qnia  igitnr  ipsa  persecutomm  nequitia  superna  di- 
spenaatione  constringitur,  ne  contra  sanctos  viros 
inqnantnm  volnerit  effrenetur,postquamdixit:  Cum 


A  ponerem  nubem  veslimentum  ejus;  apte  subdidit  :  Et 
caligine  illud  quasipannis  infantim  obvolverem.  Pannis 
qnippe  infantiae  pedes  ac  brachia  constringnntnr, 

♦  ne  huc  atqne  illnc  dissoluta  libertate  jactentnr. 
Qnia  ergo  persecntores  sanctae  Ecclesiae  instabilitate 
cordis  inquieti,  atque  hnic  saecnlo  dediti,  non  gran- 
daeva,  sed  pnerilia  sapiunt,  qui  qnidem  obscnritate 
atquecaIigine,non  intellectu  snpemi  judicii  constrin- 
guntnr,  ne  tantnm  perseqni  valeant  qnantum  volunt, 
pannis  infantiae  refemntur  obvoInti,quia,sicnt  dictnm 
est,  pnerilia  quidem  sapiunt,seddivina  dispensatione 
constricti,qno  volunt  brachia  non  extendnnt,et  sicun- 

ctamalaleviterperpetrareappetnnt,nequaquamtamen 
implere  cnncta  quae  appetnnt  permittuntur.  Sequitnr: 
Vbrs.  iO. —  Circumdedi  illud  terminis  meis. 
Q  Terminis  suis  Dominus  mare  circnmdat,  qnia  iras 
persequentinm,  judiciomm  snomm  '^  dispensatione 
modificat,  utinsani  tnmidanndafervoris  plano  fran- 
gatnr  liltore  ^  occultae  dispensationis.  Seqnitur  : 

CAPUT  XVni  [Vet.  XVT]. 

Vbrs.  10,  11.  —  Et  posui  vedem  et  ostia,  et  dixi  : 
Hucusque  venies,  et  non  procedes  amplius,  et  hic  con- 
fringes  tumentes  fluctus  tuos. 

38.  SancH  prcedicatores  tanquam  ostia  mari  smuli 
so^ienti  opposita,  tundi  fiuctibus,  non  effrvngi  potue- 
runt,Christo  eos  roborante.Hcechostia  humilibus  aperta, 
et  superbis  clausa.  —  Qnid  per  ostia  nisi  praedicatores 
sancti,  quid  per  vectem  nisi  incamatns  Dominns  de- 
signatnr?  Qui  haec  videlicet  ostia  contra  saevientis 
maris  impetnm  tanto  valentiora  ^  opposuit,  qnanto 
Q  ea  sua  observatione  roboravit.  Quia  enimistasanctae 
Ecclesiaeostiavectishnjns  oppositione  solidata  snnt, 
potuemnt  quidem  tundi  fluctibus,  sed  effringi  neqni- 
vemnt,  nt  ea  exterius  nnda  persecntionis  illideret, 
sed  nequaquam  cordis  eomm  interaa  penetraret.  Et 
qnia  doctores  sancti  '  praedicatione  quidem  sequeu- 
tibns  aperti  snnt,  auctoritate  autem  sna  912  resi- 
stentibus  clansi,  non  immerito  ostia  vocantur,  id  est 

*  aperta  conversationi  humilinm,  et  clausa  terrori- 
bns  snperbomm.  Non  immerito  ostia  vocantur.  quia 
et  ingressum  fidelibus  aperiunt,  et  mrsnm  seseperfi- 
dis  ne  ingrediantur  opponunt.  Pensemns  qnale  Eccle- 
siae  ostium  existit  Petms,  qui  investigantem  fidem 
Corneliumrecep.t,  pretio  qnaerentem  miracula  Simo- 
nem  repulit.  Illi  dicens  :  In  veritate  compen  quoniam 

Y%  non  estpersonarum  acceptor  Deus  {Act.  x,  34),  secreta 
regni  benigne  apemit.  Hnic  inquiens  :  Pecunia  tua 
tecum  sitinperdilionem  {Act.  yui,  20),  per  districtae 
damnationis  sententiam  coelestis  aulae  aditum  claudity 
Qnid  cuncti  apostoli  nisi  sanctae  Ecclesiae  ostia  exi- 
stunt,  cnm  voce  Redemptoris  sui  audiunt :  Accipite 
SpirUumsanctum ;  quorvm  remiseritis  peccata,  remit» 


*  Unns  Anglic,  cum  curarum.  Caeteri  cnm  Mss. 
nostris,  cum  minarum.  Edit.  Vatic.  et  plur.,  cum 
miseriarum. 

*  Unus  ex  Ebroic,  curarum  suarum  sascularium. 
'  Recent.,  det^eriis  infirmis. 

^  Land.,  Corb.  Germ.,  Pratel.,  Utic,  ne  hac  atque 
iUae. 

*  Tnron.  et  Land.,  dispensatione  mollificat. 


^  Vindoc,  Corb.  Germ.,  Ebroic  et  alii  Norm., 
occuIUb  dispositionis. 

^  Laud.^  apposuit, 

*  Vindoc,  Ebroic  aliique  Norman.,  pr^tcotu)- 
nem  qaidem  sequentibus  aperti  sunt,  auctoritaUautem 
sua  resistentibus  clausi. 

'  Vindoc,  Pratel.,  Utic,  aperta  eonvenioni. 


471 


SANGTl  GREGORII  MAGNl 


472 


tuntur  eis;elquorum  retinueritisj  reteuta  sunt  (Joan,  A  oinnis  qui  viderii  muHerem  ad  concuputcendum  eam^ 


XX,  2S)  ?  Ac  si  illis  aperte  diceretar  :  Per  vos  in- 
gredientnr  ad  me  hi  qnibus  vosmetipsos  panditis ; 
et  repellentur  qoibas  obseratis.  Igitnr  dam  mare 
ssBvit^  Dominas  vectem  et  ostia  *  opponit,  quia  ab 
amaris  et  perfidis  cordibos  dum  persecationis  pro- 
cella  se  dilatat  in  mundo,  Deus  unigeniti  sui  gloriam 
praedicatorumque  ejus  reverentiam  exaltat :  et  dum 
innotescit  mysteria  divins  fortitudinis,  frangit  in 
impiis  fluctus  furoris, 

39.  Divina  protndentia  per$eeuHani$  procella  aut 
prosiUt^  aut  conquieseit.  —  Bene  autem  dicitur :  Hu- 
eusque  venieSy  et  non  procedes  amplius.  *  Quia  nimi^ 
rum  judicii  occulti  mensura  est,  et  quando  persecu- 
tionis  procella  prosiliat,  et  quando  conquiescat,  ne 


jam  nMBchaius  est  eam  in  corde  suo  (Matth,  v,  27, 28). 
Rursumque  dicitur  :  Audistis  quia  dictum  esl  :  DUi- 
gei  proximum  tuwn,  el  odio  habebis  inmicum  tuum  ; 
ego  autem  dico  vabis,  diligite  inimiicos  vestros,  eibene' 
facite  his  qui  oderunt  vos  (Ibid,  v,  43,  44).  Qoi  igitur 
prius  nequitias  operis  prohibet,  etpostmodum  culpas 
cordis  exhaurit.  nimirum  tumenti  mari,  ne  circum- 
ducta  justiti^  littora  transeat,  bis  ostia  imponit. 

[Vet,  XVII.]ii,Mundo  suat  origini  adhucvieino, 
leges  positce.  Cui  tamen  Deus  nondum  illuxerat.  Sub 
littera  caligine  quasi  pannis  infantUs  obvolutus  mun- 
dus.  Prius  iimore  Ugatus,  posiea  libertatemconsecutus. 
Lex  vetus  imperfecia  ei  infirma,  —  Bene  autem  cum 
diceret :  Quis  conelusii  osUis  mare.  Illico  et  tempus 


aut  nonexagitata  electos  non  exerceat,  aut  non  mo-  B  adjunxit,  dicens  :  Quando  erumpebai,  quasi  de  vulva 


derata  in  profundum  mergat.  Cum  vero  notitia  fidei 
usque  ad  persequentes  extenditur,  turbati  maris  tn- 
mor  sedatur ;  ibique  fluctus  suos  mare  frangit,  quia 
ad  cognitionem  veritatis  veniens,  omne  quod  nequi- 
ter  egit  embescit.Fracta  quippe  unda  in  se  reliditur, 
quia  victa  nequitia  etiam  per  cogitationemsui  cordis 
accusatur ;  et  quasi  ipsam  vim  quam  intulerat  reci- 
pit,  quia  de  pravitate  quam  gesserat  reatus  sui  sti- 
mulos  sentit.  Unde  quibusdam  per  Paulum  dicitur : 
Quem  ergo  frucium  habuisiis  tunc  in  iUis  in  quibus 
nunc  erubescHis  (Rom,  vi,  2i)  ?  Ac  si  diceretur  : 
Quid  se  in  altum  fluctus  vestraB  pravitatis  extule- 
runt,  qui  nunc  in  semetipsis  fracti,  unde  perversos 
vos  inflaverant,  conversos  inde  confundunt  ?  Recte 


procedens.  Quia  videlicet  tunc  humano  generi  pras- 
ceptis  legis  obviavit,  quandoadhucsaBCulnmsuaBori- 
gini  vicinum,  quasi  ab  ortn  proprio  ad  profectam 
vit»  camalis  exibat.  De  vulva  quippe  procedere  eat 
in  luce  praesentis  glori»  camaliterapparere.Etrecte 
subjungitur  :  Cum  ponerem  nubem  vesHmenium  ejus. 
Quia  nimirum  Deus  hominibus  non  tunc  apertaosten- 
sione  se  intulit,  sed  dum  eos  ab  errore  perfidiaB  eri- 
puit,nectamen  illis  claritatem  sui  luminis  patefecit, 
quasi  ex  tenebris  eos  abstulit,  sed  adhuc  nnbe  vesti- 
vit,  ut  et  pristina  pravitatis  acta  relinquerent,  et 
tamen  ventura  bona  adhuc  certius  non  vjderemt. 
Unde  et  apte  snbditur :  Et  caUgine  iUudqmsipannie 
infanUa  obvolverem.  Dum  enim  mdes  populos  non 


itaque  diciiur  lEihicconfringestumentesfluciustuos,  Q  aperta  spirituspraedicationeedocuit,  sedflgurata  lo- 


Qnod  vero  in  hac  conciusione  maris  secundo  de 
ostiis  dioitur,  more  aacri  eloquii,  res  semel  dicta 
pro  confirmatione  replicatur. 

40.  Permare  iniettigipotestsceculum,  cui  Deus  osUa 
opposuit,  legis  ei  Novi  TestamenUprtecepia.  —  Si  au- 
tem  hoc  in  loco  mare  accipere  non  specialiter  tur- 
bam  persequentium,  sed  generaliter  saBculum  debe- 
mus,  secundo  contra  hoc  mare  Dominus  ostia  oppo- 
suit,  quia  et  prius  humano  generi  praecepta  legis,  et 
postmodum  novaB  gratiaB  tesumentum  dedit.Secnndo 
objectis  ostiis  hujus  maris  impetum  clausit,  quia  eos 
quos  ad  obsequium  sui  cultus  assumpsit,  et  prius  ab 
idolis  data  lege  coercuit,  et  post  ab  intellectu  car- 
nali  gratia  revelata  correxit.  Secando  mare  o^ia 


cntione  praBceptis  litterae  astrinxit,  adhuo  infirroa 
sapientes  verborum  suorum  caligine  quasi  pannis 
infantisB  obvolvit,  ut  mandatis  grossioribus  ligati 
crescerent,  ne  male  liberi  in  suis  voluptattbus  peri- 
rent.  Quos  ad  viam  justitiae  dum  non  jam  charitas, 
sed  adhuc  timor  astringeret, '  divina  dispensatio 
quasi  pressit  nt  nutriret.  Infirmns  namqne  populus 
cum  praeceptomm  pannos  nolens  pertnlit,  ad  ♦  fir- 
miorem  statum  ex  ipsa  sua  ligatione  pervenit.  Quia 
enim  timor  eum  prius  a  culpa  coercuit,  competenter 
postmodum  in  libertatem  spiritus  exivit .  Hos  pannos 
infantiae,  quos  inchoantibus  dedit,  ipse  per  prophe- 
tam  Dominus  reprehendit,  dicens :  Dedi  eis  praceph 
non  bona  (Ezech.  xx,25).  Malaenim  quasi  mala  esse 


accepit,quia  humannm  genus  prins  Deus  ab  operi-  D  desinunt  comparatione  pejbmm,  etbona  quasi  bona 


bus  iniquitatis  prohibuit,  postmodum  vero  etiam  a 
cogitationis  culpaconstrinxit.  Yideamus  quemadmo- 
dum  prima  tumenti  mari  Dominus  ostia  imponat. 
Ecce  enim  per  913  Legem  dicitur  :  Non  ocddes, 
non  mcechaberu,  non  furium  facies,  non  falsum  iesU- 
monium  dices  (Exod,  xx,  13-16).  Videamus  quem- 
admodum  secundis  hoc  mare  Dominus  ostiis  claudat. 
Eccein  Evangelio  dicit :  AudisUs  quia  dictum  est  an- 
tiquis  :  Non  moechaberis;  ego  autem  dicovobis,  quoniam 


non  sunt  comparatione  meliomm.  Nam  sicut  pejiB 
delinquenti  JudaBae  de  Sodoma  atque  Samaria  dici- 
tur  :  Jusiificasii  sorores  iuas  in  omnibus  abominaUo^ 
nibus  tuisj  quas  operata  es  (Ezech.  xvi,  51  j,  ita  me- 
lioribus  Novi  Testamenti  praBceptis  subsequentilnis 
praecepta  bona  quae  mdibus  data  sunt  non  bona  esse 
memorantur.  Neque  enim  mentes  usui  vitae  camalis 
inhaerentes  evehi  ab  infimis  possent,  nisi  gradatim 
ductapraedicatione  proficereut.  Hinc  quippe  est  qood 


'  Turon.,  apponii. 

^  Ita  Vindoc,  Norman.,  Laud.,  Longip.  et  alii  a 
Gassanvill.To  visi ;  hanc  onim  lectionem  annotavit 
in  niargine :  at  in  textu  cum  ca^teris  excusis  habet. 


divini  judicii  occulta  mensura  esi. 
^  Laud.,  divina  dispenmiione  quasipressii. 
*  Idciii  Cod.,  ad  firmiorum  statum. 


473 


MORALIUM  LIB.  XXVIll.  —  IN  CAPUT  XXXVIU  B.  JOB. 


474 


iA  JSlgypto  positis  pio  justoqne  moderamine  latenti 
eorum  eoncupisGentie  condescenditar,  et  vicinorum 
suonim  vasis  aureis  argenteisqne  sublatis,  discedere 
jubontur  (Esod.  iii^  22).  Qui  ad  Sinamontem  ducti, 
accepta  iege,  mox  audiunt:  Non  concupuces  rem 
proxinU  tui  (Exod.  xx^  17).  £t  hinc  est  914  quod 
in  eadem  lege  oculum  pro  oculo^  dentem  pro  dente 
praecipiuntur  exigere  (Exod.  xxi,  24 j,  et  quandoque 
tamen,  reveiata  gratia,  percussi  maxillam  alteram 
jubentur  pnebere  (Matth.  y,  39).  Quia  enim  plus 
semper  ira  in  vindicta  exigit  quam  injuria  accepit, 
dum  discunt  mala  non  multiplicius  reddere,  quan- 
doque  disoemt  ea  et  multiplicata  sponte  tolerare. 
Hinc  est  quod  eumdem  rudem  populum  a  quibusdam 
prohibuit,  quedam  vero  ei  in  usum  pristinum  ser- 
vaviti  sed  h»c  ipsa  tamen  in  melioris  vita  figura 
composuit.  Brutanamqueanimalia  idolisin  iEgypto 
mactabanty  eiqne  in  usum  postmodum  animalium 
mactationem  retinuit.  sed  idoiorum  cultum  vetavit, 
ut  dum  de  usa  suo  aliquid  amitteret,  consolaretur 
cgus  infirmitas  per  hoc  quod  de  usu  suo  aliquid  ha« 
beret.  ^  Mira  autem  dispensatione  consilii,  quod  ei 
Dominus  de  consuetudine  camali  retinuit,  hoo  in 
figuram  spiritus  potentius  vertit.  Quid  enim  sacri- 
ficia  illorum  animalium  nisi  unigeniti  mortem  desi* 
gnant?  Quid  sacrificia  illorum  animalium  nisi  ex- 
stinctionem  carnalis  nostras  vit»  significant?  Unde 
ergo  imbedllitati  populi  rudis  condescenditur,  inde 
ei  per  obumbratas  allegoriarum  species  major  .forti- 
tndo  spiritus  nuntiatur.  Recte  itaque  dicitur:  Et 
caligine  illud  quasi  panni$  infantia  obvolverem,  quia 
unde  ejus  teneritudinis  infirma  pertulit,  *  inde  altam 
significationum  spiritalium  nubem  fecit. 

[Vet,  XVIIL]  42.  Immoderatis  animi  motihus  op^ 
potUa  novcB  viUe  prcecepta  exemplie  Christi  rohorata, 
—  Quem  quia  praeceptorum  iimite  ab  immoderatis 
animi  evagationibuscinxit,  rectesubjicit:  Circumdedi 
illud  terminii  meis.  £t  quia  hujus  humani  generis 
motns  misso  Mediatore  coercuit,  apte  subjungit :  Et 
posui  vectem  et  ostia,  Vectem  quippe  et  ostia  posuit, 
quia  Redemptore  nostro  contra  culpas  delinquentium 
misso,  novae  vit«  praedicamenta  firmavit.  Clausa 
namque  ostiaopposito  vecte  roborantur.  Vectem  ergo 
Deus  opposuit,  quia  eontra  lascivos  motus  humani 
generis  unigenitum  roisit,  qui  praecepta  spiritalia, 
qn»  loquendo  docuit,  agendo  solidavit.  Bene  autem 
subditur :  Et  dixi :  Hucusque  venies,  et  non  procedes 
ampUus,  et  hic  confringes  tumentes  fluctus  tuos.  Hoc 
qnippe  mare  ostia  priora  transcenderat,  quia  claustra 
legis  oppositae  humani  tumoris  unda  *  transiliebat. 
At  postquam  mundus  oppositum  sibi  unigenitum  re- 


A  perit,  elationis  su»  impetum  fregit,  et  transirenon 
valuit,  ♦  quia  ejus  fortitudine  furoris  sui  terminum 
clausum  invenit.  Unde  recte  perProphetamdicitur: 
Mare  vidit,  etfugit(Psal  cxiii,  3).  Possunt  etiamper 
ostia  aperta  passiones  ejus  non  inconvenienter  in- 
teliigi.  Quibus  ex  occulto  vectem  posuit,  quia  eas  ex 
invisibili  divinitate  roboravit.  Contra  quas  mundi 
fluctus  veniunt,  sed  fracti  dissiliunt,  quia  superbi 
^  eas  videndo  despiciunt,  sed  earum  vires  experien- 
do  pertimescunt.  Nam  dum  passiones  unigeniti  hu- 
manum  genus  prius  irrisit,  .postmodum  expavit ; 
quasi  contra  opposita  ostia,  more  elidendi  maris,  et 
tumore  elatum  venit,  et  fractum  virtute  dissiluit. 

Sed  quia  idcirco  hoc  ad  beatum  Job  dicitur,utde 
tot  virtutibus  cordis  ejus  glona  premeretur,  ne  sibi 

B  fortasse  tribuat  •  quod  se  stare  sublimiter  non  igno- 
rat,  cum  quanta  ejus  aedificatione  sint  dicta  perpen- 
dimus,  915  si  hsBc  etiam  moraliter  disseramus. 
Dicat  itaque : 

CAPUT  XIX. 
Vbrs.  8.  —  duis  cmclusit  ostiis  mare? 
43.  Cor  humanum  mare  fervens,  quod  Deus  solus 
valet  coercere.  ^  Quid  est  mare,  nisi  cor  nostrum  fu- 
rore  turbidum,  rixis  amarum,  elatione  superbiae  tumi- 
dum,  fraude  malitiae  obscurum?  Quod  marequantum 
saeviat,  attendit  quisquis  ^  in  se  occultas  cogitatio- 
num  tentationes  intelligit.  £cce  ehim  jam  perversa 
relinquimus^  jam  desideriis  rectis  inhaeremus^  jam 
prava  opera  foris  abscindimus ;  sed  tamen  latenter 
intus  ea  cum  qua  huc  venimus  vitae  viteris  procella 

Q  fatigamur,  quam  nisi  respectu judicii  et  aeterni  pavore 
tormenti  immensi  timoris  claustra  constringerent^ 
cuncta  in  nobis  penitns  superaedificati  operis  funda- 
menta  corruissent.  Si  enim  quod  per  suggestionem 
saevit  intrinsecus,  per  deliberationem  foras  erumpe- 
ret,  vitae  nostrae  fabrica  funditus  eversa  jacuisset.  In 
iniquitate  namque  concepti,  et  in  delicto  editi  (Psal. 
L,  7),  per  insitae  corruptionis  molestias  pugnam  no- 
biscum  huc  deferimus,  quam  cum  labore  vincamus. 
Unde  et  recte  de  hoc  mari  dicitur :  Quando  erumpe- 
haty  quasi  de  vnlva  procedens.  Vulva  enim  pravae  co- 
gitationis  adolescentia  est.  De  qua  per  Moysen  Do- 
minus  dicit :  Sensus  enim  et  cogitatio  humani  cordis 
prona  est  in  malwn  ab  adolescentia  sua  (Genes,  viii, 
2i).  Corruptionis  namque  malum,  quod  unusquisque 

])  nostrum  ab  ortu  desideriorum  carnalium  sumpsit, 
*  in  provectu  aetatis  exercet :  et  nisi  hoc  citius  divinae 
formidinis  manus  reprimat,  omne  conditae  naturae 
bonum  repente  culpa  in  profundum  vorat.  Nemo  igi- 
tur  sibi  cogitationum  suarum  victoriam  tribuat,  cum 
Veritas  dicat :   Quis  canetusit  ostiis  mare,  quando 


*  Turon.,Laudun.,  Pratel.,  miri dispensatione 

emsihi. 

>  Vindoc.,  £broic.  et  alii  Norm.^  inde  alteram. 

3  Vindoc.,  Laud.,  Corb.  Germ.,  Pratel.,  saliebat. 

^  Turon.  et  Corb.  Germ.,  quia  ^us  fortitudinem. 
Fratel.  et  Corb.  Germ.  habent  clausus  invenit,  non 
elausum. 

*  Ita  Corb.  Germ.,  Laud.  et  codices  ad  quos  factae 
s«nt£dit.  Paris.  1495  et  1518,  ac  Basil.,  1514.  In 
Gilot.  et  aliis  poster.  legimus  vivendo,  sicnt  in  Mss. 


Pratel.,  Utic.  aliisque  Norm. 

*  Tnron.  et  Laud.,  Quod  se  non  stare  suhlimiter 
}ion  ignorat.  Lectionem  nostram,  quae  est  omnium 
Editorum,  habent  alii  Mss.,  praesertim  Corb.  Germ., 
Pratel.,  caeteri^ue  Norm.  Eam  confirmat  quod  in  fine 
hujus  ilbri  legitur :  Beatus  igitur  Job,  ne  sibi  tribuat 
quod  contra  ffrocellas  cordis  fortiter  stat.  Quae  verba 
evertunt  lectionem  Mss.  Laud.  et  Turon. 

^  Laud.,  occultas  cogitaliones. 

'  Vindoc.,  Ebroic.  et  aL,  in  provectu,,..  se  exerit. 


475 


SANGTI  GREGORU  MAGNI 


476 


erumpebat,  qm»i  de  vulva  procedens  ?  Quia  nisi  ab 
ipso  cogitationis  primordio  cordis  flactus  gratia 
divina  retineret,  tentationumproceliis  mare  saeviens 
terram  procal  dubio  humanae  mentis  obraisset,  at 
salsis  flactibas  perfasa  aresceret,  id  est  perniciosis 
camis  volaptatibas  delectata  deperiret.  Solas  ergo 
Dominas  ostiis  mare  concludit,  qui  pravis  motibus 
cordis  claostra  inspiratae  formidJnis  objicit.  Quia 
vero  ea  qu»  cernimus  seqai  prohibemur,  quia  a 
corporearam  reram  delectatione  retandimur,  *  libet 
etiam  ad  invisibilia  oculos  mentis  attollere,  atque 
haec  ipsa  qa»  sequi  praecipimur  videre.  Sed  quid 
agimus?  Infirmis  illa  obtatibus  necdum  patent.  Ecce 
ad  eorum  amorem  vocamur,  sed  tamen  a  visione 
restringimur,  quia  et  si  quando  aliquid  fartim  pa- 
ramque  aspicimus,  sub  incerto  nimis  adhuc  visa 
caligamus.  Unde  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XX  [Vet.  XIX]. 

Vers.  9.  —  Cum  ponerem  nubem  vestimentum  ejus, 
et  caligine  illud  quasi  pannis  infantite  ohvolverem. 

44.  Hoc  mare  tenebris  et  caligine  obvolvitur. — Hoc 
mare  tamaltaosum,  videlicet  cogitationibas  '  fla- 
ctuans  cor  nostram  nabe  vestitur,  qvh  ne  intemam 
qaietem  pare  conspiciat,  inquietadinis  suae  confa- 
sione  tenebratar.  Hoc  mare  caligine  quasi  pannis  in- 
fantias  obvolvitur,  qaia  a  contemplandis  sublimibas 
adhuc  teneris  sensibus  suae  infirmitatis  ligatar.  Yi- 
deamas  Paulam  qaadam  caligine  qaasi  infantiae  pan- 
nis  obvolatam,  dum  ait :  Videmus  nunc  per  speculum 
in  cenigmatey  tunc  auiem  fade  ad  faciem,  Nunc  eo^ 
gnosco  ex  parte,  tunc  autem  cognoscam  sicut  et  cogni- 
tus  sum  (/  Cor.  xiii,  12).  Qui  si  se '  ad  comprehen- 
denda  coelestia  infantem  non  cemeret,  aetatis  suae 
916  ad  haec  comparationem  nallo  modo  praemisis- 
set,  dicens :  Cum  essem  parvulus,  loquebar  ut  parcu- 
lus,  sapiebam  ut  parvulus,  cogitabam  ut  parvulus. 
Tancergo  ad  robar  javenile  conscendimus,  camforti 
sensa  eam  ad  qaam  tendimas  vitam  videmas ;  nunc 
aatem  qaiaintentionisnostrae  acies  per  infirmitatem 
saam  ab  interaa  luce  retunditur,  mens  nostra  ligata 
infantiae  pannis  tenetur.  Ubi  apte  sabjangitar : 

CAPUT  XXI. 
Ybrs.  10.  —  Circumdedi  illud  terminis  meis. 

45.  Qui  termini  huic  mari  positi,  —  Terminis  enim- 
sais  Dominas  hoc  mare  circumdat,  qaia  cor  nostmm 
adhuc  corraptionis  suae  molestia  et  cura  turbalentam 
sab  mensura  contemplationis  humiiiat,  ut  licet  plus 
appetat,  ultra  tamen  quam  sibi  conceditar  non  ascen- 
dat.  Yel  certe  terminis  sais  Dominus  hoc  mare  cir- 
camdat,  qaia  cor  nostram  tentationibus  tumidum 
occultis  donoram  distribationibus  mitigat,  modo 
agens  ne  prava  saggestio  ad  delectationem  veniat, 
modo  ne  prava  delectatio  osqae  ad  consensum  pro- 
rumpat.  Qui  ergo  illicitos  motus  cordis  respicit,  et 
in  qoibusdam  eos  usque  ad  consensum  venire  prohi- 

'  Corb.  Germ.  et  Vindoc.,  Hbetjam, 

*  Deest  fluctmns  iu  Corb.  Germ.,  Pratel.  et  Vin- 

doc. 
3  Ita.  Turon.,  Corb.  Germ.,   Laud.,  Utic.  et  aiii 

Norm.,  qaibus  consentit  Edit.  Paris.  1495.  In  aliis 


A  bet,  in  qaibusdam  vero  illos  etiam  a  delectatione 
restringit,  nimiram  furenti  mari  terminos  imponit, 
ut  nequaquam  in  opere  exeat,  sed  intra  sinum  mentis 
tentationam  submurmurans  se  unda  collidat.  Qoas 
quia  tunc  valenter  restringitur,  cum  ei  delectatione 
Dei  atque  inspiratis  virtutibus  obviatur,  recte  sob- 
jongitur : 

CAPUT  XXII. 
Vbrs.  10,  11.  —  Etposui  vectem  et  ostia,  et  dixi  * 
Hucusque  venies,  et  non  procedes  amplius;  et  hic  can- 
fringes  tumentes  fluctus  tuos. 

46.  Virtutes  dissipat  illud  mare  san)iens,  nisi  cha- 
ritate  firmentur.  —  Qaid  enim  moralitmr  per  ostia, 
nisi  virtutes ;  quid  per  vectem,  nisi  robur  charitatis 
accipimus  ?  Haec  itaque  ostia,  scilicet  operationum 

^  virtutes,illud  mare  saeviens  dissipat,nisi  easex  occulto 
mentis  opposita  charitas  astringat.  Facile  autem  omne 
virtatum  bonum  tentatione  cordis  irraente  destrai- 
tur,  nisi  ab  intimis  fixa  charitate  solidetur.  Unde  et 
Paalus  in  suis  praedicationibus  dum  quaedam  virtu- 
tum  ostia  mari  tentationis  opponeret,  illico  eisdem 
ostiis  quasi  robur  vectis  adjunxit,  dicens :  Super 
omnia  autem  hcec  charitatem  habentes,  quod  est  vincu- 
lum  perfectionis  (Coloss.  iii,  14).  Perfectionis  enim 
vinculam  charitas  dicitur,  quia  omne  bonum  quod 
agitur  nimiram  per  illam  ne  pereat  ligatur.  A  tenta- 
tore  namque  citius  quodlibet  opus  evellitur,  si  sola- 
tum  a  vincalo  charitatis  invenitur ;  si  autem  mens 
Dei  ac  proximi  dilectione  constringitar,  cum  tenta- 
tionum  motus  qadelibet  ei  injusta  suggesserint,  obi- 
cem  se  illis  ipsa  dilectio  opponit,  et  pravae  suasionis 
undas  virtutum  ostiis  ac  vecte  intimi  amoris  frangit. 
[Vet.  XX.]  Quia  ergo  Dominus  per  inspiratae  chari- 
tatis  fortitudinem  nascentia  in  corde  vitia  reprimit, 
insurgentis  maris  impetum  per  obserata  claustra  com- 
pescit.  Ira  fortasse  in  occulto  exasperat ;  sed  ne  qoies 
superaa  perdatur,  perturbationi  mentis  officium  lin- 
guae  subtrahitur,  ne  usque  ad  vocem  exeat,  qaod  in 
sinu  cordis  tumultuosum  sonat.  Luxuria  in  occultis 
cogitationibus  ^  accenditur  ;  sed  ne  superaam  mun- 
ditiam  mens  amittat,  conceptae  immunditiae  ea  qaac 
famulari  poterant  membra  castigat,  ne  usque  adcor- 
raptionem  corporis  exhalet  fetor  cordis.  ^  Avaritia 
stimulat;  sed  ne  ccelesti  regno  m^  nscareat,  91 7 '  iatra 
claustra  se  parcimoniae  contenta  propriis  ligatynein 
pravo  se  opere  dilatet,  et  usque  ad  exteriores  actos 

^  internae  concupiscentiae  aestus  exsudet.  Superbia  in- 
flat ;  sed  ne  veram  celsitudinem  amittat,  consideran- 
do  quisque  quia  pulvis  est  ab  altitudine  se  conceptae 
elationis  humiliat,  certans  nimirum  ne  quod  in  sug- 
gestione  cogitationis  toleratinexercitationem  operis 
erampat.  Bene  ergo  dicitur :  Posui  vectem  et  ostia,  et 
dixi :  Hucusque  venies,  et  non  procedes  amplius,  etfUc 
confringes  tumentes  flucius  tuos,  quia  dum  electaa 
quisque  et  tentatur  vitiis,  et  tamen  facere  male  sug- 

legitur  ad  contemplanda, 

*  Corb.  Gerni.,  Laudun.  et  Pratel.,  accefidit. 

^  Corb.  Germ.,  cordis  avaritia. 

^  Laad.,  intra  claustra  pareimoniw  contenta  pro* 
priis  ligatur. 


477 


MORALIUM  LIB.  XXIX.  -  IN  CAPUT  XXXVm  B.  JOB. 


478 


gesU  renititur,  quasi  mare  claosam  tenetar.  Qaod 
018  etsi  intas  tamoltaosis  cogitationam  flaclibos 
mentem  percatil,  statata  tamen  bene  vivendi  littora 
non  excedit.  Qaod  mare  qaidem  in  tumore  se  erigit, 
sed  dam  fixa  deliberatione  cordis  iliiditar,  fractam 
redit.  Beatus  igitar  Job  ne  sibi  tribaat  qaod  contra 
procellas  cordis  fortiter  stat,  voce  divina  aadiat  : 


A  Qtd$  concluiit  oiUis  mare,  quando  enmp^i,  qmii 
de  vulva  procedensy  et  caBtera.  Ac  si  ei  aperte  dice- 
retar  :  Incassam  te  exterias  in  bonis  operibas  pen- 
sas,  si  non  me  interias,  qai  in  te  tentationis  ondas 
compesco,  consideras.  Ut  enim  ta  fluclas  ferre  possis 
in  opere,  meae  virtutis  est,  qui  fluctus  frango  tenta- 
tionis  in  corde. 


LIBER    VIGESIMUS    NONUS. 

Explicantur  capitis  xzxyiii  versus  duo  supra  viginti  a  i^ad  33  inclu^ive  ;  muUaque  do- 
centur,  prcesertim  de  Satanoe  artibus  et  insidiis,  de  gratia,  de  prxdestinatUme^  reproba- 
tione  occultis^ue  Dei  judiciis, 

CAPUT  PRMUM.  CAPUT  II  [Rec.  II]. 

1.  Dei  Filius  in  atema  natiintate  nobis  ignoius,  Vers.  12.  —  Nunquid  posiortum  tuum  pracepisti 

nasd  voluU  in  tempore,  ut  se  imiiandum  prceberet.  —      diluculo,  et  ostendisti  aurorcB  locum  suum  f 
Dominas  Deus  noster  Jesns  Christus  in  eo  quod  vir-  2.  OrU>  Domino,  Ecclesia  ianquam  aurora  a  iene- 

tus  et  sapientia  Dei  est  (/  Cor.  i,  24),  de  Patre  ante  3  bris  in  lucem  versa. — Subaudis  ut  ego.  Ortus  quippe 
tempora  natus  est;  vel  potius  quia  ^  nec  coepit  nasci,      divinitatis  ejus  ante  et  post  non  habet.  Cui  dum  sem- 


nec  desiit,  dicamus  verius  semper  natus.  Non  autem 
possumus  dicere  semper  nascitur,  ne  imperfectus 
videatur.  At  vero  ut  aBtemus  designari  valeat  et  per- 
fectus,  semper  dicamus  et  natus,  quatenus  et  natus  ad 
perfectionem  pertineat,  et  semper  ad  aeternitatem,  ut 
quocunque  modo  illa  essentia  sine  tempore  tempo- 
rali  valeat  designari  sermone;  quamvis  hoc  ipso  quod 
perfectum  dicimus,multum  ab  iliius  veritatis  expres- 
sione  deviamus,  quia  quod  factum  non  est  non  potest 
dici  perfectum.  Et  tamen  infirmitatis  nostras  verbis 
Dominus  condescendens,  ait :  Estote  perfecti,  sicut 
etPater  vester  ccBlesOs  perfectus  est  (Matth.  v>'48). 
In  illa  itaque  nativitate  divina  ab  humanogenereco- 


per  esse  est  per  aeternttatem,  dum  omne  quod  labitur 
circumscribit,  intra  semetipsum  temporum  discursus 
claudit.  Ortus  vera  humanitatis  ejus,  quia  et  coBpit, 
et  desiit,  et  ante  et  post  habere  a  tempore  accepit. 
Sed  quia,  dum  ipse  umbras  nostras  temporalitatis 
suscepit,  lumen  nobis  su»  sBternitatis  infudit,  ^recte 
post  hunc  ortum  quem  creator  sibi  in  tempore  con- 
didit  locum  suum  sine  tempore  aurora  cogno\it. 
Quia  enim  diluculum  vel  aurora  a  tenebris  in  lucem 
vertitur,  non  immerito  diluculi  vel  aurpras  nomine 
omnis  electorura  Ecciesia  designatur.  Ipsa  namque 
dum  ab  infidelitatis  nocte  ad  lucem  fidei  ducitur, 
velut  aurorae  more  in  diem  post  tenebras  splendore 


gnosci  non  poterat ;  proinde  in  humanitate  venit  ut  ^  supernae  claritatis  aperitur.  Unde  et  bone  in  Can- 

•J  *  •    1  •  •*         •-  «         •  •  m  -  /^  •  ^^      -^  •        •  •  ••        ••  ^^  m       '      M 


videretur,  videri  voluit  ut  imitaretur.  Quae  carnis 
nalivitas  despecta  visa  est  sapientibus  mundi ;  con- 
tempserunt  namque  infirma  humanitatis  ejus,  Deo 
baec  indigna  judicantes.  Cui  tanto  magis  homo  debi- 
tor  fait,  qoanto  pro  illo  Deus  etiam  indigna  suscepit. 
Quia  enim  non  cognovit  mundusper  sapientiam  Deum, 
placuit  Deo  per  stultitiam  prcedicaUonis  salvos  facere 
credentes  (/  Cor.  i,  21).  Ac  si  diceret :  Cum  Deum, 
qai  est  sapientia,  nequaquam  per  sapientiam  suam 
mundus  inveniret,  placuit  ut  Deum  hominem  faclum 
'  per  humanitatis  stultitiam  cognosceret,  quatenus 
ejos  sapientia  ^  ad  nostra  stulta  descenderet,  et  lu~ 
cem  supemae  prudentiae  luto  suae  carnis  illuminata 
Dostra  caecitas  videret.  Natus  igitur  ex  Patre  sine 
tempore,  ex  matre  nasci  est  dignatus  in  tempore, 


ticis  canticorum  dicitur  :  Quas  est  isia  qum  progre- 
ditur  quasi  aurora  consurgens  {Cant.  vi,  9)?  Sancta 
enim  Ecclesia  coelestis  vit»  praemia  appetens,  aurora 
vocata  est,  quia  dum  peccatomm  tenebras  desorit, 
justitiae  luce  lulgescit. 

[Vet.  II.]  3.  Quandiu  vimmus,  auroraest,  nonper- 
fectus  dies. —  Habemus  tamen  subtilius  aliquid  quod 
considerata  quaiitate  diluculi  vel  aurorae  pensemus. 
Aurora  namque  vel  diluculum  noctem  quidem  prae- 
teriisse  nuntiant,  nectamen  diei  claritatem  integram 
ostentant;  sed  dum  illam  pellunt,  hanc  suscipiunt, 
lucem  tenebris  permistam  tenent.  Quid  itaque  in  hac 
vita  omnes  qui  veritatem  sequimur,  nisi  aurora  vel 
diluculum  sumus  ?  quia  et  quaedam  jam  quae  lucis 
sunt  agimus,  et  tamen  in  quibusdam  adhuc  tenebra- 


nl  per  hoc  quod  ortum  suum  inter  initium  finem-  "  rumreliquiisnoncaremus.PerProphetamquippeDeo 


que  concluderet,  humanae  mentis  oculis  ortum,  qui 
nec  initio  sumitur,  nec  fine  angustatur,  aperiret. 
Unde  bene  nunc  ad  beatum  Job  dicitur  : 

*  Vindoc,  nec  coepii  esse. 

'  Laud.  et  Corb.  Germ.,  mr  humanitatis  siulta. 

^  Ita  Turon.,  Vindoc,  Laudun.,  Corb.  Germ., 
Ebroic  aliique  Norm. ;  Editis  habentibus,  ad 
nostram    stutiitiam. 

*  Sic  iegendum  probant  tum  Mss.  Anglic.  et  no- 
stri ,  tuni  ipse  contextus  Job  qui  explaiiatur  :  nun- 
quidposiortum.  In  veretibus  tamen  Edit.  in  Gilotiana 


dicitur ;  Non  jusiificabiiur  in  conspectu  tuo  omnis 
vivens(Psal.  gxlii,  2).  Rursumque  scriptum  esi.In 
muliis  offendimus  omnes  (Jac.  iii,  2).  Paulus  quoque 

Vaticana  et  Gussanv.,  quibus  favet  Corb.  Germ. 
Mss.,  legitur  recie  per  hunc  ortum.  Ubi  satis  mirari 
non  possumus  acerbas  Jamezii  adversus  Romanos 
Editores  querelas.  Quis,  inquit  ad  hunc  locum,  excu- 
sare  poterii  extremam  supiniiatem  Romanensium,  etc. 
Quasi  vero  priores  ita  scripserint ;  et  eadem  lectio 
non  reperiatur  in  Edit.  Basil.  i5(^etl514,inParis. 
1488,  1495,  1518  et  1571,  eto. 


479 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


480 


ait :  Video  aliam  legem  in  menibnt  meis  repugmntem 
tegi  mentie  mem,  H  capiimm  me  dtxentem  in  lege  pec- 
oalif  pUB  est  in  membris  meis  (Rom,  vii,  23).  Ubi  ergo 
lez  peccati  919  cam  Icge  mentis  conteDdit,  profecto 
adhuc  aarora  est,  qnialax  qa»  jam  emicait,  necdam 
prsetereantes  fanditas  tenebras  pressit.  Adhac  aa~ 
rora  est,  qaia  dam  lex  carnis  legem  mentis,  et  lex 
mentis  legem  carnis  percatit,  inter  se  vicissim  lax  et 
umbra  confligit.  Unde  rarsam  Paalas  cam  diceret  : 
Nox  prcecessit  (Rom,  xiii,  12),  nequaqaam  subdidit, 
Dies  venit,  sed  Dies  autem  appropinquavit,  Qui  enim 
po6t  discessum  noctis  jam  non  venissesedappropin- 
quasse  diem  insinuat,  esse  se  procul  dubio  ante 
solem  post  tenebras  adhuc  in  aurora  demonstrat. 

4.  Dies  erit,  eum  nulUe  peccati  tenehroe  supererunt. 
—  Tunc  autem  plene  sancta  electorum  Ecclesia  dies 
erit,  cum^  admista  peccati  umbrajam  nonerit.Tunc 
plene  dies  erit,  quando  intemi  luminis  perfecto  fer« 
vore  claruerit.  Tunc  plene  dies  erit,  quando  nullam 
malorum  suorum  tentantem  memoriam  tolerans,  om- 
nes  a  se  tenebrarum  etiam  reliquias  abscondet.  Unde 
et  bene  haec  aurora  qaasi  adhuc  in  transitu  demon- 
stratur,  cum  dicitur:J?{  ostendisti  auroroe  locum  suum, 
Cui  enim  locus  suus  ostenditnr,  profecto  ex  alio  ad 
aliud  vocatur.  Quid  est  enim  locus  auror»,  nisi  per- 
fecta  claritas  '  visionis  aetemae  ?  Ad  quem  cum  per- 
ducta  venerit,  jam  de  transactaBnoctistenebris  nihil 
habet.  Nunc  autem  adhuc  tentationum  molestias  su- 
stinens,  qaia  per  intentionem  cordis  ad  aliud  festinat 
Ecclesia,  ad  locum  suum  tendit  aurora.  Quem  locum 
si  mente  non  cemeret,  in  hujus  vitae  nocte  remane- 
ret. '  Sed  cum  quotidie  contendit  perfici,  et  in  lucem 
qaotidie  augeri,  locum  suum  jam  conspicit,  et  plene 
sibi  clarescere  solem  quaerit.  Locum  suum  aurora 
considerat,  quando  sancta  anima  ad  contemplandam 
conditoris  sui  speciem  flagrat.  Ad  locum  suum  per- 
tingere  aurora  satagebat,  cum  David  diceret :  Sitivit 
amma  mea  ad  Deum  vivum  quando]  veniam,  et  appa- 
rd>o  ante  faciem  Dei  (Psal.  xli,  3)?  Locum  suum  ve- 
ritas  aurorae  monstrabat,  cum  per  Salomonem  dice- 
ret  :  Quid  habet  ampUus  sapiens  a  stulto;  et  quid  pau' 
per  nisi  ut  pergat  illuc  uhi  est  vita  (Eccle.  vi,  8)? 
Quem  profecto  locum  etiam  praBcedentibus  incarna- 
tionem  suam  patribas*  post  ortum  suum  Dominus 
ostendit,  quia  nisi  per  prophetiae  spiritum  incarnan- 
dum  superaae  patriae  regem  cognoscerent,  bona  ejus- 
dem  patriae  quam  essent  desiderabilia  non  viderent. 
Locum  suum  veritas  aurorae  palefecit,  cum  Patrem 
coram  discipulis  petiit,  dicens :  Pater,  quos  dedisti 
miht,  nolo  ut  ftbi  ego  sum  '  et  illi  sini  mecum  (Joan* 
xvn,  24).  Locum  suum  aurorae  monstravit,  cum  di. 
ceret :  Ulncunque  fuerit  corpus,  ^  tlltc  congregabuntur 
et  aquiUe  (Matth.  xxrv,  28).  Ad  hunc  locum  quem 
cognoverat  pervenire  aurora  festinabat,  cuui  Paulus 


A  desiderium  habere  sediceret  dissolvi,  et  oum  Christo 
esse.  Et  rarsum  Mihi  vere  Christus  est,  et  mori  \u- 
erum  (Philip,  i,  21).  Et  rursam  :  Sdmus  quonitimsi 
terrestris  domus  nostrahujus  habitationis  diisolvatur, 
quod  cedificationem  ex  Deo  habemus,  damum  non  ma- 
nufactam,  (stemam  in  cmlis  (II  Cor,\,  l).Beneaatem 
post  ortum  suam  locum  prop  rium  anrorae  ostendisie 
se  perhibet,  quia  faturae  retributionis  beatitudinem, 
priusquam  per  corpus  ipse  innotesceret,  in  pauco- 
rom  intellecta  continuit.  Cum  vero  humanae  nativi* 
tatis  infirma  suscepit,  venturae  claritatis  notitiain 
920  ^  in  muUijtudinis  innumerae  amore  dilatavit. 
Sed  cum  divini  operis  mysterium  sic  misericordia 
peragat,  ut  tamen  et  ira  comitetur,  quatenus  occul- 
tus  arbiter  alios  respiciens  redimat,  alios  deserens 

3  perdat,  quia  cognovimas  quomodo  per  incarnationera 
suam  electos  iUuminet,  aadiamos  nunc  qaomodo 
reprobos  damnet.  Seqaitor  : 

CAPUT  ffl  [Rec.  ///]. 
Yers.  13.  — >  Nunquid  ienuisti  coneuiiens  exirema 
terroe,  et  excuieitti  m/pios  ex  eaf 

5.  Dominus  abjeeios  et  hwnHes  elegit,  —  Extrema 
terrae  Dominus  tennit,  quia  in  fine  saeculoram  ad 
destitutam  jam  et  alienigenis  regibus  subditam  s^m^- 
gogam  venit;  atque  ex  illa  impios  excussit,  quia  spi- 
ritalia  fidei  praedicamenta  renuentes,  etiam  a  caraalis 
sacrificii  gloria  repuUt.  Vel  certe  extrema  terrae  te- 
nuit,  quia  ex  Judaea  paucos  abjectos  et  horoiles  ele- 
git.  Extrema  terrae  tenuit,  quia  legis  doetores  dese- 
rens,  piscatores  assumpit  (Matth.   iv,    18).  Dam- 

P  que  ejas  extrema  tenet,  ex  ea  impios  excatit,  qaia 
dvil  infirmos  fideles  roborat,  fortes  in  iUa  infideles 
damnat.  Recte  vero  etiam  concutiens  addidit,  qnia 
per  adventum  suum  '  immensa  formidine  etiam  re- 
proboram  corda  commovit.  Concussi  qaippe  faerant 
qui  dicebant  :  NihU  proficimus,  eece  totus  mundus 
''post  eum  abiit  (/oan.  xii,  19).  Res  autem  qa»  ccm- 
cucitur  huc  illucque  ducta  fatigatur.  Concassa  ergo 
Jadaeafuerat,quaBdeChristo  per  alios  dicebat.  Quia 
bonus  est  (Joan,  vii,  12).  Et  per  alios  resistebat,  di- 
cens :  Non  sed,seducit  turbas  (Ibid.),  Per  aUos  dice- 
bat :  Nisi  hic  essei  aDeo,  non  poterat  facere  quidquam 
(Joan,  IX,  33).  Atqa^  ad  extremum  per  alios  clamat: 
Si  non  esset  hic  malefactor,  non  tibi  tradidissemus  eum 
{Joan^  XVIII,  30).  Concussi  quidem,  sed  non  pros- 
trati  sunt  reprobi,  cum  modo   miracula  (^tupe- 

^  scentes  ceraerent,  modo  infirmitatis  opprobria  des- 
picientes  irriderent.  Annon  concussi  fuerant,  qui 
dicebant :  Quousque  animam  nostram  tollis  f  siiues 
Christus,  dic  nobis  palam  {Joan.  x,  24).  Vel  certe 
extrema  terrsB  ooncnssit  et  tenait,  quia  cam  infirma 
corda  humilium  pio  timore  terrait,  neqaaqnam  ea 
judicio  districto  dereliquit.  Inde  enim  maltitudo  cre- 
dentium  in  Deum  robustius  stetit,  unde  in  se  humi- 


*  Turon.,  Corb.    Germ.,  Pratel.,  Laud.  et  aUi, 
visionis  iniemw, 

'  Turon.,  sed  dum  quoiidie  augeri  locum  suum  jam 
consmcit,  ei  plefie  sibi  clarescere  solem  qiuerit. 
'  Laad.,  et  illic  sint  mecum, 

*  Corb.  Germ.,  Pratel.,  Utic.  et   al.,  illuc  con^ 


gregabuntur, 
^  Laad.,  xn  muliitudines  innumeras  amore  dileUamt, 
«  Ebroic.  el  al.  Norm.,  immensa  fortitu^ne.  Gorb. 

Germ.,  in  immensa  formidine, 
">  Laud.  et  Corb.  Germ.,  post  eum  vadit. 


M*  MORALIUM  LIB.  XXIX.  -  IN  CAPUT  XXXVIII  B.  JOB.  48S 

luU  trepidavit.  Naun  qnia  eam  Dens  quem  concutit  A  taU  renuerint.—  Quia  dnm  credere  veritati  rennaiit. 


tenet,  insinaat  per  prophetamy  dicens  :  Super  qum, 
requiescet  spirUus  meus^  nm  super  humilem  et  quie- 
tum,  et  k^ementem  sermanes  meos  (Isai.  lxvi,  i,  sec. 
LXX)?  Quia  eum  quem  concntit  tenet,  ^  Salomone 
attestante  intimatnr^  quia  ait :  Bealus  vir  qui  semper 
estpavidus;  qui  autem  mentisestdurai,  corruitinma- 
lum  (Prav.  xxviii,  14).  Igitor  qnia  extrema  Judaea 
Dominus  in  apostolis  tennit,  atque  ex  iila  Scribas  et 
Pharisaeos  ac  pontifices  impietatis  suae  merito  exi- 
gente  reprobavit,  qnid  adhuc  de  eorum  damnatione 
subdatur  audiamus.  Sequitur : 

CAPUT  IV. 
Vsns.  14.  —  Bestituetur  ut  tutum  signaeulum,  et 
stabii  ftciil  vesHmentum. 


cognitionem  legis  in  perpetuum  amittunt ;  et  dum  de 
accepta  lege  superbiunt,  nimirum  de  scientiaB  suae 
gloria  caecantur.  Scriptum  quippe  est  :  Obsaurentur 
oculi  eorum,  ne  videant  (Psal.  lxvhi,  24).  Rursum- 
que  scriptum  est :  Excaca  cor  populi  hujus,  et  aures 
ejus  aggrava  (Isat.  vi,  10).  Et  rursum  scriptum  est : 
/n  judicium  ego  in  kunc  mundum  veni,  ut  qui  non 
vident,  videant ;  et  qui  vident,  ceed  fiant  {Joan.  ix,  39). 
Et  quia  semetipsos  de  legis  operibns  contra  condito* 
rem  legis  extuierunt,  apte  subditur  : 

CAPUT  VI. 
Ibid.  —  Et  brachium  excelsum  conteretur. 
9.  Superba  legis  observatio  reprobata.  —  Excelsum 
quippe  brachium  conteritur,  quando,  praedicata  fi- 


6.  Juderi  ah  lateriiio  opere  prius  liberati,  dum  ter-  B  dei  gratia,  superba  legis  operatio  reprobatur,  cam 


reiia  lapttml,  iterum  ad  ktteres  redierunt.  —  Quid 
aliud  Dominus  plebem  braeliticam  nisi  Intum  repe- 
ril,  quam  obsequiis  gentiiium  deditam  in  ^gypto 
servientem  Jateribus  in  venit  ?  Quam  dum  tot  miracu- 
lis  ad  tenram  repromissionis  duxit  {Exod.  v,  seq.), 
dum  perductam  cognitionis  suae  scientia  implevit, 
dum  tot  arcana  secretorum  ei  per  prophetiam  contu- 
lit ;  quid  eam  aliud  quam  servandi  mysterii  signacn- 
lom  fecit?  *  Ipsa  quippe  divina  prophetia  clausum 
continuit  quidquid  de  se  Veritas  921  in  fine  reve- 
lavit.  Sed  dum  post  tot  divina  secreta,  post  tot  per- 
cepta  miracula  in  Redemptoris  sni  adventu,  plus  ter- 
ram  quam  veritatem  dilexit,  per  sacerdotes  dicens  : 
9i  dimittimus  eum  sic,  omnes  credent  in  eum,  et  ve- 


dicitur :  Ex  operibus  legis  nonjustificahitur  omnis  caro 
{Rom.  lu,  20). 

10.  Extrema  Eeclesia!  qui  Deus  et  teneat  et  cancU" 
tiat.  —  Cuncta  tamen  haec  intelligi  et  aliter  possunt. 
Terram  quippe  Scriptura  sacra  vocare  consuevit  Ec« 
clesiam.  Extrema  igitur  terrae  Dominus  tenet  et  con- 
cutit,  quia  Ecclesiae  suae  ultima  per  adventum  Anti- 
christi  persecutione  immanissima  turbari  permittit^ 
nec  tamen  permittendo  deserit.  Hanc  terram  aiiquan- 
do  Dominus  tenet,  et  non  concutit ;  aliquando  tenet 
et  concntit,  quia  modo  eam  tranquilla  pace  fidei  pos- 
sidet,  modo  commoveri  impetu  persecntionis  jubet. 

11.  /n  EcclesicB  persecutionibus  falsi  Christiani  ex- 
cutiuntur  sicut  palece.  —  Bene  autem  cum  diceret : 


nknt  Romani,  et  tollent  nostrum   locum  et  gentem  Q  Nunquid  tenuisti  concutiens  extrema  terrce,  iliico  ad- 


(Joan.  XI,  48),  quasi  ad  eos  quos  in  ^g^rpto  relique- 
ret  lateres  rediit ;  et  quae  facta  jam  Dei  signaculum 
fiierat,  ad  hoc  se  iterum  quod  deseruerat  inflexit ; 
lutumque  se  post  signaculum  in  oculis  veritatis  exhi- 
buit,  cum  per  impietatis  malitiam  accepti  verbi  my- 
steria  perdidit,  et  sola  terrena  sapere  quae  inquinant 
elegit. 

7.  Soli  littera  servientes  Deo  per  ckaritatem  adhstre* 
re  noluerunt.  —  Ubi  apte  subijungitur :  Et  stabit  eicui 
vesUmentum.  Impoiita  namque  et  grossiora  vestimen- 
ta  etiam  cum  induta  fuerint,  quia  induentis  membris 
bene  applicata  non  inhsrent,  stare  feruntur.  Judaea 
igitur  circa  veritatis  notitiam  etiam  cum  servire 
videretur,  sicut  vestimentum  stetit,  quia  per  exte- 


junxit :  Et  excussisH  impios  ex  eaf  Attestante  enim 
Paulo,  plerique  in  ea  sunt  qui  confitentur  se  nosse 
Deum,  factis  autem  negant  (Tit.  i,  16).  Impios  ergo 
ex  ea  Dominns  excutit,  quia  hi  quos  nunc  intima  vi- 
tia  possident,  tunc  in  voraginem  apertae  infidelitatis 
cadent ;  atque  in  acervum  palearum  transeunt,  cum 
tentationis  illius  aura  commoventur.  Et  quamvis  se 
nunc  sub  specie  fidei  intra  areae  sinum  tegant,  tunc 
nimirum  extra  granorum  cumulum  districti  examinis 
ventilabro  resilient. 

[Ree.  IV.]  022  12.  In  illis  signaculum  fidei  verti- 
tur  in  lutum.  — Unde  et  apte  subjungitur :  Restitue^ 
tur  ut  lutum  signaculum.  Ac  si  aperte  diceret :  Hi  qui 
nunc  videntur  in  Ecclesiae  sinu  signaculum,  tunc  an- 


riora  mandata  servire  se  Domino  ostendit,  sed  adhae-  D  ^  ^^^*^'  omnium  reslituentur  ut  lutum,  id  est,  ne- 

quaquam  judicia  hominum  de  professione  religionis 
fallunt,  ^  sed  quod  terrena  sapiant,  demonstrantur. 
Solet  enim  Scriptura  sacra  pro  flde  appellare  signa- 
culum,  pro  iniquitate  lutum.  Nam  fllius  junior  qui, 
consumpta  substantia,  ad  patrem  rediit  (Luc.  xv,  22), 
in  munere  annulum  accepit.  Gentilis  enim  populus, 
qui,  immortalitate  perdita,  ad  Deum  poenitendo  re- 


rere  ei  *  per  charitatis  intelligentiam  noluit.  ^  Dum 
solam  in  praeceptis  Dei  litteram  tenuit,  et  nequaquam 
le  per  spiritum  sensibus  intimis  junxit,  qua.si  ei  qui 
le  induerat  non  adhaesit.  Ubi  et  apte  subjungitur  : 

CAPUT  V. 

Vbrs.  15.  —  Auferetur  ab  impiis  lux  sua. 

8.  Cognitionem  legis  amiserunt,  quod  credere  veri" 


*  Corb.  Germ.,   Vindoc^,  Laud.,  Pratel.,  5alo- 
altestante  nos  instruit  qui  otl. 

*  Sic  Corb.  Germ.,  Turon.,  Vindoc.  et  nnus 
Bbroic.  In  Laud.  le^itur :  tn  ipsa  quippe  divina  prO' 
fMta.  In  Pratel.,  Uticensi  et  ai.  Norm.^  qnos  seqnun- 
tnr  Editi,  tpM  ^uippe  diu  m  prophetia. 

*  Alter  Ebroic,  per  charitatis  indulgentiam. 


^  In  Mss.  Norm.,  haec  ad  superiorem  periodum 
pertinent,  sicque  legitur :  sed  adiuerere  ei  jfer  chari^ 
tatis  intelligentiam  (al.,  indulgentiam)  notuit,  dum  SO' 
lam....  lect.  tenuit.  Et  nequaquam  se...  junxit,  quia 
ei,  etc. 

^  Corb.  Germ.,  Laud.,  Pratel.  et  al.  Norm.,  §em 
quam  terrena  sapiant. 


483 


SANCTl  GREGORII  MAGNI 


484 


vertitur,  per  fidei  signaculam  mnnitur.  Unde  et  a  A 
sponso  sao  EcclesiaB  dicitur :  Pone  me  ut  ngnaculum 
super  cor  tuum  (Cant,  vhi,  6).  Idcirco  namqae  signa- 
cuiam  rebas  ponitar,  ne  qua  diripientium  praesump- 
tione  temerentur.  Sponsus  ergo  *  in  corde  signacu- 
lum  ponilur  quando  fidei  ejus  mysterium  in  custo- 
dia  nostraB  cogitationis  imprimitar,  at  ille  infidelis 
servus,  nimirum  noster  adversarius,  cum  signata  fide 
corda  considerat,  tentando  ea  irrumpere  non  praBsu- 
mat.  '  Per  lutum  vero  terrena  contagia  demonstran- 
tur,  attestantd  Psalmista  qui  ait :  Eduxisti  me  de  lacu 
miseriw,  et  de  luto  fcecis  (Psalm,  xxix,  3).  Quia  igitur 
muUi  in  terrenis  contagiis  inventi,  perducti  ad  £c- 
clesiam,  coelestis  fidei  sacramento  signantur,  et  ta~ 
men  ab  iniquis  operibus  non  recedunt,  seque  nunc 


CAPUT  VII. 

Vbrs.  16.  —  Auferetur  ab  impiis  lux  sua. 

14.  Credentibus  et  male  viventibus  fidei  lumen  aufe- 
retur,  maxime  persecutionis  Antichristi  tempore,  — 
Neque  enim  eos  nunc  Dei  lumen  illostrat^  923  qai 
iniquitatis  suae  malitiam  fidei  nomine  palUant.  [Vet. 
III,  Rec,  V.]  Nam  dum  juxta  praedicationem  fidei 
vivere  negligunt,  et  tamen  eamdem  fidem  specie 
tenus  venerantur,  honorem  vitas  praesentis  ex  nomi- 
ne  religionis  quaerunt,  hocqae  eis  ex  fide  lucet, 
quod  eos  fides  coram  hominibus  refovet.  Sunt  vero 
nonnulii,  qui  aeterna  quae  audiunt  veraoiter  crednnt, 
et  tamen  eidem  quam  tenent  fidei  male  vivendo  con- 
tradicunt.  Uabent  hi  quoque  ^  in  tenebris  lucem 
suain^  quia  dum  perversa  agunt,  et  tamen  de  Deo 


fidei  velaminecontegunt,  sedcum  tempus  invenerint»  ^  recta  sentiunt^  ne  tenebrescant  funditos,  ex  quadam 

'   ^     *  ^'^         ^   ^'        parte  fulgore  luminis  iliustrantur.  Qai  dum  plus 

terrena  quam  coelestia,  plus  quae  vident  qoam  qoae 
audiunt,  ^  diligunt,  pulsante  persecutionis  articulo, 
quod  rectum  credere  videbantur  amiitant.  Qood  ilio 
maxime  tempore  multiplicius  agitor,  qoando^  sur- 
gente  ipso  iniquorum  capite,  in  sanctam  Eccleslam 
persecutione  ultima,liberis  suis.viribusejus  fortitudo 
grassatur.  Ibi  tunc  cor  uniuscujusque  ostenditar,  ubi 
quidquid  in  occultis  latebat  aperitur ;  et  qoi  nunc 
ore  sunt  pii,  et  corde  sunt  impii,  publicata  malitia 
corruunt,  et  lucem  fidei  quam  specie  tenus  tenuerant 
perdunt.  Sed  inter  baec  necesse  est  ut  unaaquisqae 
nostrum  ad  cordis  sui  secretum  redeat,  et  actionis 
suae  damna  pertimescat,  ne,  exigentibus  meritis,  per 
districtam  justitiam  judiciorum  Dei  in  taliam  homi* 


quid  sint  veraciter  ostendunt,  recte  dicitur  :  Restir- 
tuetur  in  lutum  signaculum,  Quos  enim  nunc  fideles 
credimus,  ipsos  tunc  fidei  bostes  inveniemus ;  et 
quamvis  appareant  non  tentati  signaculum^  erunt 
procul  dubio  tentati  lutum.  Unde  et  recte  dicitur, 
Rsstituetury  quia  qualis  eorum  conscientia  esse  ante 
fidem  potuit,  '  tales  eos  post  modum  reproba  vita 
convincit.  De  quibus  apte  subjuugitur :  Et  stabit  sicut 
restimentum, 

15.  Multis  nunc  quasi  vestimentis  omatur  Ecclesia, 
quibus,  fiagrante  persecutione,  ntndabitur,—  Tot  nunc 
quasi  vestibus  sanctaEcciesia  induitur,  quot  fidelium 
veneratione  decoratur.  Undeetei  ostensis  gentilibus, 
a  Domino  per  Prophetam  dicitur  :  Vivo  ego,  dicit 
Dominiu,  quia  omnibus  his  vetut  omamento  vestieris 


(Isai,  XLix,  18).  Multis  tamen  quasi  fidelibus  nunc  C  num  numerum  incurrat. 


specie  tenus  induitur,  sed  pulsante  persecutionis  im- 
petu^  tunc  eis  exuta  nudabitur;  de  quorum  sorte  hic 
dicitur  :  Et  stabit  sicut  vestimentum.  Stare  vero  hoc 
loco  ponitur  in  peccato  persistere.  Unde  scriptum 
est  :  Et  in  via  peccatorum  non  stetit  (Psal,  i,  1).  Vel 
certe  reprobus  quisque  sicut  vestimentum  stare  dici- 
tur,  ut  non  posse  stare  monstretur,  quia  sicut  induta 
vestis  in  visionis  suae  specie  per  corpus  tenditur, 
exuta  autem  fracta  complicatur,  ita  unusquisque  qui 
a  sanctae  Ecciesiae  tunc  statu  recesserit,  tensus  ac 
decorus  quasi  dum  indueretar  fuit,  sed  exatus  post- 
modum,  confractus  atque  abjectus  jacebit.  Si  vero 
stare  intelligimus  perdurare,  sicut  vestimentum  stat 
quisque  reprobus  qui  in  hac  vita  quam  diligit  bre- 


[Rec,  VI.]  15.  Jam  in  memhris  suis  vivU  ei  smoU 
Antichristus, --^emo  autem  sibi  incaute  blandiatar, 
et  idcirco  ®  se  a  tali  casu  extraneum  credat,  qaia  ad 
illius  tempestatis  procellam  pervenire  se  non  existi- 
mat.  0  quanti  illius  tentationis  tempora  non  vide- 
runt,  et  tamen  in  ejus  tentationis  procella  versantur. 
Cain  tempus  Antichristi  non  vidit,  et  tamen  mem  - 
brum  Antichristi  per  meritum  fuit  (Genes.  tv).  Jndas 
saevitiam  persecutionis  illius  ignoravit,  ^  et  tamen 
viribus  crudelitatisejus,  avaritia  snadente,  saccobait 
(Matth.  XXVI,  15).  Simon  divisus  longe  ab  Anticbristi 
temporibus  exstitit,  et  tamen  ejus  se  superbiae,  mi- 
raculorum  potentiam  perverse  appetendo,  conjunxit 
(Act.  viii,  19).  Sic  iniquum  corpas  sao  capiti,  sic 


viter  durat.  Unde  et  per  Prophetam  dicitur :  Omnia  D  membris  membra  junguntur,  cum  et  cognitione  se 
sicut  vestimentum  veterascent,  et  sicut  opertorium  mu-  nesciunt,  et  tamen  prava  sibi  actione  copulantor. 
tabis  ea,  et  mutabuntur  (Psal,  ci,  27).  Uaec  itaque,  Neque  enim  Pergamus  Balaam  libros  aat  verba  co- 
qaae  allegoriarum  nube  recta  intulit,  nunc  verbis  gnoverat,  et  tamen  ejus  nequitiam  sequens,  *  voce 
apertioribus  innotescit,  subdens  :  supernae  increpationis  audiebat  :  Habes  iUis  temnUs 


^  lidem  Cod.,  in  cor  sig^mculum, 

•  Pratel.  et  Corb.  Germ.,  per  lutum  vero  auia  ter- 
rena  contagia  demonstrantur,  altestatur  proph. 

'  Corb.  Germ.  etLaud.,  tales  eorum  etpostmodum 
reprobata  vtta, 

*  Corb.  Germ.,  Vindoc.,  Pratel.,  Utic,  inter  te- 
ne5ra«. 

^  Luxatas  bic  locns  omissione  verbi  diligunt,  in 
Edit.  Gilot.,  Vatic.  et  aliis  non  paucis,  restitutus  est 
ope  Mss.  Anglic.  et  Gallican.  necnon  vet.  Edit.Paris. 
et  Basil. 


«  Ita  Corb.  Germ.,  Vindoc,  Ebroic  aliique  Norro. 
ac  vet.  Edit.  Paris.  1488  etl495.  In  Edit.  Paris.  1518, 
et  in  Basil.  1503  ac  1514,  legitur  simpliciter  :  se  a 
tali  extraneum  credat.  In  recent.  babes  occasu,  pro 
casu. 

^  Corb.  Germ.jEbroic  aliiqne  Norm.et  vetosEd* 
Paris.,  et  tamenjuri  crudelitatis,,.  succubuii.  Laad., 
et  tamen  jure  crudelitapis  ^us  avaritia  tuadentis  tn^ 
cubuit. 

•  Vindoc,  Laud.,  Pratel.^  etc,  vocem  eupemm  tn- 
crepationis» 


485 


MORALIUM  LIB.  XXIX.  —  IN  CAPUT  XXXVIJI  B.  JOB. 


4§6 


doctrinafn  Balaam,  qui  doe^tat  Balac  mittere  icanda- 
lum  coram  /i(tu  Israel,  edere  et  fomicuri  (Apoc.  u, 
14).  Thyatirae  quoqae  ecclesiam  a  Jezabel  notitia 
*  et  tempora  et  loca  dividebant ;  sed  quia  eam  par 
^it»  reatus  astrinxerat,  inesse  ei  Jezabei  dicitur, 
atque  operibus  perversis  insistere,  angelo  attestante, 
qoi  ait  :  Habeo  adversus  ie  aliqua ;  quia  permittU 
mulierem  Jezabel ,  qws  se  dicit  propheten ,  do^ 
cere  et  seducere  servos  meos,  fomicari  et  manducare  de 
idoiothytis  {Ibid.,  20).  Ecce  quia  reperiri  potuerunt, 
qui  Jezabel  vitam  reproba  actione  secuti  sunt,  Je- 
zabel  iilic  inventa  memoratur,  quia  videlicet  pravum 
corpus  conjuncti  mores  unum  facinnt,  etiam  si  hoc 
loca  vel  tempora  scindunt.  Unde  fit  ut  in  perversis 
suis  imitatoribus  et  iniquus  quisque  maneat  qui  jam 
praeteriit,  et  in  suis  operatoribus  ipse  iniquorum 
auctor  jam  appareat,  924  qui  necdum  venit.  Hinc 
Joannes  ait :  Nunc  AnUchristi  muUi  facti  sunt  (IJoan, 
n,  18),  quia  iniqui  omnes  jam  ejus  membra  sunt, 
qusB  sciiicet  perverse  edita  caput  suum  male  vivendo 
praevenerunt.  Hinc  Pauius  ait :  Ut  reveletur  in  suo 
tempore ;  nam  mysterium  jam  operatur  iniquitatis 
(II  Thess.  11, 6, 7).  Ac  si  diceret :  Tunc  Antichristus 
manifestus  videbitur ;  nam  in  cordibus  iniquonun 
secreta  sua  ]am  nunc  occultus  operatur.  Ut  enim  de 
apertioribus  criminibus  taceam,  ecce  alius  fratri  in 
corde  suo  tacitus  invidet,  et  si  occasionem  reperiat, 
eam  supplantarecontendit;  cujus  aJterius  membrum 
est,  nisi  ejus  de  quo  scriptum  est:  Invidia  diaboli 
mors  intravit  in  orbem  terrarum  (Sap.  ii,  24)  ?  Alius 
inagni  meriti  esse  se  aestimans,  per  tumorem  cordis 
conctis  se  praeferens,  omnes  semetipso  inferiores 
credit ;  cm'u8  alterius  membrum  est,  nisi  ejus  de 
quo  scriptum  est :  Omne  sublime  videt, '  et  ipseest  rex 
super  universos  filios  superhus  (Job  xli,  25)  ?  Alius 
mundi  hujus  potentiam  quaerit,  non  quo  aliis  prosit, 
sed  quo  ipse  alteri  subditus  non  sit ;  cujus  alterius 
membrum  est,  nisi  ejus  de  quo  scriptum  est  :  Qui 
dixit :  Sedeho  m  monte  testa^nenti,  in  lateribus  Aqui- 
lonis;  ascendam  super  altitudinem  nubium;  similis  ero 
Altissimo  (Isai.  xiv,  13, 14)  ?  Solus  quippe  Altissimus 
ita  dominatur  super  omnia,  ut  alteri  subesse  non 
possit.  Quem  diabolus  imitari  perverse  voluit,  cum 
saum  dominium  quaerens,  ei  snbesse  recusavit.  Imi* 
tatar  ergo  diabolum  quisquis  idcirco  potestatem  suam 
appetit,  quia  ei  qui  sibi  est  superna  ordinatione 
prsepositus  subesse  fastidit. 

[Vet.  IV,]  16.  Inlidelitatis  rei  sunt,  qui  veritatem 
negant.  —  Sunt  praeterea  plurima  quae  quosdam  in 
ipta  pace  Ecclesiae  constitutos  infideles  esse  renun- 
tiant.  Yideo  namque  nonnullos  ita  personam  poten- 
tis  accipere,  ut  requisiti  ab  eo,  pro  favore  ejus  non 
dobitent  in  causa  proximi  veritatem  negare.  Et  quis 
ett  veritas,  nisi  ille  qui  dixit :  Ego  sum  via,  veritas, 
H  tita  (Joan,  xiv,  6j  ?  Neque  enim  Joannes  Baptista 


A  de  confessioneChristi,  sed  de  jnstitiae  veritate  reqai- 
situs  occubuit  (Marc.  vi,  28) ;  sed  quia  Christus  est 
veritas,  ad  mortem  usque  idcirco  pro  Christo,  quia 
videlicet  pro  veritate,  pervenit.  Ponamus  ergo  ante 
oculos  qnod  aliquis  percunctatus  personam  potentis 
accepit,  et  ne  verbi  saltem  injuriam  pateretur,  veri- 
tatcm  negavit.  Quid  rogo  iste  faceret  in  dolore  poe- 
narum,  qui  Christum  erubuit  iiiter  flagella  verbo* 
rum  ?  Ecce  et  post  haec  ante  oculos  hominum  adhuc 
Christianus  est,  et  tamen  si  eum  Dominus  districte 
disposuit  judicare,  jam  non  est. 

i7.  Et  qui  corrigere,  cum  teneantur,  negligunt. 
Non  desunt  in  pace  Ecclesiae  Antichristi  tentamenta. — 
Yideo  autem  alios,  quibus  per  locum  magisterii 
exhortandi  sunt  officia  arguendique  commissa,  qui 

n  vident  aliquid  iliicitum  admitti,  et  tamen  dum  qao- 
rumdam  potentum  oflfendere  gratiam  metuant,  ar- 
guere  non  praesumunt.  Quisquis  iste  est,  quid  aliud 
facit,  nisi  videt  lupum  venientem,  et  fagit  (Joan.  x, 
12)?  Fugit,  quiatacuit;  tacait,  quia,  despectaaetema 
gratia,  temporalem  gloriam  plus  amavit.  Ecce  ante 
potentis  faciem  intra  sui  se  latebras  silentii  abscon- 
dit,  et  sicnt  persecutioni  publicae, '  sic  occulto  locum 
dedit  timori.  Bene  de  talibus  dicitur  :  Dilexerunt 
gloriam  Jiominum  ma^  qtum  Dei  (Joan.  xii,  43). 
Quisquis  igitur  talis  est,  si  haec  districte  judicaqtur, 
etsi  persecutio  publica  defuit,  tamen  tacendo  925 
Christum  negavit.  Non  ergo  desunt  vel  in  pace  Eccle- 
siae  Antichristi  tentamenta.  Nemo  itaque  illa  perse- 
cutionis  extremae  tempora  quasi  sola  perhorrescat. 

p  Apud  iniquos  namque  quotidie  resAntichristi  agitur, 
quia  in  eorum  cordibus  mysterium  suum  jam  nunc 
occultus  operatur.  Et  si  multi  nunc  specie  tenus  in- 
tra  Ecclesiam  constituti  simulant  se  esse  qnod  non 
sunt,  in  adventu  tamen  judicis  prodentur.quod  sunt : 
de  quibns  bene  Salomon  ait :  Vidi  impios  sepultos, 
qui  etiam  cum  adhuc  viverent,  in  loco  sancto  erant,  et 
laudabaniur  in  civiiate,  quasi  justorum  operum  (Eccle. 
VIII.  10).  Igitur  postquam  de  iniquis  dictum  est, 
Restituetur  ut  lutum  signaculum,  et  stabit  sicut  vesti- 
mentum,  et  auferetur  ab  impHs  lux  sua,  quod  utique 
in  illa  est  Antichristi  persecutione  faciendum,  mox, 
de  ejusdem  Antichristi  ^  perditione  nos  consolans, 
ait  : 

CAPUTYin. 
Yers.  15.  —  Et  brachium  excelsum  conteretur. 

"  18.  Antichristi  superbia  et  casus.  Angelus  et  homo 
lapsi,  quia  Deo  similes  esse  per  potentiam,  non  perju- 
stitiam,  voluerunt. — Quid  namque  aiiud  exceisum 
brachium  accipitur,  nisi  superba  Antichristi  ceJsitudo 
quae  super  reprobas  mentes  bominum  fastu  gloriae 
saecularis  erigitur,  iU  ut  homo  peccator,  et  tamen 
aestimari  hoino  despiciens,  Deum  se  super  homines 
mentiatur  ?  Unde  et  Panlus  apostolus  dicit :  Ita  ut  in 
templo  Dei  sedeat,  ostendens  se  tanquam  sit  Deus  (II 


*  Laad..  tempora  longa  dividebant. 

*  Idem  Cod.,e{  ipse  est  rex  superbia,  super  univer- 
Mo$  fiHos. 

'  Toron.,  sic  oeeultum  locum  dedi(  timori,  Laadun., 
iU  oceulte  loeum  dedit  ttmort. 


*  InGilot.  Edit.  ac  al.  recent.,  persecutione ;  for-- 
tasse  quod  incongruum  judicarent  Deum  nos  de  An- 
tichristi  perditione  consolari.  Sed  sensus  est  Deum 
nobis  consolationem  afferre,  praenuntiata  fatara  Aa* 
tichristi  perditione. 


4il7  SAiNCTI  GHEIJORII    MAGNI 

Thess.  II,  4).  Cnjns  nt  tnmorem  plenins  ostenderet,  A 
praemisit :  Qui  adversatur  et  extollitur  super omne  quod 
dicitur  Deus,  autquod  colitur  (Ibid.).  Dens  enim  dici 
aliquando  et  homo  potest,  jnxta  qnod  ad  Moysen  di- 
citur  :  Ecce  constitui  te  Deum  PiMraonis  (Exod.  viii 
1).  Deus  vero  coli  pams  homo  non  potest.  Qaia  vero 
le  Antichristus  et  super  sanctos  quosque  homines, 
et  super  ipsius  potentiam  divinitatis  extollit^  per 
exactum  sibi  nomen  glorisB,  et  hoc  quod  Deus  dici- 
tur,  et  hoc  quod  Deus  colitur,  transire  conatur. 
Notandum  vero  est  in  quantam  superbias  foveam  ce- 
cidit,  qui  in  mensura  ruinae  qua  iapsus  est  non  per- 
mansit.  Diabolus  quippe  vel  homo  a  statu  conditio- 
nis  propriae  elata  mente  corruerunt,  ut  vel  ille  dice- 
fet :  Ascendam  super  alHtudinem  nubium,  similis  ero 


188 


CAPUT  IX. 

Vers.  13.  —  Nunquid  tenuisti  concutiens  extrema 
terrcB,  et  excussisti  impios  ex  ea  f 

iO.  Deus  hominem  non  deserit,  et  in  extremis  electos 
sollicitius  purgat.  —  Per  terram  quippe  homo  infima 
sapiens  designatur,  cui  peccanti  dictum  est :  Terra 
es,  et  in  terram  ibis  (Genes.  iii,  19).  Sed  quia  plus 
conditor  facturam  suam  non  deserit,  mala  hominum 
'  et  per  suam  sapientiam  tolerat,  et  per  eorum 
quandoque  conversionem  relaxat.  Cum  autem  duras 
atque  insensibiles  mentes  respicit,  modo  eas  minis, 
modo  verberibus,  modo  revelationibus  terret^  ut  quae 
pessima  securitate  *  duruerant,  salubri  timore  mol- 
lescant,  quatenus  vel  sero  redeant,  et  hoc  ipsum 
saltem,  quod  diu  exspectati  sunt  erubescant.  Sic 


AUissimo  (Isai,  xiv,  14) ;  vel  iste  audiens  crederet :  g  enim  Dominus  quia  extrema  vitae  nostr»  plus  judi- 


Aperi^tur  oculi  vestri,  et  eritis  sicut  dii  {Genes.  iii,  5) . 
Idcirco  ergo  uterque  cecidit^  quia  esse  Deo  similis 
non  per  justitiam,  sed  per  potentiam  concupivit. 
Sed  homo  per  gratiam  liberatus,  qui  Dei  similitudi- 
nem  perverse  appetendo  ceciderat,  in  reatu  criminis 
sui  longe  Deo  imparem  se  esse  cognoscens  clamat : 
Dominef  quis  similis  tibi  (Psal,  lxxxviii,  9)?  Diabolus 
veroin  lapsu  sui  criminis  justi  dimi8sus,in  mensura 
ruinaB  suas  minime  permansit;  sed  quanto  diutius  ab 
omnipotentis  gratia  defuit,  tanto  magis  reatum  cri« 
minis  cumulavit.  Nam  qui  ideo  cecidit,  quia  perverso 
ordine  Deo  esse  similis  voluit,  eo  usque  perductus 
est,  ut  in  Antichristum  veniens,  videri  Deo  similis 
dedignetur,  atque  eum  quem  habere  non  potuit  su- 


cat,  et  idcirco  electos  suos  in  fine  sollicitius  purgat. 
Scriptum  quippe  est :  Deus  judicabit  fines  terrae  (I 
Reg,  II,  10).  Tanto  ergo  impensius  ultimis  nostris  in- 
vigiiat,  quanto  in  ipsis  pendere  initia  vilae  sequentis 
pensat.  Quod  quia  misericorditerfacit,  pietate  sua  in 
medium  deducta,  qua  etiam  sero  conversos  peccato- 
res  recipit,  beati  Job  justitiam  erudit,  dicens  :  iVtm- 
quid  tenuisti  concutiens  extrema  terrce,  et  excussisti 
impios  ex  ea  ?  Subaudis  ut  ergo,  qui  in  suis  ultimis 
saepe  peccatores  terrendo  concutio,  convertendo  te- 
neo,  atque  ab  eorum  cordibus  impios  cogitationum 
motus  evelio.  Et  recte  beato  Job  Dominus  quomodo 
juxta  finem  peccatores  convertat  insinnat.  Ac  si 
aperte  dicat :  Misericordiae  meae  potentiam  respice. 


pert)us  aequalem,  damnatus  inferiorem  putet.  Nam  p  et  tuae  justitiae  elationem  preme.  Quae  extrema  bo- 


cum  de  illo  hoc  quod  jam  praemissimus  dicitur  :  Ex- 
toHens  se  supra  omne  quod  dicitur  Deus,  aut  quod  CO' 
Htur  (11  Thess.  ii,  4),  aperte  monstratur  quia  appe- 
tendo  dudum  Dei  similitudinem,  quasi  juxta  Deum 
erigere  se  voluit,  sed  in  superbiae  culpa  crescendo, 
jam  se  supra  omne  quod  Dens  dicitur  et  colitur  ex- 
tollit.  Quia  ergo  haec  ejus  superbia  districti  judicis 
erit  adventu  ferienda,  sicut  scriptum  est :  Quem  Do- 

minus  Jesus  interficiet  spiritu  oris  sui,  926  et  destruet 
illustratione  adventus  sui  (Ibid.,  8),  recte  dicitur :  Et 
brachium  excelsum  conteretur. 

19.  Verbi  divini,  quo  plus  teritur,  virtusmagis  au- 
getur.  —  Cuncta  tamen  haec,  quae  bis  discussa  sunt, 


minis  quia,  etiam  cum  convertitur  per  camis  mor- 
tem,illa  antiquae  culpae  vindicta  comitatur,  protinus 
insinuat,  cum  dicit. 

CAPUT  X. 

Yers.  14.  —  Restituetur  ut  lutum  signaculum,  et 
stdbit  sicut  vestimentum. 

21.  Homo  Dei  signaculum  et  imagino  in  pcsnam  «u- 
perbicB,  per  mortem  fit  terra  et  cinis.  —  Hominem 
quippe  Dominus,  quem  ad  suam  similitudinem  con- 
didit,  quasi  quoddam  suae  potentiae  signaculum  fecit. 
Quod  tamen  ut  lutum  restituetur,  qoia  licet  aeterna 
supplicia  per  conversionem  fugiat,  in  ultione  tamen 
perpetratae  superbiae  carnis  morte  damnatur.  Ex  luto 
quippe  homo  conditus,  et  mentis  accepta  ratione, 


adhuc  intelligi  et  aliler  possunt.  Verba  enim  Dei  |^  similitudinedivinae  imaginis  decoratus,  elatione  cor- 


quasi  pigmenta  quaedam  nostri  sunt  adjutorii.  Et  si- 
cut  pigmentum  quanto  plus  teritur,  tanto  plus  in  po- 
culo  ejus  virtus  augetur,  ita  divina  eloquia '  quo 
magis  exponendo  conterimus,  eo  audientes  amplius 
quasi  bibcntes  juvamtis.  [Vet.  V.]  Quia  igitur  mise- 
ricors  Deus  diu  peccata  hominum  tolerat,  et  cum 
jam  vicinum  finem  respicit,  plerumque  mentes  pec- 
cantium  immutat,  recte  de  se,  vim  tantae  pietatis  in- 
sinuans,  ait : 


dis  intumescens,  quod  de  infimis  formatus  esse 
oblitus  est.  Unde  mira  conditoris  justitia  actum  est 
ut  quia  per  sensum  intumuit,  quem  rationabilem 
accepit^  rursus  terra  per  mortem  fieret,  quam  esse 
se  considerare  humiliter  noluit;  et  quia  peccando 
Dei  similitudinem  perdidit,  moriendo  vero  ad  limi 
sui  materiam  redit,  recte  dicitur  :  ResHtuetur  ut  lu^ 
tum  signaculum.  Et  quia  de  corpore  dum  spiritus  vo- 
catur,  quodam  quasi  involucro  sua  camis  exuitur, 


*  Gussanvill.  ac  nonnulli  Edit.,  quo  magis  expo^ 

nendo  eonteruntur,  eo  audientes juvantur.  Quod 

emendavimus  ex  Mss.  Anglic,  Norman.,  Laud.  el 
Corb.  Germ. 

'  Ita  Vindoc,Ebroic.,  aliiqueNorm.,Laudun.,etc. 


At  Editi  cum  Ms.  Corb.  Germ.,  et  per  suampatin^ 
tiam    tolerat.    Fortasse   perpendentes    tolerare  ad 
patientiam  potius  pertinere  quam  ad  sapientiam: 
vocem  hanc  in  alteram  mutandam  censuerunt. 
•  Laudun.,  duraverant. 


isd 


MORALIUM  LIB.  XXLX.  —  IN  CAPUT  XXXVIII  B.  JOB. 


490 


927  Apte  de  eodem  Into  subjnngitar  :  Et  stabtt 
sieut  vestimentum.  Lutam  Damqne  nostrum  sicnt 
yestimentom  stare  est  osqne  ad  resnrrectionis  tem- 
pQs  inane  exntumque  perdurare.  Sed  quia  hanc 
poenam  superbiae  nec  illi  transeunt,  qui  et  eamdem 
snperbiam  vivendo  humiliter  vincunt ;  quae  sit  su- 
perbientium  specialis  poena,  subjungit  dicens  : 

CAPUT  XI. 

Vbrs.  15.  —  Auferetur  ab  impiis  lux  sua,  et  hra- 
Mum  exceUum  confringetur. 

n.  Mors  qu<B  electos  luci  restituit,  reprobis  lucem, 
nmirum  prmentisvitie  gloriam  tollit.  —  Mors  enim 
camis,  quae  electos  luci  suae  restituit,  lucem  suam 
reprobis  tollit.  Lux  namque  superbientis  est  gloria 
vitae  praesentis.  Quae  ei  lux  tunc  subtrahitur,  cum 
per  camis  interitum  '  ad  retributionum  suarum  te- 
nebras  vocatur.  Ibi  tunc  excelsum  brachium  con- 
fringitur,quia  celsitudo  cordis  uitra  naturae  ordinem 
violenter  arrepta  opprimentis  se  divinae  justitiae 
mole  dissipatur,  ut  quia  se  perverse  in  brevi  erexe- 
rat,  per  pondus  judicii  in  aetemum  fracta  cogno- 
scat.  Nuilus  autem  nostrum  quid  post  mortem 
sequeretur  agnosceret,  nisi  vitae  nostrae  conditor  ad 
poenam  uscpie  mortis  nostrae  veniret.  Nisi  enim  ipse 
misericorditer  infima  peteret,  nequaquam  nos  post 
snam  imaginem  perditos  juste  ad  summa  revocaret. 
Unde  et  recte  subjungitur  : 

CAPUT  Xn  [Rec.  VII]. 

Vbrs.  16.  —  Nunquid  ingressus  es  profundum  mo' 
ris,  et  in  nomssimu  abyssi  deambutastif 

23.  Dominus  non  solum  in  mundum,  sed  etiam  in 
infemum  pro  nobis  descendit.  —  Ac  si  dicat :  Ut  ego, 
qni  non  solum  mare,  id  est  saecuium^  per  assum- 
ptam  humanam  carnem  atque  animam  petii,  sed 
etiam  per  eam  sponte  in  morte  positam,  usque  ad 
ultima  inferni,  quasi  ad  maris  profunda  descendi. 
Si  enim  mare,  more  divini  eloquii,  saeculum  debet 
intelligi,  nibil  prohibet  profundamarisinferni  clau- 
stra  sentiri.Quod  profundum  maris  Dominus  petiit, 
cnm  inferni  novissima,  electorum  suoram  animas 
ereptnms,  intravit.  Unde  et  per  prophetam  dicitur : 
PosmsU  profundum  maris  viam,  ut  transirent  liberati 
{Isai.  Li,  lO^.  Hoc  namque  profundum  maris  ante 
Redemptoris  adventum  non  via,  sed  carcer  fuit, 
quia  in  se  etiam  bonomm  animas,  quamvis  non  in 
locis  poenalibusy  clausit.  Quod  tamen  profundum 
viam  Dominus  posuit,  quia  illuc  veniens,  electos 
saos  a  claustris  inferni  ad  coelestia  transire  conces- 
sit.  Unde  et  apte  illic  dicitur  :  Ut  transirent  liberati 
{Ibid.,  10).  Quod  vero  profundum  maris  dixeral, 
hoc,  aliis  verbis  replicans,  abyssi  novissimumvocat, 
qoia  sicut  aquarum  abyssus  nulla  nostra  visione 
comprehenditur,  ita  occulta  inferni  nuUo  a  nobis 
^  cognitionis  sensu  penetrantur.  Qui  enim  hincsub- 
trahantur  ceraimus,  sed  quae  illos  juxta  meritum 
retributio  snppliciorum  maneat,  non  videmus. 


A  [Vet.  VI.]  24.  In  infemo  deambulavit,  quia  lihir 
ad  tigatos  venit.  —  Vigilanti  vero  est  cura  pensandum- 
quod  3  in  novissimo  abyssi  deambulasse  se  perhibet. 
Deambulare  quippe  non  constricti,  sed  liberi  est. 
Quem  enim  vincula  stringunt,  ejus  nihilominus 
gressus  impediunt.  Qua  igitur  Dominus  nulla  pec- 
cati  vincula  pertulit,  in  inferao  deambulavit.  Liber 
quippe  ad  ligatos  venit.  Unde  sciriptum  est :  Fa^ 
sum  sicut  homo  sine  adjutorio,  inter  moriuos  liber 
(Psal.  Lxxxvii,  5).  In  novissimis  ergo  abyssi  Do- 
mino  deambulare  est  in  loco  damnationis  nihii  suae 
retentionis  invenire,  attestante  Petro,  qui  ait  :  So- 
lutis  doloribus  infemi,  juxta  quod  impossibile  erat 
teneri  illum  ab  eo  (Act.  ii,24).  Vel  certeqaia  deam- 
bulando  nos  cum  de  loco  928  ad  locum  ducimur, 

B  hic  iilicque  praesentes  invenimur ;  deambulasse  in 
inferno  Dominus  dicitur,  ut  electis  animabus  in  locis 
singulis  per  divinitatis  potentiam  praesens  fuisse 
monstraretur.  Unde  et  spiritus  sapientiae  mobilis 
describitur  (Sap.  vii,  24),  ut  per  hoc  quod  nusquam 
deest,  ubique  nobis  occurrere  designetur.  Quam  de- 
scensionem  suam  Dominus  tanto  mirabilem  respicit, 
quanto  eam  redempto  homini  crebrius  infundit. 
Eam  namque  adhuc  replicans  subdit : 

CAPUTXIU. 
Vers.  17. —  Nunquid  apertce  sunt  tibi  portce  mof*'- 
tis,  et  ostia  ten^osa  vidisti  f 

25.  Portas  mortis,  hoc  est  potestates  adversas  sups" 
ravit.  —  Portae  enim  mortis  sunt  potestates  adversae. 
Quas  descendens  Dominus  aperuit,  qoia  earam  for- 

Q  titudinem  moriendo  superavit.  Quae  appellatione 
quoque  alia  tenebrosa  ostia  vocantur,  quia  dum  per 
occultationis  suae  insidias  non  videntur,  deceptis 
mentibus  viam  mortisaperiunt.  Quae  tenebrosa  ostia 
Dominus  videt,  quia  immundoram  spirituum  frau- 
dulentam  malitiam  et  respicit  et  premit.  Quos  nisi 
ipse  nobis  nescientibus  videndo  prohiberet,  et  nii 
de  insidiis  eoram  mens  nostra  cognosceret,  et  eis- 
dem  insidiis  capta  deperiret.  Quae  tenebrosa  etiam 
nos  ostia  ceraimus,  quando  sapernae  lucis  radiis 
illustramur.  Unde  et  per  prophetam  dicitur  :  Domi- 
nus  mihi  adjutor  est,  et  ego  vid^  inimicos  meos 
{Psal.  cxvii,  7).  Hostes  igitur  nostros  ipse  videt 
qui  suo  eos  munere  nobis  visiblies  facit.  Vel  certe 
tenebrosa  tunc  ostia  Dominus  vidit,  cum  claustra 

l^  inferni  penetrans,  crudeles  spiritus  perculit,  et  mor- 
tis  praepositos  moriendodamnavit.  Quod  idcircohic 
non  adhuc  de  futuro,  sedjam  de  praeterito  dicitur, 
quia  hoc  quod  facturus  erat  in  opere,  nimirum  jam 
fecerat  in  praedestinatione.  Quia  vero  post  mortem 
resurrectionemque  ejus  crevit  Ecclesia,  atque  in 
cunctis  est  gentibus  dilatata,  apte  subjungitur  : 
CAPUT  XIY  [Vet.  HIl. 
Vbrs.  18.  —  Nunquid  considerasti  laHtudinenn 
terrcef 

26.  Morte  Christi  crevit  Ecclesia.  Tanquam  Samson. 


*  Sic  Turon.,  Ebroic.  aliique  Norman.  cumLaud. 
Pro  retribuUonum  Editihabent  rationum.  Ipsisfavet 
Corb.  Germ.,  in  quo  prius  legebatur  orationnm. 

Patrol.  LXXVI. 


*  Laud.,  Ebroic.  et  alii  Norm.,  eo^ikUimis  s^nsu, 
3  Laud.  et  Corb.  Germ.,  in  novissma. 


K^ 


491 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


492 


plures  hostiun  ynotHens  exstinxit  quamvivens, —  Dum 
enim  Dominas  angustias  mortis  petiit,  fidem  suam  in 
gentibus  dilatavit,  atque  ad  innumera  corda  creden- 
tium  sanctam  Ecclesiam  extendit.  Cui  per  prophetam 
dicitur :  Dilata  locum  tentorii  tui,  et  pelles  tabemacU' 
lortm  tuorum  extende,  ne  parcas,  longos  fac  funiculos 
iuos,  et  clavos  tuos  consolida ;  ad  dexteram  enim  et  ad 
Imvam  penetrahiSf  et  semen  luum  gentes  hcereditahit 
(Jjot.  Liv,  t,  3).  Quae  latitudo  terrae  profecto  non  fie- 
ret,  nisi  ipse  prius  et  vitam  quam  novimus  moriendo 
despiceret,  et  vitam  quam  non  novimus  resurgendo 
monstraret.  In  morte  quippe  sua  nostrae  oculos  mentis 
aperuit,  et  quae  esset  vita  quae  sequeretur  ostendit. 
Undeethunc  in  Evangelio  ordinem  tenens,  discipulis 
dicit:  Sic  oportebat  Christum  pati,  etresurgerea  mor- 
tuis  tertia  die,  etpradicari  in  nomine  ejuspcenitentiam, 
et  remissionem  peccatorum  per  omnes  gentes  (Luc.  xxiv, 
46,  47).  Pauci  enim  ex  plebe  Israelitica  ipso  praedi- 
cante  crediderunt ;  innumeri  vero  gentium  populi 
viam  vitae  moriente  illo  secuti  sunt.  Superbos  namque 
dum  adhuc  passibilis  viveret  pertulit,  '  a  passibili 
vero  vita  mortuus  stravit.  Quod  bene  Samson  in  se- 
metipso  dudum  figuraliter  expressit,  qui  paucos  qui« 
dem  dum  viveret  interemit ;  destructo  autem  tem- 
plo,  hostes  innumeros  cum  moreretur  occidit  (Judic, 
XVI,  30),  quianimirum  Dominus  ab  elatione  superbi^ 
paucos  cum  viveret,  plures  vero  cum  templum 
929  sui  corporis  solveretur,  exstinxit  (Joan.  ii,  19); 
atque  electos  ex  gentihus  quos  vivendo  sustinuit, 
simul  omnes  moriendo  prostravit.  Recte  itaque 
postquam  inferna  penetrasse  se  docuit,  consideran- 
dam  mox  terrae  latitudinem  subjunxit:  Nunquid 
considerasti  latitudinem  terrcef  Ac  si  flagellato  ho- 
mini  diceret :  Perpende  quid  pertuli,  et  pensa  quod 
emi ;  nec  queraris  ipse  de  verbere,  dum  nescis  quae 
te  praemia  maneant  in  retributione.  Inter  haec  itaque 
verba  creatoris  operae  pretium  puto,  si  a  bono  com- 
muni  ac  publico  parumper  oculos  flectimus,  et  quid 
in  singulis  nobis  latenter  agat  intuemur.  Dicit 
enim: 

CAPUT  XV  [/?6c.  VIIT], 

Vbrs.  16.  —  Nunquid  ingressus  es  profundum  ma- 
rUf 

27.  Maris  profundum  Deus  ingreditur,  cum  pecca^ 
taris  mentemvisitat.  — Mare  quippe  est  mens  humana, 
cujusprofundaDeus  ingreditur  quando  per  cognitio- 
nem  suam  ad  lamenta  poenitentiae  ab  intimis  cogita- 
tionibus  perturbatur,  quando  prioris  vitae  nequitias 
ad  memoriam  reducit,  et  fluctuantem  *  in  confusione 
sua  animum  concutit.  Profundum  maris  Deus  pene- 
trat,  quando  etiam  desperata  corda  permutat.  *  Ipse 
enim  mare  intrat  quando  cor  saeculare  humiliat,  pro- 
fondum  maris  ingreditur  quando  visitare  mentes  etiam 
pressas  sceleribus  non  dedignatur.  Unde  et  recte 
percunctando  subjungitur:  Et  in  novisnmis  dbyssi 


A  deambulasti  f  ^  Quae  enim  est  abyssus,  nisi  mens  hn- 
mana,quae  dum  semetipsam  comprehendere  non  va- 
let,  sese  in  omne  quod  est,  velut  obscura  abyssus, 
latet?  Undebeneper  prophetam  dicitur  :  Dedit  abys- 
sus  vocem  suam,  ab  altitudine  phantasuB  sux  (Habac. 
III,  10),  quia  dum  semetipsam  mens  humana  non 
penetrat,  ex  comparatione  sui,  divinae  naturae  po- 
tentiam  quam  comprehendere  non  sufficit  humilius 
laudat. 

28.  In  novissimis  abyssi  deambulat,  cum  nequissi- 
morum  corda  convertit.  —  In  novissimis  ergo  abyssi 
Deo  deambulare  est  etiam  nequissimorum  corda  ho- 
minum  convertere^  et  desperatas  mentes  visitationis 
suae  vestigiis  tangendo  mirabiliter  reformare.  Cnm 
enim  post  immensa  scelera,  unusquisque  compungi- 

Q  tur,  quid  aliud  quam  in  novissimis  abyssi  Deus  deam- 
bulans  videtur  ?  Quasi  in  abysso  namque  Deus  deam- 
bulat,  cum  obscurum  cor  penetrans,  fluctus  invisibi- 
les  vitiorum  calcat.  Plerumque  enim  praeterita  alia 
plangimus,  et  aliis  praesentibus  urgemur^  ut  modo 
superbia,  modo  ira,  modo  luxuria,  modo  avaritia 
tentante  fatigemur.  Sed  cum  cuncta  haec  in  corde 
nostro  Dominus  occultae  visitationis  suae  timore  re- 
primit,  quid  aliud  quam  in  abysso  gressus  ponit  ? 
Quos  gressus  mente  conspicimus,  quando  contra  in- 
surgentia  vitia  quomodo  timoris.ejus  obvient  dona 
pensamus.  Hos  namque  gressus  Propheta  conspexe- 
rat,  cum  dicebat :  Visi  sunt  ingressu*  tui,  Deus,  tn~ 
gressus  Dei  mei,  regis  mei  qiU  est  in  sancto  ipsius 
(Psal.  Lxvii,  25).Qui  enim  inordinatosmotusanimi 

p  divinorum  judiciorum  memoria  insereprimi  conspi- 
cit^  quasi  deambulantis  in  se  gressus  Domini  videt. 
Dicatur  ergo  beato  Job  :  Nunquid  ingressus  es  profm" 
dum  maris,  et  in  novissimis  abyssi  deambulasH  f  Sa- 
baudis  ut  ego,  qui  mira  misericordia  in  peccatontm 
cordibus  modo  iram,modo  iuxuriam,  modo  avaritiam, 
modo  surgentem  superbiam  calco.  930  Ac  si 
ei  aperte  diceretur:  Si  latentia  cordis  vitia  me 
solum  reprimere  conspicis,  tu  extolli  de  propria 
justificatione  cessabis.  [Vei.  VIIL]  Et  quia  com 
divinitusvisitamur  etiam  de  occultis  etillicitis  mo- 
tibus  mentis  ad  confessionem  ducimur,  recte  sub- 
jungitur : 

CAPUT  XVI. 
Vers.  17. —  NunquidapertoBsunt  tibiportmnufrUsf 

l^  29.  Porto!  mortis  suntcogitationes  prava,  quas  Deo 
per  confectionem  pandimus.  —  Portae  enim  roortis 
sunt  cogitationes  pravae,  quas  Deo  pandimus,  quando 
eas  in  poenitentia  flendo  confitemur.  Quas  etiam  noii 
confessas  intuetur,  sed  confessas  ingreditor.  Tunc 
quippe  viam  sibi  in  portis  mortis  aperit,  qnando, 
solutis  praviscogitationibus,  ad  nos  post  confessionem 
venit.  Quae  portae  mortis  idcirco  vocatae  sunt,  qnia 
profecto  via  ad  interitum  per  iniquas  *  semper  cogita- 
tionesaperitur.  Quod  adhucreplicatur,  cum  subditar: 


*  Ita  Vindoc.,  Corb.  Germ.,  Pratel.,  Utic.  Con- 
sentit  Laudun.,  nisi  quod  pro  mortuw  mendoselegi- 
tnr  mortuos.  At  £dit.,  a  passibili  vero  vita  multas 
dum  moreretur  stravit. 

'  Ebroic.  et  alii  Norm.,  in  confessione  sua  animum 


convertit.  In  Vindoc.  quoque  legitur  convertit. 

'  Vindoc.,  Laud.,  Pratel.,etc.,«u;  entitimarf  inirat. 
Corb.  Germ.,  si  enim. 

^  Ebroic.  et  alii,  auid  enim  est. 

^  Abest  semper  a  Pratel.  et  nonnullis.  Sine  abji- 


493 


MORALIUM  LIB.  XXIX.  -  LN  CAPUT  XXXVIII  IL  JOB. 


494 


Ibid.  —  Et  ostia  ten^osa  vidisU  f 

30.  Tenebrosa  namque  oslia  sunl  lateniia  mentis 
tnala.— Tenebrosa  namque  ostia  sonl  latentia  mentis 
mak,  qu»  et  haberi  intrinsecos  possant,  et  tamen 
ab  altero  videri  non  possont.  Qoa  tamen  Dominus 
cernit,  quando  ea  occnlto  respectu  gratia  destruit. 
Scriptum  quippe  est  :  Rex  qui  sedet  in  solio  judicii^ 
dissipat  omne  malum  intuitu  suo  (Prov,  x\,  8).  Et 
quia  omne  vitium  angustat,  omnis  vero  virtus  ani- 
mum  dilatat,  post  destructa  vitia  recte  subjungitur: 
Nimquid  considerasti  latitudinem  terraf  Misi  enim 
virtos  animum  dilataret,  nequaquam  Paulns  Corin- 
thiis  diceret :  Dilatamini  et  vos,  etnolite  jugum  du^ 
eere  cum  infidelibus  {II  Cor.  vi,  13, 14).  Solerter  vero 
intuendom  est  quod  dicitur  : 

CAPUT  xvn. 

VxRS.  18.  —  Considerasti  latitudinem  terrmf 

31.  Sancti  dum  exterius  angustiis  premuntur,  intus 
dttaton/tir.— Latitudo  namque  ^  bonorum  interiorum 
nequaquam  comprehenditur,  nisi  caute  consideretur, 
Nam  plerumqnee  os  exterius  inopina  humiliat,  poenae 
cruciatus  angustat ;  sed  tamen  inter  haec  semper  in- 
terior  fortitudo  *  se  usque  ad  speranda  coelestia  di- 
latat.  Angustati  apostoU  exterius  fuerant,  quando 
flagella  sustinebant;  sed  in  magna  stabant  intus  lati- 
tndine  liberi,  qui  apud  se  haec  eadem  flagella  in 
gaudium  verterant.  Scriptum  namque  est  :  Ihant 
apostoli  gaudentes  a  conspeetu  concilii,  quoniam  digni 
habiti  sunt  pro  nomine  Jesu  contumeliam  pati  {Act,  v, 
41).  Hanc  latitudinem  inter  augustias  Paulus  inve- 
nerat,  qui  dicebat :  Scire  autem  vos  vblo,  fratres, 
quia  qu(B  circa  me  sunt  magis  ad  profectum  venerunt 
Evangilii,  ita  ut  vincula  mea  manifesta  fierent  in  omnt 
pratorio  {Ph.  i,  12,13).  Hanc  tatitudinem  Davidinter 
angastias3obtinebat,dicens:/n  tribulatione  dilatasti  me 
(PsaliY,  2).  Tunc  itaque haec  terra,  id  est  sanctorum 
conscientia,  dilatatur,  cum  mundi  hujus  adversita- 
tibns;  exterius  premitur.  Nam  cum  a  prsesentis  vita 
secnritate  repellitur,  intus  ad  se  impingitur,  ut  ad 
speranda  superna  tendatur.  Cumque  evagari  exterius 
non  permittitur,  quasi  in  sinum  suum  revocata  dila- 
tatur.  Nos  autem  quae  boni  viri  adversa  tolerent  cer- 
nimus,  sed  intus  quantum  gaudeant  non  videmus. 
Mentis  eorum  latitudinem  modo  in  verbis,  modo 
in  operibus  *  considerando  cognoscimus,  sed  tamen 
qoanta  in  eis  amplitudo  sitejusdem  latitudinis  igno- 
ramus.  Audiat  ergo  931  humana  sapientia,  et  se 
insipientem  *  discat :  Nunquid  considerasti  latitudi- 
nem  terrctf  Acsidicat:  ut  ego,  qui  flagellis  cinctam, 

ciendum  videretur,  nisi  de  solis  adultis  hic  esset 
sermo;  constat  enim  infantes  in  originali  labe  mo- 
rientes  ad  interitum  pergere  per  aliam  quam  prava- 
ram  cogitationum  januam. 

^  Ebroic,  aiiique  Norm.,  etLaud.,  bonorum  inte- 
riorum  est,  et  nequa(juam,  Ipsis  concinitCoii).  Germ., 
in  quo  praeterea  legitur  ante,  pro  eaute, 

'  Deest  se  in  Corb.  Germ.,  Pratell.,  Utic.  et  al., 
ncque  legitur,  fortitudo...  dilatat ;  quemadmodum 
superius,  inopia  hwniliat,  cruciatus  angustat. 

^  Tnron.  et  Laud.,  optabat.  Sed  melius  legitur 
obtinebat  in  Corb.  Germ.,  Pratel.,  Utic.  et  plerisque. 


A  occuitam  justorum  laetitiam  solus  ^  plene  considero, 
quia  soius  misericorder  ^  formo.  Vel  certe  idcirco 
beatus  Job  utrum  terrae  iatitudinem  consideraverit 
inquiritur,  ut  exemplo  alienae  latitudinis  humilietur. 
Ac  si  ei  aperte  diceretur :  Eos  quos  innumera  mala 
praesentis  vitae  nequeunt  angustare  considera,  et 
de  statu  cordis  tui  *  inter  verbera  gloriari  cessa.  Se- 
quitur  : 

CAPUT  XVIII  [Vet.  et  Ree.  IX]. 
Vers.  18-20.— /ndtca  mihi,  si  nosti  omnia,  in  qua 
via  habitet  lux,  et  tenebrarum  quis  locus  sit,  ut  ducas 
unumquodque  ad  terminos  suos,  et  intelligas  semitas 
domus  ejus. 

32.  Per  lucem  justitia,  per  tenebras  iniquitas  desi- 
gnatur.  Quia  in  justiUa  perseveraturi  sint,  aut  in  pec- 

B  cato  morituri,  nos  /al6(.— Beatus  Job  gravi  quaestione 
discutitur,  ut  et  de  via  lucis,  et  tenebrarum  loco  re- 
quiratur ;  ut  unumquodque  ad  suos  terminos  ducat, 
ac  semitas  domus  ejus  intelligat.  Qnid  enim  lucis  no- 
mine,  nisi  justitia  accipitur  ?  et  quid  per  tenebras, 
nisi  iniquitas  designatur  ?  Unde  quibusdam  conversis 
a  peccatorum  nequitia  dicitur :  Eratis  aHquando  te- 
nebrce,  nunc  autem  lux  in  Domino  {Ephes.v, 8).  £t de 
quibusdam  in  peccato  manentibus  memoratur :  Qui 
dormiunt,  nocte  dormiunt  (I  Thess.  v,  7) .  Beato  itaque 
Job  dicitur  :  Indica  mihi  si  nosti  omnia,  in  qua  via 
habitet  lux,  et  ten^arum  quis  locus  sit  f  Ac  si  dica- 
tur  ei :  Si  plenam  te  habere  scientiam  suspicaris^ 
dic  vel  *  in  cujus  cor  ea  qua  nunc  deest,  innocentia 
veniat,  vel  in  cujus  corde  ea  quae  nunc  est  malitia 

C  perseveret.  In  qua  via  habitet  lux,  id  est  cujus  men- 
tem  veniens  justitia  impleat:  Et  tenebrarum  quis  locus 
sit,  id  est,  in  quo  iniquitas  caeca  perduret :  Ut  ducM 
unumquodque  ad  terminos  suos,  id  est^  ut  dijudices  si 
vel  is  qui  nunc  iniquus  cemitnr,  in  iniquitate  vitam 
finiat;  vel  is  qui  justus  cemitur  extremitatem  vitae 
suae  cum  justitiae  perfectione  concludat :  Et  intelligas 
semitas  domus  ^iu,  idest,consideres  atque  disceraas, 
vel  cui  bona  actio  perseverans  aetemam  mansionem 
praestet  in  regno,  vel  quem  usque  ad  terminum  suum 
actio  pravaconstringens  in  aeteraum  damnet  suppli- 
cium.  Domus  quippe  pro  mansione  ponitur,  semita 
pro  actione.  Semita  igitur  ad  domum  ducit,  quia  actio 
ad  mansionem  pertrahit.  Sedquis  hominum  ista  dis* 
cussus  dicat  ?  quis  ista  saltem  imperterritns  audiat? 

D  Multos  enim  videmus  quotidie,  qui  justitiae  luce  re« 
splendent,  et  tamen  ad  finem  suum  nequitiae  obson- 
ritate  tenebrantur;  et  multos  cernimus  peccatorum 
tenebris  obvolutos,  et  tamen  juxta  vitae  su»  termi- 


*  Pratel.,  considerandum cognoscimus. 

»  Sic  Vindoc.,  Corb.  Germ.,  Laud.,  Pratel.,  etc, 
necnon  vet.  Ed.  In  recent.  legitur  dicat. 

fi  Recent.  Excusi,  plane, 

^  In  recent.  Vulgatis  firmo,  reluctantibus  Mss. 
Turon.,  Vindoc.,  Laud.,  Corb.  Germ.  et  veteribu» 
Excusis. 

*  Editi,  interverba.  Sed  sermonis  series  nrobat  le-^ 
gendum  inter  verbera,  ut  etiam  legitur  in  Mss.  Corb. 
Germ.,  Anglic,  Norm.,  etc 

>  Editi  cum  Corb.  Germ.,  in  cujus  corde.  Melins 
Mss.  Vindoc,  Ebroic  aliique  Norm.,  in  eujus  cor. 


495 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


496 


nuinrepente*reddiluci  juslitiaBliberos.Multosetiam  A  cur  beatus  Job  de  tam  valida  quaestione  requiritur, 


novimus  semel  in\entam  viam  justiti»  iilibate  usque 
ad  mortem  tenuisse,  et  plerosque  conspeximus  us- 
que  ad  exitum  coepta  semel  crimina  sine  cessatione 
cumulasse. 

33.  JudiciorumDei  nubila,  mentis  nostrce  radiis  im- 
pervia. — Quis  vero  inter  ista  occultorum  judiciorum 
nubiia  mentis  suas  radium  mittat,  ut  aliqua  conside- 
ratione  discernat,  vel  quis  perduret  in  malo,  vel  quis 
perseveret  in  bono,  vel  quis  ab  infimis  932  con- 
vertatur  ad  summa,  vel  quis  a  summis  '  revertatur 
ad  infima  ?  Latent  haec  sensus  hominum,  nec  quid- 
quamde  cujuslibet  fine  cognoscitur,  quiadivinorum 
judiciorum  abyssus  humanae  mentis  oculo  nullatenus 
penetratur.  Videmus  namque  quod  ilia  adversa  Deo 


quae  omnino  ab  hominibus  ignoratur,  ut  justomm 
iniquorumque  terminum  comprehendat,  nisi  ut  alio- 
rum  finem  cognoscere  non  valens,  ad  suum  recurrat, 
quia  sicut  aliorum,  sic  etiam  suum  nesciat,  et  nes- 
sciens  timeat,  timens  humilietur^  humiliatus  jam  de 
operibus  suis  extolli  non  debeat,  et  non  elatus  in 
gratiae  arce  persistat  ?  Dicatur  ergo  ei :  ^  Indica  mM, 
si  habes  intelligentiam,  in  qua  via  habet  lux,  et  tene- 
brarum  quis  locus  $it;  ut  ducas  unumquodque  ad  ter- 
minos  suos.  Ac  si  diceretur  :  Sicut  qni  de  maliscon- 
vertantur  ad  bona,  vel  qui  de  bonis  ad  mala  redeant, 
nescis,  ita  etiam  nec  de  te  quid  tuis  meritis  exigenti- 
bus  agatur  intelligis.  Et  sicut  alienum  nuUatenus 
comprehendis,  ita  etiam  tuum  terminum  praenoscere 


gentilitas  justitiae  luce  perfusa  est,  et  Judaea  dudum  B  "^"  vales.  Jam  enim  quantum  ipse  profeceris  scis, 


dilecta  perfidiae  est  nocte  caecata.  Scimus  etiam  quod 
latro  de  patibulo  transivit  ad  regnum  (Luc.  xxiii, 
43),  Judas  de  apostolatus  gloria  est  lapsus  in  tarta- 
rum  (Matth.  xxvii,  5).  Rursumque  quia  aliquando 
sortes  quae  coeperint  non  mutantur,  et  latronem  no- 
vimus  alium  pervenisse  ad  supplicium,  et  apostolos 
scimus  percepisse  propositum  quod  desideraverant 
regnum.  Quis  ergo  discutiat  in  quavia  habitet  lux, 
et  tenebrarum  quis  locus  sit,  ut  ducat  unumquodque 
ad  terminos  suos,  et  intelligat  semitas  domus  ejus  ? 
Yideo  Paulum  ex  illa  persecutionis  saevitia  ad  gra- 
tiam  apostolatus  vocatum  (Act.  ix,  i,  seq.),  et  tamen 
sic  inter  judicia  occulta  formidat,  ut  reprobari  se, 
etiam  postquam  vocatus  est,  timeat.  Ait  enim :  Ca^ 
stigo  corpus  meum, '  et  in  servitutem  redigo,  ne  forte  q  24)  ?  Et  nimirum  bona  malavequisfaciensconscien 


sed  quid  adhuc  de  te  ergo  in  occulto  sentiam  nescis. 
Jam  justitiae  tuae  acta  consideras,  sed  quam  districte 
apud  me  pensentur  ignoras.  Yae  etiam  laudabili  vitae 
933  hominum,  si  remota  pietate  judicetur,  quia  di- 
stricte  discussa  inde  ante  oculos  judicis  unde  se  pla- 
cere  suspicatur  obruitur.  Unde  recte  Deo  per  Pro- 
phetam  dicitur :  Nonintres  in  judicium  cum  servo  tuo, 
quia  non  justificdbitur  in  conspectu  tuo  omnis  vivens 
(Psal.  GXLii,  2).  Unde  bene  per  Salomonem  dicitur : 
Sunt  justi  atque  sapientes,  et  opera  eorum  in  manu 
Dei,  et  tamen  nescit  homo  utrum  amore,  an  odio  dignus 
sit,  sed  omnia  in  futurum  servantur  incerta  (Eccie,  rv, 
i,  2).  Hinc  rursum  per  eumdem  Salomonem  dicitor : 
Quis  hominum  intelligere  poteritviam  suam(Prov. 


aliis  praidicans,  ipse  reprobus  efficiar  (I  Cor.  ix,  27). 
£t  rursum  :  Ego  me  non  arbitror  comprehendisse ; 
unum  autem,  ^  quof  quidem  retro  sunt  oblitus,  ad  ea 
qua  sunt  priora  extendens  meipsum,  ad  destinatum 
seqtuMT,  ad  palmam  superwB  vocationis  Dei,  in  Christo 
Jesu.  Sequor  autem  si  comprehendam,  in  quo  et  com- 
prehensus  sum  (Philip.  iii,  i2-i4).  Et  certe  jam  de  illo 
voce  dominica  dictum  fuerat :  Yas  electionis  mihi  est 
(Act.  IX,  i5j;  et  tamen  adhuc  castiganscorpus  suum 
metuit  ne  reprobetur. 

34.  Spemnostrampotius  comitetur  timor  quam  secu- 
ritas.  Vce  laudabili  etiam  vitw,  si  remota  pietaie  judi- 
cetur, — Ys  miseris  nobis,  qui  de  electione  nostra  nul- 
lam  adhuc  Dei  vocem  cognovimus,  et  jam  in  otio 


tia  attestante  ^  cognoscitur.  Sed  idcirco  dicitur  quod 
via  sua  ab  hominibus  nesciatur,  quia  etiam  si  recta 
se  quisque  opera  agere  intelligat,  sub  districto  tamen 
examine  quo  tendat,  ignorat.  [Vet.  et  Ree,  X.]  Igitur 
postquam  illum  de  ista  finis  sui  consideratione  per- 
terruit,  ad  examinandum  ejus  exordium  redit ;  ac  ne 
conqueratur  cur  finem  suum  nesciat,  commemorator 
etiam  quia  nec  quo  huc  initio  accessit  intelligat.  Nam' 
sequitur : 

CAPUT  XIX. 

Ybrs.  2i. —  Sciebas  tunc  quod  naseiturus  eues,  et 
numerum  dierum  tuorum  noveras  f 

35.  Nullus  hominum  suum  iniHum  novit  aut  finem. 
—  Ac  si  aperte  diceret :  Quid  mirum  si  terminum 


quasi  de  securitate  torpemus.  Debet  profecto,  debet  _.  tuum  non  intelligis,  qui  nec  initiumcomprehendis? 

•  -»— »-fc         AMMA        M  1  MA  *A  J  *•  *.•  *  "^         T^J  •  •  L.  •  •*•  •  "J ■ .  • 


ia  spe  esse  non  solum  securitas,  sed  etiam  timor  in 
conversatione,  ut  et  illa  certantes  foveat,  et  iste 
torpentes  pungat.  Unde  recte  per  prophetam  dicitur : 
Qui  timent  Dominum,  sperent  in  Domino  (Psal.  cxiii, 
i4).  Ac  si  aperte  diceret :  De  spe  incassum  praesu- 
mit,  qui  timere  Deum  in  suis  operibus  renuit.  Sed 

^  Corb.  Germ.,  Ebroic,  etc.,  reddi  luce  justitia, 
Ita  vet.  Ed.  Paris.  et  Basil. 

*  Pratel.,  Laudun.  et  Al.,  reverberetur. 

'  Pratel.,  et  servituti  redigo.  Laud.  et  Corb.  Germ., 
$t  servituti  subjicio. 

^  Turon.,  quod  retro  oblitus.  Corb.  Germ. , unum au- 
tem  qucB  retro  oblitus. 

*  Yindoc.,  Pratel.  et  al.  Norm.,  ifidica  mihi  si  nos- 
tiomnia,  ut  legitur  in  Yulgata.  Retinuimns  tamen 


Et  qui  ignoras  quo  huc  initio  veneris,  quid  mintm  si 
nescias  quo  fine  subtraharis  ?  Si  ergo  meum  fnit  te 
per  initium  ex  occuUis  ad  prompta  producere,  menm 
quoque  erit  etiam  te  ex  promptis  ad  occnlta  revo- 
care.  Cur  de  vitae  tuae  dispensatione  aliquid  qnereris, 
qui  in  manu  artificis  temetipsum  nesciens  teneris  ? 

lectionem  Corb.  Germ.  et  Excnsomm,  qnod  eam  A 
sancto  Gregorio  usurpatam  credamus,  necimmerito. 
Sienim  aliam,  quaeest  Ynlgatae,  secutus  f uisset,  anid 
causae  fuisset  amanuensibus  mutationis  facienaaB? 
Contra  vero  cum  observassent  verba  haec,  si  habes  in* 
telligentiam,  discrepare  a  textu  Job,  his  omissis,  re* 
stituerunt  si  nosti  omnia,  ut  legitur  in  Job. 

*  Turon.,  Corb.  Germ.,  Ebroic.  aliiqne  Norm.» 
cognoscit. 


497 


MORALIUM  LIB.  XXIX.—  IN  CAPUT  XXXVIII  B.  JOB. 


498 


Extolli  itaque  tanto  magis  non  debes  in  eo  quod 
agis,  quanto  intra  sinum  aeternitatis  claasas,  nec  quo 
hnc  ordine  veneris,  nec  quando  vel  qaomodo  hinc 
edncaris  agnoscis. 

36.  Ah  hac  lege  Chrislus  eximitur.  -  Haec  tamen 
utelligi  et  aliter  possunt  :  Sciebas  tunc  quod  rmscitu- 
rus  esses,  et  numerum  dierum  tuorum  noverasfSxib  audis 
Qt  ego,  qui  me  nasciturum  novi,  quia  et  ante  huma- 
nitatis  ortum  in  divinitate  semper  substantialiter 
vixi.  Homines  quippe  tunc  esse  incipiunt,  cum  in 
matrum  suarum  ventre  nascuntur.  Nam  ipsa  quoque 
conceptio  nativitas  dicitur,  juxta  hoc  quod  scriptum 
est :  Quod  in  ea  natum  est^de  Spiritu  sancto  est  (Matth. 
I,  20).  Et  idcirco  se  nascituros  nesciunt,  quia  nec 
priusquam  creentur  existunt.  Deus  vero  qui  sine  ini- 
tio  semper  exstitit  praescivit  de  se  hoc  quod  in  utero 
Yirginis  '  initium  sumpsit ;  et  quia  praescivit,  dispo- 
suit ;  quia  disposuit^  nihil  profecto  in  humana  forma 
sine  sua  voluntate  toleravit.  Convincatur  ergocurde 
flagellis  suis  homo  queritur,  qui  ortum  suum  praescire 
nonpotuit,*  si  ipse  etiamquiortum  suum  praesciendo 
disposuit  se  inter  homines  ad  flagella  praeparavit. 
Sequitur  : 

CAPUT  XX  [Rec.  XI]. 
Vers.  22,  23.  —  Nunquid  ingressus  es  thesauros 
nivis,  autthesaurosgrandinisaspexisti,  quce  prafparavi 
in  tempus  hostis,  in  diem  pugnw  et  belli  f 

37.  Improbi  adjustorum  probationem  servantur.  — 
Quid  alittd  nive  vel  grandine,  nisi  frigida  ac  dura 
intelligenda  sunt  corda  pravorum  ?  Sicut  enim  fer- 
vore  charitas,  sic  solet  in  sacro  eloquio  frigpre  ma- 
litiadesignari.Scriptumnamque  est :  Sicut  frigidam 
facit  cistema  aquam  suam,  sic  frigidam  facit  animam 
malitia  sua  {Jerem.  vi,  7).  Et  rursum  :  '  Abundabit 
iniquitas,  et  refrigescet  charitasmultorum  {Matth.  xxiv, 

i2).1Ei  934  frigore  ergo  nivis,  vel  in  duritia  gran- 
dinis,  quid  accipi  aptius  potest  quam  vita  pravorum, 
qnm  et  per  torporem  frigescit,  ^  et  per  duritiae  ma- 
litiam  percutit  ?  Quorum  tamen  vitam  Dominus  tole- 
rat,  quia  eos  ad  justorum  suorum  probationem  ser- 
vat.  Unde  et  recte  subjunxit  :  Quob  prceparavi  in 
tempus  hostis,  in  diem  pugnce  et  belli.  Ut  cum  adver- 
sarius  noster  diabolus  tentare  nos  nititur,  eorum 
moribus  quasi  suis  contra  nos  armis  utatur.  Per  ipsos 
qnippe  nos  saeviens  cruciat,  sed  nesciens  purgat. 
Peocatis  namque  nostris  ipsi  flagella  fiunt,  de  quorum 
tali  vita  dum  percutimur,  ab  aeterna  morte  iibera- 
mur.  Unde  agitur  ut  electorum  vitae  proficiat  etiam 
perdita  vita  reproborum,  et  utiiitati  nostrae  dum  iilo- 
mm  perditio  militat,  mira  dispensatione  fiat  quate- 
niis  electis  Dei  non  pereat  etiam  omne  quod  perit. 
[Vet.  XI.]  38.  Aliqui  ex  illis  electi  sunt,  et  ad  ma- 
xma  vocati.  —  Intelligi  hoc  quoque  aliter  potest,  ut 
qnia  verbis  praecedentibus  videturannexum,  a  supe- 
rioris  versus  expositione  non  discrepet.  Nam  quia 


A  indicaverat  vel  bonos  ad  maium,  vel  malos  ad  bo- 
num  posse  converti,  illlco  secutus  adjunxit :  Nunquid 
ingressus  es  thesauros  nivis,  aut  thesauros  grandinis 
aspexisti,  qum  prceparavi  in  tempus  hostis,  in  diem 
pugnce  et  belli  ?  In  nive  vel  grandine  frigida,  vel  dura» 
ut  dictum  est,  accipimus  corda  pravorum.  Sed  quia 
omnipotens  Deus  sanctos  suos  de  talibus  elegit,  et 
quam  multos  electos  adhuc  inter  pravorum  vitam  re- 
positos  habeat  novit,  apte  in  nive,  vel  grandine  the- 
sauros  habere  se  perhibet.  Thesaurus  quippe  oiro 
T^;  Ofm»c,  id  est  a  positione  nominatur.  Et  pleros- 
que  in  vita  frigida  diu  latentes  respicit,  quos  ad  me- 
dium  cumjubet  producit,  etjustitiaenitore  candidos 
per  supemam  gratiam  ostendit.  Scriptum  quippe 
est  :  Lavabis  me,  et  super  nivem  dealhabor  {PsaL  l,  9) . 

B  Quos  ad  diem  belli  pugnaeque  praeparatos  diu  intra 
suae  praescientiae  sinum  tegit ;  sed  cum  repente  eos 
eduxerit,  resistentia  adversariorum  pectora  illorum 
verbis  ae  redargutionibus  quasi  quibusdam  grandi- 
nibus  *  percutit.  Unde  alias  scriptum  est  :  Pra  ful- 
gore  in  conspectu  ejus  nubes  transierunt,  grando  et 
carbones  ignis  {Psal.  xvii,  i3).  Prae  fulgore  enim  nu- 
bes  transeunt,  quia  praedicatores  sancti  universa 
mundi  spatia  miraculorum  claritate  percurrunt.  Qui 
etiam  grando  et  carbones  ignis  vocati  sunt,  quia  et 
per  correptionem  feriunt,  et  per  flammam  charitatis 
accendunt.  Ipsa  quoque  libera  sanctorum  increpatio 
natura  grandinis  convenienter  exprimitur.  Grando 
enim  veniens  percutit,  liquata  rigat.  Sancti  autem 
viri  corda  audientium  et  terrentes  feriunt,  et  blan- 

Q  dientes  infundunt.  Nam  quemadmodum  feriant  Pro- 
pheta  testatur,  dicens  :  Virtutem  terribilium  tuorum 
dicent,  et  magnitudinem  tuam  narrabunt  {Psal.  cxliv, 
6).  Et  quemadmodum  blandientes  rigent  secutus  ad- 
junxit  :  Memoriam  abundantim  suavitatis  tuce  eructa- 
bunt,  etjustitia  tua  exsultabunt  {Ibid.,  7).  In  nive 
ergo  vel  grandine  habentur  thesauri,  quia  plerique 
iniquitatis  torpore  frigidi,  *  ad  supemam  gratiam 
assumpti,  insancta  Ecclesia  justitiae  luce  fulgescunt, 
et  pravam  adversariomm  scientiam  doctrinae  suae 
ictibus  tundunt.  Unde  et  apte  subditum  est  :  Quie 
prceparavi  in  tempus  hostis,  in  diem  pugnce  et  belli. 
[Vet.  XIL]  Nix  quippe  vel  grando  fuerat  Saulus  per 
frigidam  insensibilitatem  ;  sed  nix  et  grando  con- 
tra  adversariorum  935  pectora  factus  est,  vel  can- 

*>  dore  justitiae,  vel  districti  eloquii  correptione.  0 
qualem  hunc  thesaurum  in  nive  et  grandine  habuit, 
quando  illum  inter  pravomm  vitam  positum  jam  tunc 
electum  suum  Dominus  latenter  vidit  !  0  ad  quanta 
adversarioram  pectora  ferienda  hanc  in  manu  sua 
grandinem  sumpsit,  per  quam  totsibi  resistentiacorda 
prostravit. 

39.  Nemo  extollatur,  nemo  desperet,  —  Nemo  itaque 
de  suis  operibus  extollatur,  nemo  desperet  eos  qiios 
adhuc  frigidos  videt,  quia  thesauros  Dei  in  nive  et 


'  Ita  Yindoc.,  Laudun.,  Pratel.,  etc.  At  Editi  cum 
Corb.  Germ.,  per  imtium  sumpsit. 
'  Pratel.,  cumipse. 

'  Laudun.,  Pratel.  et  Utic,  abundavit. 
^  Pratel.,  per  duritiam  malitice. 


^  Turou.  et  Laudun.,  percutiuntur. 

^  Vet.  Ed.  Paris.  et  Basil.  aliaeque  poster.  cum 
Corb.  Germ.,  a  supema  gratia  assumpti.  Seqoimur 
Mss.  Turon.,  Vindoc,  Laud.,  Ebroic.  aUosqueNorm.^ 
qui  miro  consensu  habent,  ad  supemam  graUam. 


499 


SANCTI  GRKGOIUI  MAGxM 


oOO 


grandine  nou  videt.  Qois  eniin  crederet  quod  per  A 
apostolatos  gratiam  lapidatum  Stephanum  ille  prae- 
cederet  qui  in  morte  ejusomnium  lapidantium  vesti* 
menta  servavit  (Act.  vii.  57j  ?  Si  ergo  ad  ista  dona 
vel  judicia  occulta  recurrimus,  nnllos  omnino  de- 
sperantes,  nec  illis  nos  in  corde  nostro  prsferimus, 
quibus  pro  tempore  praelati  sumus,  quia  etsijam 
videmus  quantum  prscessimus,  nescimus  quantum 
cum  currere  cceperint  praecedamur.  Bene  ergo  ad 
beatum  Job  dicitur  :  Nunquid  ingressus  es  ihesauros 
nivis,  aut  ihesaurosgrandinis  aspexistij  quwprceparavi 
in  tempus  hostis,  in  ddern  pugna  et  belli  f  Ac  si  aperte 
diceretur  :  Nulli  te  de  operibus  tuis  prseferas,  quia 
de  his  quos  intueris  adhuc  per  culpam  frigidosi 
*  quantos  operatores  justitiae  et  defensores  rectaB 
fidei  sim  facturus  ignoras.  Quod  quia  per  adventum  g 
Mediatoris  agitur,  recte  subjungitur  : 

CAPUT  XXI  [Rec.  XIT]. 
Vers.  24.  —  Per  quam  viam  spargitur  lux  ? 

40.  Per  adventum  Mediatoris  lux  sparsa,  —  Ipse 
quippe  via  est,  qui  ait  :  Ego  sum  via,  veritas  et  vita 
{Joan.  xiv,6).  Per  hanc  ergo  viam  lux  spargitur,  quia 
per  ejuspraesentiamcunctagentilitasillustratur.  Spar- 
gitur  autem  convenienter  dixit,  quiaper  apostolorum 
voces  non  angustata  atque  coarctata,  sed  late  fulgens 
lux  praedicationis  emicuit.  Quia  vero,  accepta  luce 
conversionis;  inardescit  intrinsecus  vis  amoris,  ut 
vel  transacta  mala  anxie  lugeantur,  vel  venturabona 
flagrantissime  reqxrirantur,  competenter  adjungi- 
tur  : 

CAPUT  xxn.  C 

Ibid.  —  Dividitur  cestus  super  terram, 

41.  Ex  hac  luce  flagrat  ardor  charitatis  et  persecu- 
tionis  (Bstus.  —  Sparsa  enim  luce  aestus  super  terram 
dividitur^  quia,  per  apertum  justitia  praedicata,  ad 
requirendum  Deum  cordis  anxietas  in  virtutem  exer- 
citatione  dilatatur,  ut  iste  in  sermone  sapienliae,  ille 
in  sermone  scientiae  fulgeat ;  hic  in  curationum  gra- 
tia,  ille  in  virtutum  operatione  convalescat ;  et  dona 
sancti  Spiritus  dum  dispariliter  singuli  accipiunt,  ne- 
cessario  sibimet  juncti  omnes  unanimiter  accendan- 
tur  (/  Cor.  XII,  8).  [Vet.  XIII.]  Sed  postquam  spargi 
lux  dicitur,  potest  convenienter  intelligi  quod  per 
aestum  perseculio  designatur,  *  quia  ut  lux  praedica- 
tionis  inclaruit,  mox  a  perfidorum  cordibus  ardor 
persecutionis  exarsit.  Nam  quod  per  aestum  persecu-  d 
tio  exprimitur,  dominicus  sermo  testatur,  de  jactatis 
seminibus  *  super  petrosam  terram  dicens  :  Sole  orto 

^  mtuaverunt  omnia,  et  quia  non  habebant  radicem, 
aruerunt(Matth.  xiii,  6^.  Quod  paulo  post  cum  expo- 
suit,  aestum  persecutionem  vocavit.  Sparsa  igitur 
luce  aestus  super  terram  divisusest,quia  clarescente 
vita  fidelium,  accensa  est  crudelitas  perfidorum. 
Divisus  namque  aestus  erat,  quando  nunc  Jeipsoly- 

*  Laud.,  quam  per  actores  justiticB. 

2  Laud.,  Corb.  Germ.,  Pratei.  et  alii,  qniaenim 
lux...  inclaruit,  mox. 

»  Vindoc.,  Corb.  Germ.,  Pratel.  et  al.  Norm.,  su- 
per  petrosa. 

*  Corb.  Germ.,  Pratel.  et  Ulic,  oestuaverunt  om" 


mis,  nunc  Damasci ,  nunc  in  aliis  longe  regionibus 
persecutio  saeviebat.  Scriptum  quippe  est  :  Facta  est 
in  936  illa  die  persecutio  magna  in  Ecclesiaf  qum 
erat  Jerosolymis,  et  omnes  dispersi  sunt  per  regiones 
JudcecB  et  Samarice  (Act.  viii,  i) .  Rursumque  scrip- 
tum  est  :  Saulus  c^dhuc  *  spirans  minarum  et  coedii 
indiscipulos  Domini,  cuicessit  cuiprincipem  sacerdotum» 
et  petiitab  eo  epistoUis,  qucts  deferretin  Damctscum  ad 
sgnagogas,  ut  si  quos  invenisset  hujus  vitce  viros  ac 
mulieres,  vinctos  deduceret  in  Jerusalem  (Act.  ix,  1, 
seq.).  Quia  ergo  nunc  hic,  nuncillic  persecutio  ex- 
creverat,  hi  qui  lucem  veritatis  agnoverant,  quasi 
sub  ardore  divisi  aestus  anhelabant. 

42.  Lux  est  ;ttitt(ia,  quoe  non  nisi  successive  spargi- 
tur.  —  Sed  quia  beatum  Job  de  occultis  judiciis  re^ 
quisitum  superioribns  dictis  audivipius,  oportet  ut 
hoc  quod  de  sparsa  luce  vel  diviso  aestu  dictum  est 
subtilius  perscrutemur.  Adhuc  enim  alta  interroga- 
tione  discutitur,  ut  saitem  quia  nesciat  doceatnr, 
eique  dicatur :  Perquam  viam  spargitur  lux,  dividitur 
CBStus  super  terram  f  Quid  enim  lucis  nomine,  nisi 
justitia  designatur  ?  De  qua  scriptum  est  :  Populus 
qui  sedebat  in  tenebris,  vidit  lucem  magnam  (Isai.  ix, 
2).  Omne  autem  quod  spargitur,  non  continue,  sed 
sub  quadam  intermissione  jactatur.  Et  idcirco  spargi 
lux  dicitur,  quia  etsi  jam  quaedam  ut  sunt  perspici* 
mus,  quaedam  tamen  ita  ut  videnda  sunt  non  vide- 
mus.  Cor  namque  Petri  lux  sparsa  tenuerat,  qui  tanto 
fidei,  tanto  miraculorum  fulgore  claruerat,  et  tamen 
conversis  gentibus  dum  circumcisionis  pondus  im- 
poneret,  quid  rectum  diceret  nesciebat.  Lux  ergo 
in  hac  vita  spargitur,  quia  ad  omnis  rei  intelligen- 
tiam  continua  non  habetur.  Dum  enim  aliud  sicut  est 
comprehendimus,  et  aliud  ignoramus,  quasi  "sparsa 
luce  et  ex  parte  cemimus,  et  in  obscuritate  ex  parte 
remanemus.  Tunc  vero  lux  nobis  sparsa  jam  non 
erit,  quando  mens  nostra  ad  Deupi  funditus  rapta 
fulgescet. 

43.  Ouibus  modis  humano  cordi  insinuetur,  ignora- 
miis.  —  Et  quia  haec  eadem  lux  quibusmodis  humano 
cordi  insinuetur  ignoratur,  recte  ^  in  percunctatione 
dicitur  :  Per  quam  viam  spargitur  lux  f  Ac  si  aperte 
diceretur  :  Dic  quo  ordine  justitiam  meam  occultis 
sinibus  cordium  infundo,  cum  et  ^  per  accessum  non 
videor,  et  tamen  visibilia  opera  hominum  invisibili' 
ter  immuto,  cum  unam  eamdemque  meutem  modo 
hac,  modo  illa  virtute  irradio,  et  tamen  per  sparsam 
lucem  adhuc  ex  parte  aliqua  eam  in  tentationis  tene' 
bris  remanere  permitto.  Requiratur  homo  nesciens 
per  quam  viam  spargitur  lux,  ac  si  patenter  dicatur : 
Dum  dura  corda  emollio,  dum  rigida  inflecto,  dnm 
aspera  mitigo,  dum  frigida  accendo,  dum  debilia  ro- 
boro,  dum  vaga  stabilio,  dum  nutantia  confirmo,  in- 
tuere,  si  vales,  incorporaliter  veniens  quibus  ea  mea- 

fies. 

'  Pratel.,  Utic.  et  al.  Norm.,  inspirans  minas  ei 
cwdes. 

^  Lon^']^.,  per  interrogationem  dicitur.LsiVLd.f  recte 
per  cunctationem. 

^  Lavid.fper  ascensum,  vitiose. 


501 


MORALIUM  LIB.  XXIX.  —  IN  CAPUT  XXXVIII  B.  JOB. 


502 


tibus  illustro.  Haec  quippe  omnia  nosfacta  cernimus, 
nam  qualiter  intrinsecns  efficiantur  ignoramus.  Hanc 
viam  lucis  esse  nobis  invisibilem^  in  Evangelio  Ve- 
ritas  ostendit,  dicens  :  Spirilus  ubi  vult  spirat ;  et  vo- 
eem  ejus  audiSj  '  et  nescis  unde  veniat  et  quo  vadat 
(Joan.  III,  S). 

[Vet.  XIV.]  44.  Hae  luce  erescente,  tentationes  suc- 
erescunt.  —  Sed  quia  cum  lux  spargitur  mox  ab  oc- 
culto  adversario  contra  fnlgentem  mentem  tentamenta 
succrescunt,  recte  subjungitur:  Dividitur  cestus  super 
ierram.  Hostis  namque  caliidus  quos  justitiae  luce 
enitescere  conspicit,  eorum  mentesillicitisdesideriis 
inflammare  contendit,  ut  plerumque  plus  937  se 
urgeri  tentationibus  sentiant,  quam  tunc  cum  lucis 
intemae  radios  non  videbant.  Unde  et  Israelitae  post- 
quam  vocati  sunt,  contra  Moysen  '  et  Aaron  de  ex- 
crescente  labore  conqueruntur,  dicentes :  Videat  Do- 
minus  etjudicet,  quoniam  faetere  fecistis  odorem  nos- 
trum  coram  Pharaone  et  servis  ejus,  et  prabuistis  ei 
gladiumj  ut  interficeret  nos  (Exod.  v,  2i).  Yolentibus 
quippe  ex  iEgypto  discedere,  Pharao  paleas  sub- 
traxerat,  et  tamen  ejusdem  mensurae '  opera  requi- 
rebat.  Quasi  ergo  contra  legem  mens  submurmurat, 
postcujus  cognitionem  tentationum  stimulosacriores 
portat ;  et  cum  sibi  labores  crescere  conspicit,  in  eo 
quod  adversario  displicet,  quasi  fetere  se  in  oculis 
Pharaonis  dolet.  Post  lucem  ergo  xstus  sequitur, 
quia  post  illuminationem  divini  muneris  tentationis 
certamcn  augetur. 

45.  Pro  uniuscujusque  indole  hostis  ad  malum  nos 
sollicUat.  —  Recte  vero  etiam  dividi  sestus  dicitur, 
quia  nimirum  non  singuli  omnibus,  sed  quibusdam 
vicinis  ac  juxta  positis  vitiis  fatigantur.  Prius  enim 
conspersionem  uniuscujusque  antiquus  adversarius 
perspicit,  et  tunc  tentationis  laqueos  apponit.  Alius 
namque  laetis,  alius  tristibus,  alius  timidis,  alius 
elatis  moribus  cxistit.  Quo  ergo  occultus  adversa- 
rius  facile  capiat,  vicinas  ^  conspersionibus  dece- 
ptiones  parat.  Quia  etenim  laetiliae  voluptas  juxta 
est^  laetis  moribus  luxuriam  proponit.  £t  quia  tristi- 
tia  in  iram  facile  labitur,  tristibus  poculum  discor- 
diae  porrigit.  Quia  timidi  supplicia  formidant,  paven- 
libus  terrores  iiitentat.  Et  quia  elatos  extolli  laudi- 
bus  conspicit,  eos  ad  quaeque  voluerit  blandis  favo- 
ribus  trahit.  Singulis  igitur  hominibus  vitiis  conve- 
nientibus  insidiatur.  Neque  enim  facile  captivaret,  si 
aut  luxuriosis  praemia,  aut  avaris  scorta  proponereti 
si  aut  voraces  de  abstinentiae  gloria,  aut  abstinentes 
de  gulae  imbecillitale  pulsaret,  si  mites  per  studium 
certaminis  aut  iracundos  capere  ^  per  pavorem  for- 
midinis  quaereret.  Quia  ergo  in  tentationis  ardore 
callide  singnlis  insidians  vicinos  moribus  laqueos  ab- 

*  Vindoc.,  Laud.  et  Corb.  6erm.,«ed  nescis  unde. 
Ita  etiam  Pratel.  ac  Utic. 

■  Deest  etAaron  in  Corb.  Germ.,  Vindoc.,  Laud., 
Pratel.,  etc. 

'  Ebroic.  aliique  Norm.  ac  Vindoc.,  lateres  rea, 

^  Intelligit  corporiset  animae  varios  habitus.  Viac 
lib.  III  Dialog.,  c.  6. 

-  In  Edit.  Basil.  1514,  Paris.  1518,  Gilot.,  Vatic, 
Gussanv.,  per  favorem  formidinis ;  manifesto  errore, 


A  scondit,  recte  dicitur :  Dividitur  cestus  super  terram. 

46.  Deus  tentationes  moderatur,  ne  aut  mulUB  sint, 
aut  nimice.  —  Sed  cum  praemittitur  :  Per  quam  viam 
spargitur  lux.  Statimque  subjungitur  :  Dividitur  ce^ 
stus  super  terram.  Nimirum  per  eamdem  viam  per 
quam  lux  spargitur  etiam  dividi  aestus  indicatur. 
Alta  quippe  atqne  incomprehensibilis  Spiritus  sancti 

*  gratia  cum  luce  sua  nostras  mentes  irradiat,  etiam 
tentationes  adversarii  dispensando  modificat,  ut  si- 
mul  multae  non  veniant^  aut  ipsae  tantummodo  qua 
ferri  possunt  illustratam  jam  a  Deo  animam  tan- 
gant,  ut  cum  tactus  sui  ardore  nos  cruciant,  perfe- 
ctionis  incendio  non  exurant ;  Paulo  attestante  qui 
ait  :  Fidelis  autem  Deus,  qui  non  patietur  vos  ten- 
iari  *  supra  id  quod  potestis,  sed  fadet  cum  tenta-' 
Q  tione  ^  etiam  exitum,  ut  possitis  sustinere  (/  Cor.  x, 
13 j.  Hunc  ergo  aestum  aliter  dividit  callidus  "  sup- 
plantator,  aliter  misericors  conditor.  Ule  dividit  ut 
per  illum  citius  interimat,  iste  ut  eum  tolerabilem 
reddat.  Et  quia  cum  tentatione  fktigamur,  non  so- 
lum  interno  Dei  spiritu  instruimur,  sed  etiam  exte- 
rioribus  praedicantium  verbis  adjuvamur,  recte  post 
divisuni  aestum  subditur  : 

CAPUT  XXm  [Vet.  XV,  Rec.  Xlir]. 
Vers.  25.  —  938  Quis  dedit  vehementissimo  im-* 
bri  cursum  ? 

47.  Crescente  perseeutione,  crevU  apostohrum  et 
sanctorum  prcedicatorum  ardor,  PrcedicatiOj  cessante 
gratia,  ad  cor  non  transit.  —  Si  vero,  ut  superins 
diximus  (Num.  41),  divisi  aestus  nomine  illa  in  Ju- 

Q  dieae  regionibus  persecutio  designatur,  quia  ipsa 
persecutionis  asperitas  praedicatores  sanctos  superno 
munere  adjutos  a  praedicationis  suae  ministerio  nullo 
timore  compescuit,  apte  subjungit :  Quis  dedit  vehe- 
mentissimo  imbri  cursum  ?  Ac  si  diceret  :  nisi  ego. 
Diviso  enim  aestu,  cursum  vehementissimo  imbri 
dedisse  est  inter  ipsas  persecutionis  angustias  praedi- 
cationis  impetum  roborasse, '  ut  tanto  magis  virtos 
praedicantium  cresceret,  quanto  magis  persequen- 
tium  crudelitas  obviaret,  quatenus  arentia  corda  au- 
dientium  pluviae  guttis  infunderent,  et  siccitatem 
perfidiae  uberins  irrigarent,  ut  quamvis  contra  eos 
saevitiae  aestus  candesceret,  per  eos  tamen  vox  gra- 
tiae  non  taceret.  Hunc  persecutionis  aestum  Paulus  et 
tolerabat  et  irrigiLat,  cumdiceret  :  Lahoro  usque  ad 

l^  vincula,  quasi  male  operans,  sed  verbum  Dei  non  est 
alligatum  {II  Tim,  ii,  9).  De  hoc  imbre  alias  dici- 
tur  :  Mandabo  nubtbus  ne  pluant  super  eam  imbrem 
{lsai.0,  6).  De  hoc  cursu  imbris  qui  in  electorum 
cordibus  agitur  Psalmista  testatur,  dicens  :  Velociter 
currit  sermo  ^us  {PsaL  cxlvii,  15).  Plemmque  vero 
imber  est,  et  cursum  non  habet,  quia  praedicatio  ad 

Saem  curavimus  emendare  ope  Mss.  Anglic,  Norni., 
orb.  Germ.,  Laudun.,  elc.,  et  vet,  Edit.  Paris. 
1488  et  1495,  ac  Basil.  1503. 
«  Laudun.  et  Corb.  Germ.,  supra  quam  poiesUs. 
7  Vindoc.,  Pratel.  et  al.  Norm.,  etiam  proventum, 
vel  provectum.  Graece,  fxCaaiw. 
"Laudun.,  tentator. 

•  Laudun.,  ut  quanlo  magis  virtus  prmd.  ereseeret, 
tanto...  crudelitas  obviaret. 


503 


SANCTI  GREGORII  MAGM 


504 


aures  mmuI,  seil,  cessante  interna  gratia,  ad  corda  A  superna  mysleria  lerribiliter '^  insonaret^  se  a  seha' 


aadieutiam  non  pertransit.  De  cujus  praBdicationis 
verbis  propter  electos  dicitor  :  Etenim  sagitkB  twB 
pertransierunt  (Psal,  lxxvi^  18).  Sagittae  quippe  Dei 
pertranseunt  quando  verba  praedicationis  ejus  ab  au- 
ribus  ad  corda  descendunt.  Quod  quia  solo  divino 
munere  agitur,  imbri  cursum  Dominus  se  dedisse 
testatur. 

48.  Verhi  divini  efficacia  persuadentis  omnia  relin- 
quere,  omnia  tolerare.  —  Sed  notandum  video  quod 
eumdem  imbrem  non  vehementem,  sed  vehementis- 
simum  vocat.  Imber  vehemens  est  vis  magna,  imber 
vero  vehementissimus  vis  immensa  praedicationis. 
Yehemens  namque  imber  erat  cum  praedicatores 
sancti  *  credere  gaudia  aetema  suadebant.  Imber  au- 


tem  vehementissimns,  quando  propter  spem  admo-  g  ggat  audiamus.  Sequitur : 


bere  non  posse  conspiciens,  discipulos  admonebat, 
dicens :  Orantes  simul  et  pro  nohis,  ut  Deus  aperiai 
nobis  ostium  verhi,  ad  loquendum  mysterium  Christi 
(Colos.  IV,  3).  Qui  ergo  loquebatur  mysteria,  sed  in 
corde  audientium  eisdem  mysteriis  a  Domino  aperiri 
ostium  precabatur,  habebat  quidem  jam  tonitruumy 
sed  dari  ei  desuper  viam  quaerebat.  Hanc  viam  ne- 
quaquam  se  Joannes  dare  posse  cognoverat,  qui  di- 
cebat :  Non  necesse  habetis  utaliquis  doceat  vos,  *  sed 
sicut  unctio  ejus  docet  vos  de  omnihus  (I  Joan.  n, 
27 j.  Hanc  viam  rursum  Paulus  quis  daret  intimabat, 
dicens :  Neque  qui  plantat  est  aliquid,  neque  qui  ri- 
gat,  sed  qui  incrementum  dat  Deus  (I  Cor.  iii,  7). 
Accepta  igitur  via  quid  iste  imber  ac  tonitruus  agat 


nebant  rem  deseri,  cuncta  visibilia  propter  invisibi- 
lia  contemni,  et  propter  audita  gaudia  '  praesentis 
saeculi  pcenas  cruciatusque  tolerari.  Sed  cum,  fide 
cognita,  saeviente  aestu  persecutionis,  tot  electi  pos- 
sessa  reliquerunt,  *  camalis  affectus  obliti  sunt^  et 
prae  gaudio  spiritus  in  cruciatibus  membra  posue- 
runt,  quid  aliud  Dominus  fecit,  nisi  etiam  vehemen- 
tissimo  imbri  cursum  praebuit,  qui  usque  ad  exse- 
quenda  summa  praecepta  per  verba  corporis  invisi- 
bilia  cordis  irrigavit  ?  Ubi  et  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XXIV  [Vet.  XVI\. 

Ibio.  —  *  Et  riam  sonanti  Umitrui. 

49.  Tonitrw)  hinc  simile  dicitur.  Solus  Deus  corda 


CAPUT  XXV  [R0O.  XIV]. 

Vers.  26.  —  Ut  plueret  super  terram  absque  ho^ 
mine  in  deserto,  ubi  nuHus  mortalium  commoratur. 

50.  Gentilitas  desertum  est,  ccBlesti  gratia  tanquam 

imhre  irroratum.  —  Super  terram  absque  homine  in 

deserto  pluere  est  verbum  Dei  gentilitati  praedicare. 

Quae  dum  nullum  cultum  Divinitatis  tenuit,  nullam- 

que  in  se  speciem  boni  operis  ostendit,  videlicet 

desertum  fuit.  In  qua  quia  legislator  non  fuit,  et  qui 

rationabiliter  Deum  quaereret  non  fuit,  quasi  homi- 

num  nullus  fuit,  et  velut  solis  bestiis  occupata,  va- 

cua  a  mortalibus  exstitit.  ^  De  hac  deserti  terra  alias 

dicitur :  Posuit  in  deserto  viam  (Isai.  xuii,  19).  De 

_   .  ^     .  hac  praedicatione  gentilitati  concessa  Psalmista  te- 

per  gratuimapent.  -  Qmdenim  per  tonitmum,  nisi  ^  ^^^^^^  ^^^^.  p^,^-^  ^„^.^  -^  ^^  ^p,  ^^.,^ 

pnedicatio  supemi  terroris  accipitur  ?  Quem  terro-      33)    ^y^^  j^yjj^  Notandum  vero  est  quod  post- 


rem  dum  percipiunt  humana  corda  quatiuntur.  Ali- 
quando  vero  in  tonitrao  ipse  incarnatus  Dominus  fi- 
guratur,  qui  ex  antiquoram  patram  conveniente  pro- 
phetia  ad  notitiam  nostram  quasi  ex  nubium  con- 
cursione  prolatus  est.  Qui  inter  nos  visibiliter  appa- 
rens,  ea  quae  super  nos  erant  terribiliter  sonuit. 
Unde  et  ipsi  sancti  apostoli  de  ejus  gratia  generati, 
Boanerges,  id  est  filii  tonitrui  sunt  vocati  (Marc.  iii, 
17).  Aliquando  autem,  sicut  dictum  est,  tonitruus 
ipsa  ejus  praedicatio  accipitur,  939  per  quam  su- 
pemoram  judiciorum  terror  auditur.  Sed  quia  qui- 
libet  praedicator  verba  dare  auribus  potest,  corda 
vero  aperire  non  potest ;  et  nisi  per  internam  gra- 


quam  aestus  super  terram  divisus  est,  cursum  vehe- 
mentissimus  imber  accepit,  ut  in  deserto  plueret, 
quia  postquam  in  Judaea  asperitas  persecutionis  in- 
horraity  ut  non  solum  fidem  minime  reciperet,  sed 
etiam  eam  gladiis  impugnaret,  ad  Israel  missus 
quisque  praedicator  ad  evocandas  gentes  deflexit. 
Unde  sancti  apostoli  Hebraeis  persequentibosy  quos 
deserant,  dicunt:  Vohis  oportehat  primwn  toquiver" 
hum  Dei;  '  sed  quia  repellitis  illud,  et  indignos  vos 
judicatis  CBtemce  vitce,  ecce  convertimur  ad  gentes 
(Act.  xui,  46).  Diviso  igitur  aestu,  deserta  et  absqae 
homine  terra  compluitur,  quia  dispersa  in  Judaeae 
regionibus  persecutione  fidelium,  derelicta  dudum 


tiam  solus  omnipotens  Deus  praedicantium  verbis  ad  ^  et  quasi  ab  infusione  rationis  aliena,  praedicationis 


corda  audientium  invisibiliter  aditum  praestet,  in- 
cassum  praedicatio  aure  audientis  percipitur,  quae 
pervenire  ad  intima  corde  surdo  prohibetur,  se  Do- 
minus  viam  sonanti  tonitrui  dare  asserit,  qA  cum 
praedications  verba  tribuit,  per  terrorem  corda  com- 
pungit.  Hanc  viam  Paulus  praedicator  egregius,  dum 

^  Vindoc.,  Norm.,  et  Corb.  Germ.,  credi. 

•  Corb.  Germ.,  Vindoc.,  Pratel.,  etc.,  prasentes 
pamas. 

'  Corb.  Germ.,  Ebroic.  etaliiNorm.,  carnales  af' 
fectus. 

^  In  aliis  Editis,  et  viam  somntis  ;  sequiniur  Mss. 
Norm.,  ubi  legitur,  sonanti  ;  et  quidem  convenien- 
tiusad  illa  quae  praecedunt  :  quis  dedit....  imbri  cur- 
sum,  et  viam  smmnti  tonitrui,  Oativu^  est  hic^  tonitrui. 


guttis  gentilitas  irroratur.  Quae  gentilitas  qnasi  ad- 
huc  a  praedicatoribus  sit  inventa  ostenditnr,  cum 
subditur : 

VsRS.  27.  —  Ut  impleret  inviam  et  desokUam. 

Quid  vero  compluta  reddidit,  monstratur,  com  il- 
lico  a^jungitur : 

'  Ebroic,  etc,  intonaret. 

•  Ita  Pratel..  Utic,  Vindoc  et  Corb.  Germ.  At 
Turon.  et  Laua.,  sed  sicut  instructio  ejus.  Legendnm 
sicut,  juxta  textum  Graecum ;  abest  tamen  ab  aliis 
Editis. 

^  Pratel.,  de  hac  deserta  terra. 

•  Idem  Codex  cum  Gorb.  Germ.,  sed  quia  repuli-- 
stis....  et  judicastis. 


.0 


MORALIUM  LIB.  XXIX.  -  IN  CAPUT  XXXVHI  B.  JOB. 


506 


CAPUT  XXVI. 

Ibid.  —  Et  produceret  herhas  virentes. 

5i.  Prius  invia  propheUcB,  patuit  grati(B,  —  Invia 
namque  dadum  gentilitas  fuit,  ad  quam  via  Dei  verbo 
Don  patuit.  Redemptore  quippe  nostro  veniente,  sic 
accepit  vocationem  gratiae,  940  ut-non  in  ea  prius 
fuerit  via  prophetiaB.  Desolata  etiam  recte  vocataest, 
vel  ratione  videlicet  consilii,  vel  fructu  boni  operis 
destituta.  Dedit  ergo  Dominus  vehementissimo  im~ 
bri  cursum,  et  viam  sonanti  tonitrui,  ut  in  deserto 
plueret,  et  impleret  inviam  et  desolatam,  et  produ- 
ceret  herbas  virentes ;  id  est,  exteriori  praedicationi 
intemam  asfHrationem  contulit,  ut  corda  gentilium 
arentia  virescerent,  clausa  patescerent^  inania  com- 
plerentur,  infecunda  germinarent. 

[Vet.  XVIII.]  52.  JEtemce  vitcB  opera  doctrinamr 
que  germimvit.  —  In  Scriptura  enim  sacra  aliquando 
herba  viror  gloriae  temporalis  accipitur,  aliquando 
refectio  diaboli,  aliquando  sustentatio  prasdicato- 
rum,  aliquando  bona  operatio,  aliquando  aetemae  vi- 
tae  scientia  atque  doctrina.  Viror  namque  gloria 
temporalis  accipitur,  sicut  Propheta  ait :  Mane  sicut 
herha  transeat,  mane  floreat  et  pertranseat  {Psal. 
Lxxxix,  6).  Mane  namque  sicut  herba  florere  atcpie 
transire  est  in  prosperitate  bujus  saeculi  temporalis 
gloriae  decus  velociter  arescere.  Herba  refectio  dia- 
boli  accipitur,  sicut  de  illo  a  Domino  dicitur:  Huic 
montes  herbas  ferunt  (Job  jn,  15),  Ac  si  diceret : 
Superbi  ac  tumidi  dum  se  illicitis  cogitationibus  at- 
que  actionibus  efferunt,  suis  illum  iniquitatibus  pa- 
scunt.  Herba  sustentatio  praedicantium  demonstra- 
tur,  cum  dicitur :  Producit  in  montibus  fenum,  et 
herbam  servituti  hominum  {Psal.  cni,  15).  In  monti- 
bus  quippe  fenum  et  servituti  hominum  herba  pro- 
ducitur,  cum  sublimes  hujus  saeculi,  ad  fidei  cogni- 
tionem  vocati,  sanctis  praedicatoribus  in  hujus  vitae 
itinere  Vransitoria  alimenta  largiuntur.  Herba  bona 
operatio  ponitur,  sicut  scriptum  est :  Germinet  terra 
herbam  virentem  {Genes.  i,  ii^.  Quod  licet  in  condi- 
tione  mundi  ita  historice  factum  teneamus,  terram 
tamen  Ecclesiam  figurasse  non  inconvenienter  acci- 
pimus,  quae  in  eo  germinavit  herbam  virentem,  in 
quo  ad  verbum  Dei  fecunda  misericordiae  opera  pro- 
tulit.  Herbam  aliquando  scientiam  atque  doctrinam 
aetemaB  viriditatis  accipimus,  sicut  per  Jeremiam  di- 
citur :  Onagri  steterunt  in  rupibus,  traxerunt  ventos 
quasi  dracones,  defecerunt  oculi  eorum,  quia  non  erat 
herba  (Jerem.  xiv,  6).  Quodicto  superba  ac  nequis- 
sima  Judaeomm  est  persecutio  prophetata.  Ipsi 
quippe  onagri  pro  mentis  elatione,  ipsi  dracones  pro 
virulenta  cogitatione  vocati  sunt.  Qui  steterunt  in 
rupibus,  quia  non  in  Deo,  sed  in  summis  potestati- 

*  Ita  Laudun.,  Norman.,  etc.  In  Corb.  Germ.  el 
vet.  Edit.  legitar.  Qui  temporalia  diligens.  Ubi  qui 
refertur  ad  fedem.  Prius  enim,  ubi  habemus  in  caet. 
Mss.  quia  sctlicet  spes,  iste  cum  vet.  Vulgatis  legen- 
dum  exhibet  quia  scilicet  pes.  Recent.  Editi  optime 
quidem  hoc  emeudarunt,  habentque  quia  scilicet 
spe$ ;  at  gravissimo  errore  retinuemnt  qui  tempora- 
Ua.  Legendum  ergo  quce,  scilicet  spes. 

•  Corb.  Germ.,  Pratel.  etUtic,  viriditatis  intemce 


A  bus  hujus  mundi  confisi  sunt  dicentes :  Regem  non 
habemus  nisi  Caisarem  (Joan.  xix,  i5).  Traxerunt 
ventos  quasi  dracones,  quia  spiritu  elationis  inflati 
superbia  malitiosa  tumuerunt.  Defecerunt  oculi  eo- 
rum,  quia  scilicet  spes  eoram  abeo  quod  intendebat 
corrait.  ^  Quae  temporalia  diligens,  praestolari  ae- 
terna  neglexit,  et  terrena  ideo  quia  Deo  praeposuit 
amisit.  Dixerunt  enim:  Si  dimittimus  eum  sic,omnes 
credent  in  eu»»,  et  venient  Romani,  et  tollent  nostrum 
locum  et  gentem  (Joan.  xi,  48).  Thnuerunt  ne  locum 
non  occiso  Domino  perderent,  et  tamen  occiso  per- 
diderunt.  Sed  cur  ista  miseris  evenerint,  subdit : 
Quia  non  erat  herba ;  id  est,  quia  eorum  cordibus 
defuit  aeternitatis  scientia,  et  nullo  eos  refecit  pa- 
bulo  •  viriditatis  internae  doctrinae.  Hoc  igitur  loco 

j^  quid  aliud  virentes  herbas  nisi  sanctae  doctrinae 
scientiam  vel  congruas  operationes  accipimus  ?  De- 
serta  igitur  terra  941  compluitur,  ut  ab  ea  viren- 
tes  herbae  producantur,  quia  dum  sanctae  praedica- 
tionis  imbrem  gentilitas  percepit,  et  vitae  opera  '  et 
doctrinae  herbam  germinavit.  Ista  viriditas  voce 
prophetica  deserta)  terrae  pollicetur,  cum  dicitur  : 
In  cubilibus  in  quibus  prius  dracones  habitabant  orie- 
tur  viror  calami  et  junci  (Isai.  xxxv,  7).  Quidenim 
per  calamum  ^  nisi  praedicatores,  quid  per  juncum 
qui  juxta  aquae  humorem  semper  nascitur  nisi  pu- 
silli  ac  teneri  auditores  sacri  eloquii  designantur? 
In  draconum  ergo  cubilibus  viror  calami  et  junci 
oritur,  quia  in  eis  populis  quos  antiqui  hostis  mali- 
tia  possidebat,  et  doctorum  scientia,  et  auditorum 

n  obedientia  coacervatur. 

[Vet.  XIX.]  53.  Singulorum  corda  sunt  velut  de- 
sertum,  antequam  imbre  gratice  fecundentur.  —  Haec 
tamen  quae  generaliter  de  gentilitate  dicta  sunt  si 
solerler  inspicimus,  iiitra  sinum  sanctae  Ecclesiae  agi 
in  singulis  videmus.  Sunt  enim  plerique  ad  verba 
Dei  valde  insensibiles,  qui  fidei  quidem  nomine  cen* 
sentur,  verba  vitae  auribus  audiunt,  sed  ea  trausire 
usque  ad  interna  cordis  minime  permittunt.  Hi  quid 
aliud  quam  deserta  terra  sunt?  Quae  scilicet  terra 
hominem  non  habet,  quia  eorum  mens  sensu  ratio- 
nis  caret.  Et  nullus  mortalium  in  hac  terra  commo- 
ratur,  quia  et  si  quando  in  eoram  conscientia  ratio- 
nabilium  sensuum  cogitationes  veniunt,  non  persi- 
stunt.  Pravaenim  desideria  ineorum  cordibus  sedeni 
inveniunt,  recta  vero  si  quando  venerint,  ac  si  im- 
pellantur,  decuriunt.  Sed  cum  misericors  Deus  im- 
bri  suo  cursum  et  sonanti  tonitrui  viam  dare*  digna- 
tur,  compuncti  per  intemam  gratiam  verbis  vitae 
aures  cordis  aperiunt.  Et  impletur  terra  invia,  quia 
dum  praebet  *  auditum  verbo,  cumulatur  mysterio. 
Et  producit  herbas  virentes,  quia  per  gratiam  com- 

doctrincB.  Laud.,  intemadoctrina. 

3  Sic  Turon.,  Ebroic,  Pratel.  aliique  Norm. ;  sed 
Laudun.,  et  doctrinas  herba  germinavit.  In  Corb. 
Germ.  et  in  omnibus  Editis,  verba  germinavit. 

^  Ebroic.  aliique  Norm.,  nisiscriptores. 

^  Laudun.,  designatur.  Corb.  GeTm.,sed  misericors 
Deus...  et  sonantis  tonitrui  viam  dare  dignatur. 

^  Recent.  Ed.  cnm  Corb.  Germ.,  amum,  invitis 
caet.  Mss.  et  vet.  Excusis. 


D 


{M)7 


SANCTI   GREGORII  MAGNI 


^ 


poiictionis  infusa,  praedicationis  verba  non  solum  A  dat;  audiamus  nunc  qnomodo  ea  quae  quasi  videntnr 


libenter  recipit,  sed  etiam  ubertim  reddit,  ut  quod 
audire  non  poterat  jam  loqui  concupiscat ;  et  quae 
non  audiendo  etiam  intrinsecus  aruerat,  jam  loquen- 
do  qusB  sancta  sunt  viriditate  sua  quoslibet  esurien- 
tes  pascat.  Unde  bene  per  prophetam  dicitur  :  EmitU 
ipiritum  ttmm  et  ereahuntur,  et  renombis  faciem  terrce 
(PsaL  Giii^  32).  Sic  enim  sic  facies  terr»  virtute  re- 
novationis  immutatur,  dum  sicca  dudum  mens  gratia 
veniente  compluitur,  et  post  ariditatem  pristinam^ 
quasi  productis  herbis,  scientiae  viriditate  vestilur. 
QuaB  conditoris  nostri  gratia  adhuc  nobis  altius  com* 
mendatur,  cum  subditur : 

CAPUT  XX Vn  [Vet,  XX,  Ree,  XV], 


intema  projiciat.  Neque  enira  sic  colligit  electos,  ut 
non  etiam  judicet  reprobos ;  neque  sic  quibnsdam 
culpas  relaxat,  ut  non  et  in  quibusdam  feriat.  Scri- 
ptum  quippe  est :  ^  Miserieordia  enim  et  ira  ab  illo 
{Eccli,  V,  7).  Unde  hic  quoque  postquam  tot  dona 
gratiae  intulit,  etiam  irae  suaB  judicia  non  abscondit. 
Nam  sequitur : 

CAPUT  XXVni  [Vet,  XXT], 

Vers.  29.  —  De  eujus  utero  egressa  est  glacies,  et 
gelu  de  coslo  quis  genuit  ? 

55.  Judati  reprobati,  quasi  ex  miserieordia  divino! 

utero  ejecU,  licet  a  sanctis  patriarchis  orti.  —  Qoid 

enim  aliud  in  gelu  vel  glacie  nisi  frigida  et  perfidias 

Vbbs.  28.  -  Quis  e»t  pluvuB  paterf  vel  quU  genuit  B  *"'P°f  constricte  accipimiu)  corda  Jndajorum  ?  Qui 


stillas  roris  f 

54.  Imber  hic  voluntarius,  non  pro  nostris  meritis 
datur.  Aliquando  tanquam  ros  stillat,  aliquando  ut 
pluvia  ubertim  manat,  —  Ac  si  diceret  nisi  ego,  qui 
siccam  terram  humani  cordis  guttis  scientiae  gra- 
tuito  aspergo.  De  hac  enim  pluvia  alias  dicitur : 
Pluviam  voluntariam  ^  segregahis,  Deus,  hwreditati  tuo! 
(Psal,  Lxvii,  10).  Voluntariam  quippe  pluviam  hae- 
reditati  suae  Dominus  segregat,  quia  non  eam  nobis 
pro  nostris  meritis,  sed  pro  suae  munere  benignita- 
tis  praestat.  Et  idcirco  hoc  loco  pater  pluviae  dicitur, 
quia  supema  nobis  praedicatio  non  de  nostro  merito, 
sed  de  ejus  gratia  generatur.  Stillae  enim  roris  ipsi 
sancti  praedicatores  sunt,  '  qui  arva  pectoris  nostri 


quondam  per  acceptionem  legis,  per  custodiam  man- 
datorum,  per  miniateria  sacrificii,  per  mysteria  pro- 
phetiae,  sic  intra  sinum  gratiae,  quasi  intra  uternm 
creatoris,  habebantur.  Sed  quia,  veniente  Domino» 
constrioti  frigore  perfidiae,  fervorem  fidei  et  caritatis 
amiserunt,  a  secreto  gratiae  sinu  projecti,  quasi  gla- 
cies,  de  utero  creatoris  egressi  sunt :  Et  gelu  de  ccelo 
quis  genuit?  Quid  hicaliud  coelum,  nisi  subiimis  de- 
bet  intelligi  vita  sanctorum  ?  cui  coelo  dicitur:  Attende 
cashim,  et  loquar  (Deut.  xxxu,  1).  Non  enim  inaensi- 
bili,  sed  rationabili  creaturae  loquebatur.  De  hoc cgqIo 
Dominus  ait :  Coelum  mihi  sedes  est  (Isai.  lxvi,  i^. 
De  qua  sede  alias  scriptum  est  ^ :  Amma  jusU  sedes 
sapientitB  est,  Quia  ergo  sapientia  est  Deas,  si  aedes 
Dei  coelum  est,  et  anima  justi  sedes  est  sapienUae, 


intermala  vitae  praesentis,  quasiinter  tenebras  siccae  C  ccelum  est  utiqueanimajusti.  Coelum  fuit  Abraham, 


noctis  arentia,  gratia  supernae  largitatis  infundunt. 
De  bis  stillis  contumaci  Judaeae  dicitur :  Propterea 
prohibita  sunt  942  stillce  pluviarum,  et  serotinus  im- 
ber  non  fuit  (Jerem.  iii,  3).  Ipsae  quippe '  stillae  roris 
sunt  quae  stillae  pluviaram.  Quando  enim  dispensa- 
tione  aiiqua  praedicationem  temperant,  quasi  rorem 
tenerum  aspergunt.  Quando  vero  ea  quae  de  supemis 
sentiunt  virtutequa  praevalent  loquuntur,  quasi  uber- 
tim  manantem  pluviam  fundunt.  *  Rorem  aspergebat 
Paulus,  cum  Corinthiis  diceret :  Non  enim  judicavi 
sdre  me  aliquid  inter  vos,  nisi  Christum  Jesum,  et 
hwM  crucifixum  (I  Cor,  ii,  2).  Et  rursum  pluviam 
manabat,  dicens :  Os  nostrum  patet  ad  vos,  o  Corin- 


coelum  Isaac,  coelum  Jacob.  Sed  quia  perseculores 
Domini  pontifices  Judaeorum  perfidiae  torpore  frigidi 
de  illoram  patram  progenie  processerant,  quasi  de 
coelo  gelu  exiit,  quia  de  sublimi  prole  sanctorum 
processit  frigida  plebs  infidelium.  Cum  enim  de 
Abraham  natus  est  Caiphas,  quid  aliud  nisi  gehi  da 
coelo  processit  ?  Quod  tamen  gelu  idciroo  Dominns 
genuisse  se  dicit,  quia  Judaeos,  quos  naturaiiter  ipte 
bonos  condidit,  justo  judicio  per  eoram  malitiamfri* 
gidos  a  se  exire  permisit.  Dominus  enim  auctor  est 
naturae,  non  culpae.  Genuit  ergo  creando  nataralitar 
quos  iniquos  permisit  vivere  tolerando  patienter.  £t 
quia  ilia  quondam  tenera  ac  fidei  penetrabilia  oorda 
Judaeoram,  in  perfidiae  postmodum  obstinatione  da- 


thH,  cor  nostrum  dilatatum  est  (II  Cor,  vi,  ii).  Hinc 

est  quod  Moyses,  qui  et  valida  fortibus,  et  tenera  d  ^^^  ^^^^  '^^^^  subjungUur : 

infirmis  dicturam  se  noverat,  dicehat :  Exspectetur 

sicut  plwia  eloquium  meum,  et  descendant  sicut  ros 

cerba  mea  (Deut.  xxxii,  2>. 

Sed  ecce  audivimus  quo  munere  gentilitas  voca- 
tur;  audiamus  nunc  qua  dislrictione  Judaearepellitur. 
Audivimus  quomodo  deserta  excolat,  arentia  infuu- 


CAPUT  XXIX. 

Vbrs.  30. —  Insimilitudinem  lapidis  aqucs  durantur, 

943  56.  Ex  filiis  Abrahce  facti  sunt  lapides,  ob 

cordis  duritiam;  et  gentiles  prius  lapides  in  fiUos 

Abrahce  conversi  sunt,  —  Aquas  enim  populos  accipi 


*  Laud.,  segrefi  Deus, 

'  Laud.,  qui  ardua  pectoris, 

'  In  Gilot.,  stelloB  roris  sunt  qwBstelloe  pluviarum, 
Manifesto  errore,  quem  ex  parte  emendavitGussanv., 
sed  retinuit  stella  pluviarum.  Ubi  constat  leeendum 
stilla  pluviarum,  ut  etiain  exstat  in  Mss.  vindoc., 
duob.  Remig.,  Ebroic.  aiiisque  Norm.,  in  vetustio- 
ribus  Edit.  fn  Corb.  Germ.  tamen  legitur  supra,  hic. 


et  iufra,  stellce  roris,  et  stiUas  roris, 
^  Corb.  Germ.  et  Laud.,  ros  cupergebat  Pautus, 
^  Pratel.,  misericordia  et  ira,  reiecto  enim, 
^  Forte  Prov.  xii,  28,  ubi  sec.  LXX  legitur :  Vir 

prudens  thronus  est  sensus,  Et  in  vers.  Syr. :  Vir 

cautus  sedes  est  scientice,  Alias  conjecturas  pntfere* 

mus  ad  hom.  38  in  Evang. 


m 


MORALIUM  LIB.  XXIX.  —  IN  CAPUT  XXXVIII  B.  JOB. 


510 


jam  sapias  edocnisse  me  memini.  ^  In  lapide  vero  A 
pfo  ipsa  duritia  aliquando  gentiles  popnli  designan- 
tor.  Ipsi  quippe  lapides  coluerunt.  Et  de  his  perPro- 
phetam  dictum  est :  Similes  illis  fiant  qui  faeiuni  ea, 
et  omnes  qui  confidunt  in  ei$  (Psal.  cxiii,  8).  Unde 
Joannes  Judaeos  aspiciens  *  se  de  stemmate  genera- 
tionis  extollere,  et  gentiles  prasvidens  ad  Ahrahae 
prolem  fidei  cognitione  transire,  ait :  Ne  velitis  dicere 
intra  vos,  Patrem  hahemus  Ahraham,  Dico  enim  wbis 
quia  potens  esi  Deus  de  lapidibus  istis  suscitare  filios 
Abrc^  {Matth.  iii,  9) ;  lapides  utique  duros  perfidia 
gentiles '  vocans.  Quia  ergo  primum  Judaea  Deo  cre- 
didit,  gentilitate  omni  in  perfidi»  suae  obstinatione  re- 
manente,  postmodum  vero  ad  fidem  gentilium  corda 
mollita  sunt,  et  Judsorum  infidelitas  obdurata^  bene 
dictum  est :  In  similitudinem  lapidis  aquoB  durantur.  g 
Ac  si  diceret :  Illa  mollia  ac  penetrabilia  fidei  corda 
Jadaeorum  in  insensibilitatem  vertuntur  gentiom. 
Gom  enim  misericors  Deas  gentes  traxit,  iratus  Ju- 
daeam  repalit.  Actumque  est  ut  sicut  dudam  ad  per- 
cipiendam  fidem  gentilitas  fuerat  obdurata,  ita  post- 
modom  ad  fidem  gentilitate  suscepta,  Judseae  populus 
perfidi»  torpore  duresceret.  Unde  Paalus  apostolus 
eisdem  gentibus  dicit :  Sicut  aliquando  vos  noncredi- 
disiis  DeOf  nunc  autem  miserieordiam  consecuH  estis 
propter  iliorum  incredulita^;  tte  et  isti  non  credide- 
runt  in  vestra  misericordia,  ut  et  ipsi  misericordiam 
consequantur,  Conclusit  enimDeus  omnia  in  inereduli" 
tate,  ut  omnium  misereatur  {Rom»  xi,  30-3  2)  .Quam  sen- 
tentiam  suam  primam  quidem  de  vocalione  Judaeo- 
ram,  et  repalsione  gentium,  postmodum  vero  de 
vocatione  gentium,  et  repulsione  Judaeorum  subtiliter 
pensans,  seque  occulta  Dei  judicia  comprehendere 
non  posse  considerans,  exclamando  sabjunxit :  0 
aUiiudo  divitiarum  sapientios  et  scienticB  Dei,  quam 
ineomprehensibilia  sunt  judieia  ejus,  et  investigabiles 
vioe  ejus  (Ibid.,  33) !  Unde  hic  quoque  cum  de  Ju- 
daeorom  perfidia  Dominus  diceret :  In  similitudinem 
lapidit  aqwB  durantur^  ut  de  repulsione  eorum  oc- 
culta  esse  sua  judicia  demonstraret,  apte  subdidit : 


C 


CAPUT  XXX  [Vet.  XXII]'. 

Ibid,  —  Ei  superficies  abyssi  constringitur. 

57.  Judicia  Dei  abyssus  miiito.  — Quia  superjecto 
qaodam  ignoranliae  nostrae  velamine,  *  incompre- 
hensibilitatem  divini  judicii  humanae  mentis  oculus 
nallatenus  penetrat.  Scriptum  quippe  est :  Judicia  D 
tua  abyssus  multa  {Psal.  xxxv,  7).  Nemo  ergo  per- 
scrutari  appetat  curcum  alius  repellitur,  alius  eliga- 
tur ;  vel  car  cum  alius  eligitur,  alius  repellatur ;  quia 
superficies  abyssi  constringitur,  et,  attestante  Paulo : 
Inscrutabilia  sunt  judida  ejus,  et  inoestigabiles  vice 
ejus  {Rom.  xi,  33). 


3S.  Dicta  de  Judeeorum  duritia  et  reprobatione,  de 
Satana  possunt  intelligi.  —  Per  hoc  vero  quod  dictam 
est :  De  cujus  utero  egressa  est  glaeies,  et  gelu  de  caslo 
quis  genuit  f  etiam  Satan  in  gelu  et  glacie  nil  obstat 
intelligi.  Ipsequippe  quaside  Dei  utero  glacies  pro- 
cessit,  quia  a  calore  secretorum  ejus,  roalitise  torpore 
frigidus,  magister  iniquitatis  exivit.  Ipse  gelu  de 
coelo  est  genitus,  quia  constricturus  corda  reprobo- 
rum,  a  summis  cadere  est  ad  ima  permissus.  Qui 
bene  in  coelestibus  conditus,  in  culpae  frigore  men- 
tes  seqaacium  quasi  gela  *  dum  cecidit  astrinxit. 
944  Qui  ad  terram  veniens,  qaid  in  hominibus 
egerit,  expletur  cum  subditur :  /n  lapidis  similiiudi' 
nem  aquce  duraniur.  Per  aquas  namqae  populi,  per 
lapidem  vero  ejusdem  Satanae  duritia  deslgnatur.  IIIo 
igitur  ad  ima  veniente,  in  similitudinem  lapidis  aquae 
duratae  sunt,  quia  ejus  malitiam  imitati  homines, 
mollia  viscera  charitatis  amiserunt.  Cujus  fraudu- 
lenta  consilia  qoia  a  seductis  hominibus  deprehendi 
non  possant,  recte  subjungitur :  Ei  superficies  abyssi 
constringitur.  Aliud  quippe  ei  intrinsecus  latet,  at- 
que  aliud  extrinsecas  ostendit.  Transfigurat  enim  se 
velut  angelam  lucis  (//  Cor.  xi,  14),  et  callida  de- 
ceptionis  arte  plerumque  proponit  laadabilia,  ut  ad 
illicita  pertrahat.  Abyssi  ergo  superficies  constrin- 
gitur,  quia  dum  quasi  bona  persuasionis  ejus  species 
velnt  solida  desuper  glacies  ostenditur,  in  profundo 
latens  ejus  malitia  non  videtur. 

59.  Ei  de  superbis  propter  accepta  dona  insolescen- 
tilfus^  — .  Cuncta  umen  haec  intelligere  et  aliter  pos- 
suraus,  si  moraliter  exquiramus.  [Vet.  XXIII.] 
Mentes  namque  hominum  omnipotens  Deus  dum  in 
suo  timore  format,  quasi  concipit,  easque  ad  apertas 
virtutes,  dum  provehit,  gignit ;  sed  si  de  acceptis 
virtutibus  extolluntur,  relinquit.  Et  saepe  quosdam 
cognovimus  malorum  suorum  consideratione  com- 
pungi,  divini  terroris  pavore  fervescere,  et  per  pavo- 
ris  exordia  usque  •  ad  virtutum  summa  pervenire ; 
sed  dum  de  eisdem  virtutibus  quas  accipiunt  extol- 
luntur,  inanis  gloriae  laqueo  astricti,  ad  antiquum 
torporem  redeunt.  Recte  ergo  cum  tales  Dominus 
projicit  dicit :  De  cujus  uUro  egressa  est  glacies  ?  Qaasi 
enim  de  Dei  utero  glacies  egreditur,  qaando  hi  qui 
jam  intus  incaluerant  ex  virtutum  dono  frigeacant ; 
et  inde  exteriorem  gloriam  torpentes  appetunt, 
unde  ^  ad  intema  diligenda  ardentius  flagrare  de- 
buerunt.  Dumque  iste  signis,  ille  scientia,  iste  pro- 
phetia,  ille  magnis  operibus  pollet,  atque  per  haec 
dona  placere  hominibus  appetit,  omne  quod  prius 
intimum  caluerat,  exteriorem  laudem  diligens,  in 
torporem  vertit.  Quasi  ergo  glacies  de  utero  egredi- 
tur,  dum  post  donoram  beneficia  a  visceribus  pieU- 


»  Vindoc,  Corb.  Germ.  et  pler.  Norm.,  lapis... 
geniilis  populi  designatur. 

'  Laud.,  se  de  afsiimaiione. 

*  Pratel.  et  Utic,  vocai. 

^  Corb.  Gerra.,  Laud.,  Pratel.  et  al.  Norm.,  m- 
comprehensibilitas,..  humance  meniis  oculo  nullaienus 
penetratur. 

«  Miror  legi  in  Gilol.,  Gussanvil.  et  aliis  Ed.,  dum 


cecinii,  quod  sensu  caret,  antecedentibusque  ac  con- 
sequenlibus  cohaerere  non  potest.  Antiquiores  Edit. 
Paris.  et  Basil.  habent  cum  Mss.  dum  cectdii.  Solos 
Turon.,  Corb.  Germ.,  Ebroic  aliosque  Norm.  laa- 
dasse  sufliciat. 

*  Pratel.,  ad  viriutum  summam. 

7  Vindoc,  Pratel.  et  al.  Norm.,  ad  ceiermi. 


51i 


SANCTI  GREGORU  MAGxM 


512 


^is  sapernse  separatur.  Annou  sant  glacies,  qui  in 
virtatibos  qaas  accipiant  laudes  ab  hominibns  quae- 
nmt?  Et  tamen  venienti  judici  dona  sna  ad  ejus  me- 
moriam  revocantes,  dicunt :  Domine,  Domine,  nonne 
in  nomine  iuo  propheiavimus,  et  in  nomine  tuo  dcmo- 
nia  ^ecimus,  et  in  nomine  tuo  virtutes  multas  fecimus 
(Matih,  VII,  22)  ?  Sed  quomodo  hanc  glaciem  Domi- 
nus  projiciat  ostendit^  dicens  :  Nescio  vos  unde  sitis, 
discedite  a  me,  omnes  operarii  iniquitatis  (76.  ,23) .  Hanc 
glaciem  nunc  in  utero  Dominns  portat,  quia  intra  si- 
nam  Ecclesiae  tolerat.  Sed  tunc  aperte  ejicit,  cum 
tales  a  secretis  coelestibus  per  extremum  et  pablicum 
jadicium  repellit.  His  ilaqae  verbis  quid  aperte  agi- 
tar,  nisi  ut  beatus  Job  de  summis  suis  virtotibus  hu- 
milietur,  ne  in  hoc  quod  bene  vivendo  caluerat, 
saperbiendo  frigescat,  et  a  Divinitatis  utero  repul- 
sus  exeat,  si  intra  sinum  soi  cordis  se  tumidas  ex- 
toUat  ? 

[Vet.  XXIV.]  60.  SuperhicB  pcenay  induratio.  Quo 
sensu  Deus  dicatur  indurare.  —  Et  quia  justo  judicio 
saperbas  mentes  ad  culpam  egredi  ex  accepta  vir- 
tate  permittit,  recte  adhuc  subjungitur:  Et  gelu  de 
ecelo  quis  genuitf  Plerumque  enim  sacri  eloquii 
scientiam  praestat,  sed  dum  de  eadem  scientia  is  qui 
accipit  extollitur,  945  ira  districti  judicis  in  ipso 
sacro  eloquio  caecatur,  ut  exteriores  favores  per  illam 
sequens,  ejus  jam  interna  non  videat ;  et  qai  intus 
manens  calere  poterat,  exeundo  frigescat,  duratus- 
que  in  ima  corraat,  qai  ad  cognitionem  Dei  prius 
tractabilis  in  sammis  liquidus  stabat.  An  sacrum  elo- 
qaium  coelum  non  est,  quod  diem  nobis  intelligentiae 
aperiens,  sole  nos  justitiae  illustrat,  quod  dum  nos 
vitae  praesentis  nox  continet,  stellis  nobis  mandato- 
rum  falget  ?  Sed  quiaoportet  esse  haereses,  ut  probati 
manifesti^fiant  {ICor.  xi,  19),  cam  ab  intellectu  sano 
mens  superba  repellitur,  ultione  districti  judicis  gelu 
de  ccbIo  generatur,  ut  cum  ipsa  Scriptura  sacra  in 
electorum  cordibus  caleat,  eos  qui  se  superbe  scire 
appetunt  a  se  frigidos  emittat.  Ibi  quippe  errant  ubi 
corrigere  errata  debuerant ;  et  dum  a  saperna  intel- 
ligentia  resplendentis  eloquii,  et  obdurati  ipsi,  '  et 
seductari  caeteros,  corruunt,  ad  ima  venientes  ut  gelu^ 
et  alios  astringunt.  Semetipsum  tamenDominus  hoc 
gela  gignere  perhibet,  non  quod  pravorum  mentes 
ipse  ad  culpam  formet,  sed  quod  a  culpa  non  libe- 
rat,  sicut  scriptum  est :  Ego  obdurabo  cor  Pharaonis 
(Exod.  IV,  21).  Quod  quia  misericorditer  emollire 
nolait,  profecto  districte '  se  obdurasse  nuntiavit. 

61.  Amissa  virtutis,  virtute  imago  scepe  retinetur. — 
Qoia  vero  cum  inchoata  divini  timoris '  virtus  amit* 
titar,  propter  humanas  laudes  virtutis  imago  reti- 
netar,  recte  sabjungitur  :  In  simiUPudinem  lapidis 

*  Turon.,  et  seductores  cateri,  Laud.,  et  seductores 
cateris  corruant. 

'  In  Corb.  Germ.  et  Edit.,  se  ohdurare.  Melius 
Mss.  Laud.,  Ebroic.  et  alii  Norm.,  se  obdurc^se. 

'  Vindoc.,  Laud.,  Ebroic.  et  al.  Norm.,  virtus 
omiUitur. 

♦  Laud.,  dum  mundo  minimi  judicamur.  Corrup- 
tissime ;  qase  tamen  dissimulanda  non  censuimus, 
at  ex  hoc  loco  leclor  agnoscat  castigatione  indigere 


A  aqwB  durantur,  et  superficies  abyssi  constringitur. 
Aquae  enim  per  glaciem  in  superficie  durescunt,  sed 
flaidae  in  intimis  remanent.  Et  quid  per  aqaas  nisi 
flaxa  accipimus  corda  reproborum  ?  Quae  cum  ex  pro- 
posito  virtutem  deserunt,  fortes  se  in  bonis  operibus 
per  hypocrisim  ostendunt ;  dumque  in  intimis  snis 
ad  vitia  defluunt,  et  foris  se  sanctorum  ac  fortium 
imitatores  fihgunt,  Aquce  in  similitudinem  lapidis  du- 
rantur,  et  superficies  abyssi  constringitur,  quia  per 
superductam  sanctitatis  speciem  fluxa  ac  instabilis 
eorum  conscientia  hominibus  tegitur.  Nam  cum  si- 
bimetipsis  intrinsecas  turpes  sint,  ante  alienos  tamen 
oculos  quadam  vivendi  vetustate  vestiuntar. 

62.  Prceposteros  virtutis  fructus  Deus  sapienter  pre- 
mit. — Sed  ne  quis  haec  verba  Domini  in  bonam  in- 

B  telligi  partem  velit,  debemus  sic  etiam  quaerentibus 
astruere,  ^  dummodo  minime  judicemur  qaae  per- 
scratanda  faerant  neglexisse.  Saperiori  enim  versu 
dicitor :  Quis  est  pluvice  pater  vel  quis  genuit  stillas 
roris  f  Statimque  additar :  De  cujus  utero  egressa  est 
glacies,  et  gelu  de  cwlo  quis  genuit  ?  Si  ergo  dictis 
praecedentibas  sequens  sententia  non  dispari  sensu 
conjungitur,  profecto  et  in  bonam  partem  nobis  ejus 
intelligentia  sine  obstaculo  difficultatis  aperitor. 
[Vet.  XXV.]  Terra  enim  cum  compluitur,  jactata  in 
eam  semina  feracius  '^  ligantur.  Sed  rursam  si  illam 
pluvia  immoderatius  irrigat,  ^  in  culmo  pinguedinem 
frumenti  virtutemqae  mutat.  Sin  vero  jactatum  se- 
men  post  pluviam  gelu  premitur,  quo  foris  citias 
apparere  repellitur,  eo  intus  fecundius  radicatur;  et 

Q  quo  vetatur  progredi,  cogitur  multiplicari^  quia  cum 
Bb  immaturo  ortu  restringitur,  ^  ex  conceptionis 
suae  946  tarditate  laxatum  ad  friictam  uberias  im- 
pletur.  Quid  est  ergo  quod  Dominus  prius  qaidem 
patrem  se  pluviae  insinuat^  postmodum  vero  de  sao 
egredi  utero  glaciem  narrat,  seque  gelu  gignere  de 
coelo  pronuntiat,  nisi  quod  miro  modo  nostri  pectoris 
terram  ad  suscipienda  verbi  semina,  et  prias  per 
occultae  gratiae  pluviam  infundit,  et  postmodam,  ne 
in  conceptis  virtutibus  immoderatius  profluat  disci- 
plina  intimae  dispensationis  premit,  ut  quam  acceptae 
gratiae  pluvia  irrigat,  etiam  disciplinae  rigor  astrin- 
gat,  ne  si  aut  antequam  debet,  aut  plasquam  ne- 
cesse  est  conceptas  virtutes  proferat,  fruges  in 
herbam  vertat  ?  Plerumque  enim  ab  inchoantibas 
opus  bonum  dum  priusquam  oportet  ostenditar,  a 
grano  perfectionis  inanitur,  et  plerumque  virtutes 
dum  plusquam  necesse  est  exuberant  exhalant.  Unde 
et  electorum  suorum  Dominus  vel  ante  tempus  de- 
sideria  renuit,  vel  rursum  in  tempore  ultra  mensu-' 
ram  profectus  premit,  ne  si  aut  anteqaam  debent, 
aat  plus  qaam  debent,  proficiant,  per  profectas  soi 

Codicem  hunc.  Membranarum  enim  nostrarum  cor- 
ruptelas,  si  quae  sint^  palam  facinus. 

5  ItaVindoc,  Laud.,Corb.  Germ.,vet.  Edit.  Pa- 
ris.  et  Basil.  In  recent.,  rigantur. 

^  Editi  cum  Corb.  Germ.,  in  culmi,  reluctantibus 
Mss.  Turon.,Vindoc.,  Laud.,  Ebroic.  aliisque  Nonn,, 
quos  sequimur. 

'  Vindoc.,  Laud.,  Corb.  Germ.  et  Norm.,  in  con- 
cepiionis. 


D 


513 


MORALIUM  LIB.  XXIX.  —  IN  CAPUT  XXXVIII  B.  JOB. 


514 


magnitadinem  in  elationis  defectum  cadant.  Nam  A 
cum  cor  post  peccata  compungitar,  terra  qaae  arue- 
rat  infusione  pluviae  rigatur ;  et  cum  relictis  iniqui- 
tatibus  bona  exsequi  opera  proponit,  quasi  post  in- 
fusionem  semen  accipit.  ^  Et  plerique  cum  desideria 
sancta^  concipiunt,  in  summis  jam  *  exerceri  virtuti- 
bus  inardescunt  ut  non  solum  culpa  operationem  non 
inquinet^  sed  nec  cogitationem  pulset.  Et  adhuc  qui- 
dem  in  corpore  positi  sunt,  sed  nil  jam  perpeti  de 
communione  prsesentis  vitae  volunt ;  imitari  per  in- 
tentionem  '  intemam  mentis  stabilitatem  appetunt, 
sed  intervenientibus  tentationibus  reverberantur,  ut 
videlicet  infirmitatis  suae  meminerint,  et  elati  de 
virtutibus  quas  accipiunt  non  sint.  Quod  dum  mira 
disciplinae  repressione  agitur,  quid  aliud  quam  super 
infusam  terram  gelu  de  coelo  generatur  ?  Quid  aliud  b 
quam  de  Dei  utero  glacies  producitur,  quando  de 
intemo  secreto  dispensatio  egreditur,  et  voluntates 
nostrae  etiam  in  bonis  desideriis  frenantur  ? 

63.  Quod  exmplo  S.  Pauli  confirmatur.  —  Vi- 
deamus,  Paulus,  infusa  videlicet  terra,  quanta  dis- 
ciplinae  glacie  prematur,  dum  ait  :  Velle  ^adjacet 
mihi,  perficere  autem  honum  non  invenio  (Rom.  vii, 
18^.  Qui  enim  velle  babere  se  asserit,  jam  per  infu- 
sionem  gratiae,  quae  in  se  lateant  semina  ostendit. 
Sed  dum  perficere  bonum  non  invenit^  profecto  in- 
dicat  quanta  illum  dispensationis  superaae  glacies 
premat.  An  ista  glacies  eoram  corda  non  presserat, 
quibus  dicebat,  Ut  non  qucecunque  vultis,  illa  faciatis 
{Gal.  y,  il)  ?  Ac  si  aperte  diceret  :  Occulta  cordis 
vestri  semina  jam  prodire  in  fragem  qnaerunt,  sed  p 
superai  moderaminis  gelu  premuntur,  ut  tanto  post 
fecundins  exeant,  quanto  divini  judicii  prementia 
pondera  patientius  portant. 

[Vet,  XXVL]  64.  Inde  graves  emergunt  tentatio- 
nes,  qua  hene  vivendi  consuetudine  superantur,  —  Et 
quia  pleramque  bumana  corda  quoniam  erumpere 
sid  virtutes  quas  appetunt  non  valent,  eo  ipso  quo 
ab  intentionis  suae  perfectione  resiliunt,  tentatio- 
nom  stimulis  fatigantur,  sed  tamen  easdem  tentatio- 
nes  cogitationum  comprimunt,  seque  per  947  exer- 
citationis  usum  in  quodam  vivendi  rigore  compo- 
nunt,  bene  subditur  :  In  similitudinem  lapidis  aquce 
dwrantur.  Quia  etsi  fluxae  cogitationes  interius  la- 
cessunt,  nequaquam  tamen  usque  ad  consensum 
pravi  operis  trahunt.  Sed  mens  sub  inolita  bene  vi-  j) 
vendi  consuetudine  quasi  sub  quadam  duritia  exte- 
rius  abscondit  quidquid  intus  ex  tentationis  pulsa- 
tione  mollescit.  Unde  et  bene  subjungitur  :  Et  «ti- 
perficies  abyssi  constringitur.  Quia  prava  cogitatio  et 
si  usque  ad  suggestionem  venit,  usque  ad  consen- 
som  non  prosilit,  quia  fluctuantes  motus  animi  su- 
perductus  rigor  sanctae  deliberationis  premit. 

*  Al.,  et  plerumque. 

*  Laud. ,  exercere. 

'  Laud.,  Ebroic.  aliique  Norm.,  cetemam  mentis 
stabUitatem.  Gorb.  Germ.,  per  itUent.  mentis  oftem. 
stabil. 

*  Laud.,  Corb.  Germ.,  Ebroic.  aliique  Norm.,  sub 
asperitate. 


65.  Adversitas  valentiores  efficit  sanetot.  —  Potest 
etiam  in  gelu  vel  glacie  praesentis  vitae  adversitas 
designari,  quae  dum  ^  asperitate  sua  sanctos  com- 
primit,  valentiores  reddit.  Dum  enim  nos  omnipo- 
tens  Deus  molestiis  exerceri  permittit,  atque  ad 
melioris  vitaestatuminterveniente  tristitia  provehit, 
miro  consilio  super  futuram  frugem  gelu  et  glaciem 
gignit,  ut  electus  quisque  in  hac  vita,  tanquam  in 
hieme,  adversa  ventorum  et  frigoram  toleret,  et  velut 
in  aestiva  serenitate  postmodum  fractus  quos  hic 
conceperit  demonstret.  Unde  et  sponsi  voce  unicui- 
que  animae  post  hujus  mundi  turbines  ad  illa  aeter- 
nitatis  amoena  properanti  dicitur  :  Surge,  propera, 
amica  mea,  formosa  mea,  et  veni  ;  jam  enim  hiems 
transiit^  imber  abiit  et  recessit  (Cant.  ii,  10 j.  Et  quia 
'  si  sola  nobis  adsunt  prospera  solvimur,  ad  virtutes 
vero  melius  per  adversa  solidamur,  recte  subjungi- 
tur  :  [Vet.  XXVII.]  In  similitudinem  lapidis  aqum 
durantur.  Mentes  enim  quae  per  prospera  molliter 
fluxerant  constrictae  adversitatibus  durescunt ;  et  ad 
similitudinem  lapidis  aqua  perducitur,  quando  infir- 
inus  quisque  per  acceptam  desuper  tolerantiam  pas- 
siones  sui  Redemptionis  imitatur.  In  similitudinem 
quippe  lapidis  aqua  duruerat,  cum  ille  prius  impa- 
tiens  persecutor  postmodum  Paulus  dicebat :  Impleo 
ea  quos  desunt  passionum  Christi  in  came  mea  (Co- 
loss.  1,  24). 

Q6.Et  ad  intema  dona  custodienda  magis  sollieitos, 
—  Et  quia  cum  deprimuntur  adversis,  solertius  in- 
terna  dona  custodiunt,  recte  additur :  Et  superficies 
abyssi  constnngitur.  Solet  enim  laetitia  arcana  mentis 
aperire,  atque  aperiendo  amittere ;  adversa  vero  cum 
nos  exterius  deprimunt,  interius  cautiores  reddunt. 
Post  gelu  itaque  vel  glaciem  superficies  abyssi  con- 
stringitur,  quia  mens  nostra,  ad  conservanda  pro- 
funda  dona  quae  acceperit^  adversitatibus  munitur. 
Abyssi  enim  suae  superficiem  Isaias  constrinxerat, 
cum  dicebat  :  Secretum  meum  mihi,  secretum  meum 
mihi  (Isai.  xxiv,  16) .  Abyssi  suae  superficiem  PauIOB 
constrinxerat,  qui  tot  periculis  ac  adversitatibus  in- 
sudans,  sub  praetextu  c^jusdam  de  semetipso  loqui- 
tur,  dicens  :  Audivi  arcana  verba,  quee  non  lieet  ho- 
mini  loqui  (II  Cor.  xii,  4).  Et  rarsum  :  Parco  autem, 
ne  quis  me  existimet  supra  id  quod  videt  in  me,  aut 
audit  *  aliquid  ex  me(Ibid.,  6).  Qui  igitur  foris  ad- 
versa  tolerans,  ne  fortasse  in  laudibus  deflueret,  ar- 
cana  sua  aperire  metaebat,  quid  aliud  quam  secre- 
torum  suoram  abyssum  per  constrictam  superficiem 
presserat  ?  Sequitur  : 

CAPUT  XXXI  [Rec.  XVT}, 
Vebs.  31.  —  Nunquid  conjungere  valebis  micantes 
stellas  Pkiades,  aut  gyrum  Arcturi  poteris  dissi- 

pare  ? 

»  MulU  hic  desunt  in  Edit.  Gilo).  et  Vaticana,  ubi 
legitur :  si  sola  nobis  adsuntprospera,  solidamur  ;  con- 
tra  sancti  Doctoris  mentem,  veram  pietatem,  ac 
Mss.  fidem.  In  Anglic.  enim,  Normannis,  Turon.» 
Laud.,  Corb.  Germ.,  etc.,   lectio  nostra  invenitor. 

^  Deest  aliquid  in  Laud. 


515 


SANCTI  GREGORIl  MAGNI 


516 


948  67.  Quid  Pleiades  et  Arcturus.  Dei  otnnu'  A  quidem  temporibns  missi,  et  tamen  concorditer  de 


potentiam  pensantes,  infirmitatis  nostrai  admonemur, 
—  Pieiades  stellae  a»ro  toO  nydtrtoxj^  id  est  a  plurali- 
tate  vocatae  sunt.  Ita  autem  vicinae  sibi  et  divisae 
sunt  conditae,  ut  et  simul  sint,  et  tamen  conjungi 
nequaquam  possint,  quatenus  ^  vicinitate  quidem 
conjunctae  sint,  sed  tactu  disjunctae.  Arcturus  vero 
ita  nocturna  tempora  illustrat,  ut  in  coali  axe  posi- 
tns  per  diversa  se  vertat,  nec  tamen  occidat.  Neque 
enim  extra  '  se  currens  volvitur,  sed  in  loco  situs, 
in  cunctis  mundi  partibus  nequaquam  casurus  incli- 
natur.  Quid  ergo  est  quod  homo  ex  terra  factus,  at- 
que  in  terra  positus  (Genes,  ii^7  J5),  de  co&lesti  admi- 
nistratione  discutitur,  quia  Pleiades  conjungere  non 
valet,  quas  vicinas  sibimetipsis   conditas  et  pene 


Redemptoris  nostri  innocentia  sentientes,  eumdem 
agnum  Joannes  ostendendo,  Isalas  praevidendo,  Abel 
o£ferendo  locutus  est ;  et  quem  Joannes  in  osten- 
sione,  quem  Isaias  in  1  ocutione,  hunc  Abel  signifi* 
cando  in  manibns  tenuit. 

70.  Quia  igitur  quomodo  Pleiades  stellae  de  ha- 
manitate  Redemptoris  sibi  concinant  diximus,  nonc 
quomodo  in  ostendenda  unitate  Trinitatis  concorditer 
luceant  demonslremus.  Diversis  quippe  temponbos 
huic  mundo  David,  Isaias  et  Paulus  apparuit ;  sed 
tamen  nuUus  eorum  alteri  diversum  sensit,  quia  etsi 
semetipsos  non  noverant  facie,  unum  tamen  didi- 
cerant  ex  divina  cognitione.  David  quippe  utaucto- 
rem  omnium  ^  Deum  in  Triniute  ostenderet,  dixit : 


conjunctas  videt,  quia  Arcturi  gyrum  dissipare  non  g  Benedicat  nos  Deu$,  Deus  949  noster,  benedicat  nos 


potest,  quem  tamen  cernere  ipsa  sua  vertigine  pene 
dissipatum  potest  ?  An  ut  in  istis  ministeriis  auctoris 
potentiam  pensans,  infirmitatis  suae  meminerit,  et 
eum  quem  adhuc  in  majestate  sua  yidere  non  poterat 
quam  sit  inaestimabilis  in  ipsa  ministeriorum  coe- 
lestium  gobernatione  perpendat  ? 

Sbmsus  mtsticus.  —  Pleiadum  nomine  sancti  deci- 
gnantur.  —  68.  Sed  cur  ista  loquimur,  qui  stimulo 
1  ationis  urgemur,  ut  haec  verba  mysticis  sensibus 
gravida  cognoscamus  ?  [Vet.  XXVIII.]  Quid  enim 
micantes  Pleiades,  quae  et  septem  sunt,  aliud  quam 
sanctos  omnes  denuntiant,  qui  inter  praesentis  vitae 
tenebras  septiformis  Spiritus  gratiae  nos  lumine  il- 


Deus  (Psal.  lxvi,  8).  Ac  ne  tertio  Deum  nominans  tree 
Deos  dixisse  putaretur,  illico  unitatem  ejusdem  Tri- 
nitatis  insinuans  addidit :  Etmetuanteumomnes  fines 
terrcB  (J&td.).  Qui  enim  non  eos,  sed  eum  subdidit, 
unum  tria  quae  dixerat  intimavit.  Isaias  quoque  cum 
laudem  de  miitate  Trinitatis  aperiret,  Seraphim 
voces  exprimensy  ait :  Sanctus,  sanctus,  sanctus,{Isai. 
VI,  3j ;  ac  ne  tertio  sanctum  nominans  *  unitatem 
divinae  substantiae  scindere  videretur,  adjunxit  : 
Dominus  Deus  sabaoth,  Quia  ergo  non  domini  dii, 
sed  Dominus  Deus  addidit,  unum  exietere  quod 
tertio  sanctum  vocaverat  indicavit.  Pauius  quoqtte 
ut  operationem  sanctae  Trinitatis  ostenderet,  ait : 
Ex  ipso,  et  per  ipsum,  et  in  ipso  sunt  onutta  {Rom. 


lustrant,  qui  ab  ipsa  mundi  origine  nsque  ad  ejus  q  xi,  36j.  Atque  ut  unitatem  ejusdem  TrinitaUs  inU- 

terminum  diversis    temporibus  ad  prophetandum  '         '         jj-j-     •••... 

missi,  et  juxta  aliquid  sibi  conjuncti  sunt,  et  juxta 

aliquid  disjuncti  ?  Stellae  enim  Pleiades,  sicut  supra 

dictum  est,  vicinitate  sibi  conjunctae  sunt^  et  tactu 

disjunctse.  Simul  quidem  sitae  sunt,  et  tamen  lucis 

suae  3  viritim  radios  fundunt.  *  Ita  omnes  sancti  aliis 

atque  aliis  ad  praedicandom  temporibus  apparentes, 

et  disjuncti  sont  per  visionem  suae  imaginis,  et  ooa- 

juncti  per  intentionem  mentie.  Simui  micant,  quia 

unum  praedicant ;  sed  non  semetipsos  tangunt,  quia 

in  divisis  temporibus  partiuntur. 

69.  Omnes,  etiam  qui  Cbristum  praeesserunt,  eum 
prasdicant,  et  Trinitatis  mysterium.  —  Quam  diversis 
temporibus  Abel,  Isaias,  et  Joannes  apparuerunt  ! 


maret,  protinus  addidit  :  Ipsi  gloria  in  seteula 
lorum,  amen  {Ibid.).  Qui  igitur  non  ipsis,  sed  ipai 
subdidit,  unum  "^  naturaliter,  tria  secundam  personas 
innotuit,  quod  superius  tertio  idipsum  dixit.  Qnasi 
ergo  et  uno  in  loco  Pleiades  sitae  sunt,  quia  de  Deo 
concorditer  sentiunt,  et  tamen  semetipsas  non  taa- 
gunt,  quia  sicut  dictum  est  per  hujus  mundi  tempora 
diversa  partiuntur. 

7i.  Sancti  omnes  fidei  ac  virtutum  unanimitate  om- 
junguntur.  —  Quod  bene  ac  breviter  Ezechiel  pro- 
pheta  describit,  qui  cum  diversi  generis  j^nim^U 
videre  se  diceret,  adjunxit :  Junctwque  erant  pmna 
eorum  alterius  ad  alterum  {Ezech,  i,  9).  PeniMB 
quippe  animalium  alterius  ad  alterum  junctae  sunt. 


Divisi  quidem  fuerunt  tempore,  sed  non  praedica-      quia  etsi  dissimilia  sunt  quae  agunt,  uno  tamen  eo- 


tione.  Nam  Abel  Redemptoris  nostri  passionem  signi- 
ficans,  agnum  in  sacrificio  obtulit  {Genes.  iv,  4),  de 
cujus  passione  Isaias  ait  :  Sicut  agnus  coram  ton^ 
dente  se  obmutescet,  et  non  aperiet  os  suum  (Isai.  liii, 
1),  De  quo  Joannes  quoque  ait  :  Ecce  agnus  Dei,  ecce 
qui  tollit  peccata  mundi  (Joan.  i,  29^.  Ecce  divisis 


D 


demque  sensu  sibi  sanctorum  voces  virtutesque  so- 
ciantur.  Et  quamvis  alius  rationabiliter  cuncta  agen- 
do  sit  homo,  alius  in  passionibus  fortis  advena 
mundi  non  timendo  sit  leo,  alius  per  abstinentiam 
semetipsum  vivam  hostiam  offerendo  sit  vitalns, 
alius  se  in  alta  *  rapiendo  contemplationis  volatu  sit 


^  Male  in  Edit.,  vidnitaie  qvadam. 

•  Omittitur  se  -in  Laud.,  Corb.  Germ.  ac  Pratel., 
aliis^e  Norm. 

'  Sic  legendum  ex  Mss.  Corb.  Germ.,  Norm.  et  aliis, 
non  variatim.  Viritim  hic  opponitur  particulae  simul ; 
supra  Vet.  Ed.  Paris.  et  Basil.  habent  mistim,  sed 
corrupie. 

^  Laud.,  ita  sancti  homines. 


*  Ebroic.  aliique  Norm.,  Laudun.  et  Corb.  Germ., 
Deum  Trinitatem  ostenderet. 

^  Turon.,  tres  deos  dixisse  putaretur,  illieo  icnito- 
tem  divino!  substantia  adjunxtt. 

^  Id  est,  seeundum  naturam,  et  opponitur  alteri 
membro,  secundum  personas. 

'  Laud.,  sapiendo. 


517 


MORALIUM  fclB.  XXIX.  —  IN  CAPUT  XXXVIIl  B.  JOB. 


818 


aqiiila,  pennis  se  tamen  dnm  volant  tangunt,  quia 
et  confessione  vocum,  et  virtutum  sibi  unanimitate 
junguntur.  Quod  quia  solius  divinae  virtutis  est,  et 
disjunctis  temporibus  missos  in  fidei  praedicatione 
conjongere,  et  dissimilibus  virtutibus  praeditos  ful- 
gore  intentionis  unire,  recte  dicitur.  Nunquid  con- 
jungere  vaUbis  micantes  stelUu  Pleiades  f  Ac  si  dicat 
nt  ego,  qui  unus  omnia  impleo,  atque  in  unitatis 
sensa  electorum  mentes  implendo  conjungo. 

72.  Areturus  totam  Ecclesiam  signilicat.  Docet  fidei 
simul  ae  bonorum  operum  necessUatem.  —  In  Arctnro 
aotem,  qui  per  gymm  sunm  nocturna  spatia  non 
occasanis  illustrat,  neqnaquam  particulatim  edita 
vita  sanctorum,  sed  tota  simul  Ecclesia  designatur, 
qxuB  fatigationes  quidem  patitur,  nec  tamen  ad  defe- 
eUun  proprii  statos  inclinatar :  gyrum  laborum  to- 
lerat,  led  ad  occasam  cum  temporibus  non  festinat. 
Neqne  enim  ad  imapoli  Arcturus  cum  noctarno  tem- 
pore  dacitor,  sed  dam  ipse  volvitar,  nox  finitur,  quia 
niminun  dam  sancta  Ecclesia  innumeris  tribulatio- 
nibas  qaatitar,  praesentis  vitae  ambra  terminatar; 
eaqae  stante  nox  praeterit,  quia  illa  in  sua  iucolu- 
mitate  perdarante,  mortalitatis  bujus  vita  percurrit. 
[Vet.  XXIX.]  Est  in  Arctaro  quod  consideratias 
possimos  intueri.  In  septem  quippe  stellis  volvitur, 
et  modo  quidem  tres  ad  summa  elevat,  atqae  ad  ima 
qaataor  indinat,  modo  950  qaataor  superius  eri- 
git,  et  tres  inferias  premit.  Sancta  quoque  Ecclesia 
cam  modo  infidelibus  Trinitatis  notitiam,  modo 
aatem  fidelibas  virtates  qaatuor^  id  est  prudentiam , 
iDTtitadinem  ,  temperantiam  ,  justitiam  praedicat , 
qoasi  rotata  praedicationis  statas  sui  speciem  quo- 
dammodo  immutat.  Nam  cum  qaibusdam  de  ope- 
ribos  suis  gloriantibus  confidentiam  proprii  laboris 
evacaat,  et  fidem  Trinitatis  exaltat,  quid  aliad  fa- 
eit  nisi  tres  stellas  Arctarus  elevat,  quataor  incli- 
nat?  Et  dam  quosdam  bona  opera  non  habentes  de 
sola  fide  praesumere  prohibet,  sed  operari  enixins 
qoiB  praecepta  sunt  jubet,  quid  aliud  Arctarus  facit, 
iiiai  qoataor  stellas  erigit,  tres  deponit  ?  Yideamus 
qoomodo  tres  elevet,  qaataor  deponat.  Ecce  per 
Paalom  contra  fidem  de  opere  saperbientibas  dici- 
tar :  Si  Abraham  ex  operibus  jus^lficatus  est,  habet 
piortam,  sed  non  apud  Deum  {Rom.  rv,  2).  Quid  enim 
Scriptara  dicit  ?  Credidit  Abraham  Deo^  et  reputatum 
esA  iUi  ad  justitiam  (Genes.  xv,  6).  Yideamas  quo- 
modo  qaatuor  elevet,  tres  deponat.  Ecce  per  Jaco- 
bam  *  de  fide  contra  opera  saperbientibus  dicitar  : 
SksU  corpus  sine  spiritu  mortuum  est,  ita  fides  $ine 
ofmbusmortua  est  (Jac.  n,  26).  Arcturas  itaque  vol- 
vitary  qaia  sancta  Ecclesia  juxta  aaditoram  saorum 
mentea  in  diverso  latere  prasdicationis  arte  versatur. 

*  Corrupte  in  Gilol.,  Vatic,  Gussauv.  et  aliis 
Ed.  etiam  antiq.,  de  fide  sine  opere.  Nam  Anglic, 

/  Norm.,  Tmon.,  Vindoc,  Corb.  Germ.  aliique  Mss. 
habent,  de  fide  contra  opera. 
■  Laud.,  munio. 

*  Ita  Corb.  Gerni.,  Yindoc,  Laud.,  Ebroic.  alii- 
oae  Norm.,  necnon  plerique  Editi.Corrupte  vero  in 
Gnssanvil.  legitur  Pleiadtbus. 

*  AI.,  quaqua  autem,  ut  habes  in  Corb.  Germ., 


A  Arcturus  volvitur,  quia  haec  in  noctis  hujas  tribala- 
tionibus  rotalur.  Sed  hunc  Arcturi  gyrum  qaando- 
que  Dominus  dissipat,  quia  labores  EccIesiaB  ad  re- 
quiem  permutat.  Tunc  et  Pleiades  plenius  jungit, 
cum  gyrum  Arcturi  destrbit,  quia  tunc  nimirum 
sancti  omnes  etiam  visionis  sibi  specie  copulantur, 
quando  in  fine  mundi  sancta  Ecclesia  ab  his  quos 
nunc  sustinet  laboribus  solvitur.  Dicat  ergo :  iViin- 
quid  conjungere  valebis  micantes  stellas  Pleiades,  aut 
gyrum  Arcturi  poteris  dissipare  f  Sabaadis  ut  ego, 
qai  tanc  sanctoram  vitam  etiam  per  speciem '  anio, 
cum  gyrum  aniversalis  Ecclesiae  corporaliter  solvo. 
Et  quis  hominam  solias  divinas  hoc  esse  virtutis 
ignorat  ?  Sed  ut  cognoscat  homo  qaid  ipse  sit,  me- 
moretur  assidae  quid  solas  Dominus  possit. 

B  73.  Rursum  per  Arcturum  lex  vetus,  per  Pleiades 
Novi  Testamenti  gratia  signatur.  —  Habemas  adhac 
qaod  de  stellis  Pleiadibas  atque  Arctaro  aliud  sen- 
tiamus. '  Pleiades  quippe  ab  Oriente,  Arctarus  vero 
ex  parte  Aqnilonis  sargit.  ^  Qaocamque  autem  se 
per  gyram  suum  Arcturus  verterit,  Pleiades  osten- 
dit ;  et  cam  lux  diei  jam  vicina  efficitar,  stellarum 
ejus  ordo  ^  distenditur.  Potest  igitar  per  Arctaram, 
qui  a  plaga  frigoris  nascitur,  lex ;  per  Pleiades  vero, 
qnae  ab  Oriente  surgunt  Testamenti  Novi  gratia  de- 
signari.  Qaasi  enim  ab  Aquilone  lex  venerat,  qaae 
tanta  subditos  rigiditatis  asperitate  terrebat.  Nam 
dum  pro  culpis  suisalios  praeciperet  lapidibus  obrui, 
alios  gladii  morte  mulctari,  plaga  torpens,  et  velut 
a  sole  charitatis  aliena,  praBceptorum  saoram  semina 
plus  premebat  ex  frigore  quam  ex  calore  natriebat. 
Cujus  oppressionis  pondas  Petrus  homierat,  cum 
dicebat :  Quid  tentatis  Deum,  imponere  jugum  super 
cervicem  discipulorumg  quod  neque  patres  nottri  ne- 
que  nos  portare  potuknus  {Aet.  xv,  10)  ?  Nec  miram 
quod  per  Arcturi  septem  stellas  Testamentum  Ye- 
tus  exprimitar,  qaia  et  veneratione  legis  961  dies 
septimus  exstitit  *  venerabilis,  et  per  hebdomadam 
integram  constitati  sacrificii  vota  tendebantur.  Pieia- 
des  vero  qaas  ipsae  qaoqae,8icat  saperias  diximus,sep- 
tem  sunt,  Testamenti  Novi  gratiam  tantoapertiusin- 
dicant,  quanto  cancti  liqaido  cemimas,  ^  quod  per 
illam  fideles  saos  Spiritas  sanctus  septiformis  ma- 
neris  lamine  illustrat.  Quaqaa  igitur  se  Arctaras 
vertit,  Pleiades  ostendit,  quia  per  omne  qaod  Te- 
stamentum  Yetns  loqaitar  Testamenti  Novi  opera 

^  nuntiantur.  Sub  textu  enim  litteras  tegit  mysteriam 
prophetiae.  Et  qaasi  inclinat  se  Arctaras  et  demon- 
strat,  quia  ad  dam  spiritalem  intellectum  flectitar, 
significata  per  illad  lux  gratiae  septiformis  aperitar. 
Et  propinqaante  diei  luce,  stellarum  ejas  ordo  '  di- 
stenditar,  quia  postqaam  »  per  semetipsam  nobis 

Viadoc,  Ebrohc.  aliisqae  Norm. 

*  Laud.,  ostenditur. 

^  Abest  venerabilis  a  Mss.  Corb.  Germ.,  Laudan., 
Pratel.  aliisque  Norm. 

^  lidem  Cod.,  quod  per  illud,  nimirum  testa-' 
mentum. 

'  Laud.,  ostenditur. 

^  Yindoc,  post  semetipsam. 


519 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


m 


Veritas  innotait,  ab  obsequiis  caroalibns    litterae  A 
praecepta  laxavit. 

[Vet.  XXX.]  74.  ChHstus  solus  amnes  sancti  Spi- 
ritus  operationes  in  se  manentes  habuit,  —  Redem- 
ptor  antem  noster  in  came  veniens  Pleiades  junxit, 
qaia  operationes  septiformis  Spiritos  simal  in  se  *  et 
cunctas  et  manentes  habuit.  De  qno  per  Isaiam  dici- 
tar :  Egredietur  virga  de  radice  Jesse,  et  flos  de  radiee 
ejus  ascendet,  et  requiescet  super  eum  Spiritus  Domini, 
spiritus  sapientuB  et  intellectus,  spiritus  consilii  et  for- 
titudinis,  spiritus  scienUcB  et  pietatis, '  et  replebit  eum 
spiritus  timoris  Domini  {Isai.  xi,  i-3).  Deqao  Zacha- 
rias  ait :  Super  lapidem  unum  septem  oculi  sunt 
(Zach.  III,  9).  Atqae  iteram :  Et  in  candelabro  aureo 
lucemai  septem  {Ibid.,  w,  2).  Nallas  vero  hominom 
operationes  sancti  Spiritas  simul  omnes  habuit,  nisi  ^ 
solus  Mediator  Dei  et  hominum,  cujus  est  idem  Spi- 
ritus,  qui  de  Patre  ante  sscula  procedit.  Bene  ergo 
dicitur :  Super  lapidem  unum  septem  oculi  sunt.  Huic 
enim  lapidi  septem  oculos  habere  est  simul  omnem 
virtutem  Spiritus  septiformis  gratiae  in  operatione 
retinere.  Alius  namque  prophetiam,  alius  scientiam^ 
alius  virtutes,  alius  genera  linguarum,  alius  inter- 
pretationes  sermonum  juxta  distributionem  sancti 
Spiritus  accipit  (/  Cor.  xii,  8) ;  ad  habenda  vero 
cuncta  ejusdem  Spiritus  munera  nemo  pertingit.  At 
vero  conditor  noster  infirma  nostra  suscipiens,  quia 
per  divinitatissuffi  potentiam  simul  se  habereomnes 
sancti  Spiritns  virtutes  edocuit,  micantes  procul 
dubio  Pieiades  jnnxit.  Dnm  vero  Pleiades  jungit, 
Arcturi  gyrum  dissipat,  quia  dum  semetipsum  fa- 
ctum  hominem  habere  cunctas  sancti  Spiritus  ope- 
rationes  innotuit,  in  Testamento  Veteri  litterae  la- 
borem  solvit,  ut  fidelis  quisque  jam  cum  libertate 
spiritus  illud  intelligat  cui  prius  in  formidine  inter 
tot  discrimina  serviebat.  Audiat  itaque  beatus  Job  : 
Nunquid  conjungere  valebis  micantes  stellas  Pleiades? 
Ac  si  aperte  diceretur :  Habere  quidem  lumina  qua- 
rumdam  virtatom  potes,  sed  nunquid  exercere  simul 
omnes  operationes  sancti  Spiritus  su£Bicis  ?  Me  ergo 
conjungentem  Pleiades  in  cunctis  virtutibus  contem- 
plare,  et  tu  de  paucis  ab  elatione  compescere.  Audi 
qnod  dicitur :  Aut  gyrum  Arcturi  poteris  dissiparef 
Ac  si  ei  aperte  diceretur :  Et  si  ipse  jam  quae  recta 
suntsentis,  nunquid  virtutetuaetiam  in  alieniscordi- 
bus  laborem  grossioris  intelligentiae  destruis  ?  952 
Me  itaque  considera,  qui  carnalinm  stulta  corrigo,  " 
dum  me  per  carnis  stultitiam  manifesto,  ut  tanto  ma- 
gis  haec  quae  putas  virtutum  tuarum  fortia  humilies, 
quanto  nec  vestigia  meae  infirmitatis  apprehendis. 
Qaia  vero  in  ipso  dominicae  incamationis  mysterio 
aliis  lox  veritatis  ostenditur,  aliorum  vero  per  scan- 
dalom  corda  tenobrantar,  recte  subjungitur : 

CAPUT  XXXU  [Rec.  XVII]. 
Vers.  32.  —  Nunquid '  producis  luciferum  in  tem- 


pore  suo,  et  vesperumsuper  filios  terroe  consurgere 
facisf 

75.  Christus  verus  lucifer,  maxime  in  resurrectione  ; 
vesper  autem  Antichristus.  Huic  juste  subduntur  ho- 
mines  terrce  dedili.  —  Pater  quippe  in  tempore  sno 
luciferum  produxit,  quia,  sicut  scriptum  est :  Cum 
venit  plenitudo  temporis,  misit  Deus  Filium  suum, 
natum  ex  muliere,  factum  sub  lege,  ut  eos  qui  sui 
lege  erant,  redimeret  {Gal.  iv,  4,  5).  Qui  natus  ex  Vir- 
gine,  velut  lucifer  inter  tenebras  nostrae  noctis  ap- 
paruit,  quia,  fugata  obscuritate  peccati,  aBternom 
nobis  mane  nuntiavit.  Luciferum  vero  se  innotuit, 
quia  diluculo  ex  morte  surrexit,  et  fulgore  sui  lu- 
minis  mortalitatis  nostrae  terram  caliginem  pressit. 
Cui  bene  per  Joannem  dicitur :  Stella  splendida  et 
matutina  {Apoc.  xxii,  16).  Vivus  quippe  apparens 
post  mortem,  matutina  nobis  stellas  factus  est,  quia 
dum  in  semetipso  exemplum  nobis  resnrrectionis 
praebuit,  qusB  lax  sequator  indicavit.  Vesperam  vero 
super  terrae  filios  Dominus  consurgere  facit,  quia  in- 
fidelibus  Judaeorum  cordibus  dominari  Antichristum 
eorum  merito  exigente  permittit.  Qui  idcirco  a  Do- 
mino  huic  vesperi  juste  subduntur,  quia  ipsi  sponte 
sua  filii  terrae  esse  voluerunt.  Terrena  quippe  et  non 
coelestia  requirentes,  *  a  perspicienda  luciferi  no- 
stri  claritate  excaecati  sunt ;  et  dum  praeesse  sibi  ve- 
sperum  expetunt,  subsequentis  damnationis  aetema 
nocte  merguntur.  Hinc  in  Evangelio  Dominos  dicit: 
Ego  veni  in  nomine  Patris  mei,  et  non  accepistis  me; 
alim  veniet  in  nomine  suo,  et  ipsum  redputii  (Joan. 
v,  43).  Hinc  Paulus  ait :  Eo  quod  charitatem  Mrita- 
tis  non  receperunt,  ut  salvi  fierent,  ideo  ^  mittet  ilHt 
Deus  operationem  erroris,  ut  credant  mendaeio,  utju^ 
dicentur  omnes  qui  non  crediderunt  veritati,  $ed  om- 
senseruntiniquitati(II  Thess.  ii,  10, 11).  Nequaqaam 
ergo  super  eos  vesper  consurgeret,  si  coeli  filii  esse 
voluissent.  Sed  dum  visibilia  appetunt,  amisso  cor- 
dis  lumine,  sub  noctis  dnce  tenebrescunt. 

[Vet.  XXXI.]  76.  Sermo  Dei  qui  electis  ludfer 
est,  reprobis  fit  vesper.  —  Qaod  tamen  si  moraliter 
discutimus,  quomodo  quotidie  agatur  invenimos, 
quia  nimirnm  et  electis  lucifer  oritur,  et  reprobis 
Deo  permittente  vesper  dominatur.  Unus  eaim  atque 
idem  sermo  Dei  est  in  ore  praedicantis.  Quem  dum 
isti  gaudendo,  illi  vero  invidendo  audiunt,  claritatem 
sibi  luciferi  in  vesperi  tenebras  vertunt.Dum  isti  ha- 
militer  vocem  sanctae  praedicationis  accipiuiit,  quasi 
ad  stellae  lucem  oculos  cordis  aperiunt ;  dum  vero 
illi  benedicenti  invident,  et  non  salutis  causam, 
sed  elationis  gloriam  quaerunt,  prorampente  iniqoi- 
tatis  suae  vespere  in  somnnm  mortisoculos  claudont. 
Per  occultum  ergojudicium  isqui  electis  estlucifer 
reprobis  auditoribus  fit  vesper,  quia  exhortatione 
sancta  *  qua  boni  ad  vitam  redeunt  pravi  deteriosin 
culpa  moriuntur.  Unde  bene  per  Paulom  dicitar : 


*   Longip.,   et   conjuncta^  innotuit   et   manentes 
habuit. 
'  Laud.,  et  replevit. 
^  Laud.,  proauces.,,.  consurgere  fades. 


^  Laud.,  ad  perspiciendam....  claritatem. 
^  Idem  Codex,  mittit. 

*  Vindoc,  Ebroic.  et  al.  Norm.,  quam  boni  ad 
vitam  audiunt. 


m 


MORALIUM  LIB.  XXX.  —  IN  CAPUT  XXXVm  B.  JOB. 


m 


Christi  953  bonus  odor  sumus  Deo  in  his  qui  salvi  A 
fkmt,  et  %n  his  qui  pereunt ;  aliis  quidem  odor  mortis  in 
mortem,  aliis  autem  odor  vitoB  in  vitam  (II  Cor.  ii^  15, 
16).  Verbam  itaque  suam  auditoribus  esse  luciferum 
nmul  et  vesperum  vidit,  per  quod  et  alios  ab  ini~ 
qnitate  suscitari,  et  e  contra  alios  sopiri  in  iniquitate 
conspexit.Quod  quia  occultis  Dei  judiciis  agitur,quffi 
in  hac  vita  ab  hominibus  comprehendi  non  possunt, 
lect^  illic  subdidit :  Et  ad  hosc  quis  tam  idoneus  {Ihid., 
16)?  Ac si  diceret :  Idonei  quidem  sumus  ad  h£C  con- 
sideranda  ^  quia  fiunt,  sed  idonei  non  sumus  ad  haec 
iiiTestiganda  cur  fiant.  Unde  hic  quoque  Dominus^ 
quiSL  aliis  produci  luciferum,  aliis  vero  consurgere 
▼esperum  dixerat,  ne  perscrutari  homo  occulta  Dei 
judicia  audeat,  illico  subjungit : 

CAPUT  XXXIII  [Vet.  XXXII,  Rec.  XVIII].        B 
Ybrs.  33.  —  Nunquid  nosti  ordinem  cali,  et  pones 
roHonem  ^%u  in  terra  f 

77.  Judiciorum  et  prasdestinationis  Dei  causas  nemo 

9cU ;  nemo  scrutetur.  —  Ordinem  cobU  nosse  est  su- 

pemarum  dispositionum  occultas  praedestinationes 

Tidere.  Rationem  vero  ejus  in  terra  ponere,  est  ante 

humana  corda  talium  secretorum  causas  aperire.  Ra- 

iionem  videlicet  cceli  in  terra  ponere  est  supernorum 

jndiciorum  mysteria  vel  considerando  discutere,  vel 

loqaendo  manifestare.  Quod  utique  facere  in  hac  vita 

positus  nuUus  potest.  Ut  enim  a  parvis  ad  majofa 

veniamus,  quis  intelligat '  quae  esse  ratio  secretorum 

potest,  quod  sape  vir  justus  a  judicio  non  solum  non 

vindicatus,  sed  etiam  punitus  redeat,  et  iniquus  ejus 

idversarius  non  solum  non  punitus,  sed  etiam  victor  n 

abflcedat?  Quis  intelligat  curvivitaliusinsidians  mor- 

tibns  proximorum,  et  moritur  alius  qui  profutnrus 

esset  vitae  multornm  ?  Alius  culmen  potestatis  asse- 

qnitnr,  qui  non  nisi  laedere  studet ;  alius  tantummodo 

besos  defendere  concupiscit,  et  tamen  ipse  oppres- 

'  In  Gilot.,  Vatic,  Gussanv.  Ed.,  etc,  legitur  quce 
fiunt.  Melius  quiafiunt,  ut  habent  Mss.  Corb.  Germ., 
Anglic,  Norm.,  Laud.  et  alii^  ac  vetus  Ed.  Paris. 
1495^  nt  de  caeteris  sileamus. 

*  Editi,  qucB esse secretorum subtHitaspotest.  Aliam 
lectionem  praetulimus,  quce  est  Mss.  Cforb.  Germ., 
Norm.,  Laud.,  Vindoc,  annotaturque  a  Gussanv. 

•  Corb.  Germ.,  Ebroic.  aliique  Norm.,  quo  ad  per- 
versavrorumpat.  Laud.,  quod  ad  perversaprorumpat. 

^  Mnlta  hic  oroissa  in  Edit.  Gussanv.  supplevimus 
ex  Mss.  Corb.  Germ.,  Norm,,  etc,  necnon  ex  al. 


sus  jacet.  Alius  vacare  appetit,  et  innumeris  negotiis 
implicatur ;  alius  negotiis  954  implicari  desiderat, 
et  coactus  vacat.  Alius  male  inchoans  nsque  ad  vita 
snae  terminum  ad  pejora  protrabitur ;  alius  bene  in- 
cipiens  per  longitudinem  tempomm  proficit  ad  aug- 
menta  meritorum.  At  contra,  alius  male  vivens  din 
reservatur  ut  se  corrigat,  alius  vero  bene  qnidem  vi- 
detur  vivere,  sed  in  hac  vita  eo  nsqne  durat  *  qnoad 
in  perversa  prorumpat.  Alins  in  errore  infidelitatis 
natus  in  errore  deficit,  *  alius  in  catholicffi  fidei  recti- 
tndine  genitus  in  catholicae  fidei  rectitndine  consnm- 
matur.  £  contra  vero  alins  catholicae  matris  ventre 
editus  juxta  vitse  terminum  erroris  voragine  devora* 
tnr,  alius  autem  vitam  suam  in  catholica  pietate  con- 
snmmat,  qui  ortus  in  perfidia  cnm  lacte  matris  hau- 
serat  vims  erroris.  Alins  celsitndinem '  bene  vivend] 
appetere  et  vult,  et  valet ;  alius  nec  vnlt,  nec  valet. 
Alius  vult,  et  non  valet ;  alins  valet,  et  non  vnlt.  Qnis 
ergo  ista  judiciomm  coelestinm  secreta  discntiat? 
*  Qnis  intelligat  secretam  lancem  aeqnitatis  occnlts? 
Ad  cognoscendos  qnippe  ^  istos  jndiciomm  secreto* 
ram  sinus  nnllus  ascendit.  Dicatnr  ergo  homini,  nt  se 
nescire  cognoscat ;  nescientem  vero  se  cognoscat  nt 
timeat ;  timeat  ut  hnmilietnr,  hnmilietur  ne  praesn- 
mat  in  se ;  non  praesnmat  in  se,  nt  conditoris  sni 
auxilium  requirat ;  et  qui  in  se  fidens  mortnus  est, 
anctoris  suiadjutorinm  appetensvivat.Andiat  itaqne 
vir  justus  jam  quidem  se  sciens,  sed  adhuc  quae  sn* 
pra  se  snnt  nesciens  :  Nunquid  nosti  ordinem  cali,  et 
pones  rationes  ejus  in  terra  f  id  est,  nnnqnid  occnltos 
ordines  judiciornm  coelestinm  comprehendis,  ant 
aperire  humanis  anribus  sufficis  ?  Beatns  igitur  Job 
de  judiciomm  incomprehensibilinm  investigatione 
requiritur,  ac  si  ei  aperte  diceretur  :  Cuncta  qnae 
pateris  tanto  tolerare  patientins  debes,  quanto  secre- 
tomm  coelestium  ignams  cur  haec  pateris  nescis. 

Edit.  Attamen  veteres  Paris.  1488  et  1495  habent 
tantum,  ut  Gussanv. ,  alius  in  catholiccB  fidei  rectitudvM 
co^isummatur.  Quae  deerant  suppeditavit  etiam  Edit. 
Paris.  1518.  Nostra  lectio  melius  respondet  alteri 
membro  :  alius  in  errore  infidelitatis  natus  in  errore 
deficit. 

■  Vindoc,  Pratel.  et  alii,  bene  vivendo. 

*  In  Edit.,  quis  intelligat  discretam.  Mss.  Anglic. 
et  nostri  habent,  secretam. 

^  Turon.,  et  Land.,  justos. 


LIBER   TRIGESIMUS. 

Bxpositionem  octo  versuum  ultimorum  capitis  xxxiii,  et  totidem  capitis  xxxiv,  complecti- 
.  tur.  Ubi  de  Evangeiii  prsedicatiom  prsesertim  plurima  pie  ac  erudite  sanctus  Doctor 
edisserit. 


055  [Vet.  et  Rec.  /.]  1.  Cur  Job  a  Deo  de  tot  tan- 
tisque  interrogatus. —  Beatus  Job  talia  utmmne  fece- 
rit,  Domino  interrogante,  requiritur,  qualia  utique 
facere  non  potest  homo,  ut  dum  se  ista  facere  non 
posse  deprehendit,  ad  eum  refugiat  quem  solum  talia 
qnia  facere  possit  intelligit,  atque  ante  ocnlos  judicis 
snis  magis  potens  appareat,  si  sua  verius  infirma  co- 
gnoscat.  Qnod  ergo  mire  a  Domino  fieri  non  igno- 

Patrol.  LXXVI. 


D  ratnr,  de  eo  divina  Job  voce  reqniritnr;  dicitnr- 
que  ei  : 

CAPUT  PRMUM. 
Cap.  xxxvni,VERS.  34.— JVttn^ttid  elevabis  innebula 
vocem  tuam,  et  impetus  aquarum  operiet  tef 

2.  In  nebula  verbum  Dei  spargitur,  dum  infideUbui 
annuntiatur. —Yocem  quippe  snam  in  nebnlaDomi* 
nus  elevat,  quando  per  praedicatorum  snomm  l\a<-' 

VI 


523 


SANCTI  GHEGORII  MAGNI 


524 


goas  ^  ad  caliginosa  corda  infideliam  exhortationem 
format ;  eumque  aquarnm  impetus  operit,  dum  bene 
agentia  membra  ejus  turba  resistentium  populorum 
premit.  Hinc  esl  enim  quod  scriptum  est :  Factum  est 
verbum  Domini  ad  Jeremiam  dicens :  Sta  in  atrio  do- 
mus  Domini,  ^  loquens  ad  omnes  civitates  Juday  de 
quibus  veniunt,  ut  adorent  indomo  Domini,  universos 
sermones  quos  ego  mandavi  tibi  {Jerem.  xwi,  2).  Et 
paulo  post  :  Et  audierunt  sacerdotes  et  prophet^  et 
omnis  populus  Jeremiam  loquentem  verba  hwc  in  domo 
Domini.  Cumque  complevisset  Jeremias  loquens^  appre- 
henderunt  eum  sacerdotes  etpropheUB  et  omnis  populus, 
dicens  :  Morte  moriatur,  quare  prophelavit  in  Jiomine 
Domini  (Ibid.,1 -9)  lEcce  in  nebula  Dominus  \ocem 
levavit,  quia  obscuras  mentes  superbientium  directo 
propheta  corripuit.  Ecce  aquarum  impetus  eum  pro- 
tinus  operuit,  quia  ab  insurgentibus  populis,  et  causa 
suas  correptionis  instigatis,  ipse  in  Jeremia  cuncta 
pertulit,  qui  correptionis  verba  mandavit.  Per  se- 
metipsum  quoque  Dominus  in  nebula  vocem  levavit, 
quando  prsesentem  se  etiam  assumpto  corpore  exhi- 
bens,  multasuis  persecutoribus  sed  figuris  aenigma- 
tum  velata  praedicavit.  ^  In  nebula  vocem  levavit, 
quia  veritatem  suam  non  secuturis  infidelibus  quasi 
per  caliginem  sonuit.  Unde,  et  bene  in  libris  Regum 
scriptum  est  :  Nebula  implevit  domum  Domini,  et 
non  poterant  sacerdotes  ministrare  propter  nebulam 
{III  Reg,  VIII,  10,  ii).  Exigentibus  enim  meritis, 
dum  superbi  Judaeorum  pontificesdivina  mysteria  per 
parabolas  audiuni,  sacerdotes  in  domo  Domini  quasi 
propter  nebulam  ministrare  nequiverunt.  Qui  et  in 
Testamento  Veteri  dum  sensus  mysticos  litterae  ve- 
lamine  coopertos  inter  obscuras  allegoriarum  cali- 
,  gines  investigare  despiciunt,  debitum  fidei  suae  mi- 
nisterium  propter  nebulam  perdiderunt.  Quibus  et 
nunc  in  nebula  doctrinae  suae  vocem  Domiuus  pro- 
tulit,  cum  de  se  etiam  956  aperta  narravit.  Quid 
est  enim  apertius  quam  :  Ego  et  Pater  unum  s\mus 
{Joan.  X,  30)  ?  Quid  apertius  dicere  quam  :  Ante- 
quam  Abraham  fieret,  ego  sim  {Joan.  viii,  58)  ?  Sed 
quia  auditorum  mentes  infidelitatis  caligo  repleverat, 
quasi  emissum  solis  radium  ncbula  interjacens 
abscondebat. 

[Vet.II.]  3.  Verbidiviniproedicatoresimpetusaqua' 
rum  operit,  cum  in  eos  infidetes  smiunt.  —  Ad  hanc 
namque  elevationem  vocis  eum  protinus  aquarum 
impetus  operuit,  quia  contra  illum  mox  saevieus 
populorum  turba  surrexit.  Scriptum  quippe  est  : 
Propterea  ergo  qucerebant  eum  Judcei  ♦  interficere,  quia 

»  Mss.  Val.  Cl.  trigesimum  librum  Moral.  reli- 
quosque  continens,  ad  caligosa  carda ;  sic  etiam  ha- 
bet  Corb.  Germ. 

«  Corb.  Germ.,  Vindoc,  Pratel.  aliigue  Norm., 
Val.  CI.  et  alter  Laud.,  qui,  priori  deficiente,  nobis 
suppeditat  reliquos  Moral.  libros,  et  hqneris. 

^  Pratel.,  in  nebula  autem, 

*  Pratel.,  occidere. 

^  Texturn  hunc  mancum  ac  mutilum  in  Gilot., 
Vatic,  Gussanv.,  sed  integrum  repertum  in  Mss. 
An^Iic.  et  nostris  perfecimus.  Nempe  in  praedictis 
Edit.  tantum  legitur,  circumdederunt  me  simul. 

•  Val.  CI.,  qwmiam  introierunt. 


A  non  solum  solvebat  sabbatum,  sed  et  Patrem  suum 
dicebat  Deum,  cequalem  se  faciens  Deo  {Joan.  \,  18). 
De  hoc  aquarum  impetu  per  Prophetam  clamat : 
'  Circumdederunt  sicut  aqua  tota  die,  circumdederunt 
me  simul  (Psal.  lxxxvii,  18).  Et  rursum  :  Salvum 
me  fac,  Deus,  ^  quoniam  intraverunt  aquce  usque  ad 
animam  meam  {Psal.  lxviii,  2).  Quas  profecto  aquas 
in  semetipso  ante  mortem,  in  suis  autem  et  post 
ascensionem  pertulit.  Hinc  est  enim  quod  et  de  supe* 
rioribus  clamat  :  Saule,  Saule,  quid  me  persequeris 
{Act.  IX,  4)  ?  Ecce  jam  coelum  conscenderat,  et  tamen 
adhuc  eum  Saulus  aquarum  ^  infidelium  impetu  per- 
sequens,  et  tumidior  caeteris  unda  tangebat.  Ipse 
quippe  est  qui  per  bonos  recta  loquitur,  ipse  qui  in 
bonorum  passione  laceratur.  Ut  ergo  mirifica  Domi- 

-Q  nus  charitatis  unitate,  monstraret  se  esse  qui  indignis 
auditoribus  per  sanctorum  suorum  ora  praedicat, 
ait :  Nunquid  elevabis  in  nebula  vocem  tuam  ?  Ut  vero 
ostenderet  se  esse  qui  in  sanctis  suis  omnia  adversa 
pateretur,  subdidit :  Et  impetus  aquarum  operiet  t^  f 
subaudis  ut  me,  quem  *  iniqui  omnes  neque  per  prae- 
dicantes  sanctos  loquentem  intelligunt,  neque  per 
morientes  patientem  vident.  Narrat  ergo  Dominus 
quod  ab  hominibus  patitur,  ut  dolor  afflicti  hominis 
mitigetur,  ac  si  illi  aperte  dicat :  Mea  subtiliter  pen- 
sa,  et  tua  aequanimiter  tempera.  Multo  enim  minos 
est  te  vulnera  quam  me  humana  tolerare. 

4.  Ad  arcanas  inspirattones  Dei  etiamjustorum  cor- 
da  caligant. — Adhuc  tamen  verba  haec  subtilins  per- 
scrutari  possumus,  si  inter  dona  coelestia  nostra  sol- 

p  licite  corda  pensamus.  Jani  quidem  *  fideles  sumus, 
jam  quae  audimus  superna  credimus,  jam  quae  credi- 
mus  amamus.  Sed  dum  quibusdam  supervacuis  curis 
premimur,  obducta  confusione  caligamus;  et  cnm 
nobis  etiam  talibus  mira  quaedam  Dominus  de  se  sen- 
tienda  insinuat,  quasi  in  nebula  vocem  levat.  Dum 
^^caliginosisnostris  mentibus  semetipsum  loquitur, 

'  velut  in  nebula  is  qui  non  cemitur  auditur.  Summa 
sunt  namque  quae  de  illo  cognoscimus,  sed  tamen 
adhuc  eum  in  secreta  inspiratione  qua  instmimnr 
noiK  videmus.  Qui  igilur  957  cordibus  nostris  prae- 
bet  quidem  locutionem,  sed  occultat  speciem,  velat 
in  nebula  format  vocem.  Sed  ecce  jam  verba  Dci 
intrinsecus  *  *  semetipsum  loquentisaudimus,  jamqoe 
amori  e  jus  qua  continuatione,  quo  studio  inhaeiere 

Y^  debeamus  agnoscimus,  et  tamen  ab  intemae  conside- 
rationis  culminc  ad  consueta  nostra  ex  ipsa  morta- 
litatis  hujus  mutabilitate  relabimur,  **  et  imminen- 
tium  peccatorum  male  sedula  importunitale  tenta- 

^  Deest  infidelium  in  Prat. 

■  Vindoc,  Ebroic  et  alii  Norm.,  iniqui  homines. 

»  Vindoc,  Pratel.,  Utic,  fide  fideles  snmus. 

*o  Gorb.  Gerra.,  Val.  CI.  et  Laud.,  dum  caligosis. 
lidem  praeterea  cum  Vindoc,  Pratel.  et  al.  Norm., 
habent,  mcntibus  semetipsum  /o^ui^tfr^  expuncta  par- 
ticula  per,  qu3e  est  in  Vulgalis  aliis  hic  et  paulo 
infra. 

**  Editi,  per  semetipsum.  Non  admittunt  per  Mss. 
Vindoc,  Corb.  Germ.,  Laud.,  Val.  et  aiii  snperius 
laudati. 

'*  Edit.  Basil.  1514,  Paris.  1518 et  157i,Vaticana, 
Gussanv.,  et  imminentium  peccatorum  mole  sedula 


525  MORALIUM  LIB.  XXX.  —  IN  CAPUT  XXXVIII  B.  JOB.  526 

mnr.  Cum  ergo  caecis  nostris  menlibus  subtilia  de  A  iuorxm.  Fulgor  quippe  armorum  est  claritas  miracu- 


semelipso  insinual,  in  nebula  vocem  levat. 

[Vei.  III.]  5.  Tentaiionibus  iniellecium  de  Deo 
obruentibuSj  ipse  Deus  quasi  aquis  operiiur.  Deus  nos, 
ne  quidein  dum  respuiturj  non  relinqwt.  —  Cum  vero 
tentatione  vitiorum  ipse  de  Deo  noster  inlellectus 

*  opprimitur,  quasi  aquarum  impetu  in  voce  sua  Deus 
operitur.  Tot  enim  super    ilium  aquas  mittimus, 

*  quot  post  inspirationem  ejus  gratiae,  cogitationes 
illicitas  in  corde  versamus.  Nec  tamen  nos  ^  vel 
oppressos  deserit,  nam  illico  ad  mentem  redit,  ten- 
tationum  nebulas  discutit,  imbrem  compunctionis  in- 
fundit,  et  subtilis  intelligentiae  solem  reducit ;  atque 
sic  ostendit  quantum  nos  diligit,  qui  nos  nec  cum  re- 
spuitur  relinquit,  ut  saltem  sic  erudita  bumana  con- 


lorum.  Armis  namque  nos  tuemur,  jaculis  adversa 
destruimus.  Arma  ergo  cum  jaculis  sunt  miracula 
cum  praedicamentis.  Sancti  enim  praedicatores  verbis 
suis  quasi  quibusdam  jaculis  adversarios  feriunt ; 
958  armis  vero,  id  est  miraculis,  semetipsos  tuen- 
tur,  utet  quantum  sint  audiendi  sonent  per  impetum 
jaculorum,  et  qnantnm  sint  reverendi  clarescant  per 
arma  miraculorum.  [Vet.  IV.]  Dicitur ergo  ad  beatum 
Job  :  Nunquid  miites  fulgura,  et  ibuni,  et  reverteniia 
dicent  tibi,  ^ldsumw^  ?  subaudis  ut  mihi.  Vaduntenim 
fulgura  cum  praedicatores  miraculis  comscant  et 
superna  reverentia  auditorum  corda  transfigunt. 
Revertentia  vero  dicunt,  Adsumus,  cum  non  sibi,  sed 
Dei  viribus  tribuunt  quidquid  se  fortiter  egisse  co- 


scientia  ad  se  tentationes  erubescat  admittere,  quam  g  gnoscunt.  «  Quid  est  ergo  Deo  dicere,  Adsumus  ? 

Quoddam  namquein  hoc  verbo  obsequium  declaratur. 
Revertentes  itaque  praedicatores  sanctos  dicere  est, 
adsumus,  illi  laudem  tribuere  gratiae  a  quo  se  acce- 
pisse  sentiunt  victoriam  pugnae,  ne  sibi  tribuant  quod 
operantur.  Et  ire  qnidem  fulgura  operando  possunt, 
sed  reverti  superbiendo  non  possnnt. 

7.  Id  prastiiit  Petrus.  —  Videamus  ilaque  fulgur 
vadens  ;  claudo  cuidam  ait  Petrus :  Argentum  et  au- 
rum  non  est  mihi,  quod  autem  habeo,  hoc  tibi  do  :  In 
nomine  Jesu  Christi  Nazareni  surge  etambula.  Et  ap- 
prehensa  ejus  manu  dextera  allevaviteum,  et  proiinus 
consolidatce  suni  bases  ejus  ei  plantcs,  et  exiliens  stetit, 
etambulabat(Act.  iii,  6).  Sed  cum  de  hoc facto  Judaeo- 
rum  fuisset  turba  commota,  *  videamus  nunc  fulgur 

C  rediens,  quod  ait  :  Viri  IsraelitCB,  quidadmiraminiin 
hoc,  aut  nos  quid  intuemini,  quasi  nostra  virtuie  aut 
potestatefecerimus  hunc  ambularefDeusAbraham,  Deus 
Isaac,  Deus  Jacob,  Deuspatrum  nostrorum  gtorificavit 
Filium  suum  Jesum  (Ibid.,  12).  Et  paulo  post :  Cujut 
nos  testes  sumus,  et  in  fide  nominis  ejus  hunc,  ^^  quem 
vidistis  et  nostis,  confirmavii  nomen  ejus,  et  fides  qucB 
per  eum  est  * '  dedit  inlegram  sanitaiem  istam  in  con- 
spectu  omnium^^vestrum.  Ivitergo  fulgurcum  Petrus 
miraculum  fecit,  rediit  cum  non  sibi  tribuit,  sed 
auctori  quod  fecit.  Vadunt  fulgura  cum  praedicatores 
sancli  mira  opera  ostendunt,  sed  revertendo  dicunt 
adsumus,  cum  in  eo  quod  faciunt  ad  potentiam  aucto- 
ris  recurrunt. 

8.  Prcedicalores  ad  publicum  operationis  missi,  ad 


Redemptor  suus  et  vagantem  noncessat  amare.  Hoc 
Iq  nobis  per  semetipsum  tolerat,  hoc  ab  inlidelibus 
per  suos  quotidie  praedicatores  portat.  ^  Ejus  eniiu 
donum  suborta  in  nobis  tentatione  repellitur,  et  ta- 
men  ab  infundendo  intrinsecus  munere  nequaquam 
nostra  infirmitaterevocatur.Ejus  publice  verba  res- 
puuntur,  et  tamen  ab  eroganda  gratiae  largitate  nulla 
infidelium  iniquitate  compescitur.  Nam  cum  pravi 
homines  prsedicamenta  despiciunt,  adjungit  etiam 
miracula  quae.  venerentur.  Unde  post  editam  vocem, 
post  inundantium  aquarum  impetum,  apte  subjungi- 
tur  : 

CAPUT  II  [Rec.  /7]. 

Vbrs.  35.  —  Nunquid  ^  miiies  fulgura,  et  ibunt,  et 
reverientia  dicent  tibi,  Adsumus  f 

6.  A  Deo  exeuni  sancti  prcedicatores  et  ad  eum  rever* 
iuntur,  miracula  quibus  coruscant,  illi  soli  tribuendo. 
—  Fulgura  quippe  ex  nubibus  exeunt,  ®  sicut  mira 
opera  exsanctispraedicatoribusostenduntur.  Qui,  ut 
saepe  diximus,  idcirco  nubes  vocari  solent,  quia  et 
Goniscant  miraculis,  et  verbis  pluunt.  Et  quia  hu- 
mana  corda.  postquam  per  praedicationem  mota  non 
foerint,  istis  miraculorum  fulgoribus  conturbantur, 
Propiheta  attestante  didicimus,  qui  ait  :  Fulgura 
multiplicabis,  ei  coniurbabis  eos  {Psal.  xvii,  ib).  Ac 
si  diceret  :  Dum  verba  praedicationis  tuae  non  au- 
diunt,  per  praedicantium  miracula  conturbantur. 
Unde  alias  scriptum  est  :  In  luminejctcula  iua  ibuni, 
intplendore  "^  fulgoris  armorum  tuorum  (Habac. m,ii). 


Jacula  Dei  in  lumine  ire  est  verba  ejus  aperta  veritate  D  secreium  conUmplationis  redire  curent.  —  Quod  tamen 
resonare.  Sed  quia  saepe  homines  verba  vit»  etiam  inteiligi  et  aliter  potest.  Fulgura  etenim,  sicut  su- 
intellecta  despiciunt,  adjunguntur  etiam  miracula.  perius  dictum  est,  sancti  viri  mittuntur  et  eunt  cum 
Unde  iliic  subdidil  :  In  splendore  fulgoris  armorum      a  secreto  contempiationis  ad  publicum  operationis 


import.  Hallucinalionem  correximus  ex  Mss.  Anglic, 
Norm.,  Corb.  Germ.,  Laud.,  etc,  necnon  ex  vet. 
Edit.  Paris.  1495. 

*  Vindoc,  Pratel.,  Ulic,  supprimilur. 

«  Corb.  Germ.,  Turon.,  Norm.,  Laud.,  Val.  Gl., 
Longip.,  ita  habenl,  nonpost  inseparationem,  ut  legitur 
in  Edit.  recent.,  corruplissime. 

'  Val .  Cl . ,  vel  oppressus,  sciiicet  Deus,  qui  superius 
dicitur  opertus.  Legitur  tamen  in aliis  Mss.  vel  oppres- 
tos.  Corb.  Germ.,  nabent  utr.  lect. 

*  Vindoc,  Ecceejus  donum. 

^  Turon.  et  Corb.  Gerni.,  7»tto,quodetiam  legitur 


in  nonnullis  Edit. 

6  ltaTuron.,Corb.Germ.,  pIeriaueNorra.,Laud., 
Val.  CI.  et  vet.  Vulgati,  a  quibus  deficientes  recent. 
habent,  cum  mira.  . 

•^  Laud.  et  Val.  Cl  ,  fulguris,  et  ita  infra. 

*  Pratel.,  quid  est  enim. 

»  Corb.  Germ.,  Pratel.,  et  Utic,  Videamus  nunc 
fulgur  rediens.  Aii  :  Viri. 

10  Vindoc  et  pler  Norm.,  quem  videtis, 

"  Vindoc,  dedit  illi  iniegram. 

*•  LdiVid.,  nostrum. 


527 


SAxNGTI  GREGORII  MAGNI 


528 


exeont.  Mittantar  et  vadant  cam  ex  abscondito  A  designantar,  nisi  modo  alio  repetiti  iidem  praedicato  • 


specalationis  intimae  in  activae  vits  latitudinem  dif- 
fandontur.  Sed  revertentes  dicunt  Deo,  adsamos, 
qaia  post  opera  exteriora  qaae  peragunt  semper 
ad  sinum  contemplationis  recurrunt,  ut  illic  ar- 
doris  sui  flammam  reficiant^  et  quasi  ex  tacta 
sapernse  claritatis  ignescant.  Citius  enim  *  inter 
ipsa  licet  bona  exteriora  opera  frigescerent,  nisi 
intentione  sollicita  ad  contemplationis  ignem 
incessanter  redirent.  Unde  bene  per  Saiomonem  di- 
citur  :  Ad  locum,  de  quo  exeunt  flumina  rev^tuntur, 
ut  iterum  fluant  (Ecde.  i,  7),  Ipsi  qaippe  illic  flamina 
qai  hic  fulgura  sunt  vocati.  '  Quia  enim  corda  au- 
dientium  rigant,  flumina  ;  quia  vero  accendunt,  ful- 
gura  memorantur.  De  qaibus  959  alias  scriptum 


res  sancti,  qui  inter  tenebras  vitae  prsesentis  student 
venturam  lucem  praedicando,  quasi  cantando, 
nuntiare  ?  Dicunt  enim  :  Nox  prcecessit,  dies  autem 
appropinquavit,Rom.xiu,il),  Qui  vocibnssais * som- 
num  nostri  torporis  excutiont,  clamantes  :  Hora  e$t 
jam  nos  de  somno  surgere  {Rom,  xiii,  il^.  Et  rarsom : 
Evigilate,  justi,  nolite  peccare  (I  Cor.  xv,  34).  [Vel. 
V.]  De  hoc  gallo  nirsam  scriptum  est :  Tria  sunt  qua 
hene  graditmtur,  et  quartum  quod  feliciter  incedit :  leo 
fortissimus  bestiamm,  ad  nuUim  pavebit  occursum  ; 
gallus  succinctus  lumbos,  et  aries,  nec  est  rex  qui  r«- 
sisUit  ei  (Prov.  xxx,  29).  Ipse  qaippe  hoc  loco  leo 
ponitur  de  quo  scriptum  est  :  Vicit  leo  de  tribu  Juda 
(Apoc.  V,  5^.  Qai  fortissimus  besliaram  dicitur,  qaia 


esiiElevaveruntfluminajDomine  ;elevaveruntflumina  q  in  illo  hoc  quod  infirmam  est  Dei,  fortius  est  homi- 


'  voces  suas  (Psal.  xcn,  3).  Et  rarsam  :  lHuxerunt 
fulgura  ejus  orbi  terrce  (Psal.  xcvi,  4j.  Ad  locam  ergo 
de  quo  exeunt  flumina  revertuntur,  quia  sancti  viri 
etsi  a  conspectu  creatoris  sai,cujusclaritatem  mente 
conspicere  conantur,  foras  propter  nos  ad  activae  vitae 
ministerium  veniunt,  incessanter  tamen  ad  sanctum 
contemplationis  stadium  recarrunt,  et  si  in  praedica- 
tione  sua  exterius  nostris  auribus  per  corporalia 
verba  se  fundunt,  mente  tamen  tacitaad  consideran- 
dnm  semper  ipsum  'fonttm  luminis  revertuntur.  De 
qaibus  et  bene  dicitur  :  Ut  iterum  fluant.  Nisi  euim 
ad  contemplandum  Deum  sollicita  semper  mente 
recnrrerent,  nimirnm  *  interna  siccitas  etiam  exte- 
riora  praedicationis  eorum  verba  siccaret.  Sed  dum 


nibus  (/  Cor.  i,  25).  Qui  ad  nullius  pavet  occursam. 
Dicit  enim  :  Venit  princeps  mundi  hujus,  et  in  me  non 
habet  quidquam  (Joan.  xiv,  30).  Gallus  saccinctns 
lumbos,  id  est  praedicatores  sancti  inter  ^  hujns 
noctis  tenebras  veram  mane  nantiantes.  Qui  suc- 
cincti  lambos  snnt,  qaia  a  membris  suis  luxuriae 
fluxia  restringunt.  In  lambis  quippe  luxuria  est. 
Unde  et  eisdem  a  Domino  dicitur  :  Sint  lumbi  vestri 
priBcincti  (Luc.  xii,  35).  Et  aries,  nec  est  rex  qoi 
resistat  ei.  Quem  alium  hoc  loco  arietem  accipimas 
nisi  primum  intra  Ecclesiam  ordinem  sacerdotum  ? 
De  quibus  scriptum  est :  Afferte  Domino  filios  arietum 
(Psal.  xxviii,  i)  ;  qui  per  exempla  soa  gradientem 
960  populum,  qaasi  subsequentem  oviam  gregem 


videre  Deum  indesinenter  sitiunt,  quasi  decursara  p  trahunt.  Quibus  spiritaliter  recteque  viventibus  nul- 


foras  flumina  intus  semper  oriuntur,  quatenus  illic 
amando  sumant  nnde  ad  nos  praedicando  defluant. 
Dicaturigitarrecte  :  Nunquidmittes  fulgura,  et  ibunt, 
et  revertentia  dicent  tibi,  Adsumus  f  Subaudis  ut  ego, 
qai  praedicatores  meos  com  voluero  post  contempla- 
tionis  gratiam  ad  activae  vitae  ministerium  compono ; 
quos  tamensemperabonisexterioribus  ad  intemum 
calmen  contemplationis  revoco,  ot  modo  jussi  ad 
exercenda  opera  exeant,  modo  revocati  ad  specola- 
tionis  studiom  apod  mefamiliarias  vivant.  Reverten- 
tes  itaque  dicunt  Adsumus,  quia  qoamvis  per  exte- 
riora  acta  parum  quid  contemplationi  deesse  videan- 
tur,  per  ardorem  tamen  desiderii,  quem  in  mente  sua 
continoe  accendunt,  obsequentes  Deo  soam  praesen- 


lus  rex  sufficit  omnino  resistere,  qoia  quilibet  perse- 
cutor  obviet,  intentionem  eorom  non  valetpraepedire. 
Sciunt  enim  ad  eom  qaem  desiderant,  et  anxie  car- 
rere,  et  moriendo  pervenire.  Ponitor  ergo  primoa 
leo,  secondos  gallus,  tertios  aries.  Apparoit  eaim 
Christos,  deinde  sancti  praedicatores  apostoii,  et  tanc 
demom  spiritales  patres  Ecclesiarom  praepoaiti, 
videlicet  duces  gregum,  quia  doctores  seqaentiam 
populorum. 

iO.  Antichrislus  elevatus  in  subltme,  stultus  appare* 
bit.  In  hac  vita  non  omne  quod  bene,  felieiter,  nec  om:' 
ne  quod  feliciter,  bene.  —  Sed  haec  adhuc  melios  af- 
firmamos,  si  ejasdem  loci  etiam  reliqoa  exponendo 
subjiciamos.  Nam  quia  post  haec  et  Antichristas 


tiam  ostendont.Adsumusnamque  dicereestpraesen- ^  apparebit,    hoc  illic  quartum  subdidit,   dicens  : 

»^_       __       _  _  1  __         _       A O  — •*  "^        ■»-«.  ••»•  ••  •  ••  •• 


tes  se  amando  monstrare.  Sequitur  : 

CAPUT  III  [Rec.  111]. 

Yers.  36.  —  Quis  posuit  in  visceribus  hominis  sa- 
pientiam  f  vel  quis  dedit  gallo  intelligentiam  f 

9.  Prcedicatoribus  per  gallum  diem  cantu  prasnun-- 
tiantem  figurantis,  data  a  Deo  intelligentia.  Galli  hujus 
cur  lumbi  sucdncti.  —  Qoi  hoc  loco  alii  galli  nomine 


El  qui  stultus  apparuit,  postquam  elevatus  esi  in 
sublime.  Si  enim  intellexisset,  ori  imposuisset  nuifttiiii 
(Prov.  XXX,  32).  Ipse  quippe  in  sublime  elevabi- 
tur,  cum  Deum  se  esse  mentietur.  Sed  elevatns 
in  sublime  stultos  apparebit,  quia  in  ipsa  eleva- 
tione  sua  per  adventum  veri  jodicis  deficiet. 
Quod  si  intellexisset,  ori  imposuisset  manam  ;  id  est, 


*  Corb.  Germ.,  Laud.,  Val.  Cl.,  pler.  Norm.,  in 
ipsa, 

'  Sic  Mss.  omnes.  At  Editi  :  quia  enim rigant 

flumina  dicunturquia  vero  accendunt  fulgura  vocantur. 
'  Al.,  vocem  tuam,  ut  leg.  in  Laod.  et  Val.  Cl. 

*  Mendose  in  Corb.  Germ.,  et  in  omnibos  Edit. 
q;i08  consulaimos  legitar  intema  cmitas.  Corrapto 


hoic  loco  medelam  attalimas  ex  Mss.  Ebroic.  et  aliis 
Norman. 

'  Vulgati,  somnum exdunt.  Omnes  Mss.  Anglic, 

Norm.,  Turon.,  Vindoc.,  Laud.,  Val.  Cl.,  Corb. 
Germ.,  Longip.,  habent,  excutiunt,  Ita  etiam  vet. 
Edit.  Paris.,  et  Basileensis. 

*  Taron.,  kuius  mundi. 


m 


MORALIUM  LIB.  XXX.  -  IN  CAPUT  XXXVllI  B.  JOB. 


530 


si  sopplicium  suum  cnm  snperbire  exorsus  est  prse-  A 
vidisset,  benealiqnandoconditus  *  in  tantsjactatio- 
Dem  saperbias  non  fuisset  elatus.  De  quo  nequaquam 
moveat  quod  superius  dictum  est  :  Quartum  quod 
incedit  feliciter  (/6id.,29).  Tria quippe  incedere bene 
dixit,  et  quartum  feliciter.  Non  enim  omne  quod 
feliciter,  bene;  neque  in  hac  vita  omne  quod  bene, 
feliciter.  Nam  leo,  gallus,  et  aries  bene  incedunt,  sed 
noii  hic  feliciter,  quia  persecutionem  bella  patiuntur. 
Qujurtam  vero  feliciter,  et  non  bene  incedit,  quia  in 
fUJacia  sua  Antichristus  gradietur,  sed  juxta  breve 
tempus  vitaB  praesentis  ipsa  illi  fallacia  prosperabitur, 
sicQt  de  eo  sub  Antiochi  specie  per  Danielem  dictum 
est :  Robur  datum  est  ei  contra  juge  sacrificium,  pro- 
pter  peccata,  et  prostemetur  veritas  in  terra,  et  faciet 
et  prosperabitur  (Dan.  viii,  12).  Quod  Salomon  ait:  -q 
Jncedit  feliciter,  hoc  Daniel  diciX  prosperabitur,  Juxta 
hoc  itaquetestimonium  quod  per  Salomonem  dicitur: 
Gallus  sucdnctus  lumbos  (Prov,  xxx,  31)^  apte  etiam 
hocloco  gallum  sanctos  praedicatores  accipimus.  Ad  se 
ergo  cuncta  referens  Dominus  dicit :  Quis  posuit  in 
visceribus  hominis  sapientiam?  vel  quis  dedit  gallo 
intelligentiam?  Ac  si  diceret :  In  cor  hominis humana 
sapientis  supemae  sapientise  gratiam  quis  infudit? 
Tel  ipsis  sanctis  praedicatoribus  quis,  nisi  ego,  ' 
intelligentiam  dedit,  ut  sciant  quando  vel  quibus 
debeant  venturum  mane  nuntiare  ?  Idcirco  enim 
quando  et  quid  agant  sentiunt,  quia  hoc  intrinsecus 
me  revelante  cognoscunt.  Notandum  vero  est  quod 
sapientia  divinitus  inspirata  in  visceribus  hominis 
ponitur,  quia  nimirum  quantum  ad  electorum  nume-  p 
rom  spectat,  non  in  solis  vocibus^  sed  etiam  in  sen- 
sibos  datur,  ut juxta  quod  loquitur  lingua  vivat  con- 
scientia,  et  lux  ejus  tanto  clarius  resplendeat  in  super- 
ficie  quanto  verius  inardescit  in  corde. 

[Rec,  /F.]  ii.  Quantum  animarum  rectores  discre- 
Oone  indigeant,  —  Magni  autem  laboris  est  hoc  quod 
additur:  Vel  quis  dedit  gallo  »n(e//t^en ttam,  subtiliori 
adhnc  expositione  discntere.  Intelligentia  quippe 
doctoram  tanto  esse  subtilior  debet,  quanto  se  ad 
penetranda  invisibilia  exercet,  quanto  nil  materiale 
diacatit,  quanto  et  per  vocem  corporis  loquens,  961 
omne  quod  est  corporis  transit.  Quae  profecto  nulla- 
tenitt  summis  congrueret,  nisicantanti  eam  gallo,  id 
68t  praedicanti  doctori,  ipse  summorum  conditor 
ministraret.  Intelligentiam  quoque  gallus  accepit,  ^ 
ttt  prios  nocturni  temporis  horas  discutiat,  et  tunc 
demnm  vocem  excitationis  emittat,  quia  videlicet 
SAnctus  qnisque  praedicator  in  auditoribus  suis  prius 
qualitatem  vitae  considerat,  et  tnnc  demum  ad  eru- 
diendum  congruam  vocem  praedicationis  format. 
Qnasi  enim  horas  noctis  discernere  ^  est  peccatorum 
merita  dijudicare^  quasi  horas  noctis  discemere  est 
actionum  tenebras  apta  increpationis  voce  corripere. 

*  Norm.  et  Yal.  Cl.,  in  tanta  jactatione  superbice, 

*  Yal.  CI.,  intelligentiam  dedi, 

•  Yitiose  in  Gilot.,  Yatic,  Gussanv.,  etc,  legitur, 
tfsl  prcedicaiorum,  Errorem  detexerunt  Mss.  Corb. 
Gmn.,  Anglic,  Norm.,  Yal.  Cl.,  necnon  vet.  Edit. 
Paris.  et  Basil. 

♦  Yai.  CI.  et  Corb.  Geriu.,  soepe  autem. 


Gallo  itaque  intelligentia  desuper  tribuitur,  quia  do- 
ctori  veritatis,  virtus  discretionis^  ut  noverit,  qui- 
bus,  quid,  quando,  vel  quomodo  inferat,  divinitus 
ministratur. 

[Vet.  VI.]  i2.  Exhortatio  qua  quibusdam  prodest 
aliisnocet. — Nonenim  una  eademque  cunctis  exhor- 
tatio  convenit,  quia  nec  cunctos  par  morum  qualitas 
astringit.  *  Saepe  enim  alirs  ofiiciunt  quae  aliis  pro- 
sunt.  Nam  et  plerumque  herbae  quae  haec  animalia 
reficiunt,  alia  occidunt ;  et  lenis  sibilus  equos  miti- 
gat,  catulos  instigat ;  et  medicamentum  quod  hunc 
morbum  imminuit,  alteri  vires  jungit ;  et  panis  qui 
vitam  fortium  roborat,  parvulorum  necat.  Pro  qua- 
litate  igitur  audientium  formari  debet  sermo  docto* 
rum,  et  ad  sua  singulis  congruat,  et  tamen  a  com- 
munis  aedificationisarte  nunquam  recedat.  Quid  enim 
sunt  intentae  mentes  auditorum,  nisi  quasi  quaedam 
in  cithara  tensiones  stratae  chordarum  ?  quas  tan- 
gendi  artifex,  ut  non  sibimetipsis  dissimile  canticum 
faciant,  dissimiliter  pulsat.  Ed  idcirco  chordae  con- 
sonam  modulationem  reddunt,  quia  uno  quidem 
plectro,  sed  non  uno  impulsu  feriuntur.  Unde  et 
doctor  quisque,  ut  in  una  cunctos  virtute  charitatis 
aedificet,  ex  una  doctrina,  sed  non  una  eademque 
exhortatione  tangere  corda  audientium  debet. 

13.  Pro  singutorum  qualitate,  varia  monita  den- 
tur. — '^  Aliter  namque  viri,  aliter  admonendae  sunt 
feminS ;  aliter  juvenes,  aliter  senes ;  aliter  inopes^ 
aliter  locupletes ;  aliter  laeti,  aliter  tristes ;  aliter 
subditi,  aliter  praelati ;  aliter  servi,  aliter  domini ; 
aliter  hujus  mundi  sapientes,  aliter  hebetes ;  aliter 
impudentes,  aliter  verecundi ;  aliter  protervi,  aliter 
pusillanimes ;  aliter  impatientes,  aliter  patientes; 
aliter  benevoli,  aliter  invidi ;  aliter  simplices,  aliter 
impuri ;  aliter  incolumes,  aliter  aegri;  aliter  qui  fla- 
gella  metuunt,  et  propterea  innocenter  vivunt ;  aliter 
qui  sic  in  iniquitate  duruerunt,  ut  nec  per  flagella 
corrigantur ;  aliter  nimis  taciti,  aliter  multiloquio 
vacantes ;  aliter  timidi,  aliter  audaces  ;  aliter  pigri, 
aliter  praecipites ;  aliter  mansueti,  aliter  *  iracundi ; 
aliter  humiles,  aliter  elati ;  aliter  pertinaces,  aliter 
inconstantes ;  aliter  gulae  dediti,  aliter  abstinentes : 
aliter  qui  sua  misericorditer  tribuunt,  aliter  qui 
aliena  rapere  contendunt ;  aliter  qui  nec  aliena  ra- 
piunt,  nec  sua  la  giuntur,  aliter  qni  et  ea  quae  habent 
sua  tribuunt,  et  aliena  rapere  non  desistunt ;  aliter 
discordes,  aliter  pacati;  aliter  seminantes  jurgia, 
aliter  pacifici ;  al  ter  admonendi  sunt  qui  sacrae  legis 
verba  non  recte  intelligunt,  aliter  qui  recte  quidem 
intelligunt,  sed  liaec  humiliter  962  non  loquuntur; 
aliter  qui^  cum  p  aedicare  digna  valeant,  prae  ^  nimia 
humilitate  formidant,  aliter  quos  a  praedicatione  im- 
perfectio  vel  aetas  prohibet,  et  tamen  praecipitatio 
impellit;  aliter  qui  iu  hoc  quod  temporaliter  appe- 

B  De  his  fusissime  in  Pastoralis  Regulae  libro, 
quem  jam  tunc  meditabatur  sanctus  Doctor,  ut  ex 
sequentibus  patet. 

«  Pratel.  aliique  Norm.  et  Yal.  Cl.,  aliter  iracundi, 
aliter  pertinaces,  aliter  inconstantes,  aliter  qui  sua 
jamy  elc 

^  Deest  nimia  in  iisdem  Cod. 


531 


SANCTl  GREGORII  MAGNl 


532 


tunt  prosperantur,  aliter  qui  quidem  quae  mundi  A  2).  El  paulo  post :  Cum  concisus  clangor  increpueritf 


sunt  concupiscunt,  sed  tamen  adversitatis  labore 
fatigantur ;  aliter  conjugiis  obligati,  aiiter  a  conju- 
gii  nexibus  liberi ;  aliter  commistionem  camis  ex- 
perti,  aliter  ignorantes ;  aliter  qui  peccata  deplorant 
operum,  aliter  qui  cogitationum ;  aliter  qui  com- 
missa  plangunt,  nec  tamen  deserunt;  aliter  qui 
deserunt,  nec  tamen  plangunt;  aliter  qui  illicita 
quae  faciunt  etiam  laudant,  aliter  qui  accusant  prava 
nec  tamen  devitant ;  aliter  qui  repentina  ^  concu- 
piscentia  superantnr,  aliter  qui  in  cnlpa  ex  consilio 
ligantur ;  aliter  qui  licet  minima,  crebro  tamen  illi- 
cita  faciunt,  atqiie  aliter  qui  se  a  parvis  custodiunt, 
sed  aliquando  in  gravibus  demerguntur ;  aliter  qui 
bona  nec  inchoant,  aliter  qui  inchoata  minime  con- 


movebuntur  castra  (Ihid.,  5).  Per  duas  enim  tubas 
exercitus  ducilur,  quia  per  duo  praecepta  charitatis 
ad  procinclum  fidei  populus  vocatur.  Quae  idcirco 
argenteae  fieri  pr»cipiuntur,  ut  praedicatorum  verba 
lucis  nitore  pateant,  963  et  auditorum  mentem 
nulla  sui  obscuritate  confundant.  Idcirco  autem 
ductiles,  quia  necesse  est  ut  hi  qui  venturam  vitam 
praedicant  tribulationum  praesentium  tunsionibus 
crescant.  Bene  autem  dicitur :  Cum  concisus  clangor 
increpuerit,  movebuntur  castra  (Num.  x,  5),  quia  ni- 
mirum  praedicationis  sermo  cum  snbtilius  ac  minu- 
tius  agitur,  auditorum  corda  contra  tentationum  cer- 
tamina  ardentius  excitantur. 


,.,         .      ,  ,.  *     .u  i^.  Qui  alios  exofRcio  adhortantur.pnus  se  tn  bo- 

summant ;  aliter  qui  mala  occulte  agunt,  et  bona  pu- II  ..  ''  _       ,,,.,. 

1,.        ,./         -1  r    •     *     u        1     *     .      wi«  openbus  exerceant.  —  Est  adhuc  aliud  m  ffallo 

bhce,  aliter  qui  bona  quae  faciunt  abscondunt,  el         ,   :     .  .       ,  v       ui*    i  ,5^  « 


tamen  quibusdam  factis  publice  mala  de  se  opinari 
permittunt.  Et  quidem  de  singulis  quis  sit  admoni- 
tionis  ordo  subtiliter  insinuare  debuimus,  sed  formi- 
data  locutionis  prolixitate  praepedimur.  Auctore  au- 
tem  Deo  '  in  alio  opere  id  explere  appetit  animus, 
si  tamen  laboriosae  hujus  vitae '  adhuc  aliquantulum 
tempus  *  restaverit. 

[Vet,  VIL]  14.  Iniqui  altis  et  magnis  vocibui  in- 
crepandij  lenibus  et  blandis  admonendi  qui  ab  iniqui- 
tate  recesserunt.  —  Habemus  vero  aliud  quod  de  galli 
hujus  intelligentia  considerare  debeamus,  quia  pro- 
fundioribns  horis  noctis  valentiores  ^  ac  productiores 
edere  cantus  solet,  cum  vero  matutinum  jam  tem- 


solerter  intuendum,  quiacumjam  ederecantus  parat, 
prius  alas  excutit,  et  semetipsum  feriens,  vigilantio- 
rem  reddit.  Quod  patenter  cernimus,  si  sanctorum 
praedicatorum  vitam  vigilanter  videamus.Ipsi  quippe 
cum  verba  praedicationis  •  movent,  prius  se  in  san- 
ctis  actionibus  exercent,  ne  in  semetipsis  torpentes 
opere,  alios  excitent  voce ;  sed  ante  se  per  sublimia 
facta  excutiunt,  et  tunc  ad  bene  agendum  alios  solli- 
citos  reddunt.  Prius  cogitationum  alis  semelipsos 
feriunt,  quia  quidquid  in  se  inutiliter  torpet,  sollicita 
investigatione  deprehendunt,  districta  animadver- 
sione  corrigunt.  Prius  sua  punire  fletibus  cnrant, 
et  tunc  quse  aliorum  sunt  punienda  denuntiant. 
Prius  ergo  alis  insonant  quam  cantus  emittant,  quia 


pusappropinquat,  leniores  et  minutiores  omnimodo  ^  antequam  verba  exhortationis  proferant  omne  quod 

voces  format.  In  quibus  galli  hujus  intelligentia  quid 

nobis  innuat  considerata  praBdicatomm  discretio  de- 

monstrat.  Qui  cum  iniquis  adhuc  mentibus  praedi- 

cant,  altis  et  magnis  vocibus  aeterni  judicii  terrores 

intimant,  quia  videlicet  quasi  in  prof undae  noctis  te- 

nebris  clamant.  Cum  vero  jam  auditorum  suorum 

cordibus  veritatis  lucem  adesse  cognoscunt,  clamoris 

sui  magnitudinem  in  lenitatem  dulcedinis  vertunt, 

et  non  tam  illa  quae  sunt  de  poenis  terribilia  quam  ea 

quae  sunt  blanda  de  prsemiis  proferunt.  Qui«etiam 

minutis  tunc  vocibus  cantant,  quia  appropinquante 

manesubtilia  quaeque  de  mysteriis  praedicant,  ut  se- 

quaces  sui  eo  minutiora  quaeque  de  ccelestibus  au- 

diant,  quo  luci  veritatis  appropinquant,  et  quos  dor- 


locuturi  sunt  operibus  clamant ;  et  cum  perfecte  in 
semetipsis  vigilant,  tunc  dormientes  alios  ad  vigilias 
\ocant. 

05.  Ut  recte  suo  munere  defungantur prtsdieatoret  et 
doctoreSf  habent  a  Deo.  —  Sed  unde  tanta  haec  doc- 
tori  intelligentia,  ut  et  sibi  perfecte  vigilet,  et  dor- 
mientes  ad  vigilias  sub  quibusdam  clamoris  provec- 
tibus  vocet,  ut  et  peccatorum  tenebras  prius  caute 
discutiat,  etdiscrete  postmodum  lucem  praBdicationis 
ostendat,  ut  singulis  juxta  modum  et  tempora  con- 
gruat,  et  simul  omnibus  quae  illos  sequantur  osten- 
dat?  Unde  ad  tanta  ^  et  tam  subtiliter  tenditur,  nisi 
intrinsecus  ab  eo  a  quo  est  conditus  doceatur?  Qnia 
ergo    laus    tantae    intelligentiae    non    praedicatoris 


mientes  longus  galli  clamor  excitaverat,  '  succisior  D  virtus  est,  sed  auctoris,  recte  per  eumdem  aucto- 


vigilantes  delectet ;  quatenus  correcto  cuilibet  de 
regno  cognoscere  subtiliter  dulcia  libeat,  ^  qui  prius 
adversa  de  judicio  formidabat.  Quod  bene  per 
Moysen  exprimitur,  cum  ad  producendum  exercitum 
tubae  clangere  concisius  jubentur.  Scriptum  namque 
est :  Fac  tibi  duas  tubas  argenteas  ducUles  (Num.  x, 


rem  dicitur  :  Vel  quis  dedit  gallo  intelUgentiamf 
Ac  si  diceret :  Nisi  ergo,  qui  doctorum  mentes  quas 
mire  ex  nihilo  condidi  ad  intelligenda  qua  occulta 
sunt  mirabilius  instruxi.  Unde  bene  ut  in  dictis  prae- 
dicantium  non  solum  inspiratorem  se  intelligentia), 
sed  etiam  auctorem  locutionis  ostendat,  adjongit : 


^  Corrupte  in  Turon.,  conscientia. 

'  Nimirum  in  libro  Regulae  Pastoralis,  seu  de  cura 
Pastorali  plane  aureo. 

'  Deest  adhuc  in  pluribus. 

*  Mallem  restitent,  nisi  obstarent  Mss.  In  Edit. 
Gilot.  et  nonnullis  legitui  restiterit,  non  tamen  in 
vetustioribus,  quae  Mss.  Cod.  majori  fide  repraesen- 
tare  solent. 


^  Vindoc.  et  Norni.,  profundiores.  Laud.,  produc- 
tiores  educere  cantus. 

*  Turon.  et  Corb.  Germ.,  succinctior. 
■^  Alii,  qui  prius  adversa  judicii. 

■  Laud.  et  Val.  CI.,  monent.  Corb.  Germ.,  verbo... 
monent. 

•  Ebroic.  aliique  Nona.,  ac  Vindoc,  et  tam  subti- 
lia. 


533 


MORALIUM  LIB.  XXX.  —  IN  CAPUT  XXXVUI  B.  JOB. 


S34 


Vbrs.  37.  —  Quis  *  enarrahit  ccelorum  rationem  f 

[Rec,  V.]  Quorum  tamen  verba  quiacum  sese  nobis 

per  speciem  ostenderit  subtrahit^  protinus  subdidit: 

CAPUT  IV.  . 
Ibid.  —  Et  concentum  cceli  quis  dormire  faciet? 

17.  Deo  in  majestate  sua  revelatOypradicatio  cessa- 
hit,  Spiriius  sanctus  Patris  et  Filii  est,  utrique  cocBter- 
nu$,  —  In  hac  enim  vita  infirmitati  nostrae  Dominus 
son  aperta  specie  majestatis  suae,  sed  praedicatorum 
saorum  voce  locutus  est,  ut  corda  adhuc  camalia 
carnalis  lingua  pulsaret,  et  tanto  facilius  insueta 
perciperent,  quanto  ea  per  sonitum  consuetx  vocis 
audirent.  At  postquam  per  mortem  in  pulverem 
*  caro  resolviiur,  et  per  resurrectionem  pulvis  ani- 
matur,  tunc  de  Deo  audire  verba  non  quaerimus,  quia 
unnm  ipsum  quod  implet  omnia  jam  per  speciem 
Dei  verbum  videmus.  Quod  nobis  964  tanto  altins 
sonat  quanto  et  mentes  nostras  ^  vi  intimae  illustra- 
tionis  penetrat.  Sublatis  namque  *  fortis  et  occiden- 
tibus  verbis,  ^  quasi  quidam  sonus  aeternae  pranlica- 
tionis  fit  ipsa  imago  internae  visionis.  Unde  et  recte 
nunc  ad  beatum  Job  Dominus  dicit :  Quis  enarrabit 
eoBlortm  rationemt  et  concentum  cceli  quis  dormire  fa- 
ciet  f  Quid  enim  ccelorum  ratio  accipitur,  nisi  vis  su- 
perna  secretorum?  Quid  per  cceli  concentum  nisi 
concors  praedicantium  sermo  signatur?  Conditor  igi- 
tur  noster  cum  coelorum  rationem  narrare  coeperit, 
dormire  coeli  concentum  facit,  quia  cum  jam  nobis 
per  speciem  ostenditur^  nimirum  praedicantium  verba 
subtrahuntur.  Hinc  enim  per  Jeremiam  Dominns  di- 
cit :  Non  docebii  ultra  virproximum  suum,  et  fratrem 
sttum,  dicens :  Cognosce  Dominum.  Omnes  enim  co^ 
gnoscent  me  a  minimo  eonm  usque  ad  nuiximum, 
didt  Dominus  (Jerem.  xxxi,  34j.  Ilinc  Paulus  ait:  Sive 
propheUm  evacuabuntur,  sive  linguce  cessabunt,  sive 
scienlia  destruetur  (I  Cor,  xiii,  8).  [Vet,  VIU.]  Vel 
certe  coeiorum  ratio  est  ipsa  vivificatrix  virtus,  quae 
spiritus  format  angelorum.  Deus  enim  sicut  est  causa 
causarum,  sicut  vita  viventium,  itaetiam  ratio  ratio- 
nabiJinm  creaturarum.  Tunc  ergo  coelorum  rationem 
Dominus  narrat,  cum  semetipsum  nobis  quomodo 
electis  spiritibus  praesit  insinuat.  Tunc  coelorum  ra- 
tionem  narrat,  cum,  detersa  mentis  nostrae  caligine, 
clara  se  visione  manifestat.  Unde  et  in  Evangelio 
Dominus  dicit :  Venit  hora  cumjam  non  « in  prover- 
His  loquar  vobis,  sedpalam  de  Patre  annuntiabo  vobis 
(Joan,  XVI,  25).  Palam  quippe  de  Patre  annuntiare 
se  asserit,  quia  per  patefactam  tunc  majestatis  suae 

*  Val.  Cl.,  Corb.  Germ.,  ac  vel.  Ed.  Paris.  an. 
1518,  et  Barthol.  an.  1494,  enarravitf  et  ita  semper 
infra. 

*  Laud.  et  Val.  Cl.,  caro  revertiiur. 

'   Pierique  Mss.  vis penetrat.  Corb.  Germ., 

quanto  mentes  nostras  sua  intima  illustratione  pene- 
irat. 

*  Ita  Pratel.  aliique  Norm.,  Turon.,  Laud.,  Corb. 
Germ.  et  Val.  Cl.,  necnon  vet.  Editi,  a  quibus  de- 
ficientes  recentiores  habent,  orientibus  et  occiden- 
Ulnu. 

*  Vindoc.  et  pl.  Norm.,  quasi  quidam  nobis  sonus, 

*  Laud.  et  Corb.  Germ.,  in  parabolis. 


A  speciem,etquomodo '  ipsi  gignenti  non  impar  oriatur, 
et  quomodo  utrorumque  Spiritus  utrique  coaeter- 
nus  procedat  ostendit.  Aperte  namque  tunc  videbi- 
mus  quomodo  hoc  *  quod  oriendo  est  ei  de  quo  ori- 
tur  subsequens  non  est,  quomodo  is  qui  per  proces- 
sionem  producitur  a  proferentibus  non  praeitur. 
Aperte  tunc  videbimus  quomodo  el  unum  divisibi- 
liter  tria  sint,  et  indivisibiliter  tria  unum.  Lingua 
ergo  tunc  narrantis  Dei  est  visa  claritas  sublevanlis. 
Et  concentus  coeli  '  tunc  dormiet,  quia  apparente  in 
judicio  retributore  operum,  exhortationum  jam  verba 
cessabunt.  Unde  et  aperte  ipsum  resurrectionis  tem- 
pus  adjungitur,  cum  illico  profertur: 

CAPUT  V. 
Vers.  38.  —  Quando  fundabatur  pulvis  in  terram, 

B  ct  glebcB  compingebantur. 

18.  Resurrectionis  tempus  a  Job  prcevisum  et  pras- 
nuntiatum,  —  More  enim  suo  *°  quae  adhuc  futura 
sunl  quasi  jam  praeterita  divinus  sermo  describit, 
hoc  in  se  videlicet  servans  quod  per  eum  dicitur:  Qui 
fecit  quce  futura  sunt(Isai.  xlv,  11,  sec.  LXX).  Pul- 
vis  itaque  tunc  in  terram  fundatur,  quia  in  solida 
membra  reducitur.  Et  glebae  compinguntur,  quia  ni- 
mirum  firma  corpora  ex  pulvere  collectaconsurgunt. 
Sed  postquam  verba  haec  dominica  quomodo  de  fa- 
turo  intelligenda  sint  diximus,  nunc  etiam  quid  de 
praesenti  insinuent  indicemus. 

[Vet,  /JT.]  19.  Reprobis  absco)uiuntur  cwlestia,  re- 
velantur  electis.  —  Quis  enarrabit  coelorum  rationem, 
et  concentum  cceli  quis  dormire  faciet  f  Coelorum  ra- 

Q  tionem  Dominus  narrat,  dum  nunc  insinuando  su- 
pema  965  secreta  electorum  suorum  mentes  illumi- 
nat.  Concentum  vero  coeli  dormire  facit,  dum  concor- 
des  angelorum  hymnos  atque  illa  coelestium  virtu- 
tum  gaudia  reproborum  cordibus  justo  judicio  abs- 
condit.  Qui  concentus  coeli,  quamvis  in  se  intrinse- 
cus  vigilet,  in  ipsa  tamen  reproborum  ignorantia 
extrinsecus  dormit.  Enarratur  ergo  secreti  coelestis 
ratio,  et  tamen  concentus  coeli  dormire  permittitur, 
quia  et  aliis  per  inspiralionem  supernae  retributionis 
scientia  panditur,  et  aliis  quae  sit  intemae  laudis 
suavitas  occultatur. 

20.  Visibilia  reprobos  hic  morantur,  sanctos  autem 
ad  meliora  compellunt,  —  Narratur  coeloram  ratio, 
quia  electomm  mentibus  quae  sit  superiiorum  retri- 

^  butio  indesinenter  aperitur,  ut  nimirum  sine  ces- 
satione  proficiant,  et  transcurrentes  visibilia  sese  ad 
invisibilia  extendant.  Omne  enim  visibile  quod  in 
hac  vitareprobos  figit,  hocelectos  '*  ad  alia  impel- 

'  Sic  Vindoc,  Laud.,  Val.  Cl.,  Ebroic,  aliicjue 
Norm.  Ubi  Editi,  cum  Corb.  Germ.,  ipse  genitori. 

^  Recent.  Editi  corrupte  habent  quoaoriendum 
est,  Melius  vet.  Ep.  Pans.  et  Basil.,  quod  oriendo 
esty  ut  est  in  Mss.  Norm.,  Laud.,  Val.  Cl.,  Corb. 
Germ.,  etc,  quibns  adhaeremus. 

'  Ebroic  et  Corb.  Germ.,  iunc  dormiunt. 

*°  Vindoc,  quai  adhuc  veniura. 

^^  Pratel.,  Utic  et  alii,  ad  aliam,  scilicet  vitam. 
Corb.  Germ.,  omne  en.  ..  reprobis  fecit  (etinmargine 
quasi  diversa  lectio,  veprobos  reficit).,,.  ad  aliam  tm- 
pellit. 


535 


SAJVCTI  GREGORII  MAGNI 


536 


fit,  qnia  dum  bona  qa»  facta  sunt  respiciaot^ineam  A  charitate  compinguntur,  —  Quis  in  pulvere  nisi  pec- 


a  quo  facta  sunt  inardescunt ;  tantoque  eum  prae- 
atantius  amant^  quanto  illum  hoc  quod  ipse  bonum 
condidit  praeire  considerant.  Loq  titur  quippe  hoc 
eis  intrinsecus '  silenter  sonans  invisibilis  lingua 
compunctionis.  Quam  tanto '  plenius  intns  audiunt, 
quanto  ab  exteriorum  desideriorum  strepitu  perfec- 
tius  avertuntur.  His  itaque  concentus  cqbH  non  dor* 
mit,  quia  eorum  mens  qu»  sit  laudis  supernaB  suavi- 
tas,  apposita  amoris  aure,  cognoscit.  Intus  enim  quod 
appetunt  audiunt,  et  de  coBlestium  bonorum  praemiis 
ipso  desiderio  Divinitatis  instruuntur.  Unde  et  prae- 
sentem  vitam  non  solum  adversantem,  sed  etiam  fa- 
ventem  graviter  tolerant,  quia  eis  onerosum  est  om- 
ne  quod  cemitur,  dum  ib  eo  quod  intus  audiunt 


catores  accipimus,  qui  nullo  rationis  pondere  so- 
lidati  cujuslibet  tentationis  flatu  rapiuntur?  De  quibus 
scriptum  est :  Non  sic  impii  non  sic,  sed  ianquam 
pulvis  quem  projicitventus  a  facie  terrce  {PsaL  i,  5). 
Pulvis  ergo  in  terram  fundatus  est,  cum  peccatores 
vocati  in  Ecclesia  traditae  fidei  sunt  ratione  solidati, 
^  ut  qui  prius  inconstantia  mobiles  tentationis  aura 
levabantur,  immobiles  postmodum  contra  tentamenta 
consisterent,  et  Deo  perseveranter  inhaerentes,  fixum 
bene  vivendi  pondus  tenerent.  Glebae  vero  ex  humo- 
re  coagulantur  et  pulvere.  In  hac  itaque  terra  glebae 
'^  compactae  sunt,  quia  vocati  peccatores  et  per  Spi- 
ritus  sancti  gratiam  infusi  in  coUectione  sunt  chari- 
tatis  uniti.  Istae  glebae  in  terra  compactae  sunt,  quan- 


differuntur.  Omne  quod  sibi  praesto  est  grave  aesti-  g  ^o  populi  qui  prius  quasi  in  dispersione  pulveris  di- 

versa  sentiebant,  postmodum,  sancti  Spiritus  gralia 
accepta,  in  illa  pacatissima  unanimitatis  concordia 
convenerunt,  ut  cum  essent  tria  mHlisL,  vel  rursum 
quinque  millia,  Scriptura  testante,  diceretur  quia 
erat  in  eis  coi*  tintim  etanima  una  (Act.  iv,  32).  Has 
glebas  ex  uno  quidem  pulvere,  sed  quasi  diversa 
mole  distinctas  quotidie  Dominus  in  terracompingit, 
quia,  servata  unitate  sacramenti,  juxta  varietatem 
morum  atque  linguarum  fideles  in  Ecclesia  populos 
colligit.  Has  glebas  jam  tunc  Dominus  designavit, 
quando  ad  esum  panis  et  piscium  quinquagenos  dis- 
cumbere  vel  centenos  jussit  {Matth.  xiv,  19,  20). 


mant,  quia  illud  non  est  ad  quod  anhelant ;  indesi 
nenter  autem  eorum  mens  ipsis  temporalitatis  labo- 
ribus  fessa  in  illud  coeleste  gaudium  resumenda  sus- 
penditur,  dum,  in  aure  cordis  intro  erumpente 
concentu  coeli,  societatem  sibi  quotidie  supernorum 
civium  praestolantur.  Iste  concentus  supernae  laudis 
'  in  illius  aure  eruperat,  qui  dicebat :  Ingrediar  in 
loeum  tabernaculi  admirabilis,  usque  ad  domum  Dei  in 
voce  exmllationis  et  confetsionis,  sonus  civitatis  epu- 
lantis  {Psal.  xli,  5).  Qui  igitur  intus  vocem  exsulta- 
tionis  et  confessionis  ac  sonum  civitatis  epulantis 
audierat,  quid  ilium  aliud  nisi  coeli  concentus  exci- 
tabat? 

21.  Conc$ntus  ccelorum  a  pravis  non  auditur,  — 
Qui  tamen  concentus  reprobis  dormit,  quia  eorum 


23.  In  Ecclesia  diversi  sunt  ordines,  —  Quas  tamen 
glebas  si  in  Ecclesia  ex  diversitate  meritorum  atten- 


cordibu.  neqaaqnam  per  vocem  compunctionis  in-  ^  dimas.  fortasse  adhuc  distinguere  subtiliiw  valemus. 


Dotescit.  Non  enim  considerare  illam  desiderabilem 
supernorum  civium  frequentiam  student,  nullo  ardo- 
ris  radio  illa  solemnitatis  internae  festa  conspiciunt, 
nulla  in  intimis  contemplationis  penna  sublevantur. 
Solis  namque  visibilibus  serviunt,  et  idcirco  nihil  su- 
pem»  suavitatis  intrinsecus  audiunt,  quia  eos,  sicut 
snperius  diximus,  in  aure  cordis  curarum  saecula<> 
rium  surdi  tumultus  premunt.  Quia  igitur  occulti 
dispensatione  judicii  quod  aliis  aperitur  aliis  clau- 
ditur,  quod  aliis  detegitur  aliis  occultatur,  dicatur 
recte :  Quis  enarrabit  coBlorum  rationem,  et  concentum 
c(Bli  quis  dormire  facietf  Quod  tamen  tunc  nobis  la- 
tius  innotuit,  cum  Redemptor  noster  per  dispensa- 
tionis  966  mysterium  apparens,  et  indignis  mise- 
ricordiam  praebuit,  et  eos  a  se  qui  digni  videbantur  ^ 
exclusit.  Unde  hic  quoque  apte  subjungitur : 

CAPUT  VI  [Vet.  X,  Rec.  VI]. 

Yers.  38.  —  Quando  fundabatur  pulvis  in  terramj 
et  glebcB  eompingebantur. 

22.  Peccatores  pulveri  similes,  quolibet  tentaUonis 
flatu  rapiuntur.  Spiritus  sancti  gratia  solidantur,  et 

*  Corb.  Germ.,  Pratel.,  Utic,  Val.  Cl.,  Laud.,  etc., 
ita  habent.  Ubi  legitur  in  Editis,  quod  silenter  sonat. 

*  Laud.  et  Val.  CI.,  lefiius. 
'  Gilot.  et  sequentes  Ed.,  in  illius  voce.  Melius 

veteres  Edit.  Paris.  et  Basil.,  tn  illius  aure ;  quae  ma- 
gis  cohaerent  cum  antecedentibus,  ac  in  Mss.  legun- 
tur  Norm.  et  aliis. 


Nam  dum  alius  est  ordo  praedicantium,  alius  audito- 
rum;  alius  regentium,  atque  alius  subditorum  ;  alius 
conjugum  ,ahus  continentium,alius  pcBnitentium,aIius 
virginum;quasi  ex  nna  terra  estdiversa  glebanun  forma 
distincta,dum  in  unafide,in  unacharitate  dispariade- 
monstrantur  bene  operantium  merita.  Has  glebas  po- 
pulusille  significavit,  qui  ad  constructionem  tabema- 
culi  sub  uno  studio  diversa  donaria  obtuli  t,de  quo  scri- 
ptum  est :  Quidqwd  in  cultum  ^  tahemaculi  et  ad  ves» 
tes  sanctcLS  necessarium  erat,  viri  cum  mulieribus  preS' 
bueruni,  armillas  et  inaures,  annulos  et  dextraliay  om- 
ne  vas  aureum  in  donatia  Domini  separatum  est.  Si 
quishabuithyacinthum,purpuram,  coccumque  his  (ine- 
tum,byssumetpilos  caprarum  {Exod.  xxxv,  22),  etc. 
24.  Stn^tt^t,  ad  Ecclesice  cultum  implendum,  dona 
offerunt.  —  In  ornamento  ergo  tabernaculi  viri  do- 
na  cum  mulieribus  offerunt,  quia  in  explendo  cultu 
sanctae  Ecclesiae,  et  fortium  facta  sublimia,  et  in- 
firmorum  opera  extrema  numerantur.  Quid  autem 
per  armillas  quae  lacertos  astringunt  nisi  praeposito- 
rum  valide  laborantium  opera  demonstrantur  ?  Et 
quid  per  inaures  nisi  subditorum  obedienlia  expri- 


^  Lonsip.,  ut  qui  prius  in  conscientia  mobiles. 

«  Laud.,  Corb.  Germ.  et  Val.  Cl.,  cowpmcta,  a 
compingo.  Ita  deinceps  legitur  semper.  In  nonnullis 
Ed.,  maxime  in  Vatic,  corrupte,  compunctce. 

«Deest  tabemaculi  iu  Corb.  Germ.,Vindoc,  Laud., 
Val.  CI. 


537 


MORALIUM  LIB.  XXX.  —  IN  GAPUT  XXXVIII  B.  JOB. 


538 


mitur  ?  Quid  per  annulos  niai  signaoulum  secreto-  A  animarum  lucrum  esurienlia  apostolorum  vota  satia- 


rum  ?  Plenimque  enim  magistri  signanl  quod  ab  audi- 
torihus  capi  non  posse  considerant.  Et  quid  per  dex- 
traiia  nisi  priraaB  operationisornamenta  967  *  memo- 
rantur  ?  Quid  per  vas  aureum  in  donaria  Domini  se- 
paratum  nisi  divinitatis  intelligentia  accipitur,  quae 
tanto  •  ab  inferiorum  amorc  disjungitur^  quanto  ad 
sola  quae  aetema  suntamanda  sublevantur?  Quid  per 
hyacinthum  nisi  spescoelestium  ?Quid  perpurpuram 
nisi  cruor  ac  tolerantia  passionum  amore  regni  per- 
petui  exhihita  ?  Et  quid  per  bis  tinctum  coccum  nisi 
charitas  demonstratur,  quae  pro  perfectione  bis  tin- 
gitur,  quia  Dei  et  proximi  dilectione  decoratur  ?  Quid 
per  hyssum  nisi  immaculata  carnis  incorruptio  ?  Et 
quid  per  pilos  caprarum,  ex  quibus  ciliciorum  aspe- 
ritas  texitur,  nisi  dura  pcenitentium  afllictio  desigi^a-  B 
tnr  ?  Dum  igitur  alii  per  armillas  et  annulos  forte  ma- 
gisterium  exercent,  alii  per  inaures  et  dextraliadevo- 
tam  obedientiam  rectamque  operationem  exhiheut, 
alii  per  separatum  vas  aureum  praeclaram  subtilio- 
remque  Dei  intelligentiam  tenent ;  alii  per  hyacin- 
thum,  purpuram  et  coccum,  audita  ccelestia  sperare, 
credere,  amare  non  desinunt,  etiam  quae  adhuc  sub- 
tiliori  intellectu  minime  cognoscunt,  alii  perhyssum 
incorruptionem  carnis  offerunt ;  alii  per  caprarum 
pilos  deplorant  aspere  quod  Ilbenter  commiserunt ; 
quasi  ex  una  terra  innumerae  glebas  proferuntur, 
quia  ex  uno  et  pari  obsequio  facta  ildelium  disparia 
procedunt.  Quae  nimirum  glebae  nequaquam  concre- 
tae  ex  pulvere  surgerent,  nisi  aquam  prius  pulvis  ac 


vit.  Ipsi  quippe  catuli  pro  mentis  teneritudineet  for- 
midinis  infirmitate  vocati  sunt,  quia,  passo  Domino, 
clausis  foribus  residehant,  sicut  de  illis  scriplum 
est :  Cum  esset  sero  die  illo  una  Sabbatorumf  et  fores 
essent  clauscB  ubi  erant  discipuli  congregaU  propter 
melum  Judceomm,  venit  Jesus,  et  stetit  in  medio  eo- 
rum  (Joan.  xx,  19).  Unde  hic  quoque  de  eisdem  ca- 
tulis  apte  subjungitur  : 

CAPUT  VIU. 

Vers.  xl. —  Quando  cubcmt  in  antris,  et  in  specU" 
bus  insidiantur, 

26.  In  antrisprius  cubarunt,  unde  in  mundum  prof' 
das  acturi  exsilierunt.  —  Cum  enim  nequaquam  san- 
cti  apostoli  contra  meuibra  diaboli  in  voce  liberae 
praedicationis  exsurgerent,  et  necdum  post  passionem 
Domini  968  sancti  Spiritus  effusione  solidati  Re- 
demptorem  suum  firma  auctoritate  praedicarent,  ad- 
huc  contra  adversarios  suos  quasi  in  antris  insidia- 
hantur.  Clausis  quippe  foribus  quasi  in  quibusdam 
ahditis  specuhus  suis  catuli  rapturi  mundum  cuha- 
bant,  ut  animarum  praedam  postmodum  praesumentes 
diriperent,  de  quihus  tunc  certum  est  quod  mundi 
impetum  etiam  sihimetipsis  latendo  formidarenl.  Illis 
forihus  clausis  isti  catuli  mortem  mortis  nostrae  insi- 
diati  quaesierunt,  ut  culpam  nostram  interficerent, 
omnemque  in  nobis  peccati  vitam  necarent.  Horum 
priuio  illi  esurienti  catulo,  sed  jam  valenti,  ostensa 
per  linteum  gentilitate,  quasi  monstrata  praeda,  dici- 


ciperet,  el  concepto  se  humore  solidaret,  quia  nisi  n  ^'^' '  ^"'^  et  manduca  {Act.  x,  i3) .  His  catulis  velut 


peccatores  quosque  sancti  Spiritus  gratia  infunderet, 
constrictos  eos  ad  fidei  opera  charitatis  unitas  non 
teneret.  Quando  igitur  Dominus '  enarrabit  ccelorum 
rationem,  vel  concentum  cceli  dormire  faciet,  aperiat. 
Ait  enim  :  Quando  fundabatur  pulvis  in  terram,  et 
gUbiB  compingebantur.  Ac  si  diceret  :  Tunc  primum 
vocatione  et  discretione  manifesta,  secreta  spiritalia 
et  non  sine  misericordia  aliis  uperui,  et  non  sine 
justitiaaliisclausi,  cum  alios  respuerem,  et  alios  in- 
tra  Ecclesiam  concordia  charitatis  adunarem.  Quae 
sancta  Ecclesia  quia  a  perfidia  Judacorum  repulsa, 
ad  rapiendas  gentes  se  contulit,  atque  in  suo  corpore 
convertendas,  quod  quidem  non  suis^  sed  Domini 
virihus  fecit,  aple  subjungitur : 

CAPUT  VU  [Vet.  XI,  Rec.  VII]. 

Vbbs.  39.— iYtf?igttui  capies  lecence  prcedam,  et  ant- 
mam  catulorum  ejus  implebis  f 

25.  Eeclesia  lecena  est,  cujus  catuli  fuerunt  apostoli, 
—  Ista  nimirum  illa  leaena  est  de  qua  Joh  dicehat, 
cam  superhientem  Judseam  cerneret  praedicante  Ec- 
clesia  praetermissam :  Non  calcaverunt  eam  filii  itisti- 
torum,  nec  pertransivit  per  eam  lecena  (Job  xxviii,  8) . 
Haic  ergo  leaenae  Dominus  praedam  capit,  ut  animam 
catnlomm  ejus  impleat,  quia  ad  augpentum  hujus 
Ecclesiae  innumeros  de  gentilitate  diripuit,  et  per 


adhuc  infirmis  ut  cubare  in  antris  debeant  jubetur, 
cum  eis  dominicavoce  dicitur:  Sedete  hic  in  civitate 
quoadusque  induamini  virtute  exalto  (Luc.  xxiv,  49). 
Annon  recte  leaenae  catuli  vocantur,  qui  in  Ecclesia 
editi  adversantem  mundum  rapuerunt  ? 

27.  Illos  imitantur  perfecti  doctores.  Ille  sdt  recte 
dicere,  qui  novit  ordinate  tacere.  —  Et  haec  quidem 
facta  a  sanctis  apostolis  novimus,  hasc  nunc  etiam 
fieri  a  ^  perfectis  doctoribus  videmus.  Ipsi  enim  etsi 
subsequentium  populorum  patres  sunt,  tamen  sunt 
praecedentium  filii;  unde  et  non  immerito  catulidi- 
cuntur.  Vel  certe  quia  etsi  quorunidam  fidelium  ma- 
gistri  sunt,  universalis  tamen  Ecclesiae  discipulos  se 
esse  gloriantur.  Leaenae  itaque  praedam  Dominus  ca- 
pit,  quia  virtute  suae  inspirationis  ah  errore  vitam 
^  delinqnentium  diripit;  et  animas  catulorum  illius  re- 
plet,  quia  conversione  multorum  piis  doctorum  desi- 
deriis  satisfacit.  De  quibus  catulis  bene  subjungitur : 
Quando  cubant  in  anlris,  et  in  specubus  infidiantur. 
Neque  enim  cuncla  tempora  doctrinae  sunt  congrua. 
Nam  plernmque  dictorum  virtus  perditur,  si  intem- 
pestive  proferantur.  Saepe  veroet  quod  lenius  dicitur 
conventu  temporis  congruentis  animatur.  Ille  ergo 
scit  recte  dicere,  qui  et  ordinate  novit  tacere.  Quid 
enim  prodest  eo  tempore  irascentem  corripere,  quo 
alienata  mente  non  solum  non  aliena  verba  perci- 


*  Vindoc.,  Ebroic.  et  al.  Norm.,  monstrantur. 

•  Laud.  et  Val.  CI.,  ab  infirmorum. 

'  Corh.  Germ.,  Pratel.  el  pl.  Norm.,  enarravit.... 


fecit. 

*  Vindoc,  Pratel.,   Utic,   a  sanctis  doctoribu^, 
Laud.  et  Val.  CI.,  a  rectis  doctoribus. 


539 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


540 


pere,  sed  senietipsum  vix  valel  tolerare  ?  Furentera  A 
qnippe  qui  per  invectionem  corripit,  quasi  ei  qui  non 
sentiat,  plagas  ebrio  imponit.  Doctrina  itaque  ut  per- 
venire  ad  cor  audientis  valeat,  quae  sibi  congrua  sint 
tempomm  momenta  perpendat.  Bene  ergo  de  his  ca- 
tulis  dicitur :  Quando  cubant  in  antriSy  et  in  specubtts 
insidiantur.  Doctores  enim  sancti  quando  et  arguenda 
conspiciunt  et  tamen  se  per  silentium  in  cogitationi- 
bus  retinent,  quasi  in  specubus  latent,  et  velut  in 
antris  se  contegunt  quia  in  suis  cordibus  occultantur. 
Sed  cum  opportunum  tempus  invenerint,  repente 
prosiliunt,  nulla  quae  dicenda  sunt  reticent,  et  cer- 
vicem  superbientium  morsu  asperae  increpationis  te- 
nent.  Sive  itaque  per  apostolos,  sive  per  doctores, 
quos  in  apostolorum  locum  subrogavit,  huic  leaense 
Dominus  quotidie  prsedam  capit,  et  per  eos  quos  g 
cepit  alios  etiam  capere  non  desistit.  Ad  hoc  quippe 
justi  hujus  mundi  peccatores  rapiunt,  ut  per  conver- 
sos  eos  etiam  alii  ex  mundo  rapiantur.  Undc  et  ipsa 
gentilitas,  quae  pio  apostolorum '  ore  rapta  est,  tanta 
nnnc  fame  alios  esurit  quanta  se  ab  apostolis  con- 
cupitam  fuisse  cognoscit.  Proinde  et  apte  subjun- 
gitur  : 

CAPUT  IX  [Vet.  XII,  Rec.  VIII]. 

Vers.  4i.  —  Quis  prceparat  corvo  escam  smm, 
quando  pulli  969  ^us  clamant  ad  Deum,  vagantes 
eo  quod  non  habeant  dbos  f 

28.  Gentilitas  conversa  corvus  est,  cvjus  pulli  sunt 
sancti  prcedicatores.^Qmd  enim  corvi  pullorumque 
ejus  nomine  nisi  peccatis  nigra  gentilitas  designatur  ? 
De  qua  per  Prophetam  dicitur  :  Qui  dat  jumentis  es-  G 
cam  ipsorum,  et  pullis  corvorum  invocantibus  eum 
{Psal.  cxLvi,  9).  Jumenta  quippe  escam  accipiunt, 
dum  sacrae  Scripturae  pabulo  mentes  dudum  bruUe 
satiantur.  PuIIisverocorvorum,fiIiis  scilicet  gentium 
esca  datur,  cum  eorum  desiderium  nostra '  conver- 
satione  reficitur.  Iste  corvus  esca  fuit  ^  dnm  ipsum 
sancta  Ecclesia  quaereret.  Sed  nunc  escam  accipit, 
quia  ipse  ad  conversionem  alios  exquirit. 

29.  Hi  sua  virtute  nihil  se  posse  sciunt. — Gujus  vi- 
delicet  puUi,  id  est  praedicatores  ex  eo  editi,  non  in 
se  praesumunt,  sed  in  viribus  Redemptoris  sui.  Unde 
bene  dicitur  :  Quando  pulli  ejus  clamant  ad  Deum. 
Nihil  enim  sua  virtute  posse  se  sciunt.  Et  quamvis 
animarum  lucra  piis  votis  esuriant,  ab  illo  tamen  qui 
cuncta  intrinsecus  operatur  haec  fieri  exoptant.  Vera  D 
enim  fide  comprehendunt^  quia  neque  qui  plantat  est 
aliquid,  neque  qui  rigat,  sed  qui  incrementum  dat 
Deus  (I  Cor.  iii,  7). 

30.  Zelo  lucrandarum  animarum  mtuant, —  Quod 
vero  dictum  est :  Vagantes  eo  quod  non  habeant  cibos, 


in  hac  vagatione  nihil  aliud  quam  aestuantium  pr»' 
dicatorum  vota  signantur.  Qui  dum  in  Ecclesiae  si' 
num  recipere  populos  ambiunt ,  magno  ardore  suc- 
censi,  nunc  ad  hos,  nunc  ad  illos  colligendos  deside- 
rium  mittunt.  ^Quasi  quaedam  quippe  vagatioest  ipsa 
cogitationis  aestuatio;  et  velut  ad  loca  varia  mutatis 
nutibus  transeunt,  ^  dum  pro  adunandis  animabus  in 
modos  innumeros  ac  in  partes  diversas  esorienti 
mente  discurrunt. 

[Vet.  XIII.]  31.  Pauli  pro  omnibus  pene  ecclesiis 
sollicitudo.  Charitas,  quce  divisa  unit,  cor  Pauli  per 
multa  dividebat.—Hainc  vagationem  pulli  corvorum, 
id  est  filii  gentilium,  ab  ipso  gentium  magistro  didi- 
cerunt.  Ipse  quippe  *  quam  valida  charitate  flagrat, 
tam  nimia  ex  locis  ad  loca  se  vagatione  permutat ; 
transire  ad  alia  ex  aliis  appetit,  quia  ipsa  eum  quae 
implet  charitas  impelJit.  Longe  namque  a  Romanis 
positus  scribit :  Memoriam  vestri  facio  semper  in  ora- 
tionibus  meis,  ohsecrans  siquo  modo  tandem  aliquafido 
prosperum  iter  habeam  in  voluntate  Dei  veniendi  ad 
vos ;  desidero  enim  videre  vos  (Rom.  i,  9, 10).  Reten- 
tus  Ephesi  Corinthiis  scribit :  Ecce  tertio  hoc  paratus 
sum  venire  ad  vos  {II  Cor.  xii,  14).  Rursum  Ephesi 
commorans,  Galatis  loquitur,  dicens :  Vellem  modo 
esse  apud  vos,  et  muU^re  vocem  meam  {GaL  i\,  20). 
Romae  quoque  custodia  carceris  clausus,  quia  ire  ad 
Philippenses  per  semetipsum  non  permittitur,  trans- 
mittere  se  discipulum  pollicetur,  dicens  :  Spero  in 
Domino  Jesu,  Timotheum  me  cito  mittere  ad  vos,  ut  et 
ego  bono  animo  sim,  cognitis  quce  circa  vos  sunt  (Phi- 
lip.  II,  19).  Constrictus  etiam  vinculis  atque  Ephesi 
retentus,  Colossensibus  scribit  :  Nam  si  corpore  a6- 
sens  sum,sed  spiritu  vobiscum  sum  {Coloss.  ii,  5).£k> 
ce  quomodo  sancto  desiderio  quasi  vagatur :  hic  cor- 
pore  tenetur,  illuc  spiritu  ducitur;  et  paternl  amoris 
affectum  istis  praesentlbus  exhibet,  illis  absentibus 
ostendit;  coram  positis  impendit  opera,  ^  audienti- 
bus  exprimit  vota,  eflicaciter  praesens  eis  cnm  quibus 
erat,  nec  tamen  970  illis  absens  cum  quibus  non 
erat.  Cujus  vagationem  meiius  cognoscimus,  si  ejus 
adhucad  Corinthios  verba  pensamus.  Aitenim  :  Ve- 
niam  ad  vos,  cum  Macedoniam  pertransiero.  Nam  Ma- 
cedoniam  pertransibo ;  apud  vos  autem  forsitan  ma- 
nebo,  vel  etiam  hiemabo  {I  Cor.  xvi,  5,  6).  Perpenda- 
mns,  quaeso,  quae  sit  ista  vagatio.  Ecce  alio  interim 
manet,  alio  se  iturum  perhibet,  atque  alio  deflexnrum 
promittit.  Quid  est  quod  tam  anxie  per  tot  loca  *  par- 
titur,  nisi  quod  circa  omnes  una  charitate  constrin- 
gitur  ?  Charitas  enim  quae  divisa  unire  consnevit. 
unum  cor  Pauli  per  multa  dividicompellit.  Quod  ta- 
men  tanto  arctius  in  Deo  colligit,  quanto  latius  per 


*  Vindoc.  et  Val.  Cl.,  ore  capta  est. 

•  Vindoc,  Corb.  Germ.,  Ebroic.  aliique  Norm., 
conversione. 

'  Laud.,  dum  ipsam  Ecclesiam  qucereret,  optimo 
sensu. 

♦  Laud.,  quasi  qucedam  pia  vagatio  est. 
'^  Nonnulli  Ed.,  dum  pro  adjuvandis. 

®  Aliter  iu  Viiidoc,  EDroic  et  al.  Norm.,  tam  vali' 
da  charitate  flagrat,  quam  nimia.  Corb.  Germ.,  ipse 


quippe  quem  valida  charitate  flagrantia  nimia,  ex  to- 
cis,  etc 

"^  Suspicamur  legendum,  absentibus  exprimit  vota ; 
scilicet  per  epistolas,  ut  legitur  in  Laud.  Nihil  tamen 
in  textu  mutandum  censuimus,  quod  Mss.  nostri 
Corb.  Germ.et  Norm.  optinuc  noUB  habeant  aMcij>«- 
tibus,  legaturque  in  oinnibus  Ed.  quos  consuluimus. 

•*  Turon.,  vagatur. 


541 


MORALIUM  LIB.  XXX.  -   IN  CAPTT  XXXVIII  B.  JOB. 


542 


sancla  desideria  spargit.  Praedicando  igitur  Paulus 
vult  simul  omitia  dicere,  amando  vult  siroui  orones 
videre,  quia  el  in  carne  permaiiendo  vull  omnibus 
vivere,  et  de  carne  transeundo  per  sacrificium  fidei 
vult  omnibus  prodesse.  Vagentur  itaque  pulli  corvo- 
mro,  id  est  magistrum  suum  imitentur  filii  gentium, 
torporem  mentis  excutiantj  et  cum  animarum  lucrum, 
id  est  cibum  suum  minime  reperiunt,  non  quiescant ; 
ad  profectum  se  ex  provectibus  extendant,  et,  aes- 
tuantes  in  utilitate  multorum,  refectionem  suam 
quasi  vagantes  esuriant.  Quia  vero  per  praedicatio- 
num  opera  discurrendo,  refectione  fidei  gentilitatem 
satiare  non  cessant,  dicatur  recte  :  Quis  prceparat 
corvo  escam  suatny  quando  pulliejtis  clamantadDeunij 
vagantes  eo  quod  non  habeant  cibos. 

[Vet.  XIV.]  32.  Corvi  quoque  nomine  plebs  Judaica 
signifimtur.  Visa  gentilium  conversione,  olim  resipiscet 
ac  de  sua  stultitia  erubescet.  —  Potest  etiam  corvi  no- 
mine  nigra  per  infidelitatis  meritum  plebs  Judaica 
designari.Nampulli  ejus  ad  Deum  clamare  referun- 
tur,  ut  eidem  corvo  a  Domino  esca  praparetnr,  quia 
nimirum  sancti  apostoli  plebis  IsraeiiticaB  carne  ge- 
nerati,  dum  pro  gente  sua  preces  ad  dominum  fun- 
derent,  quasi  pulli  corvorum,  eum  de  quo  carnaliter 
editi  sunt  spiritali  intelligentia  parentem  populum 
paverunt.  Igitur  dum  pulli  ejus  clamant,  corvo  esca 
praeparatur,  quia  dum  apostoli  exorant,  plebs  dudum 
perfida  ad  cognitionem  fidei  ducitur,  et  ex  praedica- 
tione  filiorum  quasi  ex  pullorum  voce  satiatur.  Illud 
tamen  in  hoc  versu  debemus  solerter  intueri,  quod 
huic  corvo  escadicitur  primum  pullis  clamantibus  et 
postmodum  vagantibuspraeparari.  Clamantibus  nam- 
que  pullis  corvo  esca  praeparata  est,  cum  praedican- 
tibus  apostolis  verbum  Dei  Judaea  audiens,  modo  in 
tribus  millibus,  modo  in  quinque  millibus  spirituali 
est  intelligentia  saliata.  *  Sed  cum  per  reproborum 
muUitudinem  crudelitatem  suam  contra  praedicantes 
exerceret,  et  quasi  pullorum  vitam  necaret,  iidem 
polli  ^  in  universa  mundi  spatia  dispersi  sunt.  Unde 
et  eisdem  carnalibus  patribus  spiritali  praedicationi 
resistentibus  dicunt :  ^  Vobis  oportebat  primum  loqui 
verbum  Dei ;  sed  quia  repellitis  illud,  et  indignos  vos 
judicatis  cetemce  vitce,  ecce  convertimur  ad  gentes  (Act. 
XIII,  46) ;  scientes  profecto  quod  postquam  gentiiitas 
crederet,  etiam  Judaea  ad  fidem  veniret.  Unde  et 
scriptum  est  :  Donec  plenitudo  gentium  *  introiret,  et 
sic  amnis  Israel  salvus  fieret  {Rom.  xi,25).  Quia  igi- 
tnr  summopere  sancti  apostoli  et  studuerunt  prius 
971  audientibus  praedicare,  et  postmodum  resisten- 
tibus  exempla  conversae  gentilitatis  ostendere,  qua- 
si  esurientes  pulli  huic  corvo  escam  suam  prius  cla- 
mando  et  postmodum  vagando  quaesierunt.  Unde 


A  enim  vagantur  pulli,  inde  escam  corvus  invenit,  quia 
dum  per  laborem  praedicantium  conversam  ad  Deum 
gentilitatem  Judaicus  populus  respicit,  ad  extremum 
quandoque  stultitiam  suae  infidelitatis  erubescit ;  el 
tunc  Scripturae  sacrae  sententias  intelligit,  cum  prius 
quam  sibi  eas  gentibus  innotuisse  cognoscit,  atque, 
expleta  vagatione  pullorum,  ad  percipienda  sacra 
eloquia  os  cordis  aperit  ;  quia  peractis  in  mundum 
cursibus  apostolorum,  sero  ea  spiritaliter  percipit  a 
quibus  diu  se  perfidiaastringentejejunavit.  Quaequia 
omnia  solius  divinae  potentiae  virtus  operatur,  recte 
dicitur :  Quisprwparat  corvo  escam  suam,  quandopul' 
li  ejiis  cJamant  ad  Deum,  vaganteseo  quod  nonhabeant 
cibos  ?  Subaudis  nisi  ego,  qui  infidelem  populum  filiis 
suis  et  exorantibus  tolero,  **  et  praedicantibus  pasco, 

p  atque  ad  alia  vagantibus  convertendum  quandoque 
in  fine  sustineo. 

[Vet.  XV.]  33.  Periti  magistri,  discipulis  non  satis 
humiliter  de  se  sentientibus,  sublimioris  doctrince  cibum 
subtrahunt.  —  Est  adhuc  aliud  quod  de  corvo  mora- 
liter  possit  intelligi.  Editis  namque  pullis,  ut  fertur, 
escam  plene  praebere  dissimulat,  priusquam  plumes- 
cendo  nigrescant,  eosque  inedia  afQci  patitur,  quo- 
adusque  in  iliis  per  pennarumnigredinem  sua  simi- 
litudo  videatur.  Qui  huc  illucque  vagantur  in  nido, 
et  ciborum  expetunt  aperto  ore  subsidium.  At  cum 
nigrescere  coeperint,  tanto  eis  praebenda  alimenta 
ardentius  requirit,  quanto  illos  alere  diutius  distulit. 
Corvus  profecto  est  doctus  quisque  praedicator,  qui 
magna  voce  clamat,  dum  peccatorum  suorum  memo- 
riam  atque  cognitionem  infirmitatis  propriae  quasi 
quamdam  coloris  nigredinem  portat.  Cui  quidam 
nascuntur  in  fide  discipuli,  sed  fortasse  adhuc  ^  con- 
siderare  infirmitatem  propriam  nesciunt,  fortasse  a 
peccatis  praeteritis  memoriam  avertunt,  et  per  hoc 
eam  quam  assumi  oportet  contra  hujus  mundi  glo* 
riam  humilitatis  nigredinem  non  ostendunt.  Hi  velut 
ad  accipiendas  escas  os  aperiunt,  cum  doceri  de  se- 
cretis  ^  sublimibus  quaerunt.  Sed  eis  doctor  suus 
alimenta  praedicamentorum  sublimium  tanto  minus 
tribuit,  quanto  illos  peccata  praeterita  minns  digne 
defierc  ^  cognoscit.  Exspectat  quippe  atque  admonet 
ut  a  nitore  vitae  praesentis  prius  per  poenitentiae  la- 
menta  nigrescant,  et  tunc  demum  congrua  praedica- 
tionis  subtilissimae  nutrimenta  percipiant.  Corvus  in 
pullis  ora  inhiantia  respicit,  sed  ante  in  eis  pennarum 

D  nigredine  indui  corpora  quaerit.  Sic  el  discretus  do- 
ctor  interna  mysteria  eorum  sensibus  non  ministrat, 
quos  adhuc  ab  hoc  saeculo  nequaquam  se  abjecisse 
considerat.  Quanto  igitur  discipuli  exterius  per  cul- 
tum  vitaepraesentis  rainus  quasi  nigri  sunt,  tantoper 
cibum  verbi  interius  minus  replenlur  ;  et  quo  se  a 


*  Omnes  Mss.  nostri  itahabent ;  at  Editi^  sed  cum 
reproborum  multitudo. 

*  Ebroic.  aliique  Norm.,  in  universam  mundi  par- 
tem.  Val.  CI.  et  Corb.  Germ.,  in  universa....  parte. 

'  Vindoc,  vobis  quidem  oportebat. 

*  Vindoc,  intraret. 

^  Gilot.,  Gussanv.  et  nonnulli  Editi,  et prafdicanti- 
bus  parco,  contra  omnium  nostrorum  Mss.  fidem,  in 
quibus  legitur  pasco,  ut  etiam  in  vet.  Ed.,  sicque  le- 


gendum  probat  locus  qui  exponilur  :  qui  prceparai 
corvo  escam. 

*  Recent.  Excusi,  cura  Corb.  Germ.,  considerare 
nigredlneminfirmitatisproprice,  merura  glossemaquo 
carent  vet.  Edit.,  abestque  a  caet.  Mss.  Laud.,  Val. 
CI.,  Vindoc,  Ebroicensibus,  et  al.  Norm.  Corb. 
Germ.  paulo  ante  habet  :  cui  quidem. 

'  Vindoc,  ccelestibus. 

*  Vindoc,  Pratel.,  Utic,  conspicit. 


M3 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


544 


corporali  gloria  non  evacuant,  eo  a  spiritali  refe-  A  onera  dorsis  praecedentiiim  superponunt,  sibiqne  in- 

vicem  snccedentes  laborem  ponderis  omnino  non 
sentiont.  Quid  est  ergo  quod  beatus  Job  de  parta 
ibicum  cervarumque  discutitur,  nisi  quia  in  cervis 
vel  ibicibus  magistrorum  spiritalium  persona  signa- 
tur  ?  Ipsi  quippe  velut  ibices  in  petris  pariunt,  quia 
in  doctrina  patnim,  qui  petrae  pro  soliditate  vocati 
sunt,  ad  conversionem  animas  gignunt.  Ipsi  velut 
ibices  nuUiuscasus  damna  sentiunt,  dum  in  suis  cor* 
nibus  *  excipiuntur^  quia  quidquid  eis  ruin£  tempo- 
ralis  accesserit^  in  testamentis  sacrae  Scripturae  se 
suscipiunt,  et  quasi  comuum  exceptione  salvantur. 
De  his  enim  testamentis  dictum  est :  Cornua  sunt  in 
manihus  ejus  {Hahac,  iii,  4).  Ad  Scripturarum  ergo 
consolationem  refugiunt,  dum  aliqua  temporalis  ca- 


ctione  Jejunant. 

34.  Seeus  si  in  confessione  peccatorum  humilienktr, 
—  Si  vero  in  confessione  vita  praBteritae  lamenti  sui 
gemitus  velut  nigrescentes  plumas  proferant,  illico 
in  contemplatione  doctor  ad  escam  de  sublimibns 
deferendam,  quasi  pullorum  refectionem  cogitans 
corvus,  volat,  eisque  hiantibus  in  ore  972  cibum 
revooat,  dum  ex  ea  intelligentia  quam  cceperit  esu- 
rientibus  discipulis  alimenta  vitae  loquendo  submi- 
nistrat.  Quos  tanto  ardentius  de  supemis  reficit, 
quanto  verius  a  mundi  nitore  nigrescere  poenitentiae 
lamentatione  cognoscit. 

35.  Quo  major  est  humilitas,  major  etiam  spes  pro^ 
veetus,  —  PuIIi  autem  dum  nigro  se  pennarum  colore 


vestiunt,  de  se  etiam  volatum  promittunt,  quia  quo  g  sus  jactura  feriuntur.  Annon  more  ibicum,  hujus 


magis  discipuli  abjecta  de  s  e  sentiunt,  quo  magis  sese 
despicientes  affligunt,  eo  amplius  spem  provectus  sui 
in  altiora  pollicentur.  Unde  et  curat  doctor  festinan- 
tius  alere  quos  jam  per  quaedam  indicia  providet 
posse  et  aliis  prodesse.  Hinc  enim  Timotheum  Pau- 
lus  admonet,  velut  plumescentes  pullos  sollicitius 
Dutrire,  dum  dicit  :  Qwb  audisli  ame  permultos  tes- 
tes,  hcBC  commenda  fidelibus  hominibus,  qui  idonei  erunt 
et  alios  docere  {II  Tim,  ii,  2).  Quae  doctrinae  discre- 
tio  dum  caute  a  praedicatore  custoditur,  ei  divinitus 
largior  copia  praedicationis  datur.  Dum  enim  per 
charilatem  compati  afflictis  dicipuli»  novit,  dumper 
discretionem  congraum  doctrinae  tempus  intelligit, 
ipse  non  solum  pro  se,  sed  etiam  pro  eis,  quibus  la- 


mundi  adversitatibns  cadens,  quasi  in  suis  se  corni- 
bus  excipiebat  Paulus,  cum  diceret :  Qucecunque  scri- 
pta  suntj  ad  nostram  doctrinam  973  scripta  sunt,  ut 
per  patientiam  et  consolationem  Scripturarum  spem  ha» 
beamus  (Rom.  xv,  4)  ?  Ipsi  etiam  cervae  vocati  sunt, 
sicut  per  Jeremiam  '  de  doctoribus  genitos  lilios  in- 
caute  deserentibus  dicitur  :  Cerva  in  agro  peperit,  et 
reliquit  {Jerem,  xiv,  5).  Ipsi,  more  cervarum,  interem- 
ptisvitiis,  quasi  exstinctis  serpentibus  vivunt,  etde 
ipsa  exstinctione  vitiorum,  ad  fontem  vitae  acrius 
inardescunt.  Unde  Psalmista  ait :  Sicut  cervus  deside^ 
rat  ad  fontes  aquarum,  ita  desiderat  anima  meaad  te, 
Deus  (PsaL  xli,  2).  Ipsi  etiam  dum  labentia  hujus 
temporalitatis  momenta  quasi  quaedam  fluminatrans- 


boris  sui  studia  impendit,  majora  intelligentiae  suae      ^^^1^  compatientes  charitate,  onera  sua  sibi  invicem 

mnnAro  nAminit    ITn#1o  h\n  nnnnna  anta  #1!/*itiir   *   /lti««  .1  .«..•« 


munera  percipit.  Unde  hic  quoque  apte  dicitur  :  Quis 
prceparat  corvo  escam  suam,  quando  pulliejus  clamant 
ad  Deum,  vagantes  eo  quod  non  haheant  cihos  f  Gum 
enim  pulli  ut  satientur  clamant,  corvo  esca  praepa- 
ratur,  quiadum  verbum  Dei  boni  auditores  esuriunt, 
pro  reficiendis  eis  majora  doctoribus  intelligentiae 
dona  tribuuntur.  Sequitur  : 

CAPUT  X  {Vet.  XVIy  Rec.  IX]. 

Cap.  XXXIX,  Vers.  I.  —  Nunquid  nosti  tempuspar- 
tus  ibicuminpetris^vel  parturientes  cervas  observasti? 

36.  Cur  magistri  spirituales  in  ihidbus  et  cervis  si- 
gnati,  Ibicum  descriplio,  Qui  cervi  flumina  transmit- 
tant,  Quce  agimus  apud  Deum  eo  magis  crescunt  quo 


superponunt,  quia  cauta  observatione  custodiunt  id 
quod  scriptum  est  :  Invicem  onera  vestra  portate^  et 
sic  adimplehitis  legem  Christi  (Galat,  vr,  2).  Quia  vero 
post  adventum  Domini  spiritalesmagistri  per  mun- 
dum  sparsi  sunt,  qui  auditorum  aoimas  *  in  conver- 
sione  parere  praedicando  potuissent,  et  quia  hoc  idem 
tempus  incarnationis  Dominianteprophetarum  voces 
cognitum  non  fuit,  quamvis  futura  ipsa  incarnatio 
praecognita  omnibus  electis  fuit,  bene  beatusJob  de 
tempore  partus  ibicum  cervarumque  discutitur,  eiqne 
dicitur  :  Nunquidnostitempuspartusihicuminpetris, 
vel  parturientes  cervas  ohservasti  ?  Ac  si  dicatur  ei  : 
Idcirco  te  egisse  aliquid  sublimiter  credis,  quia  illud 

„    ...  tempus necdum  praevides  quo  spiritales  magistri  in 

apud  nos  per  humthtatem  deorescunt,  -  Meridiana      ^^^^^  ^j^.        ^octrinam  antiquorum  patrum 
pars  ibices  aves  vocat,  qua  Nih  fluentis  mhabitant.  D  ^,.^^  ^^^^  ^^^        ,^^^.j^^^  animarum  mihi  lu- 

Onentalis  vero  Occidentalisque  plaga  parva  quadru- 
pedia  ibices  nominat  quibus  et  moris  est  in  petris  pa- 
rere,  quia  neque  sciunt  nisi  in  petris  habitare.  Quae 


si  quando  etiam  de  altis  saxoram  cacuminibus  raunt, 
in  suis  se  comibus  illaesa  suscipiunt.  Caput  quippe 
raentes  feriunt,  cujus  dum  prima  cornua  *  opponunt 
fit  omne  corpus  a  jactura  casus  alienum.  Cervarum 
vero  moris  est  inventos  serpentes  exstinguere,  eo- 
ramque  membra  morsibus  dilaniare.  Fertur  autem 
quia  si  quando  flumina  transeunt,  capitum  suorum 

*  Plerique  Norm.  et  Vindoc,  apponunt, 
'  Laud.,  excipiunt, 
'  Omittitur  di  in  Laud. 


cra  comportant.  Nam  si  illorum  fractum  quasi  ibicum 
cervarumque  partus  aspiceres,  valde  humiliter  de 
tua  virtute  sentires.  Magna  quippe  quae  agimos  qoasi 
minima  ducimus,  cum  haec  per  fortiora  exempla 
pensamus.  Sed  tunc  apud  Deum  crescunt  per  meri- 
tum,  cum  apud  nosmetipsos  per  humilitatem  decre- 
scunt. 

[Vet,  XVII.]  37.  Percervas,  doctores ;  per  ibices, 
auditores  possunt  intelligi,  Exempla  sanctorum  inspi- 

*  Ebroic,  Laud.,  Corb.  Germ.,  Val.  Cl.,  m  w)w- 
veraatione. 


545 


MORALIUM  LIB.  XXX.  —  BV  CAPITT  XXXIX  B.  JOB. 


546 


cienda.  Regis  David  humilitas  et  patienUa.  Contume-  A  (Itua  percepto  gratiaB  memiDit,  vim  cnlpae  imminen- 


lioM  verba  non  convicia^  sed  adjutoria  credidit,  lis 
gratia  magis  quam  ira  debetur,  —  Possunt  vero  cer- 
varum  significatione  doctores,  appellatione  autem 
ihicum,  qui  animalia  sunt  minima,  auditores  intel- 
Hgi.  In  petris  vero  ibices  pariunt,  quia  ad  exercenda 
sancla  opera  per  exempla  patrum  praecedentium  fe- 
cnndantur,  ut  cum  fortasse  praecepta  sublimia  au- 
diunt,  et,  infirmitatis  proprise  conscii,  ea  se  implere 
posse  difiQdunt,  majorum  vitam  conspiciant,  atque 
in  eorum  considerata  fortitudine  bonorum  operum 
fetns  ponant.  Ut  enim  pauca  de  multis  loquar,  qua- 
tenus  studiosus  lector  multa  in  paucis  inteliigat, 
iste,  verborum  contumeliis  pressus,  cum  virlutem 
patientiae  servare  non  suiHcit,  David  factum  ad  me- 


tis  fregit.  Cum  enim  volaptas  lubrica  tentat  in  pro< 
speris,  haec  ipsa  sunt  prospera  aculeo  tentationis 
opponenda,  ut  eo  erubescamus  prava  committere, 
quo  nos  a  Deo  meminimus  ^  gratuito  bona  perce- 
pisse,  et  illatam  gratiam  exteriorum  munerum  ver- 
tamus  in  arma  virtutum,  nt  sint  ante  oculos  qnsB 
percepimus,  et  qns  nos  alliciunt  subigamus.  Quia 
enim  voluptas  ipsa  ex  prosperitate  nascitnr^  ejos- 
dem  prosperitatis  est  consideratione  ferienda,  qua* 
tenus  hostis  noster  nnde  oritur,  inde  moriatnr.  Con- 
siderandum  quippe  est  ne  acceptum  munus  vertamuB 
in  vitium,  ne  per  favorem  vitae  nos  absorbeat  vo- 
rago  nequitiae.  Iram  namqne  contra  nos  supemi  jn- 
dicis  inexstinguibiliter  accendinms,  si  contra  beni- 


m  '  w      ' 

raoriam  reducat,  quem  cum  tot  Semei  conviciis  ur-  g  gnitatem  illius  etiam  ex  ipsa  sua  largitate  pugna- 
geret,  et  armati  proceres  ulcisci  contenderent,  ait :      mus. 


Quid  mihi  et  vobisfilii  SarvuB?  Dimittite  eum  ut  ma 
ledicat ;  Dominus  enim  prcecepit  ei  ut  malediceret  Da- 
vid;  etquis  est  qui  audeat  dicere,  quare  sic  fecerit 
(II  Reg.  XVI,  10)  ?  Et  paulo  post  :  DimittiU  eum  ut 
maledicat  juxta  prceceptum  Domini,  si  forte  respiciat 
Dominus  afflictionem  meam,  et  reddat  mihi  bonum 
pro  maledictione  hac  hodiema  (Ibid.,  12).  Quibus 
profecto  verbis  indicat  quia  pro  perpetrato  Bethsa- 
bee  scelere,  exsurgentem  contra  se  filium  fugiens, 
reduxit  ad  animum  malum  quod  perpetravit,  et 
aequanimiter  pertulit  quod  audivit ;  et  contumeliosa 
verba  non  tam  convicia  quam  adjutoria  crcdidit, 
quibus  se  974  purgari  sibique  misereri  posse  judi- 


39 .  Ad  contemplatumem  anhelanti  Daniel  imitandus, 
Sapor  camalium  reprimendus.  Exteriorum  evagati^» 
nem  cohibenti,  secessus  interior  apentur.  —  Alius  in- 
temae  scientiae  dulcedinem  quaerens,  nec  tamen  se- 
creta  ejus  cOntingere  praevalens,  Danielis  vitam  *  ad 
imitandum  conspicit,  etdesideratum  scientiae  culmen 
apprehendit.  Ille  quippe  quis  postmodum  voce  ange- 
lica  pro  cognitionis  internae  concupiscentia  vir  desir 
deriorum  dicitur  (Dan.  x,  ii),  prius  inaula  regia  car- 
nis  in  se  desideria  edomuisse  memoratur,  ut  nil  ex 
delectabilibus  cibis  attingeret,  sed  lautis  ac  mollio- 
ribus  duriora  atque  asperiora  cibariapraeferret  (Dan, 
I.  12),  ut  dum  sibi  exterioris  cibi  blandimenta  sub- 


cavit.  Tunc  enim  illata  convicia  bene  loleramus,      iraheret,  ad  interni  pabuli  delecUmenta  perveniret; 


cum  in  secreto  mentis  ad  male  perpetrata  recurri- 
mus.Leve  quippe  videbitur  quod  injuria  percutimur, 
dum  in  actione  nostra  conspicimus  quia  pejus  est 
quod  mereremur;  sicque  fit  ut  contumeliis  gratia 
magis  quam  ira  debeatur,  quarum  interventu  Deo 
judice  poena  gravior  declinari  posse  confiditur. 

[Vet.  XVIII.}  38.  Qua  arU  Joseph  luxuriam  m- 
cerit.  lllatam  gratiam  exteriorum  Dei  munerum,  in 
arma  virtutum  convertamus,  Contra  Deum  ex  ejus  he- 
neficiis  pugnare  nos  pudeat.^Ecce  alius  dum  mundi 
hujus  successibus  proficit,  lenocinante  cordis  laeti- 
tia,  tentari  se  luxuriae  stimulis  sentit ;  *  sed  Joseph 
factum  ad  memoriam  revocat,  et  in  arce  se  castita- 
tis  servat.  Qui  dum  sibi  a  domina  conspiceret »  pu- 


et  tanto  avidius  gustum  sapientiae  intus  acciperet, 
quanto  saporem  carnis  pro  cadem  sapientia  foris  ro* 
bustius  repressisset.  Si  enim  a  carne  hoc  quod  libet 
abscindimus,  ^  mox  in  spiritu  quod  deiectet  inveni- 
mus.  Intentioni  quippe  animae,  si  exterior  evagatio 
clauditur,  interior  secessus  aperitur.  Nam  quo  extra 
se  spargi  propter  disciplinam  mens  non  potest,  ^  eo 
super  se  intendere  per  profectum  potest,  quia  et 
in  altum  crescere  arbor  cogitur,  quae  per  ramos 
dififundi  prohibetur ;  et  cum  rivos  fontis  obstraimus, 
fluenta  surgere  ad  superiora  provocamus.  Igitur  dum 
studiosi  quique  sanctoram  vitam  imitando  conspi- 
ciunl,  in  petris  ibices  fetus  ponunt.  Hinc  est  quod 
auditores  suos  quasi  ibices  in  petris  parere  Paulas 


tis  servax.  yui  aum  .im  »  uu.mua  wu,^,.....     ^^       admonebat,  975  cum  enumeratis  majorum  virtu- 
diciti»  damna  suaderi,  ait  :   Ecce  domtnus  meus,  d  ~','',  Z.^,^.  ,^„,_  .        ■  '     ^.      ^ 


omnihus  mihi  traditis,  ignorat  quid  habeat  tn  domo 
sua,  nec  quidquam  est  quod  non  in  mea  sit  potestate, 
»  vel  non  tradiderit  mihi  prater  te,  quce  uxor  ejus  es ; 
quomodo  ergo  possum  hoc  malum  facere,  et  peccare  in 
d(minum  meum  (Genes.  xxxix,  8, 9)  ?Quibus  verbis  os- 
tenditur  quia  bona  quae  assecutus  fuerat  repente  me- 
moriae  intulit,  et  malum  quod  se  pulsabat  evicit ;  et 

*  In  Editis,  sed  si  Joseph.  Abest  si  a  Mss.  Ebroic. 
aliisque  Norm.,  Vindoc.,Laud.,  Corb.  Germ.,  Val. 

CI.  etc. 

»  Val.  Cl.  et  Laud.,  impudiciUam. 

»  Omittitur  in  Pratel.  et  Utic,  vel  non  tradidertt 

♦  AL,  gratuita  bona,  ut  in  Pratel.  et  Corb.  Germ., 


tibus  diceret  :  Habentes  tantam  impositam  nubem  i^ 
stium,  deponentes  omne  pondus,  et  cireumstans  nos 
peccatum,  per  patienUam  •  cnrramus  ad  propositum 
nobis  certamen  (Uebr.  xii,  1).  Et  rursum  :  Quonm 
intuentes  exitum  conversationis,  imitamini  fidem  (Hfkr. 

xui,  7). 
[Vet.  XIX.]  40.  Cum  divina  prcecepta  concipimui, 


in  quo  paulo  ante  qms  nos. 

^  Pratel.,  ad  imitationem. 

«  Vindoc.  et  pl.  Norm.,  mox  in  Christo  quad. 

7  Ita  Mss.  pene  omnes,  Editi  pro  intendere  habent 
tendere , 

»  Pratel.  et  Corb.  Germ.,  curramus  propoMlMii. 


547 


SAiNCTI  GREGORII   MAGNl 


548 


non  statim  parturimus.  —  Sed  cum  divina  praecepta  A  quantis  doloribus/ quasi  quibusdam  conatibus  ani- 


corde  ^  concipimus,  non  statim  quasi  jam  solide  co- 
gitata  parturimus.  Unde  et  beatus  Job  non  de  partu 
ibicum,  sed  de  tempore  partus  inquiritur.  Quod  vi- 
delicet  tempus  si  in  nobismetipsis  vix  comprehen- 
dimus,  multo  magis  in  aliena  mente  nescimus.  Prins 
enim  superni  timoris  semina  utero  cordis  suscepta 
per  meditationem  studii  coagulantur  ut  maneant, 
postmodum,strictaintentionecogitationisaffixa,  dum 
ad  discretionis  rationem  tendunt,  quasi  in  membro- 
rum  distinctionem  formantur ;  dehinc,  usu  perseve- 
rantia  ^  confirmata  velut  in  soliditatem  ossium  ve- 
niunt ;  ad  extremum  vero,  perfecta  auctoritate  robo- 
rata,  quasi  in  partum  procedunt;  quae  incrementa 
divinorum  seminum  nullus  in  aliena  mente  conside- 


mas  in  fide  et  conversatione  parturiunt ;  quam  cauta 
se  observatione  circumspiciunt,  ut  sint  fortes  in 
praeceptis,  976  compatientes  in  infirmitatibus,  in 
minis  terribiles,  in  exhortationibus  blandi,  in  os- 
tendendo  magisterio  humiles,  in  rerum  t«mporaIium 
contemptu  dominantes,  in  tolerandis  adversitatibus 
rigidi,  et  tamen  dum  vires  suas  sibimet  non  tri- 
buunt,  infirmi ,  quantus  sit  eis  dolor  de  cadentibus, 
quantus  de  stantibus  timor ;  quo  fervore  alia  adipisci 
appetunt^  quo  pavore  alia  adepta  conservant.  Quia 
igitur  perpaucorum  est  ista  pensare,  bene  ei  dicitur : 
Vel  parturientes  cervas  observasti  ? 

[Vet.  XX.]  43.  Qui  per  vigorem  disciplinis  patres 


sunt,  per  pietatis  viscera  sint  matres.  —  Nil  vero  ob- 
rat,  nisi  ipse  qui  creat.  Nam  etsi  quemlibet  jam  vim  g  ^^^  ^^^^  ^^^^^  ^^^  ^^  doctoribus  faciens,  non 
supernae  concupiscenti»  concepisse  quarumdam  re-      cervorum,  sed  cervarum  eos  specie  designat,  quia 


rum  attestatione  cognoscimus,  quando  tamen  ^  in 
partu  erumpat  ignoramus. 

4i.  Quidam  fetus  abortivi  sunt,  quia  prceinaturi. 
Bona  tenera  humana  lans  exstinguit.  —  Saepe  autem 
concepta  mente  semina  pervenire  ad  perfectionem 
nequeuut,  quia  oriendo  tempus  partus  antecedunt. 
Et  quia  necdum  plene  *  in  cogitatione  formata  ante 
humanos  oculos  prodeunt,  velut  abortiva  moriuntur. 
Bona  quippe  adhuctenera,  plerumque  humana  lin- 
gua,  dum  jam  quasi  fortia  laudat,  exstinguit.  Tanto 
enim  celerius  occidunt,  quanto  ad  favoris  notitiam 
intempestivepponimpunt.  Nonnunquam  vero  imper- 
fecta  nostra  cogitatio  necdum  roborata,  dum  citius 


nimirum  *  ilJi  veri  doctores  sunt,  qui  cum  per  vigo- 
rem  disciplinae  patres  sunt,  per  pietatis  viscera  esse 
matres  novemnt.  Qni  labores  sanctae  conceptionis 
tolerant,  et  proferendos  Deo  filios  intra  uterum  cha- 
ritatis  portant.  In  edenda  enim  prole  amplius  ma- 
tres  laborant,  quae  crescentem  intra  uterum  conce- 
ptionem,  longo  mensium  tempore  sustinent,  et  quae 
ex  utero  procedentem  non  sine  magnis  doloribus 
deponunt.  Unde  et  hic  apta  consideratione  subjun- 
gitur  : 

CAPUT  XI  [Rec.  X]. 

Vers.  2.  —  Dinumerasti  menses  conceptus  earum  ? 

44.  Per  congruum  tempus  concepta  soboles  in  cordis 
hominibus  ostenditur,  resistentium  adversitate  dissi-  C  utero  gestanda  ut  vivat.  —  Sancti  cnim  viri  cum  de 


patur;  et  cum  conatur  ante  tempus  videri  quia  sit, 
^  agit  ut  non  sit.  Sancti  autem  viri,  quia  cuncta  quae 
bene  cogitant  student  ut  occulte  convalescant,  et 
quasi  processuros  fetus  prius  intra  uterum  mentis 
formant,  recte  beatus  Job  de  partus  tempore  discu- 
titur,  quod  videlicet  unicuique  quando  sit  congruum 
nisi  a  creatore  nescitur.  Qui  dum  ^  penetralia  cordis 
aspicit,  quando  ad  humanam  notitiam  bona  nostra 
congrue  nascantur,  apprehendit.  Bene  itaque  dici- 
tur  :  Nunquid  nosti  tempus  partus  ibicum  in  petris  ? 
Ac  si  aperle  dicat :  Ut  ego,  qui  idcirco  electorum  fe- 
tus  vivaces  facio, '  quia  praescito  in  tempore  produco. 
Bene  autem  expleto  fetu  auditorum  subditur  :  Vel 
'parturientescervas  observasti?  Parturientes  enim  cer- 


profectu  auditorum  cogitant,  quasi  jam  in  utero 
conceptionem  portant.  Sed  cum  nonnulla  quae  di- 
cenda  sunt  dififerunt,  et  aptum  suis  exhortationibns 
tempus  quaerunt,  velut  a  partu  quem  fieri  appetunt 
in  mensium  prolixitate  dilatantur.  £t  saepe  dum 
quaedam  quae  sentiunt,  intempestive  dicere  audien- 
tibus  nolunt,  in  ipsa  tarditate  proferendae  sententiae, 
sive  ad  haec  quae  suadenda  sunt,  seu  ad  illa  quae  in- 
crepanda,  consilio  altiori  firmantur.  Et  dum  cogita- 
tur  vita  filiorum,  nec  tamen  ante  tempus  lingua 
consilium  mentis  ejicit,  quasi  jam  concepta  soboles 
intra  uterum  crescit,  ut  ad  auditorum  notitiam  tunc 
sententia  cordisexeat,  quando  prolata  utiliter '  quasi 
per  congruum  tempus  partus  vivat.  Et  quia  haec 


vasobservare  est  illos  labores  patrum  qui  spiritales  J)  hominesinmagistrorum  mente  quando  vel  quomodo 


filios  generant  cauta  consideratione  pensare. 

42.  Prcedicatorum  animas  parturientium  qui  dolo- 
res,  quce  dotes.  —  Solerter  quippe  intuendum  est 
quod  hic  sermo  tam  vigilanter  imprimitur,  ut  dica- 
tur,  observasti,  quia  utique  perpaucorum  est  pen- 
sare  quis   labor  sit   in  praedicationibus  patrum; 


agantur  ignorant,  Deus  vero  ad  retributionis  glo- 
riam  non  solum  efiiectum  considerat,  sed  etiam  mo- 
menta  cogitationum  signat,  recte  ad  beatum  Job  di- 
citur :  Dinumerasti  menses  conceptus  earum  ?  Subandis 
ut  ego,  qui  in  sanctis  praedicatoribus  non  solum 
fructus  exteriorum  operum,  sed  ipsas  diutinas  co- 


*  Corb.  Germ.,  Ebroic,  Pratel.  et  Norm.,  conspi- 
eimus. 

*  Vindoc,  Pratel.  et  Utic,  /brmata,  Ebroic,  con- 
formata. 

•  Pler.  Norm.,  in  partum. 

♦  Ebroic,  in  cognitione. 

B  Editi  cum  Corb.  Germ.,  ^uasi  agitur  ut  non  sit. 
n  quibnsdam  tamen  vet.  omittitur  quasi.  Expressi- 


mus  Mss.  Turon.,  Vindoc,  Norm.,  Laud.,  Val.  CI. 

•  Pratel.  et  Corb.  Germ.,  penetrabilia  cordis.  Con- 
sentiunt  Edit.  Paris.  1495  et  Basil.  1514. 

'  Ebroic,  prcescita.  Ita  vet.  Ed.  Basil. 

•  Laud.  et  Val.  Cl.,  illi  vere  doctores. 

•  Vindoc,  Norm.,  Laud.,Val.  CI.,  quoHper  con- 
gruum  partum. 


549 


MORALIUM  LIB.  XXX.  -  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


551 


gilationes  numero,  *  qui   et  eas  ad  retributionem 
servo. 

[Vei.  XXI.]  45.  Qui  se  ad  prcBdicandum  parant, 
prius  se  interius  virtutibus  innovent.  —  Possunt  per 
menses,  quia  congesti  dies  sunt,  etiam  multipIicataB 
virtutes  intelligi.  In  mensibus  quoque  luna  renasci- 
tur ;  nilque  obstat  si  per  menses  *  nova  regeneratio- 
nis  creatura  signelur.  De  qua  Paulus  apostolus  dicit : 
In  Christo  Jesu  neque  circumcisio  aliquid  valet,  neque 
priBputium,  sed  novacreatura  (Galat,  v,  6;  vi,  15). 
Sancti  igitur  viri,  cum  se  ad  praedicandum  paranl, 
prius  se  interius  virtutibus  innovant,  ut  ad  hoc 
quod  loquendo  docent,  vivendo  concordent.  Prius 
sua  interna  considerant,  atque  a  cnnctis  se  vitiorum 
sordibus  emundant,  curantes  summopere  ut  contra 
iram  patientias  luce  resplendeant,  contra  carnis 
luxuriam  etiam  cordis  munditia  fulgescant,  977 
contra  torporem  zelo  candeant,  contra  confusos 
praecipitationis  motus  serena  gravitate  rutilent,  con- 
tra  superbiam  vera  humilitate  luceant,  contra  timo- 
rem  radiis  anctoritatis  clarescant.  Quia  ergo  tanta  in 
se  prius  studia  congerunt,  quasi  in  conceptu  sanctae 
praedicationis  menses  virtutum  fiunt.  Quos  menses 
Dominus  solus  dinumerat,  quia  eadem  bona  in  eo- 
rum  cordibus  non  nisi  qui  dedit  pensat.  Et  quia 
juxta  mensuram  virtutum  effectus  etiam  subsequitur 
fructuum,  recte  subjungitur : 

CAPUT  XII. 
Ibid.  —  Et  scisti  tempus  partus  earum? 

46.  Virtutum  mensuram  fructus  ratio  sequitnr.  — 
Subaudis,  Ut  ego,  qui  dum  in  cogitatione  virtutum 
menses  dinumero,  quando  hoc  quod  implere  appe- 
tunt  parere  valeant  scio,  quia  nimirum  dum  cordis 
occulta  conspicio,  futurum  foris  effectum  operis  in- 
tos  in  pondere  cogitationis  penso.  Sequitur : 

CAPUT  xm. 

Ybrs.  3.  —  Incurvantur  ad  fetum,  et  pariunt,  et 
rugitus  emiitunt. 

47.  Prcedicatores  nisi  flendo  spiritualiter  gignere 
nan  possunt.  —  Rugiunt  quippe,  dum  per  incurvatio- 
nem  suam  in  conversatione  lucis  auditorum  animas 
gignunt,  quia  ab  aetemis  nos  suppliciis  removere  nisi 
flendo  et  dolendo  non  possunt.  Praedicatores  enim 
sancti  nunc  in  lacrymis  seminant,  ut  segetem  post- 
modam  gaudiorura  metant.  Nunc  quasi  cervae  in  do- 
lore  partus  sunt,  ut  spiritali  prole  postmodum  sint 
fecundi.  Ut  enim  unum  de  multis  loquar,  video  Pau- 
lum  quasi  quamdam  cervam  in  partu  suomagnido- 
loris  rugitus  emittentem.  Ait  enim  :  Filioli  mei,  quos 
iterum  parturio,  donec  formetur  Christus  in  vobis,  vel- 
lem  esse  apud  vos  modo,  et  mutare  vocem  meam,  quo- 
niam confundor  in  vobis(Galat.  iv,  19).Ecce  mutare 
vult  vocem  in  partu  suo,  ut  praedicationis  sermo  in 
rugitum  vertatur  doloris.  Vult  mutare  vocem  suam, 
qnia  quos  jam  praedicando  pepererat,  reformando 
gemens  iterum  parturiebat.  Qualem  rugitum  haec 


A  cerva  parieiis  emitlebal,  quando  eisdem  post  se  re- 
deuntibus  exclamare  cogebatur,  dicens  :  0  insensati 
Galatce,  quis  vos  fascinavit ;  ei  sic  stulti  estis,  ut  cum 
spiritu  cceperiiis,  nunc  carne  consummemini  (Galat. 
III,  1)  ?  vel  certe :  Currebatis  bene,  qui  vos  impedivit 
veritati  non  obedire  (Galat.  v,  7)?  Qualis  in  hujus 
cervae  partu  rugitus  fuit,  quae  diu  conceptos  filios 
ciim  tot  difficullatibus  peperit,  et  quandoque  partos 
ad  malitiae  uterum  redisse  cognovit?  Consideremus 
quid  doloris  habuerit,  quid  laboris,  quae  et  postquam 
poluit  concepta  edere,  rursum  compulsa  est  exstincta 
suscitare. 

[  Vet.  XXII.]  48.  Nisi  ad  infirmitatem  nostram  de- 
scendereni  et  incurvareniur,  filios  in  flde  non  procrea- 
reni.  Sapere  ad  sobnetatem  debeni.  —  Notandum 

B  vero  summopere  est  quod  istae  cervae  incurvantur  ut 
pariant,  quia  nimirum  si  erectae  starent,  parere  non 
valerent.  Nisi  enim  praedicatores  sancti  ab  illa  im- 
mensitalecontemplationisinternae  quam  capiunt,  ad 
infirmitatem  nostram  humillima  praedicatione  quasi 
quadam  incurvatione  descenderent,  nunquam  utique 
in  fide  filios  procrearent.  Nobis  quippe  prodesse  non 
possent,  si  in  suae  altitudinis  erectione  persisterent. 
Sed  videamus  cervam  sese  ut  pariat  incurvantem  : 
Ego,  inquit,  non  poini  vobis  loqui  quasi  spirilalibus, 
sed  quasi  camalibus,  tanquam  parvulis  in  Christo  lac 
vobis  potum  dedi,  non  escam  (I  Cor.  iii,  1).  Atque 
inox  ejusdem  incurvationis  causas  exsequitur,  dicens: 
Nondum  enim  poteratis,  sed  nec  adhuc  quidem  pote- 
stis  (Ibid.,  2).  Sed  hanc  cervam,  quae  propter  nos  in- 

Q  curvata  est,  quaeso  videamus  978  erectam.  Ait :  Sa- 
pientiam  loquimur  inier  perfectos  (I  Cor.  ii,  6).  Et 
rursum  :  Sive  menie  excedimus,  Deo  (II  Cor.  v,  13). 
Cum  vero  mente  excedit  Deo,  excessum  ejus  nos 
omnino  non  capimus.  Ut  ergo  nos  lucretur,  incurva- 
tur  ad  nos.  Unde  illic  apte  subjungit :  Sivesobrii  su- 
mus  vobis  (Ibid.).  Si  enim  sancti  viri  ea  nobis  prae- 
dicare  vellent  quae  capiunt,  cum  in  superna  contem- 
platione  debriantur,  et  non  magis  scientiam  suam 
quodam  moderamine  et  sobrietate  temperarent, 
adhuc  angusto  intelligentiae  sinu  illa  supemi  fontis 
fluenta  quis  caperet  ?  Incurvatae  autem  istae  cervae, 
alias  coeli '  vocatae  sunt,  de  quibus  dicitur  :  Domine, 
inclina  coelos  tuos,  et  descende  (Psal.  cxliii,  5).  Cum 
enim  inclinantur  coeli,  descendit  Dominus,  quia  cum 

T%  se  in  praedicatione  sua  sancti  doctores  attrahunt, 
divinitatis  notitiam  nostris  cordibus  infundunt.  Ne- 
quaquam  quippe  ad  nos  Dominus  descenderet,  si 
proidicatores  ejus  in  contemplationis  rigore  inflexi- 
biles  permanerent.  Inclinantur  ergo  coeli  ut  descen- 
dal  Dominus,  incurvantur  cervae  ut  nos  in  nova  fidei 
luce  nascamur.  Istae  incurvata  cervae  in  Canticis 
canticorum  ♦  sponsae  ubera  sunt  vocatae,  sicut  scri- 
ptum  est :  Meliora  sunt  ubera  iua  vino  (Cant.  i,  1). 
Ista  enim  sunt  ubera  quae  in  arca  pectoris  fixa  lacte 
nos  potant,  quia  ipsi  arcanis  summae  contemplatio- 


*  Al.,  qiuia  et  eas. 

'  Pratel.,  novce  regenerationis  creatura. 

'  Corb.  Germ.,  Laud.,  Val.  Cl.,  Pratel.,  vocati 


sunt. 


*  Pratel.  et  Corb.  Germ.,  sponsi  ubera. 


m 


SANGTI    GREGORn  MAGNI 


m 


nis  inhaerentes,  subtili  nos  praedicatione  nutriunt.  A  qui   reinoti   a   turbis  •  popularibus  conversantur. 


Ut  igitur  ab  aeterno  gemitu  et  dolore  nos  retrahant, 
nunc  incurvantur  cervae,  atque  in  partu  rugitus 
emittunt.  Quia  vero  ipsi,  qui  sancta  Patrum  praedi- 
catione  nascuntur,  aliquando  doctores  suos  patiendo 
praeveniunt,  ut  eis  adhuc  in  hac  vita  durantibus  ipsi 
jam  martyrio  consummentur,  apte  sequitur  : 
CAPUT  XIV  [Rec.  XI]. 

Vkrs.  4.  —  Separantur  fllii  earum,  et  pergunt  ad 
pastum ;  egrediuntur,  et  non  revertuntur  ad  eas, 

49.  Eorum  /iht  ad  sacrce  Scripturce  pastum  pergunt, 
Eos  Verhum  ex  natura  divinitatis  illustrat. — Pastum 
Scriptura  sacra  illud  viriditatis  aeternae  pabulum  vo- 
catj  ubi  jam  nostra  refectio  nullius  defectus  ariditate 
marcescet.  De  quo  pastu  per  Psalmistam  dicitur : 


Qui  apte  etiam  liber  dicitur  :  quia  magna  est  servitus 
saecularium  negotiorum,  quibus  mens  yehementer 
atteritur,  quamvis  in  eis  sponte  ^  desudet.  Cujus 
servitutis  conditione  carere  est  in  mundo  jam  nil 
concupiscere.  Quasi  enim  quodam  *  jugo  servitutis 
premunt  prospera  dum  appetuntur,  premunt  ad- 
versa  dum  formidantur.  At  si  quis  semel  a  domi- 
natione  desideriornm  temporatlium  colla  mentis 
excnsserit,  quadam  jam  etiam  in  hac  vita  libertate 
perfruitur,  dum  nullo  desiderio  felicitatis  aflScitur, 
nullo  adversitatis  terrore  coarctatur.  Hoc  grave 
servitutis  jugum  Dominus  vidit  saecularium  cervici- 
bus  impressum,  cum  diceret :  Venite  ad  me,  omnes 
qui  laboratis  et  onerati  estis,  et  ego  reficiam  vos.  Tol- 


Dominus  regit  me,  et  nihil  mihi  deerit,  in  loco  pascuce      Ute  jugum  meum  super  vos,  et  discite  a  me  quia  mitis 
ihi  me  collocavit  (Psal.  xxn,  2).  Et  rursum  :  Nos      sum,  et  humilis  corde,et  invenietis  requiem  animahus 


autem  ^  populus  ejus,  et  oves  pascuce  ejus  (Psal.  xciv, 
7).  De  quibus  nimirum  pascuis  Veritas  per  semet- 
ipsam  dicit :  Per  me  si  quis  introierit,  salvahitur;  et 
ingredietur,  et  egredietur,  et  pascua  inveniet  (Joan.  x, 
9^.  Pergunt  ergo  ad  pastum,  quia  de  corporibus 
exeuntes  illa  pabula  internae  viriditatis  inveniunt. 
Egrediuntur,  et  non  revertuntur  ad  eas,  quia  in  illa 
suscepti  contemplatione  gaudiorum,  jam  nullatenus 
indigent  verba  audire  docentium.  Egressi  itaque  ad 
eas  jam  non  redeunt,  quia  angustias  vilae  praesentis 
evadentes,  ultra  a  doctoribus  praedicationem  vitae 
accipere  non  requirunt.  Tunc  quippe  impletur  quod 
scriptum  est :  Non  docebit  ultra  vir  proximum  suum, 
et  vir  fratrem  suum,  dicens  :   Cognosce  Dominum ; 


vestris.  Jugum  enim  meUm  suave  est,  et  onus  meum 
leve  (Matth.  xi,  28-30).  Asperum  quippe  jugum,  et 
durae,  sicut  diximus,  servitutis  pondus  est,  subesse 
temporalibus ,  ambire  terrena,  retinere  labenlia, 
velle  «tare  in  non  stantibus,  appetere  quidem  trans- 
enntia,  sed  cum  transeuntibus  nolle  transire.  Dum 
enim  contra  votum  cuncta  fugiunt,  quae  prius  men- 
tem  ex  desiderio  adeptionis  afflixerant,  post  ex  pa- 
vore  amissionis  premunt.  Liber  ergo  dimittitur  qui, 
calcatis  terrenis  desideriis,  ab  appetitione  remm 
temporalium  securitate  menlis  exoneratur.  Et  vin- 
cula  ejus,  quis  solvit  ?  Subaudis  nisi  ego. 

51.  Divino  adjutorio  desideriorum  camaUum  reii' 
nacula  rumpuntur.  —  Solvuntur  vero  nniuscujusqae 


omnes  enim  cognoscent  me  a  minimo  eorum  usque  ad  ^  vincula,  dum  divino  adjutorio  intema  desideriomm 


maximum,  dicit  Dominus  (Jerem.  xxxi,  34).  Tunc 
impletur  quod  in  Evangelio  Veritas  dicit :  Palam  de 
Patre  •  meo  annuntiaho  vobis  (Joan.  xvi,  25).  Filius 
quippe  de  Patre  palam  annuntiat,  quia  sicut  supe- 
rius  diximus,  per  hoc  quod  Verbum  est,  ex  natura 
nos  divinitatis  illustrat.  Verba  enim  tunc  docentium 
quasi  quosdam  humanae  linguae  rivulos  non  quaemnt, 
quando  de  ipso  jam  veritatis  ^  fonte  derivantur. 

Igitur  postquam  figurata  incurvatione  cervamm, 
multa  de  magistrorum  virtute  narrata  sunt,  979 
nunc  ad  eorum  vitam,  qui  remotae  conversationis 
secreta  appetunt,  verba  vertuntur  :  qui  et  ipsa  ^  ces- 
sandi  otia,  quia  divino  adjutorio  et  non  suis  viribus 
assequuntur,  de  eis  a  Domino  dicitur : 

GAPUT  XV  [Vet.  XXIII,  Rec.  Xlt]. 

Vbrs.  5. — Quis  dimisit  onagrum  ^*  liherum,  et  tnn- 
cula  e/us  quis  sotvit  ? 

50.  Onagri  liberi  nomine  intelliguntur,  qui  a  servi- 
tute  sacularium  rerum  expediti ,  solittuiini  vacant. — 
Subaudis  nisi  ego.  Onager  enim,  qui  in  solitudine 
commoratur,  non  incongme  vitam  eomm  significat, 

*  Pratel.  et  l]Xic.,populus  tuuset  oves  pascuw  twB, 
'  Laud.  et  Corb.  Germ.  non  habent  meo. 

*  Hic  sequimurMss.  Ebroic.  aliosque.Norm.,tres 
Anglic,  Vmdoc.  Editi  cum  Corb.  Germ.,  pro  deri' 
vantur,  habenl  debriantur. 

*  Editi,  vacandi,  reluctantibus  Mss.  Vindoc,  Corb. 
Germ.,  Laud.,  Val.  CI.,  Norm.,  etc 

"^  Additur  in  nonnullis  Ed.  in  solitudi$iem. 


carnalium  retinacula  dirumpuntur.  Cum  enim  pia 
intentio  ad  conversionem  vocat,  sed  adhuc  ab  hac 
intentionecarnisinfirmitas  revocal,  quasi  quibusdam 
vinculis  anima  ligata  praepeditur.  Multos  enim  saepe 
videmus  '  vilam  quidem  sanctae  coiiversationis  ap- 
petere ;  sed  ne  hanc  assequi  valeant,  modo  irraentes 
casus,  modo  futura  adversa  formidare.  Qui  in  certa 
mala  dum  quasi  cauti  prospiciunt,  in  peccatoram 
suomm  vinculis  incauti  retinentur.  Multa  enim  ante 
oculos  ponunt,  quae  si  eis  in  conversatione  eveniant^ 
subsistere  se  non  posse  formidant.  De  quibus  beae 
Salomon  ait :  Iter  pigrorum,  quasi  sepes  spinarum 
(Prov.  XV,  19).  Nam  cum  viam  Dei  appetunt,  eoe 
velut  spinae  obstantium  sepium  sic  formidinum  soa- 
D  rum  oppositae  suspiciones  pungunt.  Quod  quia  ele- 
ctos  praepedire  non  solet,  bene  illic  secutus  adjon- 
git:  Viajustorum  absque  offendiculo(Ihid.).  '^  Josti 
quippe  in  conversatione  sua  quodlibet  eis  adverai- 
tatis'  obviaverit,  non  impingunt,  quia  temporalis 
adversitatis  **  obstacula  aeteraae  spei  et  interaa 
contemplationis  saltu  transcendunt.  Soivit  itaque 

®  Ed.,  scecularibus,  Sequimur  laudatos  Hss.  ei 
Turon. 

'  Val.  Cl.j  desudetur.  Corb.  Germ.  habet  utram- 
que  lect. 

*  Laud.,  Corb.  Germ.  et  plur.,  jw^o  servitii, 

*  Val.  CI.,  viam  quidem. 
^^  Laud.,  isti  quippe, 
**  Pratel.  et  Corb.  Germ.,  ohjectacula. 


j^ 


MORAIJU]^!  LIB.  XXX.  —  B^  CAPUt  <XXIX  B.  JOB. 


m 


TOO  Deus  onagri  vincula,  quando  ab  electi  unius-  A  2j  ?  Qujd  ergo  ♦  super  sex  cubilos  palmus  insinuat, 

nisi  contemplationis  vim,  quae  jam  initia  a^lernae 
et  septimae  quietis  demonstrat  ?  Quia  enim  ailerao- 
rum  contemplatio  hic  minime  peiTicitur,  mcnsura 
septiini  cubiti  non  expletur.  Eleclorum  itaque  ecclc- 
sia,  5  quia  cuncla  quae  operanda  sunt  perficit,  in 
sex  cubitis  sese  in  monte  posita  civitas  ostendit. 
Quia  vero  hic   adhuc   sola  initia  contemplationis 

981  inspicil,  de  septimo  cubito  non  nisi  palmum 
tangit. 

54  Culmen  contemplationis  non  attingitur,  nisi  ah 
ejcteriorum  curarumoppressione  liberemur. — Sciendum 
vero  est  quia  nequaquam  culmen  contemplationis 
attingimus,  si  non  ab  extcrioris  curae  oppressione 
cessemus.  Nequaquam  nosmetipsos  intuemur,  ut  scia- 
dine.  Si  vero  prematur  aliquis  corporaliter  populan-  g  mus  aliud  in  nobis  esse  rationale  quod  regit,  aliud 


eujusque  animo  inflrmarum  cogitationum  nodos 
nunpit,  et  propitius  dissipat  omne  quod  illectam 
mentem  ligabat.  Sequitur  : 

CAPUT  XVI. 

Vbrs.  6.  —  Cui  dedi  in  solitudine  domuMy  et  taber- 
nacula  ejus  in  terra  salsuginis. 

52.  Duplex  soliludo,  cordis  et  corporis.  Hcec  sine 
alia  non  prodest.  —  Hoc  loco  solitudinem  debemus 
intelligere  corporis,  an  solitudinem  cordis  ?  Sed 
qnid  prodest  solitudo  corporis,  si  solitudo  defuerit 
cordis  ?  Qui  enim  corpore  remotus  vivit,  sed  tu~ 
muilibus  conversationis  humanae  terrenorum  desi- 
deriorum  cogitationibus  se  inserit,  non  est  in  solitu- 


bns  turbis,  et  tamen  nullos  curarum  saecularium  lu- 
muUos  in  corde  patiatur,  non  est  in  urbe.  Itaque 
bene  conversantibus  primum  solitudo  mentis  tribui- 
tur,  ut  exsurgentem  intrinsecus  strepitum  terreno- 
rum  desideriorum  premant,  ut  ebullientes  ^  ab  infi- 
mis  curas  cordis  per  superni  gratiam  restringaut 
amoris^  omnesque  motus  importune  se  offerentium 
levium  cogitAtionum,  quasi  quasdam  circumvolantes 
muscas  ab  oculis  mentis  abigant  manu  gravitatis, 
et  quoddam  sibi  cum  Domino  intra  se  secretum 
quaerant,  ubi  cum  illo  exteriori  cessante  strepitu  per 
interna  desideria  silenter  loquantur. 

[Vet.  XXIV.]  53.  Silentium  contemplationis,  hac 
in  vita  non  potest  esse  perfectum.  —  De  hoc  secreto 
cordis  alias  dictum  est  :  Factum  est  silentium  in  ccelo, 


quasi  dimidia  hora  {Apoc.  viii,  i).  Ccelum  quippe  Q  prematnr. 

ecclesia  vocatur  electorum,  quae  ad  aeterna  et  subli- 

mia  dum  per  sublevationem  contemplationis  inten- 

dif,  surgentes  abinfimiscogitationumtumultuspre- 

mit,  atque  intra  se  Deo  quoddam  silentium  facit. 

Quod  quidem  silentium  contemplationis,  quia  in  hac 

Titanou  potest  esse  perfectum,  factum  dimidia  hora 

dlcitur.  '  Nolenti  quippe  animo  dum  cogitationum 

tomultuosi  se  strepitus  ingerunt,  etiam  sublimibus 

intendentem,  rursum  ad  respicienda  terrena  cordis 

oculum  violenter  trahunt.  Unde  scriptum  est :  Cov' 

jmt  quod  corrumpitur,  aggravat  animam,  et  deprimit 

terrena  inhabitatio  sensum  multa  cogitantem  (Sap,  ix, 

15).  Bene  ergo  factum  hoc  silentium  non  integra, 

sed  dimidia  hora  describitur,  quia  hic  contemplatio 

nequaquam  perficitur,  quamvis  ardenter  inchoetur. 


animale  quod  regitur,  nisi  ad  sccretum  hujus  silentii 
recurrentes,  ab  omni  exterius  perturbatione  sopia- 
mur.  Quod  silentium  nostrum  bene  etiam  Adam  dor- 
miens  figuravit  {Ibid  21 ),  de  cujus  mox  latere  mulier 
processit,  quia  quisquis  ad  interiora  intelligendara- 
pitur,  a  rebus  lisibilibus  oculos  claudit ;  et  tunc  in 
semetipso  vel  quae  praeesse  viriliter  debeant,  vcl  quae 
subesse  possint  infirma  distinguit,  ut  aliud  in  illo  sit 
quod  regere  valeat  tanquam  vir,  aliud  tanquam  fe- 
mina  quod  regatur.  In  hoc  itaque  silentio  cordis, 
dum  per  contemplationem  interius  vigilamus,  exte- 
rius  quasi  obdormiscimus.  Quia  ergo  remoti  viri,  id 
est  a  desiderii»carnalibusalieni,  hoc  silentium  men- 
tis  inhabitant,  huiconagro  Dominusin  solitudine  do- 
mum  dedit,  ut  turba  desideriorum  temporalium  non 


[Vet.XXV.']  55.  Sancti  quandiu  vimnt,  desiderio 
supemcepatricecBstuant.  —  Sequitur  :  Ettabernacula 
ejus  in  terra  salsuginis.  Salsugo  aCcendere  silim  so- 
let.  Et  quia  sancti  viri  quandiu  in  hujus  vitae  taber- 
naculis  degunt,  ad  supernam  patriam  desiderii  sui 
quotidianis  aestibus  accenduntur,  in  terra  salsuginis 
tabernacula  habere  perhibentur.  Incessanter  quippe 
accenduntur  ut  sitiant,  sitiunt  ut  satientur  ;  sicut 
scriptum  est  :  Beati  qui  esuriunt  et  sitiunt  justitiam, 
quoniam  ipsi  saturabuntur  {Matth.  v,  6).  Sequitur  : 

CAPUT  XVII. 

Vers.  7.  —  Contemnit  multitudinem  civitatis, 
56.  Terrenorum  hominum  multitudinem  sequi  dedi" 
gnantur. —  Multitudinem  civitatis  conteranere  est  hu- 


Quod  etiam  per  Ezechielem  propheUm  congruenter  ^  manae  conversationis  prava  studia  devitare,  ut  jam 


exprimitur  (Ezech.  xl,  5),  quipromensuracivitatis 
in  monte  conditae^  in  manu  viri  calamum  sex  cubi- 
lomm  '  et  palmi,  se  vidisse  testatur.  In  monte 
qnippe  electorum  ecclesia  sita  est,  quia  fundata  in 
infimis  desideriis  non  est.  Quid  autem  per  cubitum, 
nisi  operatio ;  quid  per  senarium  numerum,  nisi 
perfectio  operationis  ostenditur,  quia  et  sexto  die 
cuncta  opera  Dominus  explesse  memoratur  (Gen.  n, 

*  Turon.  et  Val.  Cl.,  ad  infima.  Corb.  Germ.,  ad 

infirma. 

»  Pl.  ^OTm.,nolentiquippeanimocogitaHonum  (m- 

multuosi  se  strepitus  ingerunt,  etjam  sublimibus. 

»  Pratel.,  Utic,  Laud.,  Val.  Gl.,  etpalmo. 

Patrol.  LXXVI. 


non  libeat  terrenorum  hominum,  qui  prae  abundan- 
tia  iniquitatis  multisunt,  perditos  mores  imitari.  Gum 
paucis  namque  ingredi  angustam  portam  desiderant, 
et  non  cum  multis  lata  itinera  ingredi  appetunt,  quae 
ad  interitum  ducunt  (Matth.  vii,  13).  Solerter  quippe 
a  quo  et  ad  quid  sunt  creati  conspiciunt,  et  recta 
consideratione  acceptae  imaginissequi  vulgi  multitu- 
dinem  dedignantur.  Unde  et  sponsi  voce  sponsae  in 


*  Laud.  et  Val.  Cl.,  super  cubitum, 

5  Vindoc,  quia  ad  cuncta  quce  operanda  suntpro» 
ficit,  in  sex  cMtos  sese  in  monte  posita  exiendit, 
Ebroic  et  aL  Norm.,  quia  ad  cuncta proficit. 

18 


m 


SANGTI  GREGORn  MAGNI 


S^ 


Canticis  canticornm  dicitor  :  Nisi  cognoveris  te,  o 
pulchra  inter  mulieres,  egredere,  ei  abi  post  vestigia 
gregum,  et  pasce  fuBdos  tuos  (Cant.  i,  7).  Semetipsam 
namque  ea  qnae  est  pulchra  inter  mulieres  cognoscit, 
quando  electa  quaeque  anima  etiam  inter  peccantes 
posita  quia  ad  auctoris  sui  imaginem  ac  similitudi- 
nem  sit  condita  meminit  {Genes,  i,  26),  et  juxtaper- 
ceptae  similitudinis  ordinem  incedit.  Quae  si  se  non 
cognoscit,  egreditur,  quia  a  secreto  sui  cordis  ex- 
pulsa,  in  exterioribus  concupiscentiis  dissipatur. 
Egressa  vero  abit  post  vestigia  gregum,  ^  quia  sua 
intema  deserens,  ad  latam  videlicet  viam  ducitur,  el 
gequitur  exempla  populorum.  Nec  jam  agnos,  sed 
haedos  pascit,  quia  non  innoxias  cogitationes  mentis, 
sed  nutrire  pravos  motus  carnis  intendit.  Quia  ergo 
electus  quisque  accontinensabire  post  gregum  vesti- 
gia  despicit,  dicatur  recte  :  Contemnit  multitudinem 
eivitatis.  Ubi  et  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XVUI  [Rec,  XIIl]. 

Ibid.  —  Clamorem  exactoris  non  audit. 

57.  Vehementioribus  diaboli  tentationibus  aures  clau* 
dunt,  et  ventris  clamoribus.  —  Qnis  intelligi  exactor 
alius,  nisi  diabolus  potest,  982  qoi  semel  in  para- 
diso  homini  malae  persuasionis  nummum  contulit 
(Genes,  iii,  i-6),  et  quotidie  ab  eo  hujus  debiti 
exigere  reatum  quaerit  ?  Hujus  exactoris  sermo  est 
malae  suggestionis  inchoatio.  Hujus  exactoris  clamor 
est  jam  *  non  lenis,  sed  violenta  tentatio.  '  Hic  exa- 
ctor  clamat,  cum  fortiter  tentat.  Clamorem  ergo  exa- 
ctoris  non  audire  est  violentis  tentationum  motibus 
minime  consentire.  Audiret  enim  si  ea  quae  suggerit 
faceret.  Sed  cum  perverss^  agere  despicit,  recte  dici- 
tur  :  Clamorem  exactoris  non  audit. 

[Vet.  XXVL].  58.  Nonnulli  vero  hoc  loco  per 
exactorem  inteiligi  ventrem  volunt.  Ipse  namque  a 
nobis  quoddam  debitum  exigit^  quia  quotidianum 
fructum  sibi  hunmni  laboris  impendi  etiam  per  na- 
turam  quaerit.  Abstinentes  igitur  viri,  qui  hoc  loco 
onagri  vocabulo  figurantur,  *  dum  violenter  gulae 
desideria  reprimunt,  quasi  clamantis  exactoris  verba 
contemnunt.  Sed  cum  continenti  viro  contra  innu- 
mera  vitia  multa  virtutnm  certamina  suppetant^  cur 
8ub  exactoris  clamore  contempto,  de  solo  hic  ventre 
dicitur  quod  ejus  impetum  impulsumque  restringat, 
nisi  quod  nullus  palmam  spiritualis  certaminis  ap- 
prehendit,  quia  non  in  semetipso  prius  perafidictam 
ventris  concupiscentiam  camis  incentiva  devicerit? 
Neque  enim  ad  conflictum  spiritalis  agonis  assurgi. 
tur^  si  non  prius  intra  nosmetipsos  hostis  positus, 
gulae  videlicet  appetitus,  edomatur,  quia  si  non  ea 
qaae  nobis  sunt  viciniora  prostemimus,  nimirum 
inaniter  ad  ea  quae  longius  sunt  impugnanda  transi- 


A  mus.  Incassum  namque  contra  exteriores  inimicos  in 
campo  bellum  geritur,  si  intra  ipsa  urbis  moenia  ci- 
vis  insidians  habetur.  Mens  quoque  ipsa  certantis  sub 
gravi  confusionis  dedecore  a  spiritalis  certaminis 
congressione  repellitur,  quando  infirma  in  carnis 
praelio  gulae  gladiis  confossa  superantur.  Nam  cum  se 
parvis  prosterni  conspicit,  confligere  majoribus  em- 
bescit. 

59.  Quigulam  edomarenon  eurant,  incaute  ad  spi- 
ritalia  bella  consurgunt. — NonnuIIi  vero  ordinem  cer- 
taminis  ignorantes,  edomare  gulam  negligunt,  et 
jam  ad  spiritalia  bella  consurgunt.  Qui  aliquando 
multa  etiam  quae  magnae  sunt  fortitudinis  faciunt, 
sed,  dominante  gulae  vitio,  per  carnis  illecebram 
omne  quod  fortiter  egerint  perdunt ;  et  dum  venter 

B  non  restringitur,  per  camis  concupiscentiam  simul 
cunctae  virtutes  obruuntur.  Unde  et  de  Nabuchodo- 
nosor  vincente  scribitur  ^  :  Princeps  coquorum  de- 
struxit  muros  Jerusalem.  Quid  enim  per  muros  Jera- 
salem  significans  Scriptura  exprimit^  nisi  virtutes 
animae,  quae  ad  pacis  visionem  tendit  ?  Aut  quis  co- 
quoram  princeps,  nisi  venter  accipitur»  cui  diligen- 
tissima  a  coquentibus  cura  servitur?  Muros  igitur  Je- 
rusalem  princeps  coquoram  destrait,  ^uia  virtutes 
animae  dum  non  restringitur  venter,  perdit.  Hinc  est 
quod  Paulus  contra  Jerusalem  moenia  decertanti  vi- 
res  coquorum  principi  subtrahebat,  cum  diceret : 
Castigo  corpus  menm,  et  servituti  subjicio,  ne  forte 
aliis  preedicansj  ipse  reprobus  eHiciar  (/  Cor.  iXj  27). 
Hinc  etiam  praemisit,  dicens  :    Sic  curro,  non  qwiti 

Q  in  incertum;  sic  pugno,  non  quasi  aerem  verberant 
(Ibid.,  26).  Quia  cum  carnem  restringimus,  ^  ipsis 
abstinentiae  nostrae  ictibus  non  aerem,  sed  immun- 
dos  spiritus  verberamus ;  et  cum  hoc  quod  est  intrt 
nos  subjicimus ;  extra  positis  adversariis  ^  pugnos 
damus.  Hinc  est  983  quod  cum  rex  Babylonis  suc- 
cendi  fomacem  jubet  (Dan.  iii),  naphthae,  stuppae, 
picis  et  malleoli  ministrari  congeriem  praecepit;  sed 
tamen  abstinentes  pueros  hoc  igne  minime  consomit, 
quia  antiquus  hostis  licet  innumeras  ciborom  concu- 
piscentias  nostris  obtutibusopponat,  quibuslibidinis 
ignis  crescat,  bonis  tamen  mentibus  superai  Spiritns 
gratia  insibilat,  ut  a  camalis  concupiscentia  aestibni 
illaesae  perdurent,  ut  etsi  usque  ad  tentationem  cor* 
dis  flamma  ardeat,  usque  ad  consensum  tamen  ten- 

0  tatio  non  exurat. 

[Vet.  XXVII.]  60.  Quinque  modis  gula  not  tenkU. 
Non  cibus,  sed  appetitus  invitio  est. — Sciendum  pre* 
terea  est  quia  quinque  nos  niodis  gulae  vitiam  tentat 
(De  consecr.,  d.  H,  c.  Quinque  modis).  Aliquando  nam. 
que  indigentiae  tempora  praevenit ;  aliquando  vero 
tempus  non  praevenit,  sed  cibos  lautiores  qnserit ; 


^  Laud.y  quia  iua  enim  oetemum  deserens. 

*  Recent.  Ed.,  invitis  Mss.,  non  levis.  Melius  lenis, 
opponitur  violentae  tentationi. 

'Corb.  Germ.  etPratel.,  hic  exactor  loquitur^  cum 
leniter  suggerit,  hic  exactor  clamatj  etc. 

*  Corb.  Germ.y  Pratel.  et  Utic^  dum  violenta, 

'  lY  Reg.  XXV,  8 ;  Jerem.  lii,  14,  sec.  text.  He- 
br.  et  LXa^  obi  appellatur  princeps  exerc. ;  Chal., 


princeps  coquorum. 

*  Turon.^Laud.,Corb.Germ.,VaI.  Cl.  Pratel.,eftc.i 
ipsis  continenticB. 

^  Recent.  Excusi,  pugnas  damus.  Inhaesimus  Mss. 
Corb.  Germ.,  Norm.,  Laud.,  Val.  CI.  et  al.,  necnon 
vet.  £d.  Paris.,  Basil.  Favet  huic  iect.  textns Graecos; 
ubi  enim  legimus  in  Vulgata  sic  pugno,  proprie  si-* 
gnificatur  :  sic  pugikm  ago,  iruxtrMi. 


857 


MORALIOM  LIB.  XX^.  —  IN  CAPUt  XXXIX  B.  JOB. 


m 


aliquando  qaaelibet  qnae  samenda  sint  praeparari  ac«  A  itaqne  onager  exactoris  hajas  sermonem  andit,  cla- 


cnratias  expetit,  aliquando  autem  et  qualitati  cibo- 
niiD  et  tempori  congruit,  sied  in  ipsa  quantitate  su- 
mendi  mensuram  moderatae  refectionis  excedit.  Non- 
nimquam  vero  et  abjectius  est  quod  desiderat,  et  ta- 
men  ipso  aestu  immensi  desiderii  deterius  peccat. 
Mortis  quippe  sententiam  patris  ore  Jonathas  meruit, 
quia  in  gustu  mellis  constitutum  edendi  tempus  ante- 
cessit  (I  Reg.xiv,  27).  Et  exiEgypto  populus  edu- 
ctas,  in  eremo  occubuit,  quia,  despecto  manna,  ci- 
bos  carnium  petiit,  quos  lautiores  putavit  (Num.  xxi 
5).  £t  prima  filiorum  Heli  culpa  suborta  est,  quod 
ex  eorum  voto  sacerdotis  puer,  non  antiquo  more 
coctas  vellet  de  sacrificio  carnes  accipere,  sed  cru- 
das  quaereret,  quas  accuratius  exhiberet  (/  Reg.  ii, 


morem  non  audit,  quia  discretus  vir  ac  continens  et 
usque  ad  temperandam  necessitatem  ventrem  reficit, 
et  a  voluptate  restringit. 

[Vet,  XXVIII.]  62.  Volupias  sub  necessitatis  specie 
se  palltat. — Sciendum  vero  est  quia  sic  volaptas  sub 
necessitate  se  palliat,  ut  vix  eam  perfectus  quisque 
discernat.  Nam  dum  solvi  debitum  necessitas  petit, 
volnptas  expleri  desiderium  suppetit ,  *  et  tanto  gu- 
lam  securius  in  praeceps  rapit,  quanto  sub  honesto 
nomine  necessitatis  explendae  se  contegit.  Saepe  au- 
tem  in  ipsaedendi  via  furtive  adjuncta  voluptas  sub- 
sequitur ;  nonnunquam  vero  impndenter  libera  etiam 
praeire  conatur.  Facile  autem  est  deprehendere  cum 
voluptas  ejus  necessitatem  praevenit,  sed  valde  est 


12  seq.),  Et  cum  ad  Jerusalem   dicitur  :  H(bc  fuit  g  diflicile  discemere  cum  in  ipso  esu  necessario  se  oc- 


iniquitas  Sodomce  sororis  tuce,  superbia,  saturitaspa- 
nis,  etabundantia  (Ezech.  xvi,  49),  aperte  ostenditur 
quod  idcirco  salutem  perdidit,  quia  cum  superbiae 
vitio  mensuram  moderat^e  refectionis  excessit.  Et  pri- 
mogenitorum  gloriam  Esau  amisit,  quia  magno  aestu 
desiderii  vilem  cibum,  sciiicet  lenticulam,  concupivit 
{Genes.  xxv,  33) ;  quam  dum  vendendis  etiam^rimo- 
genitis  praetulit,  quo  in  illam  appetitu  auhelaret  in- 
dicavit.  Neque  enim  cibus,  sed  appetitus  in  vitio  est. 
Unde  et  lautiores  cibos  plcrumque  sine  culpa  sumi- 
mus,  et  abjectiores  non  sihe  reatu  conscientiae  degu- 
stamus.  Hic  quippe  quem  diximus,  Esau,  primatum 
per  lenticuiam  perdidit,  ct  Elias  *  in  eremo  virtutem 
corporis  carnes  edendo  servavit  (III  Reg.  xvii,  6). 


culta  subjungit.  Nam  quia  praeeuntem  naturae  appe- 
titum  sequitur,  quasia  tergo  veniens  tardius  videtur. 
Eo  enim  tempore  quo  necessitali  debitum  solvitur, 
quia  per  esum  voluptas  necessitati  miscetur,  quid 
necessitas  petat,  et  quid,  sicut  dictum  est,  voluptas 
suppetat,  ignoratur.  Saepe  vero  et  discemimus ;  et 
quiautramque  sibi  conjunctam  novimus.  in  hocquod 
extra  metas  rapimur,  *  libet  ut  sciendo  fallamur ; 
et  dum  sibi  mens  ex  necessitate  blanditur,  ex  vo- 
luptate  decipitur.  Scriptum  quippe  est :  Camis  curam 
nefeceritis  in  desideriis(  Rom, xiii,  14).  Quae  igitnr  fieri 
in  desiderio  prohibetur,  in  necessitate  conceditur. 
63.  Camis  desideria,  non  caro  occidenda.  Cavendum 
ne,   dum  hostem  insequimur,  civem  quem  diligimus. 


Unde  etantiquus  hostis  quia  non  cibum,  sedcibi  con-  p  trucidemus. — Sed  saepe  dum  incaute  necessitati  con- 

cupiscentiam  esse  causam  damnationis  intelligit,  et      -  '•  ^    •  -     •     - 

primum  sibi  hominem  non  carne,  sed  pomosubdidit 

(Genes.  iii,  6),  etsecundum  non  carne,  sed  pane  ten- 

tavit  (Matth.  iv,  3).  Hincest  quod  plerumque  Adam 

culpa  commiltitur,  etiam  cum  abjecta  et  vilia  su- 

montur.  Neque  enim  Adam  solus  ut  a  vetito  se  po- 

mo  sospenderet  praeceptum  prohibitionis  accepit. 

Nam  cum  alimenta  quaedam  saluti  nostrae  Deus  con- 

traria  indicat,  ab  his  nos  quasi  per  sententiam  ve- 

tat.  Et  dum  concupiscentes  noxia  attingimus,  profe- 

cto  quid  aliud  quam  vetita  degustamus  ? 

61.  Edenda  qu(B  necessitt^  quceritj  non  qum  libido 
iuggerit.  Quanta  ad  hoc  discretio  necessaria,  —  Ea 
itaque  sumenda  sunt  quae  naturae  necessitas  quaerit, 
et  non  quae  edendi  libido  suggerit.  Sed  magnus  dis- 
cretionis  labor  est  huic  exactori  etaliquid  impendere 
et  aliqoid  denegare ;  et  non  dando  gulam  restringere 
et  dando  naturam  nutrire.  [Rec.  XIV.]  Quae  fortasse 
discretio  subinfertur,  cum  dicitur  :  Clamorem  exacto- 
ri$  nan  audit.  Sermo  namque  984  hnjus  exactoris 
est  necessaria  postulalio  naturae.  Glamor  vero  ejus  est 
mensoram  necessitatis  transiens  appetitus  gulae.  Hic 


D 


descendimus,  desideriis  deservimus.  Nonnunquam 
vero  duin  desideriis  immoderatius  obviare  nitimur, 
necessitatis  miserias  angemus.  Sic  enim  necesse  est 
*  ut  arcem  quisque  continentiae  teneat,  quatenus  non 
carnem,  sed  vitiacarnis  occidat.  Nam  plemmque 
dum  plus  justo  caro  restringitur,  etiam  ab  exerci- 
tatione  boni  operis  enervatur,  ut  ad  orationem 
quoque  vel  praedicationem  non  sufficiat,  dum  in- 
centiva  vitiorum  in  se  funditus  snffocare  festinat. 
Adjutorem  quippehabemus  intentionis  intemae  hunc 
hominem  qaem  exterius  gestamus,  et  ipsi  insunt 
motus  lasciviae,  ipsi  effectus  sappetunt  operationis 
bonae.  Saepe  vero  dum  in  illo  hostem  insequimur, 
etiam  civem  quem  diligimus  tracidamus ;  et  saepe 
dum  quasi  concivi  parcimus,  ad  praelium  hostem  nu- 
trimus.  Eisdem  namque  alimentis  vitia  superbiunt, 
quibus  nutritae virtutes  vivant.Etcum  virtus  alitur 
plerumque  vires  vitiis  augentur.  Cum  vero  immensa 
continentia  vitioruni  vires  extenuat,  etiam  virtus  de 
ficiens  anhelat.  Unde  necesse  est  ut  interior  homo, 
noster  aequus  quidam  arbiter  praesideat  inter  se,  et 
eam  quem  exterius  gestat,  quatenus  ei  homo  suus 


•  Ed.  recent.,  in  eremo  per  virtutm  spiritus,  Vet, 
Edit.  Paris.  et  Basil.,  t»  eremo  virtutem  spiritus  etc. 
Qoam  lectionem  utpotioremlibenter  ampiecteremur, 
nisi  obstaret  consensus  Mss.  Anglic,  Norm.,  Corb. 
Germ.,  Turon.,  Laud.,  Val.  CI.  et Longip.,  in  quibus 
legitur,  virtutemcorporis.  Porro  per  virtutem  corpo- 
ris  hic  intelligi  potest  continentia  etcastitasillibata 
camis. 


*  Ed.,  ei  tanto  gula,  Nostri  Mss.  babent  ^ulam, 

'  Gussanv.,  cum  recent.  aliis,  libere  refiaendo  faU 
limur,..,  exvoluntate  decipitur.  Sequimur  Mss.  An^ 
glic,  Norm.,  Longip.,  Corb.  Germ.,  Laud.,  Turon., 
Vindoc,  etc,  necnon  vet.  Edit.  Paris.  el  Basil. 

♦  Recent.  Vulgati,  ut  artem,  Vet.  Edit.  Paris.  et 
Basil.  consentiunt  Mss.  Norm.,  Corb.  Germ.,  Laud» 
etc,  quos  sequimar. 


5^9 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


560 


exterior  et  semper  ad  debilum  ministerium  servire  A  poralilerconditaventurofmea  jucundilate  vilaeprae 


sufficiat,  et  nunquam  superbe  libera  cervice  contra- 
dicat  ;nec  moveat  si  quid  suggerendo  submurmurat, 
dummodo  eum  semper  superposita  calce  domina- 
tionis  premat.  Sicque  fit  ut  dum  repressa  vitia  re- 
niti  quidem  nobis  palimur,  et  tamen  haec  nobiscum 
congredi  ex  aequo  prohibemus,  nec  vitia  contra  \  ir- 
tutem  praevaleant,  nec  rursum  virtus  cum  vitiorum 
985  omnimoda  exstinctione  succumbat.  Qua  in  re 
sola  elatio  *  funditusexstiiiguitur,  quia  quamvis  vi- 
ctoriae  serviat,  ad  edouiandam  tamen  cogitationum 
superbiam  continua  nobis  pugna  serA  atur.  Unde  bene 
hic,  quia  unusquisque  vir  continens  et  debitae  neces- 
sitati  congruit,  et  violentae  voluptati  contradicit,  voce 
dominicadicitur  :Clamorem  exactoris  nonaiuiiL  Quia 
autem  discretus  vir  eo  ad  intelligenda  superiora  se  g 
elevat,  quo  in  se  carnis  incentiva  castigat,  recte  post 
contemptum  exactoris  clamorem  subditur. 

CAPVT  XIX  [Rec,  XV]. 

Vers.  8.  —  Cireumspicit  montespascwB  stUB, 
64.  Ad  intelligenda  sublimia  valet  ascendere,  qui 
camis  incentiva  castigavit, — JMontes  pascuae  sunt  al- 
tae  contemplationes  internae  refectionis.  Sancti  enim 
viri  quanto  magis  se  cxterius  despiciendo  dejiciunt, 
tanto  amplius  interius  revelationum  contemplatione 
pascuntur.  Unde  scriptum  est:  Ascensus  in  corde 
ejusdisposuitinconvalle  *  lacrymarum  (Psal.  lxxxiii, 
6,  7),  quia  quos  exterius  in  fletu  continet  convaiiis 
humilitatis,  eos  interius  subievat  ascensus  contem- 
plationis.  [Vet,  XJC/JC.J  Montes  etiam  pascuae  sunt 


sentis  quasi  aestivo  sole  siccantur.  Virentia  autem 
sunt  vocata,  qua  nulla  temporalitate  marcescunt. 
Huic  ergo  onagro  virentia  perquirere,  est  sancto  uni- 
cuique  viro,  dcspectis  rebus  transitoriis,  inaeternum 
mansura  desiderare. 

Cuncta  vero  haec  quae  de  onagro  dicta  sunt  intei- 
ligi  etiam  et  aliter  possunt.  Quae  repetito  superiori 
versu  exponimus,  utlectorisjudicio  quod  eligendum 
crediderit  relinquamus.  Igitur  postquam  praedicato- 
rum  dispensatio  subcervarum  praetextu  descripta  est, 
ut  ostenderetur  pcr  quem  haec  eadem  virtus  praedi- 
cationis  datur,  illico  commemoratio  de  dominica  in- 
carnatione  subnectitur,  ut  dicatur : 

CAPUT  XXI. 

Vers.  5.  —  Quis  dimisit  onagrum  liherum  ? 

Allegoricus  sensus.  —  66.  Christus  onagro  me- 
rito  eomparatur,  —  Nec  indignum  quis  judicet  per 
tale  animal  incarnatum  Dominum  posse  figurari,  dum 
'  constat  omnibus  quia  per  significationem  quamdam 
in  Scriptura  sacra  et  vermis  et  scarabaeus  ponatur, 
sicut  scriptum  est :  Ego  autem  sum  vermis,  et  non 
homo  (Psal.  xxi,  7).  Et  sicut  apud  Septuaginta  inter- 
pretes  per  986  prophetam  dicitur  :  Scarabceus  de 
ligno clamavit  (Habac,  ii,  11).  Cum  ergonominatisre- 
bus  tam  abjectis  et  vilibus  figuratnr,  quid  de  illo 
contumeliose  dicitur,  de  quo  constat  quod  proprie 
nihil  dicatur  ?  Vocatur  etenim  agnus,  sed  propterin- 
nocentiam.  Vocatur  leo,  sed  propterpolentiam.  Ali- 
quando   etiam  serpenti  comparatur,  '  sed  propter 


sublimes  virtutes  angeiorum.  Quae  idcirco  hic  nos  C  mortem  vel  sapientiam.  Atque  ideo  per  haec  omnia 

.  .  1  .  !•  .J^ C_: t  I-IIII<>I_<.*y%  ^m  ^  «..A  ...  .  .  •II'  •«  !•»• 


ministrando  et  adjuvando  reficiunt,  quia  illic  interno 
contemplationis  rore  pinguescunt.  Quae  quia  lar- 
giente  Deo  in  omni  nos  certamine  protegunt,  recte 
circumspici  dicunlur.  Undique  enim  nobis  adesse 
circumspicimus,  quorum  defensione  contra  adversa- 
rios  ex  omni  latere  munimur'.  Possunt  adhuc  mon- 
tes  pascuae  accipi  altae  sententiae  Scripturae  sacrae, 
de  quibus  per  Psalmistam  dicitur :  Montes  excelsi 
cervis  (Psal,  ciii,  18),  quia  hi  quijam  dare  contem- 
plationis  saltus  noverunt,  altos  sententiarum  divina- 
rum  vertices  quasi  cacumina  montium  ascendunt,  ad 
qnae  profecto  cacumina  quia  infirmi  pervenire  non 
valent,  recteillic  subditur :  Peira  refugiumherinaciis 
(Ibid.),  quia  videlicet  invalidos  non  sublimiter  intel- 


dici  figuraliter  potest,  quia  de  his  omnibus  credi  ali- 
quid  essentialiter  non  polest.  Si  enim  unum  horum 
quodlibet  essentialiter  existeret,  alterum  jam  dici 
non  posset.  Nam  si  agnus  propric  diceretur,  leojam 
vocarinon  poterat.  Si  leo  proprie  diceretur,  perser- 
pentem  signari  non  posset.  Sed  haec  in  illo  omniadi- 
cimus  tantolatiusin  figura,  quanto  longius  abessen- 
tia.  Potest  ergo  onager  incarnatum  Dominum  desi- 
gnare.  ^  Agreste  quippe  animal  est  onager.  £t  quia 
incarnatus  Dominus  gentilitati  magis,  quam  Jndaeae 
profuit,  animale  corpus  assumens,  quasi  non  in  do- 
mum,  sed  potius  in  agrum  venit.  De  quo  agrogenti- 
litatis  per  Psalmistam  dicitur:  Species  agri  mecum 
est(Ps.  XLix,  ll).IncarnatusitaqueDominusqui  in 


ligentia  exercet,  sed  sola  in  Christo  fides  humiliter  d  forma  Dei  aequalis  est  Patri,  in  forma  servi  minor 
continet.  Sequitur : 

CAPUT  XX. 

Ibid.  —  Yirentia  quceque  perquirit. 


65.  Despectis  transitoriis,  in  ceternum  mansura  de- 
iiderantur,  —  Arentia  quippe  sunt  omnia  quae  tem- 


est  Patre,  qua  minor  est  etiam  seipso  (Philip,  n). 
[Vet.  XXX.]  Dicatur  ergo  a  Patre  de  Filio secundum 
formam  servi :  Quis  dimisitonagrum  liberum,  ei  ri»- 
cula  ejus  qui  solvit  ?  Omnis  quippe  qui  peccat,  ser- 
vus  est  peccati  (Joan.  viii,  34).  £t  quia  incarnatns 


*  Gussanv.  cum  plur.  £d.  legit  funditus  non  ex- 
stanQuitur,  Repugnant  Mss.  omnes  ac  vet.  £dit.  Pa- 
ris.  1488,  1495,  1518,  1571,  Basil.  1514,  etc,  in 
quibus  deest  ne^atio.  £a  sane  sublata,  optimus  ma- 
net  sensus.  nimirum,  solum  elationis  peccatum  ex- 
stingui,  non  vero  sopiri  penitus  tenlationes,  succre- 
scentibus  assidue  cogitationibus  vitiosis,  bellumque 
moventibus.  In  Corb.  Germ.,  pro  sola  elaiio,,,ex» 
etiinguiiur,  legitur  soUicite  fundiius  exsiinguiiur. 


*  Laud.  addii  in  loco  quem  posuit, 

^  In  £d.  etiam  vetustioribus  tantum  legitury  sed 
propter  sapientiam.  Caetera  supplevimus  ex  Mss.  An- 
glic,  Norm.,  Laud.,  Corb.  Germ.,  Val.  Cl.  et  al. 
Optime  dicitur  Christum  comparari  serpenti  propter 
mortem ;  sublatum  enim  in  crucem  praenuntiavit 
serpens  in  deserto  exaltatus. 

♦  Pler.  Mss.  agri  quippe  animal. 


561 


MORALIUM  LIB.  XXX.  —  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


562 


Domiims  particeps  nostrae  factus  est  naturae,  non 
culpae,  liber  dimissus  dicitur,  quia  sub  peccati  do- 
minio  non  tenetur.  De  quo  alias  scriplum  est :  *  In- 
ter  morttws  liber  (Psal.  lxxxvii,  6).  Liber  dimissus 
dicitur,  quia  naturam  nostram  suscipions,  iniquila- 
tis  jugo  nullo  modo  tenetur.  Quem  quamvis  macula 
culpae  nostrae  non  atligit,  passio  tamen  nostrae  mor- 
talitatis  astrinxit.  Unde  et  postquam  liber  dimissus 
dicitur,  recte  de  illo  adjungitur  : 

CAPUT  XXII. 
Ibid.  —  El  v>incula  ejus  quis  solvilf 

67.  Hujus  onagri  vincula  soluta  suntf  cuminfirmi" 
tates  passionis,  in  resurrectionis  gloriam  sunt  commu- 
iatce.  — Vincula  quippe  ejus  tunc  soluta  sunt  cum 
infirmitates  passionis  illius  in  resurrectionis  sunt 
gioriam  commutatae.  Quasi  quaedam  vincula  Domi- 
nus  habuit  ea  quae  nos  nequitiae  merito  patimur, 
nostrae  mortalitatis  infirma,  quibus  etusque  ad  mor- 
tem  sponte  ligari  se  voluit,  et  quae  per  resurrectio- 
nem  mirabiliter  solvit.  Esurire  enim,  sitire,  lasse- 
scere,  teneri,  flageiiari,  crucifigi,  nostrae  mortalitatis 
vinculum  fuit.  Sed  cum  expleta  morte  velum  templi 
rumperetur,  scinderentur  petrae,  monumenta  pandc- 
rentur,  inferni  claustra  patescerent;  quid  aliud  tot 
argumentis  tantae  virtutis  ostenditur,  nisi  quoJ  illa 
infirmitatis  nostrae  vincula  solvebantur,  utis  qui  ad 
suscipiendam  servi  formam  venerat,  in  ipsa  servi 
forma  ab  inferni  vinculisabsoiutus,  ad  coelumeiiam 
cum  membris  liber  rediret?  De  quibusejus  vinculis 
Petrus  apostolus  attestatur  dicens :  Quem  Deus  su^ 
scitavit  solutis  doloribus  inferni,  juxta  quod  impossi- 
bile  erat  illum  tencri  ab  eo  (Act.  u,  24).  Et  quia  post 
mortem  suam  atque  resurrectionem  ad  gratiam  fidei 
gentilitatem  vocare  dignatus  est,  postquam  dictasunt 
solata  ejus  vincula,  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XXIII, 
987  Yers.  6.  —  Cui  dedi  in  solitudine  domum,et 
tabemaculum  ejus  in  terra  salsuginis. 

68.  Cui  datus  in  soliludine  locus  et  in  terra  salsugi" 
nu,  eum  gentilitas  eum  recepit.  — In  gentilitate  enim 
in  qaa  patriarcha  non  fuit,  '  propheta  non  fuit ;  ad 
intelligendum  Deum,  qui  ratione  uteretur,  homo 
pene  non  fuit.  De  hac  solitudineperlsaiam  dicitur: 
LoBtabihir  deserta  et  invia,  et  exsultabit  solitudo,  et 
florebUquasi  lilium  (Isai.  xxxv,  i).  Et  rursum  de 
Ecclesia  dicitur :  Ponet  desertum  ejus  quasi  delicias, 
et  solitudinem  ejus  quasi  hortum  Domini  (Isai.  li,  3). 
Terra  vero  salsuginis  haec  eadem  solitudo  repetita 
est,  qnae  priusquam  veram  Dei  sapientiam  cognosce- 
ret,  salsuginem  protulerat,  quia  nullam  viriditatem 
boni  intellectus  profercns,  perversa  sapiebat.  Do- 


A  mum  ergo  in  solitudine  et  tabemaculum  in  terra  sal- 
suginis  accepit,  ^  quia  incamatus  pro  hominibos 
DeuSj  derelicta  Judaea,  gentilitatis  corda  possedit. 
Unde  ei  Patris  voce  per  prophetam  dicitur:  Postula 
a  me,  et  dabo  tibi  gentes  hfereditatem  tuam,  et  posses^ 
sionem  tuam  terminos  terrce  (Psal.  ii,  8).  Qui  juxta 
hoc  quod  Deus  est,  cum  Patre  dat  omnia,  juxta  hoc 
vero  quod  homo  cst,  a  Patre  *  accipit  inter  omnia, 
sicut  scriptum  est:  Potestatem  dedit  ei  et  judicium  fa- 
cere^  quia  FHius  hominisest(Joan.  v,  27).  Etrursum 
scriptum  est:  Sciens  quia  omnia  dedit  ei  Pater  in 
manus  (Joan.  xiii,  i).  Vel  sicut  ipse  dicit :  Omne 
quod  dat  mihi  Paler,  ad  me  veniet(Joan.  vi,  37).  Jam 
vero  si  quaeritur  quid  inter  domum  ac  tabernaculum 
distet,  domus  in  habitatione  est,  tabernaculum  in 

Q  itiiiere.  Corda  itaque  genlilium  quasi  quaedam  taber- 
nacula  habuit  veniendo,  sedeapcrjustitiamfirmans, 
domum  fecit  habitando.  £t  quia  eorum  vitam  ad 
quos  venerat  imitari  despexit,  recte  subjungitur: 

CAPUT  XXIV. 
Vers.  7.  —  Conlemnit  multitudinem  civitatis, 
69.  MuUitudinis  exempla  non  est  secutus,  sed  sua 
sequenda  proposuit.  Vita  prcesens  non  propter  se 
amanda  esf,  sed  propter  futuram  toleranda.  —  Id  est, 
mores  despicithumanae  conversationis.  Homo  quippe 
inter  homines  factus,  usum  lenere  hominum  noluit. 
Idcirco  nainque  inter  nos  homo  factus  est,  ut  non 
soium  nos  sanguine  fuso  redimeret,  sed  eliam  ostenso 
exemplo  commutaret.  In  conversatione  igitur  nostra 
et  veniendo  alia  invenit,  ct  vivendo  alia  docuit.  Stu- 

p  debant  enim  omnes  superba  Adam  stirpe  progeniti, 
prospera  vitae  praesentis  appetere,  adversa  devitare, 
opprobria  fugere,  gloriam  sequi.  Venit  inter  eos 
Dominus  incarnatus  adversa  appetens,  prospera  sper- 
nens,  opprobria  amplectens,  gloriam  fugiens.  Nam 
cum  Judaei  illum  regem  sibi  constituere  voluissent, 
fieri  rex  refugit  (Joan.  vi,  i5).  Cum  vero  eum  inter- 
ficere  molirentur,  sponte  ad  crucis  patibulum  venit 
(Ibid.,  xviii,  4).  Fugit  ergo  ^  quodomnes  appetunt, 
appetiit  quod  omnes  fugiunt.  Sed  cum  fugit  quod 
omnes  appetunt,  appetiit  quod  omnes  fugiunt,  fecit 
quod  onmes  mirarentur,  ul  et  mortuus  ipse  resur- 
gerel,  et  morte  sua  alios  de  morte  resuscitaret. 
[Vel.  XXXI.]  Duae  quippe  vitae  sunt  hominis  incor- 
pore  consistentis,  una  ante  mortem,  alia  post  resur- 
rectionem  :  quarum  unam  omnes  agendo  noverant, 
alteram  nesciebant ;  et  humanum  genus  soli  huic 
quam  noverat  intendebat.  Venit  per  carnem  Domi- 
nus,  et  dum  suscepil  unam,  alteram  demonstravit. 
Dum  hanc  nobis  cognitam  suscepit,  iliam  qua)  nobis 
est  incognitaostendit.  Moriendo  quippe  vitain  exer- 


D 


*  In  Corb.  Germ.,  in  pler.  Ed.  et  in  novissima 
Ed.  semel  legitur,  Liber ;  et  postea,  dimissus  dicilur. 
Repetittir  in  Mss.  Anglic,  Norm.,  Vindoc,  etc  In 
Edit.  Basil.  i5l4,  Paris.  1495,  1518.  prolato  psalmi 
textn,  inter  mortuos  liber,  subditur :  inter  mortuos 
liber  dimissus. 

*  Recent.,  reluctantibus  Mss.  et  vet.  Excusis  ha- 
benl :  propheta  non  fuit,  quia  ad  intelligendum  Deum 
qui  ratione  uteretur,  pene  homo  nonfuit.  Concinil  Edi- 
tis  recent.  Corb.  Gerin.,  nisi  quod  in.ipso  non  legi- 


tur,  propheta  non  fuit. 

3  Corb.  Germ.,  Pratel.,  Utic,  Val.  Cl.,  quia  in- 
carnatus  pro  hominibuSf  derelicta  (Val.  Cl.  derelicta!) 
genlilitaiis  corda  possedit. 

*  Sic  Mss.  Editi  vero,  accepit  omnia.  Melius,  inler 
omnia,  ut  habent  Mss.  Modus  est  loquendi  Gregorio 
nostro  familiaris.  Vide  lib.  xv,  num.  20,  et  lib.  xvi, 
n.  36,  maxime  vero  lib.  ii,  n.  60. 

»  Laud.  et  Val.  Cl.,  quod  homines ;  et  ita  in  con- 
sequentibus. 


m 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


564 


cuil  qnam  tenemus,  resurgendo  aperuit  quam  qua-  A  tur?  Unde  per  Paulum  dicitur :  Et  avariHa,  qum  esi 


ramus,  988  exemplo  suo  nos  docens  quod  hsc  vita 
quam  ante  mortem  ducimus  non  propter  se  amanda 
sit,  sed  propter  alteram  toleranda.  Quia  ergo  nova 
conversatione  usus  inter  homines,  mores  Babylonis 
secutus  non  est,  bene  de  eo  scriptum  est :  Coniemnit 
multitudinem  dvitatis. 

70.  Christus  multitudinem  per  spatiosa  mgantem 
deseruit,  —  Vel  certe  quod  muitos  per  spatiosam 
viam  vagantes  deseruit,  *  et  per  angusta  gradientes 
paucos  elegit.  Multitudinem  namque  civitatis  con- 
temnere  est  humani  generis  partem  quaa  latam  viam 
ingreditur  l(Matth.  \n,  13),  quae  et  pro  abundantia 
iniquitatis  multa  est,  a  regni  sui  sorte  reprobare. 
Sequitur : 

CAPUT  XXV. 

Ibid.  —  Clamorem  exactoris  non  audit. 

71.  Exactoris,  scilicet  diaboli  clamorem  non  audi- 
rit.  —  Sicut  supra  dictum  est,  quis  hoc  loco  exactor 
accipi  nisi  diabolus  polest  ?  Qui  male  suadendo  spem 
contulit  immorlalitatis,  sed  decipiendo  exigit  tribu- 
tum  mortis;  qui  suadendointolitculpam,  *  saevien- 
do  exigit  poenam.  Hujus  exactoris  sermo  est  ante 
mortem  hominis  astuta  persuasio,  clamor  vero  ejus 
est  violenta  jam  rapina  post  mortem.  Quos  enim 
ante  mortem  latenter  intercipit,  hos  ad  supplicii  sui 
consortium  post  mortem  violenter  rapit.  Sed  quia 
ad  mortem  veniens  Dominus,  hujus  exactoris  vio- 
lentos  impetus  non  expavit,  sicut  ipse  ait :  Venit  enim 
princeps  hujus  mundi  et  in  me  non  habet  quidquam 


idolorum  servitus  (Coloss.  iii,  5).  Laban  ergo  veniens 
apud  Jacob  idola  non  invenit,  quia  ostensis  mnndi 
thesauris,  diabolus  in  Redemptore  nostro  vestigia 
concupiscentiae  terrenae  non  reperit,  Sed  quae  Jacob 
non  habait,  ea  Rachel  sedendo  cooperuit.  Per  Ra- 
chel  quippe,  quae  et  ovis  dicitur,  Ecclesia  figurator. 
Sedere  autem,  est  humilitatem  poenitentiae  appetere, 
sicutscriptum  est :  Surgite  postquam  sederitis  {Psalm. 
Gxxvi,  2).  Rachel  ergo  idola  sedendo  operuit,  quia 
sancta  Ecclesia  Christum  sequens  terrenae  concu- 
piscentiae  vitia  poenitendo  texit.  De  hac  coopertione 
vitiorum  ^^  per  Psalmistam  dicitur :  BeaU  quorum  re- 
missce  sunt  iniquitates,  et  quortim  tecla  sunt  peccata 
{Psal.  XXXI,  1).  Nos  igitur  Rachel  illa  989  signa- 
B  vit^  qui  idoia  sedendo  premimus,  si  culpas  avaritiae 
pcenitendo  damnamus.  Quae  utique  avaritia  illis  non 
solet  evenire,  qui  in  via  Domini  viriiiter  currunt, 
quibus  dicitur  :  Viriliter  agite,  et  confortetur  cor  ve- 
strum  {Psal.  xxx,  25),  sed  his  maxime  qui  quasi  efiTe- 
minato  gressu  gradientes  per  blandimenta  saecuH  re- 
solvuntnr.  Unde  et  iliic  ejusdem  Rachelis  haec  verba 
sunt:  Juxta  consttetudinem  feminarum  nunc  accidit 
mihi  (Genes.  xxxi,  35).  Apud  Jacob ergo  idola Laban 
non  reperit,  quia  exactor  callidus  quid  in  Redem- 
ptore  nostro  reprehenderet,  non  invenit.  De  quo 
exactore  Redemptori  nostro  gentilitatem  ab  ejns  do» 
minio  liberanti  per  prophetam  dicitur :  Jugum  enim 
oneris  ejus,  et  virgam  humeri  ejus,  et  sceptnm  ejwi— 
ctoris  ejus  superasti,  sicutin  die  Madian  {Isai,  ix,  4). 


(Joan.  XIV,  30),  bene  dicitur:  Clamorem  exactoris  G  Eripiens  quippe  gentilitatem  Dominus,  superavitju- 

gum  oneris  ejus,  cum  eam  adventu  suo  ab  illa  dae- 
moniacae  tyrannidisservitute  liberavit.  Superavit  vir- 
gara  huraeri  ejus,  •  cum  percussionem  illins,  quae  ex 
perverso  opere  graviter  deprimebat,  ab  humano  ge- 
nere  "^  redempto  compescuit.  Superavit  sceptram  exa- 
ctoris  ejus,  cum  regnum  ejusdem  diaboli,  qui  pro  pes- 
tifera  perpetratione  vitiorum  exigere  consuevcrat 
debita  tributa  poenamm,  de  fidelium  corde  destruxit. 
[Vet.  XXXII,  Rec.  XVII.]  73.  Gedeonis  contra 
Madianilas  insolens  pugna,  ChrisUeertamenprcesigna' 
vit.  —  Sed  quomodo  haec  acta  sunt  audiamus.  Sub- 
junctum  est  iilico  :  Sicut  in  die  Madian.  Non  abs  re 
arbitror  si  hoc  Madianitarum  bellum  quod  in  compa- 
ratione  adventus  Dorainici  a  propheta vigilanter  illa- 


non  audit.  Venit  quippe  ad  eum  exactor  humani  ge- 
neris,  quia  ilium  hominem  vidit.  Sed  quem  infirmi- 
tate  despectum  hominem  credidit,  virtute  supra  ho- 
minem  sensit. 

[Rec.  XVL]  72.  Hujus  exactoris  typus,  Laban; 
Christi,  Jacob;  Ecclesice,  Rachel  fuit.  —  Hujus  ni- 
miram  exactoris  typum  Laban  tenuit,  quando  cum 
furore  veniens  sua  apud  Jacob  idoia  requisivit  {Ge- 
nes.  XXXI,  23,  seq.).  Laban  quippe  interpretatur  deai- 
batio.  Deaibatio  autera  non  inconvenienter  diabolus 
accipitur ;  qui  cum  sit  tenebrosus  ex  merito, '  trans- 
figurat  se  in  angelum  lucis  (//  Cor.  xi,14).  Huic 
servivit  Jacob,  id  est  ex  parte  reproborum  Judaicus 
populus,  cujus  ex  carne  incamatus  Dominus  venit. 


Potest  etiam  per  Laban  mundus  hic  exprirai,  qui  D  tum  est  aliquando  latius  disseramus.  In  libro  quippe 


cum  furore  Jacob  persequitur,  quia  electos  quosque 
qui  Redemptoris  nostri  membra  sunt,  persequendo 
opprimere  conatur.  ^  Hujus  fiiiam,  id  est  sive  mun- 
di,  sive  diaboli,  Jacob  abstulit,  cum  sibi  Christus 
Ecclesiam  ex  gentilitateconjunxit.  Quam  et  de  domo 
patris  abstrahit,  quia  ei  per  Prophetam  dicit :  Obli" 
viscere  populum  tuum,  et  domum  patris  tui  (Psal. 
XLiv,  11).  Quid  vero  in  idolis,  nisi  avaritia  designa- 

*  Corb.  Germ.,  Ebroic,  aliique  Norm.,  et  per  an- 
gustam,  sc.  viam, 

*  Laud.,  serviendo  intulit  pcenam. 

3  Nonnul.  Ed.,  transfigurat  se  velut  %n  angelum. 
^  Laud.  et  Val.  CL»  hujus  filiam,  id  est  mundi,  Ja- 
cob  abstulit. 


Judicum  {Judic.  vii,  1  seq.)  ,  Gedeon  contra  Madia- 
nitas  dimicasse  describitur.  Is  cum  exercitus  multi- 
tudinem  ad  bella  produceret,  divina  illi  admonitione 
praeceptum  est  ut  ad  fluvium  veniens,  omnes  quos 
flexis  genibus  aquas  haurire  conspiceret,  a  bellorum 
conflictu  removeret.  •  Actumque  est  ut  trecenti  viri 
tantummodo,  qui  stantes  manibus  aquas  hauserant, 
remanerent.  Cum  his  ad  praelium  pergit,  eosquenon 

^  Vindoc,  et  Corb.  GeTm.,  ffer  prophetam. 
^  Quidam  Ed.,  cum  persecutionem. 
'  Gilot.  et  al.  Ed.,  Redemptor. 
*  Norm.,  Val.  Cl.  et  nonnullii  achimque  esl,  el 
trecenti...  remanserunt. 


565 


MORALIUM  LIB.  XXX.  —  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


5M 


armis^  sed  tnbis,  lampadibus  et  lagenis  armavit  {Ihid., 
19^  seq.),  Nam,  sicut  illic  scriptnm  est,  accensas  lam- 
pades  miserunt  intra  lagunculas,  et  tubas  in  dextra, 
lagenas  autem  in  sinistra  tenuerunt;  et  ad  hostes 
8U0S  cominus  venientes,  cecinerunt  tnbis,  confrege- 
runt  lagunculas,  *  lampades  apparuerunt ;  et  hinc 
tubarum  sonitu,  illinclampadum coruscatione  territi 
hostes,  sunt  in  fugam  conversi.  Quid  hoc  est,  qnod 
tale  bellum  per  prophetam  ad  medium  adducitur,  et 
adventui  Redemptoris  nostri  istius  pugnas  victoria 
comparatur  ?  An  indicare  propheta  nobis  stnduit, 
quod  adventum  Redemptoris  nostri  contra  diabolum 
illa  sub  Gedeon  duce  pngnae  victoria  designavit  ?  Ta- 
lia  illic  nimirum  acta  sunt,  quae  quanto  magis  nsum 
pugnandi  transeunt,  tanto  amplius  a  prophetandi 
mysterio  non  recedunt.  Quis  enim  unquam  cum  la- 
genis  et  lampadibusad  praelium  venit  ?  Quia  contra 
arma  veniens,  arma  deseruit  ?  Ridicula  nobis  haec 
profecto  fuerant,  si  terribilia  ho$tibns  non  fuissent. 
Sed  victoria  ipsa  testante  didicimus,  '  ne  parvi  haec 
quae  facta  suntperpendamus.  Gedeon  itaquead  prae- 
linm  veniens,  Redemptoris  nostri  signat  adventum, 
990  de  quo  scriptum  est :  Tolhteportas,'^  principes, 
vesiras,  et  elevamini  porUs  cetemales,  et  introibit  rex 
glorioB,  Quisest  iste  rex  gloriaff  Dominus  fortis  et  potens, 
Dominus  potens  inproelio  {Psal.xxin  ,7 ,8)^  Hic  Redem- 
ptorem  nostrum  non  solum  opere,  sed  etiam  nomine 
prophetavit.  Gedeon  namqueinterpretaturcircumiens 
in  utero.  Dominus  enim  noster  per  majestatis  poten- 
tiam  omnia  complectitur,  et  tamen  per  dispensatio- 
nisgratiam  intrauterum  Virginis  '^  humanitatemsn- 
mens  venit.  Quis  est  ergo  circumiens  in  utero,  nisi 
omnipotens  Deus  sua  dispensatione  nos  redimens, 
divinitate  cuncta  complectens,  et  humanitatem  intra 
nterum  sumens  ?  In  quo  utero  et  incarnatus  est,  et 
clausus  non  est,  quia  et  intrauterum  fuit  per  infir~ 
mitatis  substantiam,  et  ^  extra  mundum  per  poten* 
tiam  majestatis.  Madian  vero  interpretatur  de  judi- 
cio.  Ut  enim  hostes  ejus  repellendi  destruendique 
essent,  non  de  vitio  repellentis  sed  de  judicio  juste 
jndicantis  fuit.  £t  idcirco  de  judicio  vocantur,  quia 
alieni  a  gratia  Redemptoris,  justae  damnationis  me  • 
ritum  etiam  in  vocabulo  nominis  trahunt. 

[Vei,  XXXIII.  ]  74.  Quidsignificenttrecentimilites 
eum  Gedeone  pugnantes.  —  Contra  hos  Gedeon  cnm 
trecentis  pergit  ad  praelium.  Solet  in  centenario  nu- 
mero  plenitudo  perfectionis  intelligi.  Quidergo  per 
ter  ductum  centenarium  numerum  designatur,  nisi 
perfecta  cognitio  Trinitatis?  Cum  his  quippe  Domi- 


A  nus  noster  adversarius  fidei  ^  destruit,  cum  his  ad 
praedicationis  bella  descendit,  qui  possunt  divina  co- 
gnoscere^  qui  sciunt  de  Trinitate,  quae  Deus  est, 
perfecta  sentire.  Notandum  vero  est  quia  iste  tre- 
centorum  nnmerus  in  tau  littera  continelur,  qutt 
crucis  speciem  tenet.  Cui  si  super  transversam  11- 
neam  id  quod  in  cruce  eminet  adderetur,  non  jam 
crucis  species,  sed  ipsa  crux  esset.  Quia  ergo  iste 
trecentorum  numerus  in  tau  littera  continetur,  et 
per  tau  litteram,  sicnt  diximus,  species  crucis  osten- 
ditur,  non  immerito  in  his  trecentis  Gedeonem  se- 
quentibus  illi  designati  sunt,  quibus  dictum  est :  Si 
quis  vult  post  me  venire,  abneget  semetipstm,  et  toUat 
crucem  suam,  et  sequatur  me  {Luc,  ix,  J3).  Qui  se- 
quentes  Dominum  tanto  verius  crucem  tollunt,quanto 

Q  acrius  et  se  edomant,  et  erga  proximos  suos  chari- 
tatis  compassione  cmciantnr.  Unde  et  per  Ezechie- 
lem  prophetam  dicitur  :  Signa  tau  super  frontes  viro- 
rum  gementium  et  dolentium  {Ezech.  ix,  4).  Vel  certe 
in  his  trecentis,  qui  in  tau  litlera  continentur,  hoc 
exprimitur,  quod  ferrum  hostium  crucis  ligno  snpe- 
retur.  Ductique  sunt  ad  flnvium,  ut  aquas  biberent, 
et  quicunque  aquas  flexis  genibus  hauserunt,  a  bel- 
lica  intentione  remoti  sunt.  Aquis  namque,  doctrina 
sapientiae ;  stante  autem  genu,  recta  operatio  desi- 
gnatur.  Qui  ergo  dum  aquas  bibunt,  genuflexisse 
perhibentur,  a  bellorum  certamine  prohibiti  recesse- 
runt,  quia  cum  illis  Christus  contra  hostes  fidei  per- 
git  ad  praelium,  qni  cum  doctrinae  fluenta  hauriunt, 
rectitudinem  operum  non  inflectunt.  Omnes  quippe 

Q  tnnc  bibisse  aquam,  sed  non  omnes  recto  genu  ste- 
tisse  narrati  sunt.  Reprobatique  sunt,  qui  genua, 
dnm  aquas  biberent,  inflexerunt;  quia  attestante 
Apostolo  :  Non  auditores  legis  jnsti  sunt  apud  Deum, 
sed  991  factores  legis  justificabuntur  {Rom.  ii,  13). 
Quia  enim,  ut  diximus,  dissolutio  operum  in  ipsa 
genuum  incurvatione  signatur,  recte  rursum  per  Pau- 
lum  dicitur  :  Remissas  manus  et  dissoluta  genua  eri' 
gite,  et  gressus  rectos  facite  pedibus  vestris  {Hebr,  xii, 
12).  Hi  ergo  Christo  duce  ad  bellum  *  procedunt, 
qui  hoc  quod  ore  annuntiant  opere  ostendunt,  qui 
fluenta  doctrinae  spiritualiter  hauriunt,  nec  tamen  in 
pravis  operibus  inflectuntur  carnaliter,  quia  sicut 
scriptum  est :  Non  est  speciosa  laus  in  ore  pecoatorii 
{Eccli,  xv,  9). 

D  75.  Quid  tubw,  lampades  et  lagena,  eum  quibus  ad 
proelium  perrexerunt,  et  hostes  debellarunt,  —  Itum 
ergo  est  ad  praelium  cum  tubis,  cum  lampadibus^ 
cum  lagenis.  *  Inusitatus  iste^  ut  diximus,  fuit  ordo 


^  Corb.Germ.,Gilot.,  Gnssanv.  etplur.  Ed.,  lam- 
pades  aperuerunt ;  caet.  Mss.  et  vet.  Edit.  Paris.  et 
Basil.,  apparuerunt;  quam  iectionem  anteponendam 
duximus. 

*  Editi,  cum  Corb.  Germ.,  ne  parvahcec;  meiius, 
fiepamyquodlegiturinMss.  Norm.,  Vindoc.,  Land.^ 
Val.  Cl.,  etc. 

»  Val.  CI.,  principis  vestri. 

^  Ah, huncRedemptorem.  Interpretationis  nominis 
Gtdeon  quae  subjicitur  ratio  nos  latet ;  certe  locum 
non  habet  in  fonte  Hebr.  Attamen  in  1.  de  Nomin. 
Hebr.  sancti  Hieronymi,  Edit.  Paris.  1546,  etc,  le- 


gitur :  Gedeon  circumiens  in  utero,  vel  inutile,  sive  teti- 
tatio  iniquitatis  eorum  ;  verba  autem  in  utero  vel  tnu- 
tile,  sive  tentatio  iniquitatis  eorum ;  verba  autem  tn 
utero  vel  inutile  in  nov.  Edit.  non  comparent. 

^  Deest  humanitatem  sun^ens,  in  Norm.,  Vindoc., 
Val.  Ci.  et  Corb.  Germ. 

•  Ebroic.  et  Vindoc,  extra  uterum. 
'  Pratel.  et  Vindoc,  stravit, 

•  Corb.  Germ.,  Vindoc,Norm.,  Laud.,  etc,  pro- 
deunt, 

•  lidem  Cod.,  Atque  iste,  ui  diximus,  fuii  ord§ 
proeliandi. 


S67 


SANCTI  GREGORU  MAGNl 


!S68 


praeliandi.  Cecinerunt  tubis,  et  sinistris  lagenae  te-  A  modio,  sed  super  candelabrum  (Matth.  y,  ib),  In  mo- 


nebantur  :  intra  lagenas  autem  sunt  missa  lampades ; 
confractis  \ero  lagenis  lampades  ostenssB  sunt,  qna- 
rum  coruscante  luce,  hostcs  territi  in  fugam  vertun- 
tur.  Designatar  itaque  in  tubis  clamor  praedioantium,, 
in  lampadibus,  claritas  miraculorum,  inlagenisfra- 
gilitas  corporum.  Tales  quippe  secum  dux  nosterad 
pnBdicationis  praelium  duxit,  qui  despecta  salute  cor- 
porum,hostcs  suos  moriendo  prosternerent,eorumque 
gladios  non  armis,  non  gladiis,  sed  patientia  supera- 
rent.Armali  enim  venerunt  sub  duce  suo  ad  praelium 
martyres  nostri ;  sed  tubis,  sed  lagenis,  sed  lampadi- 
bus.Qui  sonuerunt  tubis,  dum  prsedicant;  confrege- 
runt  lagenas,  dum  solvenda  in  passione  sua  corpora 
bostilibusgladiis  *  opponunt ;  resplenduerunt  lampa- 


dio  enim  commodum  temporale,  in  lucerna  autem 
lux  praedicationis  accipitur.  Lucernam  ergo  sabmo- 
dio'  ponere  est  propter  temporale  commodum, 
gratiam  praedicationis  abscondere,  quod  nemo  uli~ 
que  electorum  facit.  Et  bene  illic  additur:  *  Sed 
supereandelabrum,  In  candelabro  enim  status  corpo- 
ris  designatur,  cui  lucerna  superponitur,  dum  eidem 
corpori  cura  praedicationis  antefertur.  Bene  itaqae 
per  Prophetam  diclum  est :  Sceptnm  exactoris  ejus 
superasti,  sicut  in  die  Madian  (Isai,  ix,  4^.  Sed  quia 
exponendi  prophetici  testimoniigratia  longe  digressi 
sumns,  ad  operis  nostri  ordinem  revertamur.  Igitur 
postquam  dictnm  est :  Clamorem  exactoris  non  audiit, 
quia  videlicet  antiqui  bostis  insidias  Dominus  in 


dibus,  dum  post  solutionem  corporum  miracuiis  co-  g  carne  manifestatus  despexit,  quid  etiam  de  eiectis 


ruscaverunt.  Moxque  hostes  in  fugam  conversi  sunt ; 
quia  dum  mortuorum  martyrum  corpora  miracnlis 
coruscare  conspiciunt,  luce  veritatis  fracti,  quod  im- 
pugnaverunt,  crediderunt.  Cecinerunt  ergotubis,ut 
lagena)  frangerentui ;  lagenae  fractae  sunt,  ut  lampa- 
des  apparerent;  apparuerunt  lampades,  ut  hostes  in 
fugam  verterentur ;  id  est,  praedicavernnt  martyres, 
donec  eorum  corpora  in  morte  solverentur  ;  corpora 
eorum  in  morte  soluta  sunt,  ut  miraculis  corusca- 
rent;  coruscaverunt  miraculis,  uthostes  suos  exdi- 
vina  luce  prosternerent,  quatenus  nequaquam  Deo 
erecti  resisterent,  sed  cum  subditi  formidarent. 

76.  Fidei  prcedkatores  plus  morte  sua,  quam  prce^ 
dicatione  profecerunt. — Et  notandum  quod  steternnt 


suis  fecerit  recte  subjungit,  dicens  : 

CAPUT  XXVI. 

Vbrs.  8.  —  Circumspicit  montes  pascuce  suce. 

78.  Etiam  superbos  in  sua  membra  transformavit 
Christus.  Convertit  eos  quos  aspicit.  —  Montes  accipi- 
musomneseiatos  hujus  saecuii,  qui  in  cordesuo  alti- 
tudine  terrena  tumuerunl.  Sed  quia  eliam  tales  Do- 
minus  Ecclesiae  suae  corpori  conversos  inviscerat, 
eosque  a  priori  elatione  commutans,  in  sua  membra 
transformat,  isti  montes  pascuae  ejus  sunt,  quia  ni- 
mirum  de  conversione  errantium,  et  de  superborum 
humiliiate  satiatur,  sicut  ipse  ait :  Meus  cibus  est,  ut 
faciam  voluntatem  ^us  qui  me  misit  (Joan.  iv,  34) .  Et 
sicutapostolis  ad  praedicationem  missis  praecepit,  di- 


hostes  ante  lagena.H,  fugerunt  ante  lampades,  quia  n  cens  :  Ope^^amini  non  cibum  qui  perit,  sed  quipermor 

"    1    •      n,  .        ..        fiet  inmtam(Btemam(Joan.yi, 17). De  hhmoniihvLS 

per  Prophetam  dicitur :  Nonrepellet  Dominus  pld^em 
suam,  quoniam  in  manu  ejus  sunt  omnes  fines  terra,  et 
altitudines  montium  ipse  conspicit  (PsaL  xciv,  4). 
Altitudines  enim  moutium  elationes  sunt  utique  su- 
perborum.  Qnas  Dominus  conspicere  dicitur,  id  est 
ab  iniquitate  sua  in  melius  commutare.  Converlit 
namque  Dominus  enm  quem  conspicit.  Unde  scri- 
ptum  est :  Conversus  Dominus  respexit  Petrum,  et  r»- 
cordatus  est  Petrus  verbi  Domini  sicut  dixerat :  Quia 
priusquam^allus  cantet,  ter  me  negabis  ;et  egretius  fo- 
ras  flevit  amare  (Luc.  xx,ii  6i,  62).  Etsicut  Salomon 
ait :  Rex  qui  sedet  in  solio  judicii,  dissipat  omne  malum 
intuitu  suo  (Prov.  xx,  8).  De  hoc  respectu  montium 


nimirum  persecutores  sanctae  Ecclesiae,  fidei  praedi- 
catoribus  adhuc  in  corpore  positis  restiterunt ;  post 
solutionem  vero  corporum  apparentibus  miraculis  in 
fugam  vcrsi  sunt,  quia,  pavore  conterriti,  a  persecu- 
tione  ildelium  cessaverunt.  Praedicatione  scilicet  tu- 
barum,  fractis  lagenis  corporum,  visis  timuerunt 
lampadibus  miraculorum. 

\Vet.  XXXIV.]  77.  Cui  major  est  cura  corporis 
quam  prcedicationis,  meiuenda  reprobatio.  —  Intuen- 
dum  est  etiam  id  quod  illic  scriptum  est,  quia  in 
dextera  tubas,  lagenas  autem  in  sinistra  tenuerunt. 
Pro  dextero  enim  habere  dicimur  quidquid  pro  ma- 
gno  pensamus ;  pro  sinistro  vero  quod  pro  nihilo 
ducimus.  Bene  ergo  illic  scriptum  est  quod  in  dex- 


tera  tubas,  lagenasaulem  in  sinistra  tenuemnt,  quia  j)  rursum  per  prophetam  dicitur:  Montes  sicut  eera 

fluxerunt  a  facie  Domini  (Psal.  xcvi,  5),  quia  post 
perversiutis  suae  duritiam,  divina  formidine  lique- 
facli,  ab  illo  prius  rigido  tumore  *  substrati  sunt. 

79.  Bonis  opeiibus  conversorum  pasdtur.  Magnum 
Christo  convivium  fecit  Matthceus,  imo  fuit.  —  Intuen- 
dum  etiam  quod  non  ait  inspicit,  sec  circumtpidt 
montes  pascuce  suce.  In  Judaea  quippe  incarnatus  est 
Dominus,  quae  posita  in  medio  gentium  fuit.  •  Atque 
ideo  circumspexit  montes,  quia  elatos  hujus  8»culi 


Christi  martyres  pro  magno  habent  praedicationis 
gratiam,  corporum  vero  utilitatem  pro  minimo.  Qnis- 
quis  enim  plus  facit  utilitatem  corporis,  quam  gra- 
tiam  prasdicationis,  in  sinistra  tubam,  atque  in  dex- 
tera  lagenam  tenet.  Si  enim  priori  loco  gratia  prae- 
dicationis  attenditur,  992  et  posteriori  utilitas 
corporis,  certnm  est  '  quia  in  dextris  tubae,  et  si- 
nistris  lagenae  teneantur.  Hinc  Dominns  in  Evangelio 
ait  :  Neque  accendunt  lucemam,  et  ponunt  eam  sub 

*  ItaTnron.,  Vindoc.,Laudnn.,  Corb.  Germ.,  Val. 
Cl.  et  vet.  Edit.  Recentioribns  magis  placnit  suppo^ 
nunt. 

»  Vindoc.,  Pratel.,  Val.  Cl.,  qui  a  dextris...  et  a 
sinistris. 


'  Val.  Cl.,  tenere. 
♦  Vindoc,  Sed  supra  candelabrum. 
"  Recent.  Vulgati,  subtracti  sunt ;  contemptisMss. 
etvet.  Editis. 
«  Sic  Laud.,  Val.  CI.,  Vindoc,  Norm.,  nec  non 


^9 


MORALIUM  LIB.  XXX.  —  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


570 


circumquaque  posilos  ex  gentilitatis  universitate  col-  A  ium  tnbuitur,  aut  propier  culpam  suhirahitur. — Saepe 


legit.  In  his  itaqne  montibus  pascitur,  quia  bonis 
operibus  conversorum  quasi  herbis  virentibus  satia- 
tur.  Hinc  est  quod  ei  sponsae  voce  in  Canticis  canti- 
corum  dicitur  :  Indicu  mihi  ubi  pascas,  ubi  cubes  in 
meridie  (Cant.  i,  6).  Pascitur  quippe  Dominus,cum 
bonis  nostris  actibus  delectatur.  Cubat  vero  in  meri- 
die,  cum  ex  desideriis  carnalibus  ardenti  corde  re- 
proborum  apud  993  electorum  suorum  pectora 
refrigerium  invenit  cogitationis  bonse.  Mons  enim 
qnidam  Matthaeus  fuerat,  quando  in  telonii  lucris 
tnmebat ;  de  quo  et  scriptum  est  quia  postquam  cre- 
didit,  in^itato  in  domum  suam  Domino,  convivium 
magnum  fecit  (Luc.  \,  29).  Mons  itaque  iste  huic 
onagro  *  virentis  pascuae  herbas  protulit,  quia  et  fo- 


doctori  verbum  pro  gratia  tribuitur  auditoris,  et 
saepe  propter  auditoris  culpam  subtrahitur  sermo 
doctori.  In  his  ergo  quae  ubertim  praedicat  doctor, 
nulla  elatione  se  elTerat,  ne  fortasse  994  non  pro 
sua^  sed  pro  auditoris  gr^^.ejus  repleatur  lingua  ; 
et  in  his  quae  doctor  steriliter  dicit,  auditor  non 
succenseat,  ne  fortasse  doctoris  lingua  non  pro  sua, 
sed  pro  audiloris  reprobatione  torpescat.  'Pro  audi- 
toris  namque  gratia  boni,  datur  etiam  malis  sermo 
doctoribus,  sicut  potuerunt  Pharisaeis  suppetere 
verba  praedicationis,  de  quibus  scriptum  est :  Omnia 
ergo  qucecunque  dixerint  vobis,  servate  et  facite ;  «e- 
cundum  vero  opera  eorum  nolite  facere  (Matth,  xxiii, 
3).   Propter  auditorum  vero  reprobationem  bonis 


ris  eum  convivio,  et  intus  epulis  virtutum  pavit.  g  etiam  doctoribus  sermo  subtrahitur^  sicut  ad  Elze- 


Quod  adhuc  plenissime  expletur,  cum  subditur  : 

CAPUT  XXVII. 

Ibid.  —  *  Vireniia  quceque  perquirit. 

80.  Arentia  corda  Christus  deserit;  fide  ac  spe  vi- 
rentia  requirit,  —  Arentia  enim  deserit,  et  virentia 
quaeque  perquirit.  '  Arentia  namque  corda  sunt  ho- 
minum,  quae  in  hujus  saeculi  spe  peritura  plantata, 
aeternitatis  fiduciam  non  habent.  *  Virent  autem  quae 
illi  baereditati  inhaerent,  de  qua  Petrus  apostolus 
dicit :  In  hcereditatem  incon-uptibilem^  et  incontami-- 
natam,  et  immarcescibilem  (/  Pet.  i,  4).  Tanto  enim 
verius  quippe  virentes  sunt,  quanto  in  haereditatis 
^  immarcescibilis  sorte  cogitationis  radicem  figunt. 
Quisquis  itaque  intrinsecus  arere  formidat,  aren- 


chielem  contra  Israel  dicitur:  Linguam  tuam  adhcerere 
faciam  palato  tuo,  et  eris  mutus,  nec  quasi  vir  objur- 
gans,  quia  domus  exasperans  est  {Ezech,  iii,  16). 

83.  Aliquando  pro  docloris  et  auditorum  merito  vel 
culpa,  datur  aut  negatur.  De  accepto  nemo  extollatur. 
Spem  comiteiur  timor.  —  Aliquando  autem  sermo 
praedicalionis  propter  utrosque  datur,  aliquando 
propter  utrosque  subtrahitur.  Propter  utrosque 
enim  datur,  sicut  divina  voce  Paulo  apud  Corinthios 
dicitur  :  Noli  timere,  sed  loquere  (Act.  xviii,  9).  Et 
paulo  post :  Quia  populus  multus  est  mihi  in  hac 
civitate  (/6ul.,10).  Propler  utrosque  vero  subtrahitor, 
sicut  Heli  sacerdos  et  pravam  fiiiorum  cognovit  ac- 
tionem,et  dignam  increpationis  non  exercuit  vocem ; 


tia  extrinsecus  mundi  hujus  desideria  fugiat.  Quis-  q  cum  profecto  futurum  esset  ut  in  mortis  supplicio 


qnis  a  Domino  perquiri  desiderat,  aeternam  pa- 
triam  appetens,  in  intema  cordis  plantatione  viri- 
descat. 

81.  5.  Gregorii  modestia  et  humilitas. — Haec  autem 
de  onagro  exposita  sub  duplici  intellectu  ^  sufficiant. 
Lectoris  vero  judicio  relinquendum  est  quid  magis 
dnxerit  eligendum.  Et  si  utriusque  expositionis  in- 
telligentiam  fortasse  despexerit,  libenter  ipse  lecto- 
rem  meum  subtilius  veriusque  sentientem,  velut 
magistrum  discipulus  "^  sequar,  quia  mihi  proprie 
donatnm  credo,  qnidquid  iilum  me  melius  sentire 
cognosco.  [Vet.  XXXV,]  Omnes  enim  quifide  pleni 
de  Deo  aliquid  sonare  nitimur,  organa  veritatis  su- 
mns;  et  in  ejusdem  veritatis  potestate  est,  utrum  per 


et  istos  reatus  flagitii,  et  illum  silentii  poana  multa- 
ret  {IReg.  iii,  12,  seq.).  Inter  haec  igitur  cum  vel  pro 
quo  sermo  detur^  vel  propter  quem  subtrahatury 
ignoramus,  unum  est  salubre  remedium,  nec  de  bis 
*°  quac  aliis  magis  accepimus,  nosmetipsosextollere, 
nec  de  eo  alterum  quod  minus  acceperit  irridere ; 
sed  fixo  humilitatis  pede,  graviter  et  constanter  in- 
cedere^  quia  in  hac  vita  tanto  veracius  docti  sumos, 
quanto  doctrinam  nobis  a  nobismetipsis  suppetere 
non  posse  cognoscimus.  Cur  ergo  quilibet  de  doc- 
trina  superbiat,  qui  occulto  judicio  vel  cui  quando 
detur,  vel  quando  cui  subtrahatur  ignorat  ?  Quamvis 
enim  securitati  timor  semper  longe  videatur  abesse, 
nobis  tamen  nihii  est  securius  quam  sub  spe  semper 


me  sonet  alteri,  an  per  alterum  mihi.  Ipsa  quippe  in  ^  timere,  ne  incauta  mens  aut  desperando  se  ^*  in  vitiis 


medio  nostri,  etiam  non  aeque  viventibus  omnibus 
*  aeqiia  est,  et  saepe  alium  tangit,  ut  bene  audiat  quod 
per  alium  ipsa  sonuerit ;  saepe  vero  alium  tangit^  ut 
bene  quod  ab  aliis  audiatur  sonet. 
82.  Scepe  doctari  verbum  autpropter  auditoris  mm- 

vet.  Edit.  In  recent.  cum  Corb.  Germ.,  Atque  inde, 

*  Laud.  et  Val.  Cl.,  virentes, 

*  Pratel.  ac  Vindoc,  Et  virentia, 
'  Laud.  et  Val.  Cl.,  arent.,,  eorde. 

*  Ebroic.  aliique  Norm.,  Vindoc.  et  Corb.  Germ., 
mrentia  autem. 

*  Al.,  incorruptibilis, 

*  Val.  Cl.,  proficiant. 


dejiciat,  aut  extollendo  de  donis  ruat.  Ante  districti 
enim  ac  pii  judicis  oculos  quanto  de  se  sub  spe  hn- 
miiius  trepidat,  tanto  in  illo  robustius  stat. 


'  Corb.  Germ.,  Laud.  et  Val.  Cl.,  sequor. 

•  Pratel.  et  Val.  Cl.,  aqueest, 

»  Sic  Vindoc,  Ebroic  et  al.  Norm.,  caeterique 
passim  Mss.  licet in  Editis  et  in  Corb.  Germ.  legatur, 
pro  auditoris  namque  gratia,  datur  bonus, 

10  Pratel.,  quw  illis. 

"  Vindoc  et  Norm.,  in  vitia. 


mm 


LIBER   TRIGESIMUS   PRIMUS. 

Explicatur  versus  nonuscum  reltquis capUis  xxxix,  omissis  tanium  tribus  ultimis;  et  diin- 
nsegratix,  in  Evangelii  prxdicatione  peccatorumque  convcrsione ^  efficacia  prseserlim  de- 
monstratur. 


CAPUT  PRMUM.  A 

995  i.  Inflictum  homini  a  superhodiaholovulnus, 
Dei  humilitatesanatum. — In  paradiso  sanohomini  dia- 
bolus  invidens  superbiae  Tulnns  inflixit,  ut  qui  mor- 
tem  non  acceperat  conditus,  *  mereretur  elatus 
{Genes,  iii).  Sed  quia  divinae  potentiae  suppetit,  non 
solum  bona  de  nihilo  facere,  sed  ea  etiam  ex  malis 
quae  diabolus  perpetraverat,  reformare^  contra  hoc 
inflictum  vulnus  superbientis  diaboli  medicina  appa- 
roit  inter  homines  humilitas  Dei,  ut  auctoris  exem- 
plo  humiliati  surgerent,  qui  imitatione  hostis  elati 
ceciderant.  Contra  ergo  superbientem  diabolum  ap- 
paruit  inter  homines  homo  factus  humilis  Deus. 
Hunc  potentes  hujus  saeculi,  id  est  membra  diaboli 
superbientis,  eo  despicabilem  crediderunt,  quo  hn- 
milem  conspexerunt.  Vulnus  enim  cordis  eorum  B 
quanto  magis  tumuit,  tanto  amplius  *  medicamen- 
tnm  mite  despexit.  Repulsa  igitur  a  vulnere  super- 
borum  medicina  nostra  pervenit  ad  vulnus  humi- 
lium  :  Infirma  quippe  mundi  elegit  Deus^  ut  confun-- 
dat  fortia  (I  Cor.  i/27) ;  aclumque  est  cum  pauperi- 
bus  quod  post  etiam  divites  elati  mirarentur.  Nam 
dum  novas  in  illis  virtutes  aspiciunt,  eorum  quorum 
prius  contempsere  vitam  postmodum  obstupuere 
miracula.  Unde  mox  pavidi  ad  sua  corda  redeuntes, 
extimuerunt  sanctitatem  in  miraculis,  quam  de- 
spexeraiit  in  praeceptis.  Per  infirma  ergo  confusa 
sunt  fortia,  quia  dum  in  venerationem  vita  surgit 
humilium,  elatio  cecidit  superborum.  Igitur  quia 
beatus  Job  sanctae  Ecclesiae  typum  tenet,  et  omni- 
potens  Deus  praevidit  quod  in  primordiis  nascentis  q 
Ecclesiae,  potentes  hujus  saeculi  leve  ejus  jugum 
suscipere  crassa  cordis  cervice  recusarent,  dicat : 

CAPUT  11. 

Cap.  XXXIX,  Vers.  9. — Numquid  volet^rhinoceros 
servire  tibi  f 

2.  Per  rhinocerotem  intelligendi  elati  et  potentes  a 
Christo  domiti,  et  Ecclesice  servire  coacti.  Eorum 
superbiam  miraculis  fregit,  —  Rhinoceros  enim  in- 
domitae  omnino  naturae  est;  ita  ut  si  quando 
captus  fuerit,  teneri  nullatenus  possit.  Impatiens 
quippe,  ut  fertur,  illico  moritur.  Ejus  vero  nomen 
Latina  lingua  interpretatum  sonat,  in  nare  comu. 
Et  quid  aliud  in  nare  nisi  fatuitas,  quid  in  comu  nisi 


elatio  designatur?  Nam  quia  in  nare  fatuitas  solel  in- 
telligi,  Salomone  attestante  didicimus,  qui  ait :  CircU" 
lus  aureus'in  naribus  suis,  mulier  pulchra  et  fatua 
(Prov.  XI,  22).  Haereticam  namque  doctrinam  nitore 
vidit  eloquii  resplendere,  nec  tamen  sapientiae  apto 
intellectu  congruere,  et  ait  :  Circulus  aureus  in  na- 
ribus  suis,  id  est  pulchra  ^  et  circumflexa  locutio  in 
sensibus  mentis  stultae,  cui  ex  eloquio  aurum  pen- 
det,  *  sed  tamen  ex  terrenae  intentionis  pondere, 
more  suis,  ad  superiora  non  respicit.  Quod  secutos 
exposuit,  dicens  :  Mulier  pulchra  et  fatua ;  id  est, 
doctrina  haeretica  :  pulchra  per  verbum,  fatua  per 
intellectnm.  In  comu  vero,  •  quia  elatio  frequenler 
accipitur,  996  Propheta  attestante  didicimus,  qni 
ait :  Dixi  iniquis^  nolite  inique  agere,  et  delinquenti— 
hus,  nolite  exaltare  comu  (Psal.  lxxiv,  5).  Quid  ergo 
in  rhinocerote  hoc  nisi  potentes  hujus  saeculi  desi- 
gnantur,  vei  ipsae  in  eo  summae  principatuum  po- 
testates,  qui  typho  fatuae  jactationis  elati,  dom 
falsis  exterins  inflantur  honoribus,  veris  miseriis  in- 
tus  inanescunt?  Quibus  bene  dicitur :  ^  Quid  super- 
bis,  terra  et  dnis  (Eccli.  x,  9)  ?  In  ipsis  vero  initiis 
nascentis  Ecclesiae,  dum  contra  illam  divitnm  se 
potestas  extolieret,  atque  in  ejusnecem  immensitate 
tantae  crudelitatis  anhelaret,  dum  tot  cmciatibiis 
anxia,  tot  persecutionibus  pressa  succumberet,  qnis 
tunc  credere  potuit "  quod  illa  recta  et  aspera  sn- 
perbomm  colla  sibi  subjiceret,  et  jugo  sancti  timoris 
edomita,  mitibus  fidei  loris  ligaret  ?  Diu  qoippe  in 
exordiis  .suis  rhinocerotis  hujus  cornu  ventilata,  et 
quasi  funditus  interimenda  percussa  est.  Sed  divina 
gratia  dispensante,  et  illa  moriendo  *  vivificata  con- 
valuit,  et  coraa  suum  rhinoceros  iste  feriendo  las- 
satus  inclinavit;  quodque  impossibile  hominibns 
fuit,  Deo  difiicile  non  fuit,  qui  potestates  hujns 
mundi  rigidas  non  verbis,  sed  miraculis  fregit.  Ecce 
enim  quotidie  servire  ^^  rhinocerotes  agnoscimnSy 
dum  potentes  mundi  hujus,  qui  in  viribnssuis  fatna 
dudum  fuerant  elatione  confisi,  Deo  sobditos  jam 
videmus.  Quasi  de  quodam  indomito  rhinocerote 
Dominus  loquebatur^  cnm  diceret :  Dives  dificile  in- 
trabit  in  regnum  ccelorum  (Matth,  xix,  23).  Cni  cnm 
responsum  esset :  Et  quis  poterit  salus  fiei^?  IHico 
adjunxit  :  Apud  homines  hoc  impossibile  esi,  apud 
Deum  autem  omnia  possibilia  sunt  (Ihid.,  26).  Ac  si 


1  Recent.  Editi  cum  Germ.,  moreretur.  Ita  (juoque 
Codex  Laud.  At  melius  Corb.  Germ.,  Vindoc., 
Ebroic.  aliiqne  Norm.,  mereretur,  quod  etiam  iegitnr 
in  vet.  Edit.  Paris.  et  Basil. 

'  Editi,  medicamentum  vitce.  Secuti  snmns  Mss. 
Anglic,  Norm.,  Vindoc.,  duos  Germ.  et  Laud.  In 
Turon.  et  Vai.  Ci.  legitur,  medicamentum  mente  de- 
spexit,  mutato  procul  dubio  per  haliucinationem 
Tft>  mite  in  mente. 

''  Land.  et  Val.  Cl.,  rhinocerus;  et  ita  postea. 

*  Corb.  Germ.,  Vindoc.,  Ebroic^  Pratei.  aiiiqne 
Norm.,  et  circumplexa. 


D 


>  Val.  Cl.,  sed...  intentionis  pondere,  sus  ad 
periora  non  resp. 

•  Germ.   Vindoc,    pler.   Norm.,   Land.,  Corb. 
Germ.,  Val.  Cl.,  quia  frequenler  superbia. 

'  Germ.,  Vindoc,  Laud.,  Val.  CI.,  et  Corb.  Germ., 
quid  superbit. 

•  Gerra.;  Corb.  Germ.,  Ebroic,  aliiqne  Norm., 
quod  illa  erecta. 

•  Val.  C\.,  vivilicata  comu  convaluit, 

"  Al.,  rhinocerotas,  nt  est  in  Germ.,  Vindoc.  et 
Land. 


573 


S.  6RE60RU  MAGNI  MORAUUM  LIB. 


diceret :  Rhinoceros  iste  humanis  viribus  mansaes-  A 
cere  non  potest,  sed  tamen  divinis  subdi  miracuHs 
potest.  Unde  bic  quoque  apte  beato  Job  sanctae  Ec- 
clesiae  typum  tenenti  dicitur  :  Nunquid  volet  rhinih' 
ceros  servire  Hbi?  [Rec.  11.]  Subaudis:  ut  mihi,  qui 
cnm  praedicamentis  quidem  hominum  diu  resistere 
pertuli,  sed  tamen  repente,  cum  volui,  miraculis 
stravi.  Ac  si  apertius  dicat :  Nunquid  hi  qui  fatua 
elatione  superbiunt  sine  meisadjutoriis  tuae  praedi- 
cationi  subduntur?Per  quem  itaque  praevaleas  con- 
sidera,  et  in  omne  quod  praevales  elationis  sensum 
inclina.  Vei  certe  ad  beati  Job  notitiam  pro  humiiian- 
da  ejus  virtute  deducitur^quammiraquandoqueper 
apostolos  agantur,  quimundum  Deo  subjiciunt,  eique 
edomitampotentum  hujtis  saeculi  superbiam  flectunt, 
nt  tanto  de  se  beatus  Job  minus  aestimet,  quanto  ag-  g 
gregari  Deo  tam  difficiles  animas  per  alios  videt.  Di- 
cat  ergo :  Nunquid  volet  rhinoceros  tibi  ?  Subaudis  : 
Sicut  per  eos  quos  misero  servietmihi.  Sequitur : 

CAPUT  III  [Vet,  //]. 

997.  Ibid.  —  Aut  morabitur  ad  prmepe  tuum  ? 

3.  ScripturcB  sancUe  pabulo  Christus  hos  rhinocero^ 
tes  nutrit.  —  Praesepe  hoc  loco  ipsa  Scriptura  sacra 
non  inconvenienter  accipitur,  in  qua  verbi  pabulo 
animalia  sancta  satiantur,  de  quibus  per  Prophetam 
dicitur  :  Animalia  tua  habitabunt  in  ea  (PsaL  Lxvn, 
ii).  Hinc  etiam  natus  Dominus  a  pastoribus  in  prae- 
sepi  reperitur  {Luc,  ii,-  i6),  quia  ejus  incarnatio, 
'  in  ea  quae  nos  reficit  Prophetarum  scriptura  co- 
gnoscitur.  Rhinoceros  itaque  iste,  videlicet  omnis  p 
elatus  in  primordiis  nascentis  Ecclesiae,  cum  patriar- 
charum  dicta,  cum  prophetarum  mysteria,  cum 
Evangelii  arcana  audiret,  irridebat,  quia  tanto  in 
praedicatorum  praesepi  claudi  satiarique  contempse- 
rat,  quanto  « in  voluptatibus  propriis  dimissus,  de- 
sperationis  suae  campum  tenebat.  Quem  superborum 
campum  bene  Paulus  insinuat,  dicens  :  Qui  despe^ 
rantes  semetipsos  tradiderunt  impudicituB  in  operatio- 
nem  immundituB  omnis,  in  avaritiam  {Ephcs.  iv, 
i9).  Tanto  enim  se  quisque  in  malis  praesentibus  la- 
tius  reiaxat,  quanto  post  hanc  vitam  se  assequi  bona 
aeterna  desperat.  Sed  omnipotens  Deus  diu  quidem 
rhinocerotem  hunc  per  pravae  *  voluplatis  campum 
vagantem  pertulit,  et  tamen  cum  voluit,  repente  ad 
suum  praesepe  religavit,  ut  vitae  pabulum  beneclau- 
8U8  accipiat,  ne  vitam  funditus  .male  liber  amittat.  ^ 
Ecce  enim  jam  cernimusquod  potentes  hujus  saeculi, 
ejusque  principes  praedicamenta  dominica  libenter 
audiunt,  constanter  legunt,  ^  passimque  a  praesepi 
non  exeunt,  quia  praecepta  Dei,  quae  aut  legendo, 
ant  audiendo  cognoscunt,  nequaquam  vivendo  trans- 
cendunt ;  sed  ad  verbi  pabulum  quasi  clausi  stare 
aDquanimiter  tolerant,  ut  edendo  et  permanendo  pin- 
guescant.  Quod  cum  Deo  agente  conspicimus,  quid 
aliud  quam  rhinocerotem  hunc  ad  praesepe  moran- 


XXXI.  —  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB.  574 

tem  videmus  ?  Quia  vero  post  acceplum  pabulum 
praedicationis  rhinoceros  iste  fructum  debet  osten- 
dere  operis,  recte  subjnngiiur  : 

CAWT  lY  [Vet.  et  Rec.  III]. 

Vers.  iO.  —  Nunquid  alligabis  rhinocerotem  ad 
arandum  loro  tuo  ? 

4.  Sceculi  principes  divina  prcecepta  quibus  alliganm 
tur,  prcedicant  et  servari  curant.  — Lora  sunt  Eccle- 
siae  praecepta  disciplinae.  Arare  vero  est  per  praedi- 
catiouis  studium  humani  pectoris  terram  vomere 
linguae  proscindere.  Hic  igitur  rhinoceros  quondam 
superbus  ac  rigidus  jam  nunc  loris  fidei  tenelur  li- 
galus  ;  atque  a  praesepi  ad  arandum  ducitur,  quia 
eam  praedicationem  qua  ipse  refectus  est  innotescere 
et  aliis  conatur.  Scimus  enim  rhinoceros  iste,  terre- 
nus  videlicet  princeps,  quanta  prius  conlra  Domi- 
num  crudelilate  saevierit,  et  nunc  agente  Domino 
cernimus  quanta  se  ei  humiliute  substernit.  Hic 
rhinoceros  non  solum  ligatus,  sed  eliam  ad  aran- 
dum  ligatus  est,  quia  videlicet  disciplinae  loris 
astrictus,  non  solum  se  a  pravis  operibus  relinet, 
sed  etiam  in  sanctae  fidei  praedicationibus  exercet. 
Ecce  enim,  sicut  superius  dictum  est,  ipsos  humana- 
rum  rerum  rectores  ac  principesdum  metuere  Deum 
in  suis  actionibus  cernimus,  quid  aliud  quam  loris  li- 
gatos  videmus?  Cum  vero  eam  fidem,  quam  dudum 
persequendo  '^  impugnaverant,  nunc  prolatis  legibus 
prsedicare  non  cessant,  quid  aliud  faciunt,  nisi  ara- 
tri  laboribus  insudant  ? 

5.  ScBcularis  potestatis  et  humilitatis  christianos  mt- 
rus  consensus.  —  Libet  videre  hunc  rhinocerotem, 
id  est  terrae  principem  fidei  loris  ligatum,  quemad- 
modum  998  et  cornu  portat  per  potentiam  saeculi, 
et  jugum  fidei  sustinet  per  amorem  Dei.  Timeri  iste 
rhinoceros  valde  poterat,  nisi  ligatus  esset.  Cornu 
quippe  habet,  sed  ligatus  est.  Habent  ergo  in  loris 
ejus  quod  humiles  diligant,  habent  in  cornu  ejus 
quod  elati  pertimescant.  Strictus  enim  loris,  servat 
pietatem  mansuetudinis^  sed  fultus  cornu  terrenae 
gloriae  exercet  dominium  potestatis.  Plerumque  au- 
tem  cum  exigente  ira  ad  feriendum  rapitur,  divino 
timore  revocatur.  Et  quidem  per  exasperatam  po- 
tentiam  in  furoremse  elevat;  sed  quia  aeternijudicis 
reminiscitur,  cornu  ligatus  se  inclinat.  Ssepe  ipse 
vidisse  me  memini,  quod  cum  se  ad  feriendum  gra- 
viter  hic  rhinoceros  accenderet,  et  quasi  elevato 
cornu  bestiolis  minimis  mortes,  exsilia,  damnationes 
que  subjectis  iinmensis  terroribus  intentaret,  re- 
pente  fronti  signo  crucis  impresso,  omne  in  se  in- 
cendium  furoris  exstinxit,  conversus  minas  depo- 
suit ;  et  quia  ad  deliberata  progredi  non  posset,  li- 
gatus  agnovit.  Et  non  solum  in  se  iras  edomat,  sed 
in  subjectorum  etiam  sensibus  omne  quod  rectum 
est  inserere  festinat,  ut  quia  omnes  sanctam  Eccle- 
siam  ex  intima  cogitatione  venerentur,  exempio  ipse 


*Pratel.,  aliique  Norm.,  in  eis  quibus  nos  refUii 
praphetarum  scriptis  reco^noscitur, 
'  Vindoc.,  in  voluntattbus. 
*  Pratel.  et  VaL,  CI.,  voluntatis. 


♦  Sic  Turon.,  duo  Germ.,  Vindoc,  Laudun.,  Val. 
Cl.,   Norman.,  etc.,  etsi  in  Editis  legatur,  pastique, 

*  NonnuUi  Edit.,  mendose,  impinguaverant. 


575 


SANCTI    GREGORII  MAGNI 


576 


suae  humilitalis  demonslret.  Dicatur  igitur  bealo  A 
Job  :  Nunquid  alligahis  rhinocerotem  ad  arandum  loro 
tuo?  Ac  si  aperle  dicat  :  Nunquid  potentes  hujus 
saeculi  in  sua  fatua  elatione  confidentes,  ad  laborem 
praedicationis  dirigis,  et  *  sub  disciplinaB  vincula 
restringis  ?Subaudis  :  Utego,  qui  id  egi  cum  volui, 
qui  persecutores  meos,  quos  prius  hostes  pertuli, 
ipsos  postmodum  rectae  fidei  defensores  feci.  Se- 
quitur  : 

CAPUT  V  [Vet.  IV]. 
Ibid. — Aut  confringet  glebas  vallium  post  te  ? 

6.  Qui  prius  fidei  persecutores,  postmodum  prcedica' 
tores  et  assertores  facti,  —  Solent  excultae  terrae  su- 
perjacentes  glebae  jactataseminapremere,  etnascen- 
tia  sufifocare.  Quibus  glebis  hoc  loco  illi  signantur, 
qui  per  duritiam  suam  atque  pestiferam  vitam,  nec  g 
ipsi  semina  verbi  recipiunt,  nec  receptorum  semi- 
num  fructus  alios  ferre  permittunt.  Sanctus  enim 
quisque  praedicator  in  mundum  veniens,  evangeli- 
zando  pauperibus,  quasi  molles  vallium  terras  ara- 
verat ;  sedquorumdam  duritiam  ^  elatorum  Ecclesia 
nimpere  non  valens,  eos  quasi  superjectas  labori 
suo  glebas  oppressa  tolerabat.  Muiti  enim  perversa 
mentis  ipsa  terrenorum  principum  infidelitate  con- 
fisi,  surgentem  Ecclesiam  male  vivendi  pondere  pre- 
mebant, '  cum  diu  quos  possent  modo  damnabilibus 
exemplis,  modo  minis,  modo  blandimentis  destrue- 

.  rent,  ne  terra  cordis  auditorum  ad  spiritalis  semi- 
nis  fructum  exculta  perveniret.  At  cum  omnipotens 
Deus  hunc  rhinocerotem  ^  loris  suis  subdidit,  per 
eum  iilico  glebarum  duritiam  fregit.  Mox  quippe  q 
terrenum  principatum  suae  fidei  subjiigavit,  dura 
persequentium  corda  contrivit,  ut  quasi  confractae 
glebae  non  jam  obduratae  premerent^  sed  ad  perce- 
pta  verbi  semina  resolutae  germinarent.  Unde  recte 
nunc  ait :  Aut  confringet  glebas  vallium  post  te?  Ac 
si  diceret :  Sicntpost  me,  qui  postqnam  mentem  cu- 
juslibet  elatae  potestatis  ingredior,  non  solnm  eam 
mihi  subditam  reddo,  sed  etiam  ad  conterendos  fi- 
dei  hostes  '^  exerceo,  ut  potentes  hujus  saeculi  meae 
formidinis  loris  ligati,  non  solum  in  me  credcntes 
permaneant^  sed  et  pro  me  999  alieni  cordis  duri- 
tiam  zelantes  frangant. 

7,  In  suo  sinu  multos  hostes  habet  Ecclesia,  contra 
quos  terrenorum  principum  opem  qucBrit.  —  Hoc  au- 
tem  quod  de  infidelibus  diximus,  in  plerisque  etiam  jy 
qui  fidei  nomine  censentur  videmus.  Multi  namque 
in  medio  humilium  fratrum  positi  fidem  verbo  te- 
nus  tfinent,  sed  dnm  elationis  typhum  non  deserunt^ 
dum  quos  possunt  illatis  violentiis  premunt,  dum 
fructificantibus  aliis  ipsi  nequaquam  semina  verbi 
recipiout,  sed  ab  exhortantis  voce  aurem  cordis 
avertont,  isti  qoid  aliud,  quam  obduratae  glebae  in 


exaratis  vallibus  jacent?  Qiii  eo  nequiores  sunt,  quo 
nec  ipsi  humilitatis  fructum  proferunt,  et  quod  est 
deterius,  proferentes  humiles  premunt.  Ad  horum 
duritiam  dissolvendam  nonnunquam  sancta  Ecclesia, 
quiapropriavirtutenon  sufficit,  rhinoccrotis  hujas, 
id  est  terreni  principis  opitulationemquaerit,  utipse 
superjacentes  glebas  conterat,  quas  Ecclesiarum  hu- 
militas  quasi  planities  vallium  portat.  Has  itaque 
glebas  rhinoceros  pede  premit  ac  comminuit,  quia 
pravorum  potentiumque  duritiam,  cui  ecclesiastica 
humilitas  resistere  non  valet,  principalis  religio  ex 
potestate  dissolvit.  Quod  quia  sola  divina  virlute 
agitur,  ut  terreni  regni  culmina  ^  ad  provectum  re- 
gni  coelestis  inclinentur,  recte  nunc  dicitur :  Aut 
confringet  glebas  mllium  post  le  ?  Ut  vero  de  suis  ^ir- 
tulibus  beatus  Job  humilia  sentiat^  et  adhucde  hu*^ 
jus  mundi  potestatibus  sub  rhinocerotis  nominc  su- 
blimia  cognoscat,  sequitur  : 

CAPUT  VI. 
Vkrs.  11.  — "^  Nunquid  fiduciam  habebis  in  miujna 
fortitudine  ejus,  et  dcrelinques  ei  labores  tnos  ? 

8.  Temporalis  principis  potestatcm  sihi  sercire  cogit 
Christus,  eique  suam  Ecclesiam  credidit  ac  commen- 
davit. — In  rhinocerotis  fortitudine  fiduciam  Dominus 
habere  se  asserit,  quia  vires  quas  temporaliter  ter- 
reno  principi  contulit,  ad  cultum  suae  venerationis 
inclinavit,  ut  ex  accepta  potestate,  per  qnam  dudum 
contra  Deum  tumuerat,  religiosum  nunc  Deo  obse- 
quium  impendat.  Quo  enim  in  mundum  plus  potest, 
eo  pro  mundi  auctore  plus  praevalet.  Nam  quia  a 
subjectis  ipse  metuitur,  tanto  fadlius  persuadet, 
quanto  et  eum  potestate  judicat  qui  vere  metuatur. 
Dicatur  ergo  :  Nunquid  fiduciam  habebis  in  magna 
fortitudine  ejus  ?  Ac  si  diceretur  :  Ut  ego,  qui  vires 
terrenorum  principum  meo  cultui  servituras  aspicio. 
Tanto  ^  enim  ea  quae  nunc  agis,  minora  aestimo, 
quanto  jam  pra^video,  quia  et  majores  hujus  mundi 
mihi  potestates  inclinabo.  Bene  autem  subditur :  Et 
derelinques  ei  labores  tuos  ?  Labores  enim  suos  huic 
rhinoceroli  Dominus  reliquit,  quia  converso  terreno 
principi  eam  quam  sua  morte  mercatus  est,  Eccle- 
siam  credidit  :  quia  videlicet  in  ejus  mana  quanta 
soliicitudine  pax  fidei  sit  tuenda  commisit.  Se- 
qaitur  : 

CAPUT    VH  [Vet.  V,  Rec.  lY]. 
Vkbs.  12.  —  Nunqnid  credes  ei  qttod  reddat  se- 
mentem  tibi,  et  aream  tuam  congreget? 

9.  Pro  Ecclesia  leges  promulgat ;  quidudumcontra 
eam  sceviebat.— Qm  aliud  semen,  nisi  verbum  prae- 
dicationis  accipitur  ?  sicut  in  Evangelio  Veritas  di- 
cit  :  Exiit  qui  seminat,  seminare  {Matth.  xin,  3) ;  et 
sicut  propheta  ait :  Beati  qui  seminatis  super  omms 
aquas  {Isai.  xxxii,  20).  Quid  aliud  area  nisi  Ecclesia 


'  Pratel.  et  Utic.  sub  disciplinw  vinculis. 

*  Ebroic,  Pralel.,  duo  Gfermanenses,  quos  se- 
quuntur  veteres  Edit.  Paris.  et  Basil.,  electorum, 
quod  vitiosum  esse  non  dubitamus. 

'  Val.  CI.  et  Laud.,  cum  diu  quo  possunt  modo. 

♦  Val.  CI.,  hune  rhinocerota...  subdiiit,  dura  per-- 
seq.  corda,  omissis  omnibus  aliis.  Corb.  Germ., 
rhinoceroia.  Germ.,  rhinocerotam. 


*  Val.  CI.,  exero. 

«  Gilot.,  Vatic,  Gussanv.  et  al.,  cu6i  Mss.  Ed. 
Germ.,  ad  profectum;  Mss.  Corb.  Germ.,  Anglic, 
Norm.,  etc,  ad  provectum. 

'  Laudun.  :  Nunquid  habebis  fiduciam  ma^nam  «i 
fort.  Val.  CI. :  Nunquid  habebis  fidem  in  forii  magni- 
tudine. 

•  Duo  Germ.,  Laud.  et  pl.  Norm.,  tanto  ergo. 


577 


MORALIUM  LIB.  XXXI.  -  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


578 


debet  intelligi  ?  de  qua  Praecursoris  voce  dicitur  :  Et 
permundabit  aream  suam  {Matth.  iii,  12).  Quis  ergo 
in  inilio  nascenlis  Ecclesiae  crederet,  dum  contra 
eam  iile  indomitus  principatus  terras  lot  minis  et 
cruciatibus  saeviret,  quia  rhinoceros  iste  Deo  se- 
mentem  redderet,  id  est  acceptum  praedicationis 
verbum  operibus  repensarel?  Quis  1000  pos- 
set  tunc  infirmorum  credere  quod  ejus  aream 
congregaret?  Ecce  enim  modo  pro  Ecclesia  leges 
promulgat,  qui  duduin  contra  eam  per  varia  tormenta 
saeviebat.  Ecce  quaslibet  gentes  capere  potuerit  ad 
fidei  illas  gratiam  suadendo  perducit ;  eisque  aeter- 
nam  vitam  indicat,  quibus  captis  praesentem  servat. 
Cur  hoc?  Quia  videlicet  aream  nunc  congregat, 
quam  aliquando  superbo  cornu  dispergendo  ventila- 
bal.  Audiat  igitur  beatus  Job  quid  gentilitatis  prin- 
cipes  faciant,  et  nequaquam  se  apud  semetipsum  de 
gloria  tantae  suae  virtutis  extollat.  Audiat  et  rex  po- 
tens,  potentiores  hujus  niundi  reges  quanta  Deo  de- 
votione  famulentur,  et  virtutem  suam  quasi  pro  sin- 
gularitate  non  trahat  in  elationis  vitium,  qui  habet  in 
aliis  exemplum,  quia  elsi  tunc  et  similem  Dominus 
non  vidit,  multos  tamen  per  quos  ejus  gloriam  re- 
tnnderet  praevidit. 

iO.  Qul  terrenorum  principum  metu,  Ecclesiam 
aperia  vi  vexare  non  audent,  ad  varia  fraudis  argu- 
menta  convertuntur.  Sine  hoste  esse  non  potest  Eccle- 
sia.  —  Igitur  quia  terreni  principes  magna  se  Deo 
humilitate  substernunt,  pravi  homines  qui  dadum 
contra  Ecclesiam  in  infidelitate  positi  aperta  adver- 
sitate  saeviebant,  nunc  ad  alia  fraudis  argumenta 
verlunlur.  Quia  enim  illos  religionem  venerari  con- 
spiciunt,  ipsi  cultum  religionis  assumunt,  et  bono- 
mm  vitam  sub  despectis  vestibus  iniquis  moribus 
premunt.  Mundi  quippe  dilectores  sunt,  hocque  in 
se  quod  homines  venerentur  oslendunt,  atque  eis 
qui  veresemetipsos  despiciunt,  non  mente,  sed  veste 
copulantur.  Quia  enim  praesentem  gloriam  amantes 
assequi  non  possunt,  quasi  despicientes  sequuntur. 
Qui  quid  sentiunt  contra  bonos  ostenderent,  si  ap- 
tum  jaequitiae  tempus  invenireut.  [Vet.  VI.]  Sedhaec 
etiam  argumenta  pravorum  ^  ad  electorum  purga- 
menta  proficiunt.  Sancta  enim  Ecclesia  transire  sine 
labore  tentationis  non  potest  tempora  peregrinatio- 
nis,  quae  etsi  foris  apertos  hostes  non  habet,  intus 
tamen  tolerat  fictos  fratres.  Nam  contra  vitia  sem- 
per  in  acie  est,  et  habet  etiam  pacis  tempore  bel- 
Inm  suum;  et  fortasse  gravius  allligitur  cum  non 
extraneoruin  ictibus,  sed  suorum  moribus  impu- 
gnatur.  Sive  itaque  illo,  seu  isto  tempore,  est  ta- 
men  semper  in   labore.  Nam  et  in  persecutione 


A  principum  timet  ne  amittant  boni  quod  sunt,  et  in 
conversione  principum  tolerat,  quia  mali  simulant 
bonos  se  esse,  quod  non  sunt.  Unde  omnipotens 
Deus,  quia  rhinocerotem  hunc  loris  ligatum  *  dixil, 
illico  pravorum  hypocrisim  subdidit,  dicens  : 

CAPUT  VIII  [Rec.  FJ. 

Vers.  13.  —  Penna  struthionis  simitis  est  pennis 
herodii  et  accipitris. 

il.  Struthioni  pennas  hahenti,sednon  volatum,  si- 
miles  sunt  hypocritce.  —  Quis  herodium  et  accipi- 
trem  nesciat  aves  reliquas  quanta  volatus  sui  velo- 
citate  transcendant  ?  Strulhio  vero  pennae  eorum 
similitudinem  habet,  sed  volatus  eorum  celeritatem 
non  habet.  A  lerra  quippe  elevari  non  valet,  et  alas 
quasi   ad  volatum  specie  tenus  erigit,  sed  tamen 

^  nunquam  se  a  terra  volando  suspendit.  Ila  sunt  ni- 
mirum  omnes  hypocritae,  qui  dum  bonomm  vitam 
simulant,  imitationem  sanctae  *  visionis  habent,  sed 
veritatem  sanctae  actionis  non  habent.  Habent  quippe 
volandi  pennas  per  speciem,  sed  in  terra  repunt  per 
actionem,  quia  alas  per  figuram  sanclitatis  *  exten- 
dunt,  sed  curarum  saecularium  pondere  praegravati, 
nullatenus  a  terra  sublevantur.  Speciem  namque 
Pharisaeorum  reprobans  Dominus,  quasi  stmthionis 
pennam  1001  redarguit,  quae  in  opere  aliud  exer- 
cuit,  et  in  cojore  aliud  ostendit,  dicens  :  Va  vobis, 
Scribce  et  Phariscei  hypocrilm,  quia  similes  estis  »e- 
pulcris  dealbatis,  quce  foris  qwdem  apparent  homini- 
bus  speciosa,  intus  vero  sunt  plena  ossibus  mortuo'- 
rum ;  ita  et  vos  foris  apparetis  hominibus  justi,  intus 

G  vero  pleni  estis  avaritia  et  iniquitate  (Matth,  xxiii, 
27).  Ac  si  diceret :  Sublevare  vos  videtur  species 
pennae,  sed  in  infimis  vos  deprimit  pondus  vitae.  De 
hoc  pondere  per  Prophetam  dicilur :  Filii  hominum^ 
usquequo  ^  graves  corde  (Psal.  iv,3)  ?  Hujus  struthio- 
nis  conversurum  se  hypocrisim  DominuspoIIicetur, 
cum  per  prophetam  dicit  :  «  Glorificabunt  me  bestias 
agri,  dracones  et  struthiones  (Isai,  xliii,  20).  Quid 
enim  draconum  nomine,  nisi  in  aperto  malitiossB 
mentes  exprimuntur,  quae  per  terram  semper  in  in- 
fimis  cogitationibus  repunt  ?  Quid  vero  per  stmthio- 
num  vocabulum  nisi  hi  qui  se  bonos  simulant  desi- 
gnantur,  qui  sanctitatis  vitam  quasi  volatus  pennam 
per  speciem  retinent,  sed  per  opera  non  exercent  ? 
Glorificari  itaque  se  Dominus  a  dracone  vel  stm^- 

D  thione  asserit,  quia  et  aperte  malos,  et  ficte  bonos 
plerumque  ad  sua  obsequia  ex  intima  cogitatione 
convertit.  Vei  certe  agri  bestiae,  id  est  dracones  stra- 
thionesque  Dominum  glorificant,  cum  fidem  quse  in 
illo  est  ea  quae  in  hoc  mundo  dudum  membrum  dia- 
boli  fuerat  gentilitas  exaltat.  Quam  et  propter  mali- 


'  Longip.,  Laud.,  duo  Germ.,  Val.  C\.,  ad  elect. 
angmenta.  Turon.,  ad  electorum  argumenta.  Secuti 
samus  Ebroic,  aliosque  Norm.  et  Vindoc.  Editiha- 
bent,  ad  elect.  salutem. 

*  Laudun.,  duxit. 

'  Ita  Ebroic,  aliique  Norm.,  Vind.,  duo  Germ., 
Land.,  Longip.,  Val.  CI.  et  vetus  Edit.  Paris.  Aliae 
habent  conversationis,  meliori,  ut  videtur,  sensu. 
Quanquam  visio  hic  significare  possit  speciem,  appa- 


rentiam,  ut  infra,  n.  16,hypocrita...  religionis  visione 
vestitur. 

♦  Vindoc,  ostendunt. 

•  Ita  Laud.,  Val.  CI.,  Pratel.  ac  pler.,  pro  gravi 
corde,  quod  legitur  in  duob.  Germ.  et  in  omnibus 
Edit. 

«  Vindoc,  duo  Germ.  et  Val.  CL,  Glorificabit  nu 
bestia,  et  infra,  vel  certe  agri  bestia. 


»79 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


580 


tiam  draconnm  nomine  exprobrat,  et  propter  hypo   A  et  nutrire  negligunt.  —  Quid  enim  per  ova,  «  nisi 


crisim  *  vocabnio  stmthionum  nolat.  Quasi  enim 
pennas  accepit  gentilitas,  sed  volare  non  potait,quae 
et  naturam  rationis  habuit,  et  actionem  rationis 

ignoravit. 

12.  Eiecti  pauca  habent  hic  quce  eos  deprimant, 
mulla  qiuB  suvsum  tollant ;  secus  reprohi.  —  Habemus 
adhuc  quod  in  consideratione  struthionis  hujus  de 
accipitre  et  herodio  attentius  perpendamus.  Accipi- 
tris  quippeet  herodii  parva  sunl  corpora,  sed  pennis 
densioribus  fulta,  et  idcirco  cum  celeritate  transvo- 
lant,  quia  eis  *  parum  inest  quod  aggravat,  multum 
quod  levat.  Atcontra  struthio  raris  pennis  induitur, 
et  immani  corpore  gravatur,  ul  etsi  volare  appetat, 
ipsa  pennarum  paucitas  molem  tanti  corporis  in  aera 
non  suspendat.  Bene  ergo  in  herodio  et  accipitre  g  Qucb  derelinquit  in  terra  ova  sua.  Guram  namque 


teneraadhuc  prolesexprimitur,  quas  diu  fovenda  esl, 
ut  advivum  volatiiia  perducatur  ?  Ovaquippeinsen- 
sibilia  in  semetipsis  sunt,  sed  tamen  caiefacta,  in 
vivavolatile  convertuntur.  Ita  nimirum  parvuli  au- 
ditores  ac  filii  certum  est,  quod  frigidi  insensibi- 
lesque  remaneant,  nisi  doctoris  sui  sollicita  exhorta- 
tione  caleGant.  Ne  igitur  derelicti  in  sua  insensibili- 
tate  torpescant,  assidua  doctorumvocefovendisunt, 
quousque  valeant  et  per  intclligentiam  vivere,et  per 
contemplationem  volare.  Quia  vero  hypocritae  quam- 
vis  perversa  semper  operentur,  loqui  tamen  recta 
non  desinunt;  bene  autem  loquendoin  fide  vel  con- 
versatione  filios  pariunt,  sed  eos  bene  vivendo  nu- 
trire  non  possunt,  recte  de  hac  struthione  dicitur  ; 


electorum  persona  signatur,  qui  quandiu  in  hac  vita 
sunt,  sine  quantulocunque  culpae  contagio  esse  non 
possunt.  Sed  cumeis  parumquid  inest  quod  deprimit, 
multa  virtus  bonae  actionis  suppetit  quae  illos  in  su- 
perna  sustollit.  At  contra  hypocrila,  etsi  facit  pauca 
quae  elevent,  perpetrat  multa  quae  gravent.  Neque 
enim  nulla  bona  agit  hypocrita,  sed  quibus  ea  ipsa 
deprimat,  multa  perversa  committit.  Paucae  igitur 
pennae  corpus  struthionis  non  sublevant,  quia  par- 
Yum  bonuro  hypocritae  multitudo  pravae  actionis  gra- 
vat.  Haec  quoque  ipsa  struthionis  penna  ad  pennas 
herodii  etaccipitris  simiiitudinem  coloris  habet,  vir- 
tutis  vero  similitudinemnon  habet.  Illorum  namque 
conclusae  et  firmiores  sont,  et  volatu  aerem  preniere 


fiiiorum  hypocrita  negligit,  quia  ex  amore  intimo 
rebus  se  exterioribus  subdit,  in  quibus  quanto  ma- 
gis  extollitur,  tanto  minus  de  prohs  suae  defectu  crn- 
ciatur.  Ova  ergo  in  terra  dereliquisse  est  natos  per 
conversionem  filios  nequaquam  a  terrenis  actibus 
interposito  exhortationis  nido  suspendere.  Ova  in 
terradereliquisse  est  nuilum  coelestis  vitae  Hliis  exem- 
plum  praebere.  Quia  enim  hypocrit«  per  charitatis 
viscera  non  calent,  de  torpore  prolis  editae,  id  est  de 
ovorum  suorum  frigore  nequaquam  dolent ;  et  quanto 
se  libentius  terrenis  actibus  inserunt,  tanto  negiigen- 
tius  eos  quos  ®  generant  agere  terrena  permittunt. 
Sed  quia  derelictos  hypocritarum  filios  superna  cura 
non  deserit,  nonnullos  namque  etiamextalibusinti- 


virtute  suse  soliditatis  possunt.  At  contra  struthionis  q  ma  electione  praescitos,  largitae  gratiae  respectu  cale- 
pennae  dissolulae,  eo  volatum  sumere  nequeunt,  quo      facit,  recle  subjungitur  : 


ab  ipso  quem  premere  debuerant  aere  transcendun- 
tur.  Quid  ergo  in  his  aspicimus  nisi  quod  electorum 
virtutes  solidae  evolant,  ut  ventos  humani  favoris 
premant?  Hypodritarum  vero  actio  quamlibet  recta 
videatur,  volare  non  sufficit,  quia  videlicel  fluxae 
virtutis  pennam  humanae  laudis  aura  pertransit. 

1002  [Vet.  VIL]  13.  Ven  Christiani  a  falsis,  ex 
ructibus  discernendi.  —  Sed  ecce  cum  unum  eum- 
demque  bonorum  malorumque  ^  habitum  cernimus, 
cum  ipsam  in  electis  ac  reprobis  professionis  spe- 
ciem  videmus,  unde  nostrae  intelligentiae  suppetat  ut 
electos  a  reprobis,  a  falsis  veros  comprehendendo 
discernat  ?  Quod  tamen  citius  agnoscimus,  ^  si  inti- 


CAPUT  X  [Rec.  VI]. 
Ibid.  —  Tu  forsitan  in  pulvere  calefacies  ea  f 
15.  Pravorum  et  bonorum  doctorum  filios  Dei  gra^ 
tia  calefacit. — Ac  si  dicat :  Ut  ego,  qui  illa  in  pulvere 
calefacio,  quia  scilicet  parvulorum  animas,  et  in  me- 
dio  peccantium  sitas,  amoris  mei  igne  succendo.  Quid 
pulvis,  nisi  peccator  accipitur  ?  Unde  et  ille  hostis 
hujus  peccatoris  perditione  satiatur,  de  quo  per  pro- 
phetam  dicitur  :  Serpentipulvispanis  ejus  (Isai.  lxv, 
25).  Quid  per  pulverem,  nisi  ipsa  iniquorum  instabi- 
litas  demonstratur  ?  De  qua  David  ait :  Ntm  sicimpii 
non  sic,  sed  tanquampulvis  quem projicitvewUu  a  facie 
terrce(Psal.  i,  4).  Ova  ergo  Dominus  in pulvereder«- 


matain  memoriam  praeceptoris  nostri  verba  signa-  n  lictacalefacit,quiaparvulorumanimaspraedicatorum 

suorum  sollicitudine  destitutas,  etiam  inmediopec- 
cantium  positas  amoris  sui  igne  succendit.  Hinc  est 
quod  plerosque  cernimus  et  in  medio  populorum  vi- 
vere,  et  tamen  vitam  torpentis  populi  non  tenere. 
Hinc  est  quod  plerosque  cernimus,  et  malomm  tur- 
bas  non  fugere,  et  tamen  superno  ardore  flagrare. 
Hinc  est  quod  plerosque  cernimus,  1003  nt  ita 
dixerim,  in  frigore  calere.  Unde  enim  nonnulli  in 

Accedunt  Turon.,  ubi  legimus  si  intima,  et  Corb. 
Germ.,  qui  habel  intima  in  memoria.  Editi  etiam 
vetustiores  cum  Germ.  habent  si  intemerata . 

8  Mss.  Anglic.  et  Norm.  cum  Germ.,  nisi  «er- 
rena. 

*  Germ.,  Pratell.  etalii,  genuerant. 


mus,  qui  ait  :  Ex  fructibus  eorum  cognoscetis  eos 
{Matth.  VII,  20).  Neque  enim  pensanda  sunt  quae 
ostendunt  in  imagine,  sed  quae  servant  in  aclione. 
Unde  hic  postquam  speciem  struthionis  hujus  intu- 
lit,  mox  facta  subjungit,  dicens  : 

CAPUT  IX. 

Vers.  14.  —  Qu(B  derelinquit  in  terra  ova  sua. 

14.  HypocritcB  quos  gignunt,  honis  exemplis  fovere 

*  Pler.  vulg.,  vocahulo...  vocat.  Vet.  Ed.  Paris.  et 
Basil.  cum  Mss.,  notat. 

*  In  Pratel.  aliisque  Norm.,  hicet  alibi,  saepeleg. 
parvum,  pro  parum. 

*  Laudun.,  obitum. 

*  Vindoc.,  Ebroic.  aliosque  Norm.  hic  sequimur. 


lAi 


MORALIUM  LIB.  XXXI.  -  IN  CAPUT  XXXIX  B.  J6B. 


terrenoram  hominam  torpore  positi  supemaB  spei 
desideriis  inardescunt,  unde  et  inter  frigida  corda 
succensi  sunt,  nisi  quia  omnipotens  Deus  derelicta 
ova  scit  etiam  in  pulvere  calefacere,  et  frigoris  pris- 
tini  insensibilitate  discussa,  per  sensum  spiritus  vita- 
lls  animare,  ut  nequaquam  jacentia  in  infimis  tor- 
pesoit;  'sed  in  vi\a  volatilia  versa  sese  ad  coelestia 
contemplando,  id  est  volando,  suspendant  ?  Notan- 
dum  vero  est  quod  in  his  verbis  non  solum  hypocri- 
tarum  actio  perversa  reprobatur,  sed  bonorum  etiam 
magistrorum,  si  qua  fortasse  subrepserit  elatio  pre- 
mitur.  Nam  cum  de  se  Dominus  dicit  quod  derelicta 
ova  in  pulvere  ipse  calefacial,  profecto  aperte  indicat 
qnia  ipse  operatur  intrinsecus  per  verba  doctoris,  qui 
et  sine  verbis  ullius  hominis  calefacit  quos  voluerit 
in  frigore  pulveris.  Ac  si  aperte  docloribus  dicat :  Ut 
sciatis  quia  ego  sum  qui  per  vos  loquentes  operor, 
ecce  cum  voluerocordibus  hominumetiam  sinevobis 
loquor.  [VeL  VIII.]  Humiliata  igitur  cogitatione 
doctomm,  ad  exprimendum  hypocritam  sermo  con- 
vertitur,  et  qua  fatuitate  torpeat,  adhuc  sub  struthio- 
nis  facto  plenius  indicatur.  Nam  sequitur  : 

CAPUT  XI  [Rec.  Vlt]. 

Vkrs.  15,  —  Ohliviscitur  quod  pes  conculcet  ea, 
aut  hestia  agri  conterat. 

16.  Praoi  doctores  de  sua  prole  non  sunt  solliciti, 
secus  honi, — Quid  in  pede,  nisi  transitus  operationis 
accipitur?  Quid  inagro,  nisi  mundus  iste  signatur? 
De  quo  in  E  vangelio  Dominus  dicit :  Ager  autem  ^  est 
mundus  {Matth.  xiii,  38).  Quid  in  bestia  nisi  anti- 
quus  hostis  exprimitur,  qui  hujus  mundi  rapinis  in- 
sidians,  humana  quotidie  morte  satiatur?  De  qua  per 
Prophelam,  pollicente  Domino,  dicitur  :  Et  maia 
hestia  non  transihit  per  eam~(Isai,xxxY,9).  Struthio 
itaque  ova  sua  deserens  obliviscitur  quod  pes  con- 
culcet  ea,  quia  videlicet  hypocritae  eos  quos  ^  in  con- 
versatione  filios  generant  derelinquunt,  et  omnino 
non  curant,  ne  aut  exhortationis  soliicitudine,  aut 
disciplinae  custodia  dlstitutos^  pravorum  operam 
exempla  pervertant.  Si  enim  ova  quae  gignunt  diiige* 
rent,  nimimm  metuerent  ne  quis  ea,  perversa  opera 
demonstrando,  calcaret.  Hunc  Paulus  pedem  infirmis 
discipulis,  quasi  ovis  quae  posuerat,  metuebat,  cum 
diceret :  Multi  amhulant,  quos  scepe  diceham  vohis, 
nune  autem  et  ftens  dico,  inimicos  crucis  Christi  (Phil. 
m,  18).  Et  rursum  :  Videte  canes,  videte  malos  ope* 
rarios(Ihid.,  2).  £t  mrsum  :  Denuntiamus  vohis,  fra- 
tres,  in  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi,  ut  subtra 
hatis  vos  db  omni  fratre  amhulanie  inordinate,  et 
fum  secundum  traditionem  quam  acceperunt  a  nohis 
(IIThess,  III,  6).  Hunc  pedem  Joannes  Caio  formi- 
dabat,  qoi  cum  mnlta '  Diotrephis  mala  praemisisset, 


882 


A  adjunxit  :  Charissime,  noli  imitari  malum,  sed  quod 
honum  est  (III  Joan,  11).  Hunc  ipse  Synagogae  dux 
infirrao  suo  gregi  metuebat,dicens :  Quando  ingressus 
fueris  terram  quam  Dominus  Deus  dabit  tihi,  cave  ne 
imitarivelisabominationesiUarumgentium(Deut.xyui, 
9).  Obliviscituretiam  quod  bestia  agri  conterat,  quia 
nimirum  si  diabolus  in  hoc  mundo saeviens  editos* in 
bona  conversatione  filios  rapiat,  hypocrita  omnino 
non  curat.  Hanc  autem  agri  bestiam  Paulus  ovis  quaa 
posuerat  metuebat  dicens  :  Timeo,  ne  sicut  serpens 
Evam  seduxit  astutia  sua,  ita  corrumpantur  sensus 
vestri »  a  charitaU,  quce  est  1004  in  Christo  Jetu 
(II  Cor,  XI,  3).  Hanc  agri  bestiam  discipulis  metue- 
bat  Petrus,  cum  diceret :  Adversarius  vester  diaholus, 
quasi  leo  rugiens  circuit,  qucerens  quem  devoret,  cui 

B  resistite fortesinflde(IPet.w, S,9),  Habent  ergo  vera- 
ces  magistri  super  discipulos  suos  timoris  viscera  ex 
virtute  charitatis :  hypocritaeautem  tanto  minuscom- 
missis  sibi  metuunt,  quanto  nec  sibimetipsis  quid 
timere  debeant  deprehendunt.  Et  quia  obduratis  cor- 
dibus  vivunt,  ipsos  etiam  quos  generant  filios  nulla 
pietate  debiti  amoris  agnoscunt.  Unde  adhuc  sub 
struthionis  specie  subditur  : 

CAPUT  xn. 

Vers.  16.  —  Duratur  ad  filios  suos,  quasi  non 
sint  sui, 

17.  Hicharitateflagrantergafilios,  nonilli.  —  Quem 
enim  charitatis  gratia  non  infundit,  proximura  suum 
etiam  si  ipse  hunc  Deo  genuit, « extraneum  respicit, 
ut  profecto  sunt  omnes  hypocritae,  quorum  videlicet 

C  mentes  dum  semper  exteriora  appetunt,  inlus  insen- 
sibiies  fiunt ;  et  in  cunctis  quae  agunt,  dum  sua  sem- 
per  expetunt,  erga  affectura  proximi  nulla  charilatis 
compassione  moIIescunt.Oquam  mollia  viscera  gesta- 
bat  Paulus,  quando  circa  filios  suos  tanto  aestu  amo- 
ris  inbiabat,  dicens  :  "^  Nos  vivimus,  si  vos  statis  in 
Domino  (i  Thess.  iii,  8).  Et,  Testis  mihi  est  Deus, 
quomodo  cupiam  omnes  vos  in  visceribus  Christi  Jesu 
(Phil.  i,  8).  Romanis  quoque  ait :  Testis  est  mihi  Deus, 
cui  servio  in  spiritu  meo,  in  Evangelio  Filii  ejus,  quod 
sine  intermissione  memoriam  vestri  semper  fado  in 
orationihus  meis,  obsecrans  n  quo  modo  tandem  ali* 
quando  prosperum  tter  haheam  in  voluntate  Dei  ve-" 
niendi  ad  vos;  desidero  enim  videre  vos  (Rom,  i, 
9,  seq.),  Timotheo  quoque  ait :  Gratias  ago  Deo  meo, 

D  cui  servio  a  progenitoribus  meis  in  conscientia  pura, 
*  quia  sine  intermissione  habeam  tui  memoriam  in 
orationihus  meis,  nocte  ac  die  desiderans  te  videre 
(II  Tim.  i,  3).  Thessalonicensibus  quoque  amorem 
suum  indicans,  dicit  :  Nos  autem,  fratres,  desolati  a 
vobis  *  ad  tempus  horce,  aspectu,  non  corde,  abundan* 
tius  ^^  festinavimusfaciemvestram  viderectmmultode^ 


^  Yindoc.,  Norm.  et  plerique,  est  hic  mundus. 

*  Ebroic.  aliiaue  Norm.,  Vindoc.  et  Val,  CI.,  in 
conversionem,  vel  in  conversione. 

'  Duo  Germ.  et  Val.  CL,  Diotrepis. 
^  Vindoc.,  Ebroic.  ac  Norm.,  in  bona  parte  canver» 
sationu,  Plur.  Editi,  in  bona  conversione. 
'  Duo  Germ.  et  Val,  Cl.,  a  casiitate. 

*  Val.  Cl.,  ul  extraneum. 


■^  Corb.  Germ.,  Vindoc.,  Norm.  ac  plur.,  nunc  w- 
vimus,  quod  iegitur  tum  in  textu  Graeco,  tum  in 
Vulg. 

*  Duo  Germ.  et  Pratell.,  quam  sine  intermissione. 

*  Laud.,  duo  Germ.  et  Val.  Ci.,  ad  tempus,  ore, 
aspectu, 

*o  Laud.,  Corb.  Germ.,  Pratel.  et  alii  Norman.» 
fesiinamus. 


863 


SANCtl  GREGORII  MAGNt 


^ 


tiderio  (I  Thess,  n,  17).  Qui  duris  persecationibus  A  vavit  me  spirittis  inter  terram  et  cwlum,  etadduxitme 


B 


pressus,  et  tamen  de  filiorum  salute  sollicitus,  ad- 
junxit :  Misimus  Timotheum  fratrem  nostrum,  et  mt- 
nistrum  Dei  in  Evangelio  Christi,  ad  confortandos  vos ; 
et  exhortandos  pro  ftde  vestra,  ut  nemo  moveatur  in 
tribulationibus  istis.  Ipsi  enim  scitis  quod  inhocpositi 
sumus  (I  Thess,  iii,  2,«)).  Ephesiis  quoque  ait:  Peto 
ne  deficiatis  in  tribulationibus  meis  pro  volis  quce  est 
gloria  vestra  {Ephes,  iii,  13).  Ecce  in  tribniatione 
positus  alios  exhortatur,  et  in  hoc  quod  ipse  sustinet 
alios  roborat.  Non  enim  liliorum  suomm  fuerat  more 
struthionis  oblitus,  sed  metuebat  nimis  ne  ejus  disci- 
puli  in  praodicatore  suo  tot  persecutionum  probra 
cernentes,  iidem  in  eo  despicerent,  contra  quam  in- 
numeraepassionum  contumeliae  praevaierent.Etidcir- 
00  minus  dolebat  in  tormentis,  sed  magis  filiis  de 
tormentorum  suorum  tentatione  metnebat.  Parvi- 
pendebat  in  se  plagas  corporis,  dum  formidaret  in 
filiis  plagas  cordis.  Ipse  patiendo  suscipiebat  vulnera 
tormentorum,  sed  filios  consolando,  curabat  vulnera 
cordium.  Pensemusergo  cujus  charitatis  fuerit,  inter 
dolores  proprios  aliis  timuisse,  pensemus  cujus  cha- 
ritatis  fuerii,  filiorum  salutem  inter  sua  detrimenta 
requirere,  et  statum  mentis  in  proximis  etiam  ex  sua 
dejectione  custodire. 

1005  [Vet,  IX.)  18.  Quia  per  concupiscentiam 
in  exteriora  bona  feruntur.  Quce  apud  se  tota  non  est 
mens,  cogitare  se  non  potest,  —  Sed  haec  hypocritae 
charitatis  viscera  nesciunt,  quia  eorum  mens  quanto 
per  mundi  concupiscentiam  in  exteriora  resoivitur, 
tanto  per  inaffectionem  suam  interius  obduratur ;  et 
torpore  insensibili  frigescit  intrinsecus,  quia  amore  ^ 
damnabili  moilescit  foris ;  seque  ipsam  considerare 
non  valet,  quia  cogitare  se  minime  studet.  Cogitare 
yero  se  mens  non  potest,  quae  tota  apud  semetipsam 
non  est.  Tota  vero  esse  apud  semetipsam  non  sufficit, 
quia  ^  per  quot  concupiscentias  rapitur,  per  tot  a 
semetipsa  species  dissipatur,  et  sparsa  in  infimis 
jacet,  quse  collecta,  si  vellet,  ad  summa  consur- 
geret. 

19.  Mirajustorum  intra  se  collectorum  perspicacia, 
—  Unde  justorum  mens,  quia  per  custodiam  disci- 
plinaa  a  cunctorum  visibiiium  fluxo  appetitu  con- 
stringitur»  coilecla  apud  semetipsam  intrinsecus 
integratur ;  quaiisque  Deo  vel  proximo  esse  debeat, 
plene  conspicit,  quia  nihil  suum  exterius  derelinquit; 


in  Jerusalern  invisione  Deijuxtaostium  interius,quod 
respiciebat  ad  Aquilonem,  ubi  erat  statutum  idolum 
zeli,  ad  provocandam  cemulatiomm  (Ezech,  viii,  3). 
Quid  est  enim  cincinnus  capitis,  nisi  collectae  cogi- 
tationes  mentis,  ut  non  sparsae  diflluant,  sedper  disr 
ciplinam  constrictae  subsistant?  Manus  ergo  desuper 
mittitur,  et  propheta  per  cincinnum  capitis  elevator» 
quia  cum  nostra  menssese  per  custodiam  coIligit,vis 
superna  sursum  nos  ab  infimis  trahit.  Bene  vero 
inter  terram  et  coelum  ^  sublatum  se  asserit,  quia 
quilibet  sanctus  in  carne  mortali  positus,  plene  qoi- 
demadhuc  ad  superna  non  pervenit,  sedjam  tamen 
ima  derelinquit.  In  visione  vero  Dei  in  Jerusalem  du- 
citur^  quia  videlicet  unusquisque  proficiens  per  cha- 
ritalis  zelum,  qualis  esse  Ecclesia  debeat  contem- 
platur.  Bene  quoque  additur :  °  Juxta  ostium  interius, 
quod  respiciebat  ad  AquHonem,  quia  nimirum  sancti 
viri  dum  per  adituni  intemae  contemplationis  aspi- 
ciunt,  plus  prava  intra  Ecclesiam  fieri  quam  recta 
deprehendunt ;  et  quasi  in  Aquilonis  parte  oculos,  id 
est  ad  solis  sinistram  flectunt,  quia  contra  vitiorum 
frigora  charitatis  se  stimulis  accendunt.  Ubi  et  recte 
subjungitur  :  Quia  illic  erat  sUUutum  idolum  zeli  ad 
provocandam  oemulationem.  Dum  enim  intra  sanctam 
Ecclesiam  a  nonnullis  specie  sola  fidelibus,  rapinas 
et  vitia  perpetrari  considerant,  quid  aliud  quam  in 
Jerusalem  idolum  vident?  Quod  idolum  zeli  dicitur, 
quia  per  hoc  contra  nos  aemulatio  supema  provoca- 
tur  :  et  tanto  districtius  delinquentes  ferit,  quanto 
nos '  charius  Redemptor  amat. 

[Vet,  X.]  20.  Hypocritarum  ad  ccelestia  torpor,  ar- 
dor  ad  terrena. — Hypocritae  igitur,  quia cogitationei 
mentis  non  colligunt,  per  cincinnum  capitis  minime 
tenentur.  Et  qui  sua  nesciunt,  commissorum  sibi 
quando  delicta  deprehendunt?  Hi  itaque  torpent 
1006  a  ccelestibus,  ad  quae  flagrare  debnerant;  et 
flagrant  terrenis  rebus  anxie^  a  quibus  laudabiliter 
torpuissent.  Postposita  qui{9pe  filiorum  cura,  saepe 
eos  videas  se  contra  pericula  immensi  laboris  accin- 
gere,  maria  transmeare^  adire  judicia,  polsare  prin- 
cipatus,  palatia  irrumpere,  jurgantibus  populorom 
cuneis  interesse,  et  terrena  patrimonia  laboriosa  ob- 
servatione  defendere.  Quibus  si  fortasae  dicatur  : 
Cur  ista  vos  agitis,  qui  saeculum  reliquistis?  respoa* 
dent  illico  Deum  se  metuere,  et  idcirco  tanto  studio 


et  quanto  ab  exterioribus  abstracta  •  compescitur,  ^  defendendis  patrimoniis  insudare.  Unde  bene  adhuc 

tanto  aucla  in  intimis  inflammatur ;  et  quo  magis 

ardet,  eo  ad  deprehendenda  vitia  '  amplius  lucet. 

Hinc  est  enim  quod  sancti  viri  dum  se  intra  semet- 

ipsos  colligunt,    mira  ac  penetrabili  acie  occuita 

etiam  aliena  delicta  deprehendunt.  Unde  bene  per 

Ezechieiem  prophetam  dicitur  :  Emissa  similitudo 

manus  apprehendit  me  in  cincinno  capitis  mei,  et  eU- 


de  struthionis  hujus  stulto  labore  subjungitur  : 
CAPUT  Xin  [Rec,  Fi/JJ. 

Vers.  16.  —  Frustra  laboravit,  nuUo  Umori  OH 
gente. 

21.  Neglecia  filiorum  custodia,  temporcUia  dam^a 
vel  leviora  jurgiis  propulsat.  Erga  ea  quce  possidemus 
qua  mente  simus,  nisi  cum  amittuntur,  ignoramus,'^ 


*  Recent.  Vulgati,  per  quot  coneupiscentia,  Mss. 
duo  Germ.,  Ebroic.  aliique  Norm.,  Laud.,  Longip., 
Val.  Cl.  et  al.,  concupiscentias,  ut  etiam  legitur  in 
yet.  Ed.  Paris.  et  Basil.  et  quidem  melius;  nam  ut 
mfra  habetur,  per  tot...  specxes,  ita  supra  legendum, 
per  quot  concupiscentias,  : 


'  Laud.  et  Val.  Cl.,  conspidtur, 

*  Vindoc.,  Ebroic.  et  al.  Norm.,  amp\i%u  videi, 
^  lidemcumCorb.  Germ.  et  Val.  Cl.,  subUva^m. 

^  Ed.  cumduob.  Germ.,  quiajuxta  QSlium  iM$eriitt 
ductus  est,  quod  respiciebat, 

•  Turon.,  carnU  redemptor. 


S85 


MORALIUM  LIB.  XXXI.  —  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


586 


Ilhc  namque  tvepidaverunttimore.  uhi  non  erat  timor  A  sitas  imponit,  quidam  dum  eas  rapiunt^  solummodo 


{P$al.  XIII,  o).  Ecce  enim  divina  voce  prsecipitur : 
Si  quis  tibi  tulerit  tunicam,  et  voluerit  tecum  judicio 
eontendere,  dimitte  illi  etpallium  (Matth.  v,  40).  Et 
iHrsum  :  Si  quis  quod  tuum  est  tulerit,  ne  repetas 
(Ltic.  VI,  30).  Pauius  quoque  apostolus  discipulos 
saos  cupiens  exteriora  despicere,  ut  valeant  interna 
servare,  admonet,  dicens  :Jam  quidem  omnino  deli- 
etum  est  in  vobis,  qusdjudiciahabetis  tjitervos,  quare 
non  magis  injuriam  acdpitis,  quare  nonmagis  fraudem 
patimini  (I  Cor.  \i,  7)  ?  El  tamen  hypocrita,  assum- 
pto  sanctse  conversationishabitu,filiorum  custodiam 
deserit,  et  temporalia  quaeque  defendere  etiam  jur- 
giis  quaerit.  Exemplo  suo  eorum  perdere  corda  non 
trepidat,  et  quasi  per  negligentiam  amittere  patri- 
moniaterrenaformidat.  In  erroremdiscipuluslabitur,  g 
et  tamen  cor  hypocritae  nuUo  dolore  sauciatur.  Ire 
in  iniquitatis  voraginem  commissos  sibi  conspicit,  et 
haec  quasi  inaudita  pertransit ;  at  si  quod  sibi  leviter 
inferri  temporale  damnum  senserit,  in  ultionis  iram 
repenteabintimis  inardescit.Mox  patientia  rumpitur, 
mox  dolor  cordis  in  vocibus  effrenatur,  quia  dum 
animaruin  damna  aequanimiter  tolerat,  jacturam  vero 
rerum  temporalium  repellere  etiam  cum  spiritus 
commotione  festinat^  cunctis  veraciter  indicat  teste 
mentis  perturbatione  quid  amat.  Ibi  quippe  est 
grande  studinm  defensionis,  ubi  et  gravior  vis  amo- 
ris.  Nam  quanto  ma^is  terrenadiligit,  tanto  privari 
eis  vehementius  pertimescit.  Qua  enim  mente  ali- 
quid  in  hoc  mundo  possidemus,  non  docemur,  nisi 


tolerandi  sunt;  quidam  vero  conservata  charitale 
prohibendi,  non  tamen  sola  cura  ne  nostra  sublra- 
hant,  sed  ne  rapientes  non  sua,  semetipsos  perdant. 
Plus  quippe  ipsis  raptoribus  debemus  metuere,  quam 
rebusirrationabilibus  defendendis  inhiare.  Ista  nam- 
que  etiam  non  rapta  morientes  aiuittimus,  cum  illis 
veroelnunc  conditionis  ordine,  etsi  corrigi  studeant, 
post  perceptionem  muneris,  unum  sumus.  Quis  au- 
tem  nesciat  quia  minus  ea  quibus  utimur,  et  plus 
debemus  amare  quod  sumus  ?  Si  ergo  et  pro  sua  uti- 
litate  raptoribus  loquimur,  non  jam  solum  nobis  quae 
temporalia,  sed  ipsis  etiam  quae  sunt  aeterna  vindi- 
camus. 

id.Qua  moderatione  litigandum.  —  Qua  in  re 
illud  est  solerter  intuendum,  ne  per  necessitatis  me- 
tum  cupiditas  subrepat  rerum,  et  zelo  succensa  pro- 
hibitio,  ^  impetus  immoderatione  distensa,  ^^  usque 
ad  odiosae  turpitudinem  contentionis  erumpat.  Dum. 
que  pro  terrena  re  pax  a  corde  cum  proximo  scin- 
ditur,  liquidp  apparet  quia  pius  res  quam  proximus 
amatur.  Si  enim  charitatis  viscera  etiam  circa  rap- 
torem  proximnm  non  habemus,  nosmetipsos  pejus 
ipso  raptore  persequimur,  graviusque  nos  quam  alter 
poterat  devastamus,  quia  dilectionis  bonum  sponte 
deserentes,  a  nobis  ipsis  intusest  quod  amittimus,  qui 
ab  illo  sola  exteriora  perdebamus.  Sed  hanc  hypo- 
crita  formam  charitaiis  ignorat,  quia  plus  terrena 
quam  ccelestia  diligcns,  contra  eum  qui  temporalia 


cum  amittimus.  Sine  dolore  namque  amitlitur,  quid-  ^  diripitsese  in  intimis  immani  odio  inflammat. 


quid  sine  amore  possidetur.  Quae  vero  ardenter  dili 
gimus  habita,  gravitersuspiramusablata.  Quisautem 
nesciat  quia  nostris  usibus  res  terrenas  Dominus 
condidit,  suisautem  animas  hominum  creavit?Plus 
ergo  Deo  se  amare  convincitur,  qui  neglectis  his 
quae  ejus  sunt,  propria  tuetur.  Perdere.  namque  hy- 
pocritae  ea  quae  Dei  sunt,  id  est  animas  hominum, 
non  timent,  et  quae  sua  sunt  amittere,  videlicet  res 
cam  mundo  transeuntes,  quasi  districtojudici  posi- 
tnri  rationes  timent,  ac  si  placatum  inveniant,  cui, 
desideratis  rebus,  id  est  ratio.iabilibus,  perditis,  in- 
sensibilia  *  et  non  quaesita  conservant.  Possidere 
aliqnid  in  hoc  mnndo  volumus,  et  ecce  Yeritas  cla- 
mat:  Nisi  quis  renuntiaverit  omnibus  quce  possidet, 
nonpotest  meus  esse  discipulus  (Luc.  xiv,  33). 

22.  Quo  animo,  cum  necessitas  et  charitas  cogunt 
Utigandum,  —  Perfectus  igitur  Christianus  quomodo 
debet  res  terrenas  jurgando  defendere,  '  quas  non 
praeeipitur  1007  possidere  ?  Itaque  cum  res  pro- 
prias  amittimusj  si  perfecte  Deum  sequimur^  in 
hnjus  vitae  itinere  a  magno  onere  ^  levigati  sumus. 
Com  yero  curam  rerumejusdemnobis  itineris  neces- 


[Vet.  XI.]  24.  Qui  discrepent  ab  hypocritis  «o?i- 
nulliacrius  bona  temporalia  tuentes.Hiqua  cautela  re» 
prehendendi.  —  Sciendum  vero  est  quia  sunt  non- 
nulli  quos  charitatis  gremio  nutriens  mater  Ecclesia 
tolerat  quousque  ad  spiritalis  aetatis  incrementa  per- 
ducat,  qui  nonnunquam  et  sanctitatis  habitum  tenent, 
et  perfectionis  meritum  exsequi  non  valent.  Ad  dona 
namque  spiritalia  minime  assurgunt^  et  idcirco  his 
qui  sibi  conjuncti  suntat  tuendaea  quae  terrenasunt 
serviunt,  et  nonnunquam  in  defensionis  ejusdem  ira- 
cundia  excedunt.  Hos  nequaquam  credendum  estin 
hypocritarum  numerum  incurrere,  quiaaliud  est  in- 
firmitate,  aliud  malitiapeccare.  Hoc  itaquc  inter  hos 
et  hypocritas  distat,  quod  isti  infirmitatis  suae  conscii 
malunt  acunctisde  culpa  sua  redargui,  quam  deficta 
^  sanctitate  laudari ;  illi  vero  et  iniquita  se  agere  certi 
sunt,  et  tamen  apud  humanajudiciadenomine  san- 
ctitatis  intumescunt.  Isti  non  metuunt  pravis  homi- 
nibus  etiam  de  bona  actione  displicere,  dum  super- 
nis  tantumodojudiciis  placeant;  illi  vero  nunqiiam 
quid  agant,  sed  quomodo  de  actione  qualibet  homi- 
nibus  possint  placere  considerant.  Isti  juxtamodum 
suae  intelligentiae  etiam  in  rebussaiculi  militantcau- 


^  Deest  conjunctiva  particula  et  in  Laud.  ac  non- 
nnll. 

*  Mss.  Germ.  ac  Ed.  Gilot.,  Valic.  et  Gussanv., 
quas  nunfi  prasdpitur  non  possidere,  contrario  sensu 
et  repugnantibus  caet.  Mss.  veteribusque  Et. 

^  Lrud.  et  Val.  Cl.,  liberati. 

Patrol.  LXXVI. 


*  Germ.,  Turon.  et  pler.  Norm.,  impetu  tmmodtf- 
ratiore.  Ita  quoque  vet.  Ed. 

5  Gilot.,  Yatic,  Gussanv.,  post  Ms.  Germ.,  usque 
ad  odiosa  verba,  et  luroitiuiinem,  Lectionem  nostram 
exhibent  Turon.,  Corb.  Germ.  Norm.,  Laud.,  Val. 
Cl.  et  vet.  Ed. 

\9 


587 


SAxNGTI  GREGORII  MAGNI 


588 


sisDei;^  illi  vero  per  causas  Dei  intentioni  de- A  se  ovinae  pellis  ex  spoliat ;  quantamque  contra  bonos 
serviunt  saBCuli,  '  quia  inter  ipsa  quoque  quae  se 
agere  sancta  opera  ostendunt,  non  conversionem 


1008  quaerunt  hominum,  sed  auras  favorum. 

25.  Igitur  dum  quosdam  non  despectae  conversa- 
tionis  viros  iracunde  vel  nimie  defendere  terrena 
conspicimus,  debemus  hoc  in  illis  per  charitatem 
reprebendere,  nec  tamen  eos  reprehendendo '  des- 
perare,  quia  plerumque  uni  eidemque  homini  et  in- 
sunt  quaedam  judicabilia  quae  apparent,  et  magna  quae 
latent.  In  nobis  autem  saepe  magna  in  facie  prodeunt, 
et  nonnunquam  quae  reprehenda  sunt  occultan- 
tur.  Hinc  ergo  ^  humilianda  est  nostra  mentis  elatio, 
quod  et  iilorum  iufirma  sunt  publica,  et  nostra  se- 
creta ;  et  rursum  fortia  illorum  secreta  sunt,  et  in 


saeviat^  persequens  demonstrat.  Unde  et  recte  subditur: 

GAPUT  XV. 


Vers.  18.  —  Cumtemptis  ftierit,  in  altumalas  eri- 
git ;  deridet  equitem  et  ascensorem  ejus. 

27.  Hypocrita  non  solum  sanctos  deridet,  sed  Deum 
ipsum,  —  Quid  enim  alas  hujns  struthionis  accipi- 
mus,  nisi  pressas  hoc  tempore  quasi  complicatas  hy- 
pocritae  cogitationes  ?  Quas  cum  tempus  fuerit^  in 
altum  elevat  ?  quia  opportunitate  comperta,  eas  sn- 
perbienbo  manifestat.  Alas  in  altum  erigere  est  per 
effrenatam  superbiam  cogitationes  aperire.  Nnnc 
autem  quia  sanctum  se  simulat^  quia  in  semetipso 
stringit  quae  cogitat,.quasi  alas  in  corpore  1009 


publico  nostra  vulgantur.  Quos  ergo  de  aperta  infir-  g  per  humilitatem  plicat.  [Vet.  XII.]  Notandum  vero 


milate  reprehendimus,  superest  ut  de  occultae  forti- 
tudinis  aestimatione  veneremur ;  et  si  de  aperta  se 
infirmitate  nostra  mens  elevat,  occulta  sua  infirma 
considerans,  scse  in  humilitate  premat.  Saepe  enim 
nonnulli  multispraeceptis  obsequuntur,  et  quaedam 
pauca  praetereunt,  et  nos  multa  praetermittimus  cum 
pauca  servamus.  Unde  fit  plerumque  ut  quia  quod 
servare  nos  novimus,  hoc  praeterire  alios  videmus 
illico  nostra  se  in  elationemens  elevet,  obliviscens 
quam  multa  praetereat,  cum  valde  sint  pauca  quae 
servat.  Necesse  est  igitur  ut  in  quibus  alios  repre- 
hendimus,  elationem  sollicitae  nostrae  cogitationis 
inclinemus,  quia  si  sublimiorem  se  caeteris  noster 
animus  conspicit,  quasi  in  prftcipitia  singularitatis 
ductus,  **  eo  pejus  ruit.  Sed  cur  hypocrita  coelestia 
lucra  deserens  terrenis  elaboret,  sub  struthionis  ad- 
huc  nomine  subjungit,  dicens: 

GAPUT  XIV  [Rec.  IX]. 

VfiRS.  17.  Primvit  eam  Deus  sapientia,  nec  dedit 
iUi  intelligentiam. 

26.  Deus  obdurat  cor,  non  quia  duritiam  confert,  sed 
quia  exigentibus  peccatis,  non  emollit.  —  Quamvis 
aliud  sit  privare,  aliud  nondare,  hoc  tamen  repetiit 
svihdendo,  Nondedit,  quod  praemisit,  Priravt^  Ac  si 
diceret :  •  Quoddixi,  Privavit,  non  injuste  sapientiam 
abstulit,  sed  juste  non  dedit.  Unde  etPharaonis  cor 
Dominus  obdurasse  describitur,  non  quod  ipse  duri- 
tiam  contulit,  sed  quod,  exigentibus  ejus  meritis, 
nulla  illud  desuper  infusi^  timorissensibilitate  mol- 


L 


est  quod  non  ait :  Deridet  equum  et  ascensorem,  sed 
equitem  et  ascensorem  ejus.  Equus  quippe  est  uni- 
cuique  sanctae  animae  corpus  suum,  quod  videlicet 
novit  et  ab  illicitis  continentiae  freuo  restringere,  et 
rursum  charitatis  impulsu  in  exercitatione  boni 
operis  relaxare.  Equitis  ergo  nomine  anima  sancti 
viri  exprimitur,  quae  jumentum  corporis  bene  sub- 
ditum  regit.  Unde  et  Joannes  apostolus  in  Apoca- 
lypsi  Dominum  contemplatns  ait :  Et  exercitus  qui 
sunt  in  ccelo,  sequebantur  eum  in  equis  albis  (Apoc. 
XIX,  14).  Multitudinem  qnippe  sanctornm  '  quae  in 
hoc  martyrii  bello  sudaverat,  recte  exercitom  vocat: 
qui  idcirco  in  equis  albis  sedere  referuntnr,  qnia  ni- 
mirum  eorum  corporaet  luce  justitiae  et  castimoniae 
candore  claruerunt.  Deridet  ergo  hypocrita  equi- 
tem,  quia  cum  ipse  in  aperto  iniquitatis  eruperit, 
electorum  despicit  sanctitatem,  et  elatus  fatuos 
appeliat,  quos,  pace  pressus  fidei,  callida  arte  si- 
mulabat.  Quis  vero  alius  hujusascensor  est  equitis, 
nisi  omnipotens  Deus,qui  et  ea  quae  non  eran(  prae- 
videns  condidit,  et  ea  quae  sunt  possidens  regit? 
Ascendit  quippe  equitem,  quia  justi  unioscujusque 
viri  animum  possidet,  sua  bene  membra  possiden- 
tem.  Huic  ergo  hypocritae  deridere  equitem  est  san- 
ctos  despicere;  deridere  vero  ascensorem  eqoitisest 
prosilire  usque  ad  injuriam  creatoris. 

28.  In  lapsibus  a  minimo  incipitur,  et  ad  ^aviora 
pervenitur.  Multos  malos  occultos  Ecclesia  tolerat. 
Cur  in  Ecclesia  mali  bonis  immisti.  Rhinocerotis  aut 


Iivit(£:a:o(i.vii,3).Sednunchypocrita  quodsanctum  j^  unicornis  nominejudaicus  populus  inUlligendus.  Rhi- 
se  simulat,  quod  sub  imagine  boni  operis  occultat,  noceros  qua  arte  mitigetur.  —  Quia  enim  in  unoquo- 
sanctae  Ecclesiae  pace  premitur,  et  idcirco  ante  no-  que  lapsu  a  minimis  semper  incipitur,  et  succres- 
stros  oculos  religionis  visione  vestitur.Si  qua  vero  centibus  defectibusad  graviora  pervenitur,  rectehy- 
tentatio  fidei  erumpat^  statim  lupi  mens  rabida  habitu      pocritae  hujus  iniquitas  per  suppositadetrimenta^  dis- 


^  Male  in  duob.  Germ.  et  in  recent.  Editis,  illi  vero 
pro  causis  Dei.  Emendavimus  ex  Mss.  Norm.,  Vin- 
doc,  Laud.,  etc,  necnon  ex  vet.  Ed. 

*  In  Vindoc, Laud.,  Val.  GI.,  quia  in  ipsis  quoque. 
Duo  Germ.,  in  ipsa. 

'  Vindoc,  Pratel.  ac  pler.  Norm.,  despicere. 

♦  Vindoc.  et  Norm.,  reprehendenda  est» 

•  Turon.,  Vindoc.  Norm.,  heu  pejus. 

*  Gorrupte  in  Ms.  Gorb.  Germ.  et  in  omibus  fere 
£d.,  quod  dixit.  Mendum  hoc  in  Edit.  Basil.  1514 
.nvenio  in  caeteris  postea  retentum.  Edit.  Paris*  1495 


cum  Mss.  habet  optime  quod  dixi.  Religua  quae  ob— 
scuritate  laborant  sic  intellige  :  quod  dixi,  pricavit^ 
non  eo  sensu  capiendum,  quod  Deus  sapicntiam  ab— 
stuleriUidenimjustcnonfieret),  sed quod  sapientiaCT 
non  deaerit.  in  Mss.  Pratel.  Utic,  Gorb.,  Germ. 
Vindoc,  legitur  :  nonjuste  sapientiam  abstulit.  Quod 
etiam  optimo  sensu  potest  ita  intelligi:  nondico  Deucff 
juste  abstulisse  sapientiam,  scd  juste  denegasse. 

^  Norm.  et  Vindoc,  muneris. 

^  Longip.  qu(B  in  hoc  mundo,  martyrii  bello, 

^  Laud.,  distringitur. 


MORALIIIM  LIB.  XXXI.  -  L\  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


590 
lingaitiir,  ut  dicatnr  prius  bonum  se  quod  non  sit  A  phantis  quando  certamen  aggreditur,  eo  cornu  quod 
^^s.  *     j  1.  .     ,  in  nare  singulariler  gestat,  ventrem  adversantium 

ferire  perhibetur,  ut  cum  ea  quas  molliora  sunt  vul- 
nerat,  impugnanlcs  se  facile  slernat.  Potest  irgo  per 
hunc  rhinocerotem,  vei  certe  monocerotem,  scili- 
cet  unicornem,  ille  populus  intelligi  qui  dum  de  ac- 
cepta  lege  non  opera,  sed  solam  inter  cunctos  homi- 
nes  elationem  sumpsit,  quasi  inter  caeteras  bestias 
cornu  singulare  gestavit.  Unde  passionem  .snam  Do- 
minus,  Propheta  canente,  pronuntians,  ait :  Lihera 
me  de  ore  leonis,  et  de  comU)us  unicomium  humilita- 
tem  meam  (Psal.  xxi,  22).  Tot  quippe  in  illa  gente 
unicornes,  vel  certe  rhinocerotes  exstiterunt,  quod 
contra  praedicamenta  veritatis  de  legis  operibus,  sin- 
gulari  et  fatua  elatione  confisi  sunt.  Beato  igitur  Job 


(Mtendere,  postmodnm  vero  bonos  aperle  despicere, 
ad  extremnm  quoque  usque  ad  injuriam  conditoris 
exilire.  Nunquam  quippe  illic  anima  quo  ceciderit 
jacet,  quia  Yoluntarie  semel  lapsa,  *  ad  pejora  pon- 
dere  suae  iniquitatis  impellitur,  ut  in  profundum 
eomiens,  seroper  adhac  profundius  obruatur.  Eal 
ergo  hypocrita,  et  nonc  suas  laudes  appetat ;  post- 
modum  vitam  proximomm  premat,  et  quandoque 
'  se  in  irrisione  sui  conditoris  exerceat,  ut  quo  ela- 
tiora  semper  excogitat,  eo  se  suppliciis  atrocioribus 
immergat.  0  quam  mnltos  tales  nunc  sancta  Eccle- 
na  toleraty  quos  com  tempns  eruperit,  tentatio 
aperta  manifestat.  Qui  voluntates  suas,  quia  contra 
emn  modo  non  exenmt,  quasi  complicatas  interim 

alas  cogitationum  premunt.  Quia  enim  a  bonis  ma-  g  ianctae  Ecclesiae  typum  tenenti  dicitur^ 

lisque  haec  vita  communiter  ducitur,  nunc  Ecclesia 

ex  utrorumque  numero  visibiliter  congregatur,  sed 

Deo  invisibiliter  judicante  discernitur,  atque  in  exitu 

suo  a  reproboruffl  societate  separatur.  Modo  vero 

esse  in  ea  nec  boni  sine  malis,  nec  mali  sine  bonis 

possunt.  Hoc  enim  tempore  conjuncta  utraque  pars 

tibi  necessario  congruit,  ut  et  mali  mutentur  per 

exempla  bonorum,  et  boni  purgentur  per  tentamenta 

malorum.  Atque  ideo  Dominus  postquam  sub  stru- 

thionis  specie  multa  de  hypocritarum  reprobatione 

intulit,  mox  ad  electorum  sortem  verba  convertit, 

nt  qui  in  illis  audierant  quod  fugientes  tolerent,  in 

istis  audiant   quod    imitantes   ament.    Sequitur  : 

[Rec,  X.]  Nunquid  prabebis  equo  fortitudinem,  aut 

eircumdabis  collo  ejus  hinnitum  ? 


CAPUT  XVI. 

Cap.  XXXIX,  Vers.  9.  — Nunquid  volet  rhinocerot 
servire  tibi? 


29.  Sed  fortasse  prius  quam  hujus  equi  fortitudi- 
nem  1010  hlnnitumque  disseramus,  ab  aliquibus 
qoaeritur  ut  aliter  etiam  moralitate  postposita,  et 
rhinocerotis  virtus,  et  struthionis  hujus  fatuitas  ex- 
ponatur.  Manua  quippe  est  verbum  Dei,  et  quidquid 
bene  voluntas  suscipientis  appetit,  boc  profecto  in 
ore  comedentis  sapit  (Exod.  xvi).  Terra  est  verbum 
Dei,  quam  quanto  labor  inqnirentis  exigit,  tanto 
largius  fructum  reddit.  Debet  ergo  intellectus  sacri 
eloquii  multiplici  inquisitione  ventilari,  quia  et 
terra,  quae  saepius  arando  vertitur,  ad  frugem  ube- 
rins  aptatur.  Qaae  igitur  et  aliter  de  rhinocerote  ac 
slnithione  sentimus,  sub  brevitate  perstringimus, 
qoia  ad  ea  quae '  obligatiora  sunt,  enodanda  prope- 


30.  Ex  Judms  ferox,  Saulus  a  Christo  domitus,  — 
Ac  si  apertius  dicatur :  Nunquid  illum  populum, 
quem  superbire  in  nece  fidelium  stulta  sua  elatione 
consideras,  sub  jure  tuaa  praedicationis  inclinas? 
subaudis  ut  ego,  qui  et  contra  me  illum  singulari 
cornu  extoUi  conspicio,  et  tamcn  mihi  cum  voluero 
protinus  subdo.  Sed  hoc  melius  oslendimus,  si  de  ge- 
nere  ad  speciem  transeamus.  Ille  ergoex  hoc  populo  (^ 
prius  in  superbia,  et  postmodum  praecipuus  testis  in 
humilitate  nobis  ad  medium  Paulus  ducatur,  qui  dum 
Q  contra  Deum  se  qoasi  de  custodia  legis  nesciens  cx- 
tulit,  cornu  in  nare  gestavit.  Unde  et  hoc  ipsum  na- 
ris  cornu  per  humilitatem  postmodum  inclinans, 
dicit :  Qui  prius  fui  btasphemus,  et  persecutor,  et  con- 
iumeliosus:  sed  miserieordiam  Dei  consecutus  sum, 
quia  ignorans  feci  (I  Tim.  i,  13).  In  nare  comu  gesta- 
bat,  qui  placitummseDeodecrudelitate  confidebat, 
sicnt  ipse  postmodum  semetipsum  redarguens  dicit : 
Et  proficiebam  in  Judaismo  supra  multos  coeetaneos 
meos  in  genere  meo,  abundantius  cemulator  existens 
patemarum  mearum  traditionum  (Galat,  i,  14).  Hu- 
jus  autem  rhinocerotis  fortitudinem  omnis  venator 
extimuit,  quia  Saulis  saevitiam  unusquisque  praedi- 
cator  expavit.  Scriptum  namque  est :  Saulus  adhuc 
^  spirans  minarum  1011  et  ccedis  in  discipulos  Do- 


nunos.  [Vet.  XIII.]  Bhinoceros  iste,  qui  etiam  mo-  tx  mini,  accessit  adprincipem  sacerdotum,  etpetiitabeo 


noceros  in  Graecis  exemplaribus  nominatur,  tantae 
eeae  fortitudinis  dicitur,  nt  nnlla  venantium  virtute 
eapiatnr;  sed  sicut  hi  asserant,  qui  describendis  na- 
tnris  animalium  laboriosainvestigationesudaverant, 
Tirgoeipnella  proponitur,  quae  ad  se  venienti  sinum 
aperit,  in  quo  ille  omni  ferocitate  postposita  caput 
deponit,  sicque  ab  eis  a  quibas  capi  qoaeritur,  re- 
pente  vel^t  inermis  [A/.,  enervns]  invenitur.  Bnxei 
qaoqoe  coloris  esse  describitur,  qai  etiam  cum  ele- 


epistolas  in  Damascum  ad  synagogas,  ut  si  quos  inve- 
nisset  hujus  vice  viros  ac  mulieres,  vinctos  perduceret 
in  Jerusalem(Act,  ix,  1,2).  Cum  flatus  nare  redden- 
dus  trahitur,  spiratio  vocatur,  et  illud  saepe  per  odo- 
rem  nare  deprehendimus,  quod  oculis  non  videmus. 
Rhinoceros  ergo  iste  nare  gestabat  comu  qno  per- 
cuteret,  quia  minarumetcaedisin  Domini  discipulos 
spirans,  postqaam  praesentes  interfecerat,  absentes 
quaerebat.  Sed  ecce  omnis  ante  illum  venator  ab- 


*  Germ.,  Laud.  et  Val.  CI.,  ad  pesjora  pondera. 
Coril).  Germ.  utramqae  lect.  admittit. 

•  Val.  Cl.,  «/» in  irrilationem .  Gorm.,  se  in  irrisio' 
mm. 


>  Ed.,  obligatoria,  male ;  hic  obligatoria  intellige 
magis  ligata  et  implicata. 
^  Pratel.  ac  Utic,  spirans  minas  et  ccsdes. 


591 


SANCTI  GREGORH  MAGNI 


502 


sconditur,  id  est  omnis  homo  rationale  sapiens  opi-  a  qu»  excisus  aratro  fidei  sulcus  cordis  exciperet  pcr 

..Iama     •i»irx»ia     M^mmr,     a^»»a«.-«       fT*     ^      ^^     U.    «...         U  *  -*»  a       J*  1«»a  m    ^^    ^  1  •  -^ 


nione  timoris  ejus  effugatur.  Ut  ergo  hunc  rhinoce- 

rotem  capiat,  sinum  suum  virgo,  id  est  secretum 

suum  ipsa  per  se  *  inviolata  in  carne  Dei  sapientia 

expandat.  Scriptum  quippeestquod  cum  Damascum 

pergeret,  subito  circumfulsit  illum  diemedialux  de 

coelo,  et  vox  facta  est,  dicens  :  Saule,  Saule,  quid 

me  persequeris  ?  Qui  prostratus  in  terra  respondit : 

Quis  esj  Domine  ?  Cui  illico  dicitur :  Ego  sum  Jesus 

Nazarenus,  quem  tu  persequeris  (Acl,  ix,  4,  bjSeq.). 

Virgo  nimirum  rhinoceroti  sinum  suumape^uit,  cum 

Saulo  incorrupta  Dei  sapientia  incarnationis  suae 

mysterium  de  coelo  loquendo  patefecit ;  el  fortitudi- 

nem  suam  rhinoceros  perdidit,  quia  prostratus  hu- 

mi,  omne  quod  superbum  tumebal  amisit.  Quidum, 

sublato  oculorum  lumine,  manu  ad  Ananiam  duci-      q^  ^^^  adhuc  subditur  : 

tur,  patet  jam  rhinoceros  iste,  quibus  Dei  loris  as-  " 

tringitur,  quia  videlicel  uno  in  tempore  caecitate, 

praedicatione,  baptismate  ligatur.  Qui  ctiam  ad  Dei 

praesaepe  moratas  est,  quia  ruminare  verba  Evangelii 

dedignatus  non  est.  Ait  enim  :  Ascendi  Jerosolymam 

cum  Bamaba,  assumpto  et  Tito.  Ascendi  autem  se- 

cundum  revelationem,  et  contuli  cum  illis  Evangelium 

(Galat.  II,  1,  2).  Et  qui  prius  jejunus  audierat:  Dth 

rum  esl  tihi  contra  stimulum  calcitrare  (Act.  ix,  5)  : 

mira  postmodum  virtute  praesidentis  pressus,  ex 

verbi   pabulo  vires  obtinuit,  et  calcem  superbiae 

amisit. 

3i.  Iste  rhinoceros  ad  agrum  dominicum  arandum 
ligatus.  —  Loris  quoque  Dei  non  tantum  a  feritate 
restringitur,  sed  quod  magis  sit  mirabile,  ad  aran- 


custodiam  litterae  1012  pressa  deperirent.  De  quo 
bene  adhuc  subditur : 

CAPUT  xvm. 

Vbrs.  il.  —  Nunquid  fiduciam  habebis  in  magna 
fortitudine  ejus,  et  derelinques  ei  labores  tuos? 

33.  In  ejus  fortitudine  quam  Deus  fiduciam  habue' 
rit.  —  In  rhinocerotis  hujus  fortitudine  fiduciam 
Deus  habuit,  quia  quanto  ilium  crudelius  sibi  dura 
inferentem  pertulit,  tanto  pro  se  constantius  toleran- 
tem  adversa  praescivit.  Cui  labores  etiam  quos  ipse 
in  carne  pertulerat  dereliquit,  quia  conversum  illum 
usque  ad  imitationem  propriae  passionis  traxit.  Unde 
et  per  eumdem  rhinocerotem  dicitur :  Suppleo  ea  qua: 
desunt  passionum  Christi  in  came  mea(Coloss.  i,  24). 


CAPUT  XIX. 

Vers.  12.  —  Nunquid  credes  illi  quod  reddat  se- 
mentem  tibi,  et  aream  tuam  congreget  ? 

34.  Arcam  Deiprius  ventUavit,  postea  congregavit. — 
Consideremus  Saulum  quis  fuerit,  cum  ab  ipsa  ado- 
lescentia  iapidantiura  adjutor  existeret,  cum  alia  Ec- 
clesiae  loca  vaslaret,  et  acceptis  epistolis  vastanda 
alia  peteret,  cum  mors  ei  fidelium  nulla  sufliceret, 
sed  semper  ad  aliorum  interitum  aliis  exstinctis  an- 
helaret  {Act.  vii) ;  et  profecto  cognoscimus  quia 
nullus  tunc  fidelium  crederet,  quod  ad  jugum  Deus 
suae  formidinis  vim  tantae  elationis  inclinaret.  Unde 
et  Ananias  voce  dominica  hunc  et  postquam  con- 
versum  audivit,  extimuit,  dicens  :  Domine,  audivi  a 


dum  ligatur,  ut  non   soium  homines   crudelitatis  C  multis  de  viro  hoc  quanta  mala  sanctis  tui*  feceril  in 


cornu  non  impetat,  sed  eorum  etiam  refectioni  ser- 
viens,  aratrum  praedicationis  trahat.  Ipse  quippe  de 
evangelizantibus  quasi  de  arantibus  dicit :  Debet  enim 
in  spe  qui  arat  arare;  et  qui  triturat,  in  spe  fructus 
percipiendi  (1  Cor.  ix,  10).  Qui  igitur  tormenta  prius 
fideiibus  irrogaverat,  et  pro  fide  postmodum  flagella 
libenter  portat,  qui  scriptis  etiam  epistolis  *  humi- 
lis  ac  despectus  pradicat,  quod  dudum  terribilisim- 
pugnabat ;  profecto  bene  ligatus  sub  aratro  desudat 
ad  segetem,  qui  vivebat  in  campo  male  liber  a  timore. 
De  quo  recte  dicitur : 

CAPUT  XVII  [Vet.  XIV]. 
Vkrs.  10.  —  Aut  confringet  glebas  vallium  post  te  ? 


Jerusalem  (Act.  ix,  13).  Qui  tamen  repente  commu- 
tatus,  ab  hosle  praedicator  efficitur,  et  in  cunctis 
mundi  partibus  Redemploris  sui  nomen  insinuat, 
suppliciapro  veritate  lolerat,  patisequae  irrogaverat 
exsultat;  alios  blandimentis  vocat,  alios  ad  fidem 
lerroribus  revocat.  Istis  regnum  poUicetur  coelestb 
patriae,  illis  minatur  ignem  gehennae.  Hos  per  aucto- 
ritatem  corrigit,  iilos  ad  viam  rectitudinis  perhumi- 
litatem  trahit,  atque  in  omni  latere  ad  manum  sesui 
rectoris  inclinat,  et  tanta  arte  Dei  aream  congregat, 
quanta  illam  prius  elatione  ventilabat. 

[Vet.  XV.]  ^.Paulus  abstinentia  corpui  easUgans, 
ventri  deditos  ferit.  —  Sed  neque  hoc  abborret  a 
Paulo,  quod  rhinoceros  buxei  coloris  dicitur,  et  ele- 


32.  Glebas  hoc  est  mentium  duritiam  fregit.  —  Jam  D  phantorum  ventres  cornu  ferire  perhibetor.  Qnia 


scilicet  Dominus  quorumdam  mentes  intraverat,  qui 
illum  veraciter  humani  generis  redemptorem  crede- 
bant.  Qui  tamen  cum  nequaquam  a  pristina  obser- 
vatione  recederent,  cum  dura  litterae  praedicamenta 
custodirent,  eis  praedicator  egregius  dicit :  Si  cir- 
eumddamini,  Christus  vobis  nihil  proderit  (Gal.  v,  2). 
Qui  ergo  in  humili  mente  fidelium  legis  duritiam 
redarguendo  contrivit,  quid  aliud  quam  in  valle  post 
Dominum  glebas  fregit  ?  ne  videlicet  grana  seminum 


enim  vivere  sub  rigore  legis  assuevit,  •  arctius  cae- 
teris  in  illo  custodia  uniuscujusque  virtutis  inolevit. 
Quid  enim  per  colorem  buxeum,  nisi  abstinenti» 
pallor  exprimitur  ?  Cui  ipse  se  tenaciter  adhaerere 
teslatur,  dicens :  Castigo  corpus  meum,  et  servituli 
subjicio,  ne  forte  aliis  pradicans  ipse  reprobus  eficiar 
(I  Cor.  IX,  27).  Qui  divinae  iegis  eruditione  praeditus, 
dum  aliorum  ingluviem  redarguit,  cornu  elephantes 
in  ventrem  ferit.  In  ventrem  quippe  elephantes  per- 


^Longip.,  involuta  in  came.  Quam  lectionem  li- 
benter  amplecteremur,  nisi  obstarent  Mss.  et  Editi 
omnes  quos  consuluimus.  Hic  dicitur  inviolata  Dei 
sapientia,  et  inferius,  incorrupta. 


*  Pratel.  et  pl.  Norm.,  humilius  et  despectius. 
2  Corb.  Germ.  et  Turon.,  arctius  ilUm  cceteris.,. 
im^olvit. 


5'J3 


MORALIUM  LIB.  XXXI.  -  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


594 


cusserat,  cum  dicebat  :  Multi  ambulant,  quos  siepe  A 
dicebam  vobis ;  nunc  autem  et  flens  dico,  inimicoscru- 
cis  Ckristif  quorum  /inis  interitus,  quorum  deus  venter 
est^et  gloriaHn  confusione  ipsorum  {Philip. \iiyiS,i9), 
El  rursum  :  Hujusmodi  Chnsto  Domino  non  serviunt, 
sed  suo  ventri  {Rom.  xvi,  18).  Comu  suoigitur  rhi- 
noceros  iste  non  jam  homines,  sed  bestias  percutit, 
quando  illa  Paulus  doctrinsB  suae  fortitudine  nequa- 
quam  perimendos  humiles  impetit,  sed  superbos 
ventris  cultores  occidit.  Quae  ergo  in  Paulo  scripta 
cognovimus,  superest  ut  facta  et  in  aliis  credamus. 
Malti  quippe  ad  bumilitatis  gratiam  ex  illius  populi 
elatione  conversi  sunt,  quorum  s^vitiam  Dominus 
dum  sub  jugo  inspirati  timoris  edomuit,  nimirum 
rhinocerotis  sibi  fortitudinemsubegit.Sedquiamira 
Dei  1013  potentia  *  quid  de  electis  erigit  audivi-  3 
mas,  nonc  mira  ejus  patientia  in  his  quos  reprobat 
quid  toleraverit  audiamus  : 

GAPUT  XX. 
Vers.  13.  —  Penna  struthionis  similis  est  pennis 
herodii  et  accipitris. 

36.  Synagoga  struthioni  similis,  alas  habens  humi 
repit.  —  Quid  strathionis  nomine,  nisi  synagoga  si- 
gnatur  ?  qaae  alas  Legis  habuit,  sed  corde  in  infimis 
repens,  nunquam  se  a  terra  sablevavit.  Quid  vero 
per  herodium  et  accipitrem,nisi  antiqui  patres  expri- 
muntur,  qui  ad  ea  qaae  potuerunt  intelligendo  per- 
spicere,  valuerunt  etiam  vivendo  pervolare  ?  Penna 
igitur  struthionis,  herodiiet  accipitris  pennis  estsi- 
milis,  quia  Synagogie  vox  priorum  doctrinam  loquen- 
do  lenuit,  sed  vivendo  nescivit.  Unde  et  ejusdem  q 
SynagogaB  populos  de  Pharisaeis  atqae  Scribis  Veri- 
tas  admonet,  dicens  :  Super  cathedram  Moysi  sede- 
runt  ScribcB  et  Phariscei.  Omniaergo  qucecunque  dia:6- 
rint  vobis,  servate  et  facite,  secundum  opera  vero 
eorum  nolite  facere  (Matth.  xxiii,2, 3).  Multa  aatem 
dicere  de  herodii  vita  potuimas ;  sed  quia  penna 
ejas  tantummodo  ad  memoriam  deducitur,  de  vita 
loqui  prohibemar. 

CAPLTXXI[F6t.-YF/]. 
Vbbs.  14.  —  '  Quando  derelinquit  in  terra  ovasua, 
tu  forsitan  in  pulvere  calefacies  ea  f 

37.  Quos  genuit  apostolos  dereliquit,  Christi  gratia 
posteavivific^tos.  — In  ovis  aliun  est  qaod  cernitar, 
alind  qaod  speratur;  et  videri  spes  non  potest,  Paulo 
attestante  qui  ait  :  Quod  enim  videt  quis,quid  sperat  D 
{Rom.  VIII,  24)?  Quid  ergo  per  strathionis  ova  nisi 
de  Synagogae  carne  editi  apostoli  designantur,  qui 
dam  se  in  mundodespectos  atque  humiles  exhibent, 

*  sperare  gloriam  in  sapernis  docent  ?  Abjecti  nam- 
qne  et  qnasi  nullias  momenti  apnd  elatos  habiti,  in 
terra  velat  ova  jacuerant ;  sed  intus  in  eis  latebat 


unde  viverent,  el  siiblevati  spei  pennis  ad  coelestia 
volarent.  Quae  ova  struthio  in  terra  derelinquit,quia 
eos  quos  carne  genuerat  Synagoga  apostolos  audire 
contemnens,  vocandae  gentilitati  deseruit.  Mira  aa- 
tem  potentia  Dominus  haec  eadem  in  pulvere  ova 
calefacil,  quia  vivos  apostolorum  felus  in  illa  abjecta 
dudum  genlilitate  suscitavit ;  el  quos  synagoga  velut 
insensatos  invivificatosque  despexerat^  ipsi  nunc  in 
veneratione  genlium  per  doctrinae  magisleriuin  vi- 
venles  volant.  Ova  sua  struthio  in  pulvere  derelin- 
quil,  quia  omnes  qnos  praedicando  Synagoga  genuit, 
a  terrenis  desideriis  minime  suspendit.Quae  nimirum 
desideria  quia  antiquus  hostis  concepta  in  corde  in- 
venit,  obsessas  mentes  etiam  in  scelera  rapit.  Unde 
et  subditur  : 

CAPLT  XXIL 
Vers.  15.  —  Obliviscitur  quod  pes  conculcetea,  et 
bestia  agri  conterat. 

38.  Humana  corda,  dum  terrena  cogitant  et  appe- 
tunt,  diabolo  conterenda  se  stemunt.  —  Tunc  ova  pes 
calcat,  et  bestia  agri  conterit,  cum  in  lerra  deserun- 
tur,  quia  videlicet  humana  corda  dum  semper  terrena 
cogilare,  semper  quae  ima  sunt  agere  appetunt,  ad 
conterendum  se  agri  bestiae,  id  estdiaboIo,slernunt, 
ut  cum  diu  in  infima  cogitatibne  abjectasunt,  quan- 
doque  etiani  majorum  criminum  perpetratione  fran- 
gantur.  Synagoga  ergo  ova  quae  genuit,  a  terra  sa- 
spendere  bene  vivendo  neglexit.  Sed  omnipolens 
Deus  multos  ejus  filios,  quamvis  in  terrenis  deside- 
riis  mortuos  ac  frigidos  reperit,  calore  tamen  sui 
amoris  animavit.Sed  vitam,quam  filiis  synagoganon 
dedit^  1014  hanc  postmodum  invidit,  dummolire- 
tur  persequendo  exstinguere  qaos  se  ad  bona  opera 
non  meminerat  fovendo  genuisse.  Unde  et  apte  de 
hoc  struthione  subditur  : 

Vers.  16.  — Duratur  ad  filiossuos  quasi  non  tint 
sui. 

39.  SynagogcB  in  filios  crudelitas.  —  Qaasi  non 
saos  ^  despicit  qaos  aliter  vivere  qaam  docait  ipsa 
deprehendit,  et  darescente  saevitia  terrores  admovet^ 
seque  in  eorum  cruciatibas  exercet,  atqae  invidise 
facibas  inflammata,  in  qaibus  non  laboravit  at  pos- 
sint  vivere,  laborat  at  debeant  interire ;  et  cum  Do- 
mini  membra  perseqaitur,  ®  placere  se  per  hoc  Do- 
mino  suspicatar.  Unde  et  eisdem  strathionis  ovis 
Veritas  dicit  :  Venit  hora  ut  omnis  qui  interficit  vos 
arbitretur  obsequium  se  prmtare  (Joan.  xvi,  2). 
Quia  ergo  dam  crudelitate  ad  perseqaendum  Syna- 
goga  ducitur,  hoc  se  agere  impalsa  divini  timorig 
arbitratar,  recte  subjungitar  : 

IfliD.  —  Frustra  laboravit,  nuHo  timore  cogente. 

40.  Sic  sceviens  obsequivm  prcestare  Deo  credit.  — 


*  Pratel.,  inconfusionem. 

^  Melias  videtur,  quid  in  electis,  nt  respondeat  al- 
teri  membro,  m  his  quos  reprobat.  Ita  etiam  habent 
Pratel.  et  Ulic,  sed  non  caeteri.  Neqae  vero  somper 
occarrit  sanctis  Patribus  qaod  melias  et  elegantius 
scriberent. 

'  Pl.  Norm.    et  Germ.,  quce  dereltnquit.  Corb. 

Germ.i  qui. 


♦  Vindoc,  Pratel.  et  al.,  sperari. 

*  lidem  et  dao  Germ.,  respicit, 

«  Vet.  Edit.  post  Mss.  Corb.  Germ.,  Laad.,  VaL 
CI.,  Turon.,  nlacare  se  per  hoc  Dominum.  Seqaimar 
Mss.  Germ.,  Norm.  etrecent.  Edit.,  qaoram  iectio 
magis  hic  congruit  cum  his  verbis  :  arbitretur  o6«e- 
quium  se  prcBstare  Deo, 


595 


SA.NCTI  GREGORIl  MAGNI 


596 


In  labore  quippe  illain  persecutionis  anhelare  non  ti-  A 
mor,  sed  crudelitascoegit.  Sed  quiaplerumquevitia, 
colore  virtutum  tincta,  tanto  nequiora  sunt,  quanto 
et  esse  vitiaminime  cognoscuntur,  eo  in  persecutio- 
ne  synagoga  durior  exstitit,  qu)  religiosiorem  se 
fieri  fidelium  mortibus  aestimavit;  et  idcirco  qu» 
ageret  discernere  omnino  non  potuit,  quia  lumen 
sibi  intelligentiaB  per  superbiae  objectionem  clausit. 
Unde  et  bene  subditur  : 

Vers.  17.  —  Privavii  eam  Deus  sapientia,nec  dedil 
illi  intelligeniiam. 

41 .  InteUigentice  lumen  per  superbiam  amisit.  —  Di- 
strictum  quippe  est  occultJB  retributionis  examen, 
et  quia  sciens  humiiitatem  perdidit,  eliam  veritatis 
intelligentiam  nesciens  amisit.  Valde  autem  minora  B 
sunt  vulnera  quae  in  Redemptoris  adventu  fidelibus 
intulit,  quam  ea  quibus  sanctam  Ecclesiam  adhuc 
per  adventum  Antichristi  ferire  contendit.  Ad  illud 
namque  se  tempus  prxparat,  ut  vitam  fidelium  coa- 
cervatis  viribus  premat.  Unde  et  apte  snbditur : 

CAPUT  \Xm  [Vet.  XVII]. 

Vers.  18.  —  Cumtempus  fuerii,  in  altumalaseri' 
git;  deridet  equiiem  et  ascensorem  ejus. 

42.  Symgogaprius  contra  Deum  clam,  posiea  palam 
erecta.  —  In  altum  struthio  alas  erigit,  quando  suo 
conditori  Synagoga  non  ut  antea  formidando,  sed 
aperte  jam  repugnando  contradicit.Inmembraquippe 
diaboli  transiens,  et  mendacii  hominem  Deum  cre-  G 
dens,  contra  fideles  tanto  in  altum  extollitur,  qnanto 
et  Dei  corpus  se  esse  gloriatur.  Quas  quia  non  solum 
hamanitatem  Domini.  sed  ipsam  etiam  divinitatem 
despicit,  non  tantum  equitem,  sed  ascensoremetiam 
eqnitis  irridet.  Nam  custodita  unitate  personae  valet 
intelligi,  qoia  Verbum  Dei  tunc  equitem  ascendit, 
quando  animatamc  amem  sibi  intrauteramVirginis 
condidit.  Tunc  equitem  ascendit,  quando  hamanam 
animam  proprias  cami  praesidentem,  divino  caltui 
semetipsum  creando  sabjugavit.  Camem  quippe  di- 
vinitas  anima  mediante  sascepit,  et  per  hoc  totum  ' 
simul  equitem  tenuit,  quia  in  semetipso  non  solam 
illam  quae  regebatur,  sed  hanc  etiam  qaas  regebat 
astrinxit.  Jaddsa  igitur,  per  adventum  superbientis 
Antichristi  laqueo  seductionis  capta,  quia  Redempto-  D 
rem  nostrum  humilemfaisseinterhominesdespicit, 
1015deridet  eqaitem,qaia  veroejasin  omnibas  divi- 
nitati  contradicit,  deridet  nihilominas  et  ascensorem. 
SedRedemptor  noster  unas  idemque  et  eques^et  eqai  tis 
est  ascensor ;  et  cum  in  mundam  venit,fortes  contra 
mandum  praedicatores  exhibuit ;  et  cam  in  mundi 
termino  Antichristi  fallaciam  tolerat,  virtutem  pro 
se  certantibus  subministrat ;  at  cum  antiquus  hostis 
in  illa  sua  citius  finienda  libertate  laxatur,  fideles 
nostri  tant  majores  vires  accipiant,  quanto  contra 
adversarium  solutam  pugnant.Unde  hiccam  struthio 
alas  elevare,  ascensarem  et  eqnitem  deridere  descri- 
bitur,  illico  fortium  praedicatorum  memoria  sabroga- 
tnr,  et  dicitur : 


CAPUT  XXIV  [Vet.    XVIII]. 


Vebs.  19.  —  Nunquid  prcebehis  equo  fortitudinem, 
aut  circumdabis  co  llo  ejus  hinnitum? 

43.  Equi  nomine  multa  in  Scriptura  sacra  significan' 
tur  lubrici ;  dignitas  temporalis ;  prcesens  sceculum, 
cujus  exiremapremitcoluber  Antichristus.  prcBparatw 
rectcB  intentionis  ;  sancti  prcBdieatores.  — In  Scriptara 
sacra  equi  nomine  aliquando  lubrica  vita  pravoram 
aliquando  dignitas  temporalis,  aliquando  hoc  ipsam 
praesens  saecalum,  aliquando  praeparatio  rectae  inten- 
tionis,  aliquando  sanctus  praedicator  exprimitur. 

Equi  enim  nomine  Inbrica  pravomm  vita  signatnr, 
sicut  scriptum  est :  Nolite  fieri  sicut  equus  et  mulus 
(Psal.xxxi.  9).  Et  sicut  per  prophetam  alium  dicitur: 
Equi  amatores,  ei  emissariifacti  sunt,  unusquisque  ad 
uxorem  proximi  sui  hinniebat  (Jerem.  v,  8). 

Equi  nomine  dignitas  temporalis  accipitur,  Salo- 
mone  attestante,  qui  ait :  Vidi  servosin  equis,  etprin- 
cipes  ambulanies  qwisiservos  super  ierram  {Eccle.  x, 
7),  Omnis  quippe  qui  peccat  servos  est  peccati,  et 
servi  in  equis  sunt  cnm  peccatores  praesentis  vitae 
dignitatibus  efieruntar.  Priiicipes  vero  qaasi  ser\i 
ambulant,  cnm  multos  dignitate  virtutam  plenos  nal- 
lus  honor  erigit,  sed  summa  hic  adversitas  velut  in. 
dignos  deorsam  premit.  Hinc  rursum  dicitar :  Dor- 
mitaverunt  qui  cucenderunt  equos  (Psal.  lxxv,  7)  ;  id 
est,  in  morte  animae  mentis  ocalos  a  veritatis  Juce 
clauserunt,  qai  in  praesentis  vitae  honoreconfisisont. 

Eqai  nomine  hoc  ipsum  praesens  saecalam  designa- 
tur,  sicat  Jacob  voce  dicitur  :  Fiat  Daneoluber  m  via, 
cerastes  in  semita,  mordens  ungulas,  equi  ut  cadat  at- 
censor  egus  retro  (Genes.  xlix,  il).  Qao  in  testimonio 
quid  eqaassignificet  mehus  ostendimaSy  si  et  ea  qoae 
circamstant  paalo  subtilius  exponamus.^  Nonnalli 
enim  de  tribu  Dan  venire  Antichristam  fenint,  pro 
eo  quod  hoc  loco  Dan  etcoluber  asseritnr  et  mordens. 
Unde  et  non  immerito  dum  Israeliticas  popnlaster- 
ras  in  castrornm  partitione  susciperet,  primos  Dan 
ad  Aqailonem  castrametatus  est  (Num.  ii,  S5)  ;iilam 
scilicet  signans,  qui  in  corde  suo  dixerat.:  Sed/iboin 
monte  testamenti,  in  lateribus  Aquilonis;  aseendam  su- 
per  altitudinem  nubium,  similis  ero  Altiissimo  (I<at. 
XIV,  13, 14 j.  De  quo  et  per  prophetamdicitur :  A  Dan 
auditus  est  fremitus  equorum  ejus   (Jerem,  vinj  16). 
Qui  non  solam  coluber,  sed  etiam  cerastes  Yocator, 
Kc/daraenim  Graece  comua  Latine  dicantor,  serpens* 
que  hic  cornatus  esse  perhibetur,  per  qnem  digne 
Antichristi  adventus  asseritur^  quia  contra  fideliain 
vitam  cum  morsa  pestiferae  praedicationis  armatar 
etiam  comibas  potestatis.  Qais  aatem  nesciat  semi' 
tam  angustiorem  esse  qaam  viam  f  Fit  ergoDan  coln- 
ber  in  via,qaia  in  praesentis  vitaelatitudine  eosamlrala* 
re  provocat,  qaibus  qaasi  parcendo  blantitor ;  1016 
sed  in  via  mordet,  qaia  eos  qaibas  libertatem  triboit, 
erroris  sui  veneno  cons  nmit.  Fit  cerastes  in  semiti, 
quia  quos  fideles  reperit,  et  sese  ad  prsecepti  coelestift 
angusta  itinera  const^^ingentes,  non  solam  neqnitia 
caliida3  persaasionis  impetitj  sed  etiam  terrore  po- 


597 


MORALIUM  LIB.  XXXI.  —  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


398 


testatis  premit,  et  ^  in  persecationis  angore^  post  A 
beneiicia  fjctae  dnlcedinis,  exercet  cornua  potestatis. 
Qno  in  loco  eqaus  hunc  mundum  insinuat,  qui  per 
elationem  suam  in  cursu  labentium  temporum  spu- 
mat.  Et  quia  Antichristns  extrema  mundi  appreben- 
dere  nititur,  cerastes  iste  equi  ungulas  mordere  per- 
hibetur.  Ungulas  quippe  equi  mordere  est  extrema 
saeculi  *  feriendo  contingere.  Ut  cadat  ascensor  ejus 
retro  {Genes,  xlix,  17).  Ascensor  equi  est  quisquis 
extoUitur  in  dignitatibus  mundi.  Qui  retro  cadere 
dicitur,  et  non  in  faciem,  sicut  Sauluscecidisseme- 
moratur  (Act.  ix,  4).  In  faciem  enim  cadere  est  in  hac 
vita  suas  unumquemque  culpas  agnoscere,  easque 
poenitendo  deflere.  Retro  vero  quo  non  videtur,  ca- 
dere,  est  ex  hac  vita  repente  ^  decedere,  et  ad  quae 
snpplicia  ducatur  ignorare.  Et  quia  Judaea  erroris  B 
sui  laqueis  capta,  pro  Christo  Antichristum  expe- 
ctat,  bene  Jacob  eodem  loco  repente  in  electorum 
voce conversus est, dicens :  Salutareiuum  exspectabo, 
Domine  (Genes,  xlix,  18) ;  id  est,  non  sicut  infideles 
Antichristum,  sedeum  qui  in  redemptionem  nostram 
venturus  est,  *  verum  credo  fidelifer  Christum. 

Equi  nomine  prseparatio  rectas  intentionis  accipi- 
tur,  sicut  scriptum  est :  Equus  paratur  in  diem  belli, 
sed  DominM  saluiem  tribuit  (Prov.  xxi,  31),  quia 
contra  tentationem  quidem  se  animus  praBparat,  sed 
nisi  adjuvetur,  salubriter  non  decertat. 

Equi  nomine  sanctus  quisque  praBdicator  accipitur, 
propheta  attestante,  qui  ait :  Misisti  in  mare  equos 
tuos,  turbantes  aquas  multas(Habac.  iii,  15).  Quietae 
quippe  aquae  jacuerunt,  quia  humanaB  mentes  diu  n 
vitiorum  suorum  torpore  sopitae  sunt.  Sed  equis  Dei 
mare  turbatnm  est,  quia  mississanctis  praedicatori- 
bus,  omne  cor  quod  pestifera  securitate  torpuit,  im- 
pnlsa  salutiferi  tiraoris  expavit.  Hoc  itaque  loco  equi 
nomine  sanctus  praedicator  accipitur,  cum  beato  Job 
dicitor:  [Vet.  XIX,Rec,XL]  Nunquid prcebebis  equo 
foriUudinem,  aut  circumdabis  collo  ejus  hinnitum  ? 

44.  Prosdicator  tanquam  equus  habeat  a  Deo  forti- 
iudinem,  ut  reete  agat ;  et  hinnitum,  ut  optime  doceat. 
—  Sed  quid  est  quod  huic  equo  Dominus  se  prius 
dare  fortitudinem,  et  postmodum  collo  ejus  hinnitum 
circumdare  asserit  ?  Hinnitu  enim  vox  praedicationis 
exprimitur.  Yerus  autem  quisque  praedicator  ante 
fortitudinem,  et  postmodum  hinnitum  accipit,  quia 
com  in  se  prius  vitia  exstinxerit,  tunc '  pro  erudien-  D 
dis  aliis  ad  vocem  praedicationis  venit.  Equus  iste 
habet  fortitudinem,  quia  adversaconstantertolerat. 
Habet  hinnitum,  quia  ad  supema  blandiens  vocat. 
Hnic  eqno  Dominus  et  fortitudinera  et  hinnitum  se 
dare  testatnr,  qnia  in  praedicatore  ejus  nisi  et  vita  et 


sermo  convenerint,  nequaquam  virtus  perfectionis 
apparebit.  Non  enim  multum  prodeslsi  sublirais  vitae 
operatione  suffultus  sit,  si  lamen  loquendo  non  va- 
let  ad  hoc  alios  excitare  quod  senlit. Vel  quid  prodest 
bene  loquendoalios  accendere,  si  semetipsum  indicat 
male  vivendo  torpuisse  ?  Quia  ergo  in  praedicalore 
necesse  esl  ut  ad  perfectionem  1017  utraque  con- 
veniant,  equo  suo  Dominus  et  cum  actionis  fortitn- 
dine  hinnitum  vocis  et  cum  hinnitu  vocis  fortitudi- 
nem  ministrat  actionis.  Et  notandum  cur  hinnitus, 
qui  interius  nimirum  per  guttur  ducitur,  equi  collo 
circumdari,  id  est  quasi  per  gyrum  trahi  exterins, 
dicatur,  quiavidelicet  praedicationis  vox  de  intemis 
emanat,  sed  extra  circumdat.  Nam  quo  alios  ad  bene 
vivendum  suscitat,  eo  ad  bene  agendum  et  opera 
praedicantis  ligat,  ne  extra  sermonem  actio  transeat, 
ne  voci  vita  contradicat.  CoIIo  ergo  equi  hinnitus  cir- 
cumducitur,  quia  ne  ad  perversa  opera  prodeat,  suis 
vocibus  etiam  vita  praedicantis  obsidetur.  Hinc  est 
enim  quod  potenter  dimicantibus  in  munere  torques 
datur,  utquiasigna  virtutum  gestant,  majora  semper 
exerceant,  et  debilitatis  crimen  incurrere  metuant, 
dum  in  semetipsis  jam  fortitudinis  est  praemium, 
*  quod  ostentant.  Unde  recte  in  laude  sapientiae  an- 
ditori  cuilibet  per  Salomonem  dicitur  :  Coronam 
gratiarum  accipies  capiti  tuo,  et  torquem  auream  collo 
tuo  (Prov^  I,  9).  Sequitur : 

CAPUT  XXV  \Rec.  XII]. 

Vers.20. — Nunquid  suscitabis  eum  quasi  locustas  f 
45.  Per  locustas  quce  debeant  intelligi.  Judaicuspo- 
pulus.  Saltus  quosdam  dedit,  et  in  terram  statim  ceci* 
dit.  —  Locustarum  noinine  aliquando  Judaicus  po- 
pulus,  aliquando  conversa  gentilitas,  aliquando 
adulantium  lingua,  aliquando  vero  per  coraparatio- 
nera  resurrectio  dorainica,  vel  praedicatorura  vita 
signatur. 

Quia  enira  Judaeornra  populnra  locustae  expriraant, 
vita  Joannis  signat,  de  quo  scriptura  est :  Locustas 
et  mel  silvestre  edebat  (Matth.  iii,  4^.  Joannes  quippe 
eura  quera  prophetiae  auctoritate  pronuntiat,  eliam 
specie  cibomra  clamat.  In  seraetipso  enira  designa- 
vit  Dorainnra,  queni  praevenit.  Qui  nirairura  in  re- 
demptionera  nostrara  veniens,  quia  infructuosae  gen- 
tilitatis  dulcedinera  surapsit^  ^  rael  siivestre  edit. 
Quia  vero  Judaeorura  plebera  in  suo  corpore  ex  parte 
convertit,  in  cibo  locustas  accepit.  Ipsosnaraquelo- 
custae  significant  subitos  saltus  dantes,sed  protinns 
ad  terrara  cadentes.  Saltus  enira  dabant  cum  praece- 
pta  Domini  se  iraplere  proraitterent ;  sed  citius  ad 
terrara  cadebant,  cura  per  prava  opera  haecse  audisse 
denegarent.  Vidpamns  in  eis  quasi  qnemdara  locn- 


^  Ed.,  in  persecutionis  languore.  Qnibns  praetuli- 
mns  Mss.  nostros  Ebroic.  aliosone  Norra.,  dnos 
Gerra.,  Vindoc,  Val.  Cl.,  etc.  Sane  fnrente  Anti- 
christo  non  langnebit,  sed  fervebit  potius  persecutio. 

*  Mss.  Anglic.  et  Norni.,  feriendo  consiringere. 
Melins  videtnr,  contingere,  qtlod  in  omnibns  Editis 
etiara  vet.  hdsetur. 

*  Val.  Cl.  et  duo  Gerra.,  decidere. 

*  Vet.  £d.  Paris.  et  Basii.,  aliaeque  deinceps,  oe- 


rum  credendo.  Lrctio  nostra  est  Mss.Norra.,  Laud., 
Val.  Cl.  et  dnor.  Germ. 

*  Turon.,  pro  eruendis. 

*  Gerni.,  Vindoc,  Ebroic  aliique  Norm.,  quod 
ostendant.  Sic  etiara  Corb.  Gerra.,  antequara  emen- 
daretur  et  scriberetur,  ostentant. 

■^  Turon.,  Gerra.,  Val.  Cl.,EbroicaIiiqueNorm., 
edidit  pro  edit.  Corb.  Gerra.  sic  etiara  habebat  ante- 
quara  delerent  syllabam  di. 


599 


SANCTI   GREGORII  MAGNI 


600 


staramsaltum :  Omnia  verba  qme  locutus  est  Dominus,  A  rant,  quando  vanis  laudibus  quorumdam  jam  qaasi 
et  faciemus  et  audiemus  {Exod.  xxiv,  3).  Videamus      fortium  et  opera  enervant. 


autem  quomodo  citius  ad  terram  ruunt ;  Utinam 
mortui  essemus  in  jEgypto,  et  non  in  hac  vasta  solitu- 
dine  t  Utinam  pereamuSf  et  non  inducat  nos  Dominus 
in  terram  istam  (Num.  xiv,  3) !  Locust»  ergo  erant, 
quia  habebant  saltum  per  vocem,  et  casnm  per 
actionem. 

[Vet.  XX.]  46.  Gentiles  locustis  significatit  et  adu- 
lantium  linguaquce  bonorum  operumfructus  devastant. 
—  Locustarum  quoque  nomine  gentilitas  designatur, 
Salomone  attestante,  qui  ait:  Florebit  amygdalus, 
impinguabitur  locusta, '  dissipabitur  capparis  (Eccle. 
XII,  5).  Amygdalus  quippe  floreni  prius  cunctis  ar- 
boribus  ostendit.  Et  quid  in  flore  amygdalinisi  sanctae 


48.  Locusta  sigriificat  etiam  Christi  resurrectionemj 
et  preedicatores,  qui  modo  ad  contemplativam  vitam 
saliunt,  modo  resiliunt.  —  Locustae  nomine  per  com- 
parationem  Redemptoris  nostri  resurrectio  designa- 
tur.  [Vet,  XXI.]  Unde  et  voce  ejus  per  Prophetam 
dicitur  :  Excussus  sum  sicut  locusta(Psal.  cviii,  23). 
Teneri  enim  se  a  persecutoribus  usque  ad  mortem 
pertulit ;  sed  sicut  locusta  excussus  est,  quia  ab 
eorum  manibus  saltusubitae  resurrectionis  evolavit. 

49.  Quod  referri  quoque  ad  praedicatorum  nume- 
rum  potest.  In  ipsis  quippe  sicut  locusta  excussus 
est,  quia  Judaea  in  sua  persecutione  saeviente,  ^  dum 
per  diversa  fugiunt,  quasi  quosdam  recessionis  suae 


Ecclesiae  primordia  designantur  ?  quae  in  praedicato-  g  sallus  dederunt.  Quia  vero  ille  praedicator  ad  perfe- 


ribus  suis  primilivos  virtutum  flores  aperuit,  et  ad 
inferenda  poma  bonorum  operum,  venturos  sanctos, 
quasi  arbusta  sequentia  praevenit.  In  qua  mox  locusta 
impinguata  est,  quia  sicca  gentilitatis  sterilitas  pin- 
guedine  est  gratiae  coelestis  infusa.  Capparis  dissipa- 
tur,  quia  cum  gratiam  fidei  vocata  gentilitas  attigit, 
Judaea,  in  sua  sterilitale  remanens,  bene  vivendi  or- 
dinem  amisit.  Hinc  rursum  per  eumdem  Salomonem 
dicitur :  Regem  1018  locustanon  habet,  et  egreditur 
universaper  turmas  suas  (Prov,  xxx,l57),  quia  vide- 
licet  derelicta  gentilitas  aliena  dudum  a  divino  regi- 
mine  exstitit,  sed  tamen  ordinata  postmodum  contra 
adversantes  spiritus  ad  fidei  bellum  processit. 
47.  Locustae  vocabulo  lingua  adulantis  exprimitur: 


ctionis  culmeu  erigitur,  quinon  activa  solummodo, 
sed  etiam  contemplativa  vita  solidatur,  recte  ipsa 
praedicatorum  perfectio  locustis  exprimitur,  quae 
quoties  se  in  aera  attoUere  conantur,  primum  se 
cruribus  impellentes  sublevant,  et  postmodum  alis 
volant.  Ita  nimirum  sunt  sancti  viri,  qui  dum  super- 
na  appetunt,  primum  quidem  activae  vitae  bonis  ope- 
ribus  innituntur,  et  tunc  demum  se  ad  sublimia  per 
contemplationis  saltum  volando  suspendunt.  Crura 
figunt,  et  alas  exerunt,  ^  quia  recte  agendo  se  stabi- 
liunt,  et  ad  alta  vivendo  sublevantur.  Qui  in  hac  vita 
positi,  diu  in  divina  contemplatione  manere  non 
possunt,  sed,  quasi  locustarum  more,  a  saltu  quem 
dederant  in  pedibus  suis  se  excipiunt,  dum  post 


quod  exhibita3  coelitus  iEgyptiae  plaga  testantur,  ri  contemplalionum  sublimia  ad  necessaria  activae  vitae 


quae  exigentibus  meritis  corporaliter  semel  illatae 
sunt ;  scd  quae  mala  pravas  mentes  quotidie  feriant, 
spiritaliter    signaverunt.    Scriptum    namque  est : 
Ventus  urens  *  levabat  locustas,  quoe  ascenderunt  super 
universam  terram  JEgypti,  operuemntque  universam 
faciem  terr<je,  vastantes  omnia,  Devorata  est  igitur 
herba  terrce,  et  quidquid  pomorum  in  arboribus  fuit 
(Exod.  X,  13-15).  His  enim  iEgyptus  plagis  affecta 
est,  in  quibus,  exteriori  percussione  commota,  do- 
lensque,  perpenderet  quae  devastationis  damna  inte- 
rius  negligens  toleraret,  ut  dum  foris  perire  minima, 
sed  amplius  dilecU  cernerel,  per  eorum  speciem  quae 
intus  pertulerat  graviora  sentiret.  Quid  autem  per 
significationem  locustae  portendunt,  quae  plus  quam 
caetera  minima  quaeque  animantia  humanis  frugibus 
nocent,  nisi  linguas  adulantium,  quae  terrenorum 
hominum  mentes,  si  quando  bona  aliqua  proferre 
conspiciunt,  haec  immoderatius  laudando  corrum- 
punt?  Fructus  quippe  iEgyptiorum  est  operatio  ce- 
nodoxorum  ';  qnam  locustae  exterminant,  dum 
adulantes  linguae  ad  appetendas  laudes  transitorias 
cor  operantis  inclinant.  Herbam  vero  locustae  come- 
dunt,  quando  adulatores  quique  verba  loquentium 
favoribus  extollunt.  Poma  quoque  arborum  devo- 


*  Pratel.  et  al.,  et  dissipabitur. 

2  Duo  Gerin.,  Vindoc.  et  Val.  CL,  levavit, 
'  Id  est,  inanis  gloriae  cupidorum,  a  graeca  voce 
composita  xiv65o5o5. 

*  Laud.,  dum  perversa. 


D 


opera  revertuntur,  nec  tamen  in  eadem  vita  activa 
remanere  contenti  sunt.  Sed  dum  ad  contemplatio- 
nem  desideranter  exsiliunt,  quasi  rursus  aera  volan- 
tes  1019  petunt;  vitamque  suam  quasi  locastae 
ascendentes  descendentesque  peragunt,  dum  sine 
cessatione  semper  et  summa «  videre  ambiunt,  et 
ad  semetipsos  naturae  corruptibilis  pondere  revol- 

vuntur. 

50.  In  pace  Ecclesice  humiles,  in  persecutione  fortes 
et  erecti,  —  Est  adhuc  aliud  quod  locustae  simile 
sanctis  praedicatoribus  gerunt.  Matutinis  namque  ho- 
ris,  id  est  teporis  tempore  vix  a  terra  se  sublevant; 
cum  vero  aestus  exarserit,  tanto  altius,  quanto  ala- 
crius  volant.  Sanctus  autem  quisque  praedicator 
dum  quieta  fidei  tempora  conspicit,  humilis  ac  de- 
spectus  aspicitur,  et  locustae  more  quasi  vix  a  terra 
sublevatur.  Si  autem  persecutionis  ardor  '  incaleat, 
corde  coelestibus  inhaerens,  mox  quant«  sit  soblimi- 
tatis  ostendit ;  et  pulsatus  alis  in  altum  rapitur,  qui 
quietus  in  imis  torpuisse  videbatur .  De  hoc  ergo  equo, 
id  est  praedicatore  suo,  beato  Job  Dominus  dicit : 
Nunquid  suscitabis  eum  quasi  locustas  ?  Subaudis  ut 
ego,  qui  eo  illum  ad  altiora  excitando  sublevo,  quo 
graviore  persecutionis  aestu  excruciari  permitto,  ut 

^  Edit.,  quia  recia  agendo  stabiliuntur. 

^  Editi,  videre  appetunt,  Mss.  summa  cbnsensione, 
videre  ambiunt, 

'  Editi  cum  Corb.  Gorm.,  nullo  ex  caet.  nostris 
Mss.  consentiente,  incandeat. 


601 


MORALIUM  LIB.  XXXI.  —  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


602 


timc  in  illo  robustior  virtus  evigilet,  cum  se  ei  arden. 
tior  infidelium  crudelitas  illidit. 

Sed  cum  multa  exterius  sanctus  prasdicator  pati- 
tor,  cum  dira  persequentium  vexatione  cruciatur, 
quis  intueri  valet  quid  est  quod  intus  conspicit,  qui 
tot  sua  exterius  darana  non  sentit  ?  Nisi  enim  essent 
mira  qnae  salubriterintuspascerent^ea  procul  dubio 
qus  admoventur  exterius  usque  ad  cor  tormenta 
pervenirent.  Sed  in  arce  spei  se  animus  sublevat,  et 
idcirco  *  objectaeobsidionisjaculaminimeformidat. 
Unde  et  hoc  loco  Dominus,  ut  ostendat  equus  iste 
quam  suavia  jam  de  internis  odoretur,  cum  tot  ad- 
versa  in  exterioribus  patilur,  recte  subjungit  : 

CAPUT  XXI. 

Ibib.  —  Gloria  narium  ejus  terror. 

51.  Cum  tot  exterius  adversa  patiuntur,  mira  inte- 
rius  de  (eterna  beatitudine  odorantur.  —  In  Scri- 
ptnra  sacra  vocabulo  narium  aliquando  fatuitas, 
aliquando  antiqui  hostis  instigatio^  aliquando  vero 
praescientia  solet  intelligi.  Naribus  namque  fatui- 
tas  designatur,  sicut  '  jam  superius  Salomone 
attestante  docuimus  qui  ait :  Circulus  aureus  in  nari- 
bwsuismulierpulchra  et  fatua  {Prov.  xi,  22).  Narium 
nomine  exhalantes  insidiae  atque  instigatio  antiqui 
hostis  accipitur,  qnod  in  hoc  eodem  libro  de  iilo  Do- 
ininus  attestatur,  dicens  :  De  naribus  ejus  procedit 
fumus  (Job  XLi,  il).  Ac  si  dicat  :  De  perversa  insti- 
gatione  illius  in  bumanis  cordibus  caligo  neqnissima 
cogitationis  surgit,  pej*  quam  videntium  oculi  tene- 
brMouiii.  Naribus  quoque  praescientia  designatur, 
sicut  per  prophetam  dicitur  :  Quiescite  ab  hominey 
cujus  sptritus  est  in  naribus  ^us,  quia  excelsus  reputa- 
tus  est  ipse  (Isai.  ii,  22).  Saepe  enim  id  quod  non  vi- 
demus  odore  comprehendimus,  ita  ut  nonnuliae  res 
etiam  cum  longe  jaceant '  fragrantia  nobis  suae  qua- 
litatis  innotescant,  dumqne  per  nares  spiritum  duci- 
mus,  plerumque  aliqua  et  invisa  praescimus.  Redem- 
ptoris  ergo  nostri  spiritus  esse  in  ejus  naribus  dici- 
tor,  ut  videlicet  scientia  illius  esse  in  praescientia 
designftur,  quia  quaecunque  se  scire  in  natura  hu- 
manitatis  innotuit,  haec  nimirum  ante  saecula  ex 
divinitate  praescivit.  Qui  unde  spiritum  in  naribus 
1020  habuerit,  inox  per  prophetam  subjunxit,  di- 
cens  :  Quia  excelsu^  reputatus  est  ipse  (Isai.  ii,  22j. 
Ac  si  diceret  :  In  inferioribus  ventura  desuper  prae- 
scivit,  quia  ad  ima  de  caelestibus  veuit.  Sancti  etiam 
>iri,  quia  abillo  audita  crediderant,ipsiquoquejam 
^entura  praesciunt ;  dumque  ejus  fideliter  praeceptis 
inserviunt,  adventum  illius  spe  certa  praestolantur. 
Unde  et  hoc  loco  equi  hujus  naribus,  praedicatoris 
sancti  praescientia  ac  praestolatio  designatur.  Dum 
enim  venire  extremum  judicium,  ostendi  coelestem 


A  patriam,  persolvi  justis  praemia  appetit,  quasi  per 
nares  spiritum  de  fuluris  trahit. 

62.  Unde  gloriatur  justus,  terretur  peccator.  —  Sed 
gloria  narium  ejus  terror  est,  quia  visionem  districti 
judicis,  quam  justus  vehementer  exspectat,  injustus 
venire  forraidat.  Iste  namque  labores  suos  conside- 
rans,  mercedem  retributionis  quaerit ;  et  causae  suae 
meritum  sciens,  praesentiam  judicis  expetit,  eumque 
ut  veniat  in  flamma  ignis,  dans  vindictam  impiis,  et 
contemplationis  suae  speciem  *  in  retributionem  de- 
ferens  piis,  summo  ardore  concupiscit.  Ille  vero  qui 
injustitiae  suae  meminit,  venire  in  judicium  perhor- 
rescit,  actusque  suosexaminari  metuit,  quia  damnari 
se,  si  examinentur,  novit.  Gloria  ergo  narium  ejus 
terror  est,  quiajustus  inde  gloriatur,  unde  peccator 

B  ^  addicitur.  Videamus  equum  quomodo  de  his  quae 
adhuc  non  videt  jam  per  nares  spiritum  trahit,  vi- 
deamus  quanta  gloria  attollitur  cum  jam  ventura 
praestolatur.  Ecce  labores  suos  intuens  praedicator 
egregius  dicit  :  Ego  jam  delibor,  et  tempus  mece  reso- 
lutionis  instat.  Bonum  certamen  certavi,  cursum  con^ 
summavi,  fidem  servam.  De  retiquo  reposita  est  mihi 
corona  justitice  quam  reddet  mihi  Dominus  in  illa  die 
justus  judex(II  Tim.  iv,  6,  7,  8).  Ubietaptesubjun- 
git  :  Non  solum  autem  mihi,  sed  et  his  qui  diligunt 
adventum  ejus  (Ibid.,  S).  Ac  si  dicat  :  Sed  et  omnibus 
qui  sibi  de  bona  operatione  sunt  conscii.  Adventum 
enim  judicis  non  diligunt,  nisi  qni  in  causa  sua  se 
habere  justitiae  meritum  sciunt.  Quia  igitur  unde 
gloriatur  justus,  inde  terrelur  injustus,  dicaturrecte  : 

p  Gloria  narium  ejus  terror.  Sed  sanctus  iste  praedica- 
tor,  dum  venturam  gloriam  praestoiatur,  dum  venire 
ante  faciem  judicis  nititur,  dumque  a  laboris  sui  ad- 
huc  mercede  difiertur,  in  hac  vita  interim  positus 
quid  agat  audiamus.  Sequitur  : 

CAPUT  XXVII  [Rec.  XIIl]. 

Vers.  21.  —  Terram  ungula  fodit. 

53.  Prcedicatoris  officium  est,  in  auditoribus  et  in 
scripto  terrenas  cogitationes  effodere.  —  Solet  in  equi 
ungula  laboris  fortitudo  cognosci.  Qnid  ergo  perun- 
gulam  nisi  in  praedicatore  sancto  virtutum  perfectio 
^  designatur  ?  Qua  videlicet  ungula  terram  fodit,  cum 
de  corde  rudientium  exemplo  suorum  operum  terre- 
nas  cogitationes  ejicit.  Ungula  terram  fodit,  quia  au- 
ditorum  corda  a  saecularibus  curis  evacuat,  cum 
Tv  doctor  bonus  contemni  saeculum  opere  ostentat.  Vi- 
deamus  Paulum  terram  cordis  audientium  qua  osten- 
sae  virtutis  ungula  fodiat.  Ipse  namque  discipulis 
dicit  :  H(BC  cogitate,  quce  et  didicistis  et  accepistis  et 
audistis  et  vidistis  in  me,  hcec  agite,  et  Deus  pacis  erit 
vobiscum  (Philip.  iv,  8,  9  ).  Et  rursum  :  Imitatores 
mei  estote,  fratres^  sicut  et  ego  Christi  (I  Cor.  xi,  1). 


*  ExcvLii,object(B  seditionis.  EmendavimusexMss. 
duob.  Germ.,  Norm.,  Vindoc,  Turon.,  Laud.,  etc. 

*  Scilicet  hujuslibri  c.  2,  n.  2.  Vulgati  autem,  pro 
docuimus,  habent  didicimus,  repugnantibus  Ms3.  no- 
strisCorb.  Gerui.,  diximus. 

*  Germ.  et  pl.  Norin.,  fragrantiam...  innotescant, 
modo  loquendi  plane  Gre^oriano. 

^  In  duob.  Germ.,  in  Gilot.,  Vatic.  et  nonnulli 


is 


aliis  Ed.,  corruptissime  legitur  retributionem  dese" 
rens,  piissimo  ardore  concupiscit.  Restitutus  est  hic 
locusex  Mss.  Anglic,  Noriu.  etal.  InLaud.  legitur, 
piissimo  ardore  conspicit. 

*  Editi,  posnce  addicitur.  RedMndaLi  posnce,  nec  est 
in  Mss.  De  verboaciciicifurejusquesensujamdictum 
est,  1.  II,  n.  15,  in  notis. 

^  Aliqui  Mss.,  demonstratur. 


603 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


604 


Qoi  igitnr  exemplo  sni  operis  alios  corrigit,  nimiram- 
nngula  1021  terram  fodit.  [Vet.  XXII.]  Habemus 
aliud  quod  adhuc  subtilios  de  hujus  ungulae  effos- 
sione  tractemus.  Sancti  enim  viri  quamvis  intento 
mentis  oculo  in  superna  evigilent,  quamvis  cuncta 
quae  in  ima  praeterfluunt  pede  rigidi  contemptus  cal- 
cent ;  ex  corruptione  tamen  terrenae  camis,  cui  ad- 
huc  illigati  sunt,  plerumque  cogitationum  pulverem 
in  corde  patiuntur.  Cumque  foris  aliis  ad  appetenda 
ccelestia  persuadent,  semetipsos  semper  intrinsecus 
subtili  inquisitione  discutiunt,  ne  qua  immorante  in 
se  diu  infima  cogitatione  polluantur.  Equus  ergo  iste 
ungula  terram  fodit  cum  praedicatorquisque  inquisi- 
tione  forti  terrenas  in  se  cogitationes  discutit.  Equus 
ungula  terram  fodit  quando  is  cui  jam  Dominus  prae- 
sidet  quae  sibi  moles  congeritur  ex  vetusta  cogitatione 
considerat,  seque  ab  illa  flendo  evacuare  non  cessat. 
Unde  bene  et  Isaac  apud  alienam  gentem  puteos  fo- 
disse  describitur  {Genes.  xxvi).  Quo  videlicet  exem- 
plodiscimus  ut  in  hac  peregrinationis  aerumna  positi, 
cogitationum  nostrarum  profunda  penetremus  ;  et 
quousque  nobis  verae  intelligentiae  aqua  respondeat, 
nequaquam  nostrae  inquisitionis  manus  ab  exhau- 
rienda  cordis  terra  torpescat.  Quos  tamen  puteos 
allophyU  insidiantes  replent  (Ibid.),  quia  nimirum 
immundi  spiritus  cum  nos  studiose  cor  fodere  con- 
spiciunt,  congestas  nobis  tentationum  cogitationes 
*  ingerunt.  Unde  semper  mens  evacuanda  est,  inces- 
santerque  fodienda  :  ne  si  indiscussa  relinquitur, 
usque  ad  tumorem  perversorum  operum,  cogitatio- 
num  super  nos  terra  cumuletur.  Hinc  ad  Elzechielem 
dicitur  :  Fili  hominis,  fode  parietem  (Ezech.  viii,  8) ; 
id  est,  cordis  duritiam  crebris  perscrutationum  icti- 
bus  rumpe.  Hinc  ad  Isaiam  Dominusdicit :  Ingredere 
inpetram,  abscondere  fossa  humo,  a  facie  timons  Do- 
mini,  et  a  gloria  majestatis  ^us  (Isai.  ii,  iO/  Petram 
quippe  ingredimur,  cum '  cordis  nostri  duritiam  pe- 
netramus ;  atque  a  facie  timoris  Domini  fossa  humo 
abscondimur,  si  terrenas  cogitationes  egerentes  ab 
ira  districti  judicis  in  humilitate  uostrae  mentis  ce- 
lamur.  Quo  enim  plus  terra  fodiendo  projicitur,  eo 
pavimentum  semper  inferius  demonstratur.  Unde  et 
nos  si  a  nobis  studiosius  terrenas  cogitationes  ejici- 
mus,  quo  apud  nosmetipsos  abscondamur,  humilius 
invenimus. 

54.  De  imminente  judicii  die  S.  Gregorii  sententia. 
—  Ecce  enim  quia  divini  judicii  dies  imminet,  quasi 
ipsa  jam  timoris  ejus  facies  apparet ;  tantoque  magis 
necesse  est  ut  unusquisque  illum  terribilius  timeat, 
quanto  jam  gloriamajestatisejus  appropinquat.  Quid 
ergo  agendum  est,  quovefugiendum  ?  Quo  enim  quis 
latere  potest  eum  qui  ubique  est  ?  Sed  ecce  petram 
ingredi,  fossa  humo  occultari  praecipimur,  ut  videli- 
cet  cordis  nostri  duritiam  dirumpentes^  eo  iram  in- 
visibilem  declinemus,  quo  ab  amore  rerum  visibi- 
lium  apud  nosmetipsos  in  corde  subtrahimur,  ut 
cum  pravae  cogitationis  terra  ejicitur,  mens  apud 

*  Non  pauciMss.j  emergunt.  Laud.  et  Germ.,  mer- 
gunt.  Corb.  Germ.,  immergunt. 


A  semetipsam  tanto  tutius  quanto  et  humilius  abscon- 
datur.  Hinc  Israelitico  populo  (Deut.  xxiii,  12)  per 
Moysen  a  Domino  jubetur,  ut  cum  egreditur  ad  re- 
quisita  naturae,  mittat  paxillum  in  balteo,  et  fossa 
humo  abscondat  quae  egesta  fuerint.  Naturae  enim 
corruptibiiis  pondere  gravati,  a  mentis  nostrae  utero 
^  quaedam  cogitationum  superflua  quasi  ventris  gra- 
vamina  erumpunt.  Sed  portare  paxillum  sub  balteo 
debemus,  ut  videlicet  ad  repreheudendos  nosmetipsos 
semper  accincti,  1022  acutum  circa  nos  stimulum 
compunctionis  habeamus,  qui  incessanter  terram 
mentis  nostrae  poenitentiae  dolore  confodiat,  et  hoc 
quod  a  nobis  fetidum  erumpit  abscondat.  Yentris 
quippe  egestio  fossa  humo  per  paxillum  tegitur,  cum 
mentis  nostrae  superfluitas  subtili  redargutione  dis- 

B  cussa,  ante  Dei  oculos,  per  compunctionis  suae  sti- 
mulum  celatur.  Quia  igilur  sancti  viri  quaecunque 
inutilia  cogitant  reprehendere  ac  dijudicare  non  ces- 
sant,  de  equo  suo  Dominus  dicat :  Terram  ungula  fo- 
dit,  id  est  quidquid  in  mente  sna  terrenum  versari 
conspicit,  hoc  nimirum  superductae  poenitentiae  duris 
percussionibus  rumpit.  Cum  vero  se  interius  distri- 
cta  subtiiitate  dijudicant,  jam  nihil  est  quod  exterius 
pertimescant.  Tanto  enim  minus  ad  mala  praesentia 
trepidant,  quanto  semetipsos  plenius  bonis  venturis 
parant.  Unde  et  subditur  : 

CAPUT XXVUI  [Vet.  XXIII,  Rec,  XIVj. 
Ibid  . — Exsultataudacter,  inoccursumpergitarmaUs. 
55.  Sanctum  virum  nec  adversa  d^idunt,  nec  pro- 
spera  corrumpunt.  Apostolarum  inter  fiagellu  e«stt/(a. 

C  tio,  in  primis  Pauli.  HcBretici  potestatum  scecularium 
patrocinium  ambiunt.  Infractce  virtutis  est  rerum  ter- 
renarum  contemptus.  —  Exsultat  audacter,  quia  sic 
adversis  non  frangitur,  sicut  nec  prosperis  elevatur. 
Adversa  namque  non  dejiciunt,  quem  prospera  nulla 
corrumpunt.  Equus  itaque  iste  et  fortis  et  sub  freno 
est.  Ne  ergo  prematur  adversis,  habet  vim  fortitu- 
dinis  ;  ne  elevetur  prosperis,  habet  pondos  desnper 
insidentis.  Decurrunt  quippe  tempora,  sed  idcirco 
justum  trahere  non  valent,  quia  levare  non  possunt. 
IIIos  nimirum  trahunt,  quos  levant ;  irata  dejiciunt, 
quos  blanda  sustoUunt.  Yir  autem  bene  Deo  subdi- 
tus  scit  inter  transeuntia  stare^  scit  inter  lapsns  de- 
currentium  temporum  mentis  gressum  figere,  scit 
nec  ad  subjecta  se  erigere,  nec  ad  objecta  trepidare. 

j)  Plerumque  autem  quia  exerceri  se  utilius  contritio- 
nis  suae  laboribus  novit,  in  adversis  hiiarescit,  quae 
dum  constanter  pro  veritate  patitur,  augeri  sibi  vir- 
tutis  meritum  iaetatur.  Hinc  est  quod  tunc  apostolos 
exsultasse  legimus,  cum  pro  Christo  illos  contigit 
flagella  tolerasse,  sicut  scriptum  est :  Ibant  gaudmtes 
a  conspectu  concilii,  quoniam  digni  habiU  suntpro 
nomine  Jesu  contumeliam  pati  (Act.  v,  41).  Hinc  Pau- 
lus  cum  duris  in  Macedonia  fuisset  persecationibns 
pressus,  in  eo  quod  se  afilictum  insinuat,  etiam  ja- 
cundatum  demonstrat,  dicens  :  Nam  cum  venissemiu 
Macedoniam,   nullam    requiem   habuit  caro  nostra 

«  Turon.,  duo  Germ.  ac  Norm.,  toiyoris  nostri. 
'  Turon.,  utero,  pcenitentue  dolore,  qwedam. 


605 


MORALIUM  LIB.  XXXI.  —  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JO  B. 


600 


{II  Cor.  VII,  5).  Ac  si  aperte  diceretquia  spiritus  re- 
quiem  babait  dam  per  profectum  aaimas  persecu- 
tionum  supplicia  caro  toleravit.  Gontra  hunc  itaque 
equum  ab  adversariis  sanctse  Ecclesiae  parantur  gladii 
de  dolore  poenarnm,  parantur  arma  de  patrociniis  sae* 
cularium  potestatum.  Solent  namque  haeretici  poten- 
tum  mundi  defensionibus,  quasi  quibusdam  armis, 
se  tegere;  solent  omnes  infideles  pra^dicationem 
fidei  excitatis  etiam  saeculi  potestatibus  impugnare. 
Sed  equus  Dei  exsultat  audacter,  et  exteriora  tor- 
menta  non  metuit,  quia  internam  delectationem  quae- 
rit,  potestatum  mundi  iracundiam  non  formidat,quia 
ipsius  quoque  vitae  praesentis  desiderium  per  mentis 
excessum  calcat.  Hinc  per  Salomonem  dicitur :  Non 
corUristahiijustum  quidquid  eiacciderit  (Proo.xii,21). 
Hinc  in  eo  rursum  scriptum  est  :  Justus  qu<isi  leo 
confidens  absque  terrore  erit  {Prov.  xxviii,  1).  In  oc- 
carsu  bestiarum  idcirco  leo  non  trepidat,  quia  prae- 
valere  se  omnibus  non  ignorat.  Unde  jasti  viri  secu- 
ritas  recte  leoni  comparatur^  quia  contra  se  cum 
quoslibet  insurgere  conspicit,  ad  mentis  suae  confi- 
dentiam  redit ;  1023  et  scit  quia  cunctos  adver- 
santes  superat,  quia  iilum  solumdiligit,  quem  invitus. 
nuUomodo  amittat.  Quisquis  enim  exteriora,  quae  et 
nolenti  subtrahuntur,  appetit  sua  se  sponte  extraneo 
timori  substernit.  Infracta  autem  virtus  ^  est  concu- 
piscentiae  terrenae  contemptus,  quia  et  in  aito  mens 
ponitur,  cum  a  rebus  infimisspeisuae  judicio  subie- 
vatur,  atque  a  cunctis  adversantibus  tanto  minus 
attingitur  quanto  in  supernis  sita  tutius  munitur. 

^Justusadversantibus  intrepidus  occurrit. — Equus 
itaque  iste  non  solum  *  contra  se  venientes  minime 
metuit,  sed  eis  etiam  in  occursum  pergit.  Unde  bene 
hic  additur  :  In  occursum  pergit  armatis.  Plerum- 
que  enim  quieti  atque  inconcussi  relinquimur,  si 
obviare  pravis  ^  pro  justitia  non  curamus.  Sed  si  ad 
aeternae  vitae  desiderium  animus  exarsit,  si  jam  ve- 
ram  lumen  intrinsecus  respicit,  si  in  se  flammam 
sancti  fervoris  accendit,  in  quantum  locus  admittit, 
in  quantum  causa  exigit,  debemus  pro  defensione 
jostitiae  nosmetipsos  objicere,  et  perversis  ad  injusta 
erumpentibus,  etiam  cum  ab  eis  non  quaerimur,  ob- 
viare.  Nam  cum  justitiam,  quam  nos  amamus,  in 
aliisferiunt,  nos  nihilominus  sua  ♦  percussione  confo- 
diunt,  etiam  si  venerari  videantur.  Quia  ergo  vir 
sanctus  pravis  ac  male  agentibus  sese  etiam  cum 
non  quaeritur  opponit,  recte  de  equo  Dei  dicitur  : 
/n  occursum  pergit  armatis. 

57.  S.  Pauli  exemplum.— Intvien  libet  illum  ses- 
soris  sui  calcaribus  excitatum  contra  armatos  ho- 
sles,  quantus  Paulum  fervor  accenderat,  quando  eum 
Ephesi  ad  irrumpendas  theatri  turbas  zeli  flamma 
rapiebat.  Scriptum  quippe  est  :  R^leti  sunt  ira^  et 

^  Gussanv.  et  plur.  £d.  cum  Ms.  Germ.,  est  concu- 
piscentia  vii(e  oeiemce.  terrence  contemptus.  Yel.  Ed. 
Paris.  et  Basil*  consentiunt  Mss.  Andic,  Norm., 
Vindoc.,  Gorb.  Germ.,  Turon.,  Laua.,  etc,  quos 
sequimur. 

'Vindoc,  Ebroic aliique  Norm.,  contrascecienies. 

*  Vulffati,  oer  justitiam.  Nostram  lect.  deprompsi- 
mu8  ex  Mss.  Longip.,  Laud.,  Turon.,  Val.  Gi.,  daob. 


A  exclamaverunt  dicentes :  Magna  Diana  Ephesiorum  - 
et  impleta  est  civitas  confusione,  et  impetum  fecerunt 
uno  animo  in  theatrum,  ^  rapto  Caio  et  Aristarcho  Ma- 
cedonibus,  comitibus  PauU  (Act.  xix,  28,  29).  Atque 
mox  subditur :  Pau/o  autemvolente  intrare  in  popu^ 
lum,  non  permiserunt  disdpuli.  Quidam  autem  et  de 
Asios  principibus,  qui  erant  amici  ejus,  miserunt  ad 
eum,  rogantes  ne  se  daret  in  tkeatrum{Ibid.,  30, 3i). 
In  quibus  profecto  verbis  agnoscimus  quo  impetu 
contra  cuneos  adversantes  irrueret,  nisi  eum  per 
amicos  et  discipulos  charitatis  frena  tenuissent. 

SS.Declinandum  tamen  aliquando  prudenter  peri- 
culum,  si  ex  ilU)  periculo  modicus  tantum  fructus  spe- 
retur.  Hoc  Paulus  exemplo  docuit.  —  Sed  si  obviare 
hostibus,  si  ultro  pugnam  petere,  si  nosmetipsos 

3  semper  relinquere  in  cursu  nostri  fervorisdebemus, 
quid  est  quod  idem  praedicator  egregius  de  semet- 
ipso  fatetur,  dicens :  Damasciprcepositus  gentis  Aretce 
regis  cusiodiebat  civitatemDamascenorum,ut  mecom^ 
prehenderet,  et  per  fenestram  in  sporUi  demissus  sum 
per  murum,  et  sic  effugi  manus  ejus  {II  Cor,  xi,  32, 
33)?  Quid  est  quod  equus  iste  modo  sponte  armato- 
rum  cuneos  impetit,  et  modo  se  ab  armatis  hostibus 
quasi  trepidus  abscondit,  nisi  hoc,  quod  necesse  est 
ut  in  ejus  artificiosa  virtute  discamus  adversariorum 
pugnam  et  constanter  aliquando  appetere,  et  pru- 
denter  aliquando  deciinare  ?  [  Vet.  XXIV.]  Necesse 
quippe  est  ut  per  omne  quod  agimus  in  mentis  tru- 
tina  positum  hinc  pondus,  illinc  fructum  nostri  labo- 
ris  aestinemus,  et  cum  pondus  fructum;  superat,  la- 

Q  borem  quisque  innoxie  declinet,  dummodo  se  in  aliis 
exerceat,  in  quibus  lucro  fructuum  pondus  laboris 
vincat.  Gum  vero  sub  1024  sequenti  quantitate 
fructuum  mensura  laboris  aut  aequatur,  aut  vincitur, 
'  labor  non  sine  graviculpa  declinatur.  Unde  praedi- 
cator  sanctus,  cum  Damasci  valdeobstinatas  mentes 
persequentium  cerneret,  eorum  noluit  adversitati 
confligere,  quia  et  semetipsum,  quem  profuturum 
multis  noverat,  vidil  posse  deficere,  et  aut  nullis  se 
ibi  aut  paucis  prodesse.  Secessum  ergo  a  certamine 
petiit,  et  pugnaturum  felicius  ad  alia  se  bellaserva- 
vit.  Non  enim  loco  virtus,  sedlocusvirtuti  defuit ;  et 
idcirco  fortissimus  miles  ad  obsidionis  angustia  cer- 
taminis  cambum  quaesivit.  Ubi  autem  subjuganda 
regi  proprio  multa  adversariorum  colla  conspexit, 

j^  subire  bellum  vel  cum  morte  non  timuit;  sicut  ipse 
cum  Jerosolymam  pergeret,  eumque  discipuli,  pas- 
sione  ilUus  per  prophetiam  praescita,  prohiberent, 
sibimetipsi  attestatur,  dicens :  Ego  non  solum  alligari, 
sed  et  mori  in  Jerusalm  paratus  sum  pro  nomineDo- 
mini  Jesu{Act.  xxi,  i3).  Neque  enim  facio  animam 
meam  pretiosiorem  quam  me  {Ibid.,  xx,  24).  Qui  igi- 
tur  hic  hostiles  cuneos  etiam  praescita  passione  sua 

Germ.  et  pler.  Norm. 

*  Excusi,  persecuiione.  Potior  lectio  Mss.  Vindoc, 
Turon.,  duor.  Germ.,  Norm.,  Val.  CI.,  quam  sequi- 
mur. 

^  Turon.,  duo  Germ.  et  Val.  CI.,  rapto  Gaio. 

^  Vindoc,  labor  in  fine  gravi  culpa  declinatur. 
Turon.,{a6or  sine  gravi  culpa  declinatur. 


607 


SANCTI  GREGORIl  MAGNI 


608 


imperterritus  petiit,  illic  de  dispensatione  faisse  edo-  A  parat.  Sed  qnia  tam  robnstissimnm  pectus  qnomodo 


cnit,  non  de  timore  quod  fugit. 

59.  Cavendum  ne  timore  potiusquam  cauta  dispeU' 
satione  fugiamus,  —  Qua  in  re  pensandum  est  quia 
iUe  labores  quosdam  per  dispensationis  judicium 
iaudabiliter  declinat,  qui  pro  Deo  majores  alios  for- 
titer  toleral.  Nam  saepe  ab  hominibus  timor  debilis 
cauta  dispensalio  vocatur :  etquasi  prudenter  irape- 
tum  declinassese  asserunt,cum  fugientesturpiter  in 
lerga  feriuntur.  Unde  necesse  est  ut  in  causa  Dei, 
cum  res  dispensalionis  agitur,  metuscordis  subtilis- 
sima  libratione  pensetur,  ne  per  infirmitatem  timor 
subrepat,  el  sese  per  dispensationis  imaginem  ratio- 
nem  confingat,  ne  culpa  se  prudentiam  nominet ; 
jamque  nec  ad  pcenitentiam  animus  redeat,  quando 


se  jaculis  opponat  audivimus,  nunc  quid  ab  adversa- 
riis  agatur  audiamus.  Sequitur  : 

CAPUT  XXX. 

Vers.  23.  —  Super  ipsum  sonahit  pharetra. 

62.  Victi  hostes  ad  dolos,  sed  incassum  confugiunU 
—  In  Scriptura  sacra  pharetrae  nomine  aliquando 
justum  Dei  occultumque  *  consilium,  aliquando  vero 
clandestina  pravorum  machinatio  designatur.  Per 
pharetram  justum  Dei  occultumque  consilium  ex- 
primilur,  sicul  idem  beatus  Job  superiorc  parte  te- 
statur,  dicens  :  Pharetram  enim  suam  aperuit,  et  affli- 
xit  me{Joh  xxx,  11).  Id  est,  occultum  suum  consi- 
lium  detexit,  et  publica  me  percussione  vulneravit. 
Sicut  enim  in   pharetra  sagittae,  sic  in  occulto  Dei 


hoc  quod  inique  perpetrat  ^irtutem   vocat.  Restat  3  consilio  latent  sententiae ;  et  quasi  ex  pharetra  sagitte 


igitur  ut  in  dubiis  quisque  deprehensus,  cum  quseli- 
bet  sibi  adversitas  imminet,  prius  iutra  semetipsum 
contra  formidinem  et  praecipitationem  pugnet,  qua- 
tenus  nec  formidolose  se  subtrahat,  nec  praecipitan- 
ter  opponat.  Valde  enim  praeceps  est  qui  semper  se 
adversis  objicit,  et  vaide  pavidus  qui  semper  abs- 
condit. 

60.  Peritus  dux  hosti  exercitum  nec  semper  admo- 
vet,  necsemper  suhducit.  —  Sed  haec  melius  in  bellis 
spiritalibus  discimus,  si  formam  exercitii  a  corpora- 
libus  bellis  trahamus.  Non  enimille  dux  sapiensest, 
qui  semper  contra  hostiles  cuneos  exercitum  prae- 
cepsadmovet ;  neque  illeduxfortis,  qui  semper  hunc 
ab  hostis  facie  cavendo  subducit.  Scire  namque  dux 


educitur,  quando  ex  occulto  consilio  apertam  Deus 
sententiam  jaculatur.  Pharetrae  quoque  nomine  pra- 
vorum  machinatio  designatur,  sicut  per  prophetam 
dicitur  :  Paraverunt  sagittat  suas  in  pharetra,  ut  sa- 
gittent  in  ohscuro  rectos  corde  (Psal.  x,  3).  [Vet. 
XXV.]  Iniqui  cnim  cum  dolos  quos  bonis  excogitant 
secretis  machinationibus  occultant,  quasi  in  pharetra 
sagittas  parant,  et  in  hac  praesentis  vitae  caligine, 
velutin  obscuro,  rectoscorde  feriunt,  quia  malitiosa 
eorum  jacula  et  sentiri  per  vulnus  possunt,  eltamen 
venientia  deprehendi  nonpossunt.  Igitur quia  equus 
Dei  nulla  adversitate  terretur,  eique  quo  magis  ob- 
viatur^  eo  vi  intentionis  suae  super  armatos  hostes 
ferventior,  ducitur,  persecutores  ejus,  qui  se  etiam 
debet  modo  ab  hostili  impetu  exercitum  caute  sub-  c  ferientes  vinci  sentiunt,  turbati  ad  consilium  rever- 


trahere,modohostem  circumfusis  cornibus  coarctare. 
Quod  nimirum  sollicite  perfecti  praedicatores  exhi- 
bent,  cum  modo  persecutionis  rabiem  declinantes, 
noverunt  sapienter  sed  non  enerviter  cedere  ;  modo 
autem  persecutionis  impetum  contemnentes,  nove- 
runt  ei  fortiter,  sed  non  praecipitanter  obviare.  Quia 
autem  sanctus  vir,  cum  congruum  cernit>  ictibus  pe- 
ctus  objicit,  et  venientia  jacula  vel  moriens  retundit, 
recte  dicitur  :  In  occursum  pergit  armatis.  De  quo 
adhuc  bene  subditur  : 

CAPUT  XXIX. 
Vers.  22.  —  Contemnit  pavorem,  nec  cedit  gladio. 
1025  61.  Paulus  pavorem  omnem,  omnem  hosti" 


tuntur,  dolos  praeparant,  et  velut  ex  longinquo  mit- 
tendo  vulnera  occultant.  Unde  nec  recte  dicitur  : 
[Rec.  XV.]  Super  ipsum  sonahit  pharetra;  ut  eum  ex 
absconsa  machinatione  longe  feriant,  cui  apertis 
congressionibus  inaniter  appropinquant.  Haec  tunc 
super  equum  Dei  pharetra  sonuerat,  cum  quadraginta 
viri  qui  in  ejus  mortem  conjuraverant  educi  de  car- 
cere  Paulum  quaerebant  (Act.  xxiii,  13),  ut  consilio- 
rum  suorum  ictibus '  quasi  clam  sagittarum  dolo  in- 
terficerent  quem  congressione  persecutionis  publicaB 
superare  nequaquam  possent .  Pharetra  ergo  so- 
nuit,  quia  occultae  machinationis  ad  Paulam  causa 
pervenit. 


63.  Artes  suas  aliquando  occultant,  aliquando,  ut 
lemimpetum  despexit.  -  Videamns  quomodo  pavo-  D  ^^^«^"*^'  terrorem,  ostentant.--  Quamvissi  vigilanter 
rem  despiciat,  qui  ipsos  adversariorum  gladios  enu-      q"«nmus,  adhuc  in  pharetne  sonitu  aliquid  subti- 


merans  calcat.  Ait  enim  :  Quis  nos  separahit  a  chari- 
tate  Deif  trihulatio  an  angustia,  an  fames,  anpersecutio 
(Rom.  VIII,  35)?  In  pavore  anlem  ventura  poena  me- 
tuitur,  in  gladio  vero  jam  dolor  de  praesenti  percus- 
sione  sentitur.  Quia  ergo  vir  sanctus  ventura  adversa 
non  metoit,  pavorem  despicit ;  qnia  vero  nec  super- 
veniente  percussione  vincitur,  nequaquam  gladiis 
cedit.  Contra  hunc  itaque  equum  totsunt  gladii  ho- 
stium,  quot  genera  persecutionum ;  quae  cuncta  ob- 
vians  superat,  quia  amore  vitae  sese  ad  interitom 


lius  invenimus.Saepe  enim  adversarii  consilia  contn 
bonos  ineunt,  pravis  inventionibus  innitnntur,  ad 
excogitandos  dolos  se  conferunt,  sed  tamen  qni  eos- 
dem  dolos  prodere  bonis  debeant,  ipsi  instituont, 
latenter  ipsi  transmittunt,  ut  credulis  sapplicioram 
praeparatio  dum  quasi  furtim  innotescitor,  amplius 
timeatur,  et  audientis  animum  plus  suspecta  valnera 
quam  percepta  perturbent.  In  pharetra  enim  sagitts 
1026  dum  latentel  sonant  mortem  etiam  non  vis» 
denuntiant.  Pharetra  ergo  contra  equam  sonitum 


^  Laud.,  judicium.  Et  infra,  ex  occulto  judicio. 

*  Corb.  Germ.,  Vindoc.,  Ebroic.  ac  Norm.,  quasi  ialtm. 


609 


MORAUUM  LIB.  XXXI.  -  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


610 


reddit,  cum  contra  prsdicatorem  sanctum  occulta 
pravorum  machinatio consilium  suum,  quod  fraudu- 
lenter  operit,  fraudulentius  innotescit,  ut  praemissis 
minisquasiexsonitu  pharetrae  terreat,cum  praedica- 
tor  Dei  apertas  contumelias  velut  cominus  ferientia 
jacula  non  formidat.  Cum  veroeisdem  minis  minime 
terretur,  mox  persecutorum  crudelitas  ad  supplicia 
manifesta  perducitur.  Unde  bene  postquam  dictum 
est :  Super  ipsum  sonabitpharetra,  illico  additur  : 

CAPUT  XXXI. 

Ibid.  —  *  Vibrahit  hasta, 

64.  A  minis  ad  aperta  supplkia  prorumpunt.  — 
Contra  praedtcatorem  Dei  post  pharetrae  sonitum  ha- 

-sta  vibratur,  quando  post  terroresexhibitose  vicino 
jam  feriens  aperta  poena  producitur.  Praedicatores 
autem  saucti,  cum  pro  defensione  fidei  supp]icia 
subeunt,  adeamdem  fidem,  quos  valent,  rapere  et 
inter  verbera  non  desistunt ;  et  cum  patienter  vul- 
uera  suscipiunt,  prudenter  contra  corda  infidelium 
sagittas  praedicationis  reddunt.  Unde  nonnunejuam 
agitur  ut  ipsi  qui  in  persecutione  saeviunt  non  tam 
doleant  quod  cor  praedicatoris  non  emolliunt  quam 
quod  per  ejus  verba  etiam  alios  amittant.  Quia  igitur 
eum  feriendo  non  superant,  ne  fortasse  et  alii  qui 
illum  audiunt '  se  derelinquant,  mox  contra  loquen- 
tis  verba  scutum  responsionis  parant.  Unde  cum  di- 
ceret  :  ^  Vibrabit  hasta,  recte  subjungit  : 

Ibid.  —  Et  clypeus. 

65.  Rationes  quas  opponant,  etiam  qucerunt.  — 
Persecutor  enim  saeviens  postquam  praedicatoris  cor- 
pus  supplicio  percutit,  ^  auditorum  cor  quasi  clypeo 
verbis  suae  disputationis  munit.  Yir  igitur  sanctus 
nt  feriri  debeat,  hasta  vibratur ;  sed  ne  audiri  pos- 
sit,  clypeus  opponitur.  Habent  namque  defensores 
Dei  in  praelio  sagittas  suas  quas  eo  citius  in  audito- 
mm  corda  injiciunt,  quo  illas  de  spiritali  arcu,  id 
est  de  intima  cordis  tensione  distringunt.  His  quippe 
se  in  bello  fidei  Paulus  armaverat,  cum  dicebat : 
Laboro  usque  ad  vincula  quasi  male  operans,  sed  ver- 
bum  Dei  non  est  alligatum  {II  Tim.  ii,  9).  Ac  si  di- 
ceret :  Hasta  quidem  suppliciorum  ferior,  sed  tamen 
verborum  sagittas  emittere  non  desisto.  Vulnera 
crudelitatis  accipio,  sed  cor  infidelium  vera  loquendo 
transfigo.  Dicatur  ergo  :  Super  ipsum  sonabit  phare-- 
ira,  vibrabit  hasta  et  clypeus.  Contra  equum  quippe 
Dei,  quia  pravorum  consiiia  perstrepunt,  pharetra 
sonat,  quia  aperta  poena  exquiritur^  hasta  vibratur; 
quia  vero  ei  etiam  disputatione  resistitur,  clypcus 
antefertur.  Sed  nunquid  a  fervore  suo  per  ista  com- 
pescitur?  Yir  enim  sanctus  quo  majore  persecutione 
premitur,  eo  ad  praedicandam  verilatem  acrius  insti- 
gatur;  et  cum  patienter  persecutores  toierat,  arden- 


A  ter  ad  se  •  auditores  trahere  festinat.  Unde  et  bene 
adhuc  de  equo  Der  subditur  : 

CAPUT  XXXU. 

Vers.  24.  —  Fervens  et  fremens  sorbet  terram,  nec 
reputat  tub(B  sonare  clangorem. 

66.  Despectis  illorum  conatibus,  pius  prcedicator 
peccatorum  conversioni  semper  insudat.  —  Primo 
namque  peccanti  homini  dictum  est :  Terra  es,  et  in 
terram  ibis  (Genes.  iii,  19).  Tubae  autem  clangunl, 
cum  hujus  saeculi  potestates  loqui  sanctos  terribiliter 
prohihent.  Quia  igiturpraedicator  zelo  sancti  Spiritus 
inflammatus,  vel  inter  supplicia  positus,  quoslibet 
peccatores  ad  se  irahere  non  desistit,  fervens  1027 
procul  dubio  terram  sorbet,  quia  vero  persecutorum 

B  minas  minime  formidat,  clangorem  tubae  sonare  non 
reputat.  Tuba  enim,  quae  discriraen  belli  denuntiat, 
quid  est  aliud  quam  vos  saecularium  potestatun),  quae 
contempta  resistentibus  mortis  certamen  parat? 

67.  Exemplum  Apostolorum,  prwsertim  S.  Pauli, 
—  Haec  a  principibus  sacerdotum  tuba  sonuerat, 
cum  flagellatos  apostolos  de  Deo  loqui  prohibebant, 
sicut  scriptum  est :  Ccesis  denuntiaverunt,  ne  loqueren- 
tur  in  nomine  Jesu  (Act.  v,  40).  Sed  videamus  quo- 
modo  equum  Dei  clangor  tubae  non  terreat.  Ait  Pe- 
trus  :  Obedire  oportet  Deo  magis  quam  hominibus 
(Ibid.,  29).  Qui  aliis  quoque  persequentibus  dicit : 
Non  enim  possumus  quce  vidimus  et  audivimus,  non 
loqui  (Act.  IV,  20).  *Equus  ergo  Dei  clangorem  tubae 
non  metuit,  qui  praedicator  egregius  despectis  po- 

C  testatibus  sapculi,  nullos  minarum  sonitus  pertime- 
scit. 

68.  Videamus  alium  equum  Dei  quomodo  terrani 
sorbeat,  quomodo  nullus  eum  tubae  terror  attingat. 
Scriptum  est  (Act.  xiv,  18,  19,  20,  21) :  Supervene-- 
runt  quidam  ab  Antiochia  et  Iconio  Judcei,  et  persua- 
sis  turbis,  lapidantesPaulum  traxerunt  extra  civitatem, 
cestimantes  eum  mortuum  esse.  Circumdantibus  autem 
eum  discipulis,  surgens  intravit  civitatem,  et  poslero 
die  profectus  est  cum  Bamaba  in  Derben.  Cumque 
evangelizassent  civiiati  illi,  et  docuissent  multos,  re~ 
versi  sunt  Lystrum  et  Iconium  et  Antiochiam,  confir- 
mantes  aninuis  discipulorum.  Perpendamus  ergo  quae 
hunc  possent  equum  minae  compescere,  quando  eum 
ab  intentione  sua  non  valet  mors  ipsa  prohibere. 

D  Ecce  lapidibus  obruitur,  nec  tamen  a  veritatis  ser- 
mone  removetur.  Occidi  potest,  superari  non  potcst; 
velut  exstinctus  extra  urbem  projicitur,  sed  intra 
urbem  die  alio  illaesus  praedicator  invenitur.  0  quam 
fortis  huic  viro  inest  infirmitas !  o  quam  victrix  poe- 
na!  0  quam  dominatrix  patientia!  '  Ad  agendum 
repulsione  provocatur,  ad  praedicandam  salutem  pla- 
gis  erigitur,  ad  propellendam  laboris  lassitudinem 


*  Val.  Cl.,  Vibrabitur  hasta.  Et  sic  inferius.  Con- 
finnatur  haec  lectio  ex  sequentibus  :  post  pharetrce 
ionitumhasta  vibratur.  Laud.,  Vibrabit  hastam. 

*  Vindoc,  Pratel.  et  plur.  Norm..  delinquant. 
3  Laud.,  Vibrabit  hastam...  et  cl^peum. 

^  Laudun.,  Auditoj^m  cor  quasi  clypeo  vibratur. 


sed  ne  audiri  possit,  clypeus  opponitur,  m^dose. 

**  Laud.  et  Val.  CL,  adjutores. 

®  Ita  plerique  Mss. 

^  Vet.  Edit.  ac  recentiores,  ad  arguendum.  Placet 
magis,  ad  agendum,  ut  habent  Mss.  Ebroic.  aliique 
Norman.,  duo  Germ.,  Vindoc.,  Val.  Ci.,  etc. 


6ii 


SANGTI  GREGORU  MAGNl 


m 


pcena  refovetur.  QnaB  ergo  hnnc  adversitas  snperet,  A  subseqnentis  muneris,  tangit  tamen  non  sine  moerore 


quem  poena  fovet  ?  Sed  equus  iste  Dei  et  pharetrae  sa- 
gittas  despicit,  *  quia  malitiae  consilia  contemnit ;  vi- 
hratam  hastam  superat,  quia  et  contra  aperl»  per- 
secutionis  vulnera  pectus  firmat ;  oppositumclypeum 
rumpit^quiadisputationem  resistentium  ratiocinando 
suhigit ;  terram  sorhet,  quia  peccatores  in  suum 
corpus  exhortando  convertit;  clangorem  bnccinae 
sonare  non  reputat,  quia  vocem  quamlibet  terribilis 
prohihitionis  calcat.  Minus  est  autem  quod  dicitur, 
quia  fortis  perseverat  in  laborihus,  adhuc,  quod  ma- 
jus  esty  exsultat  in  adversis.  Unde  sequitur  : 
CAPUT  XXXIU  [Rec.  XVI], 

Vers.  25.  —  Ubi  audierit  buccinam,  dicit  Vah. 

69.  Sancti,  imminente  certamine,  licet  mortis  melu 


animum  pulsus  doloris.  Sicut  enim  vir  fortis,  cnm 
vicino  jam  helli  certamine  armis  accingitur,  et  pal- 
pitat  et  festinat,  tremit  et  saevit^  quasi  pavere  per 
pallorem  cernitur,  sed  per  iram  vehementer  nrgetnr; 
ita  vir  sanctus,  cum  passioni  se  propinquare  conspi- 
cit,  et  naturae  suae  infirmitate  concntitnr,  et  spei  snaB 
soliditate  roboratur;  et  de  vicina  morte  trepidat,  et 
tamen  quod  moriendo  verius  vivat,  exsnltat.  Ad  re- 
gnnm  quippe  non  potest  nisi  interposita  morte  trans- 
ire ;  et  idcirco  confidendo  quasi  ambigit,  et  qnasi 
amhigendo  confidit ;  et  gandens  metnit^  et  tnetnens 
gaudet,  qnia  scit  qnod  ad  bravinm  qnietis  non  per- 
veniat,  nisi  hoc  qnod  interjacet  cnm  labore  transcen- 
dat.  Sic  nos,  cnm  morbos  a  corpore  repellere  cnpi- 


concutiantur,  de  futuro  tamen  proemio  gaudent,  —  ^  mns,  tristes  quidem  amamm  pnrgationjs  pocnlnm 


Quibus  profecto  verbis  et  illud  ostenditur,  qnod  hoc 
loco  a  Domino  de  equo  irrationabili  nil  dicatur.  Ne- 
que  enim  vah  dicere  bmtuED  animal  potest;  sed  dnm 
asseritur  dicere  quod  omniuo  dicere  non  valet,  in- 
nuitur  quem  designet.  Vah  qnippe  sermo  exultatio- 
nis  est.  Equus  ergo,  audita  buccina,  vah  dicit,  quia 
fortis  quisque  praedicator  cum  certamen  passionis 
sibi  propinqnare  *  considerat,  de  exercilio  virtutis 
exsultat ;  nec  terretur  pugnae  pericnlo,  quia  victoriae 
laetatur  triumpho.  1028  Eqno  itaque  est  vah  di- 
cere,  '  praedicatorem  sanctum  de  ventnra  passione 
gaudere.  [Vet.  XXVI.]  Sed  si  praedicator  fortis  glo- 
riam  passionis  appetit,  si  discrimen  mortis  subire 
pro  Domino  laetus  quaerit,  qnid  est  quod  ipsi  fortis- 


sumimns,  certi  autem  de  snbseqnenti  salnte  gan- 
demus.  Quia  enim  pervenire  corpns  aliter  ad  salntem 
non  valet,  in  potn  libet  etiam  qnod  taedet.  Cnmqne 
amaritudini  inesse  vitam  animns  conspicit,  moerore 
turbatns  hilarescit.  Dicatur  ergo :  Vhi  audieritbucci' 
nam,  dicit  Vah,  quia  praedicator  forlis  cognito  certa- 
minis  nuntio,  etsi  ut  homo  '  ad  vim  persecntionis 
trepidat,  per  spei  tamen  certitndinem  ad  praeminm 
remunerationis  exsultat.  Sed  neqnaqnam  ad  hoc  pas- 
sionis  bellum  inconcnssns  existeret,  nisi  eamdem 
passionem  intenta  cogitatione  meditando  praeyeniret. 
Malum  namque  quod  consilio  praevenitnr,  decertanti 
contra  se  animo  ex  ratione  subjicitur»  qoia  tanto 
quisque  minus  adversitate  vincitur,  qnanto  contra 


simo  praedicatori,  qui  ex  robusto  corde  virlntem  p  iUara  praesciendo  paratus  invenitur.  Saepe  enim  grave 


*  traxit  in  nomine,  Petro  Veritas  dixit :  Cum  senue 
m,  extendes  manus  tuas,  et  alius  te  cinget,  et  ducet  quo 
non  vis  {Joan.  xxi,  i8).  Quomodo  de  passione  gau- 
det,  qni,  cinctns  ab  alio,  ire  quo  ducitur  non  volet? 
Sed  si  pensamus  qualiter  animus  appropinqnante 
passione  et  mortis  metu  quatitur,  et  tamen  de  ven- 
tnro  regni  praemio  laetatur,  intelligimns  qnomodo 
gloriosi  certaminis  subire  periculum  volens  nolit, 
quia  et  in  morte  considerat  quod  tolerans  paveat^  et 
in  frnctn  mortis  aspicit  quod  appetens  qnaerat. 

70.  Paulus  amat  quod  refugit,  fugere  videtur  quod 
amat,  —  Videamns  Paulnm  qnomodo  amet  qnod  re- 
fugit,  quomodo  refugiat  qnod  amat.  Ait  enim  :  De- 
siderium  habens  dissolvi,  et  cum  Christo  esse  {Philip. 
I,  23).  Et,  Mihi  vivere  Christus  est,  et  mori  lucrum 
(Ibid,,  2i).  Et  tamen  dicit :  Qui  sumus  in  hoc  habi-- 
taculo,  ingemiscimus  gravati,  eo  quod  nolumtu  exs/po- 
liari,  sed  supervestiri,  ut  absorbeatur  quod  mortale  est 
a  vita  (II  Cor.  v,  4).  Ecce  et  mori  desiderat,  et  ta- 
men  carne  exspoliari  formidat.  Cnr  hoc?  Quia  etsi 
victoria  in  perpetuum  laetificat,  ipsa  nihilominus  ad 
praesens  pcena  perturbat ;  et  qnamvis  vincat  amor 


timoris  pondus  nsu  levigatur,  saepe  mors  ipsa  sicnt 
inopinata  perturbat,  ita  deliberatione  praeventa  lae- 
tificat.  Unde  et  recte  de  hoc  equo  subjnngitnr  : 
Ibid.  —  1029  Procul  odoratur  bellum, 
7i.  Ad  reportandam  victoriam  certamen  pravin 
deatur. —Ac  si  apertius  dicatnr  :  Idcirco  •  quodlibet 
certamen  exsuperat,  quia  mentem  certamini  ante 
certamen  parat.  Bellum  qnippe  procnl  odorari  est 
adversa  qnaeque  longe  adhuc  posita  cogitando  prae- 
noscere,  ne  fortasse  valeant  improvisa  snperare. 
Hoc  bellum  procul  odorari  discipulos  Panlns  admo- 
nebat,  cum  diceret :  Vosmetipsos  tentate  si  estis  in  fide, 
ipsi  vos  probate  (II  Cor.  xiii,  5).  Ac  si  aperte  praeci- 
peret,  dicens :  Persecutionum  certamina  ad  mentem 
reducite,et  cordis  vestri  intima  atqneoccnlta  pensan- 
tes,  quales  inter  supplicia  existere  valeatis  invenite. 
Hoc  bellnm  sancti  viri  procul  odorantur,  qnando  el 
in  pace  universalis  Ecclesiae  positi,  vel  haereticonuD 
bella,  vei  imminentia  ab  infidelibns  persecationiim 
tormenta  conspicinnt.  Qui  dum  lecte  vivnnt,  sapc 
pro  bonis  mala  recipiunt,  detractionnm  contnmeliis 
aequanimiter  ferunt,  nt  si  persecntionis  occasio  sap- 


'  Laudnn.,  quia  mala  vitce  consilia  contemnit.  Dno 
Germ.,  panlo  ante  sic  habent :  sed  equus  Dei  est  et 
phar. 

'  Laud.,  desiderat, 

2  Tnron.,  pler.  Norm.,  Land.,  Val.  CI.,  Germ. 
dno^  PrtedUe^ori  sancto  ie, 

*  Ita  Mss.  Corb.  Germ.,  Norra.,  Tnron.,  Vindoc. 


et  Laud.  Germ.  habet  traxit,  wmxM»  etc.  Editl  verOi 
traxit  nomini», 

'  Editi  tum  vet.  tnm  recent.  cnm  dod>.  Germ., 
ad  tnm  p^cti^nonu,  inelins,  periectitumtf,  in  EbnttO* 
aliisque  Norm.,  Vindoc,  Laud.,  etc. 

^  Vindoc.,  quxidMbet  bellum. 


m 


MORALIUM  LIB.  XXXI.  —  IN    CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


M4 


petat,  tanto  illos  fortiores  aperti  hostes  inveniaQt,  A  daxfidei,qualemsepossitexhiberenarravimns,nanc 


qnanto  eos  et  intra  Ecclesiam  falsomm  fratrum  ja- 
cnla  non  expuguant.  Nam  qui  a  statu  patientiae  ante 
linguarum  vulnera  corruit,  ipse  sibi  testis  est  quia  con- 
tra  *  manifestae  persecutionis  gladios  non  subsistit. 
Quia  ergo  vir  Dei  exercitatus  praesentibus  contra 
yentura,  et  exercitatus  minimis  contra  majora  niti- 
tur,  recte  de  equo  Dei  dictum  est,  quod  bellum  pro- 
cul  odoratur.  Sequitur : 

CAPUT  XXXIV. 

Ibid.  —  Exhartationem  dncum,  et  ululatum  exer^ 
ciius. 

72.  Suhodorandumquidaucioreserrorumf  quid  turha 
tjp«M  suhdiia  possint  insanire.  —  Duces  adversae  partis 
sunt  erroris  auctores,  de  quibus  per  Psalmistam  di- 


subhujus  equispecie  unumquemque  Christi  miiitem 
describamus,  ut  et  qui  ad  praedicationis  culmen  nec- 
dum  se  pervenisse  considerat,  hac  tamen  voce  domi- 
nica,  si  jam  bene  vivere  coeperit,  expressum  se  esse 
eognoscat,  quatenus  hinc  colligat  quantum  Deo 
notus  sit,  si  ad  majora  pervenerit,  quem  signanter 
Deuseloquinecinminimis  praetermittit.  Singulaita- 
que  quae  dc  equo  dicta  sunt  repentes,  intimemus 
quomodo  miles  Dei  a  primaeva  conversatione  profi- 
ciat,  quomodo  a  minimis  ad  majora  succrescat,  vel 
quibus  gradibus  ab  infimis  ad  superna  perveniat.  Di- 
catur  ergo : 

CAPUT  XXXV. 
Vkrs.  19.  —  Nunquid  prcebehis  equo  fortitudinem, 


citur  :  Effusa  est  *  contentio  super  principes  eorum,  g  aut  drcumdahis  collo  ejus  hinniium^ 


•  et  seduxerunt  eos  vana  eonm,  et  errare  fecit  eos  in 
invio,  ei  non  in  via  (Psal.  cvi,  40).  De  quibus  per  sc- 
metipsam  Veritas  dicit:  Cobcus  si  cceco  ducaium  ^prw- 
bet,  ambo  in  foveam  ^  cadunt  {Mailh.  xv,  14j.  Hos 
autem  duces  exercitus  sequitur  pravorum  scilicet 
tarba,  quae  iniquis  eorum  praeceptionibus  famulatur. 
Notandum  quoque  quod  duces  exhortari,  exercitum 
vero  dicit  ululare,  quia  videlicet  hi  qui  infidelibus 
vel  haereticis  praesunt  prava  quae  teneri  praecipiunt 
qnasi  ex  ratione  persuadent.  Turba  vero  eis  subdita, 
quia  sine  judicio  eorum  voces  sequitur,  dum  per 
confusionis  insaniam  perstrepit,  bestiali  mente  ula- 
lare  perhibetur.  Lupis  quippe  proprie  ululatus  con- 
venit.  Et  quia  catervae  reproborum  contra  viiam 


74.  MHitem  Dei  primum  armei  fides,  —  Unicuique 
animae,  ^  cui  Dominus  misericorditer  praesidet^  ante 
omnia  fidei  fortitudinem  praebet,  de  qua  Petrus  ait : 
Adversarius  vester  diabolus,  sicut  leo  rugiens,  cireuit 
qncereyis  quem  devorei;cui  resisiiie  fories  infide  {IPet, 
v,  8).  Huic  autem  fortitudini  hinnitus  jungitur,  dum 
fit  quod  scriptum  est:  Corde  creditur  ad  jusiitiam,  ore 
auteiu  confessio  fit  ad  saluiem  {Rom.  x,  10).  Sequitur  : 

CAPUT  XXXVI  [Vet.  XXVIir]. 
Vers.  20.  —  Nunquid  suscitabis  eum  quast  lo» 
custasf 

75.  Dei  erga  incipieniesindulgeniia.  —  Unusquisque 
qui  Deum  sequitur,  in  ipso  suo  exordio  ut  locusta 
suscitatur,  quia  etsi  in  quibusdam  actionibus  locusta- 


moresque  fidelium  sola  rapacitate  inhiant,  quasi  per  p  rum  more  flexis  poplitibus  terrae  inhaeret,  in  qui- 


ululatum  clamant.  [Vei.  XXVII.]  Equus  ergo  Dei 
exhortationem  ducum  et  ululatum  exercitus  procul 
odoratur,  dum  sanctus  quisque  praedicator  longe 
ante  considerat  quid  vel  auctores  errorum  contra 
electos  valeant  praecipere,  vel  turba  eis  subdita 
qaam  possit  immaniter  insanire.  Hanc  exhortationem 
dacam  odorabatur  Paulus,  cum  dicerel :  Per  dulces 
sermones  ei  henedictimes  seducunt  corda  innocentium 
{Rom.  XVI,  18).  Hunc  ululatum  exercitus  odoraba- 
tur,  dicens  :  Intrahuni  posi  discessionem  meam  lupi 
graves  in  vos  (Act.  xx.  29).  Exhortationem  ducum 
odoratus  est  Petrus,  cum  de  quibusdam  discipulos 
admoneret,  dicens  :  In  avaritia  fictis  verbis  de  vobis 
negoiiabuntur  (IlPei.  ii,  3).  Ululatum  quoque  exer- 
citus  odorabatur,  cum  praemitteret,  dicens :  1030 
Ei  multi  sequentur  eorum  luxuria^,  per  quos  via  veri- 
taiis  blasphematur  (Ibid.,  2j. 

[Rec.  XVII.]  73.  Fidelibusaccommodaniur,  quis  de 
prcedicaioribus  et  doctorihus  suni  dicia.  —  Igitur  quia 
sanctusquisque  praedicator  atquein  persecutionisbello 

^  Ita  Mss.  Norm.  Regii,  duo  Germ.  Editi  vero 
etiam  vetustiores,  manifestw  percussionis.  Lectionem 
nostram  optimam  esse  persuadent  supcriora :  Ut  si 
persecutionis  occasio  suppetat,  etc. 

'  Ex  Hebr.  textu  ct  Graeca  translat.  legendum  fo- 
ret,  contemptio.  Sed  propter  unanimem,  tum  Excuso- 
ram,  tum  manu  exaratorum  (siCorb.  Germ.  excipias 
in  quo  secunda  manu  le^itur  contemptio)  Codicum 
consensum,  priorem  lectionem  retinuimus,  quam 
aliundea  nonnullis  usurpatam  scimus  inPsalmorum 


busdam  tamen  expansis  alis  sese  in  aera  suspendit. 
Conversionum  quippe  initia,  bonis  moribns  ma- 
lisque  permista  sunt,  dum  et  nova  jam  per  intentio- 
nem  agitur,  et  vetus  adhuc  vita  ex  usu  retinetar. 
Tanto  autem  minus  "^  permistis  interim  malis  laedi- 
mur,  quanto  contra  illa  quotidie  sine  cessatione 
pugnamus.  Nec  suos  nos  jam  culpa  vindicat,  cujus 
pravo  usui  '  nostra  sollicite  mens  resultat.  Minus 
itaque  nobis  inchoantibus  terrena  opera  officinnt^ 
quia  in  nobis  diutius  demorari  prohibentur.  Proinde 
quoniam  in  ipso  nostrae  conversionis  initio  infirma 
quaedam  pie  de  nobis  Dominus  tolerat,  ut  nos  quan- 
doque  ad  coelestia  ex  perfectione  perducat,  quasi 
locustas  nos  in  exordio  suscitat,  quia  etsi  in  volata 
virtutis  sublevat,  non  tamen  de  terreni  operis  casu 
desperat.  Sequitur : 

CAPUT  xxxvn. 

Ibid.  —  Gloria  narium  ejus  ierror. 
76.  Inchoantes  inter  spem  et  metum  positi,  propter 
ceriamina  carnis,  quam  idcirco  foriiier  edomani.  — 

expositione.  ,r  ,   /.,    r» 

8  Vindoc,  Laud.,  Corb.  Germ.,  Val.  Cl.,  Pratel., 
Utic,  seduxeruni  eos  in  invio,  elc. 

*  Laud.  et  duo  Germ.,  prmiei. 

s  Duo  Germ.  et  Val.  CL,  cadeni. 

*  Vindoc,  misericordiier  Dominus  prcesidens. 
'  Pratel.,  permisii  interim  malis. 

"  Al.,  noslra  solliciia  mens.  Priorem  lect.  habent 
Turon.,  Laud.  et  Corb.  Germ. 


615 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


617 


Pro  eo  qnod  non  visa  res  odore  deprehenditar,  non 
immerito  narium  nomine  spei  nostrae  cogitationes 
exprimuntur,  quibns  venturum  judicium,  quod  etsi 
oculis  adhuc  non  cernimus,  jam  tamen  sperando 
praevidemus.  Omnis  autem  qui  bene  vivere  incipit, 
audiens  quod  per  extremum  judicium  justi  ad  re. 
gnum  vocentur^  hilarescit ;  sed  quia  quaedam  mala 
adhuc  ^  ex  reliquiis  sibi  inesse  considerat,  hoc  ipsum 
judicium,  de  quo  exsultare  inchoat^  appropinquare 
formidat.  Yitam  quippe  suam  bonis  malisque  per- 
mistam  conspicit,  et  cogitationes  suas  aliquo  modo 
spe  et  timore  1031  confundit.  Nam  cum  audit  quae 
sint  regni  gaudia,  mox  mentem  laetitia  sublevat ;  et 
rursum  cum  respicit  quae  sint  gehennae  tormenta, 
mox  mentem  formido  perturbat.  Rene  ergo  gloria 
narium  ejus  terror  dicitur,  quiainter  spem  et  metum 
positus,  dum  futurum  judicium  mente  conspicit,  hoc 
ipsum  timet  unde  gloriatur.  Ipsa  ei  sua  gloria  terror 
est,  quia  inchoatis  jam  bonis,  spe  de  judicio  laetusest; 
et  necdum  finitis  omnibus  malis,  perfecte  securus 
non  est.  Sed  inter  haec  sollicite  ad  mentem  reverli- 
tur,  et  procellas  tantae  formidinis  renuens,  seque 
in  solius  pacis  tranquiliitate  disponens,  totis  viribus 
a  districto  judice  inveniri  liber  conatur.  Servile 
quippe  aestimat  dominicam  praesentiam  formidare ; 
ac  ne  conspectum  patris  metuat,  illa  agit  per  quae 
se  filium  rccognoscat.  Discit  ergo  judicem  tota 
exspectatione  diligere,  atque,  ut  ita  dixerim,  ti- 
mendo  renuit  timore.  Oriri  autem  cordi  formidinem 
pro  carnali  actione  considerat,  et  idcirco  ante 
omnia  carnem  '  forti  edomatione  castigat.  Unde 
postquam  dictum  est:  Gloria  narium  ejus  ierroVy  recte 
subjungitur  : 

CAPUT  XXXVUI. 

Vkrs.  21.  —  Terram  ungula  fodit. 

77.  Ungula  namque  terram  fodere  est  districta 
abstinentia  carnein  edomare.  Quo  autem  plus  caro 
premitur,  eo  de  coelesti  spe  animus  securius  laetatur. 
Unde  effossa  terra  apte  subnectitur :  Exsuliat  au- 
dacter.  Quia  enim  valenter  reprimit  quod  impugnat, 
audacter  exsultat  de  his  quae  in  aeterna  pace  deside- 
rat;  tantoque  mens  melius  ad  supema  appetenda 
componitur,  quanto  ab  iliicitisarctius  corpnsedoma- 
tur.  Unde  recte  per  Salomonem  dicitur :  Diligenter 
exerce  agmm  tuum,  ut  postea  cedilices  domum  tuam 
{Prov.  xxiv^  27).  Ille  quippe  bene  mentis  domum 
aedificat,  qui  prius  agrum  corporis  a  spinis  vitiorum 
purgat,  ne  si  desideriorum  sentes  in  carnis  agro 
proficiant,  intus  tota  virtutum  fabrica  fame  boni 
operis  crescente  destruatur.  In  ipso  autem  quisque 
belli  certamine  positus,  tanto  subtilius  fraudem 
hostium  conspicit,  quanto  et  districtius  corpus  pro- 
prium  quasi  quemdam  hostium  adjutorem  premit. 
Unde  et  post  contritionem  corporis,  post  laetitiam 
cordis  recte  subjungitur : 

*  Fortasse  melius  in  Pratel.,  ex  reliquis,  et  in 
Germ.,  ex  reliquo.  Verum  cum  in  aliis  legatur,  ex 
reliauiis,  quod  etiam  habent  Editi  omnes,  nihil  mu- 
lanaum  in  textu  judicavimus. 


A  CAPUT  XXXIX. 

Ibid.  —  In  occursum  pergit  armatis. 

78.  Hostis  insidias  et  dolos  explorant  inchoantes,  et 
in  alienis  etiam  cordibus  prceveniunt.  — Hostes  armati 
sunt  immundi  spiritus,  innumeris  contra  nos  fraudi* 
bus  accincti.  Qui  cum  suadere  nobis  iniqua  ne- 
queunt,  ea  sub  virtutum  specie  nostris  obtutibus 
opponunt,  et  quasi  sub  quibusdam  armis  se  conte- 
gunt,  ne  in  sua  malitia  a  nobis  nudi  videantur. 
Quibus  armatis  hostibus  in  occursum  pergimus, 
quando  eorum  insidias  longe  praevidemus.  Effossa 
igitur  terra^  armatis  hostibus  in  occursum  pergere, 
est,  edomita  carnis  superbia,  dolos  immundomm  spi- 
rituum  mirabiliter  explorare.  Effossa  terra  armatis 
hostibus  in  occursum  pergere,  est  dcvicta  carnali 
B  nequitia  contra  spiritalia  vitia  certamen  subire.  Nam 
qui  adhuc  secum  enerviter  pugnat,  frustra  contra 
se  bella  extra  posita  suscitat.  Qui  enim  semetipsum 
camalibus  subjugat,  quomodo  spiritalibus  vitiis  re- 
sultat  ?  Aut  quomodo  dc  labore  externi  certaminis 
triumphare  appetit,  qui  adhuc  apud  semetipsum 
domestico  libidinis  bello  succumbit. 

[Vet.  XXIX.]  79.  Vel  certe  armatis  hostibus  in 
occursum  pergimus,  quando  per  exhortationis  stu- 
dium  eorum  insidias  et  in  alieno  corde  praevenimus. 
Quasi  enim  1032  ex  loco  in  quo  fuimus  ad  locum 
alium  obviam  hostibus  venimus,  quando,  nostra 
cura  ordinate  postposita,  accessum  immundomm 
spirituum  a  proximi  mente  prohibemns.  Unde  fit 
plemmque  ut  hostes  callidi  militem  Dei  jam  de  in- 
C  testino  bello  victorem  tanto  de  semetipso  terribilius 
tentent,  quanto  illum  contra  se  et  in  alieno  corde 
praevalere  fortiter  vident ;  ut  dum  illum  ad  se  tuen- 
dum  revocant,  aliena  corda  liberius  quae  exhorta- 
tione  ejus  protegebantur  invadant.  Cumque  eum  su- 
perare  non  possint,  saltem  occupare  conantor ;  qua- 
tenus  dum  miles  Dei  de  semetipso  concutitur,  non 
ipse,  sed  is  quem  defendere  consueverat  perimator. 
Sed  mens  in  Deum  immobiliter  fixa '  tentationom 
spicula  despicit,  nec  cujuslibet  terroris  jacula  per- 
timescit.  Supernae  enim  gratiae  fretus  auxilio,  sic 
vulnera  infirmitatis  suae  curat,  ut  aliena  non  de- 
serat.  Unde  et  bene  de  hoc  equo  subjungitor : 

CAPUT  XL. 
Vers.  22.  —  Contemnit  pavorem,  nec  cedit  gladio. 
"  80.  Minas  hostis  contemnunt  inchoantes,  —  Con- 
temnit  pavorem,  qnia  nullius  tentationis  formidine 
ad  hoc  usque  terretur  ut  taceat.  Nec  cedit  gladio, 
quia  etsi  violenta  illum  tentatio  percutit,  a  cnra  ta- 
men  proximi  non  repellit.  Unde  et  Paulus  exemplam 
nobis  invictae  conversationis  insinuans,  et  qnos  ab 
hoste  gladios  suscipiat  dicit,  et  quomodo  eisdem 
gladiis  non  cedat  ostendit.  Omni  enim  jam  camalis 
operis  pugna  superata,  carnalis  tentationis  gladium 
ab  hoste  susceperat,  qui  dicebat :  Video  aliam  legem 

•  Val.  Cl.  et  Laud.,  forti  dominatione. 

'  Editi  recent.  cum  Germ.,  tentatimium  impetum. 
Cessimus  Mss.  multitudini  spicnla,  non  impetum,  ha- 
bentium. 


617 


MORALIUM  LIB.  XXXL  -  IN  CAPLT  XXXIX  B.  JOB. 


618 


Hi  membris  meis  reptignantem  legi  mentis  mece,  *  ei  A  per  insidias  impetit,  quando  ei  hostis  callidas  sub 

eaptivum  me  ducentem  in   lege  peixati,  quce  est  in        ' 

wiembris  meis  (Rom.  vii>   23).    Sed  eidem  gladio 

qaem  in  se  vicerat  etiam  in  aliis  non  cedebat,  cam 

profecto  proximis   diceret  :  Non  regnet  peccatum  in 

v$stro  mortali  corpore  ad  obediendum  desideriis  ^us 

{Rom.  VI,  12).  Et  rarsum  :  Mortificate  memhra  testra 

quiB  sunt  super  terram,  fomkationem,  immunditiam,  li- 

kidinem,concupiscentiammalam  (Coloss.  iii,  5).  Gravis 

illum  tentationum  gladias  feriebat,  de  quibus  ipse 

ait :  In  laboribus  plurimis,  in  carceribus  abundantius^ 

inplagis  supra  modum,in  mortibus  frequenter.A  Judans 

quinquies  quadragenas  una  minus  accepi ;  ter  virgis 

OKSUS  sum,  semel  lapidatus  sum,  ter  naufragium  feci, 

noete  et  die  in  profundo  maris  fui  (II  Cor.  xi,  23-25), 


virtute  vitium  abscondit.  Hasta  autem  cominus 
vulnerat,  cum  manifesta  nequitia  etiam  scientem 
tentat. 

82.  Saepe  vero  coelesti  militi  uno  eodemque  tem- 
pore  utrumque  ab  hoste  objicitur,  ut  inqualibet  una 
percussione  perimatur.  Dolosus  namque  adversarius 
simul  ferire  nititur,  etaperte  saviens,  et  in  insidiis 
latens,  '  ut  dum  dc  occulto  sagitta  metuitur,  minus 
ante  faciem  hasta  timeatur  ;  vel  dum  ante  faciem 
hastae  resistitur,  nequaquam  ex  occulto  veniens  sa- 
gitta  videatur.  Saepe  enim  tentationem  proponit  li- 
bidinis,  et  subito  fraudulentius  cessans,  elationem 
suggerit  dc  servata  castitate.  Et  sunt  nonnulli  qui 
dum  multos  ex  castitatis  arce  in  elationis  foveam 


et  caetera,  quae  ipse  tolerare  potuit,  et  nos  enume-  b  cecidisse  conspiciunt,  vitae  suae  custodiam  negligen- 


rare  lassamur.  Sed  quomodoeidem  gladio  in  proximi 
dilectione  lion  cedat,  post  multa  ipse  subjungit  : 
PrcBter  illa  quce  extrinsecus  sunt,  inslantia  mea  quoti- 
diana,  sollidtudo  omnium  Ecclesiarum  (Ibid.,  28^. 
Equus  ergo  Dei  gladio  percutitur,  nec  tamen  percus- 
sione  eadem  a  cursu  prohibetur,  dum  fortis  spirita- 
lis  certaminis  miles  et  ipse  vulnera  ab  hoste  susci- 
pit^  et  tamen  ad  salutem  alios  stringit.  Sed  erga  tam 
dnrum  coelestis  militis  pectus  antiquus  hostis  tanto 
acutiora  spicula  perquirit,  quanto  se  despici  ro- 
bustius  conspicit.  Unde  et  sequitur : 

CAPUT  XLI  [Vet.  XXX]. 

Yers.  23.  —  Super  ipsum  sonabit pharetra,vibrabit 
kasta  et  clypeus. 

81.  Scepe  qui  aliis  regendis  prcBsunt,  gravioribus  a 
diabolo  tentationibus  exercentur:  modo  aperta  vi, 
modo  fraude  et  dolo,  aliquando  vi  simul  et  dolo.  — 
Qoia  enim  videt  sanctae  mentis  studium  contra  se 
et  aliis  prodesse,  multiplicata  hancsatagit  tentatione 
'  confodere.  Unde  saepe  contingit  ut  hi  qui  regen- 
dis  aliis  praesunt  tentationum  certamina  fortiora  pa- 
liantur,  quatenus  corporalium  more  bellorum  dum 
dnx  ipse  ad  fugam  vcrtitur,  resistentis  exercitus 
constipata  unanimitas  sine  labore  1033  dissipetur. 
Hostis  itaque  callidus  contra  coelestem  militem  di- 
versa  percussionum  vulnera  exquirens,  modo  ex 
pharetra  per  insidias  eum  sagitta  vulnerat,  modo 
ante  ejus  faciem  hostam  vibrat,  quia  videlicet  vitia 


tes,  in  immunditiam  libidinis  demerguutur.  Sunt 
vera  e  diverso  nonnulli  qui  dum  libidinis  immun- 
ditiam  fugiunt,  per  castitatis  culmen  in  voraginem 
elationis  ruunt.  Quasi  ergo  aperte  feriens  hasta  est 
culpa  de  vitio,  et  quasi  ex  occulto  vulnerans  de  pha- 
retra  sagitta  est  culpa  de  virtute.  Sed  equus  Dei  et 
ante  faciem  hastam  superat  cum  libidinem  calcat,  et 
a  latere  sagittam  circumspicit  cum  in  castitatis  mun- 
ditia  se  ab  elatione  custodit.  Unde  et  bene  inter 
utraque  certanti  per  Salomonem  dicitur  :  Dominus 
erit  in  latere  tuo,  et  custodiet  pedem  tuum  ne  capia- 
ris  (Prov.  iii,  26).  Pes  namque  in  anteriora  tendit. 
Anteriora  autem  non  ^det,  qui  ea  quae  sunt  a  latere 
conspicit.  Rursumque  qui  pedis  custodiam  praevidens 
p  anteriora  cernit,  circumspectionem  lateris  deserit. 
Dum  vero  ante  faciem  positae  virtutis  aliquid  agimus, 
quasi  quo  pes  debeat  poni  praevidemus  ;  sed  dum  ex 
virtute  eadem  furtim  culpa  suboritur,  quasi  dum  in 
anteriora  respicitur,  ad  sagittam  latus  nudatur.  Saepe 
vero  dum  suborientem  culpam  metuimus,  virtutem 
quae  agenda  est  declinamus ;  et  quasi  dum  latus  cir- 
cumspicitur,  nequaquam  cemitur,  pes  in  anteriora 
quomodo  ponatur.  Bene  ergo  dicitur  :  Dominus  erit 
in  latere  tuo,  et  custodiet  pedem  tuum  ne  capiaris, 
quia  miles  Dei  divinae  gratiae  clypeo  protectus,  et 
quae  ex  latere  possint  *  prodire  circumspiciendo  con- 
siderat,  et  gressum  ante  faciem  ferre  proficiendo 
non  cessat.  Cui  fraudulentus  hostis  invidens,  qnia 
per  pharetram  et  hastam  nequaquam  se  praevalere 


et  alia  sub  virtutum  specie  contegit,  et  alia  ut  sunt  ^i  conspicit,  clypeum  opponit,  »  ut  si  resistentis  pe- 

^rta  ejus  oculis  opponit.  Ubi  enim  infirmari  Dei      ***"*  ^*^*'*''^"''"  """  nflrfnrat.  Raliflm  nnihiiftHam  nhip. 

militem  conspicit,  illic  fraudis  velaminanon  requirit. 

Ubi  autem  sibi  resistere  fortem  considerat,  illic  con- 

Ira  vires  procul  dubio  dolos  parat.  Nam  cum  infir- 

mnm  quempiam  in  carnis  illecebra  videt,  aperte  spe- 

dem  corporis  quae  concupisci  valeat  ejus  obtutibus 

objicit.  Si  autem  fortasse  validum  contra  avaritiam 

eemit,  importune  ejus  cogitationibus  domesticorum 

niorum  inopiam  suggerit,  ut  dum  mens  ad  provisio- 

nis  curam  quasi  pie  flectitur,  seducta  furtim  in  re- 

nun  ambitu  inique  rapiatur.  Equum  ergo  Dei  sagitta 


^  Vindoc.,  Laud.,  Val.  Cl.,  dao  Germ.,  et  capti' 
vantemme. 
•  Duo  Germ.  et  Turon.,  confundere. 

Patrol.  LXXVI. 


ctus  feriendo  non  perforat,  saltem  quibusdam  obje- 
ctionibus  proficientis  iter  intercludat.  1034  Quas- 
dam  namque  difficultates  ipsis  ejus  conatibus  objicit ; 
et  cum  superare  non  valet,  vel  resistit.  Sed  quid 
contra  tot  argumenta  bellorum  equus  Dei  agat  aa- 
diamus : 

CAPUT  XLII. 

Vers.  24.  —  Fervens  et  fremens  sorbet  terram, 
nec  reputat  tuha  sonare  clangorem, 

83.  Utrique,  per  sanetum  fervorem  et  proficiendi 
curam  resistitur.  —  Contra  equum  clangor  tubae  in- 

*  Laud.  et  VaL  Q.ymittitur. 

*  Germ.  et  VaL  CI.,  prodere, 

*  Turon.,  ut  qui  resistentis, 

20 


619 


SANCTI  GREGORU  MAGNI 


m 


sonat,  qnando  electi  mentem  in  eo  qaod  agit  for-  A 
titer  e  vicino  qnsdam  posita  calpa  terribiliter  tentat. 
Sed  fervens  et  fremens  sorbet  terram,  qaia  nimio 
ardore  semetipsam  discatit;  etqaidqaid  in  se  terre- 
nam  reperit,  qaotidie  proficiendo  consamit.  Et  clan- 
gorem  tabae  sonare  non  repatat,  qaia  consideratione 
forti  omne  vitiam  qaod  de  virtatis  gloria  nascitar 
sollicitas  declinat.  Sonare  enim  clangorem  tabae  re< 
pataret,  si  fortasse  propter  aliad  qaod  pfave  sobo- 
ritar  alia  agere  recta  metaeret.  Qaia  ergo  ad  agenda 
fortia  ante  insonantia  tentamenta  non  trepidat,  in 
fervore  sao  positus  clangorem  tabae  minime  formi- 
dat.  Saepe  aatem  dam  prosperari  se  virtatibas  con- 
spicit,  ne  ipsa  illum  virtatam  prosperitas  elevet, 
palsari  se  tentationibus  gaudet.  Unde  et  apte  sab- 
jangitur  :  g 

CAPUT  XLIU. 
Vers.  25.  —  Ubi  audierit  huccinam,  dicit  Vah. 

84.  Quia  multos  diuturna  pax  inertesreddit,  sancti 
tentari  gaudent,  — >  Multos  enim  pejus  sua  felicitas 
stravit,  multosdiuturnapax  inertes  reddidit ;  eoque 
^  illos  inopinatus  hostis  gravius  perculit,  quo  longo 
quietisusu  negligentes  invenit.  Unde  sancti  viri  cum 
multa  se  proficere  virtutum  prosperitate  considerant, 
quodam  dispensationis  superna  moderamine  exer* 
ceri  se  etiam  tentationibus  exsultant,  '  quia  tanto 
robustius  acceptam  virtutnm  gloriam  custodiunt, 
quanto  tentationis  impulsu  concussi  infirmitatem 
suam  humilius  agnoscunt.  Eqms  ergo,  audila  buc- 
cina,  vah  dicit,  quia  videlicet  praslia^or  Dei,  cum 
vim  tentationis  incumbere  conspicit,  utilitatem  su-  q 
pernas  dispensationis  considerans,  ex  ipsa  validius 
adversitate  confidit.  Cujus  adversitatis  certamina 
idcirco  illum  non  superant,  quia  nunquam  improvisa 
tentant.  Longe  quippe  praenotat  ex  unaquaque  re, 
cnjus  vitii  pugna  soccrescat.  Unde  et  sequitur  : 

CAPUT  XLIV. 

Ibio.  —  Procul  odoratur  bellum. 

85.  Nulla  eos  impromsa  tentant ;  unde  nec  superant, 
—  Bellum  namque  procul  odorari  est  ex  causis  pr»- 
pedentibus  quae  vitiorum  pugnas  subsequantur  agno- 
scere.  Quia  enim,  sicut  jam  saepe  dictum  est,  odore 
res  non  visa  cognoscitur,  bellum  procul  odorari  est, 
ticut  flatu  narium,  sic  provisione  cogitationum,  ne- 
quitias  latentes  indagare.  De  quo  odoratu  Dominus 
recte  in  EcclesiaB  suae  laudibus  dicit :  Nasus  tuus  ^ 
sicut  turris,  quce  est  in  Libano  (Cant.  vii,  4j.  Per  na- 
tum  quoque  odores  fetoresque  discemimus.  £t  quid 
per  nasum,  nisi  sanctorum  provida  discretio  desi- 
gnatur  ?  Turris  vero  speculationis  in  altum  ponitur. 
ut  hostis  veniens  longe  videatur.  Recte  ergo  nasus 
Ecclesiae  turri  in  Libano  similis  dicitur,  quia  sancto- 
rum  provida  discretio  dum  soUicite  circumquaque 
conspicit  in  altum  posita,  priusquam  veniat  culpa 
deprehendit,  eamque  quo  vigilanter  prasnotat,  eo 

^  Laud.,  illos  inopinatos  hostis. 

* Laud.,  quia  quanto  robustius,...  tanto  tentationis . 

*  Ai.,  sibique  electa  mens. 

^  Norm.  et  Vindoc.,  st^)ig$re. 


fortiter  declinat.  Hinc  Habacucait :  Super  custodiam 
meam  stabo  (Habac.  ii,  1).  [Vet.  XXXL]  Hinc 
nniuscujusque  electi  animam  Jeremias  admoneiu, 
dicit  :  Statue  tibi  speculam,  pone  tibi  amarUudiines 
(Jerem.  xxxi,  21).  Speculam  quippe  sibi  statuere  esl 
ventura  vitiorum  certamina  ex  alta  consideratione 
praenoscere.  ^  Sibique  electi  mens  amaritudine^  po-* 
nit,  quando  1035  et  in  virtutum  pace  constitutay 
dum  mala  insidiantia  conspicit^  secura  quiescere 
non  consentit. 

86.  Primo  curandum  ne  mala  faciamus,  seeundo  m 
bona  incaute.  Plerumqw  ex  bonis  mala  noicuntur. — 
Primo  autem  ne  mala  quaelibet,  secundo  vero  loco 
considerat  ne  bona  incaute  faciat ;  et  postquam 
prava  subegerit,  ipsa  etiam  sibi  ^  subjicere  recta 
contendit,  ne  si  mentis  dominium  transeant^  in  ela- 
tionis  culpam  vertantur.  Quia  enim,  sicut  superias 
dictum  est^  plerumque  ex  bonis  per  incuriae  vitium 
maia  nascuntur,  vigilauti  studio  contemplatnr  quo- 
modo  ex  doctrina  arrogantia,  ex  justitia  crudelitas, 
ex  pietate  remissio,  ex  zelo  ira,  ex  mansuetudine 
torpor  oriatur.  Cumque  bona  hadc  agit,  *  quod  hi 
contra  se  hostes  per  haec  exsurgere  valeant  conspi- 
cit.  Nam  cum  adipiscendis  doctrinse  studiis  elaborat, 
mentem  sollicite  contra  certamen  arrogantiae  pra- 
parat.  Cum  culpas  delinquentium  juste  ulcisci  desi- 
derat^  sagacissime  evitat  ne  modum  justitiae  crod^ 
litas  vindictae  transcendat.  Cum  pietate  frenare  se 
nititur,  solerter  prospicit  ne  qua  disciplinae  dissolu- 
tione  vincatur.  Cum  se  *  recti  zeli  stimulia  excitat, 
summopere  providet  ne  plus  quam  necesse  est  irae  se 
flamma  succendat.  Cum  magna  mansuetudinis  tran- 
quillitate  se  temperat,  vigilanter  observat  ne  torpora 
frigescat.Quiaergo  spiritualis  militiscogitationeomiie 
vitium  priusquam  "^  subrepere  possit  aspidtur,  recta 
de  equo  Dei  dicitur :  Procul  odoraturbellum,  Perpen* 
dit  etiam  quae  turba  iniqaitatum  promat,  si  mala  ad 
se  ingredi  vel  pauca  permittat.  Unde  et  sequitar  : 

CAPUT  XLV. 

Ibio.  —  Exhortationem  ducum,  et  utndatMm  exmr^ 
eitus. 

87.  Exercitus  diaboli  dux  superbia,  etQUS  iohoUs, 
septem  principalia  vitia.  —  Tentantia  quippe  vitia, 
quae  invisibili  contra  nos  praelio  regnanti  snper  se 
superbiae  militant,  alia  more  ducnm  praeeunt,  alia 
more  exercitus  subsequuntnr.  Neque  enim  culps 
omnes  pari  accessu  cor  occupant.  Sed  dum  majoio 
et  paucae  neglectam  mentem  praeveniunt,  minoreset 
innumerae  ad  illam  se  catervatim  fundunt.  Ipsa  nam* 
que  vitiorum  regina  superbia  cum  devictum  pleoA 
cor  ceperit,  mox  illud  septem  principalibus  vitii», 
quasi  qaibusdam  suis  ducibus  devastandum  tradit. 
Quos  videlicet  duces  exercitus  sequitur,  qnia  cx  cb 
procul  dubio  importunae  vitiorum  multitudincs  oriim- 
tur.  Quod  melius  ostendimus,  si  ipsos  duces  atqoe 

»  Laud.,  quot  hic  contra  se.  Val.  CI.,  quot  W 
contra  se.  Colb.  Gorm.,  quot  hinc  contra  se. 
*  Ebroic,  recti  zeli  stimulus. 
"^  AL,  surripere,  ut  in  pl.  Mss. 


*^*  MORALIUM  LIB.  XXXL 

cxercitum  specialiter,  ut  possumus,  enumerando 
proferamus.  Radix  quippe  cuncti  mali  su^erbia  est, 
de  qua,  Scriptura  attestante,  dicitur :  Initium  omnis 
peccati  est  superbia  (Eech.  x,  iH),  PrimaB  autem  ejus 
soboles,  septem  nimirum  principalia  viiia,  de  hac 
▼irnJenta  radice  profemntur,  scilicet  inanis  gloria, 
inyidia,  ira,  tristitia,  avaritia,  ventris  ingluvies, 
luxuria.  Nam  quia  his  septem  superbiae  vitiis  nos 
captos  doluit,  idcirco  Redemptor  nosler  ad  spiritale 
liberationis  praelium  spiritu  septiformis  gratiae  ple- 
niis  venit. 

88.  Singula  vitia  capitalia  suum  habent  exercitum, 
—  Sed  habent  contra  nos  haec  singula  exercitum 
raam.  Nam  de  inani  gloria  inobedientia^  jaclantia, 
bypocrisiSf  contentiones,  pertinaciae,  discordiae,  et 
novitatum  praesumptiones  orinntur.    De    invidia, 
odinm,  susnrratio,  detractio,  exsultatio  in  adversis 
proximi,  afflictio  autem  in  prosperis  nascitur.  De 
ira,  rixae,  tumor  mentis,  contumeliae,  clamor,  indi- 
^atio,  blasphemiae  proferuntur.  De  tristitia,  mali- 
lia,  rancor,  pusillanimitas,  desperatio,  torpor  circa 
praecepta,  vagatio  mentis  1036  erga  illicita  nasci- 
tnr.  De  avaritia,  proditio,  fraus,  fallacia,  perjuria, 
inquietudo,  violentiae,  et  contra  misericordiam  obdu- 
rationes  cordis  oriuntur.  De  ventris  ingluvie,  inepta 
laetitia,  scurrilitas,  immunditia,  multiloquium^  he- 
betudo  sensus  circa  intelligentiam  propagantur.  De 
Inxuria,  caecitas  mentis,  inconsideratio,  inconstan- 
tia,  praecipitatio,  amor  sui,  odium  Dei,  affectus  prae- 
sentis  saeculi,  horror  autem  vel  desperatio  futuri 
generantur.  Quia  ergo  septem  principalia  vitia  tan- 
tam  de  se  vitiorum  multitudinem  proferunt,  cum 
ad  cor  veniunt,  quasi  subsequentis  exercitus  catervas 
trahunt.  Ex  quibus  videlicet  septem  quinque  spiri- 
talia,  duoque  camalia  sunt. 

89.  Unumquodque  vitium  oritur  ex  altero,  —  Sed 
vnamquodque  eorum  tanta  sibi  cognatione  jungitur, 
at  non  nisi  unum  de  altero  proferatur.  Prima  nam- 
qoe  superbiae  soboles  inanis  est  gloria,  quae  dum 
oppressam  mentem  corruperit,  mox  invidiam  gignit, 
qaia  nimirom  dum  vani  nominis  potentiam  appetit, 
ne  quis  hanc  alius  adipisci  valeat  tabescit.  Invidia 
qooque  iram  generat,  quia  quanto  '  intemo  livoris 
yofaiere  animus  sauciatur,  tanto  etiam  mansuetudo 
tnnqaillitatis  amittitur ;  et  quia  quasi  dolens  mem- 
bnim  tangitur,  idcirco  oppositae  actionis  manus  ve- 
lot  gravius  pressa  sentitnr.  Ex  ira  quoque  tristitia 
Offitar,  quia  turbata  mens  qno  se  inordinate  concu- 
tity  80  addicendo  confundit :  et  cum  dulcedinem 
timnqaillitatis  amiserit,  nihii  hanc  nisi  ex  perturba- 
lione  sobsequens  moeror  pascit.  Tristitia  quoque  ad 
traritiam  derivatur,  quia  dum  confnsum  cor  bonum 
Itttiti»  in  semetipso  intus  amiserit,  unde  consolari 
Mbeat  foris  quaerit;  et  tanto  magis  exteriora  bona 


-  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


m 


A  adipisci  desiderat,  quanto  gaudium  non  habet  ad 
quod  intrinsecus  recurrat.  Post  haec  vero  duo  car- 
nalia  vitia,  id  est  ventris  ingluvies  et  luxuria,  su- 
persunt.  Sed  cunctis  liquet  quod  de  ventris  ingluvie 
luxuria  nascitur,  dum  in  ipsa  distributione  membro- 
rum  ventri  geniulia  «subnexa  videantur.  Unde  dum 
unum  inordinate  reficitur,  aliud  procul  dubio  ad 
contumelias  excitatur. 

[Vet.  XXXIL]  90.    Fallada  arqumenta,  quibus 
capilalia  vitia  mentem  decipere  moliuntur,  —  Bene 
autem  duces  exhortari  dicti  sunt,  exercitus  ululare, 
quia  prima  viu  deceptae  menti  quasi  sub  quadam 
ratione  se  inserant,  sed  innumera  qnae  sequuntur, 
dum  hanc  ad  omnem  insaniam  pertrahunt,  quasi 
g  bestiali  clamore  confundunt.  Inanis  namque  gloria 
devictum  cor  quasi  ex  ratione  solet  exhorlari,  cum 
dicit :  Debes  majora  appetere,  ut  quo  potestate  va- 
lueris  multos  excedere,  eo  etiam  valeas  et  multis 
prodesse.  Invidia  quoque  devictum  cor  quasi  ex  ra- 
tione  solet  exhortari,  cum  dicit :  In  quo  illo  vel  illo 
minor  es  ?  cur  ergo  eis  vel  aequalis,  vel  superior  non 
es  ?  Quanta  vales  quae  illi  non  valent  ?  Non  ergo  tibi 
aut  superiores  esse,  aut  etiam  aequales  debent.  Ira 
eliam  devictum  cor  quasi  ex  ratione  solet  exhortari, 
cum  dicit :  Quae  erga  te  aguntur  aequanimiter  ^  ferri 
non  possunt,  imo  haec  patienter  tolerare  peccatum 
est,  quia  etsi  non  eis  cum  magna  exasperatione  re- 
sistitur,  contra  te  deinceps  sine  mensura  cumulan- 
tur.  Tristitia  quoque  devictum  cor  quasi  ex  ratione 
solet  exhortari^  cum  dicit :  Quid  habes  unde  gau- 
^  deas,  cum  tanta  mala  de  proximis  portas?  Perpende 
cum  quo  moerore  omnes  intuendi  sunt  qui  in  tanto 
contra  te  amaritudmis  1037  felie  ♦  vertuntur.  Ava- 
ritia  quoque  devictum  animum  quasi  ex  ratione 
solet  exhortari,  cum  dicit :  »  Valde  sine  culpa  est, 
quod  quaedam  habenda  concupiscis,  quia  non  mul- 
tiplicari  appetis  sed  *  egere  pertimescis ;  et  quod 
male  alius  retinet,  ipse  melius  expendis.  Yentris 
quoque  ingluvies  devictum  cor  quasi  ex  ratione  so- 
let  exhortari,  cum  dicit :  Ad  esum  Deus  onmia  mundi 
condidit,  et  qui  satiari  cibo  respuit,  quid  aliud  quam 
muneri  concesso  contradicit?  Luxuria  quoque  devi- 
ctum  cor  quasi  ex  ratione  solet  exhortari^cumdicit: 
Cur  te  in  voluptate  tua  modo  non  dilatas,  cum  quid 
te  sequatur  ignoras  ?  Acceptum  tempus  in  desideriis 
"  perdere  non  debes,  quia  quam  citins  pertranseat 
nescis.  Si  enim  misceri  Deus  hominem  in  voluptate 
coitus  noilet,  in  ipso  humani  generis  exordio  ma- 
sculum  et  feminam  non  fecisset  (Genes.  i,  27).  Haec 
est  ducum  exhortatio,  quae  dum  incaute  ad  secretum 
cordis  admitlitur,    familiarius  iniqua  persuadet. 
Quam  videlicet  "^  exercitus  ululans  sequitur,  quia 
infelix  anima  semelaprincipaiibus  vitiis  capta^dum 


*  Val.  Cl.|  intemi. 

*  Germ.,  Laud.  et  Val.CL,  subnixa, 

*  Turon.,  /leri. 

*  Pratel.  et  Utic,  nec  inepte,  versantur. 

*  Ms.  Roberti  Grostheade  episcopi  Lincoln.i  vade, 
mne  eulpa  $st. 


•  Vitiose  in  Gilot.  Vatic.  et  al.,  sed  agere»  Corri- 
gantur  ex  Mss.  Anglic,  Norm.,  Germ.,  etc,  imo 
etiam  ex  vet.  Vulg. 

^  Ita  Mss.  Vindoc,  Laud.,  Norm.,  duo  Germ.,  etd 
Editi,  exercitus  ululatus. 


623 


SANCTI  GhEGORII  MAGNi 


624 


mnhiplicatis  iniqaitatibus  in  insaniam  vertitnr,  ferali  A  ad  volatam  tanto  leviorem  qaanto  noviorem  red~ 


jam  immanitate  vastatar. 

91.  Quid,  ne  vUia  noceant,  agendum.  —  Sed  miles 
Dei,  qaia  solerter  praevidere  vitioram  certamina  ni- 
titar,  bellam  procal  odoratur,  quia  mala  praeeuntia, 
quid  menti  persuadere  valeant,  dum  cogitatione  sol- 
licita  respicit;  exhortationem  ducum  naris  sagacitate 
deprehendit.  Et  quia  a  longe  praasciendo  sabsequen- 
tium  iniqaitatum  confusionem  conspicit,  quasi  ulu- 
latum  exercitus  odorando  cognoscit. 

Igitur  quia  vel  praedicatorem  Dei,  vel  quemlibet 
spiritalis  certaminis  militem  descriptum  equi  narra. 
tione  cognovimus,  nunc  eumdem  iterum  in  avis  si- 
gnificatione  videamus,  ut  qui  per  equum  didicimus 
ejus  fortitudinem,  etiam  per  avem  discamus  illius 
contemplationem.  Quia  enim  per  descriptam  equi  ^  aperit,  et  plumas  virtutum  fondit;  camqae  se*  sta- 


dat. 

[Vet.  XXXIIL]  93.  Ad  hanc  renovationem  neeesfa" 
ria  confessio.  —  Et  bene  ait :  Eocpandit  alas  suae  ad 
Austrum.  Alas  quippe  nostras  ad  Aastrum  expan- 
dere  est  per  adventum  sancti  Spiritus  nostras  confi- 
tendo  cogitationes  aperire,  ut  jam  non  libeat  defen- 
dendo  nos  tegere,  sed  accusando  publicare.  Tanc 
ergo  accipiter  plumescit,  cum  ad  Aastram  alas  ex- 
panderit,  quia  tunc  anasqaisque  se  virtutom  pennis 
induit,  cum  sancto  Spiritui  cogitationes  soas  confi- 
tendo  substernit.  Qui  enim  vetera  fatendo  non  dete* 
git,  novae  vitae  opera  minime  producit»  qoi  nescit 
lagere  quod  gravat,  non  valet  proferre  quod  soble- 
vat.  Ipsa  namque  compunctionis  vis  poros  cordis 


magnitudinem  audivimus  quantumcontracertamina 
vitiorum  vir  sanctus  per  patientiam  tolerat,  nunc  per 
avium  speciem  cognoscamus  quantum  per  contem- 
plationem  volat.  Sequitur : 

CAPUT  XLVI  [Rec,  XVIII]. 

Vers.  26.  —  Nunquid  per  sapientiam  suam  plume- 
sdt  aceipiter  ^  expandens  alas  suas  ad  Austrumf 

92.  Gratia  Dei  veterem  hominem  exspoliamus.  De 
accipitre  quwdam  notatu  digna.  —  Quia  per  annos 
singulos  pennam  veterem  accipiter  nova  nascente 
projiciat,  ac  sine  intermissione  plumescat,  pene 
nullus  ignorat.  Non  autem  hic  iilud  plumae  tempus 
dicitur,  quo  in  nido  vestitur,  quia  tunc  nimirum 
adhuc  videlicet  pullus  ad  Austrum  alas  expandere  C 
non  valet,  sed  illa  annua  pluma  describitur,  quae 
laxata  veteri  pennarenovatur.Etquidemdomesticis 
accipitribus  quo  melius  plumescere  debeant  *  humida 
ac  tepentia  loca  requiruntur.  Agrestibus  vero  moris 
est  ut  flante  Aastro  alasexpandant,  quatenus  eoram 
membra  ad  laxandam  pennam  veterem  venti  tepore 
eoncalescant.  Cum  vero  ventus  deest,  alis  contra  ra- 
dios  solis  extensis  atque  percussis,  tepentem  sibi 
anram  faciunt,  sicqae  apertis  poris  vel  veteres  exsi- 
liunt,  vel  novae  snccrescant.  Quid  est  ergo  accipitrem 
inAustroplumescere,  nisi  qaod  anasquisqae  1038 
sanctorum  tactus  flatu  sancti  Spiritus  '  concalescit, 
et,  asum  vetastae  conversationis  abjiciens,  novi  ho- 
minis  formam  samit  ?  Quod  Paulus  admonet,  dicens: 


diose  mens  de  pigra  vetustate  redargait,  alacri  novi- 
tate  juvenescit.  Dicatur  ergo  beato  Job :  Nunquidper 
sapientiam  tuam  plumescit  aeeipiter,  expandens  alas 
suas  ad  Austrum?  id  est,  Nunqaid  cailibet  electo  tn 
intelligentiam  contulisti,  at  flante  sancto  Spiritu, 
cogitationum  alas  expandat,  quatenas  pondera  ve- 
tustae  conversationis  abjiciat,  et  virtutam  plumas  in 
usum  novi  volatus  sumat  ?  Ut  hinc  videlicet  colligat 
quia  vigilantiam  sensus  in  semetipso  ex  se  non  ha- 
bet,  qui  hanc  ex  se  conferrealiis  neqnaquam  valet. 
Potest  etiam  per  hunc  accipitrem  renovata  gentilitas 
designari,  ac  si  beato  Job  aperte  diceretor :  Faloras 
virtutum  plumas  in  gentilitate  respice,  et  vetostas 
superbiae  pennas  amitte.  Sequitar  : 

CAPUT  XLVII  [Rec.  XIX]. 

Vers.  27.  —  Nunquid  ad  prceceptum  tuum  ^  eleva* 
bitur  aquila,  et  in  arduis  ponet  nidum  siJn  f 

94.  Quid  aquilce  nomine  Scriptura  sacru  sigmfieet. 
Insidiatores  spiritus,  potestatem  terre»am,  tubUlem 
sanctoiuim  intelligentiam,  vel  Christi  ascen$ionem,  — 
In  Scriptura  sacra  vocabulo  aquilae  aliquando  mar- 
ligni  spiritus  raptores  animarum,  aliqaando  praesen- 
tis  saeculi  potestates,  aliquando  vero  vel  sabiilissima 
sanctorum  intelligentiae,  vel  incarnatus  Dominosima 
celeriter  transvolans,  et  mox  summa  repetens  desi- 
gnatur. 

Aquilaram  nomine  insidiatoresspiritosexpriman- 
tur,  Jeremia  attestante,  qui  ait :  Velociores  smU  per- 
secutores nostri aquilis  asli  (Thren.  iv,  19).  Perseca- 


Exspoliantes  vos  veterem  hominem  cum  actibus  suis,  D  ^'''^'  ^''^  "'"'^'  ''^T'^  ^cBli  velociores  «inl,  cam 


et  induentes  novum  (Coloss.  iii,  9).  £t  rursum  :  lAcet 
is  qui  foris  est  noster  homo  ^  corrumpatur,  tamen  is 
qui  intus  est  renovatur  de  die  in  diem  (II  Cor,  iv,  16). 
Vetustam  autem  pennam  projicere  est  inveterata 
studia  dolosae  actionis  amittere,  et  novam  pennam 
snmere  est  mitem  ac  simplicem  bene  ^  vivendo  sen- 
sam  tenere.  Penna  namque  veteris  conversationis 
gravat,  et  pluma  novae  immutationis  sublevat,  ut 

*  Laud.,  expandit.  Sic  effertur  infra  hic  textas : 
expandit  alas  suas  ad  austrum.  Alas  quippe,  etc. 

•  Taron.^  duo  Germ.,  Vindoc,  Laad.,  Pratel., 
muntta ;  quibus  obsequeremur,  nisi  ridiculum  vide- 
retur  dicere  munita  loca  praestare  at  aves  melias 
plumescant. 


tanta  contra  nos  maligni  homines  faciant,  nt  ipsas 
etiam  aereas  potestates  inventionibus  malitiae  pnBire 
videantur. 

Aquilae  etiam  vocabulo  potestas  terrena  figorator. 
Unde  per  Ezechielem  prophetam  dicitar:  ifnilft 
grandis,  magnarum  alarum,  longo  membrorum  dm^ 
plena  plumis  el  varietate,  venit  ad  Libanum,  et  tM 
medullam  cedri,  et  summitatem  1039  frondiwmejiu 

3  Turon.,  convalescit. 

^  Pratel.,  duo  Germ.  et  Val.  Cl.,  corrumpitwr. 
<^  Corb.  Germ.,  Laud.,  Val.  Cl.  et  Norm.,  vicendi, 
*  Vindoc.  et  Norm.,  studiosa. 
^  Laud.  et  Vai.  CI.,  elevatur».,  ponU;  et  sic  dein- 
ceps. 


6Vi 


MORALIUM  LIB.  XXXI.  -  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


evuUit{Ezech,  xvii,  3).  Qua  videlicetaquilaquisalius 
quam  Nabuchodonosor  rex  Babyloniae  designatur  ? 
*  Quae  pro  immensitate  exercitus  magnarum  alarum, 
pro  diuturnitate  temporum  longo  membrorum  ductu^ 
pro  multis  vero  divitiis  plena  plumis,  pro  innumera 
antem  terrenae'gloriae  compositione  plena  varietate 
dcscribitur.  Qui  venit  ad  Libanum,  et  tulit  meduUam 
cedri,  et  summitatem  frondium  ejus  evulsit,  quia 
Judaeae  celsitudinem  petens,  nobiliutem  regni  ejus, 
quasi  medullam  cedri  abstulit ;  et  dum  tenerrimam 
Fegnm  prolem  aregni  suiculmine  caplivandosustulit, 
quasi  summitatem  frondium  ejus  evulsit. 

SvbUlem  sanctorum  inUlligenUam,  vel  Christi  as- 
cemianem,  Aquila  fixis  oculis  solem  intuetur, —  Aquilae 
Yocabulo  vel  subtilis  sanctorum  intelligentia,  vel  vo- 
latus  dominicae  ascensionis  exprimitur.  Unde  idem 
propheta  dum  sub  animalium  specie  evangelistas 
qnatuor  se  vidisse  describeret  (Ezeeh,  x,  14).  in  eis 
aibi  hominis,  leonis,  bovis,  et  aquilae  faciem  appa- 
misse  testatnr,  quartum  procul  dubio  animal  Joan- 
nem  per  aqnilam  designans,  qni  volando  terram  de- 
semit,  qnia  per  subtilem  intelligentiam  intema  my- 
steria  •  Yerbnm  videndo  penetravit.  Cui  nimimm 
propbeticae  sententiae  ipse  qnoqne  Joannes  in  revela- 
tione  sna  de  semetipso  non  dissonat,  dicens  :  Ani- 
mal  primum  simile  teoni,  seeundum  animal  simile  vi- 
Mo,  tertium  animal  habens  faciem  quasi  hominis, 
quartum  animal  simile  aquilcB  volanti  (Apoc,  iv,  7). 
£t  quamvis  singula  ad  unnmquemque  evangelistam 
recte  conveniant,  dum  alius  hnmanae  nativitatis  ordi- 
nem,  alius  per  mundi  sacrificii  mactationem,  quasi 
vituli  mortem,  alius  potestatis  fortitudinem  quasi 
leonis  clamorem  insinuat,  alius  nativitatem  Yerbi  in- 
tnenSy  quasi  ortum  solem  aquila  aspectat,  possunt 
tamen  haec  quatuor  animalia  ipsum  suum  caput^ 
cnjns  snnt  membra,  signare.  Ipse  namque  et  homo 
est,  qnia  naturam  nostram  veraciter  suscepit,  et 
yilnlaB,  qnia  pro  nobis  patienter  occnbuit ;  et  leo, 
qnia  per  divinitatis  fortitudinem  susceptae  mortis 
vincnlnm,  mpit ;  et  ad  extremum  aquila,  quia  ad 
ccelnm,  de  quo  venerat,  rediit.  Homo  ergo  na- 
scendo,  vitulus  moriendo,  leo  resurgendo,  aquila  ad 
ccbIos  ascendendo  vocatus  est.  [Vet,  XXXIV.]  Sed 
hoclocoaqnilae  nomine  snbtilis  sanctomm  intelligen- 
tia  et  sublimis  eorum  contemplatio  fignratur.  Cun* 
ctamm  qnippe  avium  visnm  acies  aqnilae  superat,  ita 
nt  solis  radins  fixos  in  se  ejus  oculos  nulla  lucis  suae 
eomscatione  reverberans  claudat.  Ad  praeceptum 
•rgoDei  elevatur  aquila,  dumjussionibus  divinis  ob- 
lemperans,  in  supernis  suspenditur  fidelium  vita. 
Qnae  et  in  arduis  nidum  ponere  dicitur,  qnia  desi- 
deria  terrena  despiciens,  spe  jam  de  ccelestibus  nn- 
Irilnr.  In  arduis  nidum  ponit,  quia  habilationem 

*  Excnsi,  quipro  immensitate.,,,  plenus  plumis..,. 
plenus  varietate.  Quam  lectionem  mutare  coegit  Mss. 
mnltitudo.  Nostram  enim  exhibent  omnes  Norm., 
Yindoc.,  Laudun.,  etc.  Duo  Germ.  habent  cum 
Excttsis,  qui  pro  immens.,  et  cum  caet.  Mss.,  plena, 
etc. 

*  Ita  Turon.,  Vindoc.,  duo  Germ.,  Ebroic,  alii- 


A  mentis  suae  in  abjecta  et  infima  conversatione  non 
construit.  Hinc  est  qnod  Cinaeo  Balaam  prophetante 
dicitur :  Robustum  quidem  est  habitaculum  tuum,  sed 
si  in  petra  posueris  nidum  tuum  (Num,  xxiv,  21). 
Cinaeus  namque  possessor  interpretotnr.  Et  qni  sunt 
qui  praesentia  possident,  nisi  hi  qui  ingenio  sapien- 
tiae  saecularis  callent  ?  Qui  in  hoc  veraciter  robustum 
sibi  habitaculum  constmnnt,  si  per  humilitatem  par- 
vuli  apud  semelipsos  facti,  in  Christi  sublimitete 
'  nulriantur;  1040  si  semetipsos  infirmos  sen- 
tiant,  et  in  excelsa  humilitate  cogniti  *  Redemptoris 
fovendam  mentis  fiduciam  ponant ;  si  ima  non  appe- 
tant^  si  omne  qnod  praeterit  cordis  volatu  transcen- 
dant. 

95.  Paulus  aquila  similis.  —  Videamns  aqnilam 
^  nidum  spei  sibi  in  arduisconstmentem.  Ait :  Nostra 

conversatio  in  calis  est  (Philip.  iii,  tO).  Et  rursum : 
Qui  conresuscitavit  et  consedere  vos  fecit  in  calestibui' 
(Ephes.  II,  6).  In  arduis  habetnidum,  qnia  profecto 
in  supernis  figit  consilium.  Non  vult  mentem  in  ima 
dejicere,  non  vult  per  abjectionem  conversationis 
hnmanae  in  infimis  habitare.  Tnnc  Panlus  fortasse 
in  carcere  tenebatur,  cum  se  consedere  Christo  in 
ccelestibus  testaretnr.  Sed  ibi  erat,  nbi  ardentem 
jam  mentem  fixerat,  non  illic  nbi  illum  necessario 
pigra  adhuc  caro  retincbat. 

96.  Electi  terrena  omnia  despiciunt  —  Hoc  namqne 
esse  speciale  specimen  electomm  solet,  quod  sic 
sciunt  praesentis  vitae  iter  carpere,  ut  per  spei  certi- 
tudinem  noverint  jam  se  ad  alta  pervenisse,  qnatenns 

C  cuncta  quae  praeterfluunt  sub  se  esse  videant,  atqne 
omne  quod  in  hoc  mnndo  emi  et  amore  aeternitatis 
calcent.  Hinc  est  enim  qnod  sequenti  se  animae  per 
prophetam  Dominns  dicit:  Sustollam  te  super  altitu» 
dines  terrce  (Isai.  lviii,  14).  Quasi  qnaedam  namqne 
inferiora  terrae  sunt,  damna,  contnmeliae,  egestas, 
abjectio,  quae  ipsi  quoque  amatores  saeculi  dnm  per 
latae  viae  planitiem  ambnlant,  vitando  calcare  non 
cessant.  Altitudines  antem  terrae  sunt,  lucra  rernm^ 
bljindimentasnbditomm,  divitiamm  abnndantia,  ho- 
nor,  et  sublimitas  dignitatum  ;  quae  qnisquis  per  ima 
adhuc  desideria  incedit,  eo  ipso  alta  aestimat,  qno 
magna  putat.  At  si  semel  cor  in  coelestibus  figitnr^ 
mox  quam  abjectasintcerniturqnae  alta  videbantnr. 
Nam  *  sicut  qui  in  montem  conscendit  eo  panlisper 

D  caetera  snbteijacentia  despicit,  qno  ad  altiora  gres- 
snm  amplius  tendit,  ita  qni  in  summis  intentionem 
figere  nititur,  dum  annisu  ipso  nnllam  praesentis 
vitae  gloriam  esse  deprehendit,  super  terrae  altitudi- 
nes  elevatnr ;  et  qnod  prius  in  imis  desideriis  posi- 
tus  super  se  credidit,  post  ascendendo  proficiens  sibi 
snbesse  cognoscit.  Quse  ergo  illic  Dominus  factnmm 
se  esse  pollicetur,  dicens  :  Sustollam  te  super  altitU' 

que  Norm.,  ac  Val.  Cl.  nbi  in  Editis  legitur  verhi. 

'  Laud.,  gloriantur. 

^  Gilot.,  Gussanv.  et  al.  cum  Ms.  Germ.,  eogniU, 
redemptori  fovendam,  sed  cormpte.  Medelam  attnli- 
mns  ex  omnibus  aliis  Mss.  nostris  et  vet.  Edit. 

'^  Vindoc.  ac  Norm.,  sicut  cum  m  montem  quisque. 
Dno  Germ.,  cum  montem  qtUsque. 


627 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


m 


dines  terrcB  (Ibid,),  haec  apud  beatum  Job  solum  sese  A  sunt,  quia  pars  eorum  cecidit,  pars  remansit.  Qui  in" 


facere  posse  testatur,  dicens :  Nunquid  ad  pnBce- 
ptum  tuumelevaMtur  aquila,  etponet  inarduis  nidum 
iibif  Ac  si  diceret :  Ut  ad  meum,  qui  quod  exterius 
praBcipio  hoc  intrinsecus  gratia  occult»  largitatis  in- 
spiro.  Sequitur : 

CAPUT  XLVni. 

Vers.  28.  —  In  petris  manet, 

97.  In  petris,  koc  est  in  sanctorum  patrum  celsitu^ 
dine  et  constantia  nidum  ponunt.  ~  In  sacro  eloquio 
cum  singulari  numero  petra  nominatur  quis  alius 
quam  Christus  accipitur  ?  Paulo  attestante,  qui  ait : 
Petra  autem  erat  Christus  (I  Cor.  x,  4).  Cum  vero 
petrsB  pluraliter  appellantur,  membra  ejus,  videlicet 
sancti  viri,  qui  illius  robore  solidati  sunt  exprimun- 


tegri  quidem  *  stant  per  quaiitatem  meriti,  sed  per 
nnmeri  quantitatem  praerupti.  Hanc  prsi  upUonem 
irestituere  Mediator  venit  ut  redempto  humano  genere 
illa  angelica  damna  sarciret,  et  mensuram  ccdlestis 
patriae  locupletius  fortasse  cumularet.  Propler  hanc 
praeruptionem  de  Patre  dicitur :  Proposuit  in  eo,  vn 
diipensationepknitudinis  temporum,  instaurare  onmia 
in  ChristOj  qwB  t»  cceliSj  et  qwB  m  terra  swU  in  ipso 
(Ephes.  i,  9,  10).  In  ipso  quippe  restaurantur  ea 
quae  in  terra  sunt,  dum  peccatores  ad  justitiam  con- 
vertuntur.  In  ipso  restaurantur  ea  qu»  in  coBlissuntf 
dum  illuc  humiliati  homines  redeunt  unde  apostata 
angeli  superbiendo  ceciderunt.  Quod  vero  ait ;  Iiiae- 
cessis  rupihust  nimirum  qui  praempti  silices,  ipsi  sunt 


tur.  Quos  nimirum  Petrus  apostolus  lapides  vocat,  B  inaccess»  rupes,  Cordi  enim  peocatorum  hominum 


dicens :  Vos  tanquam  lapides  vivi,  coaidificamini  do~ 
mus  spiritales  (I  Pet.  u,  5j.  Ista  itaque  aquila,  quae 
ad  veri  solis  radios  cordis  oculos  ^  erexit,  in  petris 
manere  dicitur,  quia  in  dictis  antiquorumet  fortium 
patrum  mentis  statione  collocatur.  Eorum  quippe 
vitam  quos  in  1041  via  Dei  prsisse  conspicit  ad 
memoriam  reducit,  '  atque  in  celsitudine  illorum 
fortitudinis  studendo  nidum  sibi  construit  sanctas 
meditationis.  Cumque  eorumacta  dictaque  taciteco- 
gitat,  cum  prassentis  vitae  gloriam  in  comparatione 
aeternaB  excellenti»  quam  sit  abjecta  considerat, 
quasi  sub  se  esse  ima  teiTarum  in  petris  residens 
observat. 

[Vet.  XXXV.]  98.  Petrarum  nomine  cceli  potestates 
designantur.  —  Possunt  etiam  petrae  sublimes  virtu-  G 
tum  coBlestium  potestates  intelligi,  quas  nonjam 
quasi  more  arborum  huc  atque  illuc  ventus  nostrae 
mutabilitatis  inclinat,  quia  velut  petrae  in  arduis  sitaB 
'  ab  omni  motu  mutabilitatis  aliena  sunt,  et  ad  so- 
liditatem  fixas  celsitudinis  ipsa  cui  inhaBrent  aBtemi- 
tate  duruerunt.  Yir  itaque  sanctus,  cum  terrena  des- 
picit,  more  se  aquilaB  ad  altiora  suspendit,  et  per 
contemplationis  spiritumsublevatus  perennem  angelo- 
rum  gloriam  praBstolatur,  ^  atque  in  hoc  mundo  ho- 
spes,  illa  appetendo  quaB  aspicit,  jam  in  sublimibus 
figitur.  Recte  ergo  dicitur :  In  petris  manet,  id  est 
intentione  cordis  inter  illas  coelestes  virtutes  residet, 
'  quas  et  per  aBternitatis  sua  fortitudinem  tanta  jam 
soliditate  fixas  sunt,  ut  in  nullo  culpas  latere  muta- 
bilitatis  varietate  flectantur.  Unde  et  apte  sequitur :  q 

CAPUT  XLIX. 

Ibid.  —  Et  in  praruptis  silidbus  comttioratur,  atque 
inaccessis  rupibus. 

99.  In  Christo  restaurata  sunt  omnia,  qua  ttt  ccelis 
et  qwB  in  terris.  —  Qui  enim  sunt  alii  praBrupti  silices, 
nisi  illi  fortissimi  angelorum  chori,  qui  quamvis  non 
integri,  sed  tamen  in  proprio  statu  fixi,  cadente  cum 
suis  angelis  diabolo  remanserunt  ?  PraBrupti  enim 


valde  inaccessa  est  claritas  angelomm,  quia  quo  ad 
pulchra  corporalia  oecidit»  eo  a  spiritali  specie  ocii* 
los  clausit.  Sedquisquisitacontemplatione  ^  rapitilr, 
ut  per  divinam  gratiam  sublevatus,  intentionem  suam 
jam  angelorum  choris  interaeraty  et  fixus  in  sublimi- 
bus,  ab  omni  se  *  infima  actione  suspendat,  non  ei 
sufficit  gloriam  angelicasclaritatis  aspicere,  nisi  eom 
etiam  qui  est  super  angelos  valeat  videre.  Sola  nam- 
que  ejus  visio  vera  mentis  nostrsB  refectio  est.  Unde 
cum  dixisset  hanc  aquilam  in  petris  manere»  et  in 
praBraptis  silicibus  atque  inaccessis  mpibus  commo- 
rari,  illico  subdidit : 

CAPUT  L  [Rec.  XX]. 

VsRS.  20.  —  Inde  contemplatur  escam. 

iOO.  Dei  visw  mentis  nostrce  cibus.  —  Id  esl^  ex  iUis 
choris  angelicis  tendit  oculum  mentis  adcontemplan- 
dam  gloriam  supernae  majestatis,  1042  qoa  non 
visa  adhuc  esurit,  qua  tandem  visa  satiator.  Seriptam 
quippe  est :  Pro  eo  quod  laboravU  anima  ej^,  tiidnt 
et  saturabitur  {Isai.  Lin,  11).  £t  rursnm :  BeaJti  qiti 
esuriunt  etsitiuntjustitiam,  quoniam  ipsisaiurakmiiiw 
(Matth.  y,  6).  Quis  vero  mentis  nostras  cibus  ait,  in- 
dicatur  aperte  cum  dicitur :  Beati  mundo  eorde,  quO' 
niam  ipsi  Deum  videbunt  (Ibid.,  8).  Et  qaia,  inlerpo- 
sitione  cormptibilis  carnis  gravati,  Deom  sictttMl 
videre  non  possumus,  recte  subjuugitor: 

CAPUTU. 

Ibid.  —  Oculi  ^us  de  lonqe  prospiciunt. 

101.  Deum  hic,  nonnisi  de  longe  praepieimius.  — 
Quantumlibet  enim  in  hac  vita  positus  quisque  profer 
cerit,  necdum  Deum  per  speciem,  sed  per  sBnigmaet 
speculum  videt.  £  vicino  autemcum  respidmus,  ve- 
rius  cernimus ;  cum  vero  longius  aciem  tendimus, 
sub  incerto  visu  caligamus.  Quia  igitur  sancti  viriia 
altam  se  contemplationem  erigunt,  et  tamen  Deum» 
sicut  est^  videre  non  possunt,  benede  hac  aqoila  di« 
citur :  Oculi  ejus  de  Umge  prospiciunt.  Ac  si  diceret : 


*  lU  Mss.  nostri  et  vet.  Edit.  Paris.  ac  Basil.  Alias 
pIurimaBy  exerit. 

>  Sic  post  Mss.  veteres  habent  Edit.  In  Gilot.»  Va- 
tic,  Gussanv.^  atqueincelsitudine  illorum  fortitudini 
studendo. 

'  YindoC;  ab  omni  modo. 


^  Vulgati  cum  duob.  Germ.,  atque  huic  mundo. 
>  Vindoc^  £broic.  aliique  Norm.,  qucepermmitar 
tis  suce  fortitudine. 
*  lidem  Cod.,  sunt. 
^  Laud.,  agitur. 
'  Duo  Germ.,  Laud.,  Norm.  ac  pl.,  infirma. 


6»  MORALIUM  LIB.  XXXL  —  IN  CAPDT  XXXIX  B.  JOB.  OM 

Intentionia  aciem  fortiter  tendunt,  sed  necdum  *  pro-  A  dicitur :  In  exceUis  hahitabiU  Quod  hic  dicitur :  In 


pinquum  aspiciunt^  cujus  claritatis  magnitudinem 
penetrare  nequaquam  possunt.  A  luce  enim  *  incor- 
mptibili  caligo  nos  nostrae  corruptionis  obscurat ; 
enmque  et  videri  aliquatenus  potest,  et  tamen  videri 
lox  ipsa^  sicut  est,  non  potest,  quam  longe  sit  indi- 
cat.  Quam  si  mens  utcunque  non  cerneret,  nec  quia 
longe  esset  videret.  Si  autem  perfecte  jam  cemeret^ 
profecto  hanc  quasi  per  caliginem  non  videret.  Igitur 
qoia  iiec  omnino  cernitur^  nec  rursum  omnino  non 
cemitnr,  recte  dictum  est,  quia  a  longe  Deus  vi- 
detur. 

102.  IsaicB  hac  de  re  testimonium.  Activce  vitce  gra- 

dibw  ad  contemplationis  culmen  ascenditur, — Libet  ,^  ,      /..,...      ,r^ 

ad  medium  Isaia^  verba  deducere,  a^ue  h«c  et  illa     ^^'  ^"^  «f  "*  ^«^  ^  /^"«^  ({  ^'''  ^"^'  *«)• 

»  quam  uno  spiritu  proferantur  indicare.  Qui  cum  B  f^^™^^°^*  ^^f  ^^  ^^»»  «''^*^^^  •  comprehendisse 
^  r  r  (Phthp.  III,  13).  Sed  quamvis  aeterna  valde  minns 

quam  sunt  ipse  conspiciat,  quamvis  ea  se  cognoscere 

perfecte  non  posse  cognoscat,  infirmis  tamen  audi- 

toribus  ea  ipsa  infundere  praedicando  non  potest,  qu» 


petris  manet,  et  inprceruptis  silicibus  commoratur^at- 
que  ^  inaccessis  rupibus,  hoc  illic  subjicitur:  Jtftmt- 
menta  saxorum  sublimitas  ejus,  Quod  rursus  hic  sub- 
infertur :  Inde  contemplatur  escam,  hoc  illic  quoque 
subditur :  Panis  ei  datus  est,  aquce  ^us  fideUs  sunt, 
Regem  in  decore  suo  videbunt  oculi  ejus,  £t  quod  hic 
subjungitur:  OcuHejus  de  longe  prospiciunt,  hocillic 
apte  subjicitur:  Cement  terram  de  longe, 

[Vet.  XXXVL]  i03.  Paulus  quam  stiblimis  aquila. 
— Consideremus  quam  sublimisaquila  fuerit  Paulus, 
qui  usque  ad  tertium  coBlum  volavit  (II  Cor,  xii,  2), 
sed  tamen  in  hac  vita  positus  e  longinquo  adhucDeum 
prospicit,  qui  ait :  Videmus  nunc  per  speculum  in  ami" 


activ»  vitae  virtutes  exprimeret,  dicens :  Qui  ambu- 
kU  injuititiU,  et  loquitur  veritatem,qui  projicit  ava- 
riUam  ex  ealwmnia,  et  excutit  manus  suas  ab  omni  mu- 
mre,  qui  obturat  aures  suas  ne  audiat  sanguinem,  et 
cUiudit  oculos  suos  ne  videatmalum  {Isai.  xxxiii,  15), 
illico  ab  ejusdem  activae  vitae  gradibus  ad  quss  con- 
templationis  culmina  ascendatur  adjunxit,  dicens : 
Iste  in  exceUis  habitabit,  ^  munimenta  saxorum  subli- 
mitas  ^uSj  panis  ei  dattu  est,  aqua  ejus  fideles  sunt, 
Regem  in  decore  suo  videbunt  oculi  ^us,  cement  terram 
de  longe  {Ibid,, i6,i7).ln  excelsisiuamque  habitare  est 
cor  in  coBlestibus  ponere.  £t  munimenta  saxorum 
subiimitas  nostra  est,  cum  fortium  patrum  praecepta 
et  exempla  respicimus  atque  ab  infima  cogitatione 


videre  saltem  per  speculum  et  imaginem  potest.  De 
semetipso  quippe  tanquam  de  alio  loquitur,  dicens : 
Audivit  arcana  verba,  quae  non  licet  homini  loqui  (II 
Cor,  XII,  4) .  Interna  ergo  quamvis  minima  et  extrema 
videantur,fortibus  tamen  praedicatoribus  summa  sunt, 
infirmis  vero  auditoribus  incapabilia.  Unde  et  prae- 
dicatores  sancti,  cum  auditores  suos  divinitatis  ver^ 
bum  capere  non  posse  conspiciunt,  ad  sola  incarna- 
tionis  dominicae  verba  descendunt.  Unde  bene  hic, 
dum  sublevata  in  arduis  aquila  ^  longe  videre  dici- 


separamur.  Munimenta  saxorum  sublimitas  nostra  G  *^''  ^"^^  subinfertur : 


est,  cum  mente  choris  castrisque  coBlestibus  jungi- 
mur,  et  insidiantes  malignos  spiritus  stantes  in  arce 
cordis  quasi  subterpositos  expugnamus.  Tunc  nobis 
etiam  panis  datur,  quia  in  supernis  erecta  intentio, 
aBtemitatis  contemplatione  reficitur.  Aqua  enim  no- 
strae  fideles  sunt,  quiadoctrina  Dei  quod  hic  per  spem 
promittit,  hoc  illic  in  munere  exhibet.  Sapientia 
namque  hujus  mundi  infidelis  est,  quia  mansura  post 
mortemnon  est.  Aquas  nostras  fidelessunt,  quia  verba 
vitaB  quod  ante  mortem  insinuant,  hoc  etiam  post 
mortem  demonstrant.  Regem  in  decore  suo  oculi 
nostri  conspiciunt,  quia  Redemptor  nosterin  judicio 
et  a  reprobis  1043  homo  videbitur,  sed  ad  divini- 
tatis  ejus  intuendam  celsitudinem  soli  qni  electi  sunt 


CAPUT  LH  [Rec,  XXI], 
Yers.  30.  —  Pulli  ejus  lambunt  sanguinem, 
104.  Passionis  Christi  meditatione  pasci  debemus. 
—  Ac  si  aperte  diceretur :  Ipsa  quidem  divinitatis 
contemplatione  pascitur,  sed  quia  auditores  ejus  di- 
vinitatis  percipere  arcana  nequaqnam  possunt,  co- 
gnito  cracifixi  Domini  cruore  satiantur.  Sanguinem 
namque  lambere  est  passionis  DominicaB  infirma  ve- 
nerari.  Hinc  est  quod  idem  Paulus^  qui,  sicut  paulo 
ante  jam  diximus,  ad  tertii  cobU  secreta  volaverat, 
discipulis  dicebat :  Nonenimjudicavi  me  scirealiquid 
inter  vos,  nisi  Chnstum  Jesum,  et  hunc  crucifixwn 
{I  Cor,  II,  2).  Ac  si  aperte  haBC  aquila  diceret:  £go 
quidem  escam  meam  divinitatis  ejus  potentiam  de 


sublevantur.  Quasi  enim  quamdam  foBditatem  Regis  d  longe  prospicio,  sed  vobis  adhuc  parvulis  incaraatio- 


videre  est  solam  servilem  formam  in  qua  ab  iniquis 
despectus  est  cernere.  Sed  ab  electis  in  decore  suo 
Hex  ceraitur,  quia  ultra  semetipsos  rapti,in  ipso  di- 
vinitatis  fulgore  oculos  cordis  figunt.  £t  quia  quan- 
din  in  hac  vita  sunt,  illam  viventium  patriam  sicut 
est,  videre  non  possunt,  recte  adjungitur :  Cement 
terram  de  longe  (Ibid,,  17).  Quod  ergo  hic  ait :  EUva- 
bitur  aquiUi,  et  in  arduis  ponet  nidum  sibi,  hoc  illic 


nis  ejus  tantummodo  lambendum  sanguinem  trado, 
Nam  qui  per  praBdicationem  suam  tacita  divinitatis 
celsitudine,  infirmos  auditores  de  solo  cruore  crucis 
edocet,  quid  aliud  quam  sanguinem  pullis  praBbet  ? 
Quia  vero  uniuscujusque  sancti  praBdicatoris  anima 
corruptione  carais  exuta  ad  eum  mox  ducitur,  qui 
pro  nobis  sponte  sua  in  mortem  (5&cidit,  et  de  morto 
surrexit,  apte  de  hac  aquila  subditur : 


*  Yindoc.,  Germ.  ac  pler.  Norm.,  propinquius, 
Laud.,  ad  propinquum. 

*  Pratel.,  cormptibili,  Val.  CI.,  caligo  nostra  cor- 
ruftionis  obscuratur. 

*  £diti,  quia  uno  spiritu.  Plurimi  etiam  £xcusi 
habent  indagare,  pro  indicare. 


^  Laud.,  monumenta,  quod  sa^pe  repetitum  infe- 
rius.  Ita  etiam  in  Germ.  ante  emendationem. 
B  Laud.,  in  exceUis  mpibus. 
«  Val.  CI.,  apprehendUse. 
'  Vindoc,  et  Pratel.  et  pl.  Norm.,  de  longe. 


63t 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


632 


CAPUT  LIII. 


Ibid.  —  Et  uhicunque  cadaver  fuerit,  statini  adest. 

105.  Christus  in  coelis  regnans  electos  ad  se  colUgit. 
—  Cadaver  quippe  a  casa  dicitnr.  Et  non  immerito 
1044  corpns  Domini  propter  casum  mortis  cadaver 
vocatur.  [Rec,  XXIL]  Quod  autem  hicde  hacaquila 
dicitur :  Ubicunque  cadaver  fuerit,  statim  adest,  hoc 
de  egredientibus  animabus  fieri  Yeritas  spopondit, 
dicens  (Matth,  xxiv^  28) :  Ubicunque  fuerit  corpus, 
illic  congregabuntur  et  aquilcB.  Ac  si  aperte  dicat : 
Qui  coelesti  sedi  incamatus  Redemptor  vester  prae- 
sideo,  electorum  quoque  animas  cum  carne  solvero, 
ad  coelestia  sublevabo. 

[Vet.  XXXVII.]  106.  Omnis  peccator  cadaver ;  ad 


A  puisse  intelligitur,  et  sub  admirationis  terrore  si- 
luisse.  Nam  sequitur : 

CAPUT  LIV  [Rec.  XXIII]. 

Ybrs.  31,  32.  —  Adjecit  Dominus,  et  locutut  est 
ad  Job  :  Nunquid  qui  conte^idit  cum  Deo  tam  faak 
conquiescit  f  Utique  qui  arguit  Deum  debet  et  respon- 
dere  illi. 

107.  Pia  et  moderata  Dei  ad  Job  increpatio.  —  Vir 
sanctus  tanta  hac  districtione  flagelli  non  aestimavit 
augeri  sibi  merita^  sed  vitia  resecari.  Quae  qnia  in  se 
nulla  cognovit,  percussum  injuste  se  credidit,  et 
percutientem  prorsus  arguere  est  de  percussione 
murmurare.  Considerans  autem  Dominns  quod  ea 
quae  protulit  non  ex  tumore  superbiaB,  sed  ex  quali- 
tate  collegerat  vitae,  pie  ilium  increpat  dicens :  Nun- 


quod  advolantaquilw,  pii  videlicet  pradicatores  pecca-  B  ^^^  9"*  contendit  cum  Deo  tam  facile  conquiescit  ? 


torum  salutem  eeurientes.  Hoec  volatus  Pauli  orbem 
peragrantis  causa.  —  Sed  hoc  quod  de  hacaquila  di- 
citur :  Ubicunque  fuerit  cadaver  statim  adest,  intelligi 
et  aliter  potest.  Omnis  enim  qui  in  peccati  mortem 
cecideriti  non  inconvenienter  poterit  cadaver  vocari. 
Quasi  exanimis  namque  jacet,  qui  justitiae  vivifican- 
tem  spiritum  non  habet.  Quia  ergo  sanctus  quisque 
praedicator  ubi  peccatores  esse  considerat,  illucanxie 
pervolat,  ut  in  peccati  morte  jacentibus  lucem  vivi- 
ficationis  ostendat,  bene  de  hac  aquila  dicitur :  I76i- 
cunque  cadaver  fuerit,  statim  adest.  Id  est,  ^  illucten- 
dit^  ubi  utilitatem  praedicationis  prospicit,  ut  ex  eo 
quod  jam  spiritaliter  vivit^  aliisin  morte  suajacen- 
tibus  prosit^  quos  corripiendo  quasi  edit,  sed  ab  ini- 


Ulique  qui  arguit  Deum  debet  et  respondere  iUi.  Ac  si 
apertius  diceret :  Qni  tantade  tua  actione  locntuses, 
cur  audita  sanctorum  vita  siluisti  ?  Me  enim  fuit  ar- 
guere,  de  percussione  mea  an  fderit  justa  dubitare. 
Et  bona  quidem  tua  veraciter  protulisti,  sed  hasc  quo 
tenderent  flagella  nescisti,  quia  etsi  non  habes  jam 
quod  corrigas,  habes  adhuc  tamen  quo  crescas.  In 
quantam  vero  virtutis  arcem  quam  plnrimos  suble- 
vem,  me  ecce  narrante  cognovisti.  Ipse  considera- 
bas  tuam^  sed  aliorum  celsitudinem  nesciebas.  Au- 
ditis  igitur  aliorum  virtutibus,  si  quid  vales,  res- 
ponde  de  tuis.  Scimus  autem  quod  cordis  soi  ocu- 
lum  per  elationis  tenebras  exstinguit,  qui,C]imrecta 
agit,  considerare  meliorum  merita  negligit.  1045 


quitate  ad  innocentiam  permutando  in  sua  membra  q  Atcontramagnohumilitatisradiosuaoperaillustrat, 


quasi  edendo  convertit.  Ecce  ipse,  quem  ad  tesli- 
monium  jam  saepe  deduximus,  Paulus  cum  nunc  Ju- 
daeam,  nunc  Corinthum,  nunc  Ephesum,  nunc  Ro- 
mam,  nunc  Hispanias  peteret,  ut  in  peccati  morte 
jacentibus,  aeternae  vitae  gratiam  nuntiaret,  quid  se 
aliud  quam  esse  aquilam  demonstrabat ;  quae  veloci- 
ter  omniatransvolans,ubicunquejacenscadaver  quae- 
rebat,  ut  dum  voluntatem  Dei  lucratis  peccatoribus 
faceret,  quasi  escam  suam  in  cadavere  reperiret  ? 
Esca  quippe  juslorum  est  conversio  perversorum,  de 
qua  dicitur  :  Operamini  non  cibum  qui  perit,  sed  qui 
permanet  in  vitam  (etemam  (Joan.  vi,  27).  Auditis 


qui  aliorum  bona  subtiliter  pensat,  quia  dum  ea  quae 
ipse  fecerit  facta  foris  et  ab  aliis  conspicit,  eum  qui 
de  singularitato  intus  erumpere  nititur  superbi»  tu- 
morem  premit.  Hinc  est  quod  voceDei  ad  Eiiamso- 
lum  se  aestimantem  dicitur :  Reliqui  miki  $eptem  ffu7- 
lia  virorum  qui  1046  non  curvaverunt  genua  ante 
Baal  (III  Reg.  xix,  18),  ut  dum  non  solnm  se  re- 
mansisse  cognosceret,  elationis  gloriam,  quae  ei  de 
singularitate  surgere  poterat,  evitare  posset.  Beatus 
itaque  Job  nihil  perverse  egisse  *  reprehenditar,  sed 
de  aliorum  etiam  bene  gestis  docetur,  ut  dam  se 
aequales  et  alios  habere  considerat,  ei  qui  singulari- 


itaque  tot  sanctorum  virtutibus,  beatus  Job  obstu*  D  ter  summus  est,  se  humiliter  subdat. 
*  Laud.,  Val.  CI.,  Germ.  et  Yindoc.,  illo  te^^dit,         *  Laud.,  Germ.  et  Val.  Cl.,  deprehendihir. 


LIBER    TRIGESIMUS    SEGUNDUS. 

Duqbus  ulttmis  versiculis  capitis  xxxix  explicatis,  quatuor  supra  decem  priores  cap^  n 
exporyuntur ;  multaque  tum  de  infinita  Dei  potentia  tum  de  Satance  noxiis  in  homines 
consiliis  docentur. 


CAPUT  PRIMUM. 
1.  Sancti  unde  digniores  efficiunturf  inde  sibi  ma- 
gis  videntur  indigni.  —  Sancti  viri  quo  apud  Deum 
altius  virtutum  dignitate  proficiunt,  eo  subtilius  in- 

^  Editi  tam  vet.  quam  recentiores,  quanto  minus 
pulchrum.  Errore  gravissimo,  quo  textum  purgavi- 
mus,  attendendo  ad  Mss.  maxime  Norm.,  Turon., 


dignos  se  esse  deprehendunt,  quiadum  proximi  laci 
fiunt,  quidquid  eos  in  seipsis  latebat  inveniunt ;  et 
tanto  magis  foris  sibi  deformes  apparent^  *  quanto 
nimis  pulchrum  est  quod  intus  vident.  Unosquisque 

Laud.,  duos  Germ.^  et  ad  sensum  a  sancto  Doctore 
intentum.  Loquitur  enim  de  divina  luce,  qna  quid 
pulchrius  ? 


m 


OMRALIUM  LIB.  XXXD.  —  IN  CAPUT  XXXIX  B.  JOB. 


6» 


enim  sibi,  dam  tactu  veri  luminis  illastratur,  osten-  j^  sciuntur,  non  audaci  sermone  discutienda  sunt,  sed 


ditur;  et  unde  agnoscit  quidestjnstitia,  inde  erudi- 
tur^  ut  videat  quid  est  culpa.  Hinc  est  quod  saepe 
mens  nostra  quamvis  frigida  in  conversationis  hu- 
mansB  actione  torpescat,  quamvis  in  quibusdam  de- 
linqnat  et  nesciat,  quamvis  peccata  quaedam  quasi 
nulla  perpcndat ;  cum  tamen  ad  appetenda  sublimia 
orationis  compunctione  se  erigit,  ipso  suae  compun- 
ctionis  oculo  excitata  ad  circumspiciendam  se  post 
fletum  vigilantior  redit.  Nam  cum  neglectam  se  de- 
terit,  et  noxio  tepore  torpescit,  vel  otiosa  verba,  vel 
inutiles  cogitationes  minoris  esse  reatus  omnimodo 
credit.  At  si,  igne  compunctionis  incalescens,  '  a 
tepore  suo,  tacta  subito  afflatu  contemplationis,  evi- 
gilet,  illa  qus  levia  paulo  ante  credidit  mox  ut  gra- 
via  ac  mortifera  perhorrescit.  Cuncta  enim  vel  in  _  ^^"^*^^^  ujrttwiiTiiivitui,^^ 

...         •     ^      •    .      •    •       ^*  ^u  ^«:«  ^iA^  ^  do  refrenetur  ?  Sequitur  : 
minimis  noxia,  quasi  atrocissima  refugit,  quia  vide-  ^ 

licet  *  per  conceptionem  spiritus  gravida,  introire 

ad  se  jam  inania  nulla  permittit.  Ex  eo  enim  quod 

intus  conspicit,  quam  sint  borrenda  haec  quae  exte- 

riu8  perstrepunt  sentit ;  et  quanto  amplius  sublevata 

profecerit,  tanto  magis  refugit  infima,  in  quibus 

prostrata  defecit.  Nihil  quippe  eam  nisi  id  quod  in- 

terius  viderat  pascit ;  atque  eo  gravius  tolerat  quid- 

quid  se  ei  extrinsecus  ingerit,  quo  illud  non  est  quod 

intrinsecus  vidit^  sed  ex  bis  interioribus  quae  raptim 

videre  potuit,  ad  exterioraquaetoleratjudicandire- 

gulam  sumit.  Super  se  enim  rapitur  dum  snblimia 

contemplatur  ;  et  semetipsam  jam  liberius  '  exce- 

dendo  ooospfciens,  quidquid  ei  ex  seipsa  sub  seipsa 

remanet,  subtilius  comprehendit.  Ex  qua  re  miro 


formidoloso  silentio  veneranda,  quia  et  cum  causas 
rerum  conditor  in  flagello  non  aperit,  eo  justas  in- 
dicat,  quo  se  eas  facere  qui  summe  justus  est  demon- 
strat.  Yir  ergo  sanctus,  et  prius  de  locutione,  et 
post  de  sileniio  reprehensus,  quid  de  semetipso  sen- 
tiat  innotescat.  Ait  enim  : 

CAPUT  II. 

Cap.  XXXIX,  Vebs.  34.  —  Qui  leviter  locuttu  sum, 
respondere  quid  posfum  f 

2.  De  verbo  otioso  ne  sancti  quidem  excusaripossunt. 
Sed  linguas  culpas  vita  meritis  iegere  curant,  —  Ac  si 
dicat  :  Sermonem  meum  defenderem,  si  hunc  cum 
rationis  pondere  protulissem.  At  postquam  lingua 
levitate  u?a  convincitur,  quid  restat  nisi  ut  conticen- 
refrenetur  ?  Sequitur  : 

Ifim.  —  Manum  meam  ponam  super  os  meum. 

Usu  sacri  eloquii  in  manu  operatio,  in  ore  locutio 
solet  intelligi.  Manum  ergo  super  os  ponere  est  vir- 
tute  boni  operis  *  culpas  tegere  incautae  locutionis. 
Quis  vero  inveniri  potest  qui^  quamlibet  perfectus 
sit,  de  otioso  tamen  sermone  non  peccet  ?  Jacobo 
attestante,  quiait :  Noliteplures  magistri  fieri,  in  muU 
tis  enim  offendimus  omnes  {Jacob,  iii,  i).  £t  rursum  : 
Linguam  nuUus  hominum  domare  potest  (Ibid.,  8). 
Cujus  culpas  redarguens  per  semetipsam  Yeritas, 
dicit  :  Dico  autem  vobis  quoniam  omne  verbum  oUosum 

quod  locuti  fuerint  homines,  reddent  de  eo  1047  raixo' 
nem  in  die  judicii  (Matth.  xii,  36 j.  Sed  sancti  viri 
ante  Dei  oculos  student  culpas  linguae  tegere  meritis 


modo  agitur,  ut,  sicut  superius  dictum  est,  unde  di-  C  vitae,  student  bonorum  operum  pondere  premere 


gnior  efficitur,  inde  sibimet  indigna  videatur,  et 
tunc  rectitudini  se  longe  esse  sentiat,  cum  appropin- 
quat.  Unde  Salomon  ait  :  Cuncta  tentavi  in  sapientia, 
et  dixi :  Sapiens  efficiar,  et  ipsa  longius  recessit  a  m$ 
(Eccle.  vii,  24).  Quaesita  enim  sapientia  longe  re- 
cedere  dicitur,  quia  appropinquanti  altior  videtur. 
Qui  vero  hanc  nequaquam  quaerunt,  tanto  se  ei  pro- 
pinquos  aestimant,  quanto  et  ejus  rectitudinis  regu- 
lam  ignorant,  quia  siti  in  tenebris  mirati  lucis  cla- 
ritatem  nesciunt,  quam  nunquam  viderunt ;  cumque 
in  formam  ejus  pulchritudinis  non  tenduntur,  in  se- 
metipsis  libenter  quotidie  deformiores  fiunt.  Nam 
quisquis  ejus  radiis  tangitur,  sua  illi  manifestius  for- 
titudo  monstratur ;  eteo  verius  invenit  quantum  fle- 


immoderata  verborum.  Unde  in  sancta  Ecclesia  ma- 
nus  super  os  ponitur,  dum  in  eleclis  ejus  quotidie 
otiosae  locutionis  vitium  bonae  actionis  virtute  ope- 
ratur.  Scriptum  namque  est  :  Beati  quorum  remissm 
sunt  iniquitatesj  et  quorum  tecta  sunt  peccata  (Psal, 
XXXI,  1).  Sed  rursum  cum  scriptum  sit :  Omnianuda 
et  aperta  sunt  oculis  ^us  (Hebr.  iv,  13) ,  quomodo 
tegi  possunt  quse  ejus  oculis  cui  cuncta  nuda  sunt 
abscondi  nequaquam  possunt  ?  Sed  quia  hoc  quod 
tegimus,  inferius  ponimus,  atque  hoc  unde  tegimus 
nimirum  superducimus,  ut  quod  est  subterpositum 
tegamus,  tegere  peccata  dicimur  quae  quasi  subter- 
ponimus  dum  abdicamus,  eisque  aliud  superducimus^ 
dum  bonae  actionis  opus  ad  hoc  post  eligimus  ut 


ctator  in  viiio,  quo,  sagacius  summa  considerans,  D  praeferamus.  Qui  ergo  priora  mala  deserit,  et  bona 


conspicit  quantum  distat  a  recto.  Unde  beatus  Job 
humanum  genus  virtutibus  transiens,  amicos  loquen- 
do  superavit ;  sed  loquente  Deo,  sublimius  eruditus, 
semetipsum  cognoscendo  reticuit.  IIIos  namque  in- 
juste  loquentes  subdidit,  sed  ad  verba  locntionis  in- 
iimaB  reum  se  juste  cognovit.  £t  quidem  cur  flagel- 
Ittus  sit  nescit,  sed  tamen  cur  flagella  veneratus  non 
sit,  silendo  redarguit.  Divina  enim  judicia  cum  ne- 


posterius  facit,  per  hoc  quod  addit,  transactam  ne- 
quitiam  tegit,  cui  boni  operis  merita  superducit. 
Beatus  igitur  Job  sanctae  Ecolesiae  typum  tenens,  et 
in  verbis  suis  sua  *  allegans,  nostra  designans,  dicat 
ex  se,  dicat  ex  nobis  :  Manum  meam  ponam  super  os 
meum  ;  id  est,  hoc  quod  districto  judici  de  sermone 
meo  in  me  displicuisse  considero,  ante  ejus  ocnlos 
sub  velamine  recti  operis  abscondo.  Sequitur  : 


*  Ita  Mss.  Anglic.  et  Norm.  Yulgati,  cum  duobus 
Germ.,alorpore. 

*  Corb.  Germ.  et  Gemeticensis  Cod.  vetustissimus 
quatuor  ultimos  Moral.  libros  complectens,  per  c(m- 
kmplaiMnem. 


'  Gemet.  et  Corb.  Germ.,  aseendendo. 
^  Laud.,  Cttipas  tergere. 

*  Gemet.,  Germ.  ac  Laud.,  alligans,  Ita  quoque 
Corb.  Germ.  ante  correctionem. 


«35 


CAPUT  III. 

Vers.  35.  —  Unum  locuttu  sumf  quod  uiinam  non 
dixissem  ;  et  alterum,  quibus  ultra  non  addam. 

3.  Job  Deo  increpanti  humiliter  se  peecasse  confi- 
ietur,  —  Si  transacta  beati  Job  verba  discutimus,  ni- 
hil  enm  neqniter  dixisse  Feperimus.  Si  vero  dicta 
ejos,  quae  cum  veritate  ac  libertate  prolata  snnt,  in 
aliquod  superbiae  vitium  flectimus,  duo  jam  solum- 
modo  non  erunt,  quia  multa  erunt.  Sed  quia  loqui 
nostrum  est  hominibus  occultum  sensum  verbis  ape- 
rire,  loqui  vero  nostrum  ad  divinas  aures  est  motum 
mentis  etiam  expressione  actionis  ostendere,  beatus 
Job  ad  libram  se  subtilissimi  examinis  pensans,  lo- 
cutione  sua  secundo  se  deliquisse  confitetur.  Unum 
enim  loqui  illicite  est  res  flagello  dignas  agere,  aliud 


SANCTI  GR£GORU  MAGNI  «36 

A  quia  nullus  in  hac  vita  ita  perfectus  est,  ut  quam- 


libet  Dco  devotus  sil,  inter  ipsa  *  quantulumcunque 
pia  vota  non  peccet,  pro  peccato  agna  ofierri  de  gre- 
gibus  sive  capra  praecipitur.  Quid  enim  per  agnam 
nisi  activas  vit»  innocentia,  quid  per  capram,  qo»  in 
summis  saepe  extremisque  rupibus  pendens  pascitar, 
nisi  contemplativa  vita  signatur  ?  Qui  ergo  se  con- 
spicit  promissa  ac  proposita  non  implesse,  ad  sacri- 
ficium  Dei  sese  studiosius  debet  vel  innocentia  boni 
operis,  vel  sublimi  pastu  contemplationis  accingere. 
£t  bene  agna  de  gregibus,  capra  vero  ofierri  de  gre- 
gibus  non  jubetur,  quia  activa  vita  multorum  est, 
contemplativa  paucorum.  Et  cum  haec  agimus  quae 
multos  agere  et  egisse  conspicimus,  quasi  agnam 
de  gregibus  damus.  Sed  cum  ofierentis  virtus  *  ad 


loqui  est  etiam  de  flagello  murmurare.  Qui  ergo  ante  g  agnam  capramque  non  sufficit,  in  remedium  posni- 


increpationem  dominicam  in  omni  opere  hominibus 
praalatns  fuit  ipsa  in  altum  increpatione  proficiens, 
et  minus  se  rectum  prius  in  opere,  et  minus  se  pa- 
tientem  post  in  verbere  agnovit.  Unde  semetipsum 
redarguit,  dicens  :  Unum  locutus  sunit  quod  utinam 
non  dixissem ;  et  aUerum,  quibus  ultra  ^  non  addam. 
Ac  si  dicat :  Rectum  me  quidem  inter  homines  cre- 
didi :  sed,  te  loquente,  et  ante  flagella  pravum,  el 
post  flagella  me  rigidum  inveni.  Quibus  ultra  non 
addam,  quia  jam  quanto  nunc  te  loquentem  subtilius 
intelligo,  tanto  meipsum  humilius  investigo. 

[Vet.  II,  Rec.IY,]i.P(Bnitenti(Bobjectum  sunt  bona 
neglecta,  et  mala  perpetrata.  Activa  vita  multorum  est, 
eontemplativa  paucorum.  —  Et  quia  beatus  Job  sanctae 


tentisadjungitur,  ut  duo  puUi  colombarum,  vel  duo 
turtures  ofierantur.  Scimus  quia  colnmbarum  polli 
vel  turtures  pro  cantu  gemitus  habent.  Quid  ergo 
per  duos  columbarum  puUos,  vel  duos  turtures,  nisi 
duplex  pcBnitentiae  nostras  gemitus  desiguatur,  ut 
cum  ad  ofierenda  bona  opera  non  assurgimus,  nos- 
metipsos  dupliciter  defleamus,  quia  et  recta  non 
fecimus,  et  prava  operati  sumus?  Unde  et  unus  tur. 
tur  pro  peccato,  alter  vero  oflerri  in  holocaustum 
jubetur.  Holocaustum  namque  totum  incensum  di- 
citur.  Unum  ergo  turturem  pro  peccato  offerimus, 
cum  pro  culpa  gemitum  damus ;  de  altero  vero  ho- 
locauAtum  facimus,  cum  pro  co  quod  Kona  neglexi- 
mus,  nosmetipsos  funditus  *  succendentes,  igne  ilo- 
^f.^»»|/.^,»«/ur|/Mj«w. ......      "*"****? '''^''*t!'^T"""'J**^      loris  ardemus.  Quia  igitur  duplex  in  poNiitentia 

EccIe8iaetypumtenet,possunteIectisomnibushsecejus  ^  ..  ,.w,i..  .. 

^'^  ''^  '         gemitus  debetur,  beatus  Job  divma  vocis  increpa- 


yerba  congruere,qui  cognoscentes  Dominum,  in  uno  et 
aUo  deliquissese  sentiunt,  quia  se  intelligunt  vel  in  co- 
gitatione  et  opere,  vel  in  Dei  ac  proximi  neglecta  di- 
lectione  peccasse.  Quibus  se  promittunt  ultra  nil  ad- 
dere,  quia  per  conversionis  gratiam  *  curant  poeniten- 
do  quotidie  etiam  transacta  purgare.  Per  hoc  tamen 
quod  beatus  Job  de  duobus  se  pcenitendo  redarguit, 
liquido  ostendit  quod  1048  peocator  omnisin  poeni- 
tentia  duplicem  habere  gemitum  debet,  nimirumquia 
et  bonum  quod  oportuit  non  fecit^  et  malum  quod  non 
oportuit  fecit.  Hinc  est  enim  quod  per  Moysen  de  eo 
qui  juramentum  protulit,  ut  vel  male  quid  vel  benefa- 
ceret,  et  hoc  ipsum  oblivione  transcenditj  dicitur :  Of- 
ferat  agnam  de  gregibus  sive  capram,  orabitque  pro  eo 
sacerdos,  et  propeccato^us,  Sin  autem  non  potueritof»  D 
ferrepecus,  offeratduos  turtures,velduospullos  colum' 
barum,  unum  pro  peccato,  et  alterum  in  holocaustum 
(Levit.  v,  6, 7).  Juramentum  namque  proferre  est 
voto  nos '  divinae  servitutis  alligare.  Et  cum  bona 
opera  promittimus,  bene  nos  facere  spondemus.  Cum 
vero  id)stinentiam  cruciatumque  camisnostrae  vove- 
mns,  male  ad  praesens  nos  nobis  facere  juramus.  Sed 


tione  proficiens,  atque  in  sua  reprehensione  saccre- 
scens,  dixisse  se  unum  et  alterum  poBnitens  /atetor, 
ac  si  aperte  dicat :  Et  erga  bona  per  negUgentiam 
torpui,  et  ad  mala  per  audaciam  prorupi : 

Cap.  xl,  Yers.  1,  2.  —  Respondens  autem  Domi- 
nus  Job  de  turbine,  dixit :  Accinge  sicut  vir  lumbos 
tuos,  interrogabo  te,  et  indica  mihi. 

[Vet.  III,  Rec.  V.]  Quid  sit  Dominum  de  turbine 
respondere,  quid  beatum  Job  lumbos  accingere,  quid 
interrogare  Dei,  quid  hominis  indicare,  primo  jam 
Domini  sermone  tractatum  est  (Sup.  lib.  xxvui^  n.  i 
et  seq.).  Quia  ergo  lectoris  taedio  parcimos,  coramus 
summopere  ne  dicta  replicemus.  Sequitur ; 

GAPUT  IV. 

Yebs.  3.  —  Nunquidirritumfaciesjudidimmeum, 
et  condemnabis  me,  ut  tu  justifieeris  f 

1049  5.  Job  juste  correptus,  ut  occulUi  DeijU' 
diciis  etiam  nesciens  subderetur.  —  Quisqnia  conlra 
Domini  flagella  semetipsum  defendere  nitituTy  flagel- 
lantis  judicium  evacuare  conatur.  ^  Nam  cnm  calpa 
sua  feriri  se  denegat,  quid  aliud  *  quam  injustitiam 


^  Gemet.  et  Germ.,  nonaddo. 

•  Gemet.,  currunt  pcenitendo. 

'  Val.  CI.  et  Gemet.,  divinee  servituHalliqare. 

^  Ed.  rec.,  quantumcunque,  quodmeIiusvidetur,8i 
ad  pia  vota,  non  vero  si  ad  non  peccet  referatur.  At 
in  Mss.  et  vet.  £d.  legimus  quantulumcunque. 

'  Laud.i  agnam...  offerre  iMm  suffidt. 


•  Al.,  accendentes. 

"^  Vindoc,  Ebroic.  aliiqne  Norm.,  eodem  sensu. 
nam  cum  non  sua  culpa  feriri  se  dicat. 

•  Sic  Mss.  Turon.,  Laud.,  Val.  Cl.  At  cnm  duob. 
Germ.,  Pratel.  et  Utic,  £diti  etiam  vet.  quamjui- 
titiam. 


637 


MORALIUM  LIB.  XXXIL  -  IN  CAPUT  XL  B.  JOB. 


638 


ferientis  accnsat?  Beatum  itaque  Job  non  idcirco  A  eo  mens  corporenm  snspicetor.  InAnthropomorphi- 


flagella  coelestia  percassemnt^  ut  in  eo  cnlpas  exstin- 
guerent,  sed  potius  nt  meritaaagerent,qaatenasqai 
tnnquiliitatis  tempore  in  tanta  sanctitate  claraerat, 
et  ex  percassione  patesceret  qaae  in  eo  etiam  patien- 
tm  virtos  latebat.  Qai  qaidem  colpam  saam  inter 
ilagella  non  inveniens,  nec  tamen  flagella  eadem  caa- 
sam  sibi  esse  aagendi  meriti  deprehendens,  injaste 
ae  feriri  credidit,  cam  quid  in  se  debaisset  corrigi 
Bon  invenit.  Sed  ne  ipsa  innocentia  iu  tumorem  ela- 
tionis  infletur,  divina  voce  corripitur,  et  mens  ejus 
abiniquitate  libera,  sed  verberibus  pressa,  ad  judicia 
occulta  revocatur,  ut  supema  sententia,  etsi  non  est 
cognita,  non  tamen  credatur  injusta ;  sed  eo  saltem 
justum  credat  omne  quod  patitur»  quo  nimirum  con- 


tarum  namque  baeresim  cadere  est,  eum  qui  incir- 
cumscripte  implet  et  circumplectitur  omnia  intra  cor- 
poralia  lineamenta  concludere.  Sed  omnipotens  Deus 
ad  sua  nos  trahens,  usque  ad  nostra  se  humiiiat, 
atque  ut  alta  insinuet,  humilibascondescendit,qua- 
tenus  parvulorum  animus  rebus  cognitis  enatritus,  ad 
inquirenda  exsurgat  incognita,  atque  1050  ab  eo 
qui  longe  super  ipsum  est  quasdam  juxtaseaudiensy 
quasi  quibusdam  ad  illum  passibus  moveatur.  Unde 
fit  ut  per  Scripturam  snam  aliquando  a  corporibus 
hominum,  aliquando  a  mentibus,  aliquando  vero  ab 
avibus,  aiiquando  etiam  ab  insensatis  rebus  quasdam 
longe  dissimiles  in  se  similitudinestrahat.  Pleramque 
enim  a  corporibus  hominum  in  se  similitudinem  tra- 


stat  quia  Deo  auctore  patiatur .  Magna  enim  satisfoctio  g  hit,  sicut  de  eo  propheta  ad  Israelitas  dicit :  Quid  teU- 


percussionis  est  voluntas  justa  conditoris.  Qus  cum 
injustum  facere  nihil  soIet,justa  agnoscituretiamsi 
lateLNam  cum  pro  injustitia  peccato  percutimnr,  si 
in  percussionenostra  divina  voluntati  conjungimur, 
mox  a  nostra  injustitia  ipsaconjunctioneiiberamur. 
Quisquis  enim  jam  percussionem  tolerat,  sed  adhuc 
causas  percussionis  ignorat,  si  justum  credens  hoc 
ipsum  contra  se  judicium  amplectitur,  eo  ipso  ab  in- 
j ustitia  sua  jam  correctus  est,  quo  percussum  se  juste 
gratulatur.  In  vindicta  enim  sua  Deo  se  socians,  sese 
contra  se  erigit;  et  magna  est  jam  justitia,  quod  vo- 
luntati  judicis  concordat  in  poBua,  cui  discrepavit  in 
culpa.  Yir  igitur  sanctus,  quia  '  in  nulla  Deo  culpa 
discrepaverat,  quasi  cum  difficultate  ei  inter  supplicia 


git  V08,  ktngit  jmpiUam  oculi  ^Ui  (Zach,  ii,  8).  Et 
sicut  de  eo  rursum  speranti  homini  per  Prophetam 
dicitur  :  Inscapulissuisobumhrabittibi  {Psal,  xc,4). 
Constat  nimirum  quod  in  natura  sua  nec  oculum 
Deus,  nec  scapulas  habeat^  sed  quia  nos  per  oculum 
cemimus,  in  scapulis  vero  onera  sustinemus.  Dena 
quod  omnia  videt,  oculum  habere  perhibetur;  quod 
vero  nos  toleiat,  atque  eo  ipso  quo  tolerat  servat, 
obumbrare  nobis  in  scapulis  dicitur.  Ait  enim  :  In 
icapulis  suis  obumbrabU  ttbi.  Ac  si  diceret  peccatori 
homini,  et  post  peccatum  veniam  deprecanti  :  Ea 
pietate  Dominus  te  protegit,quatepietate  toleravit. 
Obumbratenim  in  scapulis  suis,  quia  dum  portat,  de- 
fendit.  [Vet,  F.]  Aliquando  vero  a  mentibusin  se 


eoncordabat.  Neque  enini  credidit  quod  flagella  quae  -  similitudinem  trahit,  sicut  per  prophetem  ad  Israel 

«mIam*  '«ri#*o   Avetin<rtiAMk  in  i11/\  a/\1«    mai*ifa    •knmiiiAnf      ^    %*    •.        ■w*.  •     .  .     •     •  j.i a* 


solent  vitia  exstinguere  in  illo  sola  merita  augerent. 
Unde  nunc  juste  corripitur,  ut  occultis  judiciis  et 
nesciens  subderetur,  eique  dicitur :  Nunquid  irritum 
faeies  judicium  meum,  et  condemnabis  me  uttujustifi' 
eeris  ?  Ac  si  aperte  diceretur :  Tuaquidem  bene  acta 
coDsideraSf  sed  mea  occulta  judicia  ignoras.  Si  ergo 
ex  tois  meritis  contra  mea  flagella  disputas,  quid 
aliud  quam  me  de  injustitia '  addicere  tejustiflcando 
festinas?  Sequitur : 

CAPUT  V  [Vet,  IV,  Ree.  VI]. 
Ybbs.  4.  —  Si  habes  brachium  sicut  Deus,  et  si  voce 
rimiii  tonas. 

6.  ContemplataDei  sanctitate,  ad  humilitatem  pro^ 
voeaniwr  etiam  sanctiores.  —  Quia  humanum  genus 
beatus  Job  meritistranscendebat,  eum  pius  conditor 
et  emditor  ad  considerandam  similitudinem  su» 
magnitudinis  provocat,  ut  cognita  tanta  dissimilitu- 
diney  in  humiiitate  se  premat. 

7.  Deus,  etsi  corporis  expers,  cum  rebus  corporeis 
eon^ratur,  Anthropomorphitarum  haresis.  Deo  cw 
0emU  et  scapulcs  tribuantur.  Recordari  quo  sensu  dict- 
iur,  Qmi  Dei  ala.  —  Sed  cum  in  Deo  vox  et  bra- 
ehium  dicitur,  cavendum  summopere  est,  ne  quid  in 


dicit :  Recordatus  sum  UUj '  miserans  adotescentiam 
tuam  {Jerem.  ii,  2).  Et  mrsum  per  sponsad  compara- 
tionem  loquens  ait :  Et si  illa  oblita  fuerit,ego  tamen 
non  obliviscar  tui  (Jsat.xLix,  15).  Quis  enim  nesciat 
quia  Dei  memoria  nec  obhvione  mmpitur,  nec  recor- 
datione  sarcitur  ?  Sed  dum  aliqua  deserens  praet^r- 
mittit,  more  menlium  oblivisci  dicitur ;  etcum  post 
longum  tempus  qua  voluerit  visitat,  nostr»  mutabi- 
litatis  consuetudine  recordatus  vocatnr.  Quo  enim 
pacto  divinitatis  ejus  vim  oblivio  dissipat,  cui  ipsa 
quoque  laudabilis  *  memoria  essentialiter  non  con- 
cordat  ?  Nulla  namque  nisi  aut  prateriu,  aut  absen- 
tia  recordantur.  Quomodo  ergo  Deus  praBteritorum 
reminiscitur,  cum  ipsa  qu»  iu  semetipsis  prstereunt 
ejus  nutui  semper  pradsentia  assistunt  ?  Aut  quomodo 
absentium  recordatur,  dum  omne  qaod  est  per  hoc 
illi  praBsto  est,  quod  in  ipso  est?  Quod  si  ei  praosto 
non  esset,  omnino  non  esset ;  nam  non  existentia 
videndo  creat,  existentia  videndo  continet.  Quidquid 
ergo  creator  non  videt,  essentia  subsistendi  caret. 
Aliquando  autem  ab  avibus  in  illum  similitudo  trahi- 
tur,  sicul  per  Moysen  dicitur  :  Expandit  alas  suas, 
»  et  assumpsit  eos  (Deut.  xxxii,  11).  Et  propheU  ait: 


*  Gemet.  et  Corb.  Germ.,  in  nullaaDeo  culpa, 

*  Yel  ex  hoc  solo  luco  sensus  habetur  verbi  addi- 
eere,  de  quo  1.  ii,  n.  15,  dissernimus,  et  alibi. 

'  Yai.  Ci.f  miserans  adotescentice  tuce. 
^  Frigide  cum  duob.  Germ.  Yulgati  etiam  anti- 
quioresy  memoria  essenUaliter  concordat.  GregOrii 


mens  est,  Deo  neque  oblivionis  neque  memoriae  no- 
men  proprie  convenire.  Proindeque  legendum,  non 
cone(n^t,  ut  ferunt  omnes  Anglic.^  Noim.i  Yindoc., 
Xaud.,  etc. 

»  Laud.,  Yal.  Cl.,  duo  Geirm.  et  pler.  Norm.,  et 
accepit  eos. 


639 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


m 


Sub  umhra  alarum  tuarum  protege  me  (Psal.x\i,S),  A  sui  decoris  assumpsit,  et  velut  quamdam  vestem, 


Qnia  enim  nos  parvulos  dum  protegit  nutrit,  et  non 
gravi  atque  onerosa,  sed  levi  et  blanda  protectione 
Dos  refovet,  dum  suas  in  nos  misericordias  exerit, 
quasi  more  avium  super  nos  alas  tendit.  Aliquando 
etiam  insensatis  rebus,  propter  infirmitatem  nostram 
*  alta  condescensione  se  comparat,  sicut  per  pro- 
phetam  dicit :  Ecce  ego  stridebo  super  vosj  sicut  stri- 
det  plaustrum  onustum  feno  (Amos,  ii,  13).  Quia  enim 
fenum  est  vita  carnalium,  sicut  scriptum  est :  Omnis 
earo  fenum  (Isai.  xl^  6),  in  eo  quod  Dominus  vitam 
camalinm  patitur,  more  plaustri  fenum  se  portare 
testatur.  Cui  sub  feni  onere  stridere  est  pondera  et 
iniquitates  peccantium  cum  querela  tolerare.  Cum 
ergo  longe  dissimiles  in  se  similitudines  trabat,  so- 


gloriosam  sibi  Ecclesiam  exhibet  non  bahentem  ra- 
gam,  aut  maculam  (Ephes.  v,  27).  Unde  ei  per  pro- 
phetam  dicitur  :  Confessionem  et  decorem  induisti, 
amictus  lumine  sicut  vestimento  {Psal.  cin,  2).  Hic 
quippe  confessionem  induit,  illicdecorem,  quiaqnct 
hic  per  poenitentiam  confitentes  fecerit,  illic  fulgen- 
tes  per  decorem  justiti»  ostendet.  Luce  ergo  sicnt 
vestimento  amictus  est,  quia  sanctis  omnibus,  qnibns 
dictum  est :  Vos  estis  lux  mundi  {Matth.  y,  14),  in 
iila  aetema  gloria  vestietur.  Unde  et  per  Evangelium 
dicitur,  quia,  transfigurato  in  monte  Domino  vesti- 
menta  ejus  facta  su  nt  candida  sicut  nix  (Matlh.  xvii 
2).  In  qua  transfiguratione  quid  aliud  quam  resur- 
rectionis  ultimae  gloria  nuntiatur  ?  In  monte  enim 


lerter  intuendum  est  quod  quaedam  talia  aliquando  g  vestimenta  ejus  sicus  nix  factasunt^qniainsupernaB 


dicantur  in  Deo  propter  1051  efiectum  operis,  ali- 
qnando  autem  ad  indicandam  ejus  substantiam  ma- 
jestatis.  Nam  cum  in  Deo  oculus,  scapulae,  *  pes 
atque  alae  nominantur,  effectus  quidem  operationis 
ostenditur.  Cum  vero  manus,  brachium,  dextera  vel 
Yox  in  Deo  dicitur,  per  haec  vocabula  consubstantia- 
lls  ei  Filius  demonstratnr.  Ipse  quippe  est  et  manus 
et  dextera,  de  cujus  ascensione  perMoysen  Pater  lo- 
qnitur,  dicens  :  Tollam  in  ccelum  manum  meam,  et 
jurabo  per  dexteram  meam  (Deut.  xxxii,  40).  Ipse 
brachiura,  de  quo  propheta  ait :  Et  brachium  Domini 
cui  recelatum  est  (Isai.  liii,  1)  ?  Ipse  vox,  quia  eum 
Pater  gigncndo  dixit :  Filius  meus  es  tu  ego  hodie 
genui  te  (Psal.  ii,  7).  Et  de  quo  scriptum  est  :  In 


claritatis  culmine  sancti  omnes  ei  luce  justitias  fnl- 
gentes  adhaerebunt.  [Vet.  VL]  Sed  quia  speciosamm 
^estium  nomine  justos  sibi  qnomodo  adjungat  insi- 
nuat,  injustos  etiam  quomodo  a  se  disjnngat  osten- 
dit.  Sequitur : 

CAPUT  vn. 

Vkrs.  6.  —  Disperge  superbos  in  furore  tuo. 

9.  Deus  tranquille  irasdtur. —  Snbandis  nt  ego,  qni 
eos  et  tranquillitatis  tempore  nnitos  contra  me  tole- 
ro,  et  districtus  quandoque  veniens,  in  meo  eos  fn- 
rore  dispergo.  Sed  inter  haec  solerter  intnendnm  est 
quod  gravis  perfidiae  error  admittitur,  si  fortasse  qnis 
sstimet  quod  in  illa  divinitatis  substantia  furor  et 


principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apudDeum^et  ^  tranqnillitas  varietur.  Creator  namque  omninm  eo 
Deus  erat   Verbum  (Joan.  i,  1).   Per  hoc  Verbnm  ^  *^°^™®  immortalis est,  quo  creatur»more  mntabilis 


fecisse  Patrem  omnia  David  asserit,  dicens  :  Dixit, 
etfacta  sunt  (Psal.  xxxii,  9).  Denm  ergo  brachium 
habere  est  operantem  Filium  gignere,  voce  tonare  est 
consnbstantialem  sibi  Filinm  mnndo  terribiliter  de- 
monstrare.  Beato  igitur  Job  cnm  dicit  Dominus :  Si 
hahes  brachinm  sicut  Deus,  etsivoce  simili  tonas,  mira 
dispensatione  pietatis  eum  dnm  increpat  exaltat, 
qnia  enm  qnem  sna  comparatione  superat  supe- 
riorem  cunctis  demonstrat.  Cui  in  hac  propositione 
snbjnngit : 

CAPUT  VI  \Rec.VII]. 

Vers.  5.  —  Circumda  tibi  decoremj  et  in  sublime 
erigere,  et  esto  gloriosus,  et  spedosis  induere  vesti- 
bus. 

8.  Angeli  et  Ecclesia,  Dei  decor  et  omamentum 
sunt.  —  Subandis,  nt  ego.  Ipse  enim  sibi  circnmdat 
decorcm,  de  qno  scriptnm  est  :  Dominus  regnavit, 
deeorem  induit  (Psal.  xcii,  1).  Ipse  apud  nos  in  sn- 
blime  erigitur,  cnm  nostris  mentibns  in  natnra  sua 
esseimpenetrabilis  demonstratur.  Ipse  vero  gloriosns 
est,  qni  dum  seipso  perfrnitur,  accedentis  landis  in- 
digens  non  est.  Ipse  speciosis  indnitnr  vestibns,  qnia 
sanctorun  angelorum  choros,  quos  condidit,  in  nsnm 

<  Deest  alta  in  Laud.  et  Val.  CI. 

*  Omittnntpet  in  Ed.  Supplevimns  ex  Mss.Vindoc.f 
Norm.  et  al.  In  Corb.  Germ.  pro  et  aUe  legitnr«( 
alia. 


1052  non  est.  Hinc  de  illo  per  Jacobnm  dicitur  : 
Apud  quem  non  est  transmutalio,  nec  vieitsitudinis 
obumbratio  (Jac.i,  17).  Hinc  rarsum  scriptnm  est : 
Tu  autem,Domine,  cum  tranquillitatejudicas(Sap.JLii, 
18).  Hinc  propheta  ait :  Deserta  factaest  terra  a  facie 
irce  columbo!,  afacie  furoris  Domini  (Jerem.  xxv,  38). 
'  Quod  enim  iram  columbae  pracdixerat,  hoc  fnrorem 
Domini  subjunxit.  Columba  namque  valde  simplex 
est  animal ;  et  quia  in  Denm  nnlla  furoris  inaequalitas 
serpit,  furorem  Domini  iram  columbae  nominavit.Ut 
enim  divinaB  districtionis  vim  imperturbabilem  de- 
monstraret,  et  iram  dixit,  et  columbae,  ac  si  apertins 
diceret:Districtnm  jndicinm  inconcussns  exerit,  qni 
permanens  monsnetns  *  injustos  punit.  Unde  et  in 
^  extremo  judicio,  in  semetipso  incommntabilis  ma- 
nens,  nnlla  vicissitudine  ac  mntabilitate  variatnr, 
sed  tamen  electis  ac  reprobis  nequaqnam  snb  specie 
ejnsdem  incommntabilitatis  ostenditnr,  qnia  et  tran- 
qnillnsjnstis,etiratus  apparebit  injnstis.  Testeenim 
conscientia  intra  semetipsos  deferunt,  nnde  eoram 
mentes  aeqne  unnm  respiciant,  sed  non  awjnalitcr 
modificentnr,  quia  et  istis  eum  benignnm  ostendit 
anteacta  justitia,  et  illis  terribilem  cnlpa.  Qnornm 
pavorem  quis  explicet,  cum  contigerit  miseris  et  in- 

»  Addidimns  etiam  enim,  ex  Vindoc.,  Gemet., 
Corb.  Germ.  et  pl.  Norm. 

*  Deest  injustos  in  dnob.  Germ.,  Turon.,  Land. 
et  pler.  Norm. 


tti  MORALIUM  LIB.  XXXfl.  -  IN  CAPUT  XL  B.  JOB.  642 

tra  se  culpas  ceraere,  et  ante  se  judicem  justum  vi-  A  venire  debuisset  abscondit.  Sajpe  autem  dum  contra 
dere  ?  Hoc  nimirum  quotidie  in  usu  vitae  pr<Bsentis  Deum  falsa  gloria  exterius  proficit,  vera  miscria  in- 
agitur,  ut  de  quaiitate  venturi  judicis  mortalium  cor- 
da  doceantur.  Nam  cum  duo  ad  judicinm  pergunt, 
alius  innocentiae  sibi  conscius^  alius  cnlpae,  antepro- 


latam  sententiam  adhuc  tacentem  judicem  utrique 
conspiciunt,  et  tamen  culpa  debitor  gravem  contra 
se  iram  ho.c  ipsum  judicissiientium  suspicatur.  Quam 
iram  sibi  non  denuntiat  perturbacio  judicis^sedre- 
cordatio  pravilalis,  quia  etsi  adhuc  foris  reum  sen- 
tentia  non  clamat,  intus  tamen  graviter  conscientia 
accusat.  At  contra  justitiae  amicus  decernentis  vul- 
tum  conspicit,  sed  intus  de  testimonio  bonae  recor- 
dationis  hilarescit,  et  quo  apud  se  quod  metuat  non 
babet,  eo  omne  quod  erga  semetipsum  esl  blandum 
videt.  Hoc  itaque  loco  furor  Domini  diciturnon  per-  g  eorum  demergeinfoveam. 


terius  inanescit.  Unde  Propheta  ait :  DejecisU  eos 
dum^  allevarenlur  (Psal.  lxxii,  18).  Non  enim  ait. 
Dejecisti  eos  postquam  clevatisunt,seddumalleva- 
rentur,  quia  hoc  ipsum  sil  superbis  interius  dejici, 
quod  eis  falsa  contingit  gloria  exterius  elevari.  Ordi- 
nante  enim  divino  judicio^  non  eis  hic  aliud  culpa 
est,  atque  aliud  poena,  sed  sua  illis  in  pcenam  verti- 
tur  culpa,  ut  elatis  fastu  superbiae  hoc  ipsum  sit  vere 
intuscadere  quod  foris  ostenditur  profecisse.Sequi- 
tur: 

CAPUT  X. 
Vers.  8.  —  Absconde  eos  in  pulverej  simul  et  faciet 


turbatio  divinae  substantiae,  sed  super  peccatores  male 
sibi  conscios  examinatio  justae  vindictae.  Quamvis 
enim  eum  tranquillum  in  judicio  videant,  tamen  quia 
feriendos  se  ab  illo  non  dubitant^  eum  *  in  suis  mo- 
tibus  perturbatum  putant.  Sequitur : 

CAPUT  VHI. 

Ibid.  —  Et  respiciens  omnem  arrogantem  humilia. 

10.  Omnis  arrogans  aut  pcenitendo  cognoscit  cul- 
pam,  aut  pereundo  precipit  pcenam.  —  Ac  si  dicatut 
ego.  Apte  autem  ad  vindictae  ordinem  arrogantibus 
superborum  culpa  praeponitur^  quia  nimirum  non  su- 
perbia  de  arrogantia,  sed  generatur  arrogantia  de  su- 
perbia.  Duobus  autem  modis  a  Domino  peccator 
unusquisque  respicitur,  cum  aut  a  peccato  converti 


12.  Deus  corda  superborum,  terrenisnegotiisetdesi' 
deriis  opprimi  permittit.  —  Acsidicatutego.  Super- 
bos  enim  atque  impios  justo  judicio  Dominus  in  pul- 
vere  abscondit^  quia  eorum  corda  ipsis  quae,  despe* 
cto  amore  creatoris,  eligunt  terrenis  opprimi  nego- 
tiis  permittit.  Unde  et  illorum  vitamcuminextremo 
judicio  discutit,  tanquam  sibiabsconditam  non  agnd- 
scit,  dicens:  Nescio  qui  estis  {Luc.  xiii,  27).  Vita 
pravorum  sub  pulvere  absconditur,  quia  abjectis  et 
infimis  desideriis  gravalur.  Quisquis  enim  adhuc  ea 
quae  mundi  sunt  appetit,  quasi  ante  faciem  veri  lu- 
minis  non  apparet,  quia  nimirum  sub  pulvere  ter- 
renae  cogitationis  latet.  Hunc  pravarum  cogitationum 
pulverem  oppressa  mens  tolerat,  quem  ventus  ne- 


tur.  aut  ex  peccato  punitnr.  De  respectu  enim  con-  C  «l^fssima!  tentationi»  apportat.  [Vet.  F/f/.]  Hinc  est 


versionis  dicitur :  Quia  respexit  Dominus  Petrum,  et 
recordatus  Petrus  •  verbi  Jesuflevit  amare  (Luc.  xxii, 
61).  De  respectu  ultionis  rursus  dicitur:  Vultus  au- 
tem  Domini  super  facientes  mala,  ut  perdat  de  terra 
memoriam  eorum  (Psal.  xxxiii,  17j.  Utrisque  autem 
modis  in  humilitate  arrogans  sternitur,  quia  aut  poe- 
nitendo  cognoscit  culpam,  aut  pereundo  percipit 
pcenam : 

CAPUTIX[F«^  VII]. 

Vers.  7.  —  Respice  cunctos  superbos,  et  confunde 
eo$,  et  contere  impios  in  loco  suo, 

1053.  11*  Superbi  dum  elevatur  d^ectio»  "^  Svtb- 
audis  nt  ego.  Superbi  enim  ex  respectu  Domini  con- 
fonduntur,  aut  hic  de  pietate  cognoscentes  et  dam- 


enim  quod  de  unaquaque  anima  terrenis  desideriis 
aggravata  sub  Ephraim  specie  per  prophetam  dici- 
tur :  Factus  est  Ephraim  panis  subcinericius,  qui  non 
reversatur  (Osee.  vii,  8).  Ex  natura  quippe  behe 
condita  est  nobis  intentio,  quse  surgat  in  Deum ;  sed 
ex  conversatione  nequiter  assueta  *  inest  voluptas, 
quae  praesens  premat  in  saeculum.  Panis  autem  sub- 
cinericius  ex  ea  parte  est  mundior,  quam  inferius 
occultat,  atque  ex  ea  parte  sordidior,  qua  desuper 
cinerem  tolerat.  Quisquisergointentionem  qua  Deum 
debuisset  quaerere  negligit,  quasi  more  panis  subci- 
nericii  mundiorem  partem  inferius  premit,  et  cum 
curas  saecnli  libenter  tolerat,  quasi  congestum  cine- 
rem  superius  portat.  Reversaretur  autem  panis  snb- 
cinericius,  si  desideriorum  carnalium  cinerem  re* 


nantes  crimina^  aut  illic  supplicia  de  justitia  sen-      pelleret,  et  intentionem  bonam,  quam  in  se  dudom 


tientes.  Impiorum  vero  locus  ipsa  superbia  est,  quia 
cnm  scriptum  sit :  Initium  omnis  peccati  superbia 
{Eccli.  X,  15),  undeoritur  impietas,  ibi  continetur, 
quamvis  nec  quidquam  a  superbia  distat  impietas. 
Valde  enim  superbire  est  impia  de  auctore  sentire. 
Impius  ergo  in  loco  suo  conteritur,  quia  ipsa  super- 
bia  qua  eievatur  opprimitur ;  curoque,  efferendo  se 
in  cogitationibus  erigit,*Iumen  sibi  justitiae  quod  in- 


despiciendo  oppresserat,  superius  ostentaret.  Sed 
reversari  renuit,  cum  meus,  amore  curarum  saecu- 
larium  pressa,  molem  superpositi  cineris  abjicere 
negligit,  dumque  assurgere  in  intentionem  bonam 
non  appetit,  quasi  mundiorem  faciem  subter  premit. 
13.  Dum  superbiendo  altiora  petunt,  ad  inferiora 
retruduntur.  —  Apte  autem  subjungitur :  Simul  et 
facies  eorum  demerge  in  foveam.  Ac  si  dicat,  Ut  ego. 


^  Editi  cum  Germ.,  suismoribus,  vel  insuismori- 
hus.  Corb.  Germ.,  in  suis  moribus.  Nostram  lect. 
ministrarunt  Turon.,  Vindoc,  Val.  Cl.,  Pratel.  ac 
pL  Norm. 

*  In  duob.  Germ.  et  in  Gemet.  omittitur  verbi 


Jesu. 

»  Ebroic.  aliique  Norm.,  elevarentur. 

*  Vindoc,  Germ.,  Ebroic  et  alii  Norm.,  inest 
voluntas.  Corb.  Germ.  sequimur  et  alios. 


643 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


m 


Justo  namqnejudicio  snperbornmfaciesDominns  in  A  diligeret,  et,  cognita  post  calliditatediaboli,  disceret 


foveam  mergit,  qnia  intentionem  cordis  eorum  sese 
nltra  homines  erigentem  inferius  dejicit.  Ima  enim 
1054  respicit,  cujus  facies  foveam  attendit.  Et 
bene  de  superbis  dicitur  quod  eorum  facies  in  fo- 
veam  demerguntur,  quia  ima  petunt^  dum  super- 
biendo  altiora  appetnnt ;  et  quo  magis  extoUendo  se 
erigunt,  eo  magis  ruendo  inferius  tendunt.  Terre- 
nam  quippe  gloriam  quaerunt,  et  infima  sunt  quae 
prospiciunt,  dum  snperbiendo  alta  sectantur.  Unde 
miro  et  diverso  modo  res  agitur,  nt  humiles  coBlum 
petanty  dum  se  inferius  dejiciunt;  superbi  infima 
appetant,  dum  despiciendo  caeteros  qnasi  in  altiori- 
bus  extoliuntur.  Isti  se,  dum  despiciunt,  ccelestibus 
junguntur ;  illi,  dum  se  erignnt,  a  superioribus  divi- 


quantum  timeret.  Unde  bene  per  prophetam  dicitnr: 
Leo  rugiel,  quit  non  timebit?  Dominus  Deus  loeutus 
est,  quis  nonprophetabil  (Amos  iii,  8^?  Postqnam  enim 
virtusei  sui  conditoris  innotuit,  nequaqnam  iUnm 
vires  adversarii  latere  debuemnt,  nt  eo  magis  defeo- 
sori  suo  sehumiiiussubderetquohostissnineqnilias 
subtilius  agnovisset,  protectoremqne  snnm  tanto  ar- 
dentius  qnsreret,  quanto  terribiliorem  hostem  cogno* 
sceret  quem  vitaret.  Certnm  qnipp  e  est  qnia  minni 
diligit  ereptorem  sunm  qni  minns  intelligit  pericalnm 
qnod  evasit,  et  vile  solatium  deputat  defensoris  qoi 
virtutem  adversarii  debilem  pntat.  Unde  bene  ere- 
ptionem  suam  Dominp  tribnens  propheta  dicebat : 
DiUgam  te,  Dominey  virtusmea(Psal.Tvii,%),SLpeTte 


duntur,  atqne  nt  iudixerim,  illi  se  elevantes  depri-  n  videlicet  dicens:  Eo  te  magis  diligo,  qnoinfirmita- 


mnnt,  isti  deprimentes  elevant.  Et  bene  de  super- 
bientibus  per  Psalmistam  dicitur :  Humiliat  autem 
peccaiores  usque  ad  terram  (PsaL  cxlvi,  6),  qnia  ea 
qnaB  infra  suntambientes,dnm  extollendo  seerignnt, 
amisso  ccelo  qnid  aliud  qnam  terram  petunt?Quibn8 
hoc  ipsum  ^  jam  in  imis  cecidisse  est  relictis  snpe- 
rioribns  ima  qnaesisse.  Recte  ergo  eomm  facies  in 
foveam  demergi  perhibentnr,  qnia  sequentes  infima, 
ad  inferai  barathmm  tendunt.  Justo  enim  jndicio 
agitur,  ut  quos  hic  voluntaria  aversio  excaecat,  illic 
ab  intuitu  veri  luminisdigna  supplicii  foveaabscon- 
dat.  Igitur  qnia  vir  sanctus  tanto  divinaB  potentiae 
terrore  discussus  est,  nt  ei  diceretur  :  Si  habes  bra- 
chium  ut  Deus,  et  si  voce  simili  tonas,  disperge  super- 


tem  1055  propnam  sentiens,  virtatem  meam  te 
esse  cognosco.  Hinc  mrsum  ait :  Miri^  titumcor- 
dias  tuas,  qui  salvosfacis  speranUs  m  te  (Psal,  xvi,  7J, 
quia  tnnc  nimimm  misericordis  Domini  mine  apud 
nosmetipsos  qui  eripimnr  fiant,  cnm  pereasdem  mi- 
sericordias  qnam  gravia  fuerint  pericnla  qaae  evasi- 
mus,  «gnoscnntur. 

15.  Yires  fraudesque  hostis  nostri  describuntur,  — 
Et  quia  sermone  praecedenti  Dominns  beato  Job  mira 
opera  sanctomm  sequentium  patefecit,  nt  his  auditis 
disceret  de  virtutum  suamm  culmine  qnam  hamilia 
sentire  debuisset,  nunc  ei  cum  quo  hoste  bellum 
gerat  ostenditnr,  et  vires  fraudesque  illiassabtilios 
indicantnr,  ut  qniad  colloqniumaactorissaiperda- 


bos  in  furore  tuo,  et  respiciens  omnem  arrogantem  hu-  p  ctus  est,  argnmenta  adversarii  aperte  cognoscat. 
.„.i--_   ^M.  __.  T%  •-!      #  -j  i^  Verbisenim  seqnentibusfidelifamaloDominascan- 

ctas  hostis  callidi  machinationes  insinaaty  omne 
quod  opprimendo  rapit,  omne  qnod  insidiando  cir- 
cnmvolat,  omne  qnod  minando  terret,  omne  qaod 
suadendo  blanditnr,  omne  quod  desperando  frangit, 
omne  qnod  promittendo  decipit.  Cancta  ergo  tergi- 
vefsationis  ejns  certamina  exorditar,  dicens: 
CAPUT  XII  [Vet.  X,Rec.  IX]. 

Vers.  10.  —  Ecce  *  Behemoth,  quem  feei  teeum. 

16.  Omnia  creata  suntsimulsecundum  substantkm. 
non  secundum  speciem. — Quem  sab  Behemoth  nomine 
nisi  antiqunm  hostem  insinuat,  qni  interpretatos  ei 
Hebraea  voce,  in  Latina  lingna  animal  sonattCiqas 
inferins,  dum  malitia  sabditnr,  patenter  pmona 
monstratnr.  Sed  cum  deDeo  scriptam  sit  qoia  fecit 
dextera  non  salvetur,  et  tamen  nonnnlli  hominum,  ^  omnia  simnl  (Eccli.  xviii,  1),  cur  hocanimal  com 


milia,  et  caetera  qnae  Deus  quidem  facere,  sed  homo 
vix  sufficit  audire,  *  cnncta  hasc  qna  Dominus  inten- 
tione  praemiserit,  fine  snbditaeconclusionis  ostendit, 
dicens: 

CAPUT  XI[Fe«.  IX,  Rec.  ¥111]. 

Vers.  9.^Et  ego  confitebor  quod  salvare  le  possit 
dextera  tua. 

14.  Pelagianorum  error  suis  viribus  salvari  posse 
confidentium, — Ac  si  aperte  diceret:  Si  potes  terri- 
bilia  haec  facere,  ipse  quae  protuli,  tibi  et  non  mihi 
deputo  bona  omnia  quae  fecisti.  Si  vero  peccantes 
alios  respiciendo  non  potes  perdere,  liqnet  quod 
a  reatu  neqnitiae  tna  te  non  vales  virtute  liberare. 
Ecce  divina  voce  ad  beatnm  Job  dicitnr  qnod  '  sna 


qni  ab  hujus  viri  viribns  longe  sobt,  despecto  Dei 
adjutorio,  sna  se  fortitadinesalvariposse  confidunt. 
Pro  qnibas  quid  deprecari  aliad  debemus,  nisi  ut  si 
jam  dona  bonomm  operum  percepemnt,  hoc  quoque 
donum  accipiant,  nt  a  qno  haec  acceperint  discant  ? 
Quia  antem  praemissis  verbis  Dominns  potentiam 
suae  magnitndinis  intulit,  nnnc  in  subsequentibus 
neqnitiam  antiqui  hostis  ostendit,  ut  bonus  famnlas 
et,  auditis  prius  virtutibns  Domini,  sciret  qnantnm 

^  Ebroic,  Gjerm.  et  caet.  Norm.,  Germ.,  Land.  et 
Val.  Ci., >am  nimis, 

*  Corb.  Germ.  et Gemet.,  cum qua  hcecDominus tn-» 
tentione. 


homine  fecisae  se  indicat,  dnm  cancta  qaia  iimal 
/ecerit  constat?  Rnrsnm  quaerendnm  eat»  qoomodo 
Deus  cuncta  simnl  condidit,  dnm  Moyses  sex  diemm 
mutatione  variante  distinctecreatadescribat  ((vCMt. 
1,32^  seq.).Qnodtamencitiusagno8cimu8,  siipatscan* 
sas  originum  snbtiliter  '^  indagamns.  Reram  qaippe 
substantia  simul  creata  est,  sed  simal  speciet  for- 
mata  non  est^  et  qnod  simul  exstitit  per  aabstantiam 

^  Vindoc.  et  Norm.,  sua  virtute. 
^  In  Val.  Cl.  et  duob.  Germ.  nbiqne  scribitar, 
Vehemoth.  Ita  etiam  in  Gemet. 
*  Gemet.,  indicamus. 


64^> 


MORALIUM  LIB .  XXXIL  -  IN  CAPUT  XL  B.  JOB. 


N« 


materiae  non  simal  apparuit  per  speciem   form».  A  im^inem  sapieatiaey  et  non  simal  per  conjunctam 


Cnm  enim  simal  factum  coelam  terraque  describitur, 
simul  spiritalia  atque  corporalia,  simul  quidquid  de 
oobIo  oritur,  simul  factum  quidquid  de  terra  produci- 
tur  indicatur.  Sol  quippe,  luna  et  sidera  quarto  die 
in  ccelo  facta  perhibentur,  sed  quod  quarto  die  proces- 
sit  in  specie  primo  die  ia  coeli  substantia  exstitit  per 
conditionem.  Primo  die  creataterra  dicitur,  et  tertio 
aii)usta  condita,  et  cuncta  terrae  virentia  describun- 
tur ;  sed  hoc  quod  die  tertio  se  in  specie  protulit, 
nimirum  primo  die  in  ipsa  de  qua  ortum  est  terrae 
substantia  conditum  fuit.  Hinc  est  quod  Moyses  di- 
stincte  per  dies  singulos  condita  omnia  retulit,  et 
tamen  simul  omnia  creata  subjunxit,  dicens  :  IsUb 
iunt  generationes  cceli  et  terrce,  quando  creaice  sunt  in 


substantiam  formae.  Scriptum  namque  de  homine 
est  :  Faciamus  komineni  ad  imaginem  et  similitudinem 
nostram  (Genes.  i,  26).  Etper  Ezechielem  ad  Satan 
dicitur  :  Tu  signaculum  similitudiniSf  plenus  sapientia 
etperfectm  decore  in  deliciis  paradisi  Dei  fuisti  (Ezech . 
Kxviii,  ii).  In  cuncta  igitur  creatura,  homo  et  an- 
gelus  simul  conditus  exstitit  quia  ab  omni  *  creatura 
irrationali  distinctus  processit.  Quia  ergo  in  cuncta 
conditione  rerum  nulium  rationale  animal  nisi  ange- 
lus  et  homo  est,  quidquid  ratione  uti  non  potest, 
cum  homine  factum  non  est.  Dicatur  itaque  homini, 
dicatur  de  angelo,  qui  etsi  potentiam  sublimitatis 
perdidit,  subtiiitatem  tamen  naturae  rationalis  non 
amisit  :  Ecce  Behemoth,  quem  fed  tecum,  Ut  dum 


die  quo  fecit  Domintis  ccslum  et  terram,  et  omne  vir-  ^  homo  eum  qui  in  ratione  secum  factus  est,  periisse 


gultum  agri^  antequam  oriretur  in  terra,  omnemque 
herbam  regionis  (Genes.  ii,  4,  5).  Qui  enim  diversis 
diebus  creatum  coelum  et  terram,  virgultum,  her- 
bamque  narraverat,  nunc  uno  die  facta  manifestat, 
ut  liquido  ostenderet  quod  creaturaomnissimulper 
substantiam  exstitit,  quamvis  non  simul  per  speciem 
processit.  Hinc  illic  quoque  scriptum  est  :  Creavit 
Deus  hominem  ad  imaginem  suam,  ad  imaginem  Dei 
creavit  illum,  masculum  et  feminam  fecit  eos  (Genes.  i, 
^7).  Necdum  enim  Eva  facta  describitur,  et  jam 
homo  masculus  et  femina  perhibetur.  Sed  quia  ex 
Adse  latere  1056  procul  dubio  femina  erat  proces- 
sura,  inillo  jam  computatur  per  susbtantiam,  a  quo 
fuerat  producenda  per  formam.  Considerare  tamen 


considerat,  vicinum  sibi  casum  superbia  ex  ipsa 
propinqui  sui  perditione  pertimescat.  In  his  autem 
verbis  solerter  intuendum  est  quod  aperte  voce  do- 
minica  nefarium  '  Manichai  dogma  reprehenditur, 
qui  dum  duo  principia  loquitur,  tenebrarum  gentem 
non  factam  asserere  conatur.  Quomodo  enim  non 
facta  gens  nequissima  dicitur,  dum  Behemoth  istum, 
videlicet  auctorem  nequitiae  per  naturam  *  bene  con- 
ditum  se  Dominus  fecisse  testatur  ?  Sed  quia  Beh«- 
moth  isle,  cum  quo  sit  factus  audivimus,  perditus 
quid  agat  audiamus.  Sequitur  : 

CAPUT  Xni  [Rec.  X]. 
Ibid.  —  Fenum  sicut  bos  *  comedet. 
18.  Diaholus  mundam  spiritualium  vitam  labefactare 


hac  et  in  minimis  possumus,  utexminimis  majora  ^  j,^^i,,i^^^  ^upit,  -  Si  propheUrum  sollicite  verba 


pensemus.  Herba  namque  cum  creatur,  necdum  in 
illa  fructus,  necdum  fructus  sui  semen  ostenditur. 
Inest  vero  ei  etiam  cum  non  apparet  fructus  et  se- 
men,  quia  nimirum  simul  sunt  in  radicis  substantia 
quae  non  simul  prodeunt  per  temporis  incremenla. 

17.  Quo  sensu  angelus  et  homo  simul  creati,  Ange- 
lus  d£sertor  peccando  dona  gratice  amisit,  non  naturce. 
Duo  Mani^uBorum  principia  rejiciuntur,  —  Sed  quia 
haec  simul  creata  per  substantiam  dicimus,  quae  pro- 
dire  alia  ex  aliis  invenimus,  quo  pacto  cum  beato 
Job  Behemoth  creatus  asscritur,  cum  neque  una  sit 
snbetantia  angeli  et  hominis,  neque  homo  ex  angeIo> 
neque  angelus  ex  homine  proferatur  ?  Si  vero  pro- 
pter  hoc  factus  Behemoth  cum  beato  Job  dicitur- 


discutimus,  haec  et  illa  uno  spiritu  prolata  reperi- 
mus.  Lsaias  namque  cnm  cerneret  vitam  peccantium 
ab  antiquo  et  insatiabile  hoste  devorari,  ait :  Leo 
sicut  bos  *  comedet  paleas  (Isai.  xi,  7).  Quid  autem 
feni  palearumque  nomine  nisi  carnalium  vita  signa- 
tur  ?  De  qua  per  prophetam  dicitur  :  Omnis  caro  /e- 
num  (Isai.  xl,  6).  Qui  ergo  hic  Behemoth,  illic  leo; 
qui  hic  fenum,  illic  paleae  nominantur.  Sed  perscru- 
tari  mens  nititur  cur  iste  vel  apud  Isaiam  leo,  vel 
hic  dominica  voce  Behemoth,  "^  in  c  omestione  feni 
vel  paleae,  utroque  1057  loco,  non  equo,  sed  bovi 
comparetur.  Quod  tamen  citius  agnoscimus,  si  in 
utrisque  animalibus  quae  sit  nutrimentorum  distantin 
perpendamus.  Equi  namque  fenum  quamlibet  sordi- 


quod  creatura  omnis  ab  auctore,  qui  in  actione  sua  q  dum  comedunt,  aquam  vero  non  nisi  mundam  bi- 
nequaquam  temporis  protelatione  distenditur,  simul      bunt.   Boves  autem  aquam  quamlibet    sordidam 

bibunt,  sed  feno  non  nisi  mundo  vescuntur.  Quid  est 
ergo  quod  bovi,  qui  mundo  pabulo  pascitur,  Behe^ 
moth  iste  comparatur,  nisi  hoc  quod  de  isto  antiquo 
hoste  per  prophetam  alium  dicitur :  •  Esca  ejus  ele^ 
cta  (Habac.  i,  16)?  Neque  enim  se  eos  gaudet  ra- 
pere,  quos  pravis  ac  sordidis  actionibus  implicatos 


condita  non  dubitatur^  cur  de  Behemoth  specialiter 
dicitur  quod  commiHle  cum  creaturis  omnibus  gene- 
raliter  habetur  ?  Sed  si  rerum  causas  subtili  discus- 
sione  ^  pensamus,  simu!  angelum  factum  hominem- 
que  cognoscimus,  simul  videlicet  non  unitate  tem- 
poris,  sed  cognitione  rationis ;  simul  per  acceptam 

*  Vindoc.,  Gemet.,  Laud.  et  duo  Germ.,  pulsamus. 
>  Pralel.,  natura. 

'  Corb.  Germ.  et  Gemet.,  Manis.  Laud.,  Germ. 
et  Tnron.,  Manes. 

*  Corb.  Germ.,  Vindoc,  Gemet.  et  Laud.,  condt- 

taiM. 
»  Laud.,  Corb.  Germ.  et  Val.  CI.,  comedit. 


«  Laud.,  Corb.  Germ.,  Val.  CI.  et  Gemet.,  come'- 
ditpaleas. 

^  lidem  Cod.  cum  Germ.,  in  eomessatione. 

'  Gemet.  prius,  esca  ejus  electi.  Sed  postea,  eeea 
quoque  electa.  Hic  codex  innumeris  mendis  scaSet, 
quae  recentior  manus  ex  parte  expurgavit. 


in   imis  secam  respicit  volanUrie  jacere.  Fennm  A 
ergo  comedere  sicut  bos  appetit,  quia  suggestionis 
snae  dente  conterere    mondam  vitam  spiritaliam 
qnaerit. 


SANCtl  GREGORII  MAGNl  «48 

CAPUT  XIV  [Rec,  XI]. 

Ybbs.  ii.  —  ForUtudo  ejus  in  lumbis  ejus,  et  vir- 
tus  illius  in  umbilico  ventris  ejus. 

20.  Diabolus  per  luxuriam  utrique  hominum  sexui 

plerumque  dominaiur.  —  Seminaria  coitus  viris  in 

lumbis  esse,  inesse  autem  feminis  in  umbilico  per- 

bibetur.  Hinc  est  enim  quod  Yeritas  diseipuiis  dicit  : 

Sini  lumbi  vesiriprofcincii  (Luc,  xii,  35).  Hinc  Petrus, 

cum  luxuriam  a  corde  reslringerel,  admonebat,  di- 

cens  :  Succincii  lumbos  meniis  vesirm  (I  Pei,  i,  13). 

Hinc  Paulus  cum  per  Abraba  sacrificium  Melcbise- 

decb  tempore  Levi '  sacerdotium  diceret  decimatum, 

ubi  tunc  in  Abrabde  corpore  Levi  lateret  ostendens, 

ait :  Adhuc  enim  in  lumbis  patris  erat  (Hebr.  vn,  iO). 

Quia  vero  seminarium  luxnriae  feminis  in  nmbilico 

continetur  propbeta  testatur,  qui,  sub  specie  feminae 

prostitutae,  Judae»  petulantiam  increpans,  ait :  /n 

die  orius  tui  non  est  prwcisus  umbHicus  tuus  (Ezech. 

XVI,  4).  In  diequippeortnsumbilicumpraecidereest 

conversionis  tempore  camis  luxuriam  resecare.  Quia 

enim  diflicile  est  male  incboata  corrigere,  et  semel 

formato  deformiter  in  melius  reformare,  de  ortu  suo 

Judaea  reprebenditur,  quae  dum  in  Deo  nata  est,  im- 

praecisum  ubiiicum  retinuit,   quia   fluxa  luxuriae 

non  abscidit.  Quia  igiturpotestatediaboii  utriusqne 

generis  sexus  valde  ex  luxuriae  infirmitate  subster- 

nitur^  et  fortitudo  ejus  in  lumbis  contra  masculos, 

et  virtus  iilius  contra  feminas  in  umbiJico  perbibe- 

tur. 

[Vei.  XH.]  2i.  Spiritiu  superbiam  sequisolet  car* 
nis  corrupiio.  ^  Sed  cur  cum  Behemotb  istum  fe- 


i9.  Mulii  videniur  electi,  ei  non  sunt.  —  Sed  quae- 

rendum  video  quomodo  Bebemotb  iste,  fenum  sicut 

bos  comedens,  vitam  spiritualium  consumere  dici- 

tur,  *  cum,  sicut  supra  dictum  est,  feni  nomine  vita 

carnalium  designatur.  Esca  quoque  ejus  electa  jam 

non  erit,  si  fenum  comedens  carnalem  rapit.  Sed  ad 

baec  citius  occurrit,  quia  nonnuUi  bominum  et  apud 

Deum  fenum  sunt,  et  apud  bomines  sanctitatis  no- 

mine  censentur,  cum  et  ante  humanos  oculos  aliud 

ostendit  vita,  et  ante  divina  judicia  aliud  intendit 

conscientia.  Itaque  apudhumanajudiciaelectisunt,  *. 

sed  apud  subtile  Domini  examen  fenum.  An  ante  di- 

vinos  oculos  Saul  fenum  non  erat,  de  quo  Samuel 

propbeta  populo  dicebat :  Cerie  videtis  quem  elegit 

Dominus  (I  Reg.  x,  24) ;  et  de  quo  paulo  superius 

dicitur  :  Elecius  ei  6onta?Quem  enim  peccans  popu- 

lus  meruit,  et  apud  Deum  reprobus  exstitit,  et  tamen 

causarum  ordine  electus  et  bonus    fuit.  [Vet.  XI.] 

Quia  multi  fenum,  sunt,  et  electos  se  ex  bumana 

aestimatione  suspicantur,  bene  perSalomonem  dici- 

tur  :  Vidi  impios  sepulios,  qui  etiam  dum  adhuc  vive- 

reni,  in  loco  sancio  erant,  et  laudadaniur  in  civiiaie 

quasi  justorum  operum  (Eccle.  viii,  iO^.  Quia  multi 

fenum  sunt,  sed  tamen  sanctitatis  favore  vallantur, 

bene  quidam  sapiens  indicat,  dicens :  Transi,  hospes, 

et  oma  mensam  (Eccli.xjiix,  33).  Transeundo  nam- 

que  bospes  ornare  mensam  dicitur,  quiasi  ad  altare  ^  ^^^  comedere  intulit,  prima  deceptionis  ejusargu- 


Dei  quis  positus,  per  bona  opera  gloriam  propriam 
quaerit,  etde  ostentatione  sanctitatis  ejus  lausaltaris ' 
extenditur,  et  ipse  tamen  apud  Deum  in  numero  ci- 
vium  non  babetur.  Aliis  ejus  opinio  proficit,  et  tamen 
a  Deo  extraneus  ipse  pertransit.  Mensam  itaque 
transeundo  decoravit,  quia  stare  ad  sacra  noluit  qui 
per  omne  quod  agere  studuit  ad  bumanas  laudes 
mente  decurrit.  Quia  ergo  nonnulli  mundam  quidem 
vitam  per  studium  ducunt^  sed  ex  illa  intus  placere 
non  appetunt,  recte  et  esca  ejus  elecla  dicitur,  et  ta- 
men  fenum  sicut  bos  comedere  Bebemotb  iste  per- 
hibetur.  Quasi  enim  ante  os  Behemoth  istius  mundum 
fennm  in  terra  atque  in  infimis  jacet,  cum  et  vita 
quasi  innocens  per  mandatorum  cu^todiam  agitur. 


menta  luxuriae  damna  subjunxit,  nisi  quod  liquido 
omnibus  patet  quia  postquam  semel  bominis  spiri- 
tum  *  superbia  ceperit,  mox  se  ad  corruptionem 
carnis  extendit  f  Quod  in  ipsis  quoque  hominibus 
primis  agnoscimus,  qui,  dum  post  perpetratam  su- 
perbiam  pudenda  membra  contegun%  patenter  indi* 
carunt  quia  postquam  apud  semetipsos  intas  arripere 
alta  conati  sunt,  mox  in  carne  foris  embescendi 
pertulerunt  (Genes,  iii,  7).  Behemoth  itaque  iste  in- 
satiabiliter  saeviens,  et  devorare  totum  simnl  homi- 
nem  quaerens,  modo  in  superbiam  mentem  erigit, 
modo  camem  luxuriae  voluptate  corrompit.  Bene 
autem  nequaquam  fortitudo  ejus  in  lumbis  vel  nm- 
bilicoeorum  dicitur  qui  prosterauntur,  sed,  fortitudo 


et  tamen  inter  actionem  quae  bona  ostenditur  cor  ad  ^  ejtis  in  lumbis  ejus,  et  virttis  illius  vn  umbiUco  ventris 


appetenda  sublimia  nonelevatur.  Quid  itaque  ntili- 
tatis  agit  qui  in  se  munditiam  vitae  custodit,  si  per 
intentionem  infimam  in  ore  Bebemoth  hujus  inve- 
niendum  se  in  terra  derelinquit  ?  Quia  igitur  omni- 
potens  Deus  quid  hostis  noster  agat  insinuat,  nunc 
quomodo  pravaleat  innotescat,  ut  calliditatis  ejus 
nequitia  quo  apertius  cognoscitur,  eo  facilius  1058 
snperetur.  Sequitur : 


ejus.  Ac  si  aperte  diceretur :  Fortitudo  ejus  in  limi- 
bis  suis,  et  virtus  illiusin  umbMico  ventris  soi,  qoia 
nimirum  ejus  proprie  corpus  fiunt,  qui,  saggestio- 
num  turpium  blandimentis  decepti,  ei  per  laxoria 
fluxa  succumbunt.  Sequitur  : 

CAPUT  XV  [Rec  XII]. 

YsRS.  i2.  —  Stringii  caudam  suam  quasi  eedrum. 

22.  Diabolus  divina  poiestaie  ligatuSj  olim  solvelm', 


*  Pratel.,  Val.  Q.,  Vindoc.  et  Corb.  Germ.,  si 
sieut. 

*  Gemet.,  Val.  G.  et  Corb.  Germ.,  ostenditur. 
'  Laud.  et  Val.  Cl.,  sacrificium.  . 


^  Deest  superbia  in  Laud.,  duob.  Germ.^  Ebroie* 
aliisaue  Norman.,  etsic  adBehemoth  ref ertiur  qnod 
hic  aicitur  de  superbia.  Ebroic.  aliique  Norm.,  pro 
ad  corrupHonem,  habent  ad  obrutionm. 


649 


MOIULIUM  LIB.  XXXII.  ^  IN  CAPUT  XL  B.  JOB. 


650 


et  per  Antichristttmmulta  signa  faciet,  —  Multainhis  A  magna,  qualis  «  non  fuitah  initio  mundi  usque  modo , 

neque  fiet  (Matth.  xxiv,  21).  Hinc  rursum  ait :  Nisi 


A  suppetunt,  quae  instruendis  moribus  proferantur; 
sed  prius  Behemoth  istius  violenta  discutimus^  ut 
post  subtilius  astuta  detegamus.  In  Scriptura  sacra 
oedri  nomine  aiiquando  alta  excellentia  gloriae  coe- 
lestis  exprimitur,  aliquando  autem  pravornm  rigida 
elatio  designatur.  Cedri  nomiue  coelestis  glorine  cel- 
situdo  exprimitur,  sicut  Psalmista  testatur  : /us^ns 
fil  palma  florebit.  sicul  cedrus  Libani  multiplicabitur 
{Psal  xci,  13).  Cedri  rursus  nomine  superba  pravo- 
rmn  potentia  designatnr,  sicut  per  eumdem  Prophe- 
tam  dicitur :  Vox  Domini  confringentis  cedros  (Psal . 
xxvni.  5).  Quid  autcm  cauda  Behemoth  istius,  nisi 
iila  antiquis  hostis  extremitas  dicitur ;  cum  nimirum 
vas  proprium  illum  perditum  hominum  1059  in- 


breoiati  fuissent  dies  illi,  non  fieret  salva  omnis  caro 
[Ibid.,  22).  Quia  enim  et  superbos  nos  et  infirmos 
Dominus  conspicit,  dies  quos  singulariter  malos  in- 
tulit  misericorditer  brevialos  dicit,  profecto  et  ut  su- 
perbiam  terreat  de  adversitate  temporis,  et  infirmi- 
totem  refoveat  debrevitate  ^  dierum. 

[Vet.  XIII.]  24.  Ex  signis  quce  faciet plus  metueu'^ 
dus,  quam  ex  pcenis  quas  martyribus  intulit.  —  Sed 
considerandum  valde  est,  cum  Behemoth  iste  cau- 
dam  suam  sicut  cedrum  sublevat^  in  quo  tunc  atro- 
cior  quam  nunc  seexerit  surgat.  Quae  enim  poenarum 
genera  •  novimus,  quae  non  jara  vires  martyrum 
exercuisse  gaudemus  ?  Alios  namque  improviso  ictu 


greditnr,  qui  specialiter  Antichristus  nuncupatur?  q  Immersus  jugulogladius  stravit,  alios  crucis  patibu- 


Qui  quoniam  modo  honoribus  saeculi,  modo  signis 

et  prodigiis  fictae  sanctitatis  in  tumorem  potentiae 

elevari  permittitur,  recte  vocc  Dominica  cauda  iilius 

cedro  comparatur.  Sicut  enira  cedrus  arbusta  caetera 

in  altum  crescendo  deserit,  ita  tunc  Antichristus 

mondi  gloriam  temporaliter  obtinens,  mensuras  ho- 

minom  et  honoris  culmine,  et  signorum  potestate 

transcendet.  Spiritus  quippe  in  illo  est  qui,  in  su- 

blimibus  conditus,  potentiam  naturae  suae  non  perdi- 

dit  vel  dejectus.  Cujus  idcirco  virtus  nunc  minime 

ostenditur,  quia  dispensatione  '  divinae  fortitudinis 

ligatur.  Unde  per  Joannem  dicitur  :  Vidi  angelum 

descendentem  de  coelo,  habentem  clavem  abyssi,  et  ca- 

tenam  magnam  in  manu  sua ;  et  apprehendit  draconem 


lum  afnxit,  in  quo  et  mors  provocata  repellitur,  et 
repulsa  provocatur.  Alibs  hirsutis  serra  dentibus  at- 
trivit,  alios  armata  ferro  insulcans  ungula'carpsit, 
alios  belluina  rabies  morsibus  detruncando  commi- 
nuit,  alios  ab  intimis  viscerum  per  cutem  pressa  vis 
verberum  rupit,  alios  effossa  terra  viventes  operuit, 
^^  alios  in  altum  demersos  in  mortem  praecipitium 
fregit,  alios  in  se  projectos  aqua  replendo  absorbuit, 
alios  edax  flamma  usque  ad  cinercs  depasta  con- 
sumpsit.  Cum  igitur  Behemothistecaudam  suam  in 
fme  mundi  neqnius  dilatat,  quid  est  quod  in  his  tor- 
mentis  1060  tunc  atrocius  crescat,  nisi  hoc  quod 
in  Evangeiio  Veritaspersemetipsam  dicit :  Surgen^ 


pseudochristi  et  pseudoprophetce;  et  dabuni  signa  ma-  ^ 
serpentem  antiquum,  qui  est  diabolus  et  Satanas,  et  ^  g^  etprodigia;  tto  uiin  errorem  mittantur,  w  fieri 
igaviieum  per  annos  mille,  et  misit  eum  in  abyssum      poiest,  etiam  electi  (Matth.  xxiv,  24)  ?  Nunc  enimfi- 


etclaiuii  et  signavii  super  eum  (Apoc,  xx,  1,  2,  3,). 
Ligatus  quippe  '  missus  in  abyssum  perhibetur,  quia 
retmsus  in  pravorum  cordibus,  potentia  divinae  dis- 
pensationis  astringitur,  ne  in  quantum  nocere  valet 
effrenetnr,  nt  [quamvis  per  eos  occulte  saeviat,  ad 
yiolentas  tamen  rapinas  ^  superbiae  non  erumpat. 
Sed  illic  quomodo  in  mundi  fine  sit  solvendus  intima. 
tnr,  cum  dicitur  :  Et  postquam  consummati  fuerint 
miHe  anni,  solvetur  satan  de  carcere  suo,  *  ei  exibit, 
et  seducei  genies  (Ibid.,  7) .  Millenario  namque  numero 
aniversum  pro  perfectione  sua  hoc  quantumlibet  sit 
Eccle&m  sanctae  tempus  exprimitur.  Quo  peracto, 
antiquus  hostis  suis  viribus  traditus,  pauco  quidem 
in  tempore,  sed  in  multa  contra  nos  virtute,  laxa- 
tnr. 

23.  Smiei,  sed  ad  breve  tempus.  —  Quem  quamvis 
ssevitia  ad  crudelitatem  dilatet,  superna  lamen  mi- 
sericordia  dierum  brevitate  coangustat.  Hinc  enim 
Veritas  per  semetipsam  dicit :  Erii  iunc  iribulaiio 

*  In  Val.  Cl.  additur  suppetunt  de  insidiis  Anii" 
ehrisii,  quce,  etc. 

*  Editi,  divince  potentio!,  quod  minirae  mutassemus 
nisi  omnes  Mss.  nostri  coegissent. 

'  Omittitur  missus,  in  Laud.  et  Val.  Ci. 

*  Male  in  pier.  Editis,  superbia  non  erumpet,  neque 
enim  hic  de  superbiae  vitio,  sed  dc  diabolo  agitur. 
Ck>rrectioni  praeluxerunt  Mss.  duo  Germ.,  Norm., 
Land.,  Val.  CI.  et  vet  Edit.  Paris.  ac  Basil. 

^  Gemet.  et  Corb.,  Germ.ct  exiet» 

Patrol.  LXXVI. 


deles  nostri  mira  faciunt,  cum  perversa  patiuntur ; 
tunc  autem  Behemoth  hujus  satellites,  etiam  cum 
perversa  inferunt,  raira  facturi  sunt.  Pensemus  ergo 
quae  erit  humanae  mentis  illa  tentatio,  quando  pius 
martyr  et  corpus  tormentis  subjicit,  et  tamen  ante 
ejus  oculos  tortor  miracula  facit.  Cujus  tunc  virtus 
non  ab  ipso  cogitationum  fundo  qnatiatur,qiiandois 
qui  flagris  cruciat  signis  coruscat?  Dicatur  igitur  re* 
cte  :  Siringii  caudam  suam  quasi  cedrum,  quia  nimi* 
rum  et  altus  tunc  erit  veneratione  prodigii,  et  durus 
crudelitate  tormenti. 

[Vei.  XIV.]  25.  Antichrisius  alios  meniiiis  mriuii" 
bus  decipiet,  alios  vi  superabit,  —  Non  enim  sola  tunc 
-^  potestate  erigitur,  sed  etiam  signorum  ostensione 
fulcitur.  Unde  et  per  Daviddicitur :  Insidiaiurinoe- 
culto.  quesi  leo  in  cubili  suo  (Psal.  ix.  30,  vel  Psal^ 
X,  9).  Ad  apertam  namque  potentiam  sufiecisset  ut 
leo  essei,  etiamsi  insidians  non  f uisset ;  rursumque 
ad  occultas  versutias  suffecisset,  ut  insidians  sub- 

6  Gemet.  et  Corb.  Germ.  nunquam  fuit. 

^  Deest  dierum  in  duob.  Germ.,  Pratel.  et  UtiC. 

«  Editi  etiam  antiquiores  cum  Germ.  Ms.,  non 
novimus.  Negationem  quae  sensum  tollebat  expunxi- 
mus,  suadentibus  Mss.  Anglic,  Norm.,  Laud.,  Val. 
Cl.,  Corb.  Germ.  el  aliis. 

9  Ebroic.  aliique  Norm.,  Turon.,  Laud»,  Val,  Cl. 
etCorb.  Gerra.,  sparsii. 

10  Corb.  Gerraan,,  PraleL  et  nonnulli,  o/ios  alium 
prcecipitiHm  fregii. 


m 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


6o2 


riperet,  etiam  si  leo  non  esset.  Sed  quia  Iiic  anti-  A 
quas  hostis  in  cunctis  suis  viribus  efTrenatur,  saevire 
per  Qtraque  permittitur,  ut  contra  electos  in  certa- 
mine  et  fraude  et  virtute  laxetur,  virtute  per  poten- 
tiam,  fraude  per  signa.  Recte  ergo  et  leo  et  insidians 
dicitur :  insidians  per  miraculorum  speciem,  leo  per 
fortitudinem  saecularem.  Ut  enim  eos  qui  aperte  ini- 
qui  sunt  pertrahat,  saecularem  potentiam  ostentat ; 
ut  vero  justos  etiam  fallat,  signis  sanctitatem  simu- 
lat.  IUis  enim  suadet  elationem  magnitudinis,  istos 
decipit  ostensione  sanctitaits.  De  hac  cauda  Behe- 
moth  istius  sub  draconis  specie  per  Joannem  dicitur: 
Et  cauda  ejus  trahebat  lertiampartem  stellarum  cobH, 
et  misit,eas  in  terram(Apoc.  xii,  4).  Ccelum  namque 
est  Ecclesia  quae  in  hac  nocte  vit»  praesentis,  dum 
in  se  innumeras  sanctorum  virtutes  continet,  radian-  q 
tibus  desuper  sideribus  fulget.  Sed  draconis  cauda 
in  terramstellasdejicit.  quia  illa  Satanae  extremitas, 
per  audaciam  assumpti  hominis  crecta,  quosdam  quos 
velut  electos  Dei  in  Ecclesia  invenit  obtinendo  re- 
probos  ostendit.  Stellas  itaque  de  coelo  in  terram 
cadere  est  relicta  nonnullos  spe  ccelestium,  illo  duce, 
ab  ambitum  gloriae  saecuiaris  inhiare. 

26,  Per  Antiochumprwsignatusest,  — Hinc  Daniel 
sub  Antiochi  specie  contra  hanc  draconis  caudam 
loquitur,  dicens  :  D^ecit  de  fortitudine,  et  de  steUis, 
et  conculcavit  eas  et  usque  ad  principem  fortitudinis 
ma^ificatus  est,  et  ab  eo  abstulit  juge  sacrificium,  et 
dejecitlocum  sanctificationisejus,  Bobur  autem  datum 
est  ei  contrajuge  sacrificium,  propter  peccata ;  et  pro- 
stemetur  veritas  in  terra,  et  faciet,  et  prosperabitur  ^ 
{Dam.  VIII,  10-12).  De  fortitudine  quippe  et  de  stel- 
lis  dejicit,  cum  nonnullos  et  luce  justitiae  resplen- 
dentes,  et  virtute  operis  robustosfrangit.  Qui  usque 
ad  principem  fortitudinis  magnificatur,  quia  contra 
ipsum  auctorem  virtutis  extollitur.  Juge  sacrificium 
tollit^  ^  quia  studinm  conversationis  Ecclesiae  in  eis 
quos  ceperit  interrumpit.  Robur  vero  ei  propter  pec- 
cata  contra  juge  sacrificium  datur,  quia  nisi  pereun- 
tium  merita  1061  exigerent,  eos*  qui  recti  crede- 
bantur,  obtinere  adversarius  nequaquam  posset.  Ye- 
ritas  in  terra  prosternitur,  quia  fides  tunc  rerum 
coelestium  ad  desiderium  vitae  temporalis  inclinatur. 
£t  faciet,  et  prosperabitur,  quia  tunc  non  solum  in 
reproborum  mentibus,  sed  etiam  in  electorum  cor- 
poribus  credulitate  inaestimabili^  sine  qualibet  obje- 
ctione  grassabitur.  Hinc  rursum  per  Danielem  dici- 
tur  :  Consurget  rex  impudms  facie,  et  intelligens  pro' 
positiones,  et  mborabttur  fortitudo  ejus,  sed  non  in 
suis  viribus  (Dam,  viii,  23).  lilius  namque  hominis 
fortitudo  non  suis  viribus  roboratur,  quia  Satanae 
virtute  in  gloriam  perditionis  attollitur.  Hincrursum 
ait :  Interficiet  robustos  et  populum  sanctorum  secun-- 
dum  voluntatem  suam,  et  dirigetur  dolus  in  manu  ejus 
(Ibid.,  24,  25).  Robustos  namque  interficit,  cum  eos 


qui  meiite  iiivicti  sunt  corporaliter  vincit.  Vel  certe 
robustos  et  populum  sanctorum  secundum  volunta- 
tem  suam  interficit,  cum  eos  qui  robusti  ac  sancti 
credebantur  ad  nutum  suae  voluntatis  trahit.  In  cujus 
manu  dolus  dirigitur,  quia  in  illo  fraus  per  opus 
adjuvatur.  Quod  enim  fallendo  dicit,  hoc  mira  fa- 
ciendo  asserit ;  nam  quidquid  mendax  lingua  simn- 
lat,  hoc  quasi  verum  esse  manus  operis  ostentat. 

27.  Daniel  et  Paulus  de  Antichisto  eadem  docent : 
—  Hinc  rursum  dicit :  Contra  principem  principum 
consurgel,  et  sine  manu  conterelur  (Ibid,,  25).  Hinc 
Paulus  ait :  Ita  ut  in  templo  Dei  sedeat  ostendens  se 
tanquam  sit  Deus  (II  Thess,  ii,  4).  Hinc  rursum  ait : 
Quem  Dominus  Jesus  interficiet  spiritu  oris  sui,  et 
destruet  illustratiene  adventus  sui,  Quod   enim  per 
Danielem  dictum  est  iContra  Principem  principum 
consurget  {Dan.  vii,  25J,  hoc  per  Paulum  dicitur: 
lia  ut  in  templo  Dei  sedeat,  ostendens  se  tanquam  sii 
Deus,  Et  quod  perDanielem  subjungitur :  Sine  manu 
conteretur  (Ibid.,  25),  hoc  per  Paulum  exprimitur : 
Quem   Dominus  Jesus   interficiet  spiritu    oris  sui ' 
(//  Thes,  II,  8).  Sine  manu  quippe  conteretur,  quia 
non  angelorum  bello,  non  sanctorum  certamine,  sed 
per  adventum  judicis  solo  oris  spiritu  aeterna  morte 
ferietur.  De  hujus  Behemoth  elatione  item  per  Pau- 
lum  dicitur  :  Qui  adversatur  et  extollitur  supra  omne 
quod  dicitur  Deus,  aut  quod  colitur  (Ibid,,  4).  De  quo 
Daniel  cum  quartam  bestiam  diceret  decem  comibus 
fultam,  protinus  adjunxit :  Considerabam  comua,  ei 
ecce  cornu  aliud  parvulum  ortum  est  de  medio  eorum; 
et  tria  de  cornibus  primis  evuUa  sunt  a  facie  ejus  :  et 
ecce  oculi  quasi  oculi  hominis  erant  in  comu  isto,  eto$ 
loquens  ingentia  (Dam.  vii,  8).  Undecimum  quippe 
hujus  bestiae  cornu  esse  describitur,  quia  regni  ejos 
potentia  iniquitate  roboratur.  [VeL  XV\  Omne  enim 
peccatum  undenarium  est,  quia  dum  perversa  agit, 
*  praecepta  decalogi  transit.  Et  qoia  in  ciiicio  pec- 
catum  plangitur,  hinc  est  quod  in  tabemaculo  vela 
cilicinaundecim  fiunt  (Exod,  xxvi.,  7).  Hincperan- 
decimum  Psalmum  dicitur :  Salvum  me  fac.  Domine, 
quoniam  defecit  sanctus  (Psal  xi,  1).  Hinc  in  unde- 
nario  numero  *  remanere  Apostolos  Petrus  metuens 
Matthiam  duodecimum,  sorte  missa,  requisivit  (Act, 
I,  26).  Nisi  enim  signari  culpam  per  undenarium 
cerneret,  impleri  apostolorum  numerum  tam  festioe 
duodenario  non  curaret.  Quia  ergo  per  andenarium 
transgressio  exprimitur,  hujus  bestiae  cornu  unde- 
cimo  ipse  auctor    transgressioni  s  indicatur.  Qaod 
videlicet  parvulum  oritur,  quia  1062  porus  bomc^ 
generatur :  sed  immaniter  crescit,  quia  usque 
conjunctam  sibi  vim  angelicae  fortitudinis  profici^ 
Quod  tria  comua  quae  ai  ante  faciem  sunt  evellity 
quia  ditioni  suae  regna  totidem  qnae  sibi  vicinasan/ 
subigit.  Cujus  oculi  sunt  ut  oculi  hominis,  sed  os, 
ingentia  loquitur,  quia  in  illo  humana  qoidem  forma 


*  Laud.,  quia  studium  conversionis,  studium Eccle- 
sice, 

*  Vindoc.,  qui  recte  credebant. 

3  Additur  in  Gemet.,   Laud.,  Val.,  CI.,  duob. 
Germ.,  et  destruet  illuslratione  adventus  sui. 


*  Duo  Germ.,  Laud.,  PrateI.etnonnulIi,|)r«*<!/)<i 
decalogum. 

'^  Gussanv.,  mendo  fortasse  typographico,  remnfrt 
apostolus  Petrus  metuens. 


653 


MORALIUM  LIB.  XXXIL  -  IN  GAPUT  XL  B.  JOB. 


ceiTiitur,  sed  verbis  suis  ultra  homines  elevatur.  A 
Quod  ergo  per  Paulum  dicitur :  Extollens  se  super 
omne  quod  dicitur  Deus,  aut  quod  colitur  {II  Thess.  ii, 
4),  hoc  Daniel  propheta  testatur,  dicens  :  Os  loquens 
ingentia  {Dan.  vii,  8).  Quod  vero  illum  vel  Daniel  in- 
gentia  loqui,  vel  Paulus  perhibet  supra  cultum  Deita- 
tis  extolli,  hoc  est  quod  apud  beatum  Job  divino  elo- 
quio  cedro  comparatur.  More  enim  cedri  ab  alU 
nititur,  dum  in  omni  fastu  fallaciae,  et  virtutis  ro- 
bore  et  culminis  elatione  prosperatur.  Bene  autem 
stringere  caudam  dicitur,  quia  tota  ejus  virtus  in 
uno  illo  damnato  homine  congesta  densatur,  ut  lanto 
per  illum  fortia  ac  mira  faciat,  qnanto  illum  collec- 
tis  suis  viribus  instigat.  Sed  quia  quale  sit  iniquorum 
caput  audivimus,  nunc  huic  capiti  quae  membraad- 
haereant  agnoscamus.  Sequitur : 

GAPUT  XVI  [Rec.  XIII]. 

Vbrs.    (2.    —  Nervi  testiculorum   ejus  perplexi 
sunt. 


65i 


B 


23.  Prcedieatorum  diaboli  argumentaperplexa,An' 
tichristi  testes  multi  jam  sunt.  —  Tot  iste  Behemoth 
testes  habet  quot  iniquitatis  suae  praedicatores  possi- 
det.  An  ejus  testes  non  sunt,  qui  pravis  persuasio- 
nibus  corda  hominum,  virulenta  erroris  sui  semina 
fundendo,  corrumpunt  ?  Apte  autem  dicitur  quod 
testiculorum  ejus  nervi  perplexi  sunt,  quia  videlicet 
praedicatorum  illius  argumenta  dolosis  assertionibus 
innodantnr,  ut  recta  esse  simulentquaeperversasua- 
dentj  ut  allegationum  implicatio,  quasi  nervorum 
perplexitas,  etsi  videri  possit,  solvi  non  possit.  Ner- 
vos  ejus  testiculi  perplexos  habent,  quia  acumina  G 
praedicatorum  illius  sub  argumentis  duplicibus  la- 
tent.  Plerumque  autem  cum  verbis  corda  inficiunt, 
in  opere  innocentiam  ostendunt.  Neque  enim  ad  se 
bonos  persuasione  sua  traherent,  si  se  et  in  actioni- 
bns  perversos  exhiberent.  Sed  quia  testessunt  hujus 
belluae,  et  perplexis  nervis  illigantur,  et  rectos  se 
ostentant  ut  lateant,  et  perversa  praedicant  ut  cor- 
minpant,  ipsum  nimirum  suum  caput  imitantes,  qui 
quasi  leo  in  insidiis  et  saevit  per  potentiam  terreni 
cnlminis,  et  blanditur  per  speciem  sanctitatis.  Sed 
haec  bellua  utinam  tunc  solum  talia  ageret,  et  nurc 
quoqtie  ad  corrumpenda  fidelium  viscera  *  hos  luxu- 
riae  testiculos  non  haberet !  Neque  enim  malam  sola 
locutione  oris  infunditur,  sed  pejus  et  a  pluribus 
«peris  exemplo  propinatur.  Quam  multi  enim  Anti-  D 
«iristum  non  viderunt,  sed  tamen  testiculi  ejus  snnt» 
quia  corda  innocentium  actionis  suse  exemplo  cor- 
ratnpant.  Quisquis  namque  in  superbia  extollituri 
quisquis  avaritiae  desideriis  cruciatur,  quisquis  luxu- 
riae  voluptatibus  solvitur,  quisquis  injustae  atque 
immoderatae  irae  fiagris  ignitur,  quid  aliud  quam 
Antichristi  testis  est  ?  Qui  dum  se  libenter  ejus  usi- 
bns  implicat,  exemplo  suo  aliis  erroris  *  fetus  raini- 

*  Turon.,  nos  Ittxuria. 
■  Pratel.,  erroris  fcedus,  addita  tamen  alia  varia 

lect.  fetus. 

^  Val.  Cl.,  testimonium  parat.  Editi  vero,  perhibet, 
quod  in  nullo  ms.  Cod.  reperimus. 

*  Omittitur  conjunclio  et  in  duob.Germ.,  Gemet., 


stral.  Iste  prava  agit,  ille  prava  agentibus  adharet, 
et  non  solum  non  obviat,  sed  etiam  favet.  Quid  ergo 
aliud  quam  Antichristi  testis  est,  qui  perdiU  au- 
ctoritate  promissae  Deo  fidei,  ^  teslimonium  praestat 
errori?  Quos  tamen  si  quis  redarguat,  mox  sc 
1063  sub  quodam  velamine  defensionis  occultant, 
quia  videlicet  eorum  nervi  perplexi  sunt  et  male 
impliciti,  corruptione  solvi  nequaquam  possunt.  Se- 
quitur : 

GAPUT  XVII  [Vet.  XVI,  Rec,  XIV]. 
Vers.  13.  —  Ossa  ejusvelut  fistulce  ceris. 

29.  Qui  sint  Antichristi  ossa.  —  In  corpore  ossa 
sunt  qnae  continent  membra,  *  et  quae  continentur. 
Habet  ergo  carnes  haec  bellua,  habet  et  ossa,  quia 
et  iniqui  sunt  alii,  qui  tamen  ab  aliis  in  errore  re- 
tinentur,  et  nequiores  alii,  qui  in  errore  et  alios  re- 
tinent.  Quid  itaque  aliud  ossa  Antichristi  qoam 
quoslibet  in  ejus  corpore  valentiores  accipimus?  in 
quorum  corde  iniquitas  dum  vehementer  indnniit, 
per  eos  toU  ejus  corporis  compago  subsistit.  Multi 
namque  in  hoc  mundo  divites  videntur,  qui  dum 
rebus  opibusque  subnixi  sunt,  quasi  ex  fortitudine 
solidantur ;  sed  largiendo  haec  ipsa  quibus  fulti  sunt, 
ad  suuin  alios  errorem  trahunt.  Modo  nonnullos  ut 
pravi  fiant  donis  illiciunt,  modo  nonnullos  ut  pravi 
permaneant  muneribus  astringunt.  Quid  itaque  hi 
nisi  Antichristi  ossa  sunt,quidummaloscontinendo 
multiplicant,  *  in  ejus  corpore  cames  portant?  Hi 
nonnunquam  in  decipiendis  auditoribus  exhibent 
linguae  dulcedinem,  quia  et  spinae  proferunt  flores ; 
et  apparet  quidem  in  eis  quod  oleat,  sed  latet  quod 
pungat.  Amaris  dulcia,  noxiis  blanda  permiscent,  et 
potestale  quidem  admirandi  videri  appetunt^  sed 
fallendi  «  arte  per  remissa  colloquia  quasi  humiliter 
substernuntur,  et  per  sermonem  de  se  insinuant 
quod  per  exhibitionem  negant. 

30.  Cur  fistulis  ceris  comparantur.  —  Unde  et  recte 
ossa  Behemoth  istius  aeris  fistulis  comparantur,  quia 
nimirum,  more  metalli  insensibilis,  sonum  bene  lo- 
quendi  habent,  sed  sensum  bene  vivendi  uon  ha- 
bent.  Hoc  namqne  quasi  humiliter  loquendo  asse- 
runt,  quod  eiate  vivendo  contemnunt.  Unde  bene 
per  Paulum  dicitur :  Si  linguis  hominum  loquar  et 
angelorum,  charitatem  autem  non  habeam,  factus  sum 
velut  ces  sonans  aut  cymbalum  tinniens  (/  Cor.  xiii,  (). 
Bona  quippe  loquens,  sed  per  amorem  eadem  bona 
uon  sequens,  "^  velut  aes  aut  cymbalum  sonitum 
reddit,  quia  ipse  non  sentit  verba  quae  ipse  facit. 
[Vet.  XVIL]  Sunt  vero  nonnulli  in  hujus  bellnaa 
corpore  non  honoribus  clari,  non  divitiis  fulti,  non 
virtutumspeciedecorati,  non  scientia  calliditatis  pe- 
riti,  sed  tamen  videri  quales  non  sunt  ambitfht,  et 
idcirco  contra  bonorum  vitam  nequiores  fiunt,  de 
quibus  et  sequitur : 

Pratel.,  Val.  Cl.,  illaeso  sensu. 

^  Abest  in  a  mss.  Gemet.  aliisque  Norm.,  Laud.^ 
Val.  Ci. 

®  Val.  Gl.,  arte  prcemissa,  colloquia,  ctc. 

"^  In  Gemet.,  ante  correctionem,  velut  m  sonanj 
cymbalum  soniinm  reddit. 


655 


SANGTI  GREGOHU  MAGNI 


656 


CAPUT  XVIII  [Rec.  X\q. 

Ibid.  —  Cartilago  illiuSj  quasi  lamince  {erreoi. 

31.  Qui  in  Aniichristi  corpore  dehiliqres  sunt,  ad 
perpetranda  mala  nequiores  existunt.  —  Gartilago 
namqne  ossis  quidem  speciem  habet,  sed  ossis  forti- 
tndinem  non  habet.  Qnid  est  ergo  qnod  cartilago 
ejns  laminis  ferreis  comparatnr,  nisi  qnod  hi  qui  in 
illo  debiliores  snnt,  ad  perpetranda  mala  neqniores 
existnnt?  Ferro  quippe  caetera  metalla  concidnntur, 
et  cartilago  ejns  ferro  similis  dicitnr^  qnia  hi  qni  in 
ejus  corpore  ad  ostensionem  virtntnm  non  snfliciunt 
contra  necem  fidelinm  acrins  accendnntnr.  Quia  enim 
com  eo  se  facere  signa  et  prodigia  non  posse  consi- 
derant,  fideles  se  illi  per  crudelitatem  probant;  et 
pro  eo  qnod  innocentinm  corda  cormmpere  persua. 


A  canda  ligat,  qnia  suggestione  prima  percutit,  sed 
percussam  mentem,  nc  evadere  valeat,  invalescente 
fine  tentationis,  astringit.  Qnia  enim  peccatnm  tribns 
modis  admittitnr,  cum  videlicet  serpentis  snggestio- 
ne,  carnis  delectatione,  spiritus  consensione  perpe- 
tratnr,  Behemoth  iste,  prins  illicita  snggerens,  lin- 
guam  exerit;  post,  ad  delectationem  pertrahens, 
dcntem  figit ;  ad  extremnm  vero,  per  cousensionem 
possidens,  candam  stringit.  Hincestenim  quod  non- 
nnlli  peccata  longo  usu  perpetrata  in  semetipsis  ipsi 
reprehendunt,  atqne  haecex  jndicio  fuginnt,  sed  vi- 
tare  opere  nec  decertantes  possunt,  qnia  dum  Behe- 
moth  istins  capnt  non  conterunt,  plemmqne  canda 
et  nolentes  ligantnr.  Quae  contra  eos  cedri  more  in- 
duruit,  quia  a  blanda  voluptate  exordii  nsque  ad  vio- 


dendo  non  possnnt,  mnltiplicius  caeteris  bonornm  g  lentiam  retentionis  excrevit.  Dicatnr  ergo :  Stringit 


corpora  se  exstingnere  gloriantnr.  Bene  ergo  dicitnr: 
1064  Cartilago  ejus  ut  lamince  ferrece,  qnia  in  ejus 
corpore  quod  infirmins  qnisqne  crediderit,  *  hoc  est 
qnod  neqnins  incidit.  Qni  recte  non  ferro  tantum- 
modo^  sed  laminis  ferreis  comparantnr^  quia  dum 
se  circnmquaqne  incrudelitate  dflatare  ambiunt, 
qnasi  in  ferri  se  laminas  extendont. 

[Rec,  XVL]  32.  Lib«t  arctiori  inquisitionis  mann 
haec  eadem  verba  conditoris,  qnae  jam  videntur  dis- 
cnssa,  ■  distingnere,  atque  uberiores  intelligentiae 
fractns  instruendis  moribus  apportare.  Nam  quia  an- 
tiqois  hostis  quid  per  assumptum  hominem  contra 
homines  agat  audivimus,  snperest  ut  nunc  quid  in 
hominibus  etiam  per  semetipsnm  sine  homine  mo- 
liatur  exploremus.  Ecce  enim  dicitur : 

CAPUT  XIX. 

Vbrs.  12.  —  Stringit  caudam  suam  quasi  cedrum. 

33.  Prima  diaboli  suggestio  tenera  est  et  facile  con- 
teritur,  Sed  postea  robur  ejus  fit  intolerabile.  Peccu-- 
tum  tribu$  modis  admittitur,  —  Prima  ^  quidem 
serpentis  snggestio  mollis  ac  tenera  est,  et  facile 
virtntis  pede  conterenda,  sed  si  haec  invalescere  ne. 
gligenter  admittitur,  eiqne  ad  cor  aditus  licenter 
praebetnr,  tanta  se  virtute  exaggerat^  nt  captam  men- 
tem  deprimens,  usqne  ad  intolerabile  lobnr  excres- 
cat.  Gaudam  itaque  qnasi  cedrum  stringere  dioitnr, 
quia  semel  ejns  in  corde  recepta  tentatio,  in  cunctii 
quae  subseqnenter  intnlerit  velut  ex  jure  dominatar^ 
Hnjus  ergo  Behemoth  caput  herba  est^  canda  cedms, 
qnia  ex  prima  quidem  suggestione  blandiens  sub- 
sternitur,  sed  per  nsum  vehementer  invalescensi 
succrescente  tentationis  fine,  roborator.  Superabile 
namqne  est  omne  quod  initio  suggerit,  sed  inde  se* 
qnitar,  qnod  vinci  vix  poasit.  Pdnsenim  qnasi  con' 
tnlens  blanda  ad  aaimnm  loqnitur ;  sed  Gum  aeme^ 
denten^delectationis  infixerit,  violenta  post  consue. 
tudine  pene  insolubiliter  innodatur.  Unde  et  bene 
ttringere  caudam   dicitur.    Dente  enim  vnlnerat 


caudam  suam  quasi  cedrum,  nt  tanto  quisque  debeat 
initia  tentationis  fugere,  quanto  finem  ejus  intelligit 
citius  solvi  non  posse. 

[Vet.  XVIIl.]  34.  Diabolus  cum  vita  finis  imminel, 
tunc  graviores  tentatio7ies  suggerit.  —  Sciendum  quo- 
que  est  quod  plernmque  eis  quos  ceperit  tnnc  gra- 
viores  culpas  ingerit,  cum  praesentis  vitae  termino 
illos  propinquare  cognoscit ;  et  qno  se  consumma- 
turnm  tentationem  considerat,  eo  eis  iniquitatum 
pondera  graviora  coacervat.    Behemoth  igitur  cau- 
dam  suam  quasi  cedmm  stringit,   qnia  qnos  per 
prava  initia  ceperit,  ad  finem  deteriores  reddit,  ut 
tentamenta  ejus  quo  citins  cessatura  sunt,  eo  valen- 
tius  compleantnr.  Quia  enim  suis  poenis  eoram  sata- 
p  git  aequare  supplicium,  1065  iu  eis  ardentius  ante 
mortem  nititur  omne  exaggerare  peccatum.  Plemm- 
que  vero  Behemoth  iste  jam  cor  male  subditum  pos- 
sidet,  sed  tamen  divina  illum  gratia  repellit,  et 
manus  misericordiae  ejicit,  qnem  ad  se  captiva  vo- 
luntasintroduxit.  Gumque  acordeexpelIitur,acriores 
infigere  iniquitatnm  stimulos  conatiTj  ut  eos  tenta- 
tionnm  fluctus  mens  ab  illo  impugnata  senMat,  quos 
etiam  possessa  nesciebat.  Quod  bene  in  Evangelio 
exprimitnr,  cum  exire  ab  homine  immundus  spiri- 
tus  Domino  jul)ente  narratur.  Nam  cnm  daemoniacus 
pner  fnisset  oblatus,  scriptnm  est :  (kmmmatus  est 
Jesus  spiritui  immundo,  dicem  :  Surde  et  mute  spiri' 
tus,  $go  Ubi  prcedpio,  exi  ab  eo,  et  ampliui  ne  introeas 
in  eum.  Et  exclamansy  et  mulitm  discerpen$  eumf 
exivitab  eo  (Marc.  ix,24,25).Ecce  eumnondiscerpse* 
rat  cum  tenebat,  exiens  discerpsit,  quia  niminua 
tnnc  pejns  cogitationes  mentis  dilaniat,  *  cnm  jam 
egressui  divina  virtnte  compulsns  appropinquat.  H 
quem  mutus  possederat,  cum  clamoribua  deserebat, 
quia  plerumque  cnm  possidet,  minora  tentamenta 
irrogat ;  cum  vero  de  corde  pellitur,  acriori  infesta^ 
tione  pertnrbat.  Bene  itaque  dicitnr :  Stnngit  cau" 
dam  suam  quasi  cedrum,  quia  et  ^  cor  poesidens 


D 


^  £d.,  eo  nequius  incidit.  Expressimns  Mss.  lectio« 
liem,  sc.  Ebroic.  aliorumque  Norm.,  Turon.,  Yin- 
doc.,  Germ.,  Laud.,  Yal.  GI.  et  Corb.  Germ.>  in 
quo  legitur  infirmus  quisque,  pro  infirmius. 

*  Germ.,  Vindoc,  Ebroic.  aliique  NoroLi  rfi- 
itringere* 


^  Pratel.  et  duo  Germ.,  quippe. 

^  Duo  Germ.,  cumjamegressussui.  Editi^  eumjan 
tennino  egressus  sutdrt^tna.  SecutisumusMss.Tnron., 
Yindoc,  Laud.,  Ebroic.  aliosque  Norm. 

^  Laud.,  Corb.  Germ»  ac  Yal.  Cl.»  corpus  postt- 
defis. 


657 


MORALIUM  LIB.  XXXIL  -  m  CAPUT  XL  B.  JOB. 


658 


scmper  in  malilia  ex  posteriorU)us  crescit,  et  cor  A  discernit.  Cui  forlasse  is  qui  sine  judicio  eligitur, 


deserens  vehementioribus  cogitalionum  stimulis  per- 
cutit.  [Rec.  XVII.]  Adhuc  autem  Behemoth  istius 
mira  pietate  conditorisastutiora  argumenta  pandun- 
tur,  cum  suhditur  : 

CAPUT  XX. 

Ibid. — Nervi  testiculorum  ejus  perpkxi  sunt. 

35.  Peccata  ita  implicala  sunt,  nt  dum  unnm  viia- 
tur,  fere  semper  labamur  in  aliud.  Tribus  ordinibus 
constat  Ecclesia. — Nervi  testiculorum  ejus  sunt  pes- 
tifera  argumenta  machinationum  {Dist,  13,  can.  2). 
Per  ipsaquippe  calliditatis  suae  *  vireserigit,  etfluxa 
mortalium  cordacorrumpit*.  Testiculiejussuntsug- 
gestiones  pravae,  quibus  in  mentis  corruptione  fer- 
vescit,  atque  in  construrata  anima  iniqui  operis  pro- 


cum  praeesse  jam  ccBperit, « agi  quae  Dei  sunt  prohi- 
bet,  quae  mundi  suntjubet.Pensans  itaque  subditns 
vel  quae  sit  culpa  inobedientiae,  vel  quod  contagium 
saecularis  vitae,  et  obedire  trepidat,  et  non  obedire 
formidat,  ne  aut  obediens  Deum  in  suis  praBceplis 
deserat,  aut  rursum  non  obediens  Deum  in  electo 
priore  contemnat ;  et  aut,  illicitis  obtemperans,  hoc 
quod  pro  Deo  appetil  contra  Deum  exerceat,aut  rur- 
sum,  non  obtemperans,  eum  quem  suum  judicem 
quaesierat  suo  judicio  supponat.  Aperte  ergo  iste  per 
indiscretionis  suae  vitium  perplexis  testicuiorum  ner- 
vis  astringitur,  quiaaut  obtemperans,  aut  certenon 
obtemperans,  in  culpa  transgressionis  ligatur.Stude- 
bat  proprias  voluntates  frangere,  et  curat  eas  etiam 


lem  gignit.  Sed  horum  testiculoruni  nervi  perplexi  B  contempto  priore  solidare.  Decrevit  mundum  fundi- 


8unt,  quia  suggestionum  illius  argumenta  implicatis 
inventionibus  illiganlur,  ut  plerosque  ita  peccare  fa- 
ciant^quatenus  si  fortasse  peccatum  fugere  appetant, 
hoc  3  sine  alio  peccati  laqueo  non  evadant ;  et  cul~ 
pam  faciant  dum  vitant,  ac  nequaquam  se  ab  una 
valeant  solvere,  nisi  in  alia  consentiant  ^  ligari.  [Vet. 
XIX.]  Quod  melius  ostradimus,  si  qua  exconversa- 
tione  hominum  illigationis  hujus  exempla  profera- 
mus.  Quia  vero  in  tribus  ordinibus  sancta  Ecclesia 
constat,  conjugatorum  videlicet,  continentium,  at- 
que  rectorum  ;  unde  et  Ezechiel  tres  viros  liberatos 
vidit,  videlicet  Noe,  Daniel,  et  Job  (Ezech.  iv,  14, 
seq.)  ;  et  in  Evangelio  Dominus  dum  alios  in  agro, 
alios  in  lecto,  atque  esse  in  molendino  alios  perhi- 


tus  relinquere,  et  ad  mundi  curas  vel  ex  aliena  volun- 
Ute  compellitur  redire.  Perplexi  iuque  nervi  sunt, 
cum  sic  nos  argumenta  hostis  illigant,  ut  culparum 
nodi  quo  quaeruntur  solvi,  durius  astringant. 

38.  Alius  pensare  pondus  honoris  ecclesiastici  ne- 
gligens,  ad  locum  regiminis  praemiis  ascendit.  Sed 
quia  omne  quod  hic  eminet  plus  mcBroribus  aflBcitur 
quam  honoribus  gaudet,  dum  cor  tribulationibus 
premitur,  ad  memoriam  culpa  revocatur,  doletque 
se  ad  laborem  cuin  culpa  pervenisse,  et  quam  sit 
iniquum  quod  admiserit  ^'  ex  ipsa  fractus  difficultate 
agnoscit.  Reum  igitur  se  cum  impensis  praemiis 
agnoscens,  vult  adeptae  sublimitatis  locum  deserere, 
sed  timet  ne  gravius  delictum  sit  suscepti  gregis 


bet  (Lnc.  xvii,  34, 35),  tres  procul  dubio  in  Ecclesia  q  custodiam  reliquisse ;  vult  suscepti  gregis   curam 


ordines  ostendit ;  liquido  satisfacimus,  si  singula  ex 
singulis  exquiramus. 

36.  Tentationes  sceculo  militantium.  —  Ecce  enim 
quidam  dum  mundi  hujus  amicitias  appetit,  cuilibet 
alteri  similem  sibi  vitam  ducenti  quod  secreta  iilius 
omni  silentio  contegat  se  jurejurando  constringit ; 
sed  is  cui  juratum  est  adulterium  perpetrare  cogno- 
scitur,  ita  ut  etiam  maritum  adulterae  occiderecone- 
tur.  Is  autem  qui  jusjurandum  praebuit  ad  mentem 
revertitur,  et  1066  diversis  hinc  inde  cogitationi- 
bus  impugnatur,  atque  hoc  silere  formidat,  nc  silen- 
do,  adulterii  simul  ct  homicidii  particeps  fiat  ;  et 
prodere  trepidat,  ne  reatu  se  perjurii  obstringat. 
Perplexis  ergo  testiculorum  nervis  ligatus  est,  quia 


gerere,  sed  formidat  ne  deterior  culpa  sit  regimina 
pastoralis  gratiae  empta  possidere.  Per  honoris  ergo 
ambitum  ligatum  culpa  hinc  inde  se  conspicit.  Esse 
quippe  sine  reatu  criminis  neutrum  videt,  si  aut 
susceptus  semel  grex  relinquatur,  aut  rursum  sacra 
actio  saeculariter  empta  tenealur.  Undique  metuit, 
et  suspectus  latus  omne  pertimescit,  ne  aut  stans  in 
empto  regimine  non  digne  lugeat,  '  quod  non  etiam 
deserens  emendat ;  aut  certe  regimen  deserens,  dum 
aliud  flere  nititur,  rursus  aliud  de  ipsa  gregis  desti- 
tutione  committat.  Quia  ergo  Behemoth  iste  ita  in- 
explicabilibus  nodis  ligat,  ut  plerumque  mens  in 
dubium  adducta,  unde  se  a  culpa  solvere  nititur, 
inde  in   culpa  arctius  astringatur,  recte  dicitur: 


in  quamlibet  partem  declinet,  metuit  ne  a  transgres-      Nervi  testiculorum  ejus  perplexi  sunt,  Argumenta 


sionis  ^  contagio  liber  non  sit. 

37 .  Deo  servire  per  obedientiam  ambientiumj  prceUi'- 
torum. — Alius  cuncta  quae  mundi  sunt  deserens,  at- 
que  peromniafrangere  proprias  voluntates  quaerens, 
aiieno  se  subdere  regimini  appetit,  sed  eum  qui  sibi 
apud  Deum  praeesse  debeat  minus  cauta  inquisitione 

*  Ita  Mss.  Germ.,  Turon.,  Vindoc,  Laud.,Norm., 
etc.  Corb.  Genn.,  egerit.  Editi  vero,  vires  exerit. 

*  Duo  Germ.,  Laud.  et  Vindoc,  Testes  ejus  sunt. 
'  Gratianus,  loco  indicato,  sine  aliquo. 

*  Grat.,  ibid.,  se  ligari. 

^  Ibid.,  Giatianus,  contagionc. 
®  Idem,  ibid.,  ageve. 

'  Gilot.,  Gussanv.  et  alii,  ex  ipsa  frucius  diMcultale. 
Qucm  iocum  restituimus  ex  Mss.  Norm.,  Vindoc, 


namque  machinationum  ejus  quasi  quo  laxantur 
1067  ut  relinqaant,  eo  magis  implicantur  ut  te- 
neant. 

[Vet.  XX.]  39.  Ubi  nullus  evadendi  sine  peccato 
patet  aditus,  quidagendum.  Conjugatorum  concuhitus 
pro  explenda  libidine  culpts  non  expers.  —  Est  tamen 

Laud.,  duob.  Germ.,  etc,  atque  ex  vet.  Edit. 

'  Locum  hunc  obscurnim  sic  intellige,  ac  si  dice- 
ret :  quod  etiam  reftmen  deserens,  culpam  non  emendal. 
In  Gilot.  etaliquibusitalegitur  :  quodnonetiam  de^ 
serenSj  dumaliudemendat,  aul  certe  regimen  de»erens 
flere  nititur.  Quibus  nihil  obscurius.  Lectioni  nos- 
trae  suffragantur  Mss.  Turon.,  Vindoc,  duo  Gcrm., 
Norm.,  etc 


659 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


660 


quod  ad  destruendas  ejus  versutias  utiliter  fiat,  ut  A  quod  dicit,   quatenus  et  ostensa  utilitate  menteni 


dum  mens  interminoraetmaximapeccata  constrin- 
gitur,  si  omnino  nulius  sine  peccato  evadendi  aditus 
patet,  minora  semper  eligantur,  quia  et  qui  mnrornm 
undique  ambitu  ne  fugiat  ciauditur,  ibi  se  in  fugam 
praecipitat,  ubi  brevior  murus  invenitur.  Et  Paulus 
dum  quosdam  in  Ecclesia  incontinentes  aspiceret, 
concessit  minima^  ut  majora  declinarent,  dicens : 
Propter  fornicationem  autem  unusquisque  uxorem 
suam  habeat(ICor.  vii,  2).  Et  quia  tunc  solum  con- 
juges  in  admistione  sine  culpa  sunt  cum  non  pro  ex- 
ptenda  libidine,  sedpro  suspicienda  prole  miscentur, 
uthocetiam  quod  concesserat  sine  cnlpa,  quamvis 
minima,  non  esse  monstraret,  iliico  adjunxit:  Hoc  au- 
tem  dico  secundum  indulgentiam,  non  secundum  impe- 


muiceat,  et  absconsa  iniquitate  corrumpat. 

[Vet.  XXI.]  41.  Exemplis  palam  fit.  Qua  arte  di- 
vitiis  acquirendis  insudare  suadeat. — Quae  apertius  in 
cunctis  ostendiinus,  si  pauca  breviter  consiliorum 
ejusargumenta  pandamus.  Ecce  enimquidam  rebus 
contentus  propriis,  decrevit  nullis  mundi  hujus  oc- 
cupalionibus  implicari,  valde  formidans  quietis  sua; 
commoda  perdere,  et  valde  despiciens  cum  peccatis 
lucra  cumulare.  1068  Ad  hunc  hostis  callidus  ve- 
niens,  ut  intentionem  bonae  devotionissubruat,quasi 
utilitatis  consilium  subministrat,  dicens :  £a  quidein 
3  quae  habes,  in  praesenti  sufficiunt,  sed  his  deficien- 
tibus  quid  acturus  es  ?Si  enimpost  haec  nulla  provi- 
dentur,  adsunt  quae  ad  prsesens  impendenda  sunt 


rium(Ihid.,  6).Nonenimestsine  vitioquodignosci-  g  fijiis^  sed  tamen  paranda  sunt  qua  serventur.Deesse 

potest  citius  etiam  quod  adest,  si  sollicitudo  pro- 
vida  cesset  parare  quod  deest.  An  non  et  terrena 
potest  actio  peragi,  et  tamen  in  actione  culpa  decli- 
nari,  quatenus  et  exteriora  stipendia  praebeat,  et  la- 
men  internam  rectitudinem  non  infiectat  ?  Haec  in- 
terim  blandiens  insinuat,  et  seorsum  jam  in  negotio 
terreno  quod  providet  peGOttti  laqueos  occultat.Ossa 
itaque  ejus  sicut  fistulae  aeris  sunt,  quia  perniciosa 
ojus  consilia  auditori  suo  consulentis  vocis  suavitate 
blandiuntur. 

42.  Et  mundo  nuntium  remittere  meditantem  nver- 

tat.  —  Alius  quoque  non   solum  decrevit   terrena 

commoda  non  quaerere,  sed  etiam  cunctis  quae  pos- 

tota  86  ejns  malitia  erigit.  Neque  enim  vi  quempiara  ^  '^''  renuntiare  ut  in  discipulatu  coelestis  magbterii 

premit.  sed  calliditate pestifer»  persuasionis interO-  ^  *^f^  f_  iL^!"!!  jil'?!!*'^!!:"!"  !lf!?!!'!i'!'!!5 
cit.  Et  rursum,  sicut  ossa  quae  irrigant  medullae 


tur,  et  non  praecipitur.  Peccatum  profecto  vidit, 
quod  posse  *  indulgere  praevidit.  Sed  cum  in  dubiis 
constringimur,  utiliter  minimis  subdimur,  ne  in 
magnis  sine  venia  peccemus.  Itaque  plerumque  ner- 
vorum  Behemoth  istius  perplexitas  solviturdum  ad 
virtutes  maximas  per  commissa  minora  transitur. 
Sequitur : 

CAPUT  XXI. 

Vbrs.  13. — Ossa  ^us  sicutfistula  (Bris. 

40.  Quantum  ex  astutis  diaholi  consiliis  periculum 
immineat. — Quid  per  ossa  Behemoth  istius,  nisi  con- 
siliadesignantur  ?  Nam  sicut  in  ossibus  positio  corpo- 
ris  roburque  subsistit,  ita  in  fraudulentis  consiliis 


confortant,  ita  ejus  consilia  per  spiritalis  naturao 
potentiam  infusa  ingenii  subtilitas  roborat.  Hoc 
vero  testiculi  ejus  ab  ossibus,  id  est  suggestiones  a 
consiliis,  distant,  quod  per  illas  aperte  noxia  inserit, 
per  haec  autem  quasi  ex  bono  consulens  ad  culpam 
trahitj  per  illas  pugnando  superat,  per  haec  velut 
consolendo  supplantat.  Unde  et  bene  ejus  ossa,  id 
est  haec  eadem  consilia,  aeris  fistulis  comparantur. 
Mrh  quippe  fistulae  sonoris  aptari  cantibus  solent, 
quae  admotae  auribus  dum  blandum  carmen  subtiliter 
concinunt,  interiora  mentis  in  exteriora  delectationis 
trahunt ;  et  dum  dulce  estquod  auribus  sonant,  viri- 
litatem  cordis  in  voluptatis  fluxu  debilitant.  Cumque 


ditus,  ea  quae  possidentem  premere  poterant  deserens 
calcat.  Hujus  cor  hostisinsidiansoccultasuggestione 
alloquitur,  dicens  :  Unde  haec  temeritatis  tantae  sur- 
rexit  audacia,  ut  credere  audeas  quod  omnia  relin- 
quendo  subsistas  ?  Aliter  te  creator  condidit,  atquc 
aliter  tu  teipsum  disponis ;  valentiorem  te  robustio- 
remque  faceret,  si  sequi  te  sua  vestigia  cum  inopia? 
necessitate  voluisset.  An  non  plerique  et  terrena  pa- 
trimonia  nequaquam  deserunt,  et  tainen  ex  his  per 
misericordiae  opera  supernae  sortis  bona  aeterna  mer- 
cantur  ?  Haec  blandiens  suggerit,  seorsum  vero  in 
eisdem  rebus  quas  retinere  admonet  ante  retinentis 
oculos  delectationes  pestifcras  decipiens  apponit, 
quatenus  seductum  cor  ^  ad  blandimenta  exteriora 


auditusad  delectationem  trahitur,  sensus  a  statu '^  P®^^''^^**' ®* '^^^"^*  P®'^®^*^^^*^  ^^^  P®'^'^*^*- ^ 


suae  fortitudinis  enervatur.  Ita  quoque  astuta  ejus 
consilia  dum  quasi  ^  blanda  provisione  consulunt, 
cor  a  forti  intentione  invertunt ;  et  dum  dulcia  reso- 
nant,  ad  noxia  inclinant.  Quasi  ergo  aeris  fistulae  sunt, 
quae  dum  libenter  audiuntur,  ab  interna  intentione 
animum  in  exterioris  vitae  delectationem  dejiciunt. 
Hoc  enim  Behemoth  iste  magnopere  ad  exsequendam 
deceptionem  satagit,  ut  dum  perversitatis  suae  con- 
silium  quasi  utile  ostendit,  suaviter  valeat  sonare 


itaque  ejussicut  fistulae  aeris  sunt,  quia  dolosa  ejus 
consilia  dum  blandum  ex  exterioribus  sonum  red- 
dunt,  perniciosum  dispendium  de  interioribus  inge- 
runt. 

43.  Maxime  si  ad  monasticce  perfectionis  culmen 
tendat.  -  Alius,  '  relictis  omnibus  quae  exterius  pos- 
sederat,  ut  ordinem  sublimioris  discipulatus  appre- 
hendat,  etiam  inlimas  frangere  voluntates  parat,  ut 
rectioribus  se  alterius  voluntatibus  subdens,   non 


*  Pratel.  et  Corb.  Germ.,  indulgeri, 

*  Ebroic.  aliique  Norm.,  blanda  persuasione.Ye^ 


tus  Ed.  Basil.,  blanda  promissione. 
'  Duo  Germ.  et  Ebroic.  cum  al.  I 


Norm.,  quce  sunt. 


*  Laud.,  Turon.  et  duo  Gerin.  ad  blanda  exte- 
i^iora. 
^  Laud.,  rejectis. 


661 


MORALIUM  LIB.  XXXU.  —  IN  CAPUT  XLI  B.  JOB. 


662 


solum  pravis  desideriis,  sed  ad  perfectionis  cumulum 
etiam  in  bonis  votis  sibimetipsi  renuntiet,  et  cuncta 
qua  sibi  agenda  sunt  ex  alieno  arbitrio  observet. 
Hunc  hostis  callidustantomollius  alloquitur^  quan- 
10  *  ab  excelsiori  loco  dejicere  ardentius  conatur, 
moxque  virulenta  suggestione  blandiens,  dicit :  0 
quanta  per  temetipsum  miranda  agere  poteris,  si 
nequaquam  tejudicio  alteriussubdis!  Curprofectum 
tuum  sub  studio  meliorationis  imminuis?  Cur  in- 
tentionis  tuae  bonum,  dum  ultra  quam  necesse  est 
extendere  niteris,  frangis  ?  Quae  enim  dum  voluntate 
propria  usus  es,  perversa  perpetrasti  ?  Qui  ergo  tibi 
plene  ad  bene  vivendum  sufficis,  alienum  super  te 
judicium  cur  requiris  ?  Haec  blandiens  intimat,  seor- 
sum  vero  in  voluntatibus  ejus  propriis  exercendae 
superbiae  causas  parat ;  et  dum  laudat  cor  de  inte- 
stina  rectitudine,  investigat  callide  ubi  subruat  in 
pravitate.  Ossa  itaque  ejus  sicut  fistulae  aeris  sunt, 
quia  clandestina  ejus  consilia  unde  quasi  animum 
blanda  delectant,  1069  inde  perniciosa  a  recta  in- 
tentione  dissipant. 

44.  Quomodo  ab  officiis  charitatis  avocare  student. 
—  Alius  fractis '  plene  voluntatibus  suis,  multa  jam 
vetusti  hominis  vitia  et  mutatione  vitae,  et  lamenta- 
tione  poenitentiae  ^  correxit ;  el  tanto  majori  zelo 
contra  aliena  peccata  accenditur,  quanto  sibimetipsi 
funditus  mortuus,  iniquitatibus  propriis  non  tene- 
tur.  Hunc  hostis  callidus,  quia  zelo  justitiae  etiam 
caeteris  prodesse  cognoscit,  qua  si  prospera  consu- 
lentibus  verbis  impetit,  dicens  :  Quid  te  ad  aliena 
curanda  dilatas  ?  Utinam  tua  considerare  convale- 
scas.  An  non  perpendis  quia  cum  ad  aliena  extende^ 
ris,  erga  ea  curanda  quae  lua  sunt  minor  inveniris? 
Et  quid  prodest  alieni  vulneris  cruorem  tergere,  et 
putredinem  proprii  negligendo  dilatare  ?  Haec  dum 
quasi  consulens  dicit,  zelum  charitatis  *  adimit,  et 
omne  bonum  quod  prodire  ex  charitate  poterat,  gla- 
dio  subintroducti  torporis  exstinguit.  Si  enim  proxi- 
mos  sicut  nosmetipsos  diligere  praecipimur  (Matth. 
XIX,  19 ;  XXII,  39),  dignum  est  ut  sic  eorum  zelo  con- 
tra  vitia,  sicut  et  nostro,  flagremus.  Quia  igitur  dum 
suaviter  consulit,  mentem  ab  intentione  propria 
alienam  reddit,  recte  dicitur :  Ossa  ejus  sicut  fistuUB 
r?ris.Quando  enim  per  fraudulenta  consilia  audientis 
animo  blandum  sonat,  quasi  cum  fistula  aeris  cantat, 
ut  unde  mulcet,  inde  decipiat.  [Vet,  XXIL]  Sed 
Behemoth  iste  valde  mollius  certamen  movet,quando 
se  in  insidiis  sub  praetextu  inflrmitatis  exercet.  Tunc 
autem  duriores  tentationes  excitat,  quando  ante 
tentati  oculos  iniquitatis  laqueos  sub  specie  virtutis 
occultat.  Unde  et  recte  subjungitur  : 

GAPUT  XXII. 
Vers.  13.  —  Cartilago  ejus  quasi  lamince  ferrece. 

45.  Duriores  tmtationes  excitat  cum  laqueos  suh 
specie  virttUis  occultat.  —  Quid  enim  per  cartilagi- 


A  nem,  nisi  simulatio  ejus  accipitur?  Cartilago  nam- 
que  ossis  ostendit  speciem,  sed  ossis  non  habet  fir- 
mitatem.  Et  sunt  nonnulla  vitia  quae  ostendunt  in  se 
rectitudinis  speciem,  sed  ex  pravitatis  prodeunt  in- 
firmitate.  Hostis  enim  nostri  malitia  tanta  se  arte 
palliat,  ut  plerumque  ante  deceptae  mentis  oculos 
culpas  virtutes  fingat,  ut  inde  quisque  quasi  exspe- 
ctet  praemia,  unde  dignus  est  aetema  invenire  tor- 
menta.  Plerumque  enim  in  ulciscendis  vitiis  crude- 
litas  agitur,  et  justilia  putatur,  atque  immoderata 
irajusti  zeli  meritum  creditur;  et  cum  a  distortis 
moribus  peccantes  dirigi  caute  debeant,  violenta  in- 
flexione  franguntur.  Pierumque  dissoluta  remissio 
quasi  mansuetudo  ac  pietas  habetur;  et  dum  plus 
quam  decet  delinquentibus  temporaliter  parcitur, 

B  ad  aetema  supplicia  crudeliter  reservantur.  Nonnun- 
quam  effusio  misericordia  creditur,  et  dum  male 
servare  culpa  sit,  pejus  spargi  quod  acceptum  est 
non  timetur.  Nonnunquam  tenacia  parcitas  putatur^ 
et  cum  grave  sit  vitium  non  tribuere,  virtus  creditur 
accepta  retinere.  Saepe  malomm  pertinacia  constan- 
tia  dicitur,  et  dum  mens  a  pravitate  sua  flecti  non 
patitur,  quasi  ex  recti  defensione  gloriatur.  Saepe 
inconstantia  quasi  tractabilitas  habetur,  et  quo  quis- 
que  fidem  integram  nulli  servat,  eo  amicum  se  ho- 
minibus  aestimat.  Aliquando  timor  incompetens  hn- 
militas  creditur,  et  cum  temporali  formidine  pres- 
sus  quisque  ^  a  defensione  veritatis  tacet,  arbitratur 
quod  juxta  Dei  ordinem  humilem  se  *  potioribns 
exhibeat.  1070  Aliquando  vocis  superbia  veri  li- 

n  bertas  aestimatur,  et  cum  per  elationem  veritati 
contradicitur,  loquendi  procacitas  veritatis  defensio 
putatur.  Plerumque  pigritia  quasi  continentia  quietis 
attenditur,  et  cum  gravis  culpae  sit  recta  studiose 
non  agere,  magnae  virtutis  meritum  creditur  a  prava 
tantum  actione  cessare.  Pleramque  inquietudo  spi- 
ritus,  vigilans  sollicitudo  nominatur ;  etcum  quietem 
quisque  non  tolerat,  agendo  quae  appetit,  virtutis 
debitae  implere  se  exercitium  putat.  Saepe  ad  ea 
quae  agenda  sunt  incauta  praecipitatio  laudandi  stu- 
dii  fervor  creditur ;  et  cum  desideratum  bonnm  in- 
tempestiva  actione  corrumpitur,  eo  agi  melius  qno 
celerius  aestimatur.  Saepe  accelerandi  boni  tarditas 
consilium  putatur ;  et  cum  exspectatur  ut  ex  ^  re- 
tractatione  proficiat,  hoc  insidians  mora  supplantat. 
[Vet.  XXIII.]  Igitur  cum  culpa  velut  virtus  aspici- 

^  tur,  necessario  pensandum  est  quia  tanto  tardins 
mens  vitium  suum  deserit^  quanto  hoc  quod  perpe- 
tratj  non  erubescit ;  et  tanto  mens  tardius  vitium 
deserit,  quauto,  per  virtutis  speciem  decepta,  prae- 
miorum  etiam  de  eo  retributionem  quaerit.  Faciie  au- 
tem  culpa  corrigitur  quae  et  erabescitur  quia  esse 
culpa  sentitur.  Quia  itaque  error  cum  virtus  credi- 
tur  difficilius  emendatur,  recte  dicitur :  Cartilago 
ejus  quasi  lamince  ferrece.  Behemoth  enim  iste  quo 


'  Sic  Mss.  nostri.  Editi  vero,  ab  excellentiori  loco. 
^  Duo  Angl.,  pene. 

^  Ebroic.  aliiqueNorm.,  Laud.,  duo  Germ.et  al., 
excoxit. 

*  Kbroic,  amittit. 


^  Editi,  ad  defensionem.  Melius  in  Yindoc,  Laud., 
Norm.,duob.  Germ.,  quos  sequimur,  a  defensione. 

*  Turon.,  jootentiorious. 

^  Pratel.,  Laud.,  duo  Germ.,  Yal.  Cl.,  tractatione. 
Yet.  Ed.  Paris.  etBasii.,  ex  tractione. 


^3  SANGTI  GREGORII  MAGNI  664 

sub  praelexta  boni  calliditatem  suam  fraudulentius  A  pro  latitudine  dicitur.  Quid  vero  est  humanae  menti 

angustius  quam  voluntates  proprias  frangere?  De 
qua  fractione  Veritas  dicit :  Intrate  per  angusiam 


exhibet,  eo  in  culpa  mentem  durius  tenet. 


46.  Qui  viam  sanctitatis  appetunt,  aliquando  in  er- 
rorem  lapsi,  iardius  emendmtur,  Frigidis  mentibus 
frigidiores  fiunt.  —  Hinc  est  quod  nonnunquam  hi 
qui  viam  sanctitatis  appetunt  in  errorem  lapsi  tar- 
dius  emendantur.  Rectum  quippe  aestimant  esse 
qnod  agnnt, et  sicut  excolendae  virtuti, sic  vitio  perse- 
verantiam  jungunt.  Rectum  existimant  quod  agunt, 
et  idcirco  suo  judicio  enixius  serviunt.  Unde  bene  Je- 
remias  cum  diceret :  Candidiores  Nazaroei  ejus  nire, 
nitidiores  lacte,  ruhicundiores  ehore  antiquo,  sapphiro 
pulchriores ;  denigrata  est  super  carbones  facies  eornm, 
et  non  sunt  cogniti  in  plateis,  illico  adjunxit  :  Adhos- 
sit  cutis  eorum  ossibus,  aruit,  et  facta  est  quasi  /i- 


portam  (Matth.  vii,  13).  Quid  autem  lalius  quam 
nullis  propriis  *  voluntatibus  reluctari,  el  quaqna- 
versum  impulsus  arbitrii  duxerit  se  sine  retractione 
diffundere  ?  Qui  ergo  per  fiduciam  sanctitatis  post- 
posilo  meliorum  judicio  *  se  sequuntur,-  quasi  per 
plateas  pergunt.  Sed  non  sunt  cogniti  in  plateis, 
quia  de  vita  sua  aliud  ostenderant  quando  frangendo 
voluntates  proprias  in  angusto  se  calle  retinebant. 
£t  bene  additur  :  Adhcesit  cutis  eorum  ossibus.  Quid 
in  osse  nisi  duritia  fortitudinis,  quid  in  cute  nisi 
moliities  exprimitur  infirmitatis  ?  Cutis  ergo  eorum 
adhaerere  ossibus  dicitur,  quia  ab  eis  prava  sentien- 


gnum(Thren.iY,7,S).Qmd enimNazaneorumnomine,  B  tibus  infirmitas  vitii  duritia  virtutis  putatur. Infirma 


nisi  abstinentium  et  continentium  vita  signatur,  quaa 
nive  et  lacte  nitidior  dicitur?  Nix  enim  ex  aqua 
congelascit  quae  desuper  venit,  lac  autem  ex  came 
exprimitur  quae  in  inferioribus  nutritur.  Quid  ergo 
per  nivem  nisi  candor  vitae  coelestis,  quid  per  lac 
nisi  temporalis  dispensationis  administratio  demon- 
stratar  ?  Et  quia  plerumque  continentes  viri  in  Ec- 
clesia  tam  mira  opera  faciunt,  ut  ab  eis  multi  qui 
c<Blestem  vitam  tenuerunl,  multi  qui  terrena  bene 
dispensaverunt,  superari  videantur,  et  candidiores 
nive,  et  nitidiores  lacte  referuntur.  Qui  ctiam, 
quia  per  fcrvorem  spiritus,  antiquorum  ac  fortium 
patrum  nonnunquam  vincere  vitam  videntur,  recte 
subjungitur :  Rubicundiores  eboreantiquo.  Dum  enim 


enim  sunt  quae  faciunt,  sed,  elationis  fiducia  dece- 
pti,  fortibus  ea  suspicionibus  jungunt,  et  qno  de  se 
magna  sentiunt,  eo  de  sua  nequitia  emendari  con- 
temnunt.  Unde  et  recte  adjungitur  :  Aruit  et  facla 
est  qttasi  lignum.  Culpa  quippe  eorum  tanto  insen- 
sibiiior  redditur,  quanto  apud  eos  etiam  laudabilis 
habetur.  Quam  rectc  aridam  asserit,  quia  nuUa  sui 
^  cogitatione  viridescit.  Quod  ergo  apud  Jeremiam  per 
infirmitatem  cutis,  hoc  apud  beatum  Job  per  fragili- 
tatem  dicitur  cartilago ;  et  quod  illic  ossa  per  duri- 
tiam,  hoc  hic  laminae  ferreae  esse  memorantur. 
[Vet.  XXIV.]  Sed  Behemoth  iste,  qui  per  membra 
sua  extremo  tempore  contra  electos  Dei  tanta  se 
arte  iniquitatis  exercet,  qui  etiam  per  semetipsum 


ruboris  nomen  imprimitur,  sancti  desiderii  flamma  C  ad  decipiendas  mentes  in  tanta  insidiarum  tergiver- 


signatur.  Ebur  vero  esse  os  magnorum  animalium 
non  ignoramus.  Ebore  itaque  antiquo  rubicundiores 
sunt,  quia  saepe  ante  humanos  oculos  nonnuUis  prae- 
cedentibns  patribus '  studii  ferventioris  existunt.  De 
quibus  ut  totum  simul  ostendatur,  adjungitur  :  Sap' 
phiro  pulchriores.  i£therei  quippe  coloris  est  sap- 
phirus.  Et  quia  praecedentes  multos,  atque  ad  su- 
perna  tendentes  per  coelestem  conversationem  1071 
videntur  vincere,  narrantur  sapphiro  pulchriores 
exstitisse.  Sed  plemmque  dum  virtutum  copia  etiam 
plus  quam  expedit  prosperatur,  in  quamdam  sui  fi- 
duciam  mens  adducitur,  et  decepta  praesumptione 
propria,  repente  peccato  subripiente  fuscatur ;  unde 
recte  subjungitur  :  Denigrata  est  super  carbones  fa- 
des  eorum.  Nigri  enim  post  candorem  fiunt,  quia,  D  *^"*  ^*^  ^^*'**^  (^*^**  ^^»  ^)-  ^^  principium  viaram 


sationese  exhibet,  cujus  naturae,  cujos  sit  conditio- 
nis  audiamus.  Neque  enim  tam  mira  *  vel  in  mali- 
gna  operatione  posset,  si  non  ex  magna  conditione 
subsisteret.  Unde  et  mox  mira  pietate  Dominus,  ac 
si  causas  tantae  astutiae  tantaeque  fortitadinis  redde- 
ret,  adjunxit^  dicens  : 

CAPUT  XXm  [Rec.  xviir]. 

Vers.  14.  —  Ipse  est  principium  viarum  Dei. 

47.  Prima  et  nobilior  creatura  fuit  angelus  qui  ee- 
cidit,  —  Velut  si  aperte  diceret :  Idcirco  ad  tam 
multa  fortiter  sufiicit,  quia  in  natura  rerom  hunc 
creando  per  substantiam  conditor  primum  fecit : 
Quid  enim  vias  Dei,  nisi  ejus  actiones  accipimus? 
De  quibus  per  prophetam  dicit :  Non  enim  sunt  via:  \ 


amissa  Dei  justitia,  cum  de  se  pra^sumunt,  in  ea 
etiam  quae  non  intelligunt,  peccata  dilabuntur ;  et 
quia  post  amoris  ignem  ad  frigus  torporis  veniunt^ 
exstinctis  carbonibus  ex  comparatione,  praeferuntur. 
Nonnunquam  enim  dum  timorem  Dei  per  sui  fidu- 
ciam  deserunt,  etiam  frigidis  mentibus  frigidiores 
fiunt.  De  quibus  recte  subjungitur :  Non  sunt  cogniti 
in  plateis,  Platea  quippe  sermonis  Graeci  ratione 


Dei  Behemoth  dicitur  (De  panit.^  dist.  2,  c.  44), 
quia  nimimm  cum  concta  creans  ageret,  hanc  pri- 
mum  condidit,  quem  reliquis  angelis  eminentiorem 
fecit.  Hujusprimatuseminentiam  conspicit  propheta 
cum  dicit  :  Cedri  1072  non  fuerunt  alHores  illo  in 
paradiso  Dei ;  abietes  non  ad(Bquaverunt  summitaten 
ejus ;  platani  non  fuerunt  ^'  aequoe  frondibus  illius ; 
omne  lignum  paradisi  Dei  non  est  assimilatum  ilH  et 


*  Laud.,  ehoris. 

'  Vindoc.,  Ebroic.  aliique  Norm.,  studiisfei^entiO' 
res.  Germ.,  studii  ferventtores. 
3  Laud.,  voluptatibus. 

*  Corb.  Germ.  et  Vindoc,  proprias  voluntates  se~ 
quuntur. 


^  Duo  Germ.,  Turon.,  Ebroic^,  c«terique  Norm., 
cognitione. 

^  Ita  duo  Germ.,  Turon.,  Vindoc,  Norm.,  Laud. 
et  Val.  Cl.  Vulgati  vero,  ma^  vel  operari  posset. 

^  Apud  Gratian.,  loco  assignato,  cequales. 


665  MORALIUM  LIB.  XXXII. 

pulchritudini  ejus,  quoniam  speciosum  fecit  eum  in  A 
multis  condensisque  frondibus  (Ezech,  xxxi,  8,  9). 
*  Qui  namque  accipi  in  cedris,  abietibus  et  platanis 
possunt,  nisi  illa  virtutum  coelestium  procerae  celsi- 
tudinis  agmina  in  aeternae  laetitiae  viriditate  plantata? 
Quae  quamvis  excelsa  sint  condita,  huic  tamen  nec 
praelata  sunt  ,  nec  aequata.  Qui  speciosus  factus  in 
multis  condensisque  frondibus  esse  dicitur,  quia ' 
praelatum  caeteris  legionibus,  tanta  illum  species 
pulchriorem  reddidit,  *  quanta  et  supposita  angelo- 
rum  multiludo  decoravit.  Ista  arborin  paradiso  Dei 
tot  quasi  condensas  frondes  habuit,  quotsub  seposi- 
tas  supernorum  spirituum  legiones  attendit.  Qui  id- 
circo  peccans  sine  venia  damnatus  est,  quia  magnus 
sine  comparatione  fuerat  creatus.  Hinc  ei  rursum 
per  eumdem  prophetam  dicitur  :  Tu  signaculum  si-  g 
militudinis  Dei,  plenus  sapienita  et  perfectm  decore, 
in  deliciis paradisi  Dei  fuisti  (Ezech.  xxviii,  12, 13). 
Multa  enim  de  ejus  magnitudine  locuturus,  primo 
verbo  cuncta  complexus  est.  Quid  namque  boni  non 
habuil,si  signaculum  Dei  similitudinis  fuit?  Desi- 
giilo  quippe  annuli  talis  similitudo  imaginaliter  ex- 
primitur,  qualis  in  sigillo  eodem  essenlialiler  habe- 
tur.  Et  licet  homo  ad  similitudinem  Dei  creatus  sit 
(Genes.  i,  27),  angelotamen  quasi  majus  aliquidtri- 
buens,  non  eum  ad  similitudinem  Dei  conditum,  sed 
ipsum  signaculum  Dei  similitudinis  dicit,  ut  quo  sub- 
tilior  est  in  natura,  eo  in  illo  similitudo  Dei  plenius 
credatur  expressa. 

[Vet,  XXV.]  48.  Ejus  primatus  in  novem  angelorum 
ordines.  Cherub  quid  significet.  —  Hinc  est  quod  Q 
primatus  ejus  potentiam  adhuc  insinuans  idem  pro- 
pheta,  subjungit  :  Omnis  lapis  pretiosus  operimentum 
tuum,  sardius  et  topazius  etjaspisj  chrysolithusj  onyx, 
et  berillus,  sapphirus,  carbunculus  et  smaragdus 
(Ezech.  xxviii,  13).  Novem  dixit  ^  generalapidum, 
qua  nimirum  novem  sunt  ordines  angelorum.  Nam 
cum  per  ipsa  sacra  eloquia  angeli,  archangeli, 
throni^  dominaliones,  virtutes,  principatus,  pole- 
states,  cherubim,  et  seraphim,  aperta  narratione 
memorantur,  quantae  sint  supernorum  civium  distin- 
ctiones  oslenditur.  Quibus  tamen  Behemoth  iste 
opertus  fuisse  describitur,  quia  eos  quasi  vestem  ad 
omatum  suum  habuit,  quorum  dum  claritatem  trans- 
cenderet,  ex  eorum  comparatione  clarior  fuit.  De 
cujus  illic  adhuc  descriptione  subjungit :  Aurum  opus  -^ 
decoris  tui  et  foramina  tua  in  die  qua  conditus  es, 
prmparata  sunt  (Ibid.,  i3).  Aurum  opus  decorisejus 
exstitit,  quia  sapientiae  claritate  canduit,  quam  bene 
creatus  accepit.  Foramiua  vero  idcirco  in  lapidibus 
fiunt,  ut  vinculati  auro  in  ornamenti  compositione 
jongantur,  et  nequaquama  se  dissideant,  quos  inter- 
fusum  aurum  repletis  foraminibus  ligat.  Hujus  ergo 
lapidis  in  die  conditionis  sua)  foramina  praeparata 
snnt,  quia  videlicet  capax  charitatis  est  conditus. 
Qua  si  repleri  voluisset,  stantibus  angelis  tanquam 
positis  in  regis  ornamento  lapidibus  potuisset  inhae- 


—  m  CAPUT  XL  B.  JOB. 


666 


rere.  Si  enim  charitatis  auro  sese  penetrabilem 
praebuisset,  sanctis  angelis  sociatus,  in  ornamento, 
ut  diximus,  regio  lapis  fixus  maneret.  Habuit  ergo 
lapis  iste  foramina,  1073  sed  per  superbiae  vitium 
charitalis  auro  non  sunt  repleta.  Nam  quia  idcirco 
ligantur  auro  ne  cadant,  idcirco  iste  cecidit,  quia 
etiam  perforatus  manu  artificis,  amoris  vinculis  li- 
gari  contempsit.  Nunc  autem  caeteri  lapides,  qui 
huic  similiterfuerant  perforati,  penetrante  se  invi- 
cem  charitate  ligati  sunt,  alque  hoc  in  munere,  isto 
cadente,  meruerunt  ut  nequaquam  jam  de  orna- 
mento  regio  cadendo  solvantur.  *  Hujns  principatus 
celsitudinem  adhuc  idem  propheta  intuens,  adjun- 
git  :  Tu  cherub  extentus  et  protegens  in  monte  sancto 
Dei,  in  medio  lapidum  ignitorum  perfectus  ambulasti 
(Ezech.  XXVIII,  14).  Cherub  quippe  plenitudo  scien- 
tiae  interpretatur ;  et  idcirco  iste  Cherub  dicitur, 
quia  transcendisse  cunctos  scientia  non  dubitatur. 
Qui  in  medio  ignitorum  lapidum  perfectus  ambula- 
vit,  quia  inter  angelorum  corda  charitatis  igne  suc- 
censa,  clarus  gloria  conditionis  exstilit.  Quem  bene 
extentum  ac  protegentem  dicit.  Omne  enim  quod 
extenti  protegimus,  obumbramus.  Et  quia  compara- 
tione  claritatis  suae  caeterorum  claritatem  obum- 
brasse  creditur,  ipse  extentus  et  protegens  fuisse 
perhibetur.  Reliquos  enim  quasi  obumbrando  ope- 
ruit,  qui  eorum  magnitudinem  excellentia  majore 
transcendit.  Quod  ergo  illic  speciosus  in  multis  fron- 
dibus,  quod  illic  signaculum  similitudinis,  quod  illic 
cherub,  quod  illic  protegens  dicitur,  hoc  hic  voce 
dominica  Behemoth  iste  viarum  Dei  principium 
vocatur. 

[Vet.  XXVL]  49.  Ex  angeli  casu  discat  homo  non 
superbire.  —  De  quo  idcirco  tam  mira  in  quibus  fuit 
et  quae  amisit  insinuat  ut  territo  homini  osteudat 
quid  ipse  si  superbiat  de  elationis  suae  culpa  passurus 
sit,  si  feriendo  illi  parcere  noluit  quem  creando  in 
gloriam  tantae  claritatis  elevavit.  Consideret  ergo 
homo  quid  elatus  in  terra  mereatur,  si  et  praelatus 
angelis  angelus  in  ccelo  prosternitur.  Unde  et  bene 
per  prophetam  dicitur :  Inebriatus  est  in  cobIo  gladius 
meus  (Isai,  xxxiv,  5).  Ac  si  aperte  diceret :  Qua  ira 
feriam  superbos  terrae  perpendite,  si  ipsos  etiam  quos 
in  coelo  juxta  mecondidiproelationisvitio  percutere 
non  peperci?  Tot  itaque  hostis  antiqui  virtutibus  au- 
ditis,  tanta  conditionis  ejus  magnitudine  cognita, 
quis  non  immensa  formidine  corruat?  quis  non  de- 
sperationis  percussione  succumbat?  Sed  quia  elatio- 
nem  nostram  ostensa  hostis  nostri  potentia  reprimit, 
etiam  infirmitatem  nostram  Dominus  patefacta  gra- 
tiae  suae  dispensatione  fovet.  Unde  cum  eum  princi* 
pium  viarum  suarum  diceret,  illico  adjunxit  : 
CAPUT  XXIV  [Rec.  XIX]. 

Ibid.  —  Qui  fecit  eum,  applicavit  gtadium  ejus. 

50.  Angeli  apostatce  potentiam  Deu$  coercet.  — -  Gla- 
dius  quippe  Behemoth  istius  ipsa  nocendi  malitiaest 
Sed  ab  eo  a  quo  bonus  per  naturam  factus  est,  ejus 


*  Vindoc,  quid  namqueaccipi....  potest. 

*  Gratian.,  quanta  ei  supp. 


3  Vindoc,  nomina  la})idum. 

'*  Vindoc,  Pratel.  aliique  Norm.,  hujus  prinmtus. 


667 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


663 


gladlus  applicatar,quiaejus  malitia  divina  dispensa-  A 
tione  restringitur,  ne  ferire  tantum  mentes  hominum 
quantum  appetit  permittatur.  Quia  ergo  hostis  noster 
et  multnm  potest,  et  minus  percutit^  ejus  gladium 
pietas  conditoris  astringit,  ut  replicatus  intra  ejus 
conscientiam  lateat,  et  ultra  quamdesuperjustedis- 
ponitur,  sese  in  mortes  hominum  ejus  maiitia  non 
extendat.Qiiod  igitur  ad  multa  fortiter  praevalet,  hoc 
de  principio  magnae  conditionis  potest,  quod  vero  a 
quihusdam  vincitur,  ejus  nimirum  gladius  ahauctore 
replicatur.  1074  Iste  namque  Behemorh,  qui  prin- 
cipium  viarum  Dei  est,  cum  contra  sanctum  virum 
licentiam  tentationis  accepit,  gentes  movit,  greges 
abstulit,  ignem  de  ccelo  deposuit,  perturbato  aere 
ventos  excitavit,  domum  concutiens  suhruit,  convi- 
vantesfilios  exstinxit,  uxorismentem  in  dolo  pravae  Q 
suasionis  *  exercuit,  mariti  carnem  inflictis  vulneri- 
hns  confodit  (Job  i,  13,  seq.) ;  sed  ejus  gladius  a 
conditore  replicatur,  cum  dicitur  :  Animam  illius 
serva  {Ibid.,  ii,  6).  Qui  replicato  gladio  quantae  sit 
infirmitatis,  evangelista  testante  descrihitur,  quianec 
manere  in  obsesso  homine  potuit,  nec  rursus  inva- 
dere  hruta  animalia  nisi  jussus  praesumpsit,  dicens : 
Si  ejicis  nos,  mitte  nos  in  gregem  porcomm  {Matth. 
viii,  3i).  Malitiae  quippe  ejus  gladiusquam  sitrepli- 
catus  ostenditur,  cui  si  potestas  summa  licenliam 
uon  praeheret, '  nec  grassari  in  porcorum  gregem  va- 
leret.  Quando  ergo  iste  sua  sponte  nocere  factis  ad 
Dei  imaginem  hominihus  audeat,  de  quo  nimirum 
constat  quod  non  jussus  contingere  nec  porcos  prae- 
somat?  p 

61.  Arii  hceresis  confntatur,  —  Notandum  quoque 
est  quod  dum  viarum  Dei  principium  Behemoth  dici- 
tur,  vesanum  dogma  Arii  aperta  ratione  dissipatur. 
Facturam  quippe  Dei  Filium  fatetur,  et  ecce  Behe- 
moth  in  factura  rerum  primus  creatus  ostenditur.  Su- 


perest  ergo  ut  Arius  ^  autnon  factum  Filium  praedicet , 
aut  eum  post  Behemoth  conditum  stultus  putet.Quia 
vero  omne  quod  applicatur  in  semetipsum  reducitur, 
recte  applicatus  Behemoth  gladius  dicitur.  In  semet- 
ipsam  namque  se  ejus  malitia  decoquit,  cum  ad  vo- 
tumsuum  sesecontraelectorum  vitam  prohibita  non 
exercet.  Multos  autem  exigentibus  meritis  ferire 
*  permittitur,  ut  cum  Deum  deserunt,  damnato  hosti 
famulentur.  Ah  electis  vero  eo  valentius  vincitur,  quo 
soli  auctori  omnium  humilius  suhsternuntur.  Quia 
igitur  per  hoc  quod  viarum  Dei  principium  dicitur, 
^  per  hoc  quod  permittente  Domino  valde  intolerabi- 
lis  demonstratur,  aperte  cognoscimus  cum  quanto 
hoste  pugnemus.  Superest  igitur  ut  unusquisque  no- 
strumtanto  se  plenius  auctori  suhjiciat,  quantocon- 
tra  se  verius  violentas  adversarii  vires  pensat.  Quid 
namque  nos  nisi  pulvis  sumus  ?  Quid  vero  ille,  nisi 
unus  ex  ccelestihus  spiritibus,  et,  quod  adhuc  majus 
est,  summus  ?  Quid  ergo  de  propria  virtute  audeat, 
quando  contraangelorum  principem  pulvis  pugnat? 
Sed  quia  supernorum  spirituum  conditor  terrenum 
corpus  assumpsit,  recte  jam  superbientem  angelum 
humilis  pulvis  vincit.  Inhaerendo  quippe  verae  forti- 
tudini  vires  accipit,  quas  transfega  spiritus,  cum  se- 
metipsum  sequitur,  amisit.  £t  dignum  est  ut  vinca- 
tur  a  pulvere,  qui  fortem  se  credidit  deserto  crea- 
tore ;  ut  superatus  inveniat,  quia  defccit  elatus. 
Yalde  autem  anhelat  saeviens,  quod  cum  ipsum  ima 
cruciant,  homo  ad  summa  conscendat ;  quod  in  illa 
celsitudine  suhvecta  caro  permanet,  a  qua  tantus  ipse 
spiritus  sine  fine  projectus  jacet.  Sed  loca  mentium 
mutavit  ordo  meritorum.  Sic  sic  superhia  meruit  de- 
jici,  sic  humilitas  exaltari^  quatenus  et  coelestis  spi- 
ritus  erigendo  se  tartarum  toleret,  et  terra  humilis 
sine  termino  super  coelos  *  regnet. 


*  Val.  CI.,  exacuit. 

■  Laud.,  Pratel.,  al.  Norm.et  duo-Germ.,  ^ras«an 
nec  in  porcos  valel. 

'  In  Gussanv.,  ^ravi  errore,  aut  factum.  Gevm.  ut 
Arius  filium  prcedwet. 


*  Laud.,  nititur. 

^  Laud.,  quodper  hoc  mittent^  Deo. 
^  Additur  in  Turon.  peromnia  scecula  saiculorum. 
Amen. 


LIBER  TRIGESIMUS   TERTIUS. 

Expositionem  verms  decimi  quinti  et  reliquarum  capitis  xl,  nec  non  duodecim  priorum 
cap,  xu  exhibety  uH  variae  daemonisarles  detegxintur^  doceturque  prsedestinaiio  gratuita, 
et  cum  libero  arbitrio  conciliatur. 


1075  [Vet.  et  Rec.  /.]  1.  Superbi  diabolo  familia^ 
rius  serviunt. —  Antiquo  hosti,  qui  sub  Behemoth  no- 
mine  dominica  voce  describitur,  superbi  quiquetanto 
familiarius  serviunt^  quanto  hujus  vitae  successibus 
apud  semetipsos  altius  intumescunt.  His  namque  cum 
gloria  augetur  elatio,  cum  elatione  vero  additur  cura, 
huc  illucque  animus  tenditur,  quia  et  desideria  cum 
rebus  crescunt.  Cumque  cogilationes  innumeras  quasi 
agri  fenum  proferunt,  eisdem  cogitationibus  velut 
desiderato  pabulo  Behemoth  istius  famem  pascunt. 
Unde  nunc  recte  dicitur  : 


D  CAPUT  PRIMUM. 

Vers.  15.  —  Huic  montes  herbas  fenmt. 

^.Quidmons,quidvemontes  insacra  Scripturasiffni" 
ficent.  —  In  Scriptura  sacra  cum  numero  singulari 
mons  ponitur,  aliquando  incarnatus  Dominus,  ali- 
quando  sancta  EccIcsia,aIiquando  testamentum  Dei, 
aliquando  apostata  angelus^  aliquando  quilibet  haere- 
ticus  designatur.  Cum  vero  montes  plurali  numero 
noniinantur,  aliquando  celsitudo  apostolorum  atque 
prophetarum,  aliquando  vero  saecularium  potestatum 
tumor  exprimitur.Mons  namque  Dominum  designat, 


669 


MORALIUM  LIB.  XXXIII.  —  IN  CAPUT  XL  B.  JOB. 


670 


sicut  scriptum  est :  El  ent  in  novissimis  diehus  prce-  A 
paratus  mons  domus  Domini  in  vertice  montiim  (Isai. 
II,  2).  Monsquippe  estin  verlice  montium  incarnatus 
Dominus,  transcendens  celsitudinem  prophetarum. 
Rursum  per  montem  sancta  designatur  Ecclesia,  si- 
cut  scriptum  est :  Qui  confidunt  in  Domino,  sicut  mons 
Sian  (Psal.  cxxiv,  1).  Sion  namque  speculatio  di- 
citur,  per  quam  scilicet  speculationem  contemplans 
Deum  Ecclesia  figuratur.  Rursum  per  montem  tesla- 
mentum  Dei  exprimitur,  sicut  Habacuc  ait :  Deus  a 
Libano  veniety  et  sanctus  de  monte  umbroso  et  condenso 
(Hahac.  iii,  3).  Qui  enim  venlurum  se  per  testamenti 
sui  paginas  spopondit,  quasi  inde  venit,  unde  velut 
sub  promissione  se  tenuit.  Quod  videlicet  teslam«n- 
tum  bene  mons  umbrosus  et  condensus  dicitur,  quia 
spissisallegoriarum  obscuritalibus  opacatur.  Rursum  j. 
per  montem  angelus  apostata  designatur,  sicut  sub 
Babylonis  rcgis  specie  de  antiquo  hoste  prajdicatori- 
bus  dicitur :  Supermontem  ^  caliginosum  levate  signum 
(Isai.  xiii,  2).  Praedicatores  quippe  sancti  superca- 
liginosum  montem  signum  elevant,  quando  contra 
Satanae  superbiam,  quissepe  subnebulasimulationis 
absconditur,  virtutem  crucis  exaltant.  Rursum  pcr 
montem  hsereticus  quilibet  exprimitur,  sicut  ex  voce 
Ecclesiae  Psalmista  ait :  In  Domino  confido,  quo- 
modv  dicitis  afiimoe  mew,  Transmigra  in  montem  sicut 
pass^  (Psal.  x,  1)  ?  Cum  enim  lldeli  animae  unilate 
relicta,  in  tumenti  doctrina  confidere  haeretici  praedi- 
catoris  dicitur,  deserto  Domino  quasi  in  montein 
transniigrare  suadetur.  Rursum  per  montes  aposto- 
lorum  atque  prophetarum  celsitudo  designatur,  sicut  ^ 
scriptum  est :  Justitia  tua  sicut  montes  Dei  (Psal. 
XXXV,  7).  Et  voce  Pauli  dicitur :  Ut  nos  efficeremur 
justitia  Dei  inipso  (II  Cor.  v,  21/  Vel  sicut  iterum 
voce  speranlis  Ecclesiae  Psalmista  ait ;  Levavi  1076 
oculos  meos  in  montes,  unde  veniet  auxilium  mihi  (Psal. 
cxx,  1).  Rursum  per  montes  saecularium  potestatum 
tumor  exprimitur,  de  quibus  Psalmista  ait :  Montes 
sicut  cera  fluxerunt  a  facie  Domini  (Psal.  xcvi,  5), 
quia  multi  qui  priusalta  rigiditate  tumuerant,  Deo  in 
carne  apparente,  magno  sunt  per  poenitentiam  ti- 
more  liquefacti.  Vel  sicut  idem  Propheta  iterum  di- 
cit  :  Ascendunt  montes,  et  descendunt  campi  (Psal. 
cui,  8).  Plerique  enim  persecutores  Domini  superbi 
contra  eum  veniunt,  sed  ab  eo  humiles  revertuntur. 
Qui  montes  ascendunt  per  tumorem  potentiae,  sed 
campi  descendunt,  plani  videlicet  facti  per  cognitio- 
ncm  culpae. 

[Vet.  II.]  3.  Elati  male  operando  dcemones  alunt.  — 
Sed  quia  nonnulli  in  elationis  suae  altitudine  rema- 
nent,  et  ad  divina  obsequia  flecti  humiliter  dedignan- 
tur,  eo  quod  juxta  desiderium  antiqui  hostis  prava 
cogitare  ac  perpetrare  non  desinunl,  recte  hoc  loco 
de  Behemoth  dicilur  :  Huic  montes  ferunt  herbas. 
Elati  namque  saeculi  huic  Behemoth  herbas  ferunt, 


D 


quia  ex  eo  illum  reficiunt,  quod  nequiter  operantur. 
HuicBehemoth  herbas  ferunt,  qui^  suas  illi  offerunt 
fluxas  et  lubricas  volujftates.  Erunt  enimy  ait  Aposto- 
\\\s,homin£sseipsosamantes(II  Tim.  iii,  2).  Quorum 
descriptionem  complexus  est,  dicens  :  Voluptatum 
amalores  magis  quam  Dei  (Ibid.,  4).  Quae  est  ergo 
herba  montium,  nisi  voluptas  fluxa,  quae  ex  corde 
gignitur  superborum  ?  Qui  nisi  Deum  superbiendo 
contemnerent,  nequaquam  tot  lubrica  lasciviendo 
«  perpetrarent.  Quibus  nimirum  herbis  iste  Behe- 
moth  pascitur,  quia  in  eis  poenam  aeternae  mortis 
3  esuriens,  eorum  perditis  moribus  satiatur.  Superbi 
enim  hujus  saeculi,  etsi  quando  supernae  dispensatio- 
nis  ordine  praepediti,  ab  expletione  pravorum  ope- 
rum  cessant,  pravatamen  in  cogitatione  multiplicant, 
modo  ut  se  potentiores  caeteris,  rebus  et  honoribus 
oslendant,  modo  ut  eamdem  suam  potentiam  in  stu- 
dio  alienae  laesionis  exerceant,  modo  ut,  lubricis  mo- 
tibus  ducti,  per  levia  se  facta  voluptatesque  dissol- 
vant.  Qui  dum  rebus  divinitus  acceptis  nequaquam 
recta,  sed  prava  semper  agere  cogitant,  quid  aliud 
faciunt,  nisi  suis  contra  Deum  donis  pugnant  ?  Quia 
igitur  Behemoth  iste  in  superborum  mentibus  sua 
semper  desideria  recognoscit,  quasi  herbas  in  monti- 
bus  invenit,  quibus  refectum  suae  malitiae  ventrem 
tendit.  Bene  autem  subditur  : 

CAPUTn[i?«c. //]. 

Ibid.  —  Omnes  bestioeagri  ♦  ludent  ibi. 

4.  Ludus  dosmonum  est  humanas  mentes  de  vitio  in 
vitium  rotare. — Quidperbestiasnisi  immundispiritus, 
quid  per  agrum  nisi  praesens  saeculum  designalur  t 
Unde  dc  ipso  malignorum  spirituum  principe  contra 
Ephraini  dicitur  :  Bestia  agri  scindet  eos(Osee  xiii,  8). 
Vel  sicut  Isaias  ait :  Et  mata  beslia  ^  non  ascendetper 
eam  (Isai,  xxxv,  9).  Quia  autem  agri  nomine  mun- 
dus  accipiatur,  dominicusperEvangelium  sermote- 
statur,  qui  ait :  Ager  autem  est  mundus  (MatUi.  xiu, 
38).  Agri  ergo  bestiae  in  herbis  montium  ludunt, 
1077  quia  projecta  de  superioribus  *  in  hoc 
inundo  daemonia  pravis  superbomm  operibus  dele- 
ctantur.  Bestiae  in  herbis  ludunt  cum  reprobi  spiritus 
humanacordain  illicitas  cogitationes  pertrahunt.  An 
non  immundis  spiritibus  ludere  est  mentes  hominum 
ad  imaginem  Dei  conditas,  modo  ficta  promissione 
decipere,  modo  vacuis  terroribus  irridere,  modo  eis 
transitoria  gaudia  quasi  mansura  imprimere,  modo 
mansuras  poenas  quasi  transitorias  levigare  ?  Haram 
procul  dubio  besliarum  illusionem  pertimuerat,  qui 
dicebat :  Deus  meus,  in  teconfido,  non  erubescam ;  ne- 
que  irrideant  me  inimici  mei  (Psal.  xxiv,  2, 3  j.Quia  igi- 
tur  superborum  cor  ad  omne  vilium  sternitur,  ut 
cuilibet  maligno  spiritui  irruenti  prava  cogitatione 
praeparetur,  recte  de  herbis  montium  dicitur  :  Omnes 
bestice  agri  ludent  ibi.  Pro  eo  enim  quod  superbi  qui- 
que  nullum  malum  cogitando  Rraetereunt,  nulla  est 


*  Gemet.,  duo  Germ.,  Val.  CI.  et  pl.,  caligosum, 
et  infra,  super  caligosum. 

*  Gerni.,  Laudun.,  Ebroic.  aliique  Norm.,  pene" 
trarent. 


^  Laud.,  esuries. 

*  Pratel.  ac  Utic,  ludunl. 

'•"  Val.  Cl.  et  duo-Germ.,  non  tiansibil. 

^  Al.,  in  hunc  mundum. 


e7i 


SANCTl  GREGOHII  MA6N1 


»7« 


a«ri  bestia,  qn»  nonhornm  montiumherbissatietur.  A  Behemoth  quia  in  illis  quasi  quamdam  requiem  in 


Nam  etsi  quando  carnis  luxuriam  fugiunt,  interioris 
Inxuriae  vitium  de  ipsa  castitate  gloriandocommittunt. 
Si  quando  nil  avare  exterius  rapiunt,  nequaquam  ab 
illecebra  avaritiae  mundi  sunt,  quia  etsi  res  nullas 
ambiunt,  favore  tamen  bominum  laudem  de  conti- 
nentia  rapere  conantur.  Huic  ergo  Behemoth  montes 
herbas  ferunt,  et  omnes  besliae  agri  ludunt  ibi,  quia 
in  superborum  corde  quilibet  malignus  spiritus  tanto 
latius  pascitur,  quanto  et  omne  vitium  de  superbia 
generatur.  [VeL  III.]  Sed  quia  audivimus  quid  iste 
Behemoth  comedat,  nunc  audiamus  necesse  est  ubi 
interim  per  pravum  suum  desiderium  requiescat.  Se- 
quitur : 

CAPUT  III  [Rec.  ///J. 


venit,  quos  a  veri  solis  ardore  subtrabendo  frigidos 
facit,  sub  umbra  dormire  perhibetur.  Nonnunquam 
vero  per  umbram,  si  tamen  cum  adjectione  mortis 
ponatur,  vel  mors  carnis  exprimitur,  vel  quilibet  re- 
probi,  qui  antiqui  hostis  tenebras  studio  pravae  ope- 
rationis  imitantur.  Unde  voce  martyrum  per  Psal- 
mistam  dicitur :  Humiliasti  nosin  loeo  afflictioms,  et 
cooperuit  nos  umhra  mortis  (PsaL  xliii,  20).  Umbra 
enim  mortis  electos  Dei  ^  operit,  cum  mors  carnis, 
quae  imago  mortis  aeternae  est,  ab  hac  eos  viu  dis- 
jungit,  quia  sicut  illa  animam  a  Deo,  ita  haec  ab  ani- 
ma  separal  corpus.  Vel  certe  umbra  eosmortis  ope- 
rit,  quia  de  antiquo  hoste  scriptum  est :  *  Nomen 
illi  mors  (Apoc.  vi,  8).  Umbra  ergo  mortis  sunt  om- 


Vers.  16.  —  Sub  umhra  dormii  in  secreto  calami,  ^  «^reprobi,  quia  illiusnequitiamelationisimitantur; 


tn  locis  humentibus. 

5.  Quid  per  umbram  Scriptura  intelligat.  —  Obum- 
bratio  in  sacro  eloquio  aliquando  incarnatio  Domini 
ponitnr,  vel  mentis  refrigerium  a  fervore  carnalium 
cogitationum,  unde  appellatione  umbrae  ex  superna 
protectione  hoc  ipsum  refrigerium  cordis  insinuari 
solet.  Aliquando  vero  umbra,  recedente  charitate, 
torpor  frigidae  menlis  accipitur.  Nam  quod  dominica 
incamalio  servata  veritate  historia?,  obunibralionis 
appellatione  signetur,  angelicus  sermo  testatur,  qui 
adMariamait:  Virtus  Altissimi  obumbrabit  tibi  (Luc. 
h  35).  Quia  enim  umbra  non  aliter  exprimilur,  nisi 
per  lumenet  corpus,  virtus  ei  Altissimi  obumbravit, 
quia  in  ejusutero  lux  incorporea  corpus  sumpsit.  Ex 


ejusque  imaginem  quasi  umbram  exprimunt,  dum 
ejus  in  se  malitiae  similitudinem  trahunt.  Qui  ele- 
ctos  Dei  operiunt,  dum  contra  illos  in  atrocitate  per- 
secutionis  temporaliter  convalescunt.  Hoc  auteni 
loco  umbra  nequitiae  torpor  accipitur,  in  qua  isle 
Behemolh  dormit,  quia  contra  corda  charitate  ca- 
lentia  ^  sollicitus  vigilat,  in  frigidis  autem  mentibus 
securus  jacet.  Dormire  enim  in  sanctorum  mentibus 
non  polest,  quia  et  si  quando  se  in  eis  ad  breve 
momentum  collocat,  ipse  eum  desideriorum  coele- 
stium  aestus  fatigat,  et  quasi  toties  ut  recedat  pttngi- 
tur,  quoties  ab  eis  amore  intimo  ad  aeterna  sospira- 
tur.  Tantae  eum  voces  excitant,  quantae  ex  illorum 
mentibus  sanctae  cogitationes  ad  coelum  clamant. 


qua  videiicet  obumbratione  omne  in  se  refrigerium  C  ^^^^  fitutbonarumactionum  armis  territus,  ac  su- 

.    •  •     -  ^*^  .  ■•  •«•  ^••AAiJ 


mentis  accepit.  Rursum  per  umbram  ex  superna 
protectione  refrigerium  cordis  exprimitur,  sicut 
Psalmista  ait :  Sub  umbra  alarum  tuarum  protege  me 
{Psal.  XVI,  8).  Vel  sicut  sponsa  in  Canticis  cantico- 
nun  adventum  sponsi  praestolata  praenuntiat,  di- 
oens :  Sub  umbra  ilUus  *  quem  desideraveram  sedi 
{Cant.  iiy  3).  Ac  si  dicat :  Ab  aestu  desideriorum  car- 
nalium  sub  adventus  iiliuiprotectione  requievi.  Rur- 
sum  per  umbram  recedente  charitate,  torpor  frigid» 
mentis  exprimitur,  sicut  de  peccante  homine  scri- 
ptum  est,  quia  secutus  est  umbram  (Genes.  iii).  Ca- 
lorem  enim  charitatis  fugiens,  veritatis  solem  homo 
deseruit,  et  sub  umbra  se  interni  frigoris  abscondit. 
Unde  et  voce  ejusdem  Veritatis  dicitur :  '  Abunda-- 


spiriorum  spiculis  percussus  fugiat,  et  ad  corda 
reproborum  frigida  rediens,  eam  quam  securus  pos- 
sideat  malitiae  umbram  quaerat.  Quae  ubi  ab  illo  in- 
veniatur  ostenditur,  cum  protinus  subinfertur :  In 
secreto  calami. 

[Vet.  IV.]  7.  Calami  et  amndinis  varim  significa" 
tiones  in  sacra  Scriptura.  —  In  sacro  eloquio  calami 
vel  arundinis  appellatione  aliquando  verbum  manens, 
aliquando  doctorum  peritia,  aliquando  mobilitas 
meiitis,  aliquando  nitor  gloriae  temporalis  accipitur. 
Per  calamum  quippe  Verbi  aeternitas  designatur,  cum 
voce  Patris  per  Psalmistam  dicitur  :  Lingfia  mea  ca-- 
lamus  scribce  velociter  scribentis  [Psal.  XLrv,  2).Quia 
enim  quod  loquimur  transit,  quod  scribimus  perma- 


bU  iniquitas,  et  refrigescet  charitas  multorum  {Matih,  t>  net,  lingua  Patris  scribae  calamus  dicitur,  quiaabeo 

1  A\         TT      J  ^  ^^  ^M«%  •  1  .1  ^^  A.    ^T        1  A     'll*  A  •  •  •« 


XXIV,  12).  Unde  1078  primus  homo  post  culpam 
inter  arbores  paradisi  ad  auram  post  meridiem  abs- 
consus  invenitur  {Genes.  iii,  8).  Quiaenim  meridia- 
num  charitatis  calorem  perdiderat,  jam  sub  peccati 
nmbra  quasi  sub  frigore  aurae  torpebat. 

6.  Satanas  in  his  quos  frigidos  facit,  facile  quasi  sub 
umbra  requiescit.  In  illis  seeurus  jacet.  —  Iste  igitur 


est  Verbum  ^  illi  coaeternum,  ac  sine  transitu  gene- 
ratum.  Rursum  per  calamum  scriptorum  doctrina 
exprimitur,  sicut  de  sancta  Ecclesia  propheta  polli- 
cetur,  dicens  :  In  cubtlibus  in  quibus  dracones  prinu 
habitabant,  orietur  viror  calami  et  junci  (Isai,  xxxv, 
7).  Qua  nimirum  sententia,  sicutin  hoc  opere  longe 
supcrius  diximus  {Sup.  lib.  xxix,  n.  51),  per  cala- 


*  Pratol.,  quem  desiderabam.  Laud.,  quam  deside- 
ravi.  Val.  CL,  quem  desideravi. 

*  Laud.  et  Val.,  CI.  abundavit...  refrigesdl. 

^  Editi  etiam  vet.  cum  duob.  Mss.  Germ.,  opprimit. 
£t  infenus ;  umbra  eos  mortis  opprimit.  Legendum 
esse  operit  persuadetur  tum  ex  sacrae  Script.  textu 
adducto,  0t  coopertiit  nos;  tum  ex  Mss.  Anglic, 


Norm.,  Vindoc,  etc. 

*  Laud.  el  Val.  CI.,  nomen  illius. 

5  Ebroic.  aliique  Norm.,  sollicitius,...  securiusja- 
cet. 

^  Turon.,  Laud.,  Norm.  et  Germ.,  t//tiM.  Corb. 
Germ.,  quia  abeo  verbum  illius,,,  generatur. 


673 


MORALIUM  LIB.  XXXIIL  —  IN  CAPUT  XL  B.  JOB. 


674 


mum  expriinitur  doclrina  scribentium,  perjuncum  a.  more  calami  per  nitorem  exterioris  mnnditiaB  justo- 


viriditas  auditorum.     Rursum   per  calamum,  seu 
certe  arundinem,  mentis  mobiiitas  designatur,  sicut 
Judaeornm  turbisin  Joannis  laude  a  Dominodicitur : 
Quid  existis  in  desertum  videre  f  arwidinem  vento  agi' 
tatam  {Matth.  xi,  7)  ?  utvidelicet  1079^  subintel- 
ligatur  non.  Joannes  quippe  arundo  vento  agitata 
non  erat,  quia  ejus  mentem  Spiritu  sancto  solidam 
per  diversas  partes  nullus  iinguarum  flatus  inclina- 
bat.  Rursum  per  calamum  vel  arundinem  nitor  glo- 
riae  temporalisexprimitur,sicut  dejnstisper  Sapien- 
tiam  dicitur  :  Fulgebmt  justi,  et  tanquam  scintillwin 
arundinetodiscurrent(SapAU,  7).  Arundinetum  nam- 
que  vitam  saecularium  appellat,  qui  more  arundinnm 
per  temporalem  gloriam  foris  quasi  ad  alta  profi- 
ciunt,  sed  intus  a  soliditate  veritatis  inanescunt.  n 
Unde  et  Judaeorum  regnum  calamo  comparatur,  cum 
per  propbetam  apparente  in  veritate  carnis  Domino 
dicitur :  Calamum  quassatum  '  non  confringet,  et  li^ 
num  fumigans  non  exstinguet  (Isai.  xlii,  3).  Quid 
enim  calami  nomine,  nisi  Judaici  populi  temporale 
regnum  denuntiat,  ^  nitens  quidem  exterius,  sed  in- 
terius  vacuum  ?  Et  quia  in  eodem  populo  genus  jam 
regale  defecerat,  et  regnum  ejus  alienigena  posside- 
bat,  aple  hoc  idem  regnum  calamum  quassatum  vo- 
cat.  Quid  vero  per  linum,  nisi  ejus  sacerdotium  ex- 
primitur,  quod  lineis  nimirum  vestibus  utebatur  ? 
Quod  quia  in  adventu  Domini  charitatis  ardorem  per- 
didit,  quasi  amisso  jam  igne  fidei,  non  ardens,  sed 
fumigans  fuit.  Incarnatus  autem  Dominus  calamum 


rum  speciem,  quasi  solidarum  arborum  corticem, 
viucunt,  in  hoc  quod  ipsi  interius  vacui  remanent, 
locum  Behemoth  isti,  ubi  apud  se  requiescere  de- 
beat, praebent.  [Vet,  V.]  Unde  et  in Evangelio Domi* 
nus  dicit  quod  spirilus  exiens  qui  in  locis  aridis  et 
inaquosis  requiem  non  invenit,  quia  domum  quam 
reliquerat  vacuam  scopisque  mundatam  reperit,  hanc 
muitiplicior  intravit  (Matth.  xii,43,  seq.).Qmsiemm 
fluxa  fit  terra  quae  infunditur,  loca  arentia  atque 
inaquoBa  sunt  corda  justorum,  quae  per  disciplinae 
fortitudinem  ab  omni  carnalis  concupiscentiae  hu- 
more  siccantur.  Unde  hic  quoque  adhuc  ubi  Behe- 
moth  iste  dormiat,  demonstratur,  cum  protinus  sub- 
ditur  :  In  locis  humentibus. 

1080  9.  Carnales  Jhomines  locis  humidis  simil$s, 
Diabolus  hominibusper  elationem  velper  luxuriam  do- 
minatur.  —  Loca  enim  humentia  sunt  terrenorum 
hominum  mentes,  quas  humor  carnalis  concupisceu- 
tiae,  quia  replet^  fluidas  facit.  In  quibus  Behemoth 
iste  iniquitatis  suae  vestigia  tanto  altius  imprimit, 
quanto  in  eisdem  mentibus '  pertransitus  illiusquasi 
in  fluxaterradescendit.  Loca  quippe  humentia  sunt 
opera  voluptuosa.  Pes  quippe  in  arida  terra  non 
labitur,  fixus  vero  in  lubrica  vix  tenetur.  In  locis 
ergo  humentibus  iter  vitae  praesentis  faciunt,  qui  in 
hac  ad  justitiam  recti  stare  non  possunt.  In  his  ita- 
que  locis  humentibus  Behemoth  dormit,  quia  in  re- 
proborum  homiuum  lubrica  operatione  requiescit. 
rsonnulli  vero  loca  humentia,  membra  genitalia  su- 


quassatum  non  confregit,  et  Unum  fumigans  non  ex-      spj^antur.  Quod  u  ita  est,  quid  aperte  aliud  locis 


stinxit,  quia  Judaeae  regnum,  quod  pene  destructum 
jam  fuerat,  ejusque  sacerdotium  quod  ignem  fidei 
non  tenebat,  non  potestate  judicii  perculit,  sed  cum 
patientiae  longanimitate  toleravit. 

8.  Mentes  scecularium  glorice  temporali  deditce^ 
arundini  similes.  —  Hoc  ergo  loco  quid  aliud  appel- 
latione  calami,  nisi  mentes  saecularium  temporali 
gloriae  deditae  designantur  ?  Qui  tanto  apud  semet- 
ipsos  intus  inanescunt,  quanto  alti  et  nitidi  exterius 
ostenduntur,  quia  dum  ad  exteriorem  gloriam  per 
superficiem  defluunt,  nuUa  intus  irmitate  solidan- 
lur.  More  quippe  calami  intus  sunt  quidem  per  fa- 
tuitatem  vacui,  sed  foris  per  speciem  et  ostentalio- 
nem  pulchri ;  sed  quanto  ab  eis  exterior  gloria  stu- 


humentibus  nisi  luxuria  designatur,  ut  et  per  cala- 
mum  gloria  superbiae,  et  per  loca  humentia  luxuria 
corporis  exprimatur  ?  Duo  quippe  haec  sunt  vitia, , 
quae  hnmano  generi  immaniter  dominantur,  unum 
videlicet  spiritus,  atque  aiiud  camis.  Elatio  namque 
spiritum  erigit,  luxuria  carnem  corrumpit.  Antiquus 
itaque  hostis  humanum  genus  vel  per  elationem  prae- 
cipue,  vel  per  luxuriam  premens,  in  secreto  calami 
atque  in  locis  humentibus  dormit,  quia  hominem 
damnatum  sub  ditione  suae  dominationis  aut  per  ela- 
tionem  spiritus,  aut  per  carnis  corruptionem  tenet. 
Quosdam  vero  in  utroque  possidet,  quia  cum  eos  su- 
perbiae  spiritus  elevat,  a  tumore  suae  altitudinis  nec 
verecundia  corruptionis  inciinat.  Sed  nunquid  con- 
diowus  qwBritur,   Unto  eorum  corda  gravioribus  j)  tra  hos  intra  sanctam  Ecclesiam  incessanter  quotidie 


cogitationum  stimulis  agitantur.  Unde  recte  nunc 
Behemoth  iste  in  secreto  calami  dormire  perhibetur, 
quia^  quorum  studia  ad  appetitum  temporalis  nitoris 
atque  altitudinis  commovet,  *  eorum  corda  tacitus 
teuet ;  et  quasi  ipse  ibi  quietus  dormit,  ubi  eos  quos 
posftidet  quiescere  non  permittiL  Dum  enim  exce* 
dere  caeteros  ^  bonorum  altitudine  ambiunt,  dum 


virtutum  magistri  non  vigilant  ?  Nunquid  redarguere 
"^  voluptales  infimas,  et  suadere  gaudia  patriae  coele- 
stis  cessant?  Sed  pravorum  mentes  tanto  obstinatius 
summa  non  audiunt,  quanto  arctius  infimis  inhaeia- 
runt.  Quibus  neque  hoc  BttfGicit,  ut  ipsi  pereant,  led 
adhuc,  quod  est  deteriui,'«im  quoslibet  argui  emen* 
darique  conspiciunt,  justomm  increpationibus  ob- 


*  Germ.,  Laud.  ct  Val,  Cl.,  sulnntelligatur ;  Joan* 
nes  quippe  arwido,  etc. 

*  lidem  et  Corb.  Germ., non  conteret. 

3  Al.,  virem,  ut  legitur  in  Ed.  etiam  antiquiori- 
bus,  non  autem  in  Mss.  noslris. 

*  Ita  Mss.,  duo  Germ.,  Anglic,  Norm.,  Vindoc^ 
Laud.,  Val.  Cl.,  Longip.  Editi  vero,  eancmcorda  ie- 


nacius  tenet. 

*^  Laud.,  duo  Germ.  etVal.  C\.,honorum. 

^  Longip.,  pes  transitus.  Quamdiversam  lectionem 
annotavit  Gussanv.  Huic  favent  sequentia :  pesquiip' 
ne  etc 

'"^  Turon  ,  voluptatesinprmas.  UnusEbroiCjtH^fon- 
tates  infmas. 


675 


viant,  ne  saltem  alii  corrigantur.  Unde  et  bene  sub-  A 
ditur  : 

CAPUT  IV  [Rec,  /F]. 

Vers.  17.  —  Proteguni  umhrce  umhram  ejus. 

10.  IJmhrce  sunl  diaholi  peccatores  qui  se  invicem 
protegunt.  Crimen  dum  defenditur,  au^eiur.  —  Um- 
brae  quippe  suntdiaboli,  omnes  iniqui :  qui  dum  imi- 
tationi  iniquitatis  ejus  inserviunt,  quasi  ab  cjus  cor- 
pore  imaginis  speciem  trahunt.  Sicut  autem  umbrae 
ejus  sunt  pluraliter  reprobi,  ita  singulariter  umbra 
ejus  est  unusquisque  peccator.  Sed  dum  doctrinae  ju- 
storum  mali  contradicunt,  dum  ab  eis  iniquum  quem- 
libet  corrigi  non  permittunt,  umbrae  Behemoth  istius 
umbram  ejus  pro^egunt,  quia  peccatores  quique  in 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 

CAPUT  V  [Vet.  VI,  Rec.  FJ. 
Ibid.  —  Circumduhunt  eum  salices  torrentis. 


676 


11.  Mali  salicibus  similes :  vireniquid£m,sed  fructum 
non  ferunt.  —  Infructuosae  quidem  ^  arbores  sunl 
salices ;  sed  tamcn  tanta^  viriditatis  sunt,ut  arescere 
vel  abscissae  radicitus  et  projectae  vix  possint.  Unde 
in  sacro  eloquio  salicum  nomine  aliquando«pro  vi- 
riditale  boni,  aliquando  pro  sterilitate,  reprobi  de- 
signantur.  Nisi  enim  electorum  vitam  ♦  per  constan- 
tiam  suae  viriditatis  exprimerent,  nequaqnam  de 
sanctae  Ecclesiae  filiis  prophetadixisset:  Germinahunt 
inter  herhas,  sicut  salices  juxia  praterfluenies  aquas 
(Isai.  XLiv,4).  Sanctae  enim  Ecclesiae  filii  interherbas 
sicut  salices  germinant,  dum  inter  arescentem  vitam 


quo  sibi  male  sunt  conscii,  in  eo  et  alium  peccantem  g  carnalium  hominum,  et  multiplici  numerositate,  et 


defendunt.  Umbrae  umbram  ejus  protegunt,  dum  ne- 
quissimorum  facta  nequiores  perversis  patrociniis 
tuentur.  Quod  hoc  nimirum  studio  faciunt,  ne  dum 
culpa  in  qua  et  ipsi  obiigati  sunt,  in  aliis  corrigitur, 
ad  ipsos  quandoque  veniatur.  Se  igitur  tegunt  dum 
alios  protegunt,  quia  suam  vitam  inde  praevident 
impeti,  unde  alios  considerant  libera  correptione  con- 
fundi.  Sicque  fit  ut  summa  criminura  dum  defendi- 
turaugealur,  et  uniuscujusque  nequitiaeo  sit  ad  per- 
petrandum  facilis,  quo  difficilis  ad  puniendum.  Sce- 
lera  quippe  peccantium  lanto  majora  incrementa 
percipiunt,  quanto  per  defensioncm  potentium  diu 
inulta  toleranlur.  Sed  1081  tales  quique  seu  extra, 
seu  intra  sanctam  Ecclesiam  esse  videanlur,  tanto  se 


perpetua  mentis  viriditate  perdurant.  Qui  bene  juxta 
pra^terfluentes  aquas  germinare  perhibentur,  quia 
unusquisque  eorum  ubertatem  ad  fructum  percipit  ex 
doctrina  sacri  eloquii,  quae  temporaliter  percurrit. 
Et  rurwm  nisi  per  sterilitatem  salicum  vita  peccan- 
tium  signaretur,  nequaquam  ex  voce  praedicantium 
contra  Babyloniam  Psalmista  dixisset  :  In  salicihus 
in  medio  ejussuspendimus  organanostra(PsaL  cxxxvi, 
2).  Babylonis  quippe  medio  inesse  salices  describun- 
tur,  quia  nimirum  infructuosi  quique,atque  ab  amore 
patriae  coelestis  alieni,  totis  visceribus  cordis  in  hac 
saeculi  confusionc  radicantur.  Unde  et  praedicatores 
sancti  in  istis  salicibus  non  exercent  organa,  sed  sus- 
pendunl,  quia  cum  infructuosas  ac  reprobas  mentes 


^apcrtioresDei  hostesexhibent,  quantomajoressunt  p  aspiciunt,  vim  suae  praedicationis  non  exhibent,  sed 


patroni  vitiorum.  Contra  illum  qnippe  suis  defensio- 
nibus  pugnant,  '  cui  ea  displicent,  qu»  defendendo 
multiplicant.  Quod  factum  bene  per  prophetam  Do- 
minus  sub  Babylonis  specie  redarguit,  dicens :  Orim- 
tur  in  domihus  ejus  spince  et  urticm,  et  paliurus  in  mu- 
niiionibus  ejus  (Isai.  xxxrv,  13).  Quid  namquc  per 
urticas  nisi  cogitationum  prurigines,  quid  vero  per 
spinas  nisi  vitiorum  punctiones  accipimus?  In  domi- 
bus  igitur  Babylonis  urticae  et  spinae  pullulant,  quia 
in  confusione  mentis  reprobae  et  desideria  cogitatio- 
num  surgunt  quae  exasperant,  et  operum  peccata 
quae  pungunt.  Sed  haec  agentes  habent  etiam  nequio- 
res  alios  defensores  suos.  Unde  illic  apte  protinus 
subdidit  :  Et  paliurus  in  muniiionihus  ejus.  Paliurus 
quippe  tanta  spinarum  circumdatione  densescit,  ut 
praj  asperitate  tangi  vix  possit.Intus  igitur  urticaet 
spina  nascitur,  sed  utrumque  hoc  exterius  per  pa- 
liurum  munitur,  quia  videlicet  minores  iniqui  mala 
quaelibet  faciunt,  sed  ea  nequissimi  majorestaentur. 
Unde  bene  et  hic  dicitur :  Protegunt  umhra^  umhram 
ejus.Dxim  enim  malum  pejor  vindicat,  quasi  umbra 
ambram,  ne  a  veritatis  lumine  irradietur,  obscurat. 
Sequitur  : 


potius  lugentes  silent.  Quid  etiam  pertorrentem,  nisi 
hiijus  mortalis  vitaecursus  exprimitur?Dequo  rursum 
per  Prophetam  dicitur  :  De  iorrenie  in  tia  ^  hibei, 
propt€reaexaliahitcaput{Psal.Gix,7),  quia  videlicet 
Redemptor  noster  mortalis  vitae  poenam  in  quodam 
transitu  attigit,  et  idcirco  diu  eidem  morti  cui  sponte 
succubuit  non  inhaesit.  Unde  die  tertia  hoc  quod 
moriendo  posuerat  resurgendo  caput  elevavit.  1082 
Quid  est  ergo  quod  de  Behemoth  isto  dicitur  :  Cir- 
cumdahunt  eum  salices  torrentis,  nisi  quod  amatores 
vitae  mortalis  a  bonis  actibus  quasi  a  fruclibus  alieni, 
tanto  illi  arctius  inhxrent^  quanto  eos  largius  ^  de- 
lectatio  transitoriae  voluptatis  infundit?  Roieniin 
quasi  in  radicibus  torrens  rigat,  dum  in  suis  cogita- 
tionibus  amor  vita)  carnalis  incbriat.  Qui^diieetmore 
salicum  fructus  non  ferunt,  sed  in  foliis  Tiridescunt, 
quia  ea  quae  gravia  ad  dicendum  non  sunt,  aliquando 
honestatis  verba  proferunt^  sed  nullum  vitae  pondus 
ex  bonis  operibus  ostcndunt.  Bene  igitur  dicitur  : 
Circumdahunt  eum  salices  torrentis,  qoia  irifructuosi 
quique  dum  amori  vilae  temporalis  inserviunt  anti- 
quo  hosti  perversismoribusfamiliariusobsequantur. 

[Vei,  VIL]  Sed  quia  quidei  a  suis  clientibas  impen- 


*  Val.  Cl.,  paratiores. 

'  Vulffati  cum  duob.  Mss. Germ.,  cui  ea  quce  displi- 
cefit,  defendendo  muliiplicant ;  quod  sensu  carere  no- 
bis  videtur.  Huic  loco  restituendo  adhibuimus  Mss. 
Vindoc,  Pratel.  et  Utic. 

3  Turon.,  duo  Germ.,  Pratel.  ac  plur.,  arhor$s  sa- 


licum,  sed. 

♦  Ebroic.  aliique  Norm.  et  Vindoc.,  per  continen- 
tiam. 

s  Pratel.  el  duo  Germ.,  hibU exattavit,  Laud 

quoaue,  exaltavit, 

^  Laud.,  dilectio. 


677 


MORALIUM  LIB.  XXXIII.  —  IN  CAPUT  XL  B.  JOB. 


678 


datnr  audiTimnSj  nimc  etiam  qaid  in  illis  agat  ipse  A 
andiamns.  Seqnitnr : 

CAPUT  VI  [Rec,  VI]. 

YsRS.  18.  — Absorbehit  fluoium,  et  non  mirabitur, 
H  habet  fiduciam  quod  influat  Jordanis  in  os  ejus. 

12.  Satanas  homines  pene  omnes  absorbuit  ante 
IMemptorem  ;  et  post,  non  paucos  deglutit,  —  Quid 
enim  hoc  loco  fluvii  nomine  nisi  hnroani  generis 
decnrsio  designatnr,  qns  velut  a  fontis  sui  origine 
nascendo  surgit,  sed  quasi  ad  imadefluens  moriendo 
pertransit?  Qui  autem  signantnr  appellationc  Jorda- 
nis,  nisi  qni  jam  imbuti  sunt  sacramento  baplis- 
matis?  Quia  enim  Redemptor  noster  in  hoc  flumine 
baptizari  dignatus  est,  ejud  nomine  debent  omnes 
baptizati  exprimi,  in  quo  hoc  ipsum  contigit  sacra- 
mentum  baptismatis  inchoari.  Quia  igitur  Behemoth  g 
iste  a  mundi  origine  exortum^vixpauciselectiseva- 
dentibus,  humanum  genus  in  ima  defluens  usque  ad 
redemptionis  tempora  quasi  quemdam  in  Se  flu\  ium 
traxit,  benennnc  dicitur :  Absorbebit  ftuviumf  ei,tion 
mirabitur,  Quia  vero  et  post  Mediatoris  adYantiW 
quosdam  qui  recte  vivere  negligunt  etiam  fideteki^ 
pit,  recte  subjungitur :  Ethabetfiduciam  quod  imfiuat 
Jordanis  in  os  ejus.  Ac  si  aperte  diceretur :  Ante 
Redemptorem  mundi  mundum  non  miratus  absor- 
buit,  sed,  quod  est '  gravius,  etiam  post  Redemptoris 
adventum  quosdam  qui  baptismatis  sacramento  si- 
gnati  sunt  deglnlire  se  posse  confidit.  Alios  namque 
sub  Christianitatis  nomine  positos  devorat,  quia  in 
ipso  eos  fldei  errore  supplantat.  Alios  a  reclitudine 
fidei  nequaquam  deviat,  sed  ad  usum  pravx  opera-  q 
tionis  inclinat.  Alios  quantum  vult  in  operatione  im- 
munditiae  inflectere  non  valet,  sed  apud  seinetipsos 
intus  in  studio  intentionis  intorquet,  ut  dum  a  cha- 
ritate  mentem  dividunt,  rectum  non  sit  quidquid 
extrinsecusoperentur.  Et  fidem  tenent,  sed  vitam  fidei 
non  tenent,  qnia  aut  aperte  illicita  faciunt,  aut  ex  per- 
verso  corde  quae  agnnt  prava  sunt,  etiam  si  sancta  vi- 
deantur.  Quia  enim  nonnuHi  confitendo  fideles  sunt, 
non  ^  vivendo,hinc  est  quod  voceVeritatisdicitur:  Non 
omnis  qui  dicit  mihi,Domine,Domine,intrabit  in  regnum 
OBlorum  (Matth.  vii,  21).  Hinc  mrsum  ait :  Quidau- 
iem  vocatis  me,  Domine,  Domine,  et  non  facitis  qua 
dico  (Luc,  VI,  46)  ?  llinc  Paulus  ait :  Confitentur  se 
nosse  Deumjactisautem  negant  (Tit.  i,  16).  Hinc  Joan- 
nes  dicit :  Qui  dicit '  se  Deum  nosse,  et  mandata  ejus 
fum  custodit,  mendax  est(IJoan.  ii,  4).  Hinc  est  quod 
de  ipsasua  prima  plebe  Dominusconqueritur,dicens: 
Populus  hic  labiis  1083  mehonorat,  cor  autem  eorum 

*  Tnron.,  Germ.  et  plnr.  al.  Mss.,  acrius. 
'  Laud.,  Grerm.  et  Val.  CI.,  agendo. 
'  Laud.  et  Germ.,  se  nosse  eum, 

♦  Turon.,  Yindoc.,  Laud.,  Pratel.,  Utic.  et  duo 
Germ.,  otiosa  est.  Graecus  textus,  vcx/>i  iarcy,  lectio- 
nem  hanc  repudiandam  snadet.  Fortasse  pro  ociosa 
legendum.  occisa,  ut  est  in  vet.  Edit.  Paris.  1518. 

^  A  verbo  Jarad,  descendit ;  nnde  Jardan,  Hebraice 
Jordanis.  In  Lexico  Graeco  nominum  Hebraicornm, 
apnd  Hieronymnm,  tomo  II  Editionis  novae,  legitur 
I  op^dtni  x2Ti6a9i;  civrAy,  Jordanes  descensio  eorum, 
Qiue  idcirco  observanda  duximns,  qnia  in  indicibus 
mblicis  nominnm  Hebraicornm,  etc.,  legitur  tantum, 


D 


longe  est  a  me  (Marc.  vii,  6,  exlsai,  xxix,  13).  Hinc 
etiam  Psalmista  ait:  Dilexerunteum  in  ore  suo,et  lingua 
sua  mentiti  sunt  ei  (Psal,  lxxvii,  36).  Sed  minime  mi- 
mm  fuit  quod  Behemoth  iste  ante  lavacri  nndam, 
ante  sacramenta  coelestia,  ante  corpoream  praescn- 
tiam  Redemptoris,  humani  generis  fluvium  hiatu 
profundae  persuasionis  absorbuit;  sed  hoc  valde  mi- 
rum,  hoc  valde  terribile  est,  quia  multos  aperto  ore 
etiam  post  cognitionem  Redemptoris  snscipit,  post 
lavacri  undam  polluit,  post  sacramenta  ccelestia  ad 
inferni  profnndum  rapit.  Dicatur  ergo,  dicatur  ter- 
ribiliter  voce  Yeritatis  :  Absorbebit  ftuvium,  et  non 
mirabitur,  et  habetfiduciamquodinftuatJordanis  inos 
ejus.  Neque  enim  pro  magno  diabolus  habuit,  quod 
infldeles  tulit ;  sed  toto  nunc  annisu  in  illorum  mor- 
tem  se  erigit,  qnos  contra  se  regeneratos  tabescit. 
Nemo  igitur  sibi  fidem  sine  operibus  snfficere  posse 
confidat,  cum  scimus  quod  scriptum  sit :  Fides  sine 
operibus  ^  mortua  est  (Jac.  ii,  20).  NuUus  Behemoth 
morsum  ex  sola  confessione  fidei  plene  evasisse  se 
existimet,  quiajam  quidem  fluvium  absorbuit,  sed 
adhuc  Jordanem  sitit ;  et  toties  in  os  illins  Jordanis 
flnit,  qnoties  Christianus  quisque  ad  iniqnitatem  de- 
fluit.  Os  quidem  ejus  jam  fide  nos  sublevante  fugi- 
mus,  sed  magno  stndio  curandum  est,  ne  in  hoc 
lubrica  operatione  dilabamur.  Si  ambulandi  cautcla 
negligitur,  incassum  credendo  rectum  iter  tenetur, 
quia  via  quidem  fidei  ad  coelestem  patriam  proficit, 
sed  offendentes  minime  perducit. 

[Vet.  Vni.]  13.  lisprcesertimquisanitaieprxstant, 
insidiatur.  Qui  nisi  summam  vigilantiam  adhibeani, 
pejus  de  alto  ruunt.  —  Habemus  adhnc  quod  hacin 
re  subtilius  perpendamus.  Hi  enim  qnos  per  Jorda- 
nem  diximns  exprimi,  possunt  per  fluvium  designari. 
Qui  enim  fidem  jam  veritatis  agnovemnt,  sed  vivere 
fideliter  neglignnt,  recte  fluvius  dici  possunt,  quia 
videlicet  deorsum  flnunt.  'Jordanis  vero  Hebraeo 
vocabulo  descensio  eorum  dicitur.  Et  snnt  nonnulli 
qni  viam  veritatis  appetentes  semetipsos  abjiciunt, 
atque  a  vitae  veteris  elatione  descendnnt ;  cumque 
aeterna  cupinnt,  valde  se  ab  hoc  mundo  alienos  red- 
dunt ,  dum  non  solnm  aliena  non  appetunt , 
sed  etiam  sua  derelinquunt,  et  non  solum  in  eo 
gloriam  non  qnaerunt,  sed  hanc  cum  se  obtulerit, 
etiam  contemnnnt.  Hincestenimquodvoce  Veritatis 
dicitur :  Si  quis  vult  venire  post  me,  abneget  •  semei- 
ipsum  {Luc.  IX,  23).  Semetipsnm  enim  abnegat,  qui, 
calcato '  typho  superbiae,  ante  Dei  oculos  esse  se  a 
se  alienum  demonstrat.  Hinc  Psalmista  ait :  Memor 

Jordanis  fluvius  judicii,  hand  dubie  ab  jor,  Hebraice 
rivus,  fluvius,  et  dan  judicium. 
« Germ.,  Laud.  et  VaL  CI.,  semetipsum  stbi, 
■»  Val.  CI.,  tifpo.  ObservatMabillon.,ad  epist.247 
sancti  Bemardi,  in  nomenclatura  vocnm  barbaramm^ 
saepe  legi  typum  pro  typho.  In  Mss.  Codic.  sanoti 
Gregorii  idem  observavimus.  Inreff.S.P.  Benedicti, 
cap.  31,  ubi  legitur  absque  typovelmora,  per  iypum 
intelligendum  censemns  iyphum.  Hildemams  eo  loci 
legit  non  typo,  sed  typho,  auo  significatnr  snperbia: 
Augnstinus  in  Ps.  lv,  6 :  Aonttn^fii  superbum  typho 
arrogantissimo. 


679 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


680 


ero  tui  de  terra  Jordanis  et  Herinoniim  (P&al.  xli,7),  A  mentis  constantia  non  ab  intimis  cogitationum  radi- 


Jordanis  quippe,  ut  dixi,  descensio,Hermoniim  autem 
anathema,  id  est  alienatio,  interpretatur.  De  terra 
igitur  Jordanis  et  Hermoniim  Dei  reminiscilur,  qui 
in  eo  quod  scmetipsum  dejicit,  atque  a  se  alienus 
existit,  ad  condiloris  sui  memoriam  revocatur.  Sed 
antiquus  hostis  hoc  pro  magno  non  habet,  quod  sub 
jure  suae  tyrannidis  terrena  quaerentes  tenet.  Pro- 
pheta  quippe  attestante  cognovimus  quia  esca  ejus 
ekcta  {Habac.  i,  16).  Neque  enim  1084  mirum 
deputat,  si  eos  absorbeat,  quos  superbia  erigit,  ava- 
ritia  tabefacit,  voluptas  ^  dilatat,  malitia  angustat, 
ira  inflammat,  discordia  separat,  invidia  exulcerat, 
luxuria  inquinans  necat.  Absorbebit  ergo  fluvium, 
et  non  mirabitur,  quia  pro  magno  non  xstimat  cum 


cibus  quatiatur,  cum  hostis  noster  tantae  esse  contra 

nos  fortitudinis  demonstratur  ?  Nullum  ne  erit  con- 

solationis  adjutorium  ?  Erit  cerle,  nam  subditur : 

CAPUT  VII  [Rec.  VII]. 

Vers.  19.  —  In  oculis  ejus  quasi  hamo  capieteum, 

14.  Diabolus  Christum  deglulire  cupiens,  quasihamo 

captus  est.  —  Notandum  valde  est  quod  Scripturae 

suae  verba  misericorditer  temperans  Deus,  modo  nos 

asperis  incitationibus  terret,  modo  blandis  consola- 

tionibus  refovet,  et  terrorem  fomentis  miscet,  et 

fomenta  terrori,  ut  dum  circa  nos  utrumque  mira 

magisterii  arte  temperatur,  nec  desperate  inveniamur 

territi,  nec  incaute  securi.  Nam  cum  Behemoth  astu- 

tas  insidias,  1085  atque  effrenatas  vires  multipYi- 


eos  devorat,  qui  per  ipsa  suae  vitae  studia  deorsum  ^  cibus  sententiis  indicasset,  protinus  unigeniti  Filii 


currunt;  sed  illos  magnopere  rapere  nititur,  quos, 

despectis  terrenis    studiis,    jungi  jam   coelestibus 

contemplatur.  [Vet.  IX.]  Unde  absorpto  fluvio  recte 

subjungitur :  Et  hahet  fiduciam  quod  infiuat  Jordanis 

in  os  ^us,  quia  illos  insidiando  rapere  appetit,  quos 

pro  amore  supernae  patriae  a  praesentis  vitae  gloria 

semetipsosdejicere  agnoscit.NonnuIli  quippe  mundum 

deserunt,  honorum  transeuntium  vana  derelinquunt, 

et,  ima  humilitatis  appetentes,  humanae  conversatio- 

nis  morem  bene   vivendo  transcendunt ;   atque  in 

tanta  studiorum  '  arce  proficiunt,  ut  signorum  jam 

virtutes  operentur;  sed  quia  semetipsos  circumspi- 

ciendo  tegere  negligunt,  inanis  gloriae  telo  percussi, 

pejus  de  alto  ruunt.  Hinc  est  enim  quod  aeternus  ju- 

dex,  qui  occulta  cordis  examinat,  ejusdem  ruinae 

casum  praenuntians  intentat,  cum  dicit :  MuUi  dicent 

mihi  in  illa  die :  Domine,  DominCy  nonne  in  nomine 

tuo  prophetavimuSj  ^  et  in  nomine  tuo  dwmonia  ejeci- 

mi^s,  et  in  tuo  nomine  virtutes  multas  fedmusf  Et  tunc 

confitebor  illis  quia  nunquam  novi  vos,  discedite  a  me 

*  quioperamintiniquitatem,  nescio  quiestis  {Matth.yii, 

m,  23).  Hinc  etiam  per  prophetam  dicitur:  Vocavit 

Dominus  judidum  ad  ignem et  devoravit  abyssummul- 

tam,  '  et  comedet  partem  domus  ^  Domini  (Amos 

VII,  4).  Judicium  quippe  ad  ignem  vocatur,cumjus- 

titiae  sententia  ad  poenam  jam  aeternae  concremationis 

ostenditur.  £t  multam  abyssum  devorat,  quia  iniquas 

atque  incomprehensibiles  hominum  mentes  concre- 

mat,  quae  nunc  se  hominibus  etiam  subsignorum  mi- 

raculis  occultant.  Pars  autem  domus  Domini  come- 


sui  Redemptoris  nostri  commendat  adventum,  et  quo 
ab  illo  ordine  Behemoth  iste  sit  perimendus  insinuat, 
ut  quia  cor  nostrum  narrata  illius  virtute  perculerat, 
mcarorem  nostrum  citius  indicata  ejus  perditione 
nto^aiet.  Igitur  postquam  dixit:  Absorbehitfluvium, 
et  fliMl  mirahitur,  et  habet  fidudam  quod  influat  Jor- 
danis  in  os  ejus,  ipsum  illico  dominicae  incamationis 
adventum  annuntiat,  dicens :  In  oculis  ejus  quasi 
hamo  capiet  eum.  Quis  nesciat  quod  in  hamo  esca 
ostenditur,  aculeus  occultatur  ?  Esca  enim  provocat, 
ut  aculeus  pungat.  Dominus  itaque  noster  ad  humani 
generis  redemptionem  veniens,  velut  quemdam  de  se 
in  necem  diaboli  hamum  fecit.  Assumpsitenimcor- 
pus,  ut  in  eo  Behemoth  iste  quasi  escam  suam  mor- 
tem  carnis  appeteret.  Quam  mortem  dum  in  illoin- 
juste  appetit,  '  nos  quos  quasi  juste  tenebat  amisit. 
In  hamo  ergo  ejus  incarnationis  captus  est,  quiadum 
in  illo  appetit  escam  corporis,  transfixus  est  aculeo 
divinitatis.  Ibi  quippe  inerat  humanitas  quae  ad  se 
devoratorem  duceret,  ibi  divinitas  quae  perforaret, 
ibi  aperta  infirmitas  quae  provocaret,   ibi  occulta 
virtus  quae  raptoris  faucem  transfigeret.  In  hamo 
igitur  captus  est,  quia  inde  interiit  unde  devora- 
vit.  Et  quidem  Behemolh  iste  Filium  Dei  incar- 
natum  noverat,  sed  redemptionis  nostrae  ordinem 
ncsciebat.  Sciebat  enim  quod  pro  redemptione  nostra 
incarnatus  Dei  Filius  fuerat,  sed  omnino  quod  idem 
Redemptor  noster  illum  moriendo  transfigeret  ne- 
sciebat.  Unde  et  bene  dicitur :  In  oculis  ^us  quasi 
hamo  capiet  eum,   In  oculis  quippe  habere  diclmos 


ditur,  quia  illosquoque  gehenna  devorat,  qui  nunc  D  ^^^^  ^^^^^  ^ojjjg  positum  videmus.  Antiquus  vero 


quasi  in  sanctis  actibus  de  electorum  numero  se  esse 
gloriantur.  Qui  ergo  hic  Jordanis,  ipsi  illic  pars 
domus  Domini  vocantur.  Antiquus  ergo  hostis  habet 
fiduciam  quod  in  os  ejus  et  Jordanis  influat,  quia 
nonnunquam  calliditatis  suae  insidiis  eos  etiam  qui 
jam  electi  putantur  necat.  [Vet,  XJSedcujus  cordis 
duritiam  non  ista  Domini  verba  perturbent?  cujus 


hostishumani  generisRedemptoremante  se  positum 
vidit,  quem,  cognoscendo  confessus,  confitendo  per- 
timuit,  dicens:OMid  nobis  et  tibi,  Fili  Dei?  venisti  anti 
tempus  iorquere  nos  (Matth.  viii,  29).  In  oculis  itaque 
suis  ^  hamo  captus  est,  quia  et  novit,  et  momordit; 
et  cognovit  prius  quem  pertimesceret,  et  tamen  post 
non  timuit,  cum  in  illo  quasi  escam  propriam,  mor- 


*  Val.  Cl.,  deUdat, 

■  Vindoc,  Ebroic.  aliique  Norm.,  arte.  Ita  quoque 
vet.  Ed.  Paris. 

'  In  Laud.  verba  haec,  et  in  nominetuo,,,.fedmus, 
omittuntur. 

*  Vindoc,  omnes  qui. 


*  Duo  Germ.,  Laud.  et  Val.  Cl,  et  comedit. 

^  Deest  Domini  hic  et  infra  in  Vindoc,  Germ., 
Turon.  ac  plerisque. 
^  Ebrolc.  aliique  Norm.,  nos  quoque  quos  juste, 

*  Vindoc,  Ebrolc  et  alii  Norm.,  quasi  hamo. 


681 


M0RAI4JJM  LIB.  XXXm.  —  IN  CAPUT  XL  B.  JOB. 


682 


tem  camis  esuriret.  [VeL  Xf,]  Igilur quia  caput  nos-  A  JHico  subjunxit :  Ut  non  circumveniainur  a  satana 


trum  per  se  quid  fecit  audivimus,  nunc  per  membra 
sna  quid  faciat  audiamus.  Sequitur  : 
CAPUT  VIII  [Rec.  Vllt], 

Ibid.  —  Et  in  sudihus  *  perforabit  nares  ejus. 

15.  Sagacissimas  ejus  insidias  detegendo,  sancti 
veluti  sudenares  ipsius  perforant. — Quidaliud  sudes, 
id  est  palos  accipimus,  qui  videlicet  exacuuntur  ut 
figantur,  nisi  acuta  sanctornm  consiiia  ?  Quae  hujus 
Behemoth  nares  perforant,  dum  sagacissimas  ejus 
insidias  et  vigilando  circumspiciunt,  et  superando 
transfigunt.  Per  nares  vero  odor  trahitur,  et  dedu- 
cto  flatu  hoc  agitur,  ut  res  etiam  quae  ionge  est  po- 
sita  cognoscatur.  Naribus  ergo  Behemoth  callidae 
ejus  insidisB  designantur,  per  quas  sagacissime  niti- 


(Ihid.,  ii).  Cujussagaces  insidias  quam  acuto sensn 
transfigat  insinuat  subdens :  Nonenim  ignoramus  co- 
gitationcs  ejus.  Ac  si  verbis  aliis  dicat :  *  Acutae 
auctore  Doniino  sudes  sumus,  et  nares  Behemoth 
istius  subtilitercircumspiciendopenetramus,  nehoc 
quod  bene  mens  inchoat,  ipse  in  malitiae  finem 
vertat. 

[Vet.  XII.]  16.  Christi  divinitatem  explorans,  ejus 
verbis  in  tmso  confixus  est  et  captus.  —  Possunt  per 
sudes  acuta  ipsius  per  carnem  "  manifestatae  sa- 
pientiae  verba  signari,  ut  quia  naribus  odor  trahi- 
tur,  per  Behemoth  nares  illa  antiqui  hostis  explo- 
ratio  figuretur.  Qui  cum  Deum  incamatum  esse 
dubitaret,  hoc  expetitis  miraculis  voluit  tentando 


tur  et  occulta  cordis  nostri  bona  cognoscere  et  haec  g  cognoscere,  dicens  :  Si  Filius  Dei  es,  dic  ut  lapides 
pessima  persuasione  dissipare.   In  sudibus  itaque      isti  panes  fiant  (Matth.  iv,  3).  Quia  ergo  signomm 


Dominus  nares  ejus  perforat,  quia  callidas  ejus  in- 
sidias  acutis  sanctorum  sensibus  penetrans  enervat. 
Saepe  autem  bonoram  vias  tanta  insidians  arte  cir- 
cumvolat,  ut  per  ea  quae  ^ab  eis  bene  gesta  cogno- 
verit,  ad  maiitiam  aditum  quaerat.  Nam  unde  alium 
largiri  quid  conspicit,  indc  alium  in  discordiae  flam- 
ma  succendit ;  et  cum  hunc  respicit  misereri,  illi  per- 
suadet  irasci,  ut  dum  bonum  quasi  non  communi- 
ter  1086  factum  insinuat,  concordes  animosa  bo- 
no  gratiae  communis  abscindat.  Quia  enim  justorum 
mentes  ad  mala  suadendo  non  valet  frangere,  bonis 
satagit  actibus  inter  eas  mala  seminare.  Sed  sancti 
viri  has  ejus  insidiastanto  celerius  vincunt,  quanto 
et  subtilius  deprehendunt.  Quod  melius  ostendimus 
si  unum  e  multis  assertoribus  veritatis  in  testimo- 
nium  Paulum  vocemus,  sub  quo  quidam  Corinthius 
dnm  incesti  facinus  perpetrasset,  eum  doctor  egre- 
gius  in  carnis  interitum  ad  satisfactionem  poeniten- 
tiae  Satanae  tradidit,  et  in  diem  Domini  salvum  ejus 
spiritum  reservavit  (ICor.  v,  5).  Magna  quippe  arte 
magisterii  ipsi  est  traditus  coactus  in  poenam  cui 
Sponte  est  substratus  in  culpa,  ut  qui  auctor  fuerat 
ad  vitium  nequitiae,  ipse  flagellum  fieret  disciplinae. 
Qua  tamen  bene  gesta  poenitentia,  dum  cognovisset 
Corinthios  super  eum  jam  misericorditer  motos,  ait: 
^  Cui  aliquid  donastis,  et  ego ;  nam  et  ego  quod  donavi, 
si  quid  donavi,  propter  vos  in  persona  Christi  (II  Cor» 
\i,  10).  Communionis  vero  gratiam  cogitans  ait:  Cui 
aUquid  donastis,  et  ego.  Ac  si  diceret :  A  bono  ve 


indiciis  odorem  divinitatis  ejus  cognoscere  concu- 
pivit,  quasi  flatum  naribus  traxil.  Sed  dum  ei  pro- 
tinus  respondetur :  Nonin  pane  solo  vivit  homo.  Et : 
Non  tentabis  Dominum  Deum  tuum  {Ibid.,  4,  7), 
quia  sententiamm  suarumacuminibusindagationem 
antiqui  hostis  veritas  perculit,  quasi  nares  ejus  su- 
dibus  perforavit.  Sed  quia  Behemoth  iste  per  varia 
fraudum  argumenta  distenditur,  adhuc  adjuncto  et 
alio  nomine  notatur :  nam  subditur : 

CAPUT  IX  [Rec.  IX]. 

Vebs.  20. — Anextrahere  poteris  Leviathan  hamof 
17.  Divinitas  in  carnevelut  hamus  in  esca  satanam 
transfixit, — Leviathan  quippe  additamentum  eorum 
dicitur.  Quomm  videlicet,  nisi  hominum  %  quibus 
semel  culpam  praevaricationis  intuiit,  et  hanc  usque 
ad  aeternam  mortem  quotidie  pessimis  suggestionibus 
extendit.  Quibus  dum  reatum  fenore  peccati  multipli- 
cat,  poenas  procul  dubio  sine  cessatione  coacervat. 
Potest  quoque  Leviathan  etiam  per  irrisionemvocari. 
Primo  quippe  homini  persuasione  callida  1087 
divinitatem  additumm  se  perhibuit,  sed  immortali' 
tat^m  tulit  (Genes.iu,  b).  Additamentum  ergo  homi- 
num  per  irrisionem  dici  potest,  ^  quibus  dum  hoc 
quod  non  erant  se  addere  spopondit,  etiam  hocquod 
erant  fallendo  subtraxit.  Sed  Leviathan  iste  hamo 
captus  est,  quia  in  Redemptore  nostrodum  per  satelli- 
tes  suos  escam  corporis  momordit,  divinitatis  illum 
aculeus  perforavit.  Quasi  hamus  quippe  fauces  glu- 


8tro  non  dissentio,  meum  sit  quidquid  ipsi  fecistis.  ^  tientis  tenuit,  dum  in  illo  et  escacarnis  patuit,  quam 


Atque  mbx  subdidit :  Et  ego  si  quid  donavi,  propter 
vos.  Ac  si  diceret :  Yestris  actibus  bonum  addidi, 
quidquid  propter  vos  misericordiler  feci.  Vestra  ergo 
est  utilitas  bonitas  mea,  mea  est  utilitas  bonitas  ve- 
stra.  Qui  ipsam  mox  compagem  cordium,  in  qua 
sic  tenetur,  adjungens  subdidit :  In  persona  Chri- 
$ti.  '  Cui  velut  si  dicere  praesumamus :  Quare  te  ita 
caute  discipulis  copulas  ?  quare  vel  te  illorum,  vel 
illos  tuis  actionibus  tam  sollicita  mente  conformas  ? 


devorator  appeteret,  et  divinitas  passionis  tempore 
latuit,  quae  necaret.  In  hac  quippe  aquarum  abysso, 
id  est  in  hac  immensitate  generis  humani,  ad  om- 
nium  mortem  inhians,  vitam  pene  omnium  vorans, 
huc  illucque  aperto  ore  cetus  iste  ferebatur,  sed  ad 
mortem  ceti  istius  hamus  in  hac  aquarum  profun- 
ditate  caliginosa  mira  est  dispositione  suspensus. 
Hujus  hami  linea  illa  est  per  Evangeiium  antiquo- 
mm  patrum  propago  memorata.  Nam  cum  dicitur : 


*  Val.  CI.,  perforavit. 

'  In  Laud.  et  Corb.  Germ.   tantum  legitur,  cui 
aUquid  donastis  etego.  Ac  si  diceret. 
'  Vindoc.,  Pratel.,  Utic,  Cui  videlicet  si  dicere. 

PATaoL.  LXXVI. 


*  In  duob.  Germ.,  in  Edit.  Vatic.  Parisiis  recusa, 
et  in  Gussanv.,  acuti. 
^  yindoc,  manifesta. 
^  Pratel.,  quia  dumlioc. 


683 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


684 


Abraham  genuit  Isaac,  haac  genuit  Jacob  {Matlft.  i,  A  ligata  esl,  quia  ejiis  veritate  cognita,  *  ill»  falsiutis 
2);  curaque  caeleri   successores  interposito  Joseph      doctrina*  tacuerunt. 


nomine  usque  ad  Mariam  virginem  desponsatam 
describuntur,  quasi  quajdam  linea  torquetur,  in  cu- 
jus  extremo  incarnatus  Dominus,  id  est  hamus  iste 
ligaretur,  qucm  in  his  a(|uis  humani  generis  depen- 
dentem  aperto  ore  iste  cetus  appelerct,  sed  eo  per 
satellitum  suorum  saevitiam  morso,  mordcndi  vires 
nlterius  non  haberet.  Ne  ergo  iste  humauis  mortibus 
cetus  insidians  quos  vellet  ultra  devoraret,  hamus 
hic  raptoris  fauces  tenuil,  et  sese  mordentem  mo- 
raordit.  Incarnationem  igitur  unigeniti  Filii  Meli 
famulo  indicans  Deus,  ait :  An  extrahere  poteris  Le- 
viathan  hamo  ?  Subaudis  ut  ego,  qui  ad  raptoris  mor- 
lem  incarnatum  *  unigenitum  Filium  mitto,  in  quo 


19.  Academici  et  Mathemaiici  refelluntur.  —  Ubi 
enim  nunc  ost  Academicorum  error,  qui  certe  co- 
nanlur  astruere  certum  nil  esse,  qui  impudenti  fronte 
assertionibus  suis  fidem  ab  auditoribus  exigunt,  cum 
vera  esse  nulla  testantur  ?  Ubi  Mathematicornm  su- 
perstitio  qui,  dum  signorum  cursus  suspiciunt,  vitas 
hominura  in  sidorura  raoraenta  suspendunt  ?  Quo- 
rura  aperte  doctrinara  saepe  geminorum  nativitas 
dissipat,  qui  cum  uno  eodemque  moraento  horaj 
prodeant,  non  in  una  conversationis  qualitate  per- 
durant.  Ubi  tot  praedicaraenta  falsitatis,  qnae  enu- 
merare  fugiraus,  ne  ab  exponendi  ordine  longe  re- 
cedaraus  ?  Sed  cuncta  jara  erroris  doctrina  conticuit, 


dura  raortalis  caro  conspicitur,  etimmortalitatis  po-  g  quia  Leviathan  linguam  Dominus  incarnationis  suae 

fune  constrinxit.  Unde  bene  etiam  per  prophetam 
dicitur :  Et  desolahit  Dominus  linguam  maris  ^  JEgyp- 
tii  (Isai.  XI,  15).  Lingua  quippe  maris  est  scientia 
doctrinae  saecularis.  Bene  autem  mare  ^  iEgyptiuiu 
dicitur,  quia  peccati  obscuritate  fuscatur.  Linguam 
ergo  raaris  i£gyptii  Dominus  desolavit,  quia  hnjus 
mundi  falsam  sapientiam  per  carnem  se  ostendendo 
destruxit.  Fune  ergo  Leviathan  lingua  constringi- 
tur,  quia  per  similitudinem  carnis  pcccati  ligata  est 
praedicatio  vetusti  peccatoris. 

20.  Disseminata  sanctissimcB  Trinitatis  fidescientia 
scscularis  tacuit.  —  Si  autem  fides  fune  signatur,  is- 
dera  nobis  iterura  intellcctus  ^  innuitur,  quia  dum 
per  prsdicatores  sanctos  in  mundo  fides  Trinitatis 


tentia  non  videtur,  quasi  hamus  quidam  inde  devo 
rantera  perirait  unde  acuraen  potentiae  quo  transii- 
gat  occultat.  Sequitnr : 

GAPUT  X. 

Ibid.  —  Et  fune  ligabis  linguam  ejus. 
18.  Ejus  linguam  Dominus  ligavit,  dum  silere  coe- 
gii  errores .—Subaudis  ut  ego.  Scriptura  enira  sacra 
fune  aliquando  diraensionura  sortes,  aliquando  pec- 
cata,  aliquando  fidera  designare  consuevit.  Nam 
propter  haereditarias  dimensionura  sortes  dicitur : 
Funes  ceciderunt  mihi  in  praiclaris;  etenim  hcereditas 
meaprceclara  estmihi(Psal.  xv,  6).  Funesquippein 
praeclaris  cadunt,  dum  per  humilitatem  vitae  sortes 
nos  patria} '  raelioris  excipiunt.  Rursura  quia  fune 


peccata  signantur,  per  prophetam  dicitur:   Voe  qui  G  if"»»"".  ^ontra  elecloruni  mentcs  enirapere  mundi 


trahitis  fniquitatem  infuniculis  vaniiatis  (Isai.  v,  18). 
Iniquitas  namquein  funiculis  vanitatistrahitur,dum 
per  augmentura  culpa  protelatur.  Unde  et  per  Psal- 
mistara  dicitur :  Funes  peccatorum  circumplexi  sunt 
me  (Psal.  cxviii,  61).  Quia  enim  funis  addendotor- 
quetur  ut  crescat,  non  iraraerito  peccatura  in  fune 
figuratur,  quod  perverso  corde  saepe,  dum  defendi- 
tur,  niultiplicatur.  Rursura  fune  fides  expriraitur, 
Saloraone  attestante,  qui  ait :  Funiculus  iripUx  dif- 
ficile  rumpiiur(Eccle,  i\,  12),  quia  fides  videlicet, 
quae  de  cognitione  Trinitatis  ab  ore  praedicantium 
lexitur,  fortis  in  electis  permanens,  in  solo  repro- 
borura  corde  dissipatur.  Hoc  itaque  loco  funis  no- 
raine  sive  peccatum,  sive  fidem  nil  obstat  intelligi. 


doctrina  cessavit.  Unde  bene  Domino  per  prophe- 
tam  dicitur  :  Tu  dirupisti  fontes  et  torrentes,  tu  sic- 
casii  fluvios  Eihan  (Psal.  lxxiii,  15).  Ethan  quippe 
interpretatur  fortis.  Et  quis  est  hic  fortis,  nisi  de 
quo  per  Evangeliura  Dominus  dicit  :  Nemo  potest 
vasa  fortis  ingressus  domum  diripere,  nisiprius  fortem 
alliget  (Marc.  iii,  27)  ?  Fontes  itaque  el  torrentes 
Dominus  dirupit,  dum  in  apostolorum  suorura  cor- 
dibus  fluenta  veritatis  aperuit.  De  quibus  rursum 
perprophetara  alium  dicitur  :  Haurietis  aquas  in  gau- 
dio  de  fontihus  Salvatoris  (Isai.  xii,  3).  Ad  eorum 
quippe  doctrinam  sitiontes  pergimus,  •  ut  veritatis 
plenas  cordium  nostrorum  lagunculas  reporteraus. 
Sed  eraanantibus  suis  fontibus  Ethan  fluvios  exsic- 


[Vei.  XIII.]  Incarnatus  etenim  »  Dominus  noster  D  ^^^^^' *^^'"  ^^^^""^^"  ^^'"^^^  ^'^  "^^*^?"*  *P^"*"^  ^*^"^" 


fune  Leviathan  linguara  ligavit,  1088quia  insimi- 
liludine  carnis  pcccati  apparuit,  et  omnia  errorum 
ejus  praedicamenta  damnavit  (Rom.  viii,  3).  Unde 
Paulo  attestante  dicitur :  Et  de  pecc^to  damnavit  pec- 
catum  (Ibid.).  Fune  linguam  ligavit,  quia  per  simi- 
litudinem  carnis  peccati  ab  electorum  suorum  cor- 
dibus  cuncta  ejus  fallacis  arguraenta  destruxit.  Ecce 
enim  apparente  in  carne  Domino,  Leviathan  lingua 

'  Vindoc,  Pratel.  et  alii,  filium  meum  unigenitum. 

•  Laudun.  et  Gerra.,  meliores, 
'  Alii.,  Redemptor, 

*  Vindoc.,  Corb.  Germ.  ac.  pl.  Norm.,  illius  fal-* 
sitatis. 

^  Corh*  Germ.,  Vindoc.  ac  Laud.,  ^gypti;  sic- 


so  radio  sua5  veritatis  arefecit.  Leviathan  ergo  lin- 
gua  funo  stringitur,  quia,  extcnsa  fide  Trinitatis, 
errorum  praedicamenta  siluerunt.  Sed  quia  jam  se 
aperte  extollere  non  valet,  huc  illucque  circumiens 
per  insidias  raordet.  [Vet.  XIV.]  Mira  autera  mise- 
ricordia  contra  hunc  pro  nobis  Dominus  vigilat^ 
atque  eum  et  in  hoc  quod  fraudibus  molitur  expu- 
gnat.  Unde  subditur  : 

que  in  consequentibus. 

^  Laud.,  mgyptus  dicitur» 

■'Ebroic.  aliique  Norman.,  invenitur. 

•  Germ  ,  Laud.,  Pralel.  ac  pl.,  et  veritate  ple^ 
nas reportamm. 


085 


MORALIUM  LIB.  XXXHL  —  IN  CAPUT  XL  B.  JOB. 


68« 


CAPUT  XI  [Rec,  JTJ.  A 

Vbbs.  21. — Nunqttidpanes  circulum  in  naribus  ejus? 
21.  Cireulus  in  mribus  diaboli  divince  virtutis  om^ 
nipotentia.  — Sicntper  narcs  insidiae,  ita  per  circu- 
lum  divinae  virtutis  omnipotentia  designatur.  Quae 
cum  apprehendi  nos  tentationibus  prohibct,  miris 
ordinibus  1089  antiqui  hostis  insidias  circumplec- 
tens  tenet.  Circulus  ergo  ei  innaribus  ponitur,dum 
eircumducta  protectionis  supernaB  fortitudine,  *  ejus 
sagacitas  retinetur,  ne  contra  infirmitatem  hominum 
tantum  praevaleat,  quantum  perditionis  argumenta 
lateater  explorat.  Potest  etiam  circuli  nomine  oc- 
culti  judicii  adjutorium  designari,  quod  in  hujus 
Behemoth  naribus  ponitur,  cum  a  calUda  sua  crude- 
litate  refrenatur.  Unde  bene  per  prophetam,  cum 
ab  Israeiitarum  laesione  prohibetur,  regi  Babyloniae  B 
dicitur :  Ponam  circulum  in  mribui  tuis  (Isai.xxxYU, 
29).  Ac  si  aperte  diceretur  :  Cogitando  insidias 
suspiras ;  sed  explere  quod  appetis  non  valendo 
omnipotentiae  meae  circulum  in  naribus  portas,  ut 
cum  bonorum  mortem  ardentius  anhelas,  ab  eorum 
vita  vacuus  redeas.  Quod  vero  hoc  loco  circulum, 
hoc  et  Scriptura  sacra  per  Joannem  in  Apocalypsi 
falcem  vocat.  Ait  enim  :  Vidi,  *  et  ecce  nubem  candi-^ 
dam,  et  super  nubem.  sedentem  similem  Filio  hominis, 
habentem  in  capite  suo  coromm  auream,  et  in  manu 
sua  falcem  acutam  (Apoc.  xrv,  14).  Potestas  enim 
divini  judicii^  quia  undiquestringit,  circulus  dicitur; 
et  quia  intra  se  omnia  incidendo  amplectitur,  falcis 
appeilatione  signatur,  In  faice  enim  quidquid  inci- 
ditur,  quaquaversum  flectitur,  intus  cedit.  Et  quia  C 
potestas  supemi  judicii  nullatenus  evitatur,  intra 
ipsam  quippe  sumus,  quo  libet  fugere  conemur,  re- 
cte  cum  venturus  judex  ostenditur,  falcem  tenere 
perhibetur,  quia  cum  potenter  ad  omnia  obviat,  in- 
cidendo  circumdat.  Esse  se  intra  '  judicii  falcem 
Propheta  vidit,  cum  diceret  :  Si  ascenderoinccelum, 
tu  illices;  si  descendero  ad  infemum.  ades.  Si  sump- 
mro  pennas  meas  ♦  ante  lucem,  et  habttavero  ^  in  ex- 
irmis  maris,  etenim  iltuc  manus  tua  deducet  me,  et 
tenebitmedextera  tm(PsaL  cxxxviii,  8,9, 10).  Intra 
qnamdam  falcem  se  vidit,  cuni  ex  nullo  sibi  loco 
]Hitere  fugae  aditum  posse  cognovit,  dicens  :  Quia  ne» 
que  ab  oriente,  neque  ab  occidente,  neque  cf  desertis 
wumUbus  (Psal.  lxxiv,  7^;  subaudispatetviafugien- 
di,  atque  mox  ipsam  supernae  potentiae  omnimodam  q 
comprehensionem  subdens,ait :  Qmniam  Deus  judex 
est.  Ac  si  diceret  :  Fugiendi  via  undique  deest,  quia 
ille  judiciat  qui  ubique  est.  Divinaitaque  judiciasi- 
cot  signantur  falce,  quia  circumvallantia  incidunt, 
ito  exprimuntur  circulo,  quia  undique  stringunt.  In 
Leviathan  itaque  naribusa  Domino  circulus  ponitur, 
qiiia  judicii  ejus  potentia  in  insidiis  suis  ne  quantum 
Ynlt  prasvaleat  coarctatur.  Dicatur  ergo  :  Nunquid 
fonei  drculum  in  mrihm  ^us  ?  Subaudis  ut  ego^qui 

*  Duo  Germ.,  Laud.  ac  Val.  Cl.,  ejus  sagacia. 

Taron  ,  ejus  sagitta  retinetur, 

*  Laud.,  duo  Germ.  ac  Yal.  Cl.»  et  ecce  nubes  can^ 
dida, 

*  Vindoc.,  Ebroic,  ^T2L\e\,,judicis, 


astutas  ejus  insidias  omnipotentijudicioconstringo, 
ut  nec  tantum  tentet  quantum  appetit,  nec  tantum 
capiat  quantum  tentat.  Sequitur  : 

CAPUT  XII. 

Ibid.  —  Aut  armilla  perforabis  maxillam  ejus  ? 

22.  Hcec  plurimos  quos  devoravit,  ab  ejus  faucibus 
extrahit,  —  Ab  intellectu  circuli  armilla  non  discre- 
pat,  quia  ipsa  hoc  quoque  ubi  ponitur  ambiendo 
constringit.  Sed  quia  armilla  latius  tenditur,  per  ar- 
raillam  occulti  ejus  judicii  erga  nos  protectio  im- 
pensior  designatur.  Armilla  ergo  Dominus  maxillam 
Leviathan  istius  perforat,  quia  ineffabili  misericor- 
diae  suae  potentia  sic  maliliae  antiqui  hostis  obviat, 
ut  aliquando  eos  etiam  quos  jam  cepit  amittat ;  et 
quasi  ab  ore  illius  cadunt,  qui  post  perpetratas  cul- 
pas  ad  innocentiam  redeunt.  Quis  enim  ore  illius 
semel  raptus  maxillam  ejus  evaderet,  1090  si  per- 
forata  non  esset?  An  non  in  ore  Petrum  tenuit,cum 
negavit  (Matth.  xxvi,  70)  ?  An  non  in  oreDavidte- 
nuit,  cum  in  tantam  se  luxuriae  voraginem  mersit 
(II  Reg.  \i,  ht)  ?  Sed  cum  ad  vitam  uterque  perpoe- 
nitentiam  rediit,  Leviathan  iste  eos  aliquo  modo 
quasi  per  maxillae  suae  foramina  amisit.  Per  fora- 
men  ergo  maxillae  ab  ejus  ore  subtracti  sunt  qui 
post  perpetrationem  tantae  nequitiae  poenitendo  re- 
dierunt.  Quis  autem  hominum  Leviathan  istius  os 
evadat,  ut  nulla  illicita  committat  ?  Sed  hinc  cogno- 
scimus  quantum  redemptori  humani  generis  debito* 
res  sumus,  qui  non  solum  nos  in  os  Leviathan  ire 
prohibuit,  sed  ab  ore  etiam  redire  concessit ;  qui 
spem  peccatori  non  abstulit,  quia  maxillam  ejus,  ut 
evadendi  viam  tribueret,  perforavit,  ut  saltem  post 
morsum  fugiat,  qui  incautus  prius  morderi  nequa- 
quam  meluebat.  Ubique  ergonobisoccurrit  superna 
medicina,  quia  et  dedit  homini  praecepta  ne  peccet, 
et  tamen  peccandi  dedit  remedia,  ne  desperet.Unde 
caveudum  summopere  est  ne  quis  delectatione  pec- 
cati  Leviathau  istius  ore  rapiatur,  et  tamen,  si  rap- 
tus  fuerit,  non  desperet,  quia  si  peccatum  perfecte 
lugeat,  adhuc  foramen  in  maxilla  ejus  invenit,  per 
quod  evadat.  Jam  dentibus  teritur,  sed  adhuc  si 
evadendi  via  quaeritur,  in  maxilla  ejus  foramen  in- 
venitur.  Habet  etiam  captus  quo  exeat,  qui  praevi- 
dere  noluit  ne  caperetur.  Quisquis  ergo  nondum 
captus  est,  maxillam  ejus  fugiat ;  quisquis  vero  jam 
captus  est,  in  maxilla  foramen  quaerat.  Pius  enim 
ac  justus  est  conditor  noster. 

[Vet.  XV. 'l  23.  Ante  culpam  justitia  Dei  metuen- 
da ;  post  culpam  speranda  misericordia.  Ruina  majo- 
rum  sit  cautela  minorum.  —  Sed  nemo  dicat :  Quia 
pius  est  venialiter  pecco.  Et  nemo  qui  peccaverit 
dicat :  Quia  justus  est,  •  de  peccati  remissione  des- 
pero.  Relaxat  enim  Deus  facinus  quod  defletur,  sed 
perpetrare  quisque  timeat  quod  si  digne  deflere  pos. 
sit  ignorat.  Ante  culpam  ergojustitiam  metuat,  post 

*  Laudun.,  Vindoc,  Pratel.,  dituculo.  Val.  Cl., 
ante  tucem  diluculo, 

»  Corb.  Germ.,  Laud.  et  Gemet.,  in  postremo 
maris. 

«  Laud.  et  Val.  CL,  remissionem  despero» 


687 


SANGTI  GREGORIt  MAGNI 


688 


culpam  tamen  de  pietate  praesnmat;  neqne  ita  justi-  A 
tiam  timeat,  ut  nulla  spei  consolatione  convalescat  > 
neque  ita  confidat  de  misericordia,  ul  adhibere  vul- 
neribus  suis  dignae  poenitentiaenegligat  medicinam; 
sed  quem  praesumit  sibi  pie  parcere,  semper  etiam 
cogitel  et  districte  judicare.  Sub  pietate  itaque  ejus 
spes  peccatoris  gaudeat,  sed  sub  districtione  illius 
poenitentis  correctio  contremiscat.  Spes  igitur  prae- 
sumptionis  nostrae  habeat  etiam  morsam  timoris,  ut 
ad  corrigenda  peccata  justitia  judicautis  terreat, 
quem  ad  fiduciam  veniae  g.atia  parcentis  invitat. 
Hinc  enim  per  quemdam  sapientem  dicitur  :  Ne  di' 
xeris,  Miserationes  Domini  multw  sunt,  peccatorum 
meorum  non  memorabitur  (Eccli.  v,  6^.  Pietatem 
namqne  ejus  protinus,  et  justitiam  subdit,  dicens  : 
Misericordia  enim  et  ira  ab  illo  (Ibid.,  1).  Divina  g 
itaque  clementia  maxillam  Behenioth  istius  perfo- 
rans,  ubique  humano  generi  et  misericorditer  et 
potenter  occurrit,  quia  nec  libero  admonitionem 
praecavendi  tacuit,  nec  capto  remedium  fugiendi 
subtraxit.  Ad  hoc  quippe  in  Scriptura  sacra  virorum 
talium,  id  est  David  et  Petri,  peccata  sunt  indita,  ut 
cautela  minorum  sit  ruina  majorum.  Ad  hoc  vero 
*  utrorumque  illic  et  poenitentia  insinuatur  et  venia, 
ut  spes  pereuntium  sit  recuperatio  perditorum.  Do 
statu  ergo  suo  David  cadente,  nemo  superbiat.  De 
lapsu  etiam  suo  David  surgente,  1091  nemo  de- 
speret.  Ecce  quam  *  mirabiliter  Scriptura  sacra  eo- 
dem  verbo  superbos  premit,  quo  humiles  levat. 
Unam  namque  rem  gestam  retulit,  et  diverso  modo 
superbos  quidem  ad  humilitatis  formidinem,  humi-  p 
les  vero  ad  spei  fiduciam  revocavit.  0  inaestimabile 
novi  generis  medicamentum,  quod  uno  eodemque 
ordine  positum,  et  premendo  tumentia  exsiccat,  et 
sublevando  arentia  infundit  1  De  majorum  nos  lapsu 
terruit,  sed  de  reparatione  roboravit. 

24.  Incassum  sperat  misericordiam,  qui  justitiam 
non  timet.  —  Sic  quippe  semper,  sie  nos  divinae  di- 
spensationis  misericordia  et  superbientes  reprimit, 
et  nead  desperationem  corruamus  fulcit  [Vet.  XVI, 
Rec,  XI.]  Unde  etiam  per  Moysen  admonet,  dicens  : 
Non  accipies  loco  pignoris  superiorem,  aut  inferiorem 
molam  (Deut.  xxrv,  6^.  Accipere  namque  aliquando 
dicimus  auferre.  Unde  et  aves  illae  •  quae  sunt  ra- 
piendis  avibus  avidae,  accipitres  vocantur.  Unde 
Paulus  apostolus  dicit :  Suslinetis  enim  si  quis  devo-  t\ 
rat,  si  quis  accipit  (II  Cor.  xi,  20).  Ac  si  diceret,  Si 
quis  rapit.  Pignus  vero  *  debitoris  est  confessio  pec- 
catoris.  A  debitore  enim  pignus  accipitur,  cum  a 
peccatore  jam  peccati  confessio  tenetur.  Superior 
autem  et  inferior  mola  est  spes  et  timor.  Spes 
quippe  ad  alta  subvehit,  timor  autem  cor  inferius 
premit.  Sed  mola  superior  et  inferior  ita  sibi  neces- 
sario  ^  junguntur,  ut  una  sine  altera  inutiliter  ha- 
beatur.  In  peccatoris  itaque  pectore  incessanter  de- 
bet  spes  et  formido  conjungi,  quia  incassum  mise- 


ricordiam  sperat,  si  non  etiam  justitiam  timeat ;  in- 
cassum  justitiam  metuit,  si  non  etiam  de  misericor- 
dia  confidat.  Loco  igitur  pignoris  mola  superior  ant 
inferior  tolli  prohibetur,  quia  qui  peccatori  praedi- 
cat,  tanta  dispensatione  componere  praedicationem 
debet,  ut  nec  derelicta  spe  timorem  subtrahat,  nec 
subtracta  spe,  in  solo  eum  timore  derelinquat.  Mola 
enim  superior  aut  inferior  tollitur,  si  per  praedican- 
lis  linguam  in  peccatoris  pectore  aut  timor  a  spe, 
aut  spes  a  timore  dividatur. 

25.  Cur  Deus  electos  a  carnalibus  viiiis  HUbsos  non 
cu^todit.   Superbia  majus  peccatum  quam   luxuria. 
Homo  de  medicamento  vulnus  facit,  Deus  de  vulnere 
medicamentum.  —  Sed  quia,  exigente  caosa,  David 
ad  medium  deduclo,  tanti  facinons  memoriam  feci- 
mus,  lectoris  fortasse  animus  movetur,  cur  eos  om- 
nipotens  Deus,  quos  in  perpetuum  elegit,  quos  ad 
donorum  quoque  spiritalium  culmen  assumpsit,  il- 
laesos  a  corporalibus  \itiis  non  custodit.  Unde  qoia 
satisfieri  citius    credimus,    breviter  respondemus. 
Nonnulli  enim  per  accepta  dona  virtutum,  per  im- 
pensam  gratiam  bonorum  operum  in  superbiae  vi- 
tium  cadunt,  sed  tamen  quo  ceciderint,  non  cogno- 
scunt.  Proinde  contra  eos  hostis  antiquos,  qoia  jam 
interius  dominatur,  etiam  exterius  saevire  permitti- 
tur,  ut  qui  in  cogitatione  elati  sunt,  per  camis  luxu- 
riam  prosternantur.  Scimus  autem  quia  aliquando 
minus  est  in  corporis  corruptionem  cadere  qnam 
cogitatione  tacita  ex  deiiberata  elatione  peccare ;  sed 
cum  minus  turpis  superbia  creditur,  minus  vitatnr. 
Luxuriam   vero    eo    magis  erubescunt  homines , 
quo  simul  omnes  turpem  noverunt.  Unde  fit  ple- 
rumque  ut  nonnulli  post  superbiam  in  Luxuriamcor- 
ruentes,  ex  aperto  casu  malum  culpae  latentis  eru- 
bescant ;  et  tunc  etiani  majora  corrigunt,  cuffl  pro- 
strati  in  minimis  gravius  confunduntur.  Reos  enim 
se  inter  minora  conspiciunt,  qui  se  liberos  inter  gra- 
viora  crediderunt.  Pia  ergo  Domini  dlspensatione 
^  laxatus  nonnunquam  Behemoth  iste  de  culpa  ad 
culpam  trahit,  et  1092  dum  plus  percutit,  inde 
eum  quem  ceperat  amittit,  atque  unde  vicisse  cemi- 
tur,  inde  superatur.  Considerare  libet  intra  mnnitam 
gratiae  sinum  quanto  Deus  favore  misericordiae  nos 
continet.  Ecce  qui  de  \irtute  se  extollit  per  vitiuni 
ad  humilitatem  redit.  [Vet.  XVI.]  Qui  vero  acoeptis 
virtutibusextollitur,  non  gladio,  sed,  utitadixeriiD, 
medicamento  vulneratur.  Quid  est  enim  virtus,  msi 
medicamentum  ?  et  quid  est  vitium,  nisi  vulnus? 
Quia  ergo  nos  de  medicamento  vulnus  facimus,  Udt 
ille  de  vulnere  medicamentum,  ut  qui  virtute  perco- 
timur,  vitio  curemur.  Nos  namque  virtutnm  doitf 
retorquemus  in  usum  vitiorum,  ilie  vitiorum  ilJece- 
bras  assumit  in  arlem  virtutum,  et  salutis  stAtoffl 
percutit  ul  servet,  ut  qui  humilitatem  currentes  /s- 
gimus,  ei  saltem  cadentes  haereamus.  Sed  inter  bcc 
gCiendum  est  quod  plerique  hominumy  quo  in  multis 


*  Laudun.,  utrumque, 

*  Ebroicenses,  terribiUter. 

*  Gussanv.,  quee  rapiendi  snnl  avidce* 


*  Laud.  et  al.,  debitori. 

^  Gemet.,  duo  Germ.,  Turon.,  Laad.>  jungOut» 

^  Laud.,  laxatos....  trahit. 


689 


MORALIUM  LIB.  XXXffl.  —  IN  CAPLT  XL  B.  JOB. 


690 


corrnnnt,  arctius  ligantnr ;  cumqne  eos  Behemoth  A  quem  Levialhan  iste  multiplicavit  preces,  cnra  per 


iste  ex  uno  vitio  percutit  ut  concidant,  ex  alio  qno* 
qne  illigat  ne  rcsurgant.  Consideret  itaque  homo 
cnm  quo  ^  hoste  bellum  gerat ;  et  si  jam  se  in  ali- 
qao  deliquisse  perpendit,  saltem  ad  culpam  pertrahi 
ex  culpa  pertimescat,  ut  studiose  vitentur  vulnera, 
qoibus  frequenter  interficit,  quia  valde  rarum  est, 
qnod  hostis  noster  electorum  saluti  etiam  vulneribus 
servit. 

26.  Tentatio  aliqmndo  meritorum  est  cnstodia. 
Diabolns  tentando  sanclos  ad  regnum  servat  imntus. 
— Maxilla  tamen  Behemoth  istius  perforata  intelligi 
et  aliler  potest,  ut  in  ore  tenere  dicatur  non  quos 
jam  perfecle  peccato  implicavit,  sed  quos  adhuc 
peccati  persuasionibus  tenlat,  quatenus  ei  quemli- 


subditam  sibi  legionem  dixit :  Si  ejicis  nos,  mitte 
nos  in  gregem  porcorum  (Matth.  viii,  31).  Quamvis 
intelligi  potest  ^  apertius,  quia  ad  Dominum  preces 
multiplicat,  cum  extremi  die  judicii  iniqui  qui  ejus 
corpus  sunt  sibi  parci  deprecantur,  cum  membra 
eju»,  videlicet  reprobi,  sero  clamantes  dicunt  :  jDo- 
mine,  Domine,  aperi  nobis  (Luc.  xiii,  25).  Quibus 
protinus  dicitur  :  Nescio  vos  unde  sitis»  Tunc  etiam 
Domino  per  membra  sua  mollia  loquetur,  quando 
multi  ex  ejus  corpore  dicturi  sunt :  Domine,  Domine, 
nonne  in  nomine  tuo  prophetavimus,  et  in  nomine  tuo 
doemonia  ejecimus,  et  in  nomine  tuo  virtutes  multas 
fecimus  (Matth.  vii,  22)  ?  MoUia  qnidem  deprecanles 
dicunt,  cum  ejus  nomine  *  replicant  quae  fecerunt, 


betmandere  sit  de  peccati  eum  delectatione  tenlare.  3  sed  duro  corde  illa  cum  facerent,  in  suam  laudem 


Mandendum  quidem,  sed  non  deglutiendum  accepe 
nit  Paulum,  quando  illum  posttot  revelationum  su- 
blimia  sliinulis  carnis  agitabat  (IlCor.  xii,  7).  Tunc 
crgo  cum  contra  illum  licentiam  tentationis  accepit, 
in  maxilla  enm  tenuit,  sed  perforata.  Qui  vero  ela- 
tos  perire  poterat,  tentatus  est  ne  periret.  Tentatio 
ergo  illa  non  vorago  vitiorum,  sed  cnstodia  merito- 
rnm  fuit,  quia  Leviathan  iste  fatigando  eum  in  affli- 
ctione  contrivit,  sed  non  in  cnlpa  capiendo  devora- 
vit.  Elatos  autem  in  sanctitatc  viros  non  amitteret, 
nisi  tenlaret.  Sancti  qnippe  non  essent,  qui  de  san- 
ctitatis  gloria  superbirent,  et  tanto  sub  ejus  jure  ca- 
derent,  quanto  se  in  suis  virtutibus  elevarent.  Sed 
miro  dispensationis  ordine  dum  tentantur  humilian 


rapuerunt.   Unde   mox   audiunt  :    Nescio  qui  estis 
(Ihid.,  23).  Sequitur  : 

CAPUTXIV  [Rec.XIII]. 

Vers.  23.  —  Nunquid  feriet  tecum  pactumf  Subau- 
dis  ut  mecum  :  Et  accipies  eum  servum  sempitemum, 

28.  Sanctos  tentans  eorum  utilitati  servit,  ac  Dei 
voluntati.  —  Subaudis  nt  ego.  Sed  valde  solerter 
intuendum  est  quod  pactum  cnm  Domino  Leviathan 
isto  feriat,  ut  sempiternus  ab  eo  servus  habeatur. 
Inpactoenim,di8cordantiumpartiumvoIuntasimple- 
tur,  ut  ad  votura  suum  quaeque  perveniat,  et  jurgia 
desiderato  fine  concludat.  Antiquus  iuqne  hostis  a 
sinceritate  divinae  innocentiae  malitiae  suas  face  suc- 
census  discordat,  sed  ab  eju?  judicio  etiam  discordan- 


tnr,  dnm  humiliantur  ejus  esse  jam  desinunt.  Bene  q  ^^  ^q,^  discrepat;  nam  viros  justos  semper  malevole 

"  '"  '  ^''^  '"      tentareappetit,sedtamenhocDorainusvelmisericor- 

diterfieri,veljustepermittit.Haecipsaergotentationis 

licentia  paclum  vocatur,  in  qua  et  desiderium  ^  tenta- 
torisagilur,  ettamen  per  eam  rairo  modo  voluntasjusti 
dispensatoris  impletur.  Erudiendos  enim,  sicul  nuper 
diximns,  electos  8\iosDominu8  saepe  tentatori  subji- 
cit,  sicut  post  paradisi  claustra,  post  tertii  coeli  se- 
creta,  ne  revelationum  magnitudine  Paulus  extolli 
potuisset,  ei  Satanae  angelus  datus  est  (II  Cor.  xii, 
7).  Sed,  nt  praefati  sumus,  ipsa  hac  tentatione  dispo- 
nitur,  ut  qni  elati  perire  poterant,  humiliati «  perdi- 
tione  serventur.  Secreto  ergo  dispensationis  ordine, 
nnde  saevire  permitlitur  iniquitas  diaboli,  inde  pie 


ergomaxilla  Behemoth  istius  perforata  dicitur,  quia 
electos  Dei  unde  conterit,  inde  amittit;  unde  tentat 
nt  perdat,  agit  inde  ne  pereant.  Antiquus  itaqne  ho- 
stis,  occultis  Dei  dispensationibus  serviens,  sancto- 
mm  animas  ad  interitura  tentat  volens,  sed  ad  re- 
gnnm  tentando  servat  invitus.  Maxillaergo  ejus  per- 
lorata  est,  quia  eos  quos  tentande,  id  est  mandendo 
conterit,  quasi  cum  deglutit  amittit.  Quod  quia  non 
homana  sed  divina  providentia  agitur,  nt  ntilitati 
jnstornm  ipsa  vetusti  adversarii  astntia  suffragetur, 
qnatenus  cum  eleclos  tentat,  eos  magis  tentando 
custodiat,  bene  ad  bealum  Job  dicitur  :  Aut  armiHa 
perforabis  maxillam  ejus  ?  Subaudis  ut  ego,  qui  pro- 
vide  cnncta  disponens,  electos  meos  inde  robustius 


perficitur  benignitas  Dei.  Et  bene  ex  hoc  pacto  quod 
in  integritate  custodio,  unde  eos  per  maxillam  Le-  _  cum  Domino  ferire  dicitur,  servus  accipi  perhibetur, 
viathan  istius  labefactari  aliquo  modo  ab  integriute       q^j^  [j^^q  obtemperat  nutibus  supemae  gratiae,  unde 


permitto.  Sequilur  : 

CAPUT  XIII  [Vet.  XVIII,  Rec.  XIII 
Vers.  22.  —  Nunquid  multiplicabit  ad  te  preces, 
aut  loquetur  iibi  mollia  f 

1093  27.  Satanas  sive  per  se,  sive  per  membra 
sua,  nimirum  reprobos,  Christo  preces  adhihuit. — Sub- 
andis  ut  mihi.  Si  enim  ad  personam  Filii  haec  verba 
referantur,  incarnato  ei  mollia  loquebatur  cnm  dice- 
ret  :  •  Scio  quia  sis  sanctus  Dei  (Luc.  iv,  34).  Ad 

»  Duo  Germ.,  Laud.,  Gemet.  ac  pi.  Norm.,  ad^ 

versario.  *        .      ,r  1  /^i 

•  Laud.  et  Germ.,  scio  qut  es.  Val.  Cl„  icto  quis  es, 

Corb.  Germ.,  qui  sis. 


quia 

exercet  iram  nequissimae  voluntatis  suae.  [Vet.  XIX.] 
Servus  ergo  ex  pacto  est,  qui  dum  voluntatem  suam 
implere  permittitur,  asuperni  consilii  volunlate  liga- 
tur,  ut  electos  Dei,  sicut  dictum  est,  volens  tentet, 
et  tentando  nesciens  probet. 

29.  Reproborum  poena  Dei  electorumque  gloritB 
famulatur.  —  Sed  quia  tandiu  in  hac  vita  electomra 
nsibus  servit,  quandiu  raalitiae  suae  neqnitiam  tenU- 
tionis  exercere  potuerit,  hoc  autem  in  loco  a  Do- 


'  Pler.,  aptius. 

*  Ebroic.  alter,  multiplicant, 

«  Pratel.  et  Germ.,  tentationis. 


691 


SANGTI  GREGOmi  MAGNI 


m 


mino  non  solum  ex  pacto  servus ,  sed  sempilernus  A  i»^  hoc  quod  inique  agit  ad  utilitatem  nostram  divina 


servus  accipi  dicitur,  investigare  compellimur  quo- 
modo  et  post  praesentis  vitae  terminum  servire  eum 
•in  perpetuum  Domino  demonstremus.  Neque  enim 
tunc  justos  coelesti  felidtate  pollentes  adhuc  tentare 
permittitur,  cum  ante  eorum  oculos  aoternis  gehennae 
ignibus  mancipatur,  quia  nequaquam  1094  in  illa 
superna  patria  tentationibus  erudiendi  sunt,  in  qua 
jam  pro  tentationum  laboribus  remunerantur.  Sed 
tunc  Leviathan  iste  cum  suo  corpore,  reprobis  vide- 
licet  omnibus,  flammis  ultricibus  traditur,  quibus 
sinefine  crucietur.  Quos  scilicet  cruciatus  dum  justi 
conspiciunt,  in  Dei  laudibus  crescunt,  quia  et  in  se 
cemunt  bonum  quo  remunerati  sunt,  et  in  illis  ins- 
piciunt  *  supplicium  quod  evaserunt.  Ita  enim  tunc 


virtute  possidetur,  jumentumest;  quiavero  latenter 
mordet^  serpens  est ;  quia  autem  nonnunquam  per 
indomitam  superbiam  se  etiam  lucis  angelumsimulat, 
avis  est.  Humanum  etenim  genus  quamvis  inexpli- 
cabili  iniquitatis  arte  lacessat,  tribus  tamen  vitiis 
valde  tentat,  ut  videlicet  alios  sibi  per  luxuriam^ 
alios  per  malitiam,  alios  per  superbiam  subdat. 

30.  Secujulum  varias  illas  fonmSj  varie  tentat.  Sa- 
tatUB  escam  ostendit  Christus,  laqueum  abscondit.  — 
Non  ergo  immerito  in  eo  quod  agere  nititnr  ex  ipso 
suarum  actionum  nomine  vocatur,  cum  jumentum, 
draco,  vel  avis  dicitur.  In  eis  quippe  quos  ad  stulti- 
tiam  luxuriae  excitat,  jumentum  est ;  in  eis  quos  ad 
nocendi  malitiam  inflammat,  draco  est ;  in  eis  autem 


pulchra  erit  universitas,dum  et  gehenna  jusle  cruciat  g  quos  in  fastum  superbiae  quasi  alta  sapientes  elevat 


impios,  et  aeterna  felicitas  juste  remunerat  pios.  Si 
cttt  enim  niger  color  in  pictura  substernitur,  ut  sn- 
perjectus  albus  vel  rubeus  pulchrior  ostendatur,  ita 
tunc  etiam  malos  bene  ordinans  Deus,  feliciora  exhi- 
bet  gaudia  beatorum,  ostensis  ante  eorum  oculos 
snppliciis  reproborum.  Et  quamvis  illud  ex  visione 
dominica  eorum  gaudium  non  sit  ^  quod  crescat,  ma- 
gis  tamen  auctori  suo  esse  se  debitores  sentiunt, 
quando  et  bonum  cernunt  quod  juste  remunerati  per- 
cipiunt,  et  malum  quod  misericorditer  adjuti  vice- 
runt.  [Rec.  XIV.]  Igitur  si  utilitati  justorum  et  hic 
tentatio  Leviathan  istius,  et  illic  damnatio  proficit, 
sempiternus  servus  est  dum  Dei  laudibus  nesciens 
servit,  et  illic  poena  ejus  justa,  et  hic  voluntas  in^ 
justa.  Sequitur  : 

CAPUT  XV  [Vet,  XX]. 
Yers.  24.  —  Nunquid  illudes  ei  quasi  avi  f 
30.  Diabolus  animal  quadrupes  per  actionis  im^ 
mundcB  fatuitatem ;  draco  per  nocendi  malitiam ;  avis 
per  elationem.  —  Quid  est  quod  adversarins  noster 
prius  Behemoth,postmodum  Leviathan  dicitur,  nunc 
vero  avi  in  perditionis  snae  illusione  comparatur  ? 
Behemoth,  quippe,  ut  diximus,  bellua  interpretatur, 
quae  quadrupes  ostenditur,  dum  sicut  bos  fenum  co- 
medere  perhibetur.  Leviathan  vero,  quia  hamo  capi- 
tur,  procul  dubio  serpens  in  aquis  innotescitur.  Nunc 
vero  ad  avis  similitudinem  dacitur^  cum  dicitur  : 
Nunquid  illudes  ei  quasi  avi  f  Gur  ergo  bellua,  vel 
jnmentum,  cur  draco,  cur  avis  appelletur,  indagemus. 
Citius  enim  nomina  ejus  agnoscimus,  si  tergiversa- 
tionis  illius  astntiam  subtiliter  exploremus.  De  cgbIo 
qoippe  ad  terram  venit,  et  ad  spem  coelestium  nuUa 
jam  respiratione  se  erigit.  Irrationale  ergo  ^  et  qua- 
drupes  animal  est  per  actionis  immandae  fatuitatem, 
draco  per  nocendi  malitiam,  avis  per  subtilis  natu- 
rae  levitatem.  Quia  enim  hoc  quod  contra  se  agit  ig- 
norat,  bruto  sensu  bellua  est ;  quia  malitiose  nobis 
nocere  appetit,  draco  est ;  quia  vero  de  natarae  soae 
subtilitate  superbe  extoUitur,  avis  est.  Rursum,  qnia 


avis  est;  in  illis  vero  quos  pariler  in  luxnria  et  su- 
perbia  et  malitia  polluit,  jumentum,  1095  draco, 
simul  et  avis  existit.  Per  tot  namque  ^  ad  decepto- 
rum  cor  se  species  intulit,  in  quot  eos  nequitias  im- 
plicavit.  Multarnm  igitur  rerum  nomine  vocatur, 
quia  ante  deceptorum  mentes  in  varias  formarum 
species  vertitur.  Cum  enim  hunc  per  carnis  luxa- 
riam  tentat,  et  tamen  minime  superat,  mutata  sag- 
gestione  cor  illius  in  malitiam  inflammat.  Qnia  ergo 
ad  eum  venire  bellua  non  valuit,  draco  venit.  Illam 
veneno  malitiae  corrumpere  non  valet,  sed  tamen 
bona  sua  ejus  oculis  opponit,  et  cor  illius  in  super- 
biam  extoUit.  Huic  ergo  ut  draco  ^  subrepere  non 
valuit,  sed  tamen  adducto  phantasmate  inanis  glo- 
Q  riae,  coram  cogitationis  ejus  obtutibus  quasi  avis  vo- 
lavit.  Quae  nimirnm  avis  tanto  contra  nos  immanius 
extoilitur,  quanto  nulla  naturae  suae  infirmitate  prae- 
peditur.  Quia  enim  carnis  morte  non  premitur,  et 
Redemptorem  nostrum  carne  mortalem  vidit,  altiori 
fastu  elationis  intumuit ;  sed  ubi  contra  auctorem 
suum  penna  se  superbiae  extulit,  ibi  laquenm  suae 
mortis  invenit.  Nam  ea  ejus  carnis  morte  prostratos 
est,  quam  expetiit  elatus ;  et  inde  pertulit  laqueum, 
unde  quasi  escam  suae  malitiae  mortem  justi  concu- 
pivit.  [Vet.  XXI.]  Dicatur  ergo  :  Nunquid  illudes  ei 
quasi  avif  Quasi  avi  quippe  Dominus  illusit,  dnm  ei 
in  passione  unigeniti  Filii  sui  ostendit  escam,  sed 
laqueum  abscondit.  Vidit  enim  quod  ore  perciperet. 
sed  non  vidit  ®  qnod  gutture  teneret.  Nam  qnamvis 
eum  fuerat  ipse  confessus  Filium  Dei  (Mattk.  viii, 
29),  velut  purum  tamen  illum  hominem  mori  credi- 
dit,  ad  cujus  morteni  Judaeorum  persequentiam  ani- 
mos  concitavit.  Sed  in  ipso  traditionis  ejus  tem- 
pore  tarde  jam  cognovisse  intelligitur,  quod  ipse  illa 
ejus  morte  puniretur.  Unde  et  Pilati  conjugem  som- 
niis  terruit,  ut  vir  illius  a  justi  persecutione  cessa- 
ret  (Matth.  xxvii,  19).  Sed  rcs  interna  dispensatione 
disposita  nulla  valuit  machinatione  refragari.  Ex- 
pediebat  namque  ut  peccatorum  mortem  jaste  mo- 


D 


*  Laud.  et  Val.  CI.,  malum. 

*  Corb.  Germ.,  Ebroic.  aliique  Norm.,  quo  cres^ 
cat quod  justi  remunerati, 

'  Laudun.  et  Germ.,  quadrtfpede,  Gilot.  et  Vatic, 
etquadruplex.  Emendantarex  Mss.Anglic.  et  nostris, 


necnon  ex  vet.  Edit. 
*  Gemet.  in  duo  Germ.,  ad  eorum  cor, 
^  Al.,  subripere,  et  legitur  in  Mss. 
®  Pier.  Mss.,  quod  gtUtur, 


693 


MORALIUM  LIB.  XXXIO.  —  IN  CAPIJT  XL  B.  JOB. 


694 


rientium  solveret  mors  justi  injuste  morientis.  Quod  A  ritum  nullum  esset.  Ancillas  ergo  Dominus  misit  et 


quia  Leviathan  iste  usque  adtempus  passionis  illius 
ignoravit,  quasi  more  avis  illusus,  divinitatis  ejus 
laqueum  pertulit,  dum  humanitatis  ejus  escam  mo- 
mordit.  Sequitur  : 

CAPUT  XVI  [Rec,  X}^. 

m    Ibid.  —  Aut  ^  ligabis  etim  anciUis  tuis. 

32.  Chrislus  infirma  mundi  eligens,  diaboli  forlitU' 
dinem  dtbellavit.  Domus  sapientice  Christi  corpus,  et 
Ecclesia.  Ad  prwdicandum  Evangelium  soli  assumpti 
8unt  qui  per  se  non  essent  idonei.  —  Subaudis  ut 
ego.  In  servis  elsi  despecla  est  condilio,  virilitas  vi- 
get;  in  ancillis  autem  cum  conditione  pariter  sexus 
jacet.  Beneergo*Doniinus  Leviathan  istum  non  ser- 
vis,  sed  ancillis  suis  ligare  se  asserit,  quia  ad  no- 
stram  redemptionem  veniens,  et  suos  contra  mundi 
superbiam  pra»dicatores  niittens,  relictis  sapientibus 
insipientes,  relictis  fortibus  debiles,  relictis  divitibus 
pauperes  elegit.  Ancillis  ergo  suis  Leviathan  hujus 
fortitudinem  Dominus  ligavit,  quia  attestante  Paulo: 
Infirma  mundi  elegit  Deus,  *  ut  confundat  fortia 
(I  Cor.  I,  27).  Unde  bene  per  Salomonem  dicitur  : 
Sapientia  cedificavit  sibi  domum,  excidit  columnas  sep- 
tem,  immolavit  victimas^  miscuit  vinum,  proposuit 
mensamf  misit  ancillas  suas  ut  vocarent  ad  arcem  et 
mmnia  civitatis  (Prov.  ix,  1,  2,  3).  Sapientia  quippe 
domum  sibi  condidit,  cum  unigenitus  Dei  Filius  in 
semetipso  intra  uterum  Virginis,  me  diante  anima, 
humanum  sibi  corpus  creavit.  Sic  quippe  corpus 
Unigeniti  domus  Dei  dicitur,  sicut  etiam  templum 


Leviathan  hujus  fortitudinem  ligavit,  quia  infirmos 
praedicatores  mundo  exhibuit,  et  potentes  quosque, 
qui  ejus  corpus  foerant,  sub  terroris  sui  vinculo 
restrinxit.  Et  in  semetipso  Leviathan  iste  ancillis 
ligatur,  cum  infirmis  praedicantibus,  veritatis  clares- 
ccnte  lumine,  contra  electorum  mentes  antiquus 
hostisnon  quantum  vult  saevire  permittitur;  sed  ne 
sub  infidelitatis  captivitate  cunctos  quos  appetit  te- 
neat,  signis  et  virtutibus  coarctatur.  Ipse  ergo  per 
se  hoc  fortiter  facit,  qui  contra  illum  vires  non  for- 
tibus  tribuit.  Sed  quia  quos  contra  eum  Dominus 
mittat  insinuat,  nunc  etiam  quid  ipsi  agant  qui  mit- 
tuntur,  adjungit.  Sequitur  : 

CAPUT  XVII  [Vet.  XXII,  Rec.  XVI]. 

Vers.  2o.  —  Concident  eum  amici,  divident  illum 
negotiatores. 

33.  Diaboli  membra  conciduntur^  cum  ab  ejus  cor- 
pore  peccatores  separantur  Christo  sociandi.  Prcedica- 
tores  sunt  negotiatores.  —  Leviathan  iste  toties  con- 
ciditur,  quoties  divini  verbi  gladiosua  ab  illo  membra 
separantur.  Iniqui  enim  cum  verbum  veritatis  au- 
diunt,  et,  sancto  timore  perculsi,  ab  antiqui  se  hostis 
imitatione  suspendunt,  ipse  in  corporesuo  dividitur, 
cui  hi  qui  prave  inhaeserant  subtrahuntur.  Ipsos  vero 
amicos  nominat,  quos  superius  ancillas  vocat;  ipsos 
etiam  negotiatores  appeliat,  quos  amicos  dixerat. 
Sancti  et  enim  praedicatores  prius  ancillae  sunt  per 
formidinem,  *  post  amici  per  fidem,  ad  extremum 
quoque  negotiatores  per  actionem.  Ipsis  quippe  in- 


vocatur;  ita  vero,  ut  unus  idemque  Dei  atque  ho-  ^  firmantibus  dicitur :  Nolite  timere,  pusHle  grex,  quia 


minis  filius  ipse  sit  qui  1096  inhabitat,  ipse  qui 
inhabitatur.  Quod  tanien  recte  et  aliter  accipitur,  si 
domus  sapientiae  Ecclesia  vocetur.  Quae  septem  sibi 
columnas  excidit,  quia  ab  amore  praesentis  saeculi 
disjunctas  ad  portandam  ejusdem  Ecclesiae  fabricam 
mentes  praedicantium  erexit.  Quaj  pro  eo  quod  per- 
fectionis  virtutc  subnixae  sunt,  septenario  numero 
designantur.Iinmolavit  victimas,  quia  vitam  praedi- 
cantium  mactari  in  persecutione  permisit.  Vinum 
miscuil,  quia  divinitatis  et  humanitatis  suae  nobis 
pariter  arcana  praedicavit.  Mensam  quoque  propb- 
suit,  quia  Scripturae  sacrae  nobis  pabula  aperiendo 
praeparavit.  Ancilias  etiam  suas  misit,  quae  ad  arcem 
nos  atque  civilatis  nioenia  vocarent,  quia  praedicato 


complacuit  Patri  vestro  dare  vobis  regnum  (Luc,  xii, 
32).  Ipsis  rursum  cavalescentibus  dicitur  :  Vos  aur- 
tem  dixi  amicos,  quia  omnia  qucecmque  audivi  a  Pa- 
tre  meo,  nota  feci  vobis  (Joan.  xv,  15).  ipsis  ad  ex- 
tremum  in  negotii  operationem  pergentibus  jubetur: 
Euntes  in  mundum  universum,  prcedicate  Evangelium 
omni  creaturce(Marc.  xvi,15).  In  prsedicatione  quippe 
fidei  quasi  quoddam  negotium  geritur,  dum  verbum 
datur,  et  fides  ab  auditoribus  sumitur.  Quasi  quod- 
dam  negotium  faciunt,qui  praedicationem  praerogant, 
et  a  populis  fidem  reportant.  Fidem  « impartiunt,  et 
eorum  sanctam  protinus  vitam  sumunt.  Sienimjus- 
torum  1097  praedicatio  negotium  non  fuisset, 
profecto  Psalmista  non  diceret :  Sumite  psalmum,  et 


res  infirrnos  abjectosque  habere  studuit,  qui  fideles  D  date  tympanum  (Psal.  lxxx,  3).  In  tympano  etenim 

_  «  ■■«■  .■  «■       ^k  •  •«•  ••_-  .^^  ■         «  -«     ■  ^MB 


popuios  ad  spiritnlis  patrise  aedificia  superna  collige 
rent.  Unde  in  E^angelio  Dominus  Nathanaelem  lau- 
dat  (Joan.  i,  47),  nec  tamen  in  sorte  praedicantium 
numerat,  quia  ad  praedicandum  eum  tales  venire 
debuerant,  qui  de  laude  propria  nihil  habebant,  ut 
lanto  '  solidius  veritatis  esse  cognosccretur  quod 
agerent,  quanto  et  aperte  cerneretur  quia  ad  hoc 
agendum  per  se  idonei  non  fuissent.  Ut  ergo  mira 
potentia  per  pr»dicatorum  linguas  claresceret,  prius 
mirabilius  actuni  est  ut  eorumdem  pradicantium  me- 


corium  siccatur  ut  sonet.  Quid  est  ergo  dicere  :  Su- 
mite  psalmum,  et  date  tympanum,  nisi  accipite  spiri- 
tale  canticum  cordis,  et  reddite  temporalem  mace- 
ralioneni  corporis?  Si  superna  praedicatio  negotium 
non  fuisset,  nequaquam  sub  typo  fortis  mulieris  Sa- 
lomon  de  sancla  Ecclesia  diceret  :  Sindonem  fecitet 
vendidit,  et  cingulum  tradidit  Chananceo  (Prov.  xxxi, 
24).  Quid  enim  signatur  per  linteum  sindonis,  nisi 
subtilis  intextio  sanctae  praedicationis  ?  In  qua  mol- 
liter  quiescitur,  quia  mens  in  illa  fidelium  spe  su- 


»  Vindoc,  Laud.,  Norm.,  alligabis. 

2  Val.  Gl.,  ut  confunderet. 

3  Corb.  Germ.,  Ebroic,  Gemet.aliique  Norm.,  ac 


Val.  CI.,  solius  veritatis.  Ita  etiam  vet.  Edit. 
*  PratelL,  postmodum. 
5  Gemet.  et  Corb.  Germ.,  incipiunt. 


699 


SANGTI  GREGORn  MAGNI 


096 


perna  refovetar.  Unde  et  Petro  animalia  in  linteo  A 
demonstrantur  (Act.x,  il),qaia  peccatoram  anim» 
misericorditer  aggregatae,  in  blanda  fidei  qaiete  con- 
tinentar.  Hanc  ergo  sindonem  Ecclesia  fecit,  et  ven- 
didit,  qaia  fidem  quam  credendo  texaerat  loquendo 
dedit,  et  ab  infideiibus  vitam  recUe  conversationis 
accepit.  Qaae  et  Chananaeo  cingulum  tradidit,  quia 
per  ^  vigorem  demonstrato)  justitiae,  fluxa  opera 
gentilitatis  astrinxit,  ut  hoc  quod  praecipitar  vivendo 
teneatur  :  Sint  lumbi  vestri  prcecincti  (Luc.  xii,  33). 
Praedicatores  ergo  suos  Dominus  quaerendo  ancillas 
invenit^  permutando  amicos  facit^  ditando  negotia- 
tores  exhibet.  Qui  enim  mundi  prius  minas  infirmi 
timuerunt,  post  ad  cognoscenda  divina  consilia  as- 
cendunt.  Ditati  autem  virtutibus,  usque  ad  exercen- 
dum  fidei  negotium  perducuntur,  ut  Leviathan  istius  g 
membra  increpando  atque  suadendo  tanto  severius 
incidant,  quanto  et  amici  facti  '  amori  veritatis  se- 
metipsos  verius  copulant,  atque  ab  eo  peccantium 
animas  tanto  celerius  subtrahant,  quanto  negotiato- 
res  idonei  effecti  in  semetipsis  amplissimas  apothecas 
virtatum  monstrant.  Quia  enim  per  praedicatores 
Dei  valde  laudabiliter  a  Leviathan  isto  res  possessa 
dividitur,  veritatis  vox  per  prophetam  pollicetur, 
dicens  :  Et  $i  separaveris  pretiosum  a  vili,  quasi  os 
meumeris  {Jerem.  xv,  19).  Pretiosum  quippe  a  vili 
separat,  qui  humanas  mentes  a  reproba  antiqui  hostis 
imitatione  disjungit.  Recte  os  Dei  dicitur,  quia  per 
eam  proculdubio  eloquiadivina  formantur.Sequitur : 
CAPUT  XVIII  [Rec.  XVII]. 

Vbrs.  26. —  Nunquid  implebis  sagenas  pelleejus,  et  p 
gurgustium  piscium  capite  illius  ? 

34.  In  Ecclesice  sagena  prius  capti  piscatores,  deinde 
per  eos  rhetores  et  philosophi.  —  Quid  per  sagenas 
vel  gurgustium  piscium  nisi  ecclesiae  fidelium,  qua; 
nnam  '  Ecclesiam  catholicam  faciunt,  designatur  ? 
Unde  in  Evangelio  scriptum  est  :  Simile  est  regnum 
ccelorum  sagence  missce  in  mare,  et  ex  omni  genere  pi- 
scium  congreganti  (Matth.xiu,kc7).  Regnum  ccBlorum 
scilicet  vocatur  Ecclesia^  cujus  dum  mores  Dominus 
ad  superna  sublevat,  jam  haec  ipsa  in  Domino  per 
coelestem  conversationem  regnat.  Quae  recte  etiam 
sagenae  missae  in  mare  comparatur,  ex  omni  genere 
piscium  congreganti,  qaia  missa  in  hoc  gentilitatis 
saeculum,  nullum  respuit;  sed  malos  cum  bonis,  su- 
perbos  cnm  humilibus,  iracundos  cum  mitibus,  et 
fatuos  cum  sapientibus  cepit.  In  pelle  vero  Levia-  *^ 
than  istius,  stultos  ejus  corporis,  in  capite  autem 
prudentes  accipimus.  Vel  certe  pelle,  quae  est  exte- 
rius,  subditi  ad  haec  extrema  servientes,  capiteautem 
praepositi,  designantur.  Et  bene  Dominus,  servato 
ordine,  has  sagenas  vel  gurgastium  piscium,  id  est 
1098  Ecclesiam  suam,  et  vota  fidelium  prius  *  se 
pelle  ejas  et  postmodum  capite  asserit  impletarum, 
qnia^  sicnt  superius  diximus  (Sup.,  c,  16  hujus  lib., 


n.  32),  prius  elegit  infirma,  at  post  confanderet  for- 
tia.  Elegit  quippe  stulta  mundi,  ut  confanderet  sa- 
pientes  (/  Cor.  i,  27).  Prius  namque  collegit  indootos, 
et  postmodum  philosophos ;  et  non  per  oratores  do- 
cuit  piscatores,  sed  mira  potentia  per  piscatores  su- 
begit  oratores.  Dicit  ergo  :  Nunquid  implebis  sagenas 
pelle  ejus,  aut  gurgustium  piscium  capite  illius,  Subaa- 
dis,  ut  ego,  qui  intra  Ecclesiam  fidelium  prius  quasi 
pellem  diaboli  extremos  '^  atque  infimos  colligo,  et 
postmodum  caput  illius,  id  est  prudentes  mihi  adver- 
sarios,  subdo.  Sequitur  :  Pones  super  eum  manum 
tuam?  Id  est  ut  ego,  qui  forti  illum  potentia  repri- 
mens,  non  plus  quam  expediat  saevire  permitto^  ejus- 
que  saevitiam  quantum  permisero  in  electorum  meo- 
rum  utilitatem  retorqueo.  Vel  certe  manum  super 
eum  ponere  est  virtutis  potestate  superare.  Beato 
igitur  Job  per  interrogationem  dicitur  : 
Vers.  27.  —  Pones  super  eum  manum  tuamf 
[Vet.  XXIII.]  Ac  si  aperte  diceretur?  Nanqaid 
virtute  illum  propria  ^  reprimes?  Unde  et  aptemox 
subditur  : 

CAPUT  XIX. 
Ibid.  —  Memento  belli,  nec  ultra  addas  loqui. 

35.  ()uam  alta  dispensatione  Deus  famulos  suos  vel 
minis,  vel  etiam  flagellis  premat.  —  Alta  dispensatio 
judiciorum  Dci  idcirco  saepe  bene  merentes  famulos 
vel  miiiis  inipetit,  vel  flagellispremit,vel  quibasdam 
superimpositis  oneribus  graval,  vel  labonosis  occa- 
pationibus  implicat,quia  mira  potentia  praevidetquod 
si  quieti  ac  liberi  in  tranquillitate  persisterent,  ^  ten- 
tationes  ferre  adversarii  non  valentes,  mentis  pro- 
strati  vulneribus  jacerent.  Dum  ergo  eos  foris  lole- 
randis  flagellis  vel  oneribus  ^  occupat,  a  soscipiendis 
intus  tentationum  jaculis  occultat.  Moris  quippe  me- 
dicinalis  est,  ut  saepe  fervorem  viscerum  in  prurigi- 
nem  cutis  trahat,  et  plerumque  inde  interins  curat, 
unde  exterius  sauciat.  Ita  nonnunquam  divinae  dis- 
pensationis  medicamine  agitur  ut  exterioribns  dolo- 
ribus  intemum  vulnus  adimatur,  et  flagellorum  se- 
ctionibus  repellatur  ea  quae  occupare  mentem  poterat 
interior  putredo  vitiorum ;  et  tamen  saepe  dum  pa- 
tentis  culpae  sibi  homines  conscii  non  sant,  et  aut 
doloribus  cruciantur,  aut  laboribus  deprimantur, 
contra  justum  atque  omnipotentem  judicem  in  que- 
relam  prosiiiunt,  scilicetminusintuentes  contraquem 
fortem  adversarium  bellum  gerunt.  Cujus  si  intole- 
rabiles  vires  sollicite  attenderent,  nequaquam  de  his 
quae  exterius  tolerant  murmurarent. 

36.  H(pc  gravia  non  videntur,  si  bella  occulti  adver- 
sarii  graviora  ponderemus.  Non  patris  fiagellum  sed 
hostis  gladium  formid^us.  —  Sed  ideo  videntur  no- 
bis  haec  gravia,  quia  bella  occulti  adversari  nolumiis 
pensare  graviora.  A  quibus  plerumque  bellis,  ut  dixi- 
mus,  dum  flagellamur,  defendimur,  dum  affligimnr, 
occultamur.  Caro  enim  nostra  prius  quam  resorrec* 


*  Val.  GL,  virorem, 

*  Laud.,  amore. 

'  Gemet.  et  duo  Germ.,  simpliciter,  catholicam. 
Quo  nomine  vera  Ecclesia  non  raro  in  scriptoribus 
sacris  intelligitur. 


*  Val.  CL,  sub  pelle, 

^  Laud.,  Pratel.,  Vindoc.,  infirmos. 


®  Ila  Mss.,  non,  reprimis,  ut  Excusi  ferunt. 
'  Vindoc.  ac  Pratel.,  tentantes...  adversarios. 
®  Ebroic.  aliique  Norm.,  cum    Vindoc.,  impliea 


m 


MORALIUM  LIB  XXXm.  —  IN  CAPUT  XLI  B.  JOB. 


698 


tionis  incorraptione  solidetur,  si  nullo  raoerore  affi-  A  no  tuncjudice  terribiliter  apparente,  astantibus  le- 


citur,in  tentationibuseflfrenatur.  Quis  autem  nesciat 
quod  roulto  nielius  sit  ardere  flamnia  febrium  quam 
igne  viliorum  ?  Ettamen  cum  febre  corripimur,  quia 
vitiorum  aestum  qui  occupare  nos  poterat  considerare 
negligimus,  de  percussione  murmuramus.  Quis  nes- 
ciat  quod  mullo  melius  sit  duris  in  servitio  homini- 
bus  subjici,quam  blandientibus  1099  daemoniacis 
spiritibus  subdi  ?Et  tamen  cumalto  Deijudiciojugo 
humanae  conditionis  atterimur,  in  quaerelam  prosi- 
limus,  nimirum  quia  minus  attendimusquod  si  nos 
nulla  conditio  servitutis  opprimeret,  fortasse  mens 
nostra  multis  iniquitatibns  pejus  libera  deserviret. 
Ideo  ergo  haec  quae  toleramus,  gravia  credimus,  quia 
bella  hostis  callidi,  quam  sint  contra  nos  dura  atque 


gionibus  angelorum,  assistente  cuncto  ^minislerio 
ccelestium  potestatum,  atque  electis  omnibus  ad  hoc 
spectaculum  deductis,  ista  bellua  crudelis  et  fortis  in 
medium  captiva  deducitur,  et  cum  suo  corpore,  id 
est  cum  reprobis  omnibus,  aetemis  gehennae  incen- 
diis  mancipatur,  cum  dicitur  :  Discedite  a  me,male- 
dictij  in  ignem  cBtemum,  qui  prceparatus  est  diabolo  ei 
angelisejus  (Matth.  xxv,  41).  0  quale  eril  illud  spe- 
ctacuIum,quando  haec  immanissima  bestia  electorum 
oculis  ostendetur,  quae  hoc  belli  tempore  nimis  illos 
terrere  potuerat,  si  videretur  1  Sed  occulto  ac  miro 
Dei  consilio  agitnr,ut  et  nunc  per  ejus  gratiam  apu- 
gnantibus  non  visa  vincatur,et  tunc  a  laetis  victoribus 
jam  captiva  videatur.  1100  Tunc  autem  justi  di- 


intolerabilia  non  videmus.Mentienim  nostrae  omne  B  vino  adjutorio  quantum  debitores  sunt  pleniusreco- 


pondns  vilesceret,  si  ea  quae  se  opprimere  poterant, 
occulti  adversarii  bella  pensaret.  Quid  enim  si  omni- 
potensDeusonera  quae  patimur  sublevet,  sed  tamen 
sna  nobis  adjutoria  subtrahat,  et  inter  Leviathan  is- 
tius  nos  tentamenta  derelinquat  ?  Saeviente  tanto 
hoste  quo  ibimus,  si  nullis  auctoris  nostri  protectio- 
nibus  defendamur?  Quia  ergo  beatusJob  culpae  sibi 
conscius  non  erat,  et  dura  tamen  flagella  tolerabat, 
ne  fortasse  in  vitio  murmurationis  ^  excedat,  me- 
morelur  quod  timeat,  et  dicatur  ei  :  Memento  belli, 
nec  ultra  •  addes  loqui  [Rec.  XVIII.]  Ac  si  ei  aperte 
diceretur  :  Si  occulti  hostis  contra  te  bellum  consi- 
deras.  quidquid  a  me  pateris,  non  accusas.  Si  impe- 
tentem  te   adversarii  gladium  prospicis,  flagellum 


gnoscunt,  quando  tam  fortem  bestiam  viderintquam 
nunc  infirmi  vicerunt,  et  in  hostis  sui  immanitate 
conspiciunt  quantum  debeant  gratiae  defensoris  sui. 
Redeunt  enim  de  hoc  praelio  tunc  milites  nostri  vir- 
tutum  trophaea  referentes ;  et  receptis  corporibus, 
cum  jam  in  illo  judicioccelestisregni  iutroitum  sor- 
tiuntur,  prius  immanissimas  vires  hujus  antiqui  ser- 
pentis  aspiciunt,  ne  vile  aestiment,  quod  evaserunt. 
Bene  ergo  dicitur  :  Etvideniibus  cunctis  prcecipitabi- 
(ttr,  quia  visa  morsejustuncgaudiumexhibet,  cujus 
tolerata  vita  nunc  justis  quotidie  in  cruciatibus 
bellum  movet.  Sed  audientes  ista,  ac  si  protinus 
quereremur,,  Domino  dicentes  :  Domine,  quiLevia- 
than  istum  tantae  esse  fortitudinis  non  ignoras,  eum 


patris  nullatenus  perhorrescis.  Vides  inim  quali  fla-  C  in  certamine  infirmitatis  nostrae  cur  suscitas?  illico 
gello  te  ferio,  sed  intueri  negligis  a  quanto  te  hoste      adjunxit  : 


flagellando  liberum  servo.  Memento  ergo  belli,  nec 
uUra  addas  loqui,  id  est,  tanto  teaddisciplinam  pa- 
tris  exhibe  tacitum,  quanto  te  prospicis  ad  bella  ho- 
stis  infirmum.  Dum  ergo  me  corripiente  percuteris, 
at  aequanimiter  feras,  hostem  tuum  ad  memoriam 
revoca,  et  durum  non  aestimes  omne  quod  pateris, 
dam  externis  cruciatibus  ab  interna  passione  libe- 
raris.  Quia  autem  Leviathan  iste  de  divina  miseri- 
cordia  falsa  sibi  promissione  blanditur,  postquam 
terrorem  fortitudinis  ejus  intulit,  et  beati  Job  ani- 
mum  in  ejus  circumspectione  commovit,  dicens  : 
Memenio  belli,  necultra  addas  loqui;  ut  irremissibi- 
lem  reatum  ejus  ostenderet,  illico  adjunxit : 
CAPUT  XX  [Vet.  XXIV,  Rec.  XIX]. 

Vebs.  28.  —  ^  Ecce  spes  ejus  frustrabitur  enm. 

^T.Diaboli  et  reproborum  omniumcetemadamnatio, 
prasentibus  omnibus  electis  publicanda.  —  Quod  sic 
de  eo  debetintelligi,ut  referri  etiam  adilliuscorpus 
possit,  quia  iniqui  omnes  qui  districtionem  juslitiae 
divinae  non  metuunt,  incassum  sibi  de  misericordia 
blandiuntur.  Moxque  ad  consolationem  nostram  re- 
diens,  ^xtremi  judicii  futurum  ejus  interitum  prae- 
nantiat,  dicens  : 

Et  videnUbus  cunctis  prcscipitabitur. 

Cunctis  enim  videntibus  praecipitabitur,  quia  aeter- 

*  Laud.  et  Val.  CI.,  excidat'. 
'  Duo  Germ.  et  Pratel.,  cuidcts. 
^  Pratel.,  et  spes. 


Cap.  xlt,  Vkrs.  1.  —  Non  quasicrudelis  suscitabo 
eum, 

[Vet,  XXV,  Rec.  XX.]  Et  velut  si  mox  a  nobis 
causa  rationis  quaereretur.  Quomodo  non  eum  quasi 
crudelis  suscitas,  quem  scimus  quia  tantos  invadere 
et  devorare  permittis  ?  statim  subdidit,  dicens  : 

CAPUT  XXI. 

Vers.  1,  2.  —  Quis  enim  resistere  potest  vultui 
meo  ?  etquis  ante  dedit  mihi,  ut  reddam  ei  ? 

38.  GratiaDeigratuita. —  Quibusduobus  versibus 
et  virtutem  suae  potentiae,  et  omne  pondus  rationis 
expIevit.Nam  propter  potentiam  dixit :  Quis  enim  re- 
sistere  potest  tultui  meo  ?  Et  propter  rationem  subdi- 
-Q  dit :  Quis  aute  dedit  mihi,  ut  reddamei  ?  Ac  si  diceret: 
Non  eum  quasi  cinidelis  suscito,  quia  de  ejus  fortitu- 
dine  et  electos  meos  potenter  eripio,  et  rursum  re- 
probos  non  injuste,  sed  rationabiliter  damno;  id  est, 
eteos  quos  benigne  eligo  eripere  mirabiliter  possum, 
et  eos  quos  respuo  non  injuste  derelinquo.  Nemo 
quippe  ut  divina  illum  gratia  subsequatur  prius  ali- 
quid  contuiit  Deo.  Nam  si  nos  Deum  bene  operando 
praevenimus,  ubi  est  quod  Propheta  ait :  JJfwericor- 
dia  ejus  prcBveniet  me  {Psal.  lviii,  11).  Si  quid  nos 
bonae  operationis  dedimus,  ut  ejus  gratiam  merere- 
mur,  ubi  est  quod  Apostolus  dicit  :  Gratia  *  salvati 

♦  Duo  Germ.,  Laud.,  Val.  Gl.  etGemet.,  salvi  fa- 
cti  estis. 


699 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


700 


estis  per  fidem ;  et  hoc  non  ex  vohis,  *  sed  Dei  donum  A  gimus  quae  agereraus.  Sequitur :  Omnia  qm  sub  ceelo 


est,non  ex  operihus  (Ephes.  ii,  8)  ?  Si  nostra  dilectio 
Deum  praevenit,  ubi  est  quod  Joannes  apostolus  di- 
cit  : '  Noi}  quia  nos  dilexei^imus  Deum,  sed  quiaipse 
prior  dilexil  7ios  {I  Joan.  iv,  10)?  Ubi  est  quod  per 
OseeDoniinus  dicit :  Diligam  eos  spontanee  {Osea  xiv, 
5)?  Si  sine  ejus  munere  nostra  virtute  Deum  sequi- 
mur,  ubi  estquod  per  Evangelium  Veritas  protesta- 
tur,  dicens  :  Sine  me  nihil  potectis  facei^e  (Joan.  xv, 
5)  ?  Ubi  est  quod  ait :  Nemo  potest  venire  ad  ms,  nisi 

Pater  qui  misit  me,  traxerit  eum  {Ihid.  vi,  44)  ?  Ubi 
est  quod  itenim  dicit  :  Non  vos  me  elegistis  sed  ego 
elegi  vos  {Ihid.  xv,  16^?  Si  saltem  dona  bonorum 
operum  virtute  nostra  bene  cogitando  praevenimus, 
ubi  est  quod  rursum  per  Pauhim  ^  tam  salubriter 


sunt  mea  sunl.  Omnibus  liquet  quod  non  solum  ea 
quae  sub  coelo  sunt,  sed  ipsa  quoque  quae  super  coe- 
los  condita  coelestia  vocanturejusvoluntatiser^innt 
a  quo  se  creata  esse  meminerunt.  Cur  ergo  tantnm- 
modo  de  infcrioribus  loquens  ait. 

CAPUT  xxn. 

Ibid.  — Omnia  qure  suh  coslo  sunt,  mea  suntf 
41.  Omnia  Deo  serviunt.  —  Sed  quia  deLeviathan 
loquitur,  qui  jam  non  in  aetherei  coeli  sede  contine- 
tur,  cuncta  quae  sub  cojIo  sunt  asserit  sua  esse,  ut 
eum  quoque  qui  de  coelo  cecidit,  suae  doceat  pote- 
stati  servire,  ac  si  diceret  :  Leviathan  iste  beatitu- 
dinem  quidem  meam  perdidit,  sed  dominium  non 
evasil,  quia  et  ips<T  mibi  polestates  inserviunt  quae 


dicitur,  ut  oninis  de  se  humanae  nientis  fiducia  ab  B  mihi  pravis  actionibus  adversantur,  Sequitur  : 


ipsa  cordis  radice  succidatur,  cum  dicit :  Non  quia 
sufficient^s  simus  aliquid  cogitare  a  nohis  quasi  ex  no- 
hisjsed  sufficienlia  nostra  cxDeoest  (II  Cor.  iii,  5)? 
Nemo  ergo  Deum  meritis  prajvenit,  ut  tenere  eura 
quasi  debitorem  possit ;  sed  miro  modo  equus  omni" 
bus  conditor,  et  quosdam  praeelegit,  et  quosdam  *  in 
suis  pravis  moribus  juste  derelinquit. 

1101  39.  Nec  ekctis  pietas  sine  justitiOj  nec  re- 
jirohis  justitia  sine  misericordia  exhihetur.  —  Nec  ta- 
men  electis  suis  pietatem  siue  justitia  exhibet,  quia 
hic  eos  duris  afflictionibus  premit ;  nec  rursura  re- 
probis  justitiam  sine  misericordia  exercet,  quia  hic 
aequanimiter  tolerat  quos  quandoque  in  perpetuum 
damnat.  Si  ergo  et  electi  praevenientem  se  gratiam 


Vers.  3.  —  Non  parcam  ei  "^  verhis  potentibus,  et 
ad  deprecandum  compositis. 

[Lec.  XXI.  j42.  Qua  ratione  diabolus  dicitur  Deum 
deprecari,  —  Quis  hoc,  quod  legisse  se  nequaquam 
novit,  existimet,  quia  culparum  suarom  diabolus  sit 
^eniam  petiturus?  Sed  ille  fortasse  homo,  quemLe- 
viathan  iste  in  mundi  termino  vas  sibi  propriura  fa- 
cit  ®,  quem,  attestante  Paulo,  Dominus  Jestu  intet^ 
ficiet  spiritu  oris  sui,  et  destruet  illustratione  advtntUs 
sui  (II  Thess.  ii,  8),  territus  tantae  majestatis  prae- 
sentia,quia  exercere  vires  suas  non  valet,  ad  preces 
inclinatur.  Quod  taraen  de  ejus  corpore,  id  est  ini- 
quis  ^  oranibus  intclligi  aptius  potest,  qoi  sero  ad 
petitionura  verba  veniunt,  quia  nunc  exscqni  facta 


sequuntur,etreprobi  juxtaquodraerenturaccipiunt,  C  conteranunt.  Unde  per  Evangelium  Veritas  dicit  : 


et  de  raisericordia  inveniunt  electi  quod  laudent,  et 
de  justitianon  habent  reprobi  quod  accusent.  Bene 
itaque  dicitur  :  Quis  ante  dedit  mihi,  ut  reddam  ei  ? 
Ac  si  aperte  diceretur :  Ad  parcendura  reprobis  nulla 
ratione  corapellor,  quia  eis  debjtor  ex  sua  actione 
non  teneor.  Idcirco  enira  nequaquara  coelestis  patriae 
praeraia  aeterna  percipiunt,  quiaeanuncdum  prorae- 
reri  poterant,  ex  liberoarbitrio  conterapserunt.Quod 
videlicet  libenim  arbitrium  *  in  bono  formatur  ele- 
ctis,  cura  eorum  mens  a  terrenis  desideriis  gratia 
aspirante  suspenditur. 

[Vet.  XXVI.]  40.  Bonum  quod  agimus  et  Dei  estj 
et  nostrum.  —  Bonura  quippe  quod  agiraus,  et  Dei 
est,  et  nostrura  :  Dei  per  praevenientera  gratiara,  no- 


Novissime  veniunt  et  reliqucevirgines,  dicentes  :  Domi- 
ne,  Domine,  apcri  nohis  {Matth.  xxv,  II).  Quibns 
illico  respondetur  :  Amen  dico  vohis,nescio  vos(Ibid., 
12).  Sed  cura  verba  potentia  ad  deprecandnm  com- 
ponere  dicitur,  urget  magis  ut  quod  de  ejns  corpore 
in  futuro  dixiraus  in  hoc  terapore  sentiamns. 

[Vet.  XXVII.]  1102  43.  Irritwsunt  preces  quas 
piavita  non  sequitur.  Nonnullis  in  usum  negotiationis 
vertitur  oratio.  Veram  orationem  efficiurU  amari  gemi' 
tus,  non  verha  composita.  —  Sunt  namqne  intrasan- 
ctara  Ecclesiara  nonnulli,  quiprolixas  ad  Dominum 
preces  habent,  sed  vitani  deprecantiura  non  bahent; 
nara  proraissa  coelestia  petitionibus  seqnnntur,  ope- 
ribus  fugiunt.Hi  nonnunquara  etiara  lacrymas  inora- 


strura  perobsequenteni  liberara  voluntatera.  Sienim  D  tione  percipiunt,  sed  cura  post  orationis  leraponu 


Dei  non  est,  unde  ei  gratias  in  aeternuni  agiraus  ? 
Rursura  si  nostrura  non  est,  unde  nobis  retribui 
praemia  speramus  ?  Quia  ergo  non  imracrito  gratias 
agiraus,  sciraus  quod  ejus  munere  praevenimur ;  et 
rursura,quia  non  irarnerito  retributionera  quaeriraus, 
sciraus  ^  quod  obsequente  libero  arbitrio  bona  ele- 


corura  raentera  superbia  pulsaverit,  illico  in  fastim. 
elationis  intuinescunt;  cura  avaritia  instigat,  moMC 
per  incendia  avidaj  cogitationis  exaestuant;cum  luxm- 
ria  tenlaverit,  illicitis  protinus  desideriis  anhelanL^ 
cum  ira  suaserit,mox  niansuetudinem  mentis  flam 
insania)  concremat.  Ut  ergo  diximus,  et  fletus 


*  Vindoc.,  Dei  enim...  donum  est. 

1  Vindoc,  Pratel.,  etc, non  quasinosdilexerimus. 
«  Laud.,  Vindoc,  Pratel.,   Utic,  tum  suhtititer. 
Duo  Gcrm.,  uhi  qmd...  tam  suhtiliter. 

*  Censet  Janiezius  Iegendura,vn  suis  reprohis,pTO- 
pter  Anglic  Mss.  auctoritatera,  quibus  consentiunt. 
Vindoc,  Val.CI.,  duo  Gerra.  et  plerique  exnostris. 

6  Al-j  in  honum. 


«  Ebroic,  Geraet.,  al.  Norra.  elduo  Germ.,  q*ff^ 
suhsequenle.  Sic  legitur  in  vet.  Edit.  Basil.  et  al//5. 

^  Duo  Genn.,  Geraet.,  Pratel.,  Ulic,  et  verhis  po- 
tentibus  ad  deprecandum.  Sicque  deinceps. 

*  Vide  lib.  xxxii,  n.  22. 

«  Laud.,  hominihus.  Val.  Cl.,  hominibus  t««e% 
altius. 


70i 


MORALIUM  UB.  XXXHL  —  IN  CAPUT  XL  B.  JOB. 


702 


prece  percipiunt,  et  tamen,  expletis  precibos,  cum 
vitiorum  suggestione  pulsantur,  nequaquam  pro 
SBterui  regni  desiderio  se  flevisse  meminerunt.  Quod 
aperte  de  se  Balaam  innotuit,  qui  justorura  taberna- 
culaconspiciens,  ait  :  Moriatur  anima  mea  morte  ju^ 
storumj  et  fiant  novissinia  mea  horum  similia  (Num, 
XXIII,  10).  Sed  cum  compunctionis  tempus  abscessit, 
contra  eorum  vitam  quibus  se  similem  fieri  eliam 
moriendo  poposcerat^  consilium  praebuit  ;  et  cum 
occasionem  de  avaritia  roperit,  illico  oblitus  est 
quidquid  sibi  de  innocentia  optavit.  Yirtutis  igitur 
pondus  oratio  non  habet,  quam  nequaquam  perseve- 
ranlia  continui  amoris  tenet.  Quo  contra  bene  de 
Anna  flente  perhibetur  :  Vultusque  ejus  non  sunt  am^ 
plius  in  diversa  viutati(I  Reg.  i,  18),  quia  videlicet 
mens  ejusnequaquam  postpreces  inepta  laetitia  las- 
civiendo  perdidit,  quod  orationis  suae  tempore  gemi- 
tuum  *  rigore  exquisivit.NonnulIis  veroin  usum  ne- 
gotiationis  vertitur  labor  orationis.  De  quibus  in 
Evangelio  Veritas  dicit  :  Devorant  domos  viduarum 
suh  obtentu  prolixce  orationis.  Ui  accipient  prolixius 
judidum(Marc,  xii,  40).  Quia  ergo  iniquorum  peti- 
tionibus  qui  Leviathan  islius  corpus  snnt  nuUo  modo 
parcitur,  cum  eorum  preces  opere  destruuntur,  recte 
nunc  dicitur :  Non  parcam  ei  verbis  potentibus  et  ad 
deprecandum  compositis.  *  Quamvis  et  per  hoc  quod 
verba  potenlia  et  ad  deprecandum  composita  refe- 
runtur,  aperte  inanitasorationisostenditur.  Veraciter 
namque  orare,  est  amaros  in  compunctione  gemitus, 
et  non  composita  verba  resonare.  \Vet.  XXVUl.] 
Sed  quia  antiquus  hostis  quo  distrijctius  frangitur,  eo 
nequius  per  multiplicia  argumenta  dilatatur,  cujus 
tamen  insidias  Dominus  quanto  subtilius  occuitari 
considerat,  tanto  nobis  misericordius  manifestat,  re- 
cte  subjungitur : 

CAPUT  XXIV  [Rec.  XXII]. 

Vers.  14.  —  Quis  revelabit  faciem  indumenti  f 
44.  Satan  aliter  religiosas  mentes,  aliter  mundo 
deditas  tentat.  —  Leviathan  iste  aliter  religiosas  ho- 
minum  mentes,  aliter  vero  huic  mundo  deditas  ten- 
tat;  nam  pravis  mala  quae  desiderant  aperte  objicit, 
bonis  autem  latenter  insidians,  sub  specie  sanctitatis 
illudit.  Illis  velut  familiaribus  suis  iniquum  se  ^  ma- 
nifestiusinsinuat;  istis  vero  velut  extraneis  cujusdam 
quasi  honestatls  praetextu  se  palliat,  ut  mala  quae  eis 
publice  non  valet,  tecta  bonae  actionis  velamine  sub- 
intromittat.  Unde  et  membra  ejus  saepe  cum  aperta 
nequitia  nocere  non  possunt,  bonae  actionis  habitum 
sumunt;  *  et  prava  quidem  se  opere  exhibent,  sed 
sancta  specie  mentiuntur.  Iniqui  enim  si  aperte  mali 
essent,  a  bonis  recipi  omnino  non  possent ;  sed  su- 
munt  aliquid  de  visione  bonorum,  1103  ut  dum 

*  Laud.,  Val.  CI.,  Pratel.  et  duo  Germ.,  rigor  ex- 
quisivit. 

'  ]ta  ex  omnibus  nostris  Mss.  restituendum  duxi- 
mus,  cum  prius  legeretur,  quia  et  per  hoc. 

^  Laud.  et  Corb.  Germ.,  manifestus. 

^  Ebroic.  aiiique  Norm.,  et  pravos...  sedsanctos. 
Val.  Cl.,  et  prava  quidem  opere,  omisso  se. 

^  Laad.,  speciem  sanctitatis  induitur,  qaemadmo- 


A  boni  viri  in  eis  recipiunt  speciem  quam  amant,  per- 
mistum  sumant  etiam  virus  quod  vitant.  Unde  quos- 
dam  Paulus  apostolusintuens  sub  praedicationis  veia- 
mine  ventris  studio  servientes,  ait :  Ipse  enim  Sata^ 
nas  transfigurat  se  in  angelum  lucis(II  Cor.  xi,  14). 
Quid  ergomirum  si  ministri  ejus  transfigurautur  ve- 
lut  ministrijustitiae  ?  Hanc  transfigurationem  Josue 
timuit,  quando  videns  angelum,  cujus  esset  partis 
iuquisivit,  dicens :  Nosteres,  anadversariorum  (Josue 
V,  13^  ?  ut  videlicet  si  adversae  virlutis  esset,  eo  ipso 
quo  se  suspectum  cognosceret,  ab  illusione  resiliret. 
Quia  ergo  Leviathan  isteineo  quod  iniquitatis  opus 
molitur,  saepe  ^  specie  sanctitatis  induitur ;  et  quia 
nisi  per  divinam  gratiam  simulationis  ejusdetegi  in- 
dumenta  non  possunt,  bene  dicitui'  :  Quis  revelabit 

g  faciem  indumenti  ejus  ?  Subaudis  nisi  ego,  qui  servo- 
rum  meorum  mentibus  gratiam  subtilissimae  discre- 
tionis  inspiro,  ut  revelata  malitia  faciem  ejus  nudam 
videant,  quam  coopertam  iile  sub  habitu  sanctitatis 
occultat.  Et  quia  aliquando  fideiium  mentes  corrum- 
pere  ostensione  sua,  aliquando  suggestione  conatur 
(agit  enim  modo  opere,  modo  persua?!  >:;?),  recte 
subjungitur: 

CAPUT  XXV. 

Ibid.  — Etin  medium  orisejus  quis  intrabitf 

45.  Deus  electis  calliditatem  ejus  revelat,  —  Subau- 
dis  nisi  ego,  qui  per  discretas  electorum  mentes  sug- 
gestionuffl  ejus  verba  discutio,  et  non  ita  haecesse  ut 
sonuerunt  manifesto.  Bonum  namque  videntur  pro- 
mittere,  sed  ad  perditum  finem  trahunt.  In  medium 

Q  igitur  oris  ejus  intrare  est  calliditatis  ejus  verba  pene- 
trare^  ut  nequaquam  pensetur  quid  resonant,  sed  quo 
intendant.  Intrare  Adam  in  medium  oris  ejus  ^  no- 
luit,  quando  intentionem  persuasionis  illius  caute 
pensare  neglexit ;  divinitatem  quippe  ^  se  per  ilium 
accipere  credidit,  et  ^  immortalitatem  amisit  (Ge7(6«. 
iii).  Unde  ergo  ab  intellectu  verborum  ejus  incaute 
exterius  stetit,  inde  se  ori  illius  devorandum  funditus 
praebuit.  Sequitur: 

CAPUT  XXVI  [Rec.  XXIII]. 

Vers.  5.  —  Portas  vultus  ejus  quis  aperiet  f 

46.  Portce  Leviathan  pseudoprcedicatores  appellan-- 
tur.  Has  Dominus  aperit,  magistros  errorum  manife- 
stando.  —  Portae  vultusejussunt  iniquidoclores,  qui 
idcirco  portae  vullus  ejus  vocati  sunt,  quia  per  ipsos 

"  quisque  ingreditur,  ut  Lcviathan  iste  quasi  in  pote- 
statis  suae  principatu  videatur.  Sicut  enim  Scriptura 
sacra  sanctos  viros  portas  Sion  vocare  consuevit 
(Sion  quippe  speculatio  interpretatur,  et  non  imme- 
rito  praedicatores  sanctos  portas  Sion  dicimus,  quia 
per  eprum  vitam  atque  doctrinam  abscondita  super- 
nae  contemplationisintramus),  itaetiam  portisLevia- 

dijm  in  Psal.  xcii,  1,  decorem  indutus  esl.  Quamcon- 
structionem  probant  optimi  scriptores. 

«  Maie  in  Edit.  vet.  et  recent.,  voluit.  Gussanv. 
tanien  hunc  errorem  emcndavit. 

^  GemeX.,  super  illum. 

« Vindoc,  Laud.,  duo  Germ.,  Norm.,  etc.,  etim' 
mortalitatis  gratiam. 


703 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


704 


than  istius  errorum  magistri  signantur,  quorum  dum 
praedicatio  perversa  recipitur,  miseris  auditoribus 
via  perdilionis  aperitur.  Sed  portae  istae  ante  oculos 
horainum  plerumque  ad  introducendum  quidem  aper- 
tae  sunt,  sed  lamen  ad  deprehendendum  clausae,  quia 
recta  in  specie  exhibent,  sed  opere  prava  persua- 
dent.  Ad  deprehendendum  ergo  clausaesunt,  quia  ne 
intrinsecus  cognosci  valeant,  exteriori  simulatione 
muniuntur.  Quas  tamen  mira  potentia  Dominus  ape- 
rit,  quia  electis  suis  hypocritarum  mentes  compre- 
hensibiles  facit.  Portas  ergo vulttis  ejus quis  *  aperiet? 
Subaudis  nisi  ego,  qui  electis  meis  magistros  erro- 
rum  sub  specie  sanctitatis  absconditos  1104  per- 
spicua  cognitione  manifesto.  Et  quia  Antichristus 
veniens  ipsas  etiam  summas  hujus  saeculi  potestates 
obtinebit,  qui  duplici  errorc  sacviens  conatur  ad  se 
corda  hominum  et  missis  praedicatoribus  trahere,  et 
commotis  potestatibus  inclinare,  bene  de  Leviathan 
isto  Dominus  subdidit,  diceus  : 

CAPUT  XXVII  [Vet.  XXIX], 
Ibid.  — Per  gyrum  dentium  ejus  formido. 

47.  Dentes  Leviathaniidem  falsidoctores.  —  Mutato 
namque  nomine,  hos  ejus  dentes  insinuare  aliter 
voluit,  quos  superius  portas  vocavit.  Perversi  enim 
praedicatores  portae  ejus  sunt,  quia  ingressum  perdi- 
tionis  aperiunt.  Dentes  ejus  sunt,  quia  eos  quos '  in 
errore  capiunt,  a  veritatis  soliditate  confringunt. 
Sicutenim  sanctae  Ecclesiae  dentes  accipimus  eos  qui 
praedicationibus  suis  peccantium  duritiam  cont^runt, 
unde  ei  per  Salomonem  dicitur  :  Dentes  tui  ^  sicut 
greges  detonsarum  ascendentium  de  lavacro  {Cant.  iv, 
2) ;  qui  non  immerito  detonsis  ac  lotis  ovibus  com- 
parantnr,  quia  innocuam  vitam  sumentes,  in  lavacro 
baptismatis  conversationis  pristinae  vellera  vetusta 
posuerunt ;  ita  etiam  dentibus  Leviathan  istius  erro- 
rum  magistri  fignrantur,  quia  reproborum  vitam 
mordendo  dilaniant,  et  eos  a  veritatis  integritate  sub- 
ductos  ^  insacrificio  falsitatis  mactant.  Quorum^i- 
dem  praedicatio  facile  despici  ab  auditoribus  poterat, 
sedhanc  ante  hnmanajudicia  adjunctus  saecularium 
potestatum  terror  exaltat. 

48.  Muniunt  illos  scbcuH  potestates.  Alii  verbis,  alii 
gladiis  scBviunt.  Insidi(e  Antichristi  ex  falsis  miraculis, 
—  Recte  ergo  dicitur  .  Per  gyrum  dentium  ejus  for- 
mido,  id  est,  iniquos  praedicatores  Antichristi  per- 
versae  hujus  saeculi  protegunt  potestates.  Nam  quos 
illi  appetunt  loquendo  seducere,  multi  potentium 
student  sae^iendo  terrere.  Per  gyrum  ergo  dentium 
ejus  formido  est,  ac  si  aperte  diceretur :  Idcirco  *  isti 
perversi  praedicatores  aliquos  suadentes  conterunt, 
quia  circa  ipsos  sunt  alii  qui  infirmorum  mentes  ter- 
rentes  afiQigunt.  Quale  itaque  illud  tempus  persecu- 
tionis  apparebit,  quando  ad  pervertendam  fidelium 
pietatem  alii  verbis  saepiunt,  alii  gladiis?  Quis  enim 


A  etiam  infirmus  Leviathan  istius  dentes  non  despice- 
ret,  si  noneos  per  circuitum  potestatumsaecularium 
terror  nmniret?  Sed  duplici  contra  eos  calliditate 
agitur,  quia  quod  eis  abaliis  \erbis  blandientibus 
dicitur,  hoc  ab  aliis  gladiis  ferientibus  ^  imperatur. 
Quae  utrorumque  actio,  id  est  potentium  atque  '  lo- 
quentiuin,  in  Joannis  Apocalypsi  brevi  est  sententia 
comprehensa,  qua  dicilur  :  Potestas  equorum  in  ore 
et  in  caudis  eorum  erat  (Apoc.  ix,  19).  In  ore  namque 
doctorum,  scientia  ;  in  cauda  vero,  saecularium  po- 
tentia  figuratur.  Per  caudam  quippe,  quae  retro  est, 
hujus  saeculi  postponenda  temporalitas  designatur, 
de  qua  Paulus  apostolus  dicit :  Unum  autem,  quoe 
retro  sunt  oblitus,  ad  ea  quce  ante  sunt  extentus  {Philip. 
111,13).  Retroenim  est  omne  quod  transit,  ante  vero- 

g  est  omne  quod  veniens  permanet.  Istis  ergo  eqnis,  id 
est  *  nequissimis  prajdicatoribus,  ubique  camali  im- 
pulsu  currentibus,  in  ore  et  in  cauda  potestas  est, 
quia  ipsi  quidem  perversa  suadendo  praedicant,  sed 
temporalibus  potestatibus  fulti,  per  ea  se  quae  retro 
sunt  exaltant.  Et  quia  ipsi  apparere  despicabiles 
possunt,  ab  iniquis  auditoribus  suis  per  eos  sibi  re- 
verentiam  exigunt,  quorum  patrociniis  fnlciuntur. 
Unde  hic  quoque  1105  non  immerito  per  gyrum 
dentium  ejus  formido  inesse  describitur,  quia  multis 
terroribus  agitur,  ut  in  perversis  eorum  praedica- 
tionibus  etsi  non  veritatissententia,  certetemporalis 
potentia  timealur.  Unde  bene  eumdem  Antichristum 
Psalmista  descripsit,  dicens  :  Sub  lingua  ejus  labor 
et  dolor,  '  sedet  in  insidiis  cum  divitibus  in  oceultig 

n  {Psal.  IX,  28).  Propter  enim  perversa  dogmata  sub 
lingua  ejus  labor  et  dolor  est ;  propter  miraculorum 
vero  speciem  sedet  in  insidiis ;  propter  saecularis  au- 
tem  potestatis  gloriam,  cum  divitibus  in  occultis, 
Quia  enim  simul  et  miraculorum  fraude  et  terrena 
potestate  utitur,  et  in  occultis  et  cum  divitibns  sede- 
re  perhibetur : 

CAPUTXXVm  [Rec.  XXIV]. 

Vers.  6.  —  Corpus  Hlius  qu^si  scuta  fusilia. 

49.  Mali  corripientibus  scutum  excusationis  oppo* 
nunt.  —  Sacra  Scriptura  scuti  nomine  aliquaodo  uti 
in  parte  prospera,  aliquando  in  adversa  consnevit. 
Nam  saepe  scuti  defensio  pro  divina  protectione  po- 
nitur,  nonnunquam  vero  pro  humana  repngnatione 
memoratur.  *°Prodivina  enim  protectione  ponittir, 
Y^  sicut  per  Psalmistam  dicitur  :  Scuto  bonce  volmtatit 
tuoe  coronasti  nos  (Psal.  v,  13).  Sculo  nos  Dominus 
coronare  perhibetur,  quia  quos  protegens  adjnvat, 
remunerans  coronal.  Rursum  pro  humana  repngna- 
tione  per  eumdem  Prophetam  scutum  ponitur  sicut 
alibi  ait :  Ibi  confregit  cornua,  arcum,  scutum,  gladium 
et  bellum  {Psal.  lxxv,  4).  Incornibus  quippe  elatio 
superborum,  in  arcu  vero  insidiae  longe  ferientium,  in 
scuto  autem  obstinata  duritiadefensionum  ,in  gladio  vi- 


*  Laud.,  aperit. 

*  Gemet.,  in  terrore. 

'  Laud.  et  Gemel.,  sicut  grex. 

*  Ebroic.  et  pler.  Norm.,  in  sacrificium. 
^  Gemet.  el  Corb.  Germ.,  isti  per  se. 

®  Val.  Cl.,  impetratur. 


'  Duo  Germ.,  Laud.,  Vindoc,  Gemet.,  loquacium. 
*  Deest  nequissimis  in  Laud.  et  Val.  Cl. 
®  Gemet.,  sedit. 

*^  Gemet.,  Pratel.,  Laud.,  duo  Germ.  et  pl.,  pro- 
divina  enim  protectiotie  per  Psalmistam  dicitur. 


705 


MORALIUM  LIB.  XXXffl.  -  IN  CAPUT  XLI  B.  JOB. 


706 


cinapercussiOjinbelloveroipsacontraDominummen-  A  vetitum  contigisset,  non  ad  se  cnlpam  retnlit,  seda 


tis  motio  designatur.  Quod  niniirum  totum  in  sancta 
Ecclesia  confringitur,  dum  mentes  Deo  resistentium, 
superposito  jugo  humiIitatis,cdomantur.Hinc  rursum 
per  eumdem  Psalmistam  dicilur :  Arcum  conteret,  ei 
confringetarma,  etscutacomhuretigni{Psal.\L\,  10). 
Arcuni  enim  Dominusconterit,  cum  occultainsidian- 
tium  machinamenta  dissolvit.  Armaconfringit,  cum 
ea  quae  contra  se  erecta  fuerant  patrocinia  humana 
comminuit.  Scuta  igni  comburit,  cum  peccantium 
mentes  obstinata  se  duritia  defendentes,  *  ad  poeni- 
tentiae  et  confessionis  ardorem  sancti  Spiritus  calo- 
.re  succendit.  [Vet,  XXX.]  Quod  vero  in  hoc  loco 
corpus  Leviathan  istius  scutis  fusilibuscomparator, 
perscrutandum  nobis  innuitur,  quia  durum  quidem. 


muliere  quam  Dominus  dederat  se  accepisse  respon- 
dit  {Genes.  iii,  12) ;  ut  quasi  reatum  suum  oblique 
in  auctorem  relideret,  qui  ei  mulierem  dederat  quae 
talia  persuaderet.  Hoc  scutum  etiam  requisita  mu- 
lier  tenuit,  quando  neque  ipsa  ad  se  culpam  relulit, 
sed  serpentis  illud  persuasionibusreplicavit,  dicens : 
Serpens  decepit  me,  et  comedi  {Ibid.,  13), ut  ipsa  quo- 
que  reatum  suum  oblique  in  crealorem  reduceret, 
^  qui  illuc  intrare  serpenteih  persuasurum  talia  per- 
misisset.  Serpens  vero  jam  non  requiritur,  quia  nec 
ejus  poenitentia  quaerebatur.  Ui  autem  quorum  pcB- 
nitentia  quxsit  a  est,  scutum  nequissimae  defensionis 
contra  justissimae  correptionis  verba  protulenint 
(Genes.   iii).  Unde  nunc  usquein  usum  peccantium 


sed  tamen  cum  labitur,  fragile  solet  esse  vas  omne  g  trahitur,  ut  culpa  cum  arguitur  defendatur ;  et  unde 


quod  fusile  est.  Scuta  ergo  si  sunt  fusilia,  in  susci- 
pienda  sagittarum  percussione  robusta  sunt,  sed  casu 
fragilia.Ictu  quidem  ferientium  minime  penetrantur, 
sed  suo  se  lapsu  per  fragmenta  dissolvunt.  Corpus 
ergo  Levialhan  istius,  id  est  omnes  iniqui,  quia  per 
obstinationem  duri  sunt,  sed  per  vitam  fragiles,  scu- 
tis  fusilibus  comparantur.  Cum  enim  verba  praedi- 
cationis  audiunt,  nulla  correptionis  jacula  se  pene- 
trare  permittunt,  quia  in  omni  peccato  quod  faciunt, 
scutum  superbae  defensionis  opponunt.  Nam  cum 
talium  quisque  de  reatu  suae  iniquitatis  arguitur,  non 
mox  cogitat  quomodo  culpam  corrigat,  sed  quid  in 
adjutorio  suae  defensionis  opponat.  NuIIa  igitur  ve- 
ritatis  sagitta  penetratur,  quia  verba  sanctae  corre- 


*  (iniri  reatus  debuit,  inde  cumuletur.  Bene  ergo  di- 
citur  :  Corpus  Hlius  quasi  scuta  fusilia,  quia  omnes 
iniqui,  ne  ad  se  corripientium  verba  perveniaut, 
quasi  contra  adversariorum  jaculascuta  defensionnm 
parant.  Quod  videlicet  ejus  corpus  adhuc  nobis  ex- 
pressus  detegit,  dum  subjungit : 

CAPUT  XXIX. 
IfiiD.  —  Compactum  squamis  se  prementibus, 
51 .  Squamis  tecti  reprobi  jaculis  veritatis  resistunt, 
—  Fertur  quia  draconis  corpus  squamis  tegitur,  ne 
citius  jaculatione  penetretur.  Ita  corpus  omne  dia- 
boli,  il  est  multitudoreproborum,cum  de  iniquitate 
sua  corripitur.  quibus  valet  tergiversationibus  se 
excusare  conatur,  et  quasi  quasdamdefensionissqua- 


ptionis  in  scuto  excipit  superbae  defensionis.  Unde  p  mas  objicit,   ne  transfigi  sagitta  veritatis  possit. 

Quisquis  enim  dum  corripitnr,  peccatum  snum  ma- 
gis  excusare  appetit  quam  deflere,  quasi  squamis 
tegitur,  dum  a  sanctis  praedicatoribus  gladio  verbi 
jaculatur.  Sqnamas  habet,  et  idcirco  ad  ejus  prae- 
cordia  transeundi  viam  verbisagitta  non  habet.  Du- 
ritia  enim  camali  repellitur,  ne  spintalis  ei  gladlus 
infigatur. 

52.  His  squamis  obduratum  cor  Sauli,  gratias  sa-' 
gittis  patuit. —  Carnali  sapientia  contraDeum  Saulns 
obduruerat,  quando  cor  ejus  nuUa  praedicationis 
Evangelicae  sagitta  nulla  penetrabat.  Sed  postquam 
forti  coelitus  increpatione  jaculatus,  et  supemo  re- 
spectu  caecatus  est  (lumen  quippe  ut  acciperet  ami- 
sit)^  ad  Ananiam  veniens  illuminatur.  In  qua  1107 


bene  de  Judaeis  contra  praecepta  Domini  superba  se 
defensione  tuentibus  per  Jeremiam  dicitur  :  Reddes 
eis  vicemj  Domine,  juxta  opera  manuum  suarum 
(Thren.  iii,  64).  1106  Moxqueeamdem  vicem  ex- 
pressius  subdidit  dicens :  Dabis  eis  scutum  cordis  la- 
borem  tuum  {Ibid.,  65).  Labor  quippe  Domini  appa- 
rens  inter  homincs  passibilis  ejus  humanitas  fuit, 
quam  Judaei  superbe  sapientes  dum  cernerent,  de- 
spexerunt ;  eumque  immortalem  credere  dedignati 
snnt,  quem  natura  passibili  mortalem  viderunt.  Cum- 
que  ejus  *humilitatem  conspicerent,  superbiae  fasti- 
bus  obdurati,  summa  cura  moliti  sunt,  ne  eorum 
mentes  sancta  praedicantium  verba  penetrarent.  Dum 
ergo  eis  Dominus  vicem  malorum  operum  redderet. 


dedit  illis  scutum  cordis  laborem  suum,  quia  recto  ^  iUuminatione  quia  defeusionum  suarum  duritia  ca- 


judicio  inde  illos  contra  se  superbe  obstinatos  ex 
hibuit,  unde  ipse  pro  nobis  infirmitate  laboravit. 
Repulerunt  quippe  a  se  verba  praedicantium,  quia 
dedignati  sunt  in  Domino  infirmapassionum.Labo- 
rein  igitur  Domini  contra  eumdem  Dominum  scutum 
cordis  habuerunt,  qnia  superba  sapientibus  eo  de- 
spectus  apparuit,  quo  propter  eos  humilis  fuit. 

[Vet.  XXXI.]  50.  Hoc  scuto  usi  Adam  et  Eva.  — 
Hoc  scutum,  sicut  jamsuperius  diximus,  primus  ille 
peccator  tenuit,  qui,  requirente  Domino  cur  lignum 

*  Corb.  Germ.  etGemet.,  ad  pmitenticB  confessuH 
mm  ardore. 

•  Yal.  Cl.,  humanitixiem. 


ruit,  bene  de  eo  scriptum  est:  Ceciderunt  quasi  squa- 
mce  ab  oculis  ejus  {Act.  ix,  18).  Carnalis  videlicet 
tegumenti  illum  duritia  presserat,  et  idcirco  radios 
veri  luminis  non  videbat,  Sed  postquam  superbaere- 
pugnationes  ejus  victaesunt,  defensionumejussqua- 
mae  ceciderunt.  Quae  quidem  sub  Ananiae  manibus 
ab  oculis  ceciderunt  corporis,  sed  ante  jam  sub  do- 
minica  increpatione  ceciderant  ab  oculis  cordis. 
Cum  enim  altae  invectionis  jaculo  confossus  jaceret, 
humili  jamr.et  penetrato  corde  requirebat,  dicens : 


* Gemet.,  duo  Germ.  et  Val.  Cl.,  quiillic, 
*  Val.  Cl.,  fimre. 


707 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


708 


Domine,qttidinevisfacei'e(Act.  xi,  6)?Repnlsis  vide- 
licet  squamis,  jam  ad  cordisvisceraveritatissagitta 
pervenerat,  qnando,  depositaelatione  snperbiae,  eum 
queni  impugnaverat,  Dominum  confitens,  et  quid 
ageret  nesciens,  requirebat,  Intueri  libet  ubi  estsae- 
vus  ille  persecutur,  ubi  lupus  rapax.  [Vet.  XXXII.] 
Ecce  in  oveni  jam  versus  est,  qui  percunctatur  pa. 
storis  semitam  quam  sequatur.  Et  notandum  quod 
cum  diceret :  Quis  es,  Domine  (Act.  xxii,  8)  ?  non  ei 
a  Domino  respondetur  :  Ego  sum  unigenitus  Patris, 
egoprincipium,  ego  Verbum  ante  saecula.  Quia  enim 
Saulus  incarnatum  Dominum  credere  contemnebat, 
et  ejus  humanitatis  infirma  despexerat,  de  coelo  hoc 
quod  conten)pserat  audivit :  Ego  sum  Jesus  Nazare- 
nus,  quem  tu  persequeris  {Ibid.y  8).  Ac  si  diceret : 
Hoc  a  me  audi  de  superioribus,  quod  in  me  de  infe- 
rioribus  despicis.  *  Auctorem  coeli  venisse  despexe- 
ras  in  terram,  ex  terra  ergo  hominem  cognosce  de 
ccbIo,  ut  tanto  in  meampliussacramentainfirmitatis 
metuas,  quanto  et  haec  perducta  in  ccelestibus  ad  ex- 
cellentiam  potestatis  probas.  Prosternens  igitur  te, 
nequaquam  tibi  hoc  astruo  quod  ante  ssecula  Deus 
sum  ;  sed  illud  a  me  audis  quod  de  me  credere  de- 
dignaris.  Postquam  enim  dixit  Jesus,  adhuc  in  ex- 
pressionem  terrenae  inhabitationis  subdidit  Nazare- 
nus  ;  velut  si  apertius  diceretur :  Humiiitatis  meae 
infirma  suscipe,  et  tuao  superbi»  squamas  amitte. 

53.  /n  hifpocritis  duiiores  illce  squamce.  Maliliosce 
mentes  hericiis  similes,  —  Sciendam  tamen  est  quod 
iaiad  defensionum  squamae,  quamvis  pene  omne  hu- 
manum  genus  contegant,  hypocritarum  tamen  spe- 
cialiter  etcallidorum  hominum  mentes  premunt.Ipsi 
etenim  culpas  suas  tanto  vehementius  confiteri  re- 
fugiunt,  '  quanto  se  stultius  videri  ab  hominibus 
pcccatores  erubescunt.  Correpta  itaque  sanctitatis 
simulatio,  et  malitia  o^culta  deprehensa,  squamas 
objicit  defensionis,et  veritalis  gladium  repellit.Unde 
bene  per  Prophetam  contra  Judeam  dicitur  :  Ibi  cu- 
bavit  lamia,  et  invenit  sibi  requiem,  ibi  habuit  foveam 
hericius  (Isai.  xxxiv,  14,  15).  Per  lamiam  quippe 
hypocritae,  per  hericium  vero  malitiosi  quique,  qui 
diversis  se  defensionibus  contegunt,  designantur. 
Lamia  etenim  humanam  habere  dicitur  faciem,  sed 
corpus  bestiale.  Sic  et  omnes  hypocritae  in  prima 
facie  quod  ostcnduntquasiex  rationesanctitatisest; 
sed  bestiale  est  corpus  quod  sequitur,  quia  valde 
iniqua  sunt  quae  sub  boni  specie  moliuntur.  Hericii 
autem  nomine  malitiosarum  mentium  defensio 
designatur,  quia  videlicet  hericius  cum  appre- 
henditur  ejus  et  caput  cernitur,  1108  et  pedes 
videntur,  et  corpus  omne  conspicitur  ;  sed  mox  ut 
apprehensus  fuerit,  semetipsum  ia  sphaeram  colligit, 


A  pedes  introrsus  subtrahit,  caput  abscondit;  et  intra 
tenenlis  manum  totum  simul  amittitur,  quod  totum 
simul  antc  videbatur.  Sic  nimirum  sic  malitiosae 
mcntes  sunt,  cum  in  suis  excessibus  comprehen- 
duntur.  Caput  enim  hericii  cernitur,  quia  quo  initio 
peccator  ad  culpam  accesserit  videtur.  Pedes  hericii 
conspiciuntur,  quia  quibus  vestigiisnequilia  sit  per- 
pelrata  cognoscitur;  et  tamen,  adductis  repente  ex- 
cusationibus,  malitiosa  mens  introrsus  pedes  coUi- 
git,quia  cunctainiquitatissuae  vestigiaabscondit.  Ca- 
put  subtrahit,  quia  miris  defensionibus  nec  inchoasse 
se  pravum  aliquid  ostendit ;  et  quasi  sphaera  in  mana 
tenentis  remanet,  quia  is  qui  corripit,  cuncta  quae 
jam  cognoverat  subito  amittens,  involutum  inlra 
conscientiam  peccatorem  tenet,  et  qui  totum  jam 

B  deprehendendo  viderat,  tergiversatione  pravae  de- 
fensionis  illusus,  totum  pariter  ignorat.  Foveam 
ergo  hericius  ia  reprobis  habet,  quia  malitiosa 
mens  sese  intra  se  colligens  in  ienebris  defensionis 
abscondit.  Sed  in  hoc  quod  se  peccalor  excusat,  in 
hoc  quod  '  caliginosis  defensionibus  fixum  in  se 
oculum  corripientis  obnubilat,  divinus  nobis  sermo 
etiam  quomodo  a  siinilibus  fulciatur  ostendit.  Se- 
quitur : 

CAPUT  XXX.  [VeL  XXXni]. 

Vers.  7.  —  Una  uni  conjungitur,  el  ne  ^  tpiracU" 
lum  quidem  incedit  per  eas. 

54.  Iniqui  alterna  se  invicem  defensione  tuentur, — 
Istx  squamae  peccantium,  ne  ab  ore  praedicantinm 
aliquo  vitae  spiraculo  penetrentur,  et  obduratae  sunl 
G  et  conjunctae.  ^  Quos  enim  similis  reatus  sociat,coa- 
cordi  pertinacia  etiam  defensio  perversa  constipat,  ut 
de  facinoribus  suis  alterna  se  invicem  defensione 
tueantur.  Sibi  enim  quisque  metuit,  dum  admoneri 
vel  corrigi  alterum  cernit ;  et  idcirco  contra  corri- 
pientium  verba  unanimiter  assurgit,  quia  se  in  altero 
protegit.  Bene  ergo  dicitur :  Una  uni  conjungitur,  ei 
ne  spiraculum  quidem  incedit  per  eas,  quia  in  iniqui- 
tatibus  suis,  dum  vicissim  superba  se  defensione 
protegunt,  sanctae  exhortationis  spiracula  ad  se  nul- 
latenus  intrare  permittunt.  Quorum  pestiferam  con- 
cordiam  adhuc  apertius  subdidit,  dicens  : 

CAPUTXXXI. 

Vers.  8.  —  Una  alteri  ^  adhcerebunt,  et  knentes 
se  neqvaquam  separabuniur. 
^  55.  Qui  divisi  vix  corHgi  poterant,  quomodoemen' 
dabunturunitif —  Qui  enim  divisi  corrigi  poterant, 
in  iniijuitatum  suarum  pertinacia  uniti  perdurant,  et 
tanto  magis  quotidie  '  a  cognitione  justitiae  separa- 
biliores  sunt,  quantoaseinvicemnulla  increpatione 
separantur.  Nam  sicut  esse  noxium  solet  si  unitas 
desit  bonis,  ita  pemiciosum  est  si  non  desit  malis. 


*  Val.  C\„utauctoremccBli  discasvenisseinterram» 
Laud.,  Ebroic,  Gemet.,  Pratel.  et  duo  Germ.,  pro 
despexeras,  habent  desperas,  vel  disperas. 

*  Ita  praeter.  Germ.  omnes  Mss.  noslriet  vet.  Edit. 
At  Gilot.,  Utic.  Gussanv.,  cum  jam  dicto  Germ.j 
loco  stultius,  habent  citius. 

^  Al.,  caligosis,  ut  legiturin  duob.  Germ.,  Gemet. 
ahisque  vetustiorib.  God. 


^  Gemet.,  inspiraculum,  et  ita  semper  postda. 

^  Gemet.,  aho  sensu,  quos  enim  simtles  reaUa 
sonat. 

*  In  Vulgata,  adft(pre6it.  AtinHebraicofonteplur. 
usurpatur,  legiturque  ad  litteram  :  vir  fratri  suo  ad- 
hcerehunt. 

^  Gemet.,  a  cognatione.,.  fiunt,  Habent  etiam  /km< 
plerique  Mss.  Corb.  Germ.,  a  cogxtatione..,  fiunt. 


709 


MORALIUM  LIB.  XXXHI.  -  IN  CAPUT  XU  B.  JOB. 


710 


Perversos  qnippeonitas  corroboral,  dum  concordat ;  A  tatio  splendor  ignis  vocatur.  In  co  enim  quod  se  ad 


ettanto  magis  incorrigibiies,  quantounanimesfacit. 
De  hac  unitate  reproborum  *  per  Sapientem  dicitur : 
Stuppa  collecta,  symgoga peccantium  (Eccli.  xxi,  10). 
De  hac  Nahum  propheta  ait  :  Sicut  spinoi  invicem  se 
complectuntur,  sic  convivium  eorum  pariter  poiantium 
(Nahum  i,  lO^.  Convivium  namque  reproborum  cst 
delectatio  temporalium  voiuptatum.  In  quo  nimirum 
convivio  pariter  potant  qui  delcctationis  suae  illece- 
bris  1109  se  concorditer  debriant.  Igitur  quia 
membra  Leviathan  istins,  id  est  iniquos  omnes,  quos 
Dei  sermo  squamarum  compactionibus  comparat,  ad 
defensionem  suam  par  culpaconcordat,  bene  dicitur : 
Una  alteri  adhcerebunt,  et  tenentes  se  nequaquam  se- 
patabuntur.  Tenentes  enim  se  separari  nequeunt, 


persequendos  justos  commovet,  anle  reproborum 
oculos  sigQorum  virtutibus  lucet.  Et  quia  ejus  ly- 
rannidi  sapientcs  mundi  adhtereut,  eorumque  con- 
siliis  omne  quod  pravum  molitur  exercet,  recte  sub- 
jungitur  : 

CAPUT  XXXIII  [Vet.  XXXV]. 

Ibio.  —  Et  oculi  ejus  utpalpebrce  diluculi. 

57.  Oculi  ejus,  id  est  consiliarii,curpalpebris  dilu- 
culi  comparantur.  —  Per  oculos  quippe,  qui,  inhae- 
rentes  capiti,  utilitati  Tisionis  inserviunt,  non 
immerito  ej  us  consiliarii  designantur,  qui  dum  perver- 
sis  machiuationibus  quae  quaiiter  agenda  sunt,  prae- 
vident,  malignis  ejus  operariis  quasi  ostensum  pedi- 
bus  iter  praebent.  Qui  recte  paipebris  diluculi  com- 


qoia  eo  ad  defensionem  suam  vicissim  constricti  g  parantur.  Palpebras  namque  diluculi,  extremas  noctis 


sunt,  quo  se  sibi  per  omnia  similes  esse  meminerunt. 
Descripto  itaqne  ejus  corpore,  ad  caput  sermo  redu- 
citur^  et  quid  per  semetipsum  extremae  persecutio- 
nis  tempore  antiqaus  hostis  exerceat  nuntiatnr.  Nam 
sequitur  : 

CAPUT  XXXU  [Vet.  XXXIV,  Rec.  XX}"]. 

Vers.  9.  —  Stemutatio  ejus  splendor  ignis. 

56.  Quanta  commotio  ex  Antichristi  signis  etvirtu- 
tibus  immineat.  —  Quod  melius  exponimus,  si  prius 
sternutatio  quomodo  agatur  indagemus.  In  sternuta- 
tione  quippe  inflatio  a  pectore  exsurgit,  quae  cum 
apertos  ad  emanandum  poros  non  invenit,  cerebrum 
tangit,  et  congesta  per  nares  exiens,  totum  caput 
protinus  concutit.  In  hoc  itaque  Leviathan  corpore. 


*• 


t  . 


horas  accipimus^  in  quibus  quasi  nox  oculos  aperit, 
dum  venturae  lucis  jam  initia  ostendit.  Prudentes 
igitur  saeculi,  malitiae  Antichristi  perversis  consiliis 
inhaerentes,  quasi  paipebrae  sunt  diiuculi,  quia  fldem 
qoam  in  Christo  inveniunt  quasi  erroris  noctem  as- 
seruut,  et  venerationem  Antichristi  verum  esse  mane 
poliicentur.  Spondent  enim  se  tenebras  repellere  et 
veritatis  lucem  signis  clarescentibus  lllOnuntiare, 
quia  nec  persuadere  quae  volunt  possunt,  nisi  exhi- 
bere  se  meiiora  fateantur.  Unde  hic  ipse  coluber 
in  paradiso  primis  hominibus  loquens  {Genes.  m,  1), 
in  eo  quod  se  meiius  aiiquid  providere  simulavit, 
quasi  diiucuii  paipebras  aperuit,  quando  in  innocen- 
tibus  mentibus  humanitatis  ignorantiam  reprehendit. 


id  est  sive  in  malignisspiritibus,  sive  in  reprobis  ho-  C  et  scientiam  divinitatis  promisit.  Quasi  ignorantiae 


minibuSj  qui  ilii  per  similitudinem  iniquitatis  inhae- 
serunt,  quasi  inflatio  surgit  a  pectore,  dum  eiatio  se 
erigit  ex  praesentis  saeculi  potestate.  Quae  quasi  ad 
emanandum  poros  non  invenit,  quia  in  hoc  quod 
contra  justos  extollitur,  disponente  Deo,  quantum 
appetit  praevalere  prohibetur.  Exsurgens  autem  ce- 
rebrum  tangit  et  concutit,  quia  coilecta  elatio  Sata- 
nae  sensum  in  fine  mundi '  arctius  percutit,  et  ca- 
put  turbat,  dum  ipsum  auctorem  malignorum  spiri- 
tuum  per  eum  qui  Antichristus  dicitur  in  persecu- 
tione  fidelium  vehementius  cxcitat.  Tunc  congesta 
inflatio  per  ejus  nares  egreditur,  quia  tota  superbiae 
ejus  iniquitas  apertis  maiitiae  flatibus  demonstratur. 
Quia  ergo  sternutatio  caput  maxime  conculit,  Levia- 
than  iStius  sternutatio  vocatur  illa  ejusextrema  com-  d 
motio  qua  damnatum  hominem  ingreditur,  et  per  cum 
reprobis  principatur.  Qui  tanta  tunc  virtute  se 
commovet,  ut  inembra  Domini,  si  potest  fieri,  etiam 
electa  perturbet ;  tantis  signis  et  prodigiis  utitur,  ut 
miracuiorum  potentia  quasi  quodam  ignis  lumine 
resplendere  videatur.  Quia  ergo  commotum  caput 
illias  miracuiis  clarescere  nititur,  recte  ejos  sternu- 


*  Gemet.,  Pratel.,  Utic,  Vindoc.,  Val.  Ci.,  duo 
Germ.  et  pler.  Mss.,  per  Salomonem.  Quod  obser- 
vatione  di^num,  quia  inde  conjicere  licet  Gregorium 
Salomoni  librum  Ecclesiastici  tribuisse.  Saspe  tamen 
alibi  hunc  librum  laudat,  dissimulato  Salomonis  no- 
roine.Ita  1.  xxMoral.,  n.  51 :  Recte  quoque per quem- 
dam  sapientem  dicitur,  Vide  1.  xxyii,  n«  $7  et  53, 


enim  tenebras  repeiiebat,  et  aeternae  scientiae  divinum 
mane  nuntiabat^  dicens  :  Aperientur  oculi  vestri,  et 
eiitis  sicutdii,  scientesbonum  etmalum  (Ibid,,  5).  Ita 
in  illo  tunc  damnato  homine  veniens^  ejus  oculi  pal- 
pebris  diiuculi  comparantur,  quia  sapientes  illius 
simpiicitatem  verae  fidei  quasi  transactae  noctis  te- 
nebras  respuunt,  et  ^  ejus  signa  mendacia  quasi  ex- 
surgentis  solis  radios  ostendunt.  Sed  quia  Leviathan 
iste  non  solum  habet  oculos  qui  malignis  consiliis 
perversa  provideant,  sed  os  quoque  ad  pervertendas 
mentes  hominum  aperit,  quoniam  per  praedicatores 
pravos  ad  diligendam  erroris  fallaciam  auditorum 
corda  succendit,  apte  subjungitur  : 

CAPUT  XXXIV  [Rec.  XXVl]. 

Vbrs.  10.  —  De  ore  ejus  lampades  procedunt. 

58.  Os  Antichristi  sunt  ejus  prcedicatores.  —  Qui 
enim  provident  oculi,  qui  autem  prajdicant  os  vo- 
cantur.  Sed  de  hoc  ore  iampades  exeunt,  quia  men- 
tes  audientium  ad  amorom  perfidiae  accendunt ;  et 
unde  quasi  per  sapientiam  lucent,  inde  procul  dubio 
per  nequitiam  concremant.  Sed  qualis  ♦  ipsa  sapien 

necnon  1.  xxxiii,  n.  23.  Non  aliter  laudat  sanctus 
Doctor  scriptorem  libri  Sapientiae,  ut  videre  licet 
lib.  xix,  n.  26. 

a  Pratel.,  acrius. 

3  Gemet.,  et  ejus  ignis.  . 

*  Duo  Germ.,  Ebroic,  Gemet.  et  al.,  tpsa  sa-- 

pientice. 


711 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


m 


tia  eornm  luxsit  ostenditar,  camprotinus  snbinfer-  A  tatem  illios,  post  fignram,  ad  extremnm  vero  pon- 

dus  examinant,  ne  aut  sub  auri  specie  aes  lateat, 
aut  hoc  quod  veraciter  aurum  est  monetse  reprobae 
figura  dehonestet ;  aut  quod  et  aurum,  et  rectae  fi- 
gurae  est,  hoc  non  integrum  pondus  leviget.  Cum 
igilur  niira  ignotorum  bominnm  facta  conspicimns, 
residere  ad  mentis  nostrae  trutinam  quasi  solertes 
nummularii  debemus,  ut  prius  discretio  aurum  exa- 
minet,  ne  sub  virtute  se  vitium  occultet,  et  quod  pra- 
va  intentione  agitur,  ^  recti  visione  pallietur.  Cujus 
si  intentionis  qualitas  approbatur,  ^  impressae  mox 
formulae  figura  quaerenda  est,  si  a  probatis  moneta- 
riis,  id  est  ab  antiquis  patribus  ducitur,  et  abeomm 
vitae  similitudine  nullo  errore  vitiatur.  Cum  vero  et 
per  intentionem  qualitas,  et  recta  per  exemplum  fi- 


tur  : 

CAPUT  XXXV  [Vet.  XXXVI]. 

Ibid.  —  Sicut  toBdce  ignis  accensoe. 

59.  Ardent  per  malitiam,  lucent per  virtutis  simula- 
tionem.  —  Eccejam  hypocrisis  eorum  aperte  descri- 
bitur  quorum  praedicatio  taedarum  lampadibus  com- 
paratur.  Taeda  enim  cum  accenditur  odorem  quidem 
suavem  habet,  sed  lumen  obscurum.  Ita  isti  praedi- 
catores  Antichristi,  quia  sanctitatis  sibi  speciem  ar- 
rogant,  sed  tamen  opera  iniquitatis  exercent,  quasi 
blandum  quidem  est  quod  redolent,  sed  nigrum  quod 
Incent.  Olent  enim  per  simulationem  justitia;,  sed 
obscurum  atdentper  nequitiaeperpetrationem.  Quo- 


rum  simulationis  malitiam  Joannes  in  Apocalypsi  g  ^^j.^  cognoscitur,  restat  ut  integrumejuspondusex 


brevi  descriptione  comprehendit,  dicens  :  Vidi  aliam 
hestiam  ascendentem  de  terra,  habentem  duo  cornua 
Bimilia  agni,  et  loquehatur  ut  draco  {Apoc.  xiii,  ll^. 
Priorem  quippe  bestiam,  id  est  Antichristum  supe- 
riore  jam  descriptione  narraverat ;  post  quem  etiam 


quiratur.  Bonum  quippe  quod  per  signa  et  miracula 
coruscat,  si  perfectionis  summam  non  habet,  pensari 
sollicite  per  cautelam  circumspectionis  debet,  ne  dum 
imperfecta  res  ^  quasi  pro  perfecta  accipitar,  in  ac- 
cipientis  damnum  vertatur.  Praedicatores  itaque  An- 


haec  aiia  bestia  ascendisse  dicitur,  quia  post  euiil.^.ji^j^^i^^i  quomodo  veram  numismatis  qualilatem  te- 

"!^'!'l'''^_'' P^^^^^^^  quiinhis  quae  agunt  intentionis  recta  vim 

nesciunt,  quia  per  haec  non  ccelestem  patriam,  sed 
culmen  gloriaj  temporalis  exquirunt  ?  Quomodo  a 
monetae  figura  non  discrepant,  qui  ab  omni  pietate 
justorum  justos  persequendo  discordant  ?  Quomodo 
in  se  integritatis  pondus  ostendunt,  qui  non  solum 
humilitatis  perfectionem  nequaquam  assecuti  sunt, 
sed  neque  ipsam  primam  ejus  januam  contigerunt  ? 


gloriatur.  De  terra  quippe  ascendere  est  de  terrena 
gloria  superbire.  Quae  habet  duo  cornuaagni  similia, 
quia  per  hypocrisim  sanctitatis  eam  quam  *  in  se 
veraciter  Dominus  habuit '  singularem  sibi  inesse 
et  sapientiam  mentitur  et  vitam.  Sed  quia  sub  agni 
specie  auditoribus  reprobis  serpentinum  virus  ^  in- 
fundit,  recte  illic  subditur  :  Et  loquebatur  ut  draco. 


Ista  ergo  bestia,  id  est  praedicantium  multitudo,  si      u-  u-       i    ♦•       \.    « ,♦      ^a^  ^^^^ 

°    ,        ',  /  ....  '      n  Hinc  ergo,  hinc  electi  cognoscant  quomodo  eorura 

aperte  ut  draco  loqueretur,  agno  similis  non  appa- '-'    .        i-*  r..-      ^  ^ ^a 

*^  ,  •.•.■I  signa  despiciant,  quorum  profecto  aclio  omne  quod 

reret ;  8edassumitagnispeciem,utdraconisexerceat  ..       .   u  .  »      •    ,^„„««f    c/v? 


operationem.  Quod  hic  utrumque  per  taedarum  lam- 
pades  exprimitur^  quia  et  obscurum  ardent  per  effe- 
ctum  malitiae,  et  quasi  suave  redolent  per  simulatio- 
nem  vitae. 

60.  Multi  jam  exstant  Antichristi  prcedicatores.  Eo- 
rU7n  vita  exploranda  ut  moneta.  Antiquarum  patrum 
institutis  concordet.  —  Sed  nequaquam  aestimandum 
est  quod  tunc  solum  Antichristi  praedicatores  appa- 
rebunt,  et  nunc  ab  humanis  deceptionibus  desunt. 
Modo  1111  namque  priusquam  per  semetipsum 
appareat,  nonnulli  illum  vocibus,  ^  plerique  autem 
moribus  praedicant.  An  praedicatores  simulationis  il- 
lius  non  sunt,  qui  cum  sacros  Dei  ordines  obtinent, 
fugientem  totis  desideriis  mundum  tenent ;  qui^^vir-  D  miraculorum  ejus  insidiis  ad  momentum  caliginosa 


a  piis  patribus  gestum  memoratur  impngnat.  Sed 
ipsi  quoque  electi  dum  tot  signa  conspiciunt,  dum 
contemnentes  vitain  tanta  ejns  miracula  perhorres- 
cunt,  quoddam  dubietatis  nubilum  in  corde  patiun- 
tur,  quia  dum  se  per  prodigia  illius  malitia  elevat, 
in  istis  aliquatenus  visus  certior  caligat.  Unde  recte 
subditur  : 

CAPUT  XXXVI   [Rec.  XXVII]. 

Vers.  ii.  —  De  naribus  ejus  procedit  fumus. 

61.  Visis  Antichristi  prodigiis,  electi  turhabuntwr  ei 
titubabunt.  Ut  in  errore  plene  capiantur  fieri  non  po-' 
test.  —  Oculorum  quippe  acies  fumo  sauciatur.  Fu- 
mus  ergo  de  ejusnaribus  procedere  dicitur,  qnia  de 


tutes  esse  ostendunt  quae  faciunt,  sed  vitium  est 
omne  quod  agunt  ?  [Vet.  XXXVII.]  Sed  electorum 
mens  quanto  magis  internae  luci  inhaeret,  tanto  sub* 
tilius  quo  modo  virtutes  a  viliis  discernere  debeat  vi- 
det.  Quid  autem  mirum  est  hoc  nos  spiritaliter  age- 
re  quod  quotidie  corporaliter  cernimus  nummularios 
implere  ?  Qui  cum  numisma  percipiant,  prius  quali- 


dubietas  etiam  in  electorura  corde  generatur.  De  Le- 
viathan  naribus  fumus  exit,  quia  ex  ejus  prodigiis 
mendacibus  etiam  bonarum  mentium  oculos  trepida- 
tionis  caligo  confundit.  Tunc  namque  in  electorum 
cordibus  conspectis  terribilibus  signis,  obscura  cogi- 
tatio  conglobatur.  Unde  1112  hoc  quod  jam  sapra 
protulimus  veritatis  ore  per  Evangelium  dicitar : 


*  Laud.,  ipse,  Corb.  Germ.,  paulo  ante,  qui  habet, 
pro  quce. 

■  Ebroic,  singulariter. 

'  Turon.,  duo  Germ.  et  pl.,  infunditur. 

♦  Gemet.  et  Corb.   Germ.,  plerique  autem  moribus 
prcedicatores  Hlius  simulationis  suntj  qui, 

'  Vd.  Cl.  et  Germ.^  qui  virtuUs  esse. 


«  Turon.,  Laud.,  Val.  CI.,  Gemet.  et  Corb.  Germ., 
recta, 

'^  Germ.,  Turon.,  Laud.  et  al.,  impressce  mox  for- 
mulajiguroe, 

^  Val.  CI.,  quasi  perfecta,  Turon.  et  dao  Germ., 
qrnsi  pro  perfecto. 


713 


MORALIUM  LIB.  XXXIII.  —  IN  CAPUT  XLI  B.  JOB. 


7i4 


Surgent  pseudochnsti  et  pseudoprophet(B,  et  dabunt  A 
iigna  *  etprodigia,  ita  ut  in  errorem  inducantur,  si 
fieripotest,  etiam  electi  (Matth.  xxiv,  24).  Qua  in  re 
valde  quaerendum  cst  quomodoauthiquielectisunt 
induci  in  errorem  possunt,  aut  cur  Si  fieripotest  quasi 
ex  dubietate  subditur,cum  quid  *  faciendum  sit  Do- 
minus  omnia  praescicns  praestolatur.  Sed  quia  electo- 
rum  cor  et  trepida  cogitatione  concntitur,  et  tamen 
eornm  constantia  non  movetur,  una  hac  sententia 
Dominus  utrumquc  complexus  est,  dicens :  Ita  ut  in 
errorem  inducantur,  si  fieri  potest,  etiam  electi.  Quasi 
enim  jam  errarc  est  in  cogitatione  titubare  ;  sed  pro- 
tinus  Si  fieripotest  subjungitur,  quia  procul  dubiofle- 
ri  non  potest  ut  in  errorc  '  plene  eiecti  capiantur. 
Bene  antem  in  hac  fumi  caligine  ipseetiam  animornm 
fervor  exprimitur  cum  protinus  subinfertur  :  B 

CAPUT  XXXVII. 

Ibid.  —  Sicut  oUce  succensoe  atque  ferrentis. 

62.  Quanto  tunc  zelo  cestuabuyit.  Qmddiabolus  fumo 

pettiferi  halittA,  in  humanis  cordibus  operetur.  Deus 
nisi  a  tranquillo  corde  cognosci  non  potest.  —  Velut 
enim  olla  fervens  ut  unaquaeque  tuncanima,  cogita- 
tionum  suarum  impetusquasi  spumas  ardentium  un- 
damm  sustinens,  quas  et  ignis  zeli  commovet,  et 
ipsa  temporalis  oppressio  more  ollae  intrinsecns 
clausastenet.  Unde  Joannes  quoque  cum  hujusbestia 
signa  narraret,  adjunxit :  Ita  ut  ignem  faciat  decoelo 
descendere  (Apoc.  xiii,  13).  Ignem  quippe  de  coelo 
descendere  est  de  coelestibus  electorum  animis  san- 
cti  zeli  flammas  emanare.  [Vet.  XXXVIII. \  QmsL 
vero  Leviathan  iste  alias  non  solum  serpens,  sed  p 
etiam  regulus  dicitur,  pro  eoquod  immundis  spiri- 
tibus,  vel  reprobis  hominibus  principatur,sicut  Laias 
ait  :  De  radice  colubri  egredietur  regulus  (Isai.  xiv, 
29),  inspiciendum  nobis  summopere  est  qualiter  re- 
gulns  perimat,  ut,  cx  opcratione  reguli,  hujus  nobis 
malitia  apertius  innotescat.  Regulus  namque  non 
morsu  perirait,  scd  flatuconsumit.  Saepe  quoqne  ae- 
rem  flatu  aflicit^  et  quidquid  vel  positum  longe  con- 
tigerit  sola  narium  inspiratione  tabefacit. 

63.  Hinc,  ergo,  hinc  pensare  compellimur,  perhoc 
qnod  de  naribus  ejusfumus  procedere  dicitur,  etiam 
prinsqnam  apcrtus  appareat,  quid  quotidie  in  huma- 
nis  cordibus  fumo  pestiferiB  exhalationis  operetur. 
Quia  enim,  sicut  et  superius  diximus,  fumo  oculo- 
rum  acies  infirmatur,  non  immcrito  de  ejus  naribus 
fumns  procederc  asscritur,  cujusnoxiis  inspirationi- 
biis  prava  in  humanis  cordibus  cogitatio  nascitur 
per  quam  acies  mentis  obtunditur,  ne  lux  interna  vi- 
deatur.  Quasi  enini  flatu  narium  caliginem  emittit, 
qnia  in  reproborum  cordibus  insidiarum  suarnm  as- 
pirationibus  ex  amore  vitae  temporalis  sestum  conge- 
rit  nmltiplicium  cogitationum.Et  velut  fumiglobos 
mnltiplicat,  quia  inanissimas  prsesentis  vitae  cnras 

*  Editi  cum  Mss.  duo  Germ.,  signa  magna,  qus 
nltima  vox  abest  a  Mss.  Vindoc,  Norm.,  etc,  nec 
legitur  aut  in  Vulgata,  aut  in  textn  Graeco. 

*  Vindoc,  Ebroic  et  al.,  quid  futurum  sii.  Corb. 
Germ.,  quid  fiendum  sit. 

'  Al.,  plane,  ut  in  Laud.  legitnr. 

Patrol.  LXXVI. 


D 


in  terrenorum  hominnm  mente  coacervat.  Iste  fn- 
mus  ex  ejus  naribus  prodiens  aliquando  ad  tempns 
etiam  electorum  oculos  tangit.  Hnnc  namque  intrin- 
secus  fumum  patiebatur  Propheta,  cnm  dixit  :  Tur- 
batus  cst  prm  ira  oculus  meus  (Psal.  vi,  8).  Hujus 
inundatione  premebatur,  dicens  :  Cor  meum  contur- 
batum  est  in  me,  et  lumen  oculorum  meorum  non  est 
mecum  (P«al.xxxvii,ll).  Fumusquippeisteobtundit 
aciem  cordis,  quia  caliginis  snae  nubilo  serenitatem 
intimae  turbat  quietis.  1113  Cognosci  vero  nisi 
tranqnillo  corde  non  potest  Dens.  Unde  per  enm- 
dem  prophetam  rnrsus  dicitur :  Vacate  et  videtequo^ 
niam  ego  sum  *  Deus  (Psal.  xlv,  11).  Vacare  antem 
mens  non  potest  quae  hujus  fnmi  innndationibns 
premitur,  quia  in  ea  terrenarnm  cogitationum  voln- 
mina  ex  praesentis  vitae  amore  glomerantnr.  Lnmen 
ergo  quietis  ^  intemae  hoc  fumo  amittitur,  qnia  cn- 
rarnm  prurigine  cordis  ocnlus  dnm  confnnditur  te- 
nebratnr. 

64.  Iste  fumus  aliter  electorum  mentes  turbat, 
aliter  reproborum  oculos  excoecat.  —  Sed  fumns 
iste  aliter  electomm  animos  tnrbat,  aliter  repro- 
borum  oculos  excaecat.  A  bonomm  qnippe  oculis 
spiritalium  desideriomm  flatu  respergitur,  ne  prae- 
valentemiseracogitationedensetur.  In  ^  reprobomm 
vero  mentibus  quo  se  licentius  per  tetras  cogitationes 
coUigit,  eo  ab  eis  funditus  veritatis  lumen  tollit. 
Fnmus  istereproborum  cordibusquotillicitadesideria 
ingerit^  quasi  per  tot  ante  illos  globos  intumescit. 

[Vet.  XXXIX,]  65.  In  camali  animaj  alii  fumi 
concupiscenticB  globi  superius  inanescunt,  alii  inferius 
surgunt.  Vitia  vitiis  succedunt. —  Etcertefumi  globos 
novimus,  quia  cnm  alii  snperius  inanescunt,  alii 
inferius  surgunt;  sic  et  in  cogitatione  carnali,  etsi 
alia  pravitatis  desideria  transeunt,  alia  snccedunt. 
Saepe  autem  mens  misera  quid  jam  transierit  videt, 
sed  ubi  adhuc  retineatur  non  videt.  Gaudet  de  qui- 
busdam  vitiis  quod  eis  subjecta  jam  non  sit,  et  prae- 
cavere  ac  gemere  negligit,  quia  eomin  vice  succes- 
serunt  alia,  quibus  fortasse  nequius  succumbit; 
sicque  fit  ut  dumalia  vitiatransennt,  etsemperalia 
snccedunt,ab  hoc  scrpente  cor  reproborum  sine  in- 
termissione  teneatur.  Unde  bene  per  Joel  prophetam 
dicitur  :  Residuumerucce  comeditlocusta,  etresiduum 
locustcB  comedit  bruchus,  et  residuum  bruchi  comedit 
rubigo.  Expergiscimini  ebrii,  et  ftete  (Joel  i,  4,  5). 
Quid  enim  per  erucam,  quae  loto  corpore  in  terra 
repit,  nisi  luxuria  designatur  ?  quae  cor  quod  tenet, 
ita  polluit,  ut  insuperioris  munditiae  surgere  amorem 
non  possit.  Quid  per  locustam  quae  saltibus  evolat, 
nisi  inanis  gloria  exprimitur,  quae  se  vanis  praesum- 
ptionibus  exaltat?  Quid  per  bmchum,  cujus  pene 
totum  corpus  in  ventrem  colligitur,  nisi  edendi  in- 
gluvies  fignratur?  Quid  per  mbiginem,  qnae  dumtan- 

♦  Gemet.  et  Corb.  Germ.,  Dominus. 

^  Norm.,  Vindoc,  Laud.,  Val.  Cl.  et  duo  Germ., 
ceiernw. 

•  Gemet.,  Pratel.,  Val.  CI.  et  duo  Germ.,  praro- 

rt<m. 


»3 


715 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


716 


git  incendit,  nisi  irainnuitnr?  Residanm  ergo  erncae  A  totam  se  in  ^  typho  elationis  attollat.  Qaia  ergo  cor 


locusta  comedit^  quia  ssepe  cum  luxuriaB  vitium  a 
mente  recesserit,  inanis  gloria  succedit.  Nam  quia 
jam  per  amorem  cordis  non  sternitur,  quasi  sanctam 
se  ex  castitategloriatur.  Et  residuum  locustaB  bru- 
chus  comedit,  quiasaepe  cum  inani  gloria^,  quaequasi 
ex  sanctitate  veniebat,  resistitur,  vel  ventri  vel  qui- 
buslibet  ambitionis  desideriis  immoderatius  imlulge- 
tur.  Mens  enim  Dei  nescia,  tanto  atrocius  ad  quem- 
libet  ambitum  ducitur,  quanto  nullo  vel  humanae 
laudis  amore  refrenatur.  Uesiduum  bruchi  rubigo 
consumit,  quia  saepe  dumventrisingluviesperabsti- 
nentiam  restringitur,^  irae  impatientia  acrius  domi- 
natur ;  quae  more  rubiginis  qaasi  cxurendo  messem 
comedit,quia  virtutumfructusimpatientiae  'flamma 


per  varia  desideria  abducitur,  quod  instigationibns 
Leviathanistius  inflammatur,  recte  ejus  fumus  suc- 
censaeet  ferventi  ollae  similis  esse  perhibetur,  quia 
per  tot  se  fervores  ^  aillata  ejus  tentationibus  con- 
scientia  erigit,  per  quot  intra  se  cogitationes  intu- 
mescit.  Quod  verbis  aliis  adhuc  veritas  apertius  ex- 
sequitur,  dum  subjungitur  : 

CAPUT  XXXVIII  [Rec.  XXVIIl]. 

Vers.  12.  —  Halitus  ejus  prunas  ardere  facii. 

67.  Carnalis  menSj  ianquam  pruna  flatu  diaboli  in- 
flammata.  —  Quid  enim  prunas  nisi  succensas  in 
terrenis  concupiscentiis  reproborum  hominum  men- 
tes  appellat?  Ardent  enim  cum  quodlibet  temporale 
appetunt,  quia  nimirum  urunt  desideria  quae  quietum 


tabefacit.  Gum  ergo  vitia  vitiis  succedunt,  agrum  g  ac  integrum  esse  animum  non  permittunt.  Toties 


mentis  alia  pestis  devorat,  dum  alia  relinquit. 

[Vet.  XL.'\  66.  Ebrii  sunt  qui  mundi  hujus  amore 
turbatif  mala  quas  patiuntur  nonsentiunt.  —  Bene  au- 
tem  illic  subditur  ;  Expergiscimini  ebrii,  et  ftete 
(Ibid.,^).  Ebrii  quippe  vocati  suntqui^  mundi  hujus 
amore  confusi,  mala  non  sentiunt  quae  patiuntur. 
Quid  est  ergo  dicere  :  Expergiscimini,  ebrii,  1114 
et  flete  {Ibid.},  nisi  somnum  vestrae  insensibili- 
tatis  excutite,  et,  in  devastatione  cordis  tot  sibi  suc- 
cedentibus  vitiorum  pestibus,  vigilantibus  lamentis 
obviate  ?  Per  tot  igitur  globos  de  Leviathan  naribus 
fumus  surgit,  per  quot  nimirum  pestes  frugem  cordis 
reprobi  occulta  aspiratione  consumit.  Cujus  adhuc 
fumi  vim  soIIiciteDominusexprimit,  cum  illicosub 


igitur  Leviathan  ^  halitus  prunas  accendit,  quoties 
ejus  occulta  suggestio  humanas  mentes  ad  delecta- 
tiones  illicitas  pertrahit.  Alias  namgne  superbiae, 
alias  invidiae,  alias  luxuriae,  ahas  avaritiae  facilins 
inflammat.  Superbiae  quippe  *  facem  menti  Evae  sup- 
posuit,  cum  hanc  ad  contemnenda  verba  dominicae 
jussionis  instigavit  {Genes.  iii,  5).  Invidiae  qnoque 
flamma  Cain  animum  succendit,  cumde  acceptofra- 
tris  sacriflcio  doluit,  et  per  hoc  usque  ad  fratricidii 
facinus  pervenit  (Genes.  iv,  8).  Luxuriae  facibuscor 
Salomonis  exussit,  quem  tanto  mulieribus  amore 
subdidit,  ut,  usque  ad  idolorum  venerationem  dedu- 
ctus,  dum  carnis  delectationem  scqueretor/condito- 
ris  reverentiae  oblivisceretur  (III  Reg.  xi,  4).  Ava- 


jungit :  Sicut  ollce  succens(B  atque  ferventis.  Olla  enim  C  ''^**  ^^^^^^  ^^"®  ^^^^^  animum  concremayit,  cum 


succenditur  cum  mens  humana  maligni  hostis  sua- 
sionibus  instigatur.  Olla  autem  fervet  cuni  jam  etiam 
per  consensum  in  desideriis  pravae  persuasionis  ac- 
cenditur.  Et  tot  undas  quasi  fervendo  projicit^  per 
quot  se  nequitias  nsque  ad  exteriora  opera  extendit. 
Hunc  namque  carnalis  conscientiae,  id  est  ollae  fer- 
vorem,  ex  Leviathan  fumo  venientem  prophetacon- 
spexerat,  cum  dicebat  :  Ollam  succensam  ego  video, 
et  faciem  ejus  a  facie  Aquilonis  (Jerem.  i,  13).  Ab 
Aquilonis  namque  facie  humani  cordis  ollasuccendi- 
tur,  dum  instigatione  adversarii  spiritus  illicitis  de- 
sideriis  inflammatur.  Ille  namque  qui  ait :  ^  Sedebo  in 
monte  testamenti,  in  lateribus  Aquilonis  (Isai.  xiv, 
13),  mentem  quam  semel  ceperit  malignis  persua- 
sionis  suae  ^  flatibus,  quasi  suppositis  ignibus,  accen- 
dit,  quatenus,  non  contenta  praesentibus,  indesinen- 
ter  per  desideria  aestuet,  ut  alia  contemnenda  appe- 
tat,  alia  adepta  contemnat  :  ut  modo  suis  compen- 
diis  inhiel,  modo  alienis  commodis  etiam  cum  pro- 
prio  detrimento  contradicat,  modo  carnis  illecebris 
satisfaciat,  modo  quasi  in  quodam  culmine  per  co-* 
gitationis  superbiam  rapta,  carnali  cura  postpositai 


*  Gemet.  et  Corb.  Germ.,  ira  impatientice. 

'  Gilot.,  Vatic,  Gussanv.,  tabescit;  repugnantibus 
Mss.  et  vet.  Edit. 

^  Germ.^  Laud.  et  Val.  Ch,ponam  sedemmeamad 
aquilonem,  ero  similis  Altissimo, 

*  Turon.,  facibus. 

*Turon.,  Gemet.,  Vindoc.,  Genn.,  tijpo>  DeTiac 


eum  ad  appetendam  alienam  veniam  impatientibas 
desideriis  impulit,  et  per  hoc  usque  ad  reatam  homi- 
cidii  pertraxit  (III  Reg.  xxi).  Tanto  igitur  Levia- 
than  iste  halitu  in  prunis  flat,  1115  qaanto  anni- 
su  suggestionis  occultae  humanas  mentes  ad  iilicita 
inflammat.  Unde  et  bene  mox  subditur  : 
CAPUT  XXXIX  [Vet.  XLI]. 

Ibid.  —  Et  fiamma  de  ore  ejus  egreditur. 

68.  Per  Antichristum  ardentius  sceciet.  Non  com^ 
burit  nisi  lignum,  fenum,  stipulam.  Ejus  flammam 
exstinguunt  lacrymce.  —  Flammaquippe  oris  ejas  est 
ipsa  instigatio  occultae  locutionis.  Pravae  enim  sna- 
sionis  verba  ad  uniuscujusque  animum  facit,  sed 
flamma  est  quodde  ejusore  egreditur,  qaia  ardetin 
desideriis  animus  cum  ejus  suggeslionibos  instiga- 
^  tur.  Haec  quotidie  suggerit,  haec  nsque  ad  praesentis 
vitae  terminum  suggerere  non  desistit ;  sed  tanc  se 
nequius  dilatat,  cum  ^  per  illum  damnatum  hominem 
veniens,  in  hujus  mundi  se  gloria  apertias  ostentat. 
Tunc  ab  ejus  naribus  vastior  fumus  procedit,  qui* 
humana  corda  signorum  ejus  admirationibus  territa 
amplior  instigatio  percutit.  Tunc  ejus  halitus  vehe- 

voce  vide  notam  g  ad  cap.  6  hujus  libri,  num.  13,et 
L  XXIII,  n.  25. 

«  Gemet.  et  Corb.  Germ.,  alfiatu. 

"^  Laud.,  altius. 

« In  Gilot.  et  Vatic,  faciem ;  manifesto  errore* 

•  Sc.  Antichristum.  Vide  supra,  L  xxxii,  n.  tt 
ct  infra,  I.  xxxiv,  n.  1,29,  etpiassim. 


717 


MORALIUM  LIB.  XXXIV.  —  IN  CAPUT  XLI  B.  JOB. 


718    • 


mentins  prunas  arderc  facit,  quia  reproborum  men-  A 
tes,  quas  jam  calentes  amore  gloriae  temporalis  in- 
yenerit,  1116  suggestionis  suae  flatibus  usque  ad 
nequitiam  exercendae  crudelitatis  incendit.  Tunc  de 
ore  ejus  flamma  egreditur,  quia  quidquid  per  se, 
qnidquid  per  praedicatores  suos  loquitur,  ignis  est 
quo  infructuosa  ligna  concremantur.  Igneautem  ter- 
renae  concupiscentiae  eorum  mens  tangitur,  qui  ne- 
quaqnam  fieri  pretiosa  metalla  concupiscunt.  Qui 
ergo  oris  ejus  non  vult  flamma  afiici,  juxta  doctoris 


veri  sententiam,  non  lignnm,  fenum,  stipula,  sed 
aumm,  argentum,  et  pretiosus  lapis  curet  inveniri 
(J  Cor.  III,  i2),  quia  tanto  ignis  suasionis  illiusam- 
plius  incendit,  quanto  se  ei  ad  consentiendnm  mol- 
liorem  quisque  praebuerit.  Sed  quia  nuUa  ratione 
concedilur  ut  mens  in  hac  corruptibili  carne  posita 
nequaquam  suasionis  illius  ardore  tangatur,  restat 
nt  malignis  flatibus  adusta,  ad  orationis  opem  se 
sine  cessatione  convertat.  Flammam  quippe  sugge- 
stionum  illius  exstinguit  citins  unda  lacrymarum. 


LIBER    TRIGESIMUS    QUARTUS. 

Exponitur  capitis  xli  versus  13  cum  reliquis,  de  diaboli  prxsertim  superbia  et  ssevissimi^in 

sanctos  Antichristi  persecutionibus. 

CAPUT  n  [R€c,  II]. 

Vers.  13.  —  /n  coUo  ejus  morabitur  forHtudo. 

2.  Superhi(e  Antichristi  accedet  explend^e  nequitice 
potestas.  —  Quid  enim  collo  Leviathan  istius,  *  nisi 
elationis  extensio  designatur  ?  qua  contra  Deum  se 
erigens,  cum  simulatione  sanctitatis  etiam  tumore 
potestatis  extollitur.  Qnia  enim  per  collnm  superbia 
exprimitur,  Isaias  propheta  testatur,  qni  Jerusalem 
filias  redarguit,  dicens  :  Amhulaverunt  extento  collo 
{Isai,  III,  16).  IncoUoergo  Levialhan  istius fortitudo 
demorari  dicitur,  quia  elationi  illius  etiam  subjuncta 
potentia  sufl^ragatur.  iSam  quidquidtunc  snperbeex- 
tollitur,  quidquid  callide  machinatur,  etiam  cum 
virtute  potentiae  saecularis  exsequitur.  Quod  Daniel 
propheta  intuens,  ait :  Dolus  in  manu  ejus  dirigetur 


CAPUT  PRIMUM.  B 

1.  Senescente  mundo,  trihulationes  cum  temporibus 
erescunt.  Diabolus  tanto  acrius  scevit,  quanio  pomce 
consummationi  est  vicinior.  —  Quia  ex  hoc  mundo 
corpus  gerimns,  nniversilatis  terminum  *  ex  ea  qua 
nos  sumus  parte  pensemus.  Citius  quippe  qualis  sit 
mundi  flnis  agnoscimus,  si  soUicite  aspicimus  hoc 
quod  de  mundo  gestamus.  iEtas  etenim  nostra  per 
jnveniles  annos  robustius  viget,  in  senili  autem  tem- 
pore  crebrescentibus  morbis  excoquitur ;  el  dum 
diutius  distenditur  ut  subsistat,  moriendi  vice  quo- 
tidie  deflcit  per  momcnta  vivendi.  Ita  etiam  mundi 
tempus  dum  venientibus  annis  augetur,'  '  crebre- 
scentibus  malis  aflicitur ;  et  unde  aetatis  augmentum 
percipit,  inde  salutis  dispendium  sentit.  Tribulatio- 


nes  namque  Uli  cum  temporibus  crescunt,  et  eo  de-  C  f^^"'  ^"''  ^^)'  ^^^"^  quippein  manuejus  est  fraus 


trimenta  vitae  debilior  tolerat,  quo  quasi  ad  vitam 
proveciior  durat.  Totisenim  contra  illum  hostis  anti- 
qnus  viribus  sohilur,  qui  quamvisjam  nuncinteriit 
pro  eo  quod  supernae  conditionis  beatitndinem  ami- 
sit,  tunc  tamen  plenius  exstinguitur,  quando,  et  a 
tentandi  licentia  abstractus,  aeternis  incendiis  religa- 
tnr.  Unde  et  extrema  mundi  atrocius  tentaturus  ag- 
greditur,  quia  tanto  fit  ferventior  ad  saevitiam,  quanto 
se  viciniorem  sentit  ad  poenam.  Considerat  quippe 
qnod  juxta  sit  ut  licentiam  nequissimae  libertatis 
amittat,  et  quantum  brevitate  temporis  angustatur, 
tantum  muUipIicitate  crudelitatis  expanditur,  sicut 
de  illo  voce  angelica  ad  Joannem  dicitur  :  Vce  terrce 
et  mari,  quia  descendit  diabolus  ad  vos  habens  iram 


in  virtute,  quia  omne  quod  nequiter  vult,  hoc  ad 
tempus  exsequi  etiam  fortiter  potest.  *  Dolus  vero 
ejus  dirigi  dicitur,  quia  fraudis  ejus  malitia  nulla 
difficultate  praepeditur.  Hoc  enim  Leviathan  iste  vel 
vasa  ejus  habere  crebro  proprium  solent,  quod  ad 
iniquitatis  suae  cumulum  ea  quae  nequiter  appetunt 
explere  nequius  possunt. 

3.  Divini  muneris  est  erga  electos,  quod  cogitatum 
malum  perpetrare  nequeant.  —  Nam  cum  fortasse 
inflrmantur  electi,  atque  in  desideriisillicitis  ruunt, 
in  hoc  plerumque  divini  muneris  manu  retinentur, 
quod  voluntatis  miserae  nullos  eflectus  inveniunt. 
Cumque  eorum  votis  valida  contrarietas  nascitur, 
plerumque  ex  ipsa  impossibilitate  corriguntur,  et 


magnam,  sciens  quod  modicum  tempus  habet  {Apoc.  _.  miro  intemae  dispositionisordine,  per  conversionem 

*  A%         m  •  •  f .1*1—         **     m  nt  t\t%4\    nxnlm    »'/-\l  •m4n4i0     0Ar*iii(ii«»        /•lii  m     nnm    i  irt<ii.m  I 


XII,  12).  Tunc  ergo  in  magnaj  irae  fervorem  se  dila 
tat,  ne  qui  in  beatitudine  stare  non  potuit,  in  damna- 
tionis  suae  foveam  cum  paucis  ruat.  Tunc  quidquid 
nequiter  valuerit, '  callidius  exquirit;  tunc  cervicem 
inperbiae  altius  erigit,  et  per  damnatum  illum  quem 
gestat  hominem  omne  quod  temporaliter  praevalet 
nequiter  ostendit.  Unde  et  divina  voce  recte  nunc 
dicitnr : 


mutatio  malae  voluntatis  sequitur,  dum  per  infirmi- 
tatem  perfectio  denegatur.  Hinc  est  enim  quod,  sub 
specie  uniuscujusque  animae,  de  infirmante  Judaea, 
atque  in  pravis  itineribus  gradiente,  per  prophetam 
Dominus  dicit :  Ecce  ego  sepiamviam  tuam  1117 
spinis,  et  sepiam  eam  mcKeria,  et  semitoi  sucu  non  tn* 
veniet,  et  sequetur  amatores  suos,  et  non  apprehendet 
eoSy  et  quceret  eos,  et  ^  non  inveniens  dicet :  Vadam  et 


*  Duo  Germ.,  Laud.,  Gemet.  et  plur.,  ex  ea  quce 
noi, 

*  Val.  CI.,  crescentibus  malis. 

'  Idem  Codex  cum  Germ  ,  callidus. 

*  Ita  Laid.,  Vindoc,  dno  Germ.,  Geuiet.,  alilquc 


Norm.  In  Editis  veteribus  et  recentioribus,  ostensio. 

*  In  Laud.,  post  haec  verba,  dolus  vero,  ad  marg» 
legitur  :  in  manu  ejus.  Alii  Mss.,  dolus  erqo  «jttt. 

6  Laud.,  duo  Germ.,  V\tv^^^,^  C^^vcvrX.^  ^\\^<^ 
Norm.)  pl  iion  iut>eHiel,  eV  dvceV. 


749 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


720 


revertar  ad  virum  meumpriorem,  quia  mihibene  erat  A  t>tV  videns  paupertatem  meam  in  virga  indignationis 


tunc  magis  quam  nunc  {Osee  ii,  6,  7).  Spinis  enim 
electorura  viae  sepiunlur,  dum  *  dolorem  punctionis 
inveniunt  in  hoc  quod  temporaliter  concupiscunt. 
Quasi  interposita  maceria  ^  viis  eorum  obviat,  quo- 
rum  nimirum  desideria  ^  perfectionis  dif&cultas  im- 
pugnat.  Horum  profecto  animae  amatores  suos  quae- 
runt,  et  non  inveniunt,  dum  sequendo  malignos 
spiritus,  nequaqnam  eas  quas  appetunt  hujus  saeculi 
voluptates  apprehendunt.  Bene  autem  subditur  quod 
ex  ipsa  difficultate  mox  dicat :  Vadamet  revertarad 
virum  meum  priorem,  quia  bene  mihi  erat  tunc  magis 
quam  nunc  {Ibid.,  1).  Prior  quippe  vir  Dominus 
est,  qui  castam  sibi  animam  sancti  Spiritus  interpo- 
sito  amore  conjunxit.  Quem  tunc  mens  uniuscujusque 


ejus  (Thren.  iii,  1).  Virgaenim  indignationis Dei est 
percussio  districtionis.  Quam  indignationem  tunc 
homo  pertulit,  cum  ex  paradiso  pulsus,  veras  in- 
tcrni  gaudii  divitias  amisit  (Genes.  iii,  24).  Sedquia 
electi  quique  incessanter  conspiciunt  quod  in  prae- 
sentis  vitae  penuriam  ab  ilia  potestatis  ingenitae  fa- 
cultate  ceciderunt,  benedicitur  :  Egovir  videns  pau- 
pertatem  meam  (Thren.  iii,  i).  Quisquis  eniiA  haec 
adhuc  visibilia  appetit,  peregrinationis  suae  malum 
1118  non  intelligit,  et  hoc  ipsum  quod  patitur  vi- 
dere  nescit.  Hanc  paupertatem  David  propheta  in- 
tuens,  ait :  Infirmata  est  in  paupertate  virtus  mea 
(Psal.  XXX,  il).  In  paupertateelenim  virtus  infirmari 
dicitur,  quia  lapsus  in  hac  peregrinatione  animus^  et 


desiderat,  cum  multiplices  amaritudines  velut  quas-  B  corruptionis  suae  molestiis  reverberatus,  hoc  quod 
dam  spinas  invenit  in  iis  delectationibus  quas  tem-      perdidit  contemplari  praepeditur. 


poraliter  concupiscit.  Nam  dum  adversitatibus 
mundi  quem  diligit  morderi  anima  coeperit,  tunc 
plenins  inteltigit  quanto  illi  cum  priore  viro  melius 
fuit. 

4.  Quos  voluntas  prava  pervertit,  soepe  co)rigit  ad' 
versitas.  —  Eos  ergo  quos  voluntas  prava  pervertit, 
plerumque  adversitas  corrigit.  Unde  et  nimis  timen- 
dum  est  ne  sequantur  prospera  cum  desiderantur  in- 
justa,  quia  difficilius  malum  corrigitur,  quod  perfe- 
ctionis  etiam  prosperitate  fulcitur.  Leviathan  itaque 
iste  qui  cum  membris  suis  aeternis  est  cruciatibus 
deputatus,  et  dolus  in  manu  ejus  dirigitur,  et  in  collo 
ejus  fortitudo  demoratur,  quia  hoc  quod  temporaliter 


6.  Hanc  paupertatem  reprobi  nesciunt.  Virtutum 
divitiis  vacuantur,  nec  intelligunt.  —  Sed  hanc  pau- 
pertatem  reprobi  considerare  nesciunt,  quia  dura 
sequuntur  ea  quae  conspiciunt,  cogitare  iuvisibilia 
negligunt  quae  perdiderunt.  Unde  et  egestas  eorum 
proprie  diciturj  quia  dum  replentur  vitiis,  virtutum 
divitiis  vacuantur.  Quibus  saepe  evenit  utperelatio- 
nis  dementiam  sublevati,  dum  nequaquam  ruinae 
suae  damna  considerant,  esse  se  etiam  a  bonis  ac- 
tionibus  inopes  non  cognoscant.  Unde  voce  angelica 
praedicatori  Laodiceae  dicitur:  Dicis  quod  dives  sum, 
et  locupletatus,  et  nullius  egeo,  et  nescis  quia  tu  es  mt- 
ser,  etmiserabilis,  et  pauper,  etcwcus,  etnudus  (Apoc, 


perversa  contra  bonos  voluntate  desiderat,  perver-  q  iii,  i7).  Quasi  divitem  se  asserit,  qui  per  arrogan- 


siore  facultate  consummat,  ut  tanto  ei  de  adversitate 
in  praesenti  nil  obstet,  quanto  ei  in  posterum  de 
prosperitate  nihil  remanet.  Et  quia  omnis  qui  per- 
versis  moribus  amicitiis  ejus  innotescit  prius  veras 
mentis  divitias  amittit,  apte  subjungitur  : 

CAPUT  ni  [Vet.  II,  Rec.  III]. 

Ibid.  —  Et  f(iciem  ejus  prcecedet  egestas. 

5.  Electorum  paupertas  est  coelestes  divitias  ami- 
sisse.  —  Per  faciem  quippe  solet  notitia  designari. 
Unde  scriptum  est :  Et  facies  mea  prcecedet  te  (Exod. 
xxxiii,  i4),  id  est  notitia  ducatum  praebebit.  Scien- 
dum  vero  est  quod  egestas  in  sacro  eloquio  aliter 
electorum  ponitur,  atque  aliter  reproborura.  Egestas 
namque  electorum  est,  cum  verae  divitiae  coelestis 


tiam  sanctitatis  extollitur,  sed  pauper,  caecusque  et 
nudus  arguitur.Pauperutique,  quiavirtutum  divitias 
non  habet ;  oaecus,  quia  nec  paupertatem  quam  pa- 
titur  videt ;  nudus,  quia  primam  stolam  peididit,  sed 
pejus,  quia  nec  se  perdidisse  cognoscit.  Quia  ergo, 
ut  diximus,  egestas  reproborum  est  defraudatio  me- 
ritorum,  recte  de  Leviathan  dicitur :  Faciem  ejus 
prcecedet  egestas.  Nemo  quippe*^  cognitioni  ejus  jun- 
gitur,  nisi  prius  virtutum  divitiis  denudetnr.  Prius 
enim  bonas  cogitationes  subtrahit,  et  tunc  eis  aper- 
tiorem  notitiam  suae  iniquitatis  infundit.  Egestas 
ergo  faciem  illius  praecedere  dicitur,  quia  prius  fia- 
cultas  virium  *  perditur,  ut  quasi  per  famiUaritatem 
postmodum  ejus  notitia  cognoscatur.  Yel  certe  quia 


patriae  ad  eorum  animura  redeunt,  et  in  hoc  aerum-  j^  "^ultis  ita  fraudulenter  subrepit,  ut  ab  eis  depre- 


noso  praesentis  vitae  exsilio  positi,  pauperes  se  esse 
meminerunt.  *  Illas  quippe  divilias  sine  cessatione 
suspirant,  de  quibus  Paulus  dicit :  Ut  sciatis  quce  sit 
spes  vocationis  ejus,  et  quce  divitioe  glorice  hcereditatis 
ejus  in  sanctis  (Ephes.  i,  i8).  Et  quia  adhuc  eas  ne- 
quaquam  conspiciunt,  studiose  interim  in  aerumna 
istius  paupertatis  gemunt.  Hanc  procul  dubio  pau- 
perlatem  Jeremias  inspexerat,  cum  dicebat:   Ego 


hendi  nequaquam  possit,  et  sic  eorum  virtutes  eva- 
cuat,  quatenus  astutiae  suae  malitiam  non  ostendat, 
faciem  ejus  egestas  praeire  perhibetur,  ac  si  aperte 
diceretur,  quia  cum  insidians  tentat,  priusquam  vi- 
deatur  exspoliat.  Hinc  est  enim  quod  deEphraimper 
prophetam  dicitur  :  Comederunt  alieni  robur  ejus,  #1 
ipse  ignoravit  (Osee  vii,  9).  Alieni  quippe  intelligi 
apostatae  angeli  solent,  qui  robur  comedunt,  dom 


*  Al.,  dolorum  punctiones. 

'  Sic  legendum  persuadent  Mss.  tum  Angl.,  tum 
nostri,  veteres  Ecl.  et  praesertim  ratio.  Unde  non 
parum  miramur  irrepsisse  vis^  pro  viis,  in  Gilot.,  Va- 
tic,  Gussanv.  Edit.  et  tam  crassum  mendum  tot  in 
aliis  Excusis  fuisse  propagatum. 


3  Id  est,  difficultas  perjiciendi  et  opere  complendi 
desidcria. 

^  Longip.,  ad  illas  quippe,  In  Corb.  Grerm.,  post 
meminerunt,  legitur  de  yuious ;  caetera  omittontur. 

^  Ebroic,  cogitationi, 

^'  Laud.,  proBpeditur, 


721 


MORALIUM  LIB.  XXXIV.  -  IN  CAPUT  XLI  B.  JOB. 


722 


virtutem  mentis  pervertendo  consumunt.  Quod  A 
Ephraim  et  pertulit,  et  nescivit,  quia  in  tentatione 
malignorum  spirituumet  robur  animae  perdidit,  et 
hoc  ipsum  quia  perdiderit  non  intellexit.  L^viathan 
ergo  faciem  egestas  anlecedit,  quia  negligentium 
mentes  ante  tenlando  spoliat,  quam  ejus  insidias  is 
qui  tentatur  agnoscat.  Per  Ijocergoquoddictumesl: 
In  collo  ejus  morabitur  fortitudo,  virtus  violentiae 
ostenditur.  Per  hoc  vero  quod  subditur  :  Et  facierti 
ejus  praicedet  egestas ;  fraudis  snbtilitas  designatur. 

7.  Anteadventum  Antichristi,  virtutum  signa  Eccle- 
«UF  suhtrahentur,  aut  pauca  supererunt.  —  Quamvis 
de  eo  quod  ejus  faciem  egestatem  praeire  cognosci- 
mus,  suppetit  aliud  quod  tamen  tristius  exponamus. 
Terribili  quippe  ordine  dispositionis  occultae,  prius- 
quam  Leviathan  iste  in  illo  damnato  homine  quem  " 
assnmit  appareat,  a  sancta  Ecclesia  virtutum  signa 
subtrahnntur.  Nam  prophetia  absconditur,  curatio- 
num  gratia  aufertur,  prolixioris  abstinentiae  virtus 
imminuitur,  doctrinae  verba  conticescunt,  miraculo- 
rum  prodigia  tollnntur.  Quae  quidem  nequaquam  su- 
perna  dispensatio  1119  funditus  subtrahit,  sed 
non  haec  sicut  prioribus  temporibus  aperte  ac  mnlti- 
pliciter  ostendit.  Quod  tamen  mira  dispensatione 
agitnr,  ut  una  ex  re  divina  simul  pietas  et  justitia 
compleatur.  Dum  enim  subtractis  signorum  virtuti- 
bus  sancta  Ecclesia  velut  abjectior  apparet,  et  bo- 
norum  praemium  crescit,  qui  illam  pro  spe  coele- 
stium^  et  non  propter  praesentia  signa  venerantur, 
et  maiorum  mens  contra  illam  citius  ostenditur,  qui 
sequi  quaepromittitinvisibilianegligunt,  dumsignis  C 
visibilibus  non  tenentur.  Dum  igitur  humilitas  fide- 
lium  multiludine  et  manifestatione  signorum  quasi 
destituitur,  terribili  occultae  dispositionis  exaniine 
inde  bonis  misericordia  *  largior,  unde  malis  justa 
ira  cumulatur.  Quia  ergo  Leviathan  iste  priusquam 
manifestus  et  conspicuus  veniat  ex  magna  parte  in 
sancta  Ecclesia  signa  virtutum  cessant,  recte  nunc 
dicitur :  Faciem  ejus  prcecedet  egestas.  Ante  enim  a 
fidehbus  miraculorum  divitiae  subtrahuntur,  et  tunc 
contra  eos  antiquus  ilie  hostis  per  aperta  prodigia 
ostenditur,  ut  quo  ipse  per  signa  extollitur,  eo  a  fi- 
delibus  sine  signis  robustius  laudabilinsque  vincatur. 
Quamvis  etiam  fidelibus  in  ejus  certamine  signa  non 
deerunt,  sed  tanta  erunt  illius,  ut  nostrornm  aut 
pauca,  autnulia  videantnr.  Quorum  nimirum  \irtus  ]) 
omnibus  signis  fit  potior,  cum  omne  quod  ab  illo 
terribiliter  ^  fieri  conspicit,  per  internae  constantiae 
calcem  premit.  Sed  malignus  hostis  tanto  contra  eos 
acriori  immanitate  se  exhibet,  quanto  se  despici 
etiam  clarescentibus  miraculis  dolet.  Totum  ergo  se 
in  eorum  interitum  colligit,  cunctosque  reprobos  in 

*  Itaduo  Germ.,  Vindoc,  Longip.,Ebroic.  aliique 
Norm.,  ubi  Editi  habent mwericorata  largitur .\r\v2L- 
ris.  tamen  1495  legitur  largior,  quod  mutatum  est  in 
Paris.  1518,  aliis  consentientibus. 

*  llic  sequimur  duos  Germ.,  Laud.,  Turon.,  Ge- 
met.,  etc.,  nec  non  veteres  Edit.  At  in  recentioribus 
legitur,  fieri  conspicitur....  calcem  premunt. 

'  lidem  Editi,  exerceat,  invitisMss.  duob.  Germ., 


necem  fidelium  unanimi  crudelitate  conjungit,  ut 
saevitiam  suam  tanto  robustius  ^  exerat,  quanto  etin 
eis  quae  perverse  agere  appetit,  nulla  sibisui  corporis 
memhra  discordant.  Unde  et  recte  dicitur : 

CAPUT  IV  [Rec.  IV]. 
Vers.  14.  —  Membra  carnium  ejus  cohcerentia  sibi. 

8.  Reproborum  cum  Satanu  et  inter  se  noxia  con- 
cordia.  —  Carnes  vero  Leviathan  istius  sunt  omnes 
reprobi,  qui  ad  intellectum  spiritalis  patriae  per  de- 
siderium  non  assurgunt.  Membra  vuro  sunt  carnium 
hi  qui  eisdem  perverse  agenlibus,  et  sese  ad  iniqui- 
latem  praecedentibus  junguntur,  sicut  e  contra  per 
Paulum  *  dominico  corpori  dicitur  :  Vos  estis  coipus 
Christi,  et  membra  de  membro  (I  Cor.  xii,27).  Aliud 
quippe  est  membrum  corporis,  aliud  membrum  mem- 
bri.  Membrum  quippe  corporis  pars  adtotum,  mem- 
brum  vero  membri  est  particula  ad  partem.  Mei»- 
brum  namque  membri  est  digitus  ad  manum,  ma- 
nus  adbrachium  ;  membrum  veroestcorporistotum 
hoc  simul  ad  corpus  universum.  Sicut  ergo  in  spi- 
ritali  dominico  corpore  membra  de  membro  dicimus 
eos  qui  in  ejus  Ecclesiaab  aliis  reguntur,  itainilla 
Leviathan  istius  reprobacongregatione  membra  sunt 
^  carnium  qui  iniquo  opere  quibusdam  se  nequio- 
ribus  jnnguntur.  Sed  quia  hostis  malignus  sibi  in 
per\erso  operea  primis  usque  ad  extrema  concordat, 
divinus  sermo  in  eo  membra  carnium  sibimet  co- 
haerentia  memorat.  Sic  namque  perversa  unanimiter 
sentiunt,  ut  nulla  contra  se  vicissim  disputatione 
dividantur.  NuIIa  eos  diversitatis  altercatio  tunc  scin- 
dit,  et  idcirco  contra  bonos  vehementer  praevalenl^ 
quia  in  malo  se  concorditer  tenent.  [Fe(.  ///.]Sicut 
enim  jam  superius  diximus  {Lib.  xxxiii,  num.  55), 
1120  ut  perniciosum  est  si  unitas  desit  bonis,  ita 
perniciosius  est  si  non  desit  malis.  Reproborum 
quippc  unitas  bonorum  ^  viam  tanto  durius  prae- 
pedit  quanto  ei  se  per  collectionem  "^  durior  op- 
ponit. 

9.  Hanc  unitatem  dissolvere  licet,  exemplo  Paulu 
—  Hanc  unitatem  reproborum  perniciosam  sibi  Pau- 
lus  conspexerat,  cum  in  medio  Sadducaeorum  Pha- 
risaeorumque  deprehensus  dicebat :  De  spe  et  resur^ 
rectione  mortuorum  ego  judicor  {Act.  xxiii,  6).  Qua 
nimirum  voce  percussa ,  protinus  contra  se  vicissim 
audientium  turba  dissiluit.  Cumque  in  duas  partes 
tumultuantium  multitudodividitur,Paulovia  ereptio- 
nis  aperitur,  quia  quem  turba  persequentium  unita 
constrinxerat,  divisa  laxabat.  Eripiuntur  ergo  justi 
dum  dividuntur  injusti,  et  electorum  vota  ad  perfe- 
ctum  perveniunt  dum  reprobomm  agmina  per  discor- 
diam  confunduntur.  Quod  bene  etiam  maris  Rubri 


Turon.,  Vindoc.,  Laud.,  Val.  CI.,  Norm.  et  aliis. 

*  Sic  Turon.,  Pratel.,  Gemet.,  etc,  nec  non  anti- 
quiores  Vulgati.  Recentioribus  Editoribus  cum  Germ. 
magis  placuit  de  dominico  corpore. 

^  Laud.,  camalium. 

*  Recent.  Vulgati,  vitam;  quibus  suffragantur 
Germ.,  Pratel.  et  alii  Norman. 

'  Corb.  Germ.,  Ebroic.  et  pl.  NoTtn.,durius, 


723 


SAJSCTl  GREGORU  MAGNl 


724 


scissione  designatur  (Exod.  xiv,2!,se^.).Dumenim  A  tundalur.  Qui  modo  quoque  percutitur,  dum  jnsti 


in  duas  partes  unda  dividitur,  ab  electo  populo  ad 
terram  repromissionis  tenditur,  quia  dum  malorum 
unitas  scinditur,  bon»  mentes  ad  boc  quod  appetunt 
perducuntur.  Si  malorum  unitas  noxia  non  fuisset, 
nequaquam  divina  providentia  superbientium  lin- 
guas  in  tanta  diversitate  dissipasset  (Genes,  xi^8).  Si 
malorum  unitas  noxia  non  fuisset,  de  sanctae  Ec- 
clesiaB  bostibus  Propheta  non  diceret :  PrcBcipitaj  • 
Domine,  et  divide  lingms  eorum  (Psal.  liv,  10).  Quia 
ergo  Leviathan  iste  tunc  contra  electos  Dei  in  suis 
viribus  effrenatur,  ad  augmentum  suae  malitiaB  uni- 
tatem  quoque  in  reprobis  habere  permitlitur,  ut 
tanto  contra  nos  robustius  vires  suas  exerat,  quanto 
non  solum  nos  ictu  fortitudinis.  sed  ctiam  mole 
adunationis  impugnat.  Sed  quis  contra  istasufficiat?  •» 
QuaB  mens  ad  tantae  elationis  et  compagis  pondera 
non  ab  ipsa  cogitationum  radice  contremiscat  ?  Unde 
quia  trepidare  nos  per  infirmitatem  conspicit,  proti- 
nus  divina  clementia  quid  per  semetipsam  faciat? 
adjungit.  Nam  sequitur : 

CAPUT  V  [Rec,  V]. 

Ibid.  —  Mittet  conlra  eum  fulmina,  et  ad  locum 
alium  non  ferentur. 

10.  Fulmine  conterentur  in  judicio,justis  illmis  et 
gaudentibus.  —  Quid  appellatione  fulminum  nisit  re- 
mendae  illa)  extremi  judicii  sententiae  designantur? 
Quae  idcirco  fulmina  vocantur,  quia  nimirum  eos 
quos  feriunt  in  perpetuum  incendunt.  Fulmina  nam- 
que  super  eum  Paulus  venire  conspexerat,  cum  di- 
cebat :  Quem  Dominus  Jesus  interficiet  spiritu  oris 
8ui,  et  destruet  illustratione  adventussui(II  Thess.  ii, 
8).  Haec  autem  quae  in  eum  mittuntur  fulmina,  ad 
locum  alium  non  feruntur,  quia  justis  gaudentibus, 
solos  tunc  reprobos  feriunt.  Nam  post  trituram  vitae 
praesentis,  in  qua  nunc  triticum  sub  paleis  gemit, 
ita  illo  extremi  judicii  ventilabro  inter  triticum  pa- 
leasque  discernitur,  nt  nec  in  tritici  borrenm  paleae 
transeant,  nec  in  palearum  ignem  horrei  grana  dela- 
bantur.  Ula  ergo  fulmina  locum  alium  nequaquam 
tangunt,  quia  videlicet  igne  suo  non  grana,  sed  pa- 
leas  incendunt.  Sed  qnia  Leviathan  istum  poena  non 
corrigit,  insinuat  dum  subjungit : 


CAPUT  VI  \Rec.  Vl]. 
Vers.  15.  —  Corejus  indurabitur  quasi  tapis. 


quique,  illo  in  insidiis  vigilanle,  sed  doloribus  tabe- 
scente,  salvantur.  In  incude  autem  alia  vasa  for- 
mantur,  *  ipsa  vero  tot  percussionibus  in  vas  aJiud 
non  transfertur.  Recte  ergo  Leviathan  isle  incndi 
comparatus  est,  quia  nos  illo  persequente  compo- 
nimur,  ipse  autera  et  §emper  percutitur,  et  iu  vas 
utile  nunquam  mutatur.  iEternae  illum  percussioni 
relinquimus,  et  nos,  superni  artiHcis  manu  in  ejus 
tentatione  percussi,  per  illum  quasi  vascula  formata 
transimus.  In  ipso  enim  tundimur,  sed  ut  ad  usuin 
domus  supernae  veniamus.  Ipse  vero  quasi  incus 
stringitur,  quia  etsi  nunc  tentando  mundum  circuit, 
in  inferno  lamon  positus,  *  jam  sub  ictu  sententias 
non  vagatur.  Sequitur : 

CAPUT  VII  [Rcc.  VIl]. 
Vers.  16.  —  Cum  sublatus  fuerit,   timebunX  an^ 
geli,  et  tenHti  p^iirgabuntur. 

12.  Reprobis  angelis  cadentibus,  territi  sunt  boni, 
et  timore  soUc/ati.— Scriptura  sacra  ita  nonnnnqnam 
tempus  praeteritum  futurumque  permiscet,  nt  ali- 
quando  futuro  pro  praeterito,  aliquando  vero  utatnr 
praeterito  pro  futuro.  Futuro  namque  pro  praeterito 
utitur  cum  Joanni  mulier  paritura  mascnlnm,  qni 
regat  gentes  in  virga  ferrea,  demonstratur  (Apoc, 
XII,  5).  Quod  quia  incarnato  Domino  venientejam 
tunc  factum  fuerat,  res  gesta  nuntiabatur.  Rnrsum 
praeterito  utitur  pro  futuro,  sicut  per  Psalmistam 
Dominus  loquitur,  dicens  :  Foderunt  manus  meas  et 
pedes  meos,  dinumeravemnt  omnia  ossa  mea  (Psal. 

G  XXI,  17,18).  Quibusvidelicet  verbisspeciesdominicae 
passionis  qnasi  jam  transacta  describitur,sed  tamen 
adhuc  longe  post  futura  uuntiatur.  Hoc  ergo  loco 
quo  dicitur :  Cum  sublatus  fuerit,  timebuni  angeli, 
nil  obstat  intelligi  quia  sub  futuri  temporis  modo 
praeterita  describuntur.  Nec  rectae  intelligentiae  sen- 
sum  relinquimus,sicredamus  Leviatban  isto  ab  arce 
beatitudinis  cadente,  in  ruina  ejus  etiam  electos  an- 
gelos  expavisse,  ut  cnm  istum  ex  illomm  nnmero 
superbiae  lapsus  ejiceret,  illos  ad  robustius  standum 
timor  ipse  solidaret.  [Vet.  IV. 1  Unde  et  seqnitnr: 
Et  ternti  purgabantur. 

13.  Qua  ratione  tuncpurgati.  Aliis  cadentibus,  ccete- 
ris  datum  ut  cadere  nonpossent. — Purgati  vero  snnt, 
quia  nimirum  isto  cum  reprobis  legionibns  exennte. 


11.  SatawB  impcenitentia.  Incudi  similis  optime  di-  D  ^oU  in  coelestibus  sedibus  qui  beate  in  aetemum  vi- 


citur. — Cor  enimantiqui  hostis  utlapisindurabitur, 
qnia  nulla  nnquam  conversionis  poenitentia  mollie- 
tnr.  Qni  quia  solis  ictibusaeternaeultionisaptabitnr, 
recte  protinus  subinfertur : 

Ibid.  —  Et  stringetur  quasi  malleatoris  incus. 

1121  Incudem  quippe  malleator  solis  aptam 
percussionibus  figit.  Ad  hocnamqueincnsstatuitur, 
ut  crebris  ictibus  feriatur.  Leviathan  ergo  ut  mal- 
leatoris  incus  stringitur,  quia  inferni  vinculis  coar- 
ctabitnr,  nt  aeteroi  snpplicii  continna  percussione 


verent  remansemnt.  Hujus  itaque  lapsus  eos  terrait 
et  purgavit :  terrnit,  ne  conditorem  sunra  '  snperbe 
despicerent ;  purgavit  vero,  quia,  exeuntibns  repro- 
bis,  actum  est  ut  electi  soli  remanerent.  Et  quia 
cunctorum  opifex  Deus  scit  ad  bonorum  custodiam 
etiara  bene  uti  mala  actione  reproborum,  lapsnm 
cadentium  vertit  in  profectum  manentium ;  et  nnde 
punita  est  culpa  superbientium,  inde  humilibus  an- 
gelis  et  inventa  et  solidata  snnt  angmenta  merito- 
rum.  Istis  namqne  cadentibns,  illis  in  mnnere  datnm 


^  Scilicet,  incus,  legitnr  tamen  ipse  in  omnibus      Corb.  Germ.,  qui  si  nunc...  jam  snbjectu  non  au- 
Editis,  sed  vitiose.  getur. 

«  Vindoc.,  Pratel.  acpL  NoTm.,jam  subjectus.         ^  \sl\.  CL,  superbi. 


725 


MORALIUM  LIB.  XXXIV.  —  IN  CAPUT  XLI  B.  JOB. 


726 


est  nt  cadere  omnino  noh  possent.  Sancti  enim  an-  A 
geli,  dam  in  istis  naturae  suaB  damna  conspiciunt, 
in  seipsisjam  cautius  robustiusque  consistunl.  Unde 
fit,  auctore  omnium  rerum  Domino  cuncta  mirabi- 
liter  ordinante,  *  ut  iili  electorura  spirituum  patriae 

etiam  ruinae  suae  damna  proficiant,  dum  inde  1122 
firmiusconstructa  sit  unde  fueratex  parle  destructa. 

14.  SancU  pradicatores  angeli  dicuntur.  —  Sed 
quia  saepe  Scriptura  sacra  praedicatores  Ecclesiae, 
pro  eo  quod  gloriam  patriae  coelestis  annuntiant, 
angelomm  solet  nomine  designare,  possumus  boc 
loco  angelos  sanctos  praedicatores  accipere.  Hinc  est 
enim  quod  Joannes  in  Apocalypsi,  septem  Ecclesiis 
scribens,  angelis  Ecclesiarum  loquitur,  id  est  prae- 
dicatoribus  populorum  (Apoc.  i,  4).  Hinc  propheta 
ait  :  Et  angeli  pacis  amare  flebunt  (Isai,  xxxiii,  7).  g 
Hinc  rursnm  MaIachiaspropbetaait:La6ias(zcer(2o(i5 

•  custodiunt  scientiam,  et  legem  inquirunt  exoreejus, 
quia  angelus  Domini  exercituum  est  {Malac.  ii,  7). 
Hinc  Paulus  ait  :  Magnum  est  pietatis  sacramentum, 
quod  manifestatum  est  in  carne,  justificatum  in  spi- 
ritu,  apparuit  angelisj  prcedicatum  est  gentihus,  cre- 
ditum  est  in  hoc  mundo,  assumptum  est  in  gloria  (/ 
Tim.  III,  16).  Qui  igitur  dispensationis  mysterium 
postquam  apparuisse  angelis  dixit,  praedicatum  esse 
gentibus  subdidit,  profecto  angelorum  nomine  prae- 
dicatores  sanctos,  id  estveritatis  nuntiosdesignavit. 

15.  Hi  ex  angelorum  casu  et  pcena  terrentur,  et 
purgantur.  —  Si  ergo  boc  quod  dicitur  :  Cum  suhla- 
tus  fuerit,  timebunt  angeli,  et  territi  purgabuntur,  ad 
futurum  tempus  refertur ,  adveniente  districto  judice,  C 
extrema  bic  istius  Leviathan  damnatio  designatur, 
quia  de  boc  mundo  per  iram  '  judicii  tollitur,  qui 
nunc  mira  mansuetudinis  longanimitate  toleratur. 
Tanto  autem  *  binc  pondere  terroris  excutitur,  ut 
sanctorum  etiam  praedicatorum  fortitudo  tnrbetur ; 
Cum  enim  sublatus  fuerit,  timebunt  angeli,  quia  cum 
judicii  turbine  rapitur,  bi  qui  in  corporibus  reperiri 
potuerint,  immensoterrore  concussi,  etiam  supernae 
patriae  nuntii  contremiscunt.  Quamvis  enim  fortes 
jam  atque  perfecti  sunt,  adbuc  tamen,  quia  in  carne 
sunt  positi,  non  possunt  in  tanti  terroris  turbine 
nulla  formidineconcuti.  Sed  cum  Leviatban  istera- 
pitur,  cumque  omnia  in  ejus  interitu  elementa  qua- 
tiuntur,  praedicatores  sanctos,  quos,  ut  dixi,  adbuc 
in  suis  corporibus  illud  tempus  judicii  invenerit,  D 
spes  de  regni  propinquitate  laetificat,  et  carnis  infir- 
mitas  de  irae  ostensione  perturbat.  Erit  ergo  in  eis 
aliquo  modo  tremor  laetus,  et  timor  securus,  quia 
et  coelesti  regno  se  remunerari  certi  sunt,  et  per 
tanti  turbinis  metum  pro  carnis  infirmitate  contre- 
miscunt. 

16.  Justis  trementibus,  quanta  reproborum  futura 

*  Longip.,  ut  illa  electorum  spiriiuum  pars,  etiam 
ruiniB  suce  damno  proficiat.  Laud.,  ruince  suce  damna 
prospiciant. 

'  Laud.,  Germ.  et  al.,  custodient requirent. 

3  Vindoc,  Ebroic.  aliique  ^orm.,  judicis. 

♦  Laud.,  Val.  Cl.,Gemet.,  hic. 

•  Vatic.  et  Gussanv.,  ut  a  via.  Melius  in  omnibus 


concussio.  —  Consideremus  ergo  quomodo  tunc  ini- 
quorum  conscientia  concutitur,  quandoetiamjusto- 
rum  vitaturbatur.  Hi  qui  oderuntadventumjudicis, 
quid  facient,  si  terrorem  tanti  judicii  etiam  qui  dili- 
gunt  expavescunt?Etquia  in  sanctispraedicatoribus 
hoc  pavore  excoquitur,  si  qua  eis  inesse  potuit  le- 
vium  rubigo  vitiorum,  postquam  dixit  :  Cum  subla' 
tus  fuerit,  timebunt  angeli,  apte  mox  subdidit  :  Ei 
teiriti  purgabuntur.  Sed  quia  baec  de  Leviatban 
istius  fine  cognovimus.  interim  priusquam  pereat 
quid  agat  audiamus.  Sequitur: 

CAPUT  VHI  [Rec.  VIII]. 

Vers.  17.  —  Cum  apprehenderit  eum  gladius,suh' 
sistere  non  poterit  ntque  hasta,  neque  thorax. 

17.  Antichristus  diaboli  gladius  recte  appellatur. — 
In  Scripturasacraaliquando  per  gladium  sancta  prae- 
dicatio,  aliquando  aeterna  damnatio,  aliquando  tri- 
bulatio  temporalis,  aliquando  antiqui  bostis  ira  vel 
persuasio  designatur.  Gladius  enim  1123  pro  san- 
cta  praedicatione  ponitur,  sicut  Paulus  ait  :  Et  gUi' 
dium  spiritus,  quod  est  verbum  Dei  {Ephes.  vi,  17). 
Gladii  nomine  aeterna  damnatio  designatur,  sicutde 
praedicante  haeretico  scriptum  est  :  Si  multiplicati 
fuerint  filii  ejus,  in  gaudio  erunt  {Joh  xxvii,  14), 
quia  quantalibet  bic  numerositate  germinent,aeterna 
damnatione  consumuntur.  Gladius  tribulatio  tempo- 
ralisaccipitur,  sicut  Mariae  desecuturistribulationi- 
bus  dicitur :  Et  tuam  ipsius  animam  pertransibit  gla- 
dius  {Luc.  II,  35^.  Rursum  per  gladium  ira  vel  per- 
suasio  maligni  bostis  exprimitur,  sicut  Psalmista  ait : 
Qui  liberasti  David  servum  tuum  de  gladio  maligno 
(Psal.  cxLiii,  10).  Benignus  qnippe  sanctae  prae- 
dicationis  est  gladius,  quo  percutimur  ut  a  culpa 
moriamur.  Malignus  vero  est  diabolicae  persuasionis 
gladius,  quo  male  quisque  percutitur  ^  ut  a  vita  re- 
ctitudinis  exstinguatur.  Antiqui  ergo  bostis  est  gla- 
dius,  ille  tunc  damnatus  bomo,  in  usum  ministerii 
ejus  assumptus.  Ipsum  quippe  per  malitiam  fraudis 
exacuit,  et  infirmorum  corda  transfigit.  *  Hunc  ergo 
Leviatban  istius  gladius  apprebendit,  cum  eum  suus 
damnatus  homo  susceperit.  Si  autem  gladii  nomine 
ejus  ira  signatur,  recte  non  apprebendere  gladium, 
sed  a  gladio  apprehendi  describitur.  In  tantam  quippe 
tunc  insaniam  vertitur,  ut  dominari  omnibus  appe- 
tens,  nequaquam  suae  irae  dominetur.  Nos  namque 
cum  iram  in  usu  justitiae  assumimus,  gladiumtene- 
mus,  quia  eam  sub  aequitate  judicii  possidendo  mo- 
deramur.  Ille  autem  quia  per  abrupta  furoris  rapitur, 
non  apprebendere  gladium,  sed  a  gladio  apprebendi 
perhibetur.  Non  enim  iram  possidens  tenet,  sed  ab 
irasaeviens  tenetur. 

[Vet.  V.]  18.  Huic  gladio  cedere  hastam  et  thora- 
cem  quo  sensu  dictum.  —  Cunctis  autem  liquet  quod 

Mss.  nostris,  etinvetustisEdit.,w<  a  vita....  exstin- 
guatur.  Quid  enim  est  a  via  exstingui  ? 

6  Ita  lege  ex  Mss.  Anglic,  Norm.,  Vindoc.,duob. 
Germ.,  Laud.,  etc.,et  ex  vet.  Edit.  Aliae  babent, 
Hnnc  ergo  Leviat.  gladium  apfrehendit,  corrupte,  et 
contra  sensum  textus  expositi,  ubi  non  apprenendi- 
tur  gladius,  sed  apprebendit. 


727 


SANCTI  GREGORU  MAGNl 


718 


hasta  adversarium  percutimus,  thorace  vero  ah  ad-  A  firmi  erunt,  si  fortes  sicut  paleae  reputantur?  Quid 


versario  munimur.  Per  hastam  vulnera  inferimus, 
per  thoracem  tegimur  ne  vulneremur.  Quid  igitur 
per  hastam  nisi  praedicationis  jaculum,  quid  per 
thoracem  nisifortitudopalientiaedesignatur?  Levia- 
than  ergo  iste,  quia  per  assumptum  reprohum  ho- 
minem  in  ira  omnimodae  crudelitatiseffrenalur,  ap- 
prehendi  a  gladio  dicitur.  Nam  per  ostensionein  im- 
mensaj  tunc  fortitudinis  exhihet  quidquid  nequiter 
potest.  Et  neque  hasta  neque  thorax  subsistere  po- 
terit,  quia  in  Antichristum  veniens,  tantae  virtutis 
apparehit,  ut  si  supernum  adjutorium  desit,  et  prae- 
dicantium  acumen  obtundat,  et  longanimitatem  pa- 
tientium  destrnat.  Nisi  enimjustorum  vitam  superna 
gratia  solidet,  non  subsistit  hasta,  quia  praedicato- 


tunc  Le\  iathan  iste  de  paleis  faciet,  si  ferrum  quasi 
paleas  aestlmabit?  Quid  de  putridis  lignis  acturus 
est,  si  quasi  lignum  putridum  aris  fortitudinem  sol- 
vet  ?  Sed  o  quam  multi,  qui  suis  viribus  ferrum  se 
vel  aes  »stimanl,  in  illo  tunc  tribulationis  igne  se 
paleas  esse  deprehendunt ;  et  quam  multi,  qui  per 
infirmitatem  propriani  se  esse  paleas  metuunt,  per 
divinum  adjutorium  fulti,  in  ferri  atque  aeris  solidi- 
tate  roborantur,  ut  contra  adversarium  suum  tanto 
magis  in  Deo  fortes  sint,  quanto  de  se  amplius  infir- 
mos  86  esse  meminerunt.  Sed  quanto  altius  Behe- 
moth  iste  contra  electos  Dei  per  niiracula  erigitur, 
tanto  contra  eum  sancti  quique  vehementiusad  prae- 
dicationis  se  verba  constringunt.  Qui  tamen  itare- 


rum  virtus  frangitur;  non  subsistit  thorax,  quia  B  proborum  mentes  possidet,  ul  eas  nulla  »  confossus 

veritatis  jaculatione  rclinquat.  Unde  et  subditur  : 

CAPUT  X. 

Vbbs.  19.  —  Non  fugabit  eum  vir  sagittarius. 

21.  A  reprobonm  cordibus  non  ftigat  Satanam  san- 
cta  prcedicatio. — *  Quid  enim  sagittas,  nisi  verba  prae- 
dicatorum  accipimus  ?  Quaj  dum  vocebene  viventium 
distinguuntur,  audientium  corda  transfigunt.  Hissa- 
gittis  sancta  Ecclesia  percussa  fuerat,  quae  dicebat : 
Vulneratn  charitate  ego  sum  {Cantic.  ii,  5^.  De  his 
sagittisPsalmistaovoce  narratur  :Sa(^(to  parvulorum 
factce  sunt  plagce  eorum  (Psal.  lxiii,  8),  quia  scilicet 
verba  huinilium  penetraveruntanimos  superborura. 
De  his  sagittis  venienti  propugnatori  dicitur  :  5o- 
gitiCB  tua:  acutce,  potentissime,  populi  sub  te  cadent  in 


constantium  patientia  dirupta  penetratur.  Unde  et 
subditur : 

CAPUT  IX. 

Ybrs.  18.  —  Reputabit  enim  ut  paleas  ferrum,  et 
quasi  lignum  putridum  ces. 

19.  Sceviente  Antichristoprcedicatorum  virtusetfor- 
tiorum  constantiapericlitabuntur. — Quodsuperius  ha- 
stam  dixit,hoc  inferius  ferriappellatione  replicavit;  et 
quod  thoracem  protulit,  hoc  rursum  aeris  commemo- 
ratione  signavit.  Ferrum  namqueacuitur  utadversa- 
rius  vulneretur,  aes  autem  rubigine  pene  nulla  con- 
sumitur.  Ferro  ergo  praedicationis  jacula,  aere  autem 
longanimitatis  constantia  designatur.  Unde  et  sub 


Aser  specie  de  sancta  Ecclesia  per  Moysen  dicitur  :      corde  (Psal.  xliv,  6).  Vir  itaqiie  est  sagitUrius  que 


Ferrum  et  ces  calceamentum  ejus  (Deut.  xxxiii,  25). 
Calceamentum  quippe  in  Scriptura  sacra  munimen 
praedicationis  1124  accipitur,  sicut  scriptum  est : 
Calceati  pedes  in  prceparatione  Evangelii  pacis  (Ephes, 
VI,  15).  Quia  ergo  per  ferrum  virtus,  per  aes  au- 
tem  perseverantia  exprimitur,  ferrum  et  aes  calcea- 
mentum  ejus  dicitur,  cum  praedicatio  ejus  acumine 
simul  et  constantia  munitur.  Per  ferrum  enim  mala 
adversantia  penetrat,  per  aes  autem  bona  quae  pro- 
posuit  longanimiter  servat.  Cujus  profecto  perseve- 
rantiam  illic  apertius  insinuat,  dicens  :  Sicut  dies 
juventutis  ejus,  ita  erit  et  senectus  illius  (Deut.  xxxiii, 
25).  [Rec.  IX.]  Sed  Leviathan  iste  quando  illum 
gladium  quem  sacra  eloquia  Antichristum  vocant 


per  sanctae  intentionis  arcum  audientium  cordibus 
verba  rectae  exhorlationis  infigit.  Quia  ergo  Levia- 
than  iste  verba  praedicantium  despicit,  et,  cum  re- 
proborum  mentes  niale  suadendo  momorderit,  durus 
inter  jacula  omnimodo  eas  non  reliiiquit,  recte  di- 
citur  :  Non  fugabit  eum  vir  sagiitarius.  Ac  si  aperte 
dicatur  :  A  reproborum  cordibus  eum  sancti  praedi- 
catoris  sagitta  non  excutit,  quia  quisquis  ab  illo 
apprehenditur,  verba  jani  praedicantium  audirecon- 
temnit.  Unde  bene  peccatis  praecedentibus  irascens, 
de  his  quos  in  nianu  antiqui  hostis  dcserit,  Domi- 
nus  per  prophetam  dicit  :  Immitiam  vobis  serpentes 
regulos,  1 1 2S  quibus  non  est  incantatio  (Jerem. 
VIII,  17).  Ac  si  diceret  :  Justo  judicio  talibus  vos 


in  exercitationem  suae  iniquitatis  assumpserit,  et      immundis  spiritibus  tradam,  qui  a  vobis  exculi  ex- 
ferrum  velut  paleas,  et  aes  velut  lignum  putridum      hortatione  praedicantium  quasi  incantantium  sermo- 

ne  non  valeant.  Quia  vero  Leviathan  iste  a  cordibus 


reputabit,  quia  nisidivina  gratia  protegat,etpraedi- 
cantium  vires  velut  paleas  nequitiae  suae  igne  consu- 
met,  etpatientium  constantiam  quasi  lignum  putri- 
dum  in  pulverem  rediget.  Et  acumen  igitur  ferri,  et 
aeris  fortitudo  deficit,  dum  per  violentiam  virtutis 
illius  et  praedicationis  sensus  obtunditur,et  patientiae 
longanimitas  dissipatur. 

20.  Et  nisi  Deus  opem  ferqt,  deficient.  —  Nisi  ergo 
electos  suos  opitulatio  divina  roboret,  ubi  tunc  in- 

*  Lanid.fConfosscu.  Gemet.,  confusas. 

*  In  Editis,  quid  enim  ^er  sagittas.  Expunximus 
per,  quod  abest  a  Mss.  et  in  stjrlo  Gregorii  redundat. 

'  Editi   pene  omnes,  adducitur.  In   Paris.   1495 
lego  culdicitur;  fortasse  ex   cuiicitur,  quod  habent 


reproborum  sanctae  praedicationis  spiculis  non  mo- 

vetur,  ipse  etiam  sanctoruin  virorum  '  contemptus 
adjicitur^  cum  illico  subinfertur  : 

CAPUT  XI  [Vet.  VII 

Ibid  .  —  In  stipulam  versi  sunt  ei  lapides  fundcs. 

22.  Conlra  eum  et  Antichristum  sanctorum  robvr 

videtur  stipula.  Nihil  tamen  contra  eorum  animam  po- 

test.  —  Quid  per  fundam,  nisi  sancta  Ecciesia  figu- 

semper  Mss.  liro  cuijicitur ;  sicut  eicitur  pro  jftritHr, 
sequentes  vero  Editores  cuin  observarent  ro  addici- 
tur  sensu  carere,  conflarunt  addncitur,  sed  lege  ad- 
jicUur,  ex  Mss.  Vindoc,  duob.  Germ.,  Gemet.  aliis- 
que  Norm.,  etc. 


789 


MORALIUM  LIB.  XXXIV.  —  IN  CAPUT  XLI  B.  JOB. 


730 


ralur  ?Funda  namqne  dum  in  gyrum  mitlitur,*sic  A  cum  wdificaretnr,  de  lapidibus  1126  dolaUs  atque 


de  illa  lapides  exeunt  quibus  adversariorum  pectora 
feriantur ;  ila  sancla  Ecclesia  dum  voiubiiitate  tem- 
porum  per  tribuiationum  circuilum  ducitur,  fortes 
ex  illa  viri  prodeunt  quibus  quasi  lapideis  ictibus 
iniquorum  corda  lundantur.  Unde  ad  prophetam  de 
bonis  doctoribus  Dominus  dicit :  Decorabunt,  el  sub- 
jicient  lapidibus  fundce  (Zach.  ix,  15).  Sancti  quippe 
doctores  qui  ad  virtutem  et  alios  instruunt,  hostes 
devorant,  dum  eos  intra  corpiis  suum  per  vim '  con- 
versionis  immutant.  Quos  lapidibus  fnndae  subji- 
ciunt,  quia  dum  fortes  quosque  in  sancta  Ecclesia 
viros  instituunt,  per  eos  adversariorum  superbien- 
tium  pectora  dura  confringunt.  Unde  et  Golias  im- 
manissimus  saxo  fundae  moritur  (I  Reg.  xvii,  49), 


perfectis  wdificata  est,  et  malleus  et  securis,  et  omne 
ferramentum  non  sunt  audita  in  domo,  cum  wdificare' 
tur  (III  Reg.  vi^  7).  Quid  enim  domus  ilianisisan- 
ctam  Ecclesiam,  quam  in  coelestibus  Dominus  inha- 
bitat,  figurabat  ?  Ad  cujus  ajdificalionem  electorum 
animsB,  quasi  quidam  expoliti  iapides  deferuntur. 
QuBi  cum  sedificalur  in  coeiis,  nullus  illic  jam  dis- 
ciplinae  malleus  resonat,  quia  dolati  atque  perfecti 
illuc  lapides  ducimur,  ut  locis  juxta  meritum  con- 
gruis  *  disponamur.  Hic  enim  foris  tundimur,  ut  illuc 
sine  reprehensione  veniamus.  Hic  malleus,  hic  secu- 
ris,  hic  omnia  tunsionum  resonant  ferramenta.  In 
domo  autem  Dei  nulli  ictusaudinntur,quia  in  aeterna 
patria  omnes  jam  percussionum  strepitus  contice- 


quia  singulari  sanctae  Ecclesia;  lapide  diabolica  cel-  g  scunt.  Nequaquam  ibi  malleus  percutit^  quia  nulla 


situdo  superatur.  Leviathan  itaque  iste  quia,  dam- 
nato  illo  homine  assumpto,  quoslibet  fortes  Eccle- 
siae  velut  infirmos  despicit,  eorumque  vires  tempo- 
raliter  premit,  recte  nunc  dicitur  :  /n  stipulam  versi 
sunt  ei  lapides  fundce.  Ac  si  aperte  diceretur  :  San- 
ctorum  robur  quasi  in  stipulae  mollitiem  redigit,quo- 
rum  lingua  prius  pectus  iliius  duris  ictibus  tutudit. 
Omnem  quippe  tunc  fortitudinem  suae  iniquitatis 
exercens,  quanto  se  ab  eis  vinci  spiritaUter  dolet, 
tanto  atrocius  contra  eos  corporaliter  praevalet.  £t 
quia  nil  se  contra  eorum  spiritum  praevalere  consi- 
derat,  in  eorum  carne  crudelitatis  suae  omnia  argu- 
menta  consummat.  [Vet.  VII.]  Sed  quid  mirum  si 
huinanas  vires  despicit,  qui  ipsa  etiam  superni  in 
se  judicii  aeterna  tormenta  contemnit  ?  Unde  et  sub-  q  ,^^  crudelior.  -  Contra  Leviathan  enim  Dominus 


animadversio  aflligit.  Nequaquam  securis  incidit, 
quia  receptos  interius  nulla  foras  severitatis  senten- 
tia  projicit.  Nequaquain  ferramenta  perstrepunt, 
quia  nec  quaelibet  minima  ultra jam  flagella  sention- 
tur.  ^  Quia  ergo  per  malleum  desuper  venientem 
coelestis  pondus  percussionis  exprinjikir,  quid  est 
quod  Leviathan  iste  malleum  despicit,  nisi  quod  su- 
pemae  animadversionis  ictus  formidare  contemnit  ? 
Et  quasi  stipulam  malleum  deputat,  quia  ad  just» 
irae  se  pondera  velut  contra  terrores  levissimos  pa- 
rat.  Unde  et  adhuc  expressius  subditur  : 

CAVVT  Xm  [Rec.  XI]. 

Ibid.  —  Et  deridebit  vibrantem  hastam. 

24.  Futuri  judicii  comminationem  irridet,  inde  fa- 


ditur  : 

CAPUT  xn. 

Vers.  20. — Quasi  stipulam  cestimabit  malleum. 

23.  Dei  vindictam  superbus  contemnit.  —  Ac  si  di- 
ceret :  Etiam  pondus  ejus  animadversionis  despicit, 
quae  se  per  supplicium  desuper  veniens  ferit.  In 
Scriptura  enim  sacra  mallei  nomine  aliquando  dia- 
bolus  designatur,  perquem  nuncdelinquentiumcul- 
pae  feriuntur;  aliquando  vero  percussio  coelestisac- 
cipitur,  qua  vel  electi  supcrnos  ictus  sentiunt,  ut  a 
pravis  itineribuscorrigantur,  vel  justa  ira  reprobos 
percutit,  ut  jam  supplicia  aeterna  praeveniens,  quid 
etiam  in  posterum  mereantur  ostendat.  Nam  quia 
appellatione  mallei  antiquushostisexprimitur,  pro- 


hastam  vibrat,  quiain  ejus  interitu  districtam  mina- 
tur  sententiam.  Hastamquippe  vibrare  est  aeternam 
ei  mortem  ex  districta  animadversione  praeparare. 
Sed  apostata  spiritus  auctorem  vitae  etiam  cum  sua 
morte  despiciens,  hastam  vibrantem  deridet,  quia 
ex  districtojudicio  quidquid  grave,  ®  quidquidhor- 
ribile  esse  praevidet,  pati  non  metuit ;  sed  quo  se 
aeterna  tormenta  non  posse  evadere  conspicit,  eo  in 
exercenda  nequitia  durior  assurgit.  Quem  cum  ple- 
rique  hujus  mundi  sapientes  in  cunctis  qua3  appetit 
tanta  pertinacia,  ^  tanta  fortitudine  stringi  conside- 
rant,  corda  sua  ad  famulatum  ejus  tyrannidis  incli- 
nant,  et  omne  quod  Deo  largiente  sapiunt,  hoc  con- 
tra  eum  ad  servitium  hostis  illius  inflectunt.  Unde 


pheta  testatur,  cum  super  eum  vim  extremi  judicii  jy  et  recte  subditur  : 


contemplatur,  dicens  :  Quomodo  confractus  est  et  con- 
tritus  malleus  universce  terrce  (Jerem.  l,  23)  ?  Ac  si 
diceret :  Eum  per  quem  vascula  sua  Dominus  in 
ministerii  usum  formandapercutit,  quis  perpendat 
quo  turbine,  veniente  extremo  judicio,  in  aeterna 
damnatione  confringit  ?  Rursum  per  malleum  per- 
cussio  ccelestisexprimitur,  quod  Salomone  templum 
aedificante  signatur,  cum  dicitur:  ^  Domus  autem 


CAPUT  XIV  [Rec,  Xlf]. 

Vers.  21.  —  Sub  ipso  erunt  radii  solis. 

25.  Illi  subduntur  nonnulli,  qui  doctrina  aut  san" 
ctitat^  in  Ecclesia  lucere  videbantur. — In  Scriptura 
enim  sacra  cum  figurate  sol  ponitur,  aliquando  Do- 
minus,  aliquando  persecutio,  aliquando  de  re  quali- 
bet  manifestae  visionis  ostensio,  aliquando  autem 
intelligentiasapientium  designatur.  Per  solemquippe^ 


*  In  Editis  sicut,  luxato  sensu.  Sequimur  autem 
Codices  duos  Germ.,  Laud.,  Gemet.,  Pratel.,  etc. 

*  DuoGerm.,  Turon.,  Laud.,  Gemet.,  conversa- 
tionis.  Val.  Gl.,  dum  eos  in  corpu^suumper  vim  con- 
versationis. 

^  Laud.,  Domus  autem  cum  cedificata  est,  ei  inaHem. 


*  Gemet.  et  Corb.  Germ.,  deponamur. 

^  Laud.,  quid  ergo  per  malleum....  nisi  ccelestis, 

*  Gcmet.  et  Corb.  Germ.,  quidquid  horribile  se 
prieoidet  pati. 

'  In  recent.  Edit.  Gilot.,  Vatic.  et  Gussanv.,  /br- 
midine. 


73i 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


m 


Dominus  figuralur,8iculSapientiaBlibroperhibelur,  A  se  operatione  substernunl,  ut  non  jam  recta  praedi- 


quod  omnes  impii  in  extremi  dic  judicii  cognitasua 
damnatione  dicturi  sunt :  Erravimus  a  via  veritalis, 
et  lumen  justitice  non  luxit  nohis^  et  sol  non  est  ortus 
nohis  (Sap.  v,  6).  Acsi  aperle  dicant:  Interni  nobis 
luminis  radius  non  refulsit.  Unde  et  Joannes  ait : 
Mulier  amicta  sole,  et  luna  suh  pedibus  ejus  (Apoc. 
XII,  1).  In  sole  enim  illustratio  veritatis,  in  luna  au- 
tem,  quae  menstruis  suppletionibus  deficit,  mutabi- 
litas  temporalitatisaccipitur.Sancta  autem  Ecclesia, 
quia  superniluminis  splendore  protegitur,  quasi  sole 
vestitur,  quia  vero  cuncta  temporalia  despicil,  lu* 
nam  sub  pedibus  premit.  Rursum  sole  persecutio 
designatnr,  sicut  1127  in  Evangelio  Veritas  dicil, 
quod  nata  sine  radicibus  semina  orto  solc  aruerunt 


cando  desuper  luceant,  sed  ei  penerse  obsequendo 
famulcntur.  Solis  ergo  radii  sub  ipso  sunt,  cum  non- 
nullictiam  docti  viri  sapientiae  suae  acnmina  nonli- 
bere  agendo  sublevant,  sed  ad  vestigia  Leviathau 
istius  et  perversitate  operis,  et  blandimento  adula- 
tionis  inclinant,  ut  intelligentia,  quac  illis  sicut  sol 
desuper  fuit  ex  ccelesti  munere,  antiqni  hostis  pedi- 
bus  substernatur  exterrena  cupiditate.  Unde  et  nunc 
cum  quisque  sapientium  atque  doctorum  pro  com- 
modo  vel  gloria  vitae  temporalis  per  adulationis  la~ 
psum  terrenis  se  potestatibus  prave  agentibus  subji- 
cit,  quasi  sub  vestigiis  venientis  Antichristi  solisse 
radiis  sternit.  Et  velut  coeli  lucem  sibi  Behemoth 
humiliat,  dum  per  pestiferum  assensum  sapientium 


(Matth,  XIII,  6),  quia  videlicet  verba  vit»  in  corde  g  mentes  calcat.  Toties  vero  Leviathan  istius  pedibus 


terrenorum  horainum  temporali  momento  virentia, 
superveniente  persecutionis  ardore,  siccantur.  Rur- 
sum  solc  manifesta}  visionis  ostensio  designatur, 
sicut  Propheta  Dominum  cunctorum  oculis  apparen- 
tem  denuntiat,  dicens  :  In  sole  posuit  tabemaculum 
iuum  (Psal.  xviii,  6) .  Ac  si  diceret :  Humanitatis 
assumptae  sacramentum  in  lumine  manifestae  visio- 
nis  ostendit.  Et  sicut  eidem  Prophetae  divina  voce 
per  Nathan  dicitur :  Tu  fecisti  in  ahsconditOj  ego  vero 
faciam  verbum  istud  in  conspectu  omnis  Israel,  et  in 
conspectu  solis  (II  Reg.  xii,12).  Quid  enim  per  con- 
spectnm  solis,  nisi  cognitionem  insinuat  manifestae 
visionis?  Rursum  solis  nomine,  sapientium  intelle- 
ctus  exprimitur,  sicut  in  Apocalypsi  scriptum  est : 
Quartus  angelus  effudit  phialam  suam  in  solem,  et  da-  r 
tum  esl  illi  cestu  afficere  homines  et  igni  (Apoc.  xvi, 
8).  Phialam  videlicet  in  solem  effundere  est  perse- 
cutionis  supplicia  viris  sapientiae  splendore  fulgenti- 
bus  irrogare :  Et  datum  est  illi  ut  afficeret  homines 
CBStu  et  igni,  quia  dum  sapientes  viri,  cruciatibus  vi- 
cti,  male  agendi  errore  tanguntur,  iliorum  exemplo 
persuasi  infirmi  quique  temporalibus  desideriis  inar- 
descunt.  Ruinae  namque  fortium  ^  augmenta  pra3- 
stant  perditionibus  infirmorum.  Quia  soel  acumen 
sapientiae  designatur,  per  comparationem  quoque  a 
Salomone  dicitur :  Sapiens  ut  sol  permanet,  stultus 
ut  luna  «  mutatur  (Eccli.  xxvii,  i2).  [Vet.  VIII.] 
Hoc  ergo  loco  quid  per  solis  radios  nisi  acumina 
sapientium  demonstrantur  ?  Quia  enim  multi,  qui  in 


se  radii  solissubdunt,  quoties  hi  qui  doctrinae  viden- 
tur  lumine  resplendere,  immoderato  acumine  prava 
in  sacro  eloquio  sentiunt,  perversisque  sensibus 
ejus  se  erroribus  substernunt,  quia  dnm  contra  fide- 
lia  veritatis  praedicamenta  se  erigunt,  Leviathan 
istius  vestigiis  falsa  sentiendo  famulantur.  Toties 
radii  solis  sub  ipso  sunt,  quoties  docti  quippe,  et 
intelligentiae  luce  1128  pollentes,  vel  despectis 
caetcris  in  elatione  se  erigunt ;  vcl  summa  quae  sa- 
piunt  posLponentes,  sordidis  carnis  desideriis  inqui- 
nantur ;  vel  obliti  coeIestium,terrena  ambiunt ;  vel 
non  rcminiscentes  quia  terra  sunt,  de  cognitione 
coelestium  inaniter  gloriantur.  Unde  et  recte  ibi 
subjungitur : 

CAPUT  XV  [Rec.  XIII]. 

IfiiD.  —  Stemet  sibi  aurum  quasi  lutum. 

26.  Quid  significet  aumm^  in  sacra  Scriptura.  — 
Appellatione  quippe  auri  in  sacro  eloquio  aliquando 
divinitatis  claritas,  aliquando  splendor  superiue  ci- 
vitatis,  aliquando  charitas,  aliquando  nitor  gloriae 
saecularis^  aliquando  pulchritudo  sanctitatis  accipi- 
tur.  Auri  enim  nomine  ipsa  intima  divinitatis  clari- 
tas  designatur,  sicut  in  Canticorum  canticis  sponsi 
species  describitur :  Caput  ejus  aurum  optimum 
(Cant.  v,  il).  Quia  enimcaputChristiDeus,nil  vero 
est  in  metallis  auro  fulgcntius,  sponsi  caput  aurum 
dicitur,  quiaejushumanitas  ex  divinitatis  su»  nobis 
claritate  principatur.  Rursum  auri  nomine  splendor 
supernae  civitatis  accipitur,  sicut  hanc  Joannes  se 


sancta  Ecclesia  luce  sapientiae  resplendere  videban-      ^idisse  testatur,  dicens :  Ipsa  civitas  '  aurum  mim- 


tur,  tunc  vel  persnasionibus  capti,  vel  minis  territi, 
vel  cruciatibus  fracti,  Leviathan  istius  seditioni  sub- 
jiciuntur,  recte  dicitur  :  Suh  ipso  erunt  radii  solis. 
Ac  si  aperte  diceretur  :  Hi  qui  intra  sanctam  Eccle- 
siam  per  acuminasapientiae  quasi  radios  videbantur 
lucis  aspergere,  et  per  auctoritatem  rectitudinis  de- 
super  resplendere,  potestati  Leviathan  istius  iniqua 


dum  simile  vitro  mundo  (Apoc.  xxi,  18).  Aurum 
namque  ex  quo  illa  civitas  constat,  simile  vitro  di- 
citur^  ut  et  pcr  aurum  clara,  et  per  vitrum  per&pi- 
cua  dcsignetur.  Rursum  auri  nomine  charitas  inti- 
matur,  sicut  ^  Angelum  quem  sibi  loqui  idem  Joan- 
nes  aspexit,  ad  mamillas  zona  aurea  cinctum  vidit 
(Apoc.  I,  13),  quia  nimirum  supemorum  civiom  pe- 


'  Vindoc.,  argumenta.YaA.  Cl.,  augmenta  parant. 

*  Laudun.,  Gemet.  et  duo  Germ.,  mutabitur. 

'  Germ.,  Laud.,  Gemet.  et  pl.,  auro  mundo.  Hic 
locus  in  Edit.  Giiot.  et  Vatic.  est  mutilus ;  legitur 
enim  :  Ipsa  civitas  aurum  mundum  simile  vitro  aici" 
tur;  ut  et  per. 

^  Quem  hic  angelum  appellat  sanctusDoctor^  Joannes 


tanquam  Filium  Dei  Io(]uentem  inducit:  noli  timere; 
ego  sum  primus  et  novissimus ;  et  vivus  et  fui  mor- 
tuus,  etc.  Apoc.  1, 17, 18.  At  angelum  fnisse  in  per- 
sona  Chrisli  loquentem  probant  superiora :  /n  medio 
septem  candelabromm  aureomm  similem  Filio  homi- 
ms.  Vers.  13. 


709 


MORALIUM  LIB.  XXXm.  -  IN  GAPUT  XLI  B.  JOB. 


710 


Perversos  quippeanitas  corroboral,  dum  concordat ;  A  tatio  splendor  ignis  vocatur.  In  eo  enim  qnod  se  ad 


ettanto  uiagis  iucorrigibiies,  quantounanimes  facit. 
De  hac  unitate  reproborum  *  per  Sapientem  dicitur : 
Stuppa  collectay  synagoga  peccantium  (Eccli.  xxi,  10). 
De  hac  Naham  prophota  ait  :  Sicut  spinw  invicem  se 
complectuntury  sic  convivium  eorum  pariter  potantium 
{Nahum  i,  lOj.  Gonvivium  namque  reproborum  est 
delectatio  temporalium  voluptatum.  In  quo  nimirum 
convivio  pariter  potant  qui  delectationis  sux  iilece- 
bris  1109  se  concorditer  debriant.  Igitur  quia 
membra  Leviatlian  istius,  id  est  iniquos  omnes,  quos 
Dei  sermo  squamarum  compactionibus  comparat,  ad 
defensionem  suam  par  culpaconcordat,  bcnedicitur : 
Una  alteri  adhwrebunty  et  tenentes  se  nequaqtiam  se- 
paxahuntur.  Tenentes  enim   se  separari  nequeunt, 


persequendos  justos  commovet,  antc  reproborum 
oculos  signorum  virtutibus  lucet.  Et  quia  ejus  ty- 
rannidi  sapientes  mundi  adha^rent,  eorumque  con- 
siliis  omne  quod  pravum  luolitur  exercet,  recte  sub- 
jungitur  : 

GAPUT  XXXIII  [Vet.  XXXV]. 

Ibid.  —  Et  oculi  ejus  utpalpebroe  diluculi. 

57.  Oculi  ejus,  id  est  consiliariiy  cur  palpebris  dilu- 
culi  comparantur.  —  Per  oculos  quippe,  qui,  inh»- 
rentes  capiti,  utiiitati  "\isionis  inserviunt,  non 
immerito  ej  us  consiliarii  designantur,  qui  dum  perver- 
sis  machiuationibus  quae  qualiter  agenda  sunt,  prae- 
vident,  malignis  ejus  operariis  quasi  ostensum  pedi- 
bus  iter  praebent.  Qui  recte  paipebris  diluculi  com- 


quia  eo  ad  defensionem  suam  vicissim  constricti  q  parantur.  Paipebras  namque  diluculi,  extremas  noctis 


sunt,  quo  se  sibi  per  omniasimiles  esse  meminerunt. 
Descripto  itaque  ejus  corpore,  ad  caput  sermo  redu- 
citor^  et  quid  per  semetipsum  extremae  persecutio- 
nis  tempore  antiquus  hostis  exerceat  nontiatur.  Nam 
sequitur  : 


horas  accipimus^  in  quibus  quasi  nox  oculos  aperit, 
dum  venturas  lucis  jam  initia  ostendit.  Prudentes 
igitur  saeculi,  malitiae  Antichristi  perversis  consiliis 
inhaerentes,  quasi  palpebrae  sunt  diluculi,  quia  fidem 
4j^m  in  Ghristo  inveniuut  quasi  erroris  noctem  as- 


CAPUT  XXXII  rVet  XXXIV  Rec  XXVI       'r^JWrunt,  etvenerationem  Antichristi  verumessemane 


Vers.  9.  —  Stemutatio  ejus  splendor  ignis. 

56.  Quanta  commotio  ex  Antichristi  signis  et  virtu- 
tibus  immineat.  —  Quod  melius  exponimus,  si  prius 
sternutatio  quomodo  agatur  indagemus.  In  sternuta- 
tione  quippe  inflatio  a  pectore  exsurgit,  quae  cum 
apertos  ad  emanandum  poros  non  invenit,  cerebrum 
tangit,  et  congesta  per  nares  exiens,  totum  caput 
protinus  concutit.  In  hoc  itaque  Leviathan  corpore. 


polliceutur.  Spondent  enim  se  tenebras  repellere  et 
veritatis  lucem  siguis  clarescentibus  lllOnuntiare, 
quia  nec  persuadere  quae  volunt  possunt,  nisi  exhi- 
bere  se  meiiora  fateantur.  Unde  hic  ipse  coluber 
in  paradiso  priinis  hominibus  ioquens  {Genes.  lu,  1), 
in  eo  quod  se  meiius  aiiquid  providere  simulavit, 
quasi  diiucuii  palpebras  aperuit,  quando  in  innocen- 
tibus  mentibus  humanitatis  ignorantiam  reprehendit. 


id  est  sive  in  malignisspiritibus,  sive  in  reprobis  ho-  C  et  scientiam  divinitatis  promisit.  Quasi  ignorantiae 


minibus^  qui  illi  per  simiiitudinem  iniquitatis  inhae- 
serunt,  quasi  inflatio  surgit  a  pectore,  dum  eiatio  se 
erigit  ex  praesentis  saeculi  potestate.  Quse  quasi  ad 
emanandum  poros  non  invenit,  quia  in  hoc  quod 
contra  justos  extollitur,  disponente  Deo,  quantum 
appetil  praevalere  prohibetur.  Exsurgens  autem  ce- 
rebrum  tangit  et  concutit,  quia  collecta  elatio  Sata- 
nae  sensum  in  line  mundi  *  arctius  percutit,  et  ca- 
put  turbat,  dum  ipsum  auctorem  malignorum  spiri- 
tuum  per  eum  qui  Antichristus  dicitur  in  persecu- 
tione  fidelium  vehementius  excitat.  Tunc  congesta 
inflatio  per  ejus  nares  egreditur,  quia  tota  superbiae 
ejus  iniquitas  apertis  maiitiae  flatibus  demonstratur. 
Quia  ergo  sternutatio  caput  maxime  concutit,  Levia- 
than  istius  stemutatio  vocatur  illa  ejusextrema  com-  j) 
motio  qua  damnatum  hominem  ingreditur,  et  per  cum 
reprobis  principatur.  Qui  tanta  tunc  virtute  se 
commovet,  ut  rnembra  Doinini,  si  potest  fieri,  etiam 
electa  perturbet ;  tantis  signis  et  prodigiis  utitur,  ut 
miraculorum  potentia  quasi  quodam  ignis  lumine 
resplendere  videatur.  Quia  ergo  commotum  caput 
illius  miraculis  clarescere  nititur,  recte  ejus  stemu- 


euim  tenebras  repeilebat,  et  aeternae  scientiae  divinum 
mane  nuntiabat,  dicens  :  Aperientur  oculi  vestri,  ei 
eritis  sicutdii,  sdentesbonum  etmalum  (Ibid.,  5).  Ita 
in  iilo  tunc  damnato  homine  veniens^  ejus  oculi  pal- 
pebris  diluculi  comparantur,  quia  sapientes  iliius 
simplicitatem  verae  fidei  quasi  transactae  noctis  te- 
nebras  respuunt,  et  ^  ejus  signa  mendacia  quasi  ex- 
surgentis  solis  radios  ostendunt.  Sed  quia  Leviathan 
iste  non  soium  habet  oculos  qui  malignis  consiliis 
perversa  provideant,  sed  os  quoque  ad  pervertendas 
mentes  hominum  aperit,  quoniam  per  praedicatores 
pravos  ad  diligendam  erroris  fallaciam  auditorum 
corda  succendit,  apte  subjungitur  : 

GAPUT  XXXIV  [Rec.  XXVl]. 

Vers.  10.  —  De  ore  ejus  lampades  procedunt. 

58.  Os  Antichristi  sUnl  ejus  pradicatores.  —  Qui 
enim  provident  oculi,  qui  autem  praedicant  os  vo- 
cantur.  Sed  de  hoc  ore  lampades  exeunt,  quia  men- 
tes  audientium  ad  amorem  perfidiae  accendunt ;  et 
unde  quasi  per  sapientiam  lucent,  inde  procul  dubio 
per  nequitiam  concremant.  Sed  qualis  ♦  ipsa  sapien 


*  Gemet.,  Pratel.,  Utic,  Vindoc,  Val.  CI.,  duo 
Germ.  et  pler.  Mss.,  per  Salomonem.  Quod  obser- 
vatione  dienum,  quia  inde  conjicere  licet  Gregorium 
Salomoni  Iibrum  Ecclesiastici  tribuisse.  Saepe  tamen 
alibi  hunc  librum  laudat,  dissimulato  Salomonis  no- 
mine.Ita  I.  xxMoral.,  n.  U '.Rectequoqueperquem' 
dam  sapientem  dicitur,  Vide  1.  xxvii,  n.  47  et  53, 


necnon  I.  xxxni,  n.  23.  Non  aliter  laudat  sanctus 
Doctor  scriptorem  libri  Sapientiae,  ut  videre  licet 
lib.  xix,  n.  z6. 

2  Pratel.,  acrius» 

5  Gemet.,  et  ejus  ignis. 

♦  Duo  Germ.,  Ebroic,  Gemet.  et  al.,  ipsa  sa- 
pientice. 


735 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


736 


corrigere  nunquam  curavit.  Alius  patientiae  studet ;  A 
sed  dum  invidere  aliis,  et  servare  in  corde  raalitiam 
non  cavet,  fit  quandoque  impatiens,  qui  diu  latuit 
dolens.  *  Hi  itaque  et  peraliquid  aurum  sunt,  etper 
aliquid  Jutum  sunt.  Atque  hoc  aurum  quasi  lutum 
sternitur,  quando  occultis  peccatis  exigentibus, 
etiam  virtus  quae  publice  claruerat  dissipatur.  Sed 
operae  pretium  credimus  si  in  his  virtutera  superni 
ordinis  subtilius  perpendamus. 

[Vet.  X.]  30.  Dem  occulia  quorumdam  mala  tole- 
rat,  utquw  in  aperto  fa^iiunt  hona,  electis  prosint.  — 
Saepe  enim  omnipotens  Deus  occulta  quorumdam 
mala  tolerat,  ut  aperta  eorum  bona  electorum  suo- 
rum  usibusprofutura  dispenset.  Nam  nonnulli  mun- 
dum  nequaquam  funditus  descrentes,  non  perseve-  B 
raturi  angustum  iter  arripiunt,  sed  ad  quaerendam 
angustam  viam  exemplo  suo  ios  qui  perseveraturi 
sunt  accendunt.  Unde  plerumque  contingit  ut  ipsum 
hoc  quod  bene  videntur  vivere,  non  sibi,  sed  solis 
potius  electis  vivant,  dum  exemplis  suis  '  ad  bene 
vivendi  studia  perseveraturos  alios  non  persevera- 
turi  provocant.  Saepe  enim  quosdam  videmus  viam 
ingredi^  ad  locum  propositum  festinare,  quos  alii 
quia  euntes  conspiciunt  sequuQtur  ;  eumdemque  lo- 
cum  pariter  petunt.  Sed  fit  plerumque  ut,  irruente 
aliquo  implicationis  articulo,  post  se  redeant  qui 
praeibant,  et  hi  ad  locum  perveniant  qui  sequeban- 
tur.  Ita  nimirum  sunt  qui  non  perseveraturi  viam 
sanctitatis  arripiunt.  Idcirco  enim  virtutis  iter  ^  non 
perventuri  inchoant,  ut  eis  qui  perventuri  sunt  qua  q 
gradiantur  ostendant.  Quorum  etiam  casus,  utilitate 
non  modica,  electorum  profectibus  servit,  quia  illo- 
mm  lapsumdum  conspiciunt,  de  suo  statucontremis- 
cunt ;  et  ruina  qua  illos  damnat  istos  humiliat. 
Discunt  enim  in  superni  adjutorii  protectione  con- 
fidere,  dum  plerosque  conspiciunt  de  suis  viribus 
cecidisse.  Quando  ergo  bene  agere  v  identur  reprobi, 
quasi  planuai  iter  electis  sequentibus  monstraat ; 
quando  vero  in  lapsum  nequitiae  corruunt,  electis 
post  se  pergentibus  quasi  cavendara  superbiae  fovcam 
ostendunt.  Erat  ergo  Leviathan  iste,  et  solis  sibi 
radios  subdat,  atque  aurum  luti  moresubjiciat.  Scit 
omnipotens  Deus  ad  eiectorum  suorum  solatium 
bene  uti  malo  reproborum,  quando  hi  qui  ad  illum 
perventuri  sunt,  etsuis  adeum  meritis  proficiunt,  et  j^ 
saepe  in  eo  quod  superbe  sapiunt,  alienis  lapsibus 
corriguntur.  Sed  si  hac  Leviathan  ista  agit  in  eis 
etiam  quos  claros  aliqua  virtus  ostendit,  quid  de  illis 
facturusest  quorum  mens  vel  ex  parte  aliqua  suble- 
vata  a  terrenis  concupiscentiis  non  est  ?  ^  Qnos  ta- 
men  divinus  sermo  aperteexprimit,  dum  subjungit: 


CAPUT  XVI  [Rec.  XIV]. 
Vers.  22.   —   Fervescere  faciet  quasi  oUam  pro- 
fundum  inare. 

31.  In  ultima  persecutione  ira  reproborum  ebulliet 
in  Sanctos.  —  Quid  per  mare  nisi  vita  saecularium, 
quid  per  profundum,  nisi  altae  et  abditae  eorum  co- 
gitalionesexprimuntur?Quod  profundum  mare  Le- 
viathan  iste  quasi  ollam  facit  fervescere,  quia  ni- 
mirura  constat,  quod  persecutionis  extremae  tem- 
pore  contra  electorum  vitam  studeat  animos  repro- 
borum  1131  per  flammam  crudelitatis  excitare. 
Tunc  profundura  raare  quasi  olla  fervescit,  '  cum 
corda  dilectorum  sseculi  valido  ardore  succendit,  et 
quae  hoc  pacis  tempore  intra  suam  malitiam  clausa 
latuerunt,  tunc  inaestum  immanissimae  persecutionis 
ebuUiunt,  ac  per  abruptam  crudelitatis  apertae  li- 
centiam  ea  quae  diu  presserant  odia  antiqui  livoris 
exhalant.  Quia  autem  pestifero  errore  persuasi,  ^sic 
in  istis  famulantur  Antichristo,  ut  tunc  verius  prx- 
bere  se  aestiment  obsequium  Christo,  postquam  di- 
xit  :  Fervescere  fac  et  quasi  oUam  profundum  marej 
apte  subjunxit  : 

CAPUT  XVII  [Vet.  Xt], 
Ibid.  —  ^  Ponet  quasi  cum  unguenta  bulliunt. 

32.  Qui  Antichristo  contra  sanctos  militabunt,  obse- 
quium  Deoproestare  credent.  —  Unguenta  quippe  cum 
bulliunt,  fragrantiam  sua  vitatis  reddunt.  Quia  ergo 
Leviathan  iste  ita  seducet  coida  reproborum,  ut 
quidquid  agunt  ex  iniquitate  perfidiae  pro  veritate 
rectae  fidei  se  agere  suspicentur,  quasi  bene  eis  olet 
idquodzelo  religionis  exercent.  Unde  in  Evangelio 
discipulis  Veritas  dicit : "  Ut  omnis  qui  interfecit  ro«> 
arbiiretur  obsequium  •  se  prastare  Deo  {Joan,  xvi,  2). 
Igitur  sicut  olla  fervent,  dum  crudeliter  persequun- 
tur;  sedapud  eos  ipsa  persecutio  unguentorum  fra- 
grantiam  redolet,  dum  mens  eorum,  vanis  suspicio- 
nibus  decepta,  aestimat  quia  Deo  obsequinm  per- 
solvat.  In  Scriptura  enim  sacra  ungnentorum  odo- 
ribus  opinio  solet  signari  virtutum.  Unde  sponsa  in 
Canticis  canticorum  sponsum  desiderans  dicit  :  In 
odore  unguentorum  tuorum  currimus  {Cant,  i,  3).Et 
unde  Paulus  apostolus  virtutum  laude  fragrare  se 
sciens,  ait  :  Christi  bonus  odor  sumus  Deo  {II  Cor,  lu 
15).  Itaque  quia  Leviathan  iste  ministros  illiusper- 
diti  vasis  sui  in  cr  udelitatis  opera  sub  opinione  laudis 
etpraetextu  virlulis  intercipit,  postquam  dlxit :  Fer- 
vescere  facietquasi  ollam  profundum  mare,  recte  mox 
subdidit  :  Ponet  quasi  cum  unguenta  bulliunt.  Quod 
enim  per  crudelitatis  incendium  mare  fervet,  hoo 
in  eorumdera  judicio  **»  qui  excitantur  falso  nomine 
virtutis,  ac  si  unguenta  bulliant,  ostendit,  ut  tanto 
atrociores  ad  crudelitatem  fiant^  quanto  se  etiam 


^  Laud.,  hic  itaque  etper  aliquid  aurum  quasi  lu- 
tum  stemitur. 

*  Turon.,  hene  agendi  vel  vivendi. 
'  Laud.,  non  pei'severaturi. 

*  Pratel.  et  duo  Germ.,  quod  tamen. 

*  Editi,  cum  corda  renroborum.  Lectio  nostra  est 
Mss.  duor.  Germ.,  Vindoc,  Laud.,  Ebroic,  Gemet. 
aliorumque  Norm.  ac  Vai.  Gl. 


^  Longin.,  sic  isti  famulantur. 

^  Edit.  Paris.  1495  et  Basil.  1514  habent  okt,  pro 
ponet :  quod  laraen  in  omnibus  Mss.  nostris  legitur, 
ul  in  Vulgata,  cui  respondet  Hebr.  textus. 

*  Gemet.  et  Corb.  Germ.,  venit  hora,  ui  omnis. 

•  Val.  CI.,  se  parare. 

*°  Ila  Mss.  Norm.,  Vindoc,  Laud.,  duo  Germ.  et 
Longip.  Editi  vero,  qui  excoicantur. 


709 


MORALIUM  LIB.  XXXm.  -  IN  CAPUT  XLI  B.  JOB. 


710 


Perver»os  quippennitas  corroboral,  durii  conconlat ;  A  tatio  splendor  ignis  vocatnr.  In  co  eniin  rjnod  se  ad 


ettanto  niagis  incorrigibiies,  quanto  unaninies  facit. 
Dehac  unitate  reproborum  *  pcrSapientem  dicitnr: 
Stuppa  coUeita,  synaffoya pect:antium  (Ec^li.  xxi,  iO). 
De  bac  Natiuin  propti(;ta  ait  :  Sicut  spinw  invicein  se 
compUctuntur,  sic  convivium  eorum  pariter  potantinm 
(Nahum  i,  10/  Conviviuni  nainque  reprol)orum  est 
deiectatio  temporalium  voluptatum.  In  quo  nimiruin 
convivio  pariter  potant  qui  dclectationis  suo;  illece- 
bris  1109  se  concorditer  debriant.  Igitur  quia 
membra  Leviatlian  istius,  id  est  iniquos  omnes,  quos 
Dei  sermo  squamarum  compactionibus  comparat,  ad 
defensionem  suam  par  culpa concordat,  t>enedicitur : 
Una  alteri  adhwrebunt,  et  tetientei  ie  nequaquam  se~ 
patabuntur,  Tenentes  eniin  se  separari  neqneunt, 


perscquendos  justos  cominovet,  antc  reprohorum 
oculos  signomm  virtutibus  lucet.  Et  quia  ejus  ty- 
rannidi  sapientes  mundi  adha;rent,  eorumque  con- 
siliis  oinnc  quod  pravummoiitur  exercet,  rectesub- 
jungitur  : 

CAPUT  XXXIU  [Vet.  XXXV]. 
Ibid.  —  Et  oculi  ejm  utpalpebras  diluculi, 
57.  Oculi  ejwi,  id  est  comiliarii,cur  palpebris  dilU' 
culi  comparantur.  —  Per  ocuios  quippe,  qni,  inha- 
rentes  capiti,  utilitati  ^isionis  inserviunt,  non 
immeri  to  ej  us  consi  liarii  designantur ,  qui  dum  perver- 
sis  machiuationibus  qua^  qualiter  agenda  sunt,  prae- 
vident,  malignis  ejus  operariis  quasi  ostensum  pedi- 
bus  iter  pr<ebent.  Uui  recte  paipebris  diluculi  com* 


qoia  eo  ad  defensionem  suam  vicissim  constricti  g  parantur.Palpebrasnamquediluculi,extremasnoctis 


snnt,  quo  se  sibi  per  omniasimiles  esse  meminemnt. 
Descripto  itaque  ejns  corpore,  ad  capnt  sermo  redn- 
citnr^  et  qnid  per  semetipsnm  extremae  persecutio- 
nis  tempore  antiqnns  hostis  exerceat  nnntiatnr.  Nam 
sequitnr  : 

CAPUT  XXXU  [Vet.  XXXIV,  Rec.  XXV]. 

Vers.  9.  —  Stemutatio  ejus  splendor  ifjnis. 

56.  Quanta  commotio  ex  Antichristi  slgnis  et  virtu- 
iibus  immineat.  —  Quod  melius  exponimus,  si  prius 
sternntatio  qnomodo  agatur  indagemus.  In  stemnta- 
tione  quippe  inflatio  a  pectore  exsurgit,  quae  cuin 
apertos  ad  emanandum  poros  non  invcnit,  cerebrum 
tangit,  et  congesta  per  nares  exiens,  toturn  caput 
protinus  concntit.  In  hoc  itaque  Leviathan  corpore, 


.  1» 


horas  accipimus^  in  quibus  quasi  nox  oculos  aperit, 
dum  ventura!  lucis  jam  initia  ostendit.  Prudentes 
igitur  Sicculi^  malitiai  Antichristi  perversis  consiliis 
inha:rentes,  qnasi  palpebra}  sunt  diluculi,  quia  fidem 
qnam  in  Christo  inveuiuut  quasi  erroris  noctem  as- 
^Beruut,  etvenerationem  Autichristi  verum  esse  mane 
pollicentur.  Spondent  enim  se  tenebras  repellere  et 
veritatis  lucem  siguis  clarescentibus  iliOnuntiare, 
quia  nec  persuadere  qu«B  volunt  possunt,  nisi  exhi- 
bere  se  meliora  fateantur.  Unde  hic  ipse  coluber 
in  paradiso  primis  hominibus  loqnens  (Genes.  iii,  1), 
in  eo  quod  se  melius  aliijuid  providere  simuiavit, 
quasi  diluculi  palpebras  aperuit,  quando  in  innocen- 
tibus  mentibus  humanitatis  ignorantiam  reprehendit, 


id  estsive  in  malignisspiritibns,  sive  in  reprobisho-  C  ^t  scientiam  divinitatis  promisit.  Quasi  ignorantue 


minibns^  qui  illi  persimilitudineminiqnitatis  inhae- 
serant^  quasi  inflatio  surgil  a  pectore,  dum  elatio  se 
erigit  ex  praesentis  sxcnli  potestate.  Quae  quasi  ad 
emanandum  poros  non  invenit,  qnia  in  hoc  quod 
contra  jnstos  extollitur,  disponente  Deo,  qnantum 
appetit  prsvalcre  prohibetur.  Exsurgens  antem  ce- 
rebrnm  tangit  ct  concutit,  quia  collecta  clatio  Sata- 
nae  sensum  in  iine  mnndi  '  arctius  percutit,  et  ca- 
put  turbat,  dum  ipsum  auctorem  malignoram  spiri- 
tnum  per  eum  qui  Antichristus  dicitur  in  persecu- 
tione  fidelium  vehementius  excitat.  Tunc  congesta 
inflatio  per  ejus  nares  egreditur,  quia  tota  snperbiae 
ejns  iniquitas  apertis  malitiae  flatibns  demonstratur. 
Quia  ergo  sternutatio  caput  rnaxime  concutit,  Levia- 
than  ibtius  sternutatio  vocaturillaejusextremacom-  q 
motio  qua  damnatum  hominem  ingreditnr,  et  per  cnm 
reprobis  principatur.  Qui  tanta  tunc  virtute  se 
commovet,  ut  rncmhra  Domini,  si  potest  fieri,  etiarn 
eiecta  perturbet ;  tantis  signis  et  prodigiis  utitur,  ut 
miraculoram  potentia  quasi  qnodam  ignis  luinine 
resplendere  videatnr.  Quia  ergo  commotnm  capnt 
illins  miracniis  clarescere  nititur,  recte  ejns  sternn- 


enim  tenebras  repellebat,  et  aeternae  scientia;  divinnm 
maue  nnntiabat^  dicens  :  Aperientur  oculi  vestri,  et 
eritis  sicutdii,  scientes  bonum  et  malum  (Ibid.,  5).  Ita 
in  illo  tunc  damnato  homine  veniens^  ejus  oculi  pal- 
pebris  dilucuii  comparantur,  quia  sapientes  illins 
simplicitatem  vera)  fldei  qnasi  transactae  noctis  te- 
nebras  respunnt,  et '  ejus  signa  mendacia  quasi  ex- 
snrgentis  solis  radios  ostendunt.  Sed  quia  Leviathan 
iste  non  solum  tiabet  oculos  qui  malignis  consiliis 
perversa  provideant,  sed  os  quoque  ad  pervertendas 
mentes  liominum  aperit,  quoniam  pcr  praedicatores 
pravos  ad  diligendam  erroris  fallaciam  auditornm 
corda  snccendit,  aptc  subjungitur  : 

CAPUT  XXXIV  [Hec.  XXVI]. 

Vers.  10.  —  De  ore  ejus  lampades  procedunt. 

58.  Os  Antichristi  sunt  ejus  pradicatores.  —  Qni 
enim  provident  oculi,  qui  autem  praidicant  os  vo- 
cantur.  Sed  de  hoc  ore  lampades  exeunt,  quia  men- 
tes  audientinm  ad  amorem  perfidiae  accendunt ;  et 
nnde  quasi  per  sapientiam  Incent,  inde  procul  dnbio 
per  neqnitiam  concremant.  Sed  qnalis  ♦  ipsa  sapien 


*  Gemet.,  Pratel.,  Ulic,  Vindoc.,  Val.  Cl.,  dno 
Germ.  et  pler.  Mss.,  per  Salomonem.  Quod  obser- 
vatione  difnuin,  quia  inde  conjicere  licet  Gregorinm 
Salomoni  libruin  Ecclesiastici  tribuisse.  Saepe  tamen 
atibi  hunc  librum  landat,  dissimnlato  Salomonis  no- 
mine.Ita  I.  xx  Moral.,  n.  51 :  Recte quoque per quem- 
dam  sapientem  dicitur.  Vide  I.  xxvii/  n.  47  et  53, 


necnon  1.  xxxiii,  n.  23.  Non  aliter  landat  sanctns 
Doctor  scriptorem  libri  Sapientiaj,  ut  videre  licet 
lib.  xix,  n.  z6. 

2  Pratel.,  acrius. 

'  Gemet.,  et  ejtu  ignis. 

♦  Dno  Germ.,  Ebroic,  Gemet.  et  al.,  ipsa  Ma-- 
pientios. 


Idd 


SANGTI  GREGORn  MAGNI. 


7iO 


videant  gaudia  qnae  percipiant,  et  in  istis  respiciant  A  Ucas  ma{fnitudinem  servavit.  —  Potestas  ejus  snper 


supplicia  qnae  evaserant,  ut  tanto  in  aeternutn  magis 
divinae  gratiae  debitores  se  esse  cognoscant,  quanto 
in  aeternum  mala  puniri  conspiciunt  quae  ejus  adju- 
torio  vitare  potuenint. 

38.  Cur  sancti  pro  suis  inimicis  gehennas  addictis 
amplius  non  orant,  —  At  inquiunt :  Et  ubi  est  quod 
sancti  sunt,  si  pro  inimicis  suis,  quos  tunc  ardere 
viderint,  non  orabunt,  quibusutique  dictum  esl :  Pro 
inimicis  vestris  orate  (Matth.  v,  44)  ?  Sed  cilius  res- 
pondemus  :  Orant  pro  inimicis  suis  eo  tempore,  qao 
possunt  ad  fructuosam  poenitentiam  eorum  corda 
convertere,  atque  ipsa  conversione  salvare.  Quid 
enim  aliud  pro  inimicis  orandum  est,  nisi  hoc  quod 
Apostolus  ait :  Ut  det  illis  Deus  pcenitentiam,  et  resi- 


terram  cunctis  eminentior  perhibetur,  quia  etsi  actio- 
nis  suae  merito  infra  liomines  cecidit,  omne  tamen 
hnmanuin  genus  naturae  angelicae  conditione  transcen- 
dit.  Quamvis  enim  internae  felicitatis  beatitudinem 
perdidit,  naturae  tamen  suae  magnitudinem  non  ami- 
sit,  cujus  adhuc  viribus  humana  omnia  superat,  licet 
sanctis  hominibus  meritorum  suorum  dejectione  sub- 
jaceat.  Unde  et  eisdem  sanctis  contra  hunc  decer- 
tantibus  eo  retributionis  suae  meritum  crescit,  quo 
ille  ab  eis  vincitur  qui  per  naturae  potentiam  qnasi 
jnre  se  hominibus  superesse  gloriatur.  Sequitur : 

CAPUT  XXI. 
Ibid.  —  Qui  factus  est  ut  nullum  timeret. 
40.  Primus  angelus  sic  conditus,   ui  Deum  caste 


piscanta  diaboli  laqueis,  a quo capti  tenentur,  ad  ipsius  B  timeret.  Vinxiteum  libertas  qmm  appetiit.  —  Sic  qui- 


voluntatem  (II  Tim.  ii,  25, 26)  ?  £t  quomodo  pro  illis 
tunc  orabitur,  quando  jam  nullatenus  possunt  ad 
jnstitiae  opera  ab  iniquitate  commutari.  Eadem  itaque 
causa  est  cur  non  oretur  tnnc  pro  hominibus  aeterno 
igne  damnatis,  quas  nunc  etiam  causa  est  ut  non 
oretur  pro  diabolo  angelisque  ejus  aetemo  supplicio 
deputatis.  Quae  nnnc  etiam  causa  est,  ut  non  orent 
sancti  homines  pro  hominibus  infidelibus  impiisque 
defnnctis,  qui  de  eis  utique  qnos  aeterno  depntatos 
supplicio  jam  noverunt  ante  illnm  judicis  justi  con* 
spectum  orationis  suae  meritum  cassari  refugiunt. 
Quod  si  nunc  quoque  viventes  justi  mortuis  etdam- 
natis  injustis  minime  compatiuntur,  quando  adhuc 
aliquid  judicabile  de  sua  carne  se  perpeti  etiam  ipsi 


dem  factus  est  per  naturam,  nt  conditorem  snom 
caste  timere  debnisset,  timore  videiicet  sobrio  '  et 
secnro  ;  non  timore  quem  foras  charitas  mittit,  sed 
timore,  qni  in  saeculum  saeculi  permanetff  Joan.  iv, 
18^,  id  est  quem  charitas  gignit.  Aliter  enim  timet 
conjugem  uxor  amans,  aiiter  dominum  ancilla  pec- 
cans.  Sic  ergofuerat  iste  conditus,  quatenus  timore 
laeto  auctorem  suum  et  amans  metueret,  et  metuens 
amaret.  Sed  sua  perversitate  talis  factus  est,  nt  nul- 
lum  timeret.  Ei  quippe  aquo  conditus  fueratsubesse 
despexit.  Ita  enim  Deus  super  omnia  est,  ut  ipse  sub 
nullo  sit.  Leviathan  vero  iste  ejus  celsitndinis  cul- 
mens  aspiciens,  ^  jus  perversae  libertatis  appetit^  ut 
et  praeessct  cseteris,  et  nulli  subesset,  dicens :  Ascen- 


noverunt,quanto  dislrictius  tunc  iniquorum  tormenta  q  dam  super  altitudinem  nubium,  et  similis  ero  AlUssi- 


respiciunt,  quando,  ab  omni  vitio  corruptionis  exuti, 
ipsi  jam  justitiae  vicinius  atque  arctius  inhaerebunt? 
Sic  quippe  eorum  mentes  per  hoc  quod  justissimo 
judici  inhaerent,  vis  districtionisabsorbet,  ut  omnino 
eis  Lon  libeat  quidquid  ab  illius  internae  regulae  sub- 
tilitate  discordat. 

Sed  quia,  suborto  occasionis  articulo,  haec  con- 
tra  ^  Origenistas  breviter  diximus,  ad  enm  qnem 
praetermisimus  exponendi  ordinem  recurramus. 
1134  '  Postquam  misericors  Dominus  caliida  ma- 
chinamenta  Leviathan  istius  indicavit,  aperte  praedi- 
cens  omne  quod  electos  exterius  vehementer  oppri- 
mit,  omne  quod  interius  suggestione  sua  reprobis 
hlandienter  infundit,mox  iramanitatem  virtutis  illius 
breviter  insinuans  subdit : 

CAPUT  XX  [Vel.  XIV,  Rec.  XVII\. 


mo  (Isai.  xiv,  i4).  Cujus  eoipso  similitudinem  per- 
didit,  quo  esse  ei  superbe  simiiis  in  ceisitudine  con- 
cupivit.  Quienimcharitatemejusimitari  debuit,sub- 
ditus  ambiit  ejus  celsitudinem,  et  hoc  quod  imitari 
poterat,  amisitelatus.  Celsus  nimirumeaset,  si  ei  qui 
veraciter  celsus  est  inhaerere  voluisset.  Ceisus  esset, 
si  participatione  verae  celsitudiniscontentus  fuiaset. 
Sed  dum  privatam  celsitudinem  superbeappetiit,  jure 
perdidit  participatam.  Rclicto  enim  eo  cui  debuit 
inhaerere  principio,  suum  sibi  appetiit  quodammodo 
esse  principium.  Relicto  eoqui  vere  illi  sufficerepo- 
terat,  se  sibi  sufficere  posse  judicavit ;  et  tantomagis 
infra  se  cecidit,  quanto  magis  se  contra  gloriam  sui 
conditoris  erexit.  Nam  quem  exaltabat  libera  servi- 
D  tus,  dejecit  captiva  libertas.  Qua  libertate  nnnc  ut 
nullum  timeat  effrenatur,  sed  ipsa  graviter  efifrena- 

Vers.  24.  —  Non  est  super  terram  potestas  qum  tione  restringitur.  Superno  enim  judicio  cuncta  mi- 
eomparetur  ei.  rabiliter  ordinanle,  *  vinxit  illum  libertas  quam  ap- 

39.  Diabolus,  amissa  felidtate,  naturce  tamen  ange*      petiit,  quia  nunc  omnimodo  «  non  timens  omnibus 


^  De  his  Origenistamm  et  fortasse  Origenis  ipsius 
erl^oribus  consule  illustrissimum  ac  doctissimum  Da- 
nielem  Huetium,  1.  ti  Origenianorum,  cap.  i6^  ac 
Bequentibus,  ubi  ostendere  nititur,  nonsolum  damna* 
torum  poenis  modum  aliquando  et  finem,  ex  senten- 
tia  Oriffenis,  impositum  iri,  sed  ipsius  etiam  diaboli, 
quem  docet  ncenitentiam  et  salutem  aIiq[uando  con- 
secutumm.  Non  desunt  tamen  qui  s^  immani  hoo 
errore  vindicent  Orijenem.  Lege  ex  nuperrimis  ejus 
defensoribus  doctissimum  Tiilemontiumj  commen- 
Urioram  de  Ecclesiastica  Hist.  tomo  lU,  in  Origene 


art.  19. 

'  Haec  et  caetera  usque  ad  et  jussum  divinitus  offe- 
ram  holocaustum,  I.  xxxv,  cap.  olim  7,  desiderantur 
in  Cod.  Val.  Cl. 

'  Gemet.,  duo  Germ.  et  Laud.,  timore  securo,  non 
timore. 

*  Gemet.  etCorb.  Germ.,  ejtis  perverse  lihertaiem 
appetUt,  ut. 

*  Vindoc,  junxit, 

^  Laud.,  non  timens  etiam  superesse  poterat,  Corb. 
Germ.,  quam  ntmc. 


741 


MORALIUM  LIB.  XXXIV.  —  IN  GAPUT  XLl  B.  JOB. 


Hl 


suppliciis  subjacet,  qui  elementis  etiam  superesse  A  jam  unctus  in  regem  fuerat,  jam  exorante  Samuele, 

divina  gratia,  Saul  reprobato,  ad  regni  gubernacula 
possidenda  servabat,  et  tamen  persequenti  adversa- 
rio  mente  humili  se  substernebat,  cui  divino  judicio 
prselatum  se  esse  noverat.  Illi  itaque  se  humiliter 
postponebat  quo  per  electionis  gratiam  incompara- 
biliter  se  noverat  esse  meliorem.  Discant  ergo  quo- 
modo  humiliari  proximis  debeant,  qui  adhuc  quo 
loco  apud  Deum  habeantur  nesciunt,  si  sic  se  electi 
etiam  '  illius  humiliant,  quibus  jam  se  per  interna 
judicia  ^  antepositos  deprehendunt. 

43.  Humilitas  electonm  propria.  —  Hoc  autem 
proprium  esse  specimen  electorum  solet,  quod  de  se 
semper  sentiunt  infra  quam  sunt.  Hinc  namque  ab 


poterat,  si  unum  quem  debuit  timere  voluisset.  Unum 
profecto  timeret  omnia  possidens,  qui  nunc  unum 
non  timens  omnia  patitur. 

41.  Dei  timorem  amisit.  Qmnto  sui  damno.  — 
Factus  est  ergo  ut  nullum  timeret,  nullum  videli- 
cet,  1135  quia  nec  Deum,  sed  neque  hoc  quod 
passurus  est  metuit.  Gui  nimirum  felicius  fuerat  ti- 
mendo  vitare  supplicia  quam  non  timendo  tolerare. 
Appetitum  itaque  celsitudinis  vertit  in  rigorem  men- 
tis,  ut  jam  per  duritiam  *  se  male  egisse  nou  sentiat, 
qui  praeesse  per  gloriam  quaerebat.  Nam  quiajus  quae- 
sitae  potestatis  non  obtinuit,  quasi  quoddam  super- 
biae  suae  remedium  insaniaminsensibiliUtisinvenit; 
et  quia  provectu  transgredi  cuncta  non  potuit,  despe- 


ctu  se  contra  cuncta  praeparavit.  [Vet,  XV,]  Gujus  3  eodem  David  dicitur  :  Si  non  humiliter  sentiebam, 


adhuc  superbia  studiose  describitur,  cum  protinus 
subinfertnr : 

GAPUT  XXII. 

Vbrs.  25.  —  Omne  sublime  videt, 

42.  Diaboli  ejusque  membrorum  immmsa  superbia, 
Saulpropter  elationem  reprobatus.  Davidis  in  suprema 
dignitate  humilitas.  —  Id  est,  cunctos  velut  infra  se 
positosquasi  de  sublimi  respicit,  quia  dum  per  inten- 
tionem  contra  auctorem  nititur,  aestimare  sibi  quem- 
libet  similem  dedignatur.  Quod  apte  etiam  ejus  mem- 
bris  congruit,  quia  omnes  iniqui  per  tumorem  cordis 
elati  cunctos  quos  cernunt  superbiae  fastu  despiciunt ; 
et  si  quando  exterius  venerantur,  intus  tamen  in  se- 
creto  cordis,  ubi  apud  se  sua  aestimatione  magni 


*  sed  exaltavi  animam  meam  {Psal.  cxxx,  2).  Hinc 
Salomon  ad  sapientiam  parvulos  vocat,  dicens  :  8i 
quis  estparvulus,  veniat  ad  me^Prov,  ix,  4).  1 136  Qui 
enim  necdum  semetipsum  despicit,  humilem  Dei  sa- 
pientiam  non  apprehendit.  HincinEvangelioDomi- 
nus  dicit :  Confiteor  tibi,  Domine  pater  caili  ei  terra, 
quia  dbscondisti  hofc  a  sapientibus  et  prudentibus,  et 
revelastiea  parvulis  (Matth.  XI,  25).  Hinc  rursum 
Psalmista  ait :  Custodiens  parvulos  Dominus  {Ps.ciiv, 
6).  Hinc  magister  gentium  dicit  :  Fa4:ti  sumus  par' 
vuU  inmedio  *  vestri  (/  Thess,  11,  7).  Hinc  discipulos 
admonens,  ait  :  Superiores  sibi  invicem  arbitranUi 
(Philip,  II,  3).  Nam  quia  iniquus  •  quisque  inferio- 
rem  se  omnem  quem  cognovit  putat,  e  diverso  justus 


sunt,cunctorum  sibi  vitam  meritumque  postponunt,  C  \^°^'*  f  superiorem  quemhbet  proximum  attendat. 
eosque  infra  se  esse  respiciunt,  quia  per  elatam  co-  ^^  "^^^  ^  ^^"  f «'  ^^"^'^^^^'  '  humiliatio  iret 
gitationem  cordis  in  cujusdam  se  altitudinis  arce  po-      ^^^^"  *^  elationem,  bene  utramque  partem  admonuit. 


suerunt.  Quibus  bene  per  prophetam  dicitur :  Vcequi 
sapientes  estis  in  oculis  vestris,  et  coram  vobismeUpsis 
prudentes  (/«at.v,21).  Hincetiam  Paulus  ait :  NoUte 
prudentes  esseapud  vosmetipsos(Rom.  xii,  16).  Hinc 
ad  Saul  divina  increpatione  dicitur  :  Nonne  cum 
esses  parvulus  in  oculis  tuis,  caput  te  constitui  in  tri-^ 
bubus  Israel  {IReg,xw,  17).  Parvulus  quippein  ocu- 
lis  suis  est^  qui  in  eo  quod  semetipsum  considerat^ 
imparem  se  alienis  meritis  pensat.  Nam  quasi  gran- 
dem  se  aspicit,  quisquis  se  super  aliena  merita  ela- 
tione  cogitationis  extendit.  Saul  autem  reprobus  in 
bono  quod   coeperat    non    permansit,  quia  fastu 


dicens :  Superiores  sibi  invicem  arbitrantes,  ut  in  co- 
gitationibus  cordis  et  ego  mihi  illum  praeferam,  et 
vicissim  ille  me  sibi,  ut  cum  ab  utraque  parte  cor 
inferius  premitur,  nuUus  ex  impenso  honore  suble- 
vetur. 

44.  Hanc  humilitatis  formam  reprobi  non  tenent, 
sed  contemnunt.-Sed  hanc  humilitatis  formam  re- 
probi,  quia  Leviathan  hujus  membra  sunt,  vel  co- 
gnoscere,  vel  tenere  contemnunt,  quia  etsi  quando 
se  humiles  specie  tenus  ostendunt,  humilitatis  vim 
servare  intrinsecus  negligunt.  Quibus  saepe  accidit  ut 
si  quando  unum  quodlibet  bouum  vel  mmimum  fa- 


susceplae  potestatis  intumuit.  [Vet,  XVL]  At  contra,  d  ^}^^^'  *  "^*^^*  ®"*^  omnibus  respectum  mentis  pro- 

linus  avertant,  atque  hoc  quod  vel  extremum  bonum 
fecerint,  tota  intentione  semper  inspiciant,  et  ex  eo 
sese  jam  quasi  sanctos  aspiciant,  obliti  malorum 
omnium  quae  commiserunt,  unius  sui  tantummodo 
boni  memores,  quod  fortasse  facere  nec  perfecte  po« 
tuerunt,  sicut  evenire  contra  electis  solet,  ut  cum 


David  semper  de  se  humilia  sentiens,  ejusdemque 
Saui  se  comparationi  postponens,  postquam  feriendi 
locum  rcperit,  et  pepercit  eidem  saevienti  adversario, 
humili  se  professione  prostravit,  dicens  :  Quem  per- 
sequeris,  rex  Israel  f  quem  persequeris  f  Canem  mor- 
tuum,  et  pulicem  unum  (/  Reg.  xxiv,  15)  ?  Et  certe 


*  Vindoc,  Turon.,  Germ..  Norm.,  se  male  esse. 
Longip.,  sibi  maU  esse,  Gorb.  Germ.,  in  securita-^ 
tem  mentis...,  ut  jam,..,  simile  esse,  pro  se  male 
egisse, 

*  Duo  Germ.,  Ebroic.  aliique  Norm.,  ilUs  humi- 
liant. 

>  Male  in  Vatic.  et  Gilot.,  interpositos,  Locnm 
hunc  jam  emendaverat  Jamezius  ex  Mss.  Anglic, 


quibus  accedit  Turon.  aliorumque  Gallic  consensus. 

*  Laud.  et  Germ.,  si  exaltavt, 

*  Laud.,  Gemet.  et  duo  Germ.,  vestrum, 

6  Longi{)ont.,  quisque  elatus,inferiorem  se  omnef 
de  quo  cogitat,  putat,  Gemet.  quoque  Ebroic.  et  9' 
Norm.,  de  quo  coaitat. 

'  Turon.,  Laud.,  Longip.,  Norm.  et  duo  G^' 
iret  alter  in  elationem. 


743 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


7U 


maltaram  virtatam  gratia  poileant,  anam  eos  vel 
tenaissimam  vitiani  valde  defatigans  palset,quatenus 
dam  ex  quadam  parte  sese  iniirmari  considerant,  de 
his  virtutibus  in  quibus  praevalent  se  minime  extol- 
lant ;  dumque  de  infirmitatc  trepidant,  hoc  quoqne 
uhi  fortcs  sunt  humilius  servant.  Sxpe  ergo  reprobi 
per  hoc  quod  unum  vel  minimum  bonuni  suum  in- 
caute  conspiciunt,  mala  multa  et  gravia  in  quibas 
demersi  sunt  non  agnoscunt.  £t  sacpe  electi  per  hoc 
quod  adtenuissimum  maluin  suum  ^  infirmari  trepi- 
dant,  mira  dispensatione  agitur,  ut  magna  bona  ad 
qux  provecti  sunt,  non  amittant. 

45.  Electos  adjuvani  mala,  reprohis  bona  nocent, 
Bono  male  uiitur  reprohus,  et  hene  malo  probus.  — 
'  Justi  itaque  et  occulti  examinis  mensara  disponi- 
tur,  ut  et  istos  mala  adjuvent,  etiilos  bona  gravent, 
dom  et  isti  ad  provectuin  boni  utuntur  levibus  malis, 
et  illi  ad  augmentum  mali  utuntur  minimisbonis.  Isti 
quippe  inde  perfcctius  in  bono  proficiunt,  ande  de 
malo  tentantur ;  illi  autem  inde  ad  majus  malum  defi- 
oiant,  unde  de  bono  gloriantur.  Sic  itaque  male  bono 
ntitar  reprobus,  et  bene  malo  utitur  probus ;  sicut 
saepe  contingit  ut  alius  ex  cibo  salatifero  inordinate 
sampto  pestem  languoris  incarrat;  alius,  venenoser- 
pentis  in  medicamine  ordinata  confectionis  adhibito, 
languoris  molestiam  vincat.IUe  ergo  qui  cibo  saluti- 
fero  uti  recte  noluit^  inde  perniciose  moritur,  unde 
alii  saluhriter  vivunt;  iste  autem  qui  veneno  serpen- 
tis  caute  uti  studuit,  inde  salubriter  vivit,  unde 
alii  perniciose  moriantur.  Yenenum  ergo  serpentis 
1137  non  ipsam  nequitiam,  sed  suggestionem  ne- 
quitiae  dicimus,  qua  nolentes  ^  saepe  renitentesque 
tentamur.  Quod  tunc  in  medicamen  vertitar  cam 
mens  virtutibas  erecta  conspectis  contra  se  tentatio- 
nibashamiliator.  Iniquiigitaratque  ab  approbatione 
interni  examinis  reprobi,  quaelibet  opera  faciant,  in 
qaiboslibet  virtatibus  enitescant,  huinilitatis  sensam 
penitus  ignorant,qaia  nimirum  Leviathan  hujus  mem- 
bra  sunt,  de  qao  superna  voce  dicitur.  [Rec.  XVIII.] 
Omne  suhlime  videi,^  quia  non  soluin  per  semetipsum, 
sed  per  eorum  quoque  corda  quos  ceperit  quasi  de 
sablimi  cunctos  inferias  despicit. 

[Vet.  XVII.]  46.  Superhia  per  oculos  quasi  per 
quasdam  fenestras  se  ostendii.  —  Notandum  vero 
qaod  Leviathan  iste,  qui  percorpoream  bestiam  de- 
signatur,  sublime  videre  describitur,  qaia  videlicet 
cordis  supcrbia  cum  exterius  usque  ad  corpus  ex- 
tenditur,  prius  per  oculos  ^  indicatur.  Ipsi  quippe 
per  fastum  tumoris  inflati,  quasi  ex  sublimi  respi- 
Ciant,  et  quo  se  deprimunt,  altius  extollunt.  Nisi 
enim  superbia  per  oculos  quasi  per  quasdam  se  fe- 
nestras  ostenderet,  neqaaquam  Deo  Psalmista  dixis- 
set :  Populum  humilem  salvum  facies,  ei  oculos  su- 
perhorum  humiliahis  (Psal.  xvii,  28).  Nisi  sesuperbia 
per  oculos  fanderet,  Salomon  quoque  de  JadaBse  ela- 

*  Gemet.  et  Corb.  Germ.,  infirmaii. 
^  Laad.,  justos  itaque,...  disponii. 

•  Gemet.  et  Corb.  Germ.,  semper, 

^  Pratel.  ac  al.  Mss.,  non  solum  enim. 


A  tione  non  diceret :  Generatio  cujus  excelsi  suni  oeuli, 
ei  palpebrce  ejus  in  altum  suhreciw  (Prov.  xxx,  13). 
Quia  orgo  per  corporcum  animal  Leviathan  iste  si- 
gnatur,  et  supcrbia  usque  ad  corpus  prodiens  aper- 
tius  ocuiis  principatur^  antiquus  hostis  quasi  de 
sublimi  omnes  videre  describitur.  Sed  quia  malta 
^  ad  ostendendum  humani  generis  inimicam  prolata 
sunt,  valde  mens  appetit,  ut  in  flne  locutionis  do- 
minicae,  unum  aliquid  manifestinsexprimastur,  ande 
membra  illius  brevi  nobis  designatione  monstrentur. 
Sequitur  : 

CAPUT  XXIII. 

Ibid.  —  Ipse  esi  rex  super  universos  filios  superbio!. 

47.  Radix  vitiorum  ei  malorum  omntum  superbia. 
—  Ut  Leviathan  iste  in  cunctis  quae  saperius  (jUcta 
B  sant  caderet,  sola  se  superbia  percalit.  Neqae  enim 
per  tot  illos  vitiorum  ramos  aresceret,  nisi  per  hanc 
prius  in  radice  patruisset.  Scriptum  est  namqae  : 
Omnis  peccati  initium  superhia  (Eccli.  x,  15).  Per 
hanc  enim  ipse  succabuit,  per  hanc  se  sequentem 
hoininem  stravit.  Eo  etenim  telo  salutemnostraeim- 
mortalitatis  impetiit,  quo  vitam  suae  beatitadinis  ex- 
stinxit.  Sedidcirco  hancDominusfini  saaelocutionis 
inscruit,  at  cum  post  mala  omnia  Leviathan  istias 
superbiam  diceret,  quid  esset  malis  omnibus  deterius 
indicaret.  Quamvis  etiam  per  hoc  quod  in  imo  poni- 
tur  vitiorum  radix  esse  monstretur.  Sicut  enim  infe- 
rius  radix  tegitur,  sed  ab  illa  rami  extrinsecus 
expanduntur,  ita  se  snperbia  intrinsecus  celat,  sed 
ab  illa  protinus  aperta  vitia  pullulant.  Nulla  qaippe 
Q  mala  ad  pablicum  prodirent,  nisi  haec  mentem  in 
occulto  constringeret.  Haec  est  quae  Leviathan  istias 
sensum  fervescere  sicut  ollam  facit.  Unde  et  humanas 
mentes  in  quodam  fervore  insaniae  concatit,  sed  per 
aperta  opera  qualiter  concussi  animam  evertat  osten- 
dit.  Intus  namque  prius  ebullit  in  elatione,  qood  fo- 
ris  postmodum  spumat  in  opere. 

[Vet,  XVIIL]h8,  Non  unam  tantum  virtutemy  ui 
ccetera  vitia,  sed  omnes  expugnai. —  Sed  qnia  occasio 
de  superbiae  disputatione  se  praebuit,  debemus  hanc 
subtilius  sollicitiusque  discutere,  atque  ad  humanas 
mentes  qaanta  vel  qualis  veniat,  1138  et  quibas 
qualiterve  subripiat,  demonstrare.  Alia  qaippevitia 
eas  solummodo  virtutes  impetunt  quibus  ipsa  de- 
struuntur,  ut  videlicet  ira  patientiam,  gastrimargia 
D  abstinentiam,  libido  continentiam  expugnet.  Super- 
bia  autem,  quam  vitiorum  radicem  diximus,  neqaa<* 
quam  anius  virtutis  exstinctione  contenta,  contra 
cuncta  anima)  mcmbra  se  erigit,  et  quasi  generalis  ac 
pestifer  morbuscorpus  omnecorrumpit,utquidqaid 
illa  invadente  agitur,  etiam  si  esse  virtus  ostenditar, 
non  per  hoc  Deo,  sed  soli  vanae  gloriae  serviatur. 
Quasi  enim  tyrannus  quidam  obsessam  civitatem  in- 
tercipit,  cum  mentem  superbia  irrampit;.et  qaodi- 
tiorem  quemque  ceperit  eo  in  dominio  durior  ex- 


*  Laud.,  duo  Germ.,  Longip.,  Gemet.,  veteresque 
Edit.,  ita  habent.  Edit.  vero  GiL,  Vatic,  Gussanv., 
judicMtur. 

^  Germ.,Pratel.  et  al.  Mss.,  de  ostendendo. 


745 


MORALIUM  LIB.  XXXIV.  —  IN  CAPUT  Xy  B.  JOB. 


746 


sorgit,  quia  quo  amplius  res  virtutis  sine  humilitate  A  super  caeteros  excrevit ;  et  si  qua  ab  eo  bene  aliquan- 


agitur,  eo  latins  ista  dominatur.  Quisquis  vero  ejus  in 
se  ty raunidem  captiva  mente  susceperit,  hoc  primum 
damnum  patitur,  quod,  clauso  cordis  oculo,  judicii 
aequitatem  perdit.  Nam  cunctaqudB  ab  aliis  *  vel  bene 
geruntur  displicent,  et  sola  ei  quae  ipse  vel  prave 
egerit  placent.  Semper  aliena  opera  despicit,  semper 
miraturquseipsefacit,quiaetquidquid  egerit,  egisse 
le  singulariter  credit,  atque  in  eo  quod  exhibet  per 
gloriae  cupiditatem,  sibimetipsi  favet  per  cogitatio- 
nem,  et  cum  se  in  cunctis  transcendere  caeteros 
aestimat,  per  lata  cogitationum  spatia  secum  deam- 
bulans,  laudes  suas  tacitus  clamat.  Nonnunquam 
vero  ad  tantam  elationem  mens  ducitur,  ut  in  eo  ' 
quod  tumet,  etiam  per  ostentationem  locutionis  ef~ 
frenetur.  Sed  tanto  facilius  ruina  sequitur,  quanto  n 
apud  se  quisque  impudentius  exaltatur.  Hinc  enim 
scriptum  est :  Anie  ruinam  exaltaiuv  cor  (Prov.  xvi, 
18).  HincperDanielem  dicitur  :  In  aula  Babylonis  de- 
ambulabat  rex,  respondiique,  et  ait  :  Nonne  hcec  est 
Babylon  magna,  quam  ego  cedificavi  in  domum  regni, 
in  robore  fortitudinis  mece,  ^  in  gloria  decoris  mei 
(Dan.  IV,  26 j.  Sed  hunc  tumorem  quam  concita 
vindicta  represserit,  illico  adjunxit,  dicens  :  Cum 
adhuc  sermo  esset  in  ore  regis,  vox  de  ccelo  ruit:  Tibi 
dicitur,  Nabuchodonosor  rex  :  Regnum  *  transiet  a  te, 
et  ab  hominibus  te  ejicient  etcum  bestiis  ferisqueeritha- 
bitatio  tua  ;  fenum  quasi  bos  comedes,  et  septem  tempo- 
ra  mutabuntur  supert€(Ibid.,iS,^).  Ecce  quia  tumor 
mentis  usque  ad  aperta  verba  se  protulit,  patientia 


do  gesta  sunt,  hsec  importune  ejus  animo  objicit;  et 
cum  hunc  Deo  singulariter  placuisse  insinuat,  quo 
facilius  suggesta  persuadeat,  ipsam  ad  testimonium 
potestatis  traditae  retributionem  vocat,  dicens  quia 
nisi  omnipotens  Deus  te  his  hominibus  meliorem 
cerneret,  omnes  hos  sub  tuo  regimine  non  dedisset ; 
ejusque  mox  mentem  erigit,  viles  atque  inutiles  eos 
qui  subjecti  sunt  ostendit,  ita  ut  nullum  jam  quasi 
dignum  respiciat  cui  aequanimiter  loquatur.  Unde  et 
mox  mentis  tranquillitas  in  iram  vertitur,  quia  dum 
cunctos  despicit^  dum  sensum  vitamque  onmium  sine 
moderamine  reprehendit,  tanto  effrenatius  in  se  ira- 
cundiam  dilatat,  quanto  eos  qui  sibi  commissi  sunt 
esse  sibimet  indignos  putat. 

[Vet.  XX.]  51.  At  contra  cum  subjectorum  cor 
superbia  instigat,  hoc  summopere  nititur  agere,  ut 
sua  acta  considerare  funditus  negligant,  et  semper 
tacitis  cogitationibus  rectoris  sui  judices  iiant ;  qui 
dum  in  illo  quod  reprehendere  debeant  importune 
respiciunt,  in  semetipsis  quod  corrigant  nunquam 
vident.  Unde  et  tanto  atrocius  pereunt,  quanto  a  se 
ocuios  avertunt,  quia  in  hujus  vitae  itipere  offenden- 
tes  corruunt,  dum  alibi  intendunt.  £t  quidem  pecca- 
tores  se  asserunt,  nec  tamen  tantum  ut  tam  noxia 
in  regimine  personae  ^  traderentur.  Et  dum  ejus  facta 
despiciunt,  dum  praecepta  contemnunt,  ad  tantam 
usque  ^  insaniam  devolvuntur,'ut  Deum  res  humanas 
curare  non  aestiment,  quia  ei  qui  quasi  jure  repre- 


judicis  protinus  usque  ad  sentenliam  erupit ;  tanto-  ^  ^^^^^^^^  esse  se  commissos  dolent.  Sicque  dum 
que  hunc  districtius  perculit,  quanto  ejus  se  super-  ^  ^^^^'^  ^ectorem  superbiunt,  etiam  contra  judicia 
bia  immoderatius  erexit ;  et  quia  enumerando  bona      conditoris  intumescunt ;  et  dum  pastoris  sui  vitam 


dixit  in  quibus  sibi  placuit,  ^  enumerata  mala  in 
quibus  feriretur,  audivit. 

[Vet.  XIX.]  49.  Alia  ex  smcularibus  rebus,  alia  ex 
spiritualibus  oritur  elatio.  Alia  prcelatorum  superbia, 
alia  subjectorum  virtutum  mater  humHitas.  Soli  ruiwB 
crescit  quod  (Bdificant  superbi.  —  Sciendum  vero  est 
quod  ipsa  haec  de  qua  tractamus  elatio  alios  ex  rebus 
8aecularibus,aliosveroex  spiritalibus  possidet.  Alter 
namque  intumescit  auro,  alter  eloquio,  alter  infimis 
et  terrenis  rebus,  alter  summis  ccelestibusque  virtu- 
tibus ;  una  tamen  eademque  res  ante  oculos  Dei  agita- 
tur,  quamvis  ad  humana  corda  veniens  in  eorum 


dijudicant,  ipsam  quoque  sapientiam  omnia  dispo- 
nentis  impugnant.  Saepe  autem  rectoris  sui  dictis 
proterve  obviant,  et  eamdem  vocis  superbiam  liber- 
tatem  vocant.  Sic  quippe  elatio  se  quasi  pro  liberta- 
tis  rectitudineobjicit,  sicut  saepe  se  et  timor  pro 
humilitate  supponit.  Nam  sicut  plerique  reticent  ex 
timore,  et  tamen  tacere  se  aestimant  ex  humilitate, 
ita  nonnulli  loquuntur  per  impatientiam  elationis,  et 
tamen  loqui  se  credunt  per  libertatem  rectitudinis. 
Aliquando  autem  subditi  proterva  quae  sentiunt  ne- 
quaquam  produnt ;  et  hi  quorum  loquacitas  vix  com- 
pescitur,  nonnunquam  ex  sola  amaritudine  intimi 
rancoris  obmutescunt.  Qui,  per  dolorem  mentis  pro- 


obtutibus  diverso  amictu  pallietur.  Nam  cum  is  qui  j^  cacitatis  suae  verba  subtrahentes,  cum  male  loqui 


de  terrena  prius  gloria  superbiebat  postmodum  de 
sanctitate  extoUitur,  nequaquam  cor  ejus  elatio  de- 
seruit,  sed  ad  eum  consueta  veniens,  ut  cognosci  ne- 
queat,  vestem  mutavit. 

1139  50.  Sciendum  quoque  est  quod  aliter  haec 
praepositos  atque  aliter  subditos  tentat.  Praelato  nam- 
que  in  cogitationibus  suggerit  quia  solo  vitae  merito 


soleant,  pejustacent,  quia  cum  peccantes  aliquid  de 
correctione  audiunt,  indignantes  etiam  responsionis 
verba  suspendunt.  Cum  his  quando  aspere  agitur, 
saepe  ad  querelae  vocem  de  hac  ipsa  asperitate  pro- 
siliunt.  Gum  vero  eos  magistri  sui  blande  praeve- 
niunt,  de  hac  ipsa  humiliute  qua  praeventi  sunt 
gravius  indignantur,  et  tanto  eorum  mens  vastius 


«  Addidimus  vel  ex  Mss.  Norm.  et  duob.  Germ. 
quod  et  ele^anliani  et  vim  sermoni  addit. 

»  Edit.  Gilot.,  Vatic,  GnssaLny.,  quodtimet.  Cor- 
rectu!^  esl  locu»  ex  Mss.  Anglic,  Norm.,  Vindoc, 


duob.  Germ.,  Longip.,  et 
^  Laud.,  etin  glona. 

Patrol.  LXXVI. 


ex  vet.  Ed. 


*  Vindoc,  transibit. 

*  Pratel.  et  Utic,  enumerata  et  mala.  Ubi  etaddi- 
tum  nonnihil  gratire  dictioni  confert. 

*  Addit  Germ.,  considerant  post  tradereniur.  Norm . 
et  Vindoc,  tradi  mererentur. 

^  In  pler.Mss.,  vesaniam. 

24 


7*7 


SANCTI  GREGORU  MAGNI 


748 


accendilur,  quantoconsideralius^mfirmajtidicatur.  Aphanonm  etjudkm  vidiianm  (Pml  lxvii,  o).  Au- 


Hi  nimirum,  quia  humilitatem,  qu»  virtutum  mater 
est,  nesciunt,  usum  laboris  sui  ^  perdunt,  etiamsi 
qua  bona  sunt  quae  operari  videantur,  quia  surgentis 
fabrica^  1140  robusta  celsitudo  non  flgitttr^  quee 
nequaquam  per  fundamonti  fortitudikiem  in  petra  so- 
lidatur.  Soli  ergo  ruinae  crescit  qubd  fledificant,  qttia 
ante  molem  fabric»  humiiitatis  fundamina  non  pro- 
curant.  Quos  bene  ab  intimis  prodimus,  sl  paucis  in 
exterioribus  ostendamus. 

52.  Imago  superbu  —  Cttnctis  naihque  superba 
apud  se  cogitatione  tumentibus  Inest  clamor  in  locu- 
tione,  amaritudo  in  silentio,  dissolutio  in  hilaritate, 
furor  intristitia,  •  inhonestasin  actione,  honestas in 
imagine,  erectio  in  incessu,  rancor  in  responsione. 


diantisti  qui  contracontumacianisnbditorum  dicitur: 
Qui  frsistit  potestati,  Dei  ordinalioni  resistit  (Rom. 
XIII,  2).  Audiant  simul  omnes  ;  Deus  saperbis  resistit, 
huftiiiihus  autem  dat  gratiam  {Jac.  iv,  6).  Audiant 
omnes  :  Immundus  est  apud  Deum  omnis  qui  exaltat 
cor  smm  (Prov.  xvi,  5,  juxta  tcxf.  Hcbr.  et  LXX). 
Attdiant  omnes  :  «  Quid  superbis,  terra  et  ciuis  (Eccli, 
X,  9)  ?  Contra  hujus  languoris  pesteni  audiamus 
ouncti  quod  magistia  Veritas  docet  dicens  :  Discite 
a  me,  quiamitis  sum  et  humiliscorde  (Matth.  xi,  29/ 
[Vet.  XXII.]  54.  Hominem  superbum  non  esse,  do- 
cet  Deus  humilis.  —  Ad  hoc  namque  unigenitus  Dei 
Filius  formam  infirmitatis  uostiiB  suscopil,  ad  lioc 
invisibilis,  non  solum  \isibilis,  scd  eliam  despectus 
Horum  mens  semper  est  ad  irrogandas  contumelias  B  apparuit,  ad  hoc  contumeliarum  ludibria,  ^  irrisio- 


valida,  ad  tolerandas  infirma ;  ad  obediendum  pigra, 
ad  lacessendos  vero  alios  importunat^  ad  ea  quai  fa- 
cere  et  debet  et  praevalet  ignava,  ad  ea  autem  quaB 
facere  non  debet  nec  praevalet  ^  parata.  Haec  in  eo 
quodsponte  non  appetitnuUaexhortatione  llectitur, 
ad  hoc  autem  quod  latenter  desiderat  quaerit  ut  co- 
gatur,  quia  dum  metuit  ex  desiderio  suo  vilescere, 
optat  vim  in  ipsa  sua  voluntate  tolerare. 

[Vet,XXL]  53.  Exhortatio ad htmititatem.  — Igi- 
tur  qnia  humanos  animos  aliter  tentari  ex  rebus 
carnalibus,  atque  aliter  .ex  spiritualibus  diximus, 
audiant  illi  :  Omnis  caro  fenum,  ei  gloria  ejus  ticut 
fios  feni  (Isai.  xl,6).  Audiantet  isti,  quod  *  quibus- 
dam  post  miracula  dicitur  :  Nescio  vos  unde  $iiis,  di 


num  opprobria,  passionumque  tormenta  loleravit,  ut 
superbum  non  esse  hominem  doceret  humilis  Deus. 
Quanta  ergo  humilitatis  virtus  est,  propter  quam 
solam  veraciter  edocendam  is  qui  siiie  asliiuatione 
1141  magnus  est,  usque  ad  passionem  factus  est 
parvus  ?  Quia  enim  originein  '^  perdilioni  iiostrce  su- 
perbia  praebuit  diaboli,  instruuientuni  redemptiouis 
nostrae  invenlaest  Iiuinilitas  Dei.  lioslis  quippe  noster 
inagnus  inter  omnia  conditus,  videri  super  omuia 
voluit  elatus.  Redemptor  autein  noster  inagnus  ma- 
nens  ^^  super  omnia,  fieri  inter  omnia  diguatus  est 
parvus. 

*>3.  Quid  mortis  auctor  doceatj  quid  vitw  conditor. 
—  Sed  melius  etelationis  causain  deleginius,etfun- 


$cedHe  a  tne,  «  omnes  operarii  iniquitatu  (Luc.  xin,  C  <^.^^^"^^ humilitatis  aperimus,  si  brevi  commemora- 


S7).  Attdiantilli  :  Divitia  siaflluant,noliteeorappO' 
nere  (PsaL  lxi,  il^.  Audiant  isti  quia  fatuae  virgines, 
quae  cum  vacuis  vasouiis  veninnt^  ab  internis  nuptiis 
exoluduntur  (MaiU^,  xxv,  ii).  Rursum,  quia  aliter 
tentari  prselatos,  atque  aliter  subditos  praefati 
sumus,  audiant  iili  quod  per  quemdam  sapien- 
tem  dicitur  :  Ducem  te  constiluei*uni  f  noli  extoHi, 
sed  esto  in  illis  quasi  unus  ex  eis  (Eccli,  xxxii,  i). 
Audiant  isti  :  Obediie  prcBpositis  vestiis,  ei  subja- 
ceie  eis  ;  ipsi  enim  pervigiiani  quasi  raUonm  reddituri 
pt^o  animabus  vestris  (Hebr,  xiii,  i7).  Audiant  iili, 
oum  de  aocepta  potestate  gloriautur,  hoc  quod  Abra- 
bae  voce  ardenti  diviti  dicitur  :  Memenio,  fili,  quia 


tione  perstringimus  quid  niorlis  auctor,  quid  vitae 
conditor  dicat.  llle  nainque  ait  :  In  coilum  ascendam 
(Isai.  xiv,  13)  ;  iste  auteni  per  Prophetam  dicit :  Re- 
pleta  est  malis  aninui  mea,  et  vita  mea  inferno  apprO' 
pinquavii  (PsaL  lxxxvj,  4).  ille  dicit  :  Supra  astra 
caii  exaltabo  solium  meum  (Isai.  xiv,  13)  ;  iste  ha- 
mano  generi  a  paradisi  sedibus  expulso  dicit :  ^'  Ecce 
veniociio,  ei  tiabitabo  inuiedio  tui  (Zach.  ii,  10).  Ille 
dicit  :  Sedebo  in  monte  testamenti,  in  tateribus  Aquilo- 
nts  (Isai.  xiv,  13)  ;  istedicit :  Ego  sum  vermis,  et  non 
homo,  opprobrium  homiman,  ei  abjectio  plebis  (Psal. 
XXI,  7).  liledicit :  Ascendamsuperaltitudinem  nubium, 
iimitis  ero  Altissimo  (Isai.  xiv,  14 j  ;  iste,  cum  in 
forma  Dei  esset,  non  rapinam  arbitrattis  est  esse  se 


recepisii  bona  in  viia  tua  (Luc.  xvi,  25).  Audiant  isti, 
cum  contra  rectores  buos  in  querelas  prosiliunt,  hoc  j)  (^q^at^imDeo^sedsemetipsumexinanivitJormamservi 
quod  murmuranti  populo  Moysi  et  Aaron  vocibus  re-  accipiens  (Philip.  ii,  6)  ;  et  per  inembra  sua  loquitur 
apondetur  :  Nec  contra  nos  esi  murmur  vesirum,  sed  dicens  :  Domine,  quis  simitis  iibi  (Psal.  xxxiv,  10)  ? 
conira  Dominum.  Nos  enim  quid  sumus  (Exod.  xvi,8)  ?  Wle  per  membra  sua  loquitur,  diceiis  :  Nescio  Domi- 
Audiant  illi :  Turbabunturinconspeciu^us^patrisor'      num,  et  Israel  ^^  non  dinultam  (Exod.  v,  2).  Isteper 


*  Turon.,  Vindoc.,  Laud.,  infirmari. 

*  Yindoc.,  produni. 

^  Laud.,  inhonestas  in  imagine,  erectio. 

*  Vindoc.  et  Norm.,  semper  parata. 

*  Gemet.  et  Corb.  Germ.,  quibusdam  miracula  fa^- 
cieniibxks. 

*  Deest  omnes  in  Gemet.,  Pratel.,  Utic.  et  Corb. 
Germ. 

'  In  Gerin.  et  in  Edit.  tam  vet.  qttam  recent.,  »a- 
ires...  ei  judices.  Cujus  lectionis  nullum  funda- 
mentum  est  aut  in  Volgata  aut  in  textu  Hebr.  In 


Vindoc,  Pratel.,  Utic,  patrts...  judicis. 

*  Vindoc  et  duo  Germ.,  quid  superbii. 

^  In  pl.  Mss.,  illusionum  probra. 

*^Laud.,  Pratel.,  Gemel.,  duo  Germ.  et  vet.  Edit. 
Paris.  etliarthol.,  perditionis  nostroi  se prcebuit  super- 
bia. 

'*  De  hoc  loquendi  modo  Grcgorio  familiari  vide 
supra,  I.  XV,  n.  20  ;  I.  xvi,  n.  30  ;  lib.  xxx,  n.  08 
et  09. 

^^  Vindoc  et  Pratel.,  ecce  venio  et  Itabito, 

*'  Pratei.,  im  dimitto. 


749 


MORALIUM  LIB.  XXXV.  —  IN  CAPUT  XLI  B.  JOB. 


750 


semelipsuiii  dicit :  Si  dixero  quia  mn  uovi  enm,  ero  A  dicitur  :  TrnnsierHni  in  dispositionem  cordis,  rogitave- 


inmiHs  vobis  mendax  ;  sed  novi  eum,  et  seitnonem  4'jvs 
servo  (Joan.  \iii,  oo).  Ille  dicil:  Mca  sant  (iumiua, 
et  ctjo  feci  ea  [Ezech.  xxix,  9)  ;  ist^idicit :  Nonpossum 
a  mcipso  facere  quidquam  (Joan.  v,  30),  et  rursum  : 
Pater  meus  in  me  mauens,  ipse  facit  apera  {Joan.  xiv, 
10).  Ille  rcgua  omnia  ostcudens,  dicit  :  Tibidabopo- 
testatcm  hanc  universam  et  ijloriam  illorum,  quia  mihi 
irudita  sunt,  ct  cuivolo  doilla  {Luc.  iv,  0);  istedicil: 
Caliccm  quidcm  ineum  bihctis,  scdere  autem  ad  deste- 
ram,  rel  ad  sinistram  meam,  non  est  mcum  dare robis, 
sed  quibus  paratum  cst  a  Patrc  ineo  (Mntth.  \\,  ifA). 
111«^  dicil :  Eritis  sicut  dii,  srieuU's  buuum  ct  walum 
(Gcncs.  III,  .'))  ;  iste  dicil :  Non  est  vcstrum  nossctcm' 
pora  vct  momcuta  quoi  Patcr  posuit  in  sua  potcstate 


runt  ettoruti  suutncquitias,  iniquitalcm  iu  cxccho  lo- 
cuti  suut  (Psal.  Lxxii,  7,  8);  iste  ad  sputa,  ad  pal- 
inas,  ad  cola})h(»s,  ad  spineam  coroiiam,  ad  crucein, 
ad  lanceani,  at<|ue  ad  morlem  venieus,  uieinbra  sua 
adinonet,  dicens  :  Siquis  mihi  ministratj  me  sequaiur 
{Joan.  XII,  20). 

[Vct.  XXIII.]  30.  Evidcntissimum  rcprol)ationis  si- 
yuum,  suprrbia  ;  rlrctiuuis,  humiliias.  —  Quia  ij,'itur 
Redeinplor  iioster  corda  regit  huniiliuni,  et  Levia- 
tlian  iste  rex  dicitur  superborum,  aperte  cognosci- 
uius  «jnod  evideiitissimum  reproboruin  sijmum  su- 
perbia  est,  at  contra  humilitas  electorum.  Cum  ergo 
qnain  «juisque  habeat  co^^noscitur,  sub  quoregemi- 
litet  iii\enitnr.   (inusquisque  enim  (piasi  queindam 


(Act.  1,  7).  IUp  ut^oluntas  divinadespici,  etut  pos-  g  titnluiu  porlal  operis,  quo  facile  ostendat  sub  cujus 


sit  propria  suaderi,  dicit :  Cur  prcBcepitrobis  Devsut 
noncomederetis  ex  omui  lupio  paradisi  {Gencs.  iii,  1)? 
El  paulo  post :  Scit  euim  Deus,  1142  quod  in  qua- 
cunquc  dic  comedcritis  ex  co,  apei'ientur  oculi  vesiri 
{Ibid.,  5);  iste  dicit :  Xon  quwro  voluutatcm  meam,  sed 
voluutatem  cjus  qui  misit  wrf  Jom<.v,30).llle  per  mem- 
brasua  lo(iuitur,dicens :  Nullumpratum  sii  quod  non 
perirauseat  tuxuria  uostra  ;  coronemusnos  rosis  ante- 
quam  marcescaut,  uhique  relinquamus  siqna  iTtitiir  no- 
stra'(Sap.  ii,8);  istemembris  suis  prienuntiat,dicens: 
Plorabitis  et llcbiiis  vos,  mundus  antem  gamlcbit ( Joan. 
XVI,  iJO).  Ille  nihil  aliud  mentes  sibi  subdilas  docet 
quain  celsitudinis  culmen   appetere,  cuncta  a^qualia 


serviat  polestale  rectoris.  Uiide  et  per  Evangelium 
dicitur  :  Ex  fructibus  eorum  co(jno8ceii^  eos  {Maiih, 
vii,  10).  Ne  igitur  nos  Lcviathan  istius  membra  vel 
mira  faciendo  fallerent,  apertum  signum  Doininus 
quo  deprelitMuli  valeant  demonstravit,  dicens  :  Ipse 
est  rcx  super  universos  filiossvpcrbia'.  Qui  etsi  quando 
lictam  s[»eciem  humilitatis  assumuut,  senietipsos  ta- 
men  celare  in  omnibus  uequaquam  possunt,  (piia  eo- 
rum  superbia  diu  latere  non  sustinens,  cuni  ex  alia 
tegitur,  ex  aliaactione  denudatur.  (Jui  vero  subrege 
humilitatis  militant,  semper  pavidi,  atque  ex  omni 
latere  circumspecti,  adversnm  jacula  elationis  pu- 
gnant,  et  qnasi  contra  venientes  ictus  soluin  magis 
in  suo  corpore  oculuin  cust(Kliunl,  dum  ia  semetip- 


luenlis  luniore  transcendere,  societ^item  omniuin  ho- 

niinuni  alta  elatione  transire,  ac  sesc  et  contra  poten-  n  sis  principaliter  humilitatem  tuentur. 

tiam  couditoris  erigere,sicut  de  eis  deinper  Psalmistam 


LIBER  TRIGESIMUS   QUINTUS. 

ET  ULTLMUS. 

^n  quo  per  anacephaloeosim  mulia  iam  dicta  revocantur,  et  immensum  hoc  opus  demississi- 

ma  humanx  infirmiiatis  confessione  absolvitur 

[yei.  et  Rec.  J.]  1143  1.  Qnid  hoc  libro  sii  prce- 
standvm.  —  Quia  iste  ultimushujus  o[)eris  liber  est, 
el,  locis  diflicilioribus  pertractatis,  iiiinus  obscura 


sunt  qune  su[)ersunt,  libet  hunc  indulgentiusreinis- 
siusquetranscurrere.  Yelut  enienso  eniin  magno  mari, 
jani  littus  cernimus,  et  intentionis  nostrai  vela  de-  . 
ponentes,  non  eodem  quo  [)rius  impelu  ducimur,  sed 
lamen  adhuc  ex  inipulsione  pristini  flatus  imus. 
*  Quasi  anxietatis  nostr»  ventus  cecidit,  sed  tamen 
cjus  \  is  jaiii  seipsa  tranquillior  usque  ad  slationem 
nos  liltDris  inipellit.  Igitur  post([uam  fideli  fainulo  ^ 
Dominus  Levialhan  hostis  ejus  quam  sit  et  forlis  (?t 
callidus  ostendif,  duni  vires  illiiis  subtiliter  fraudes- 
quc  patefecit,  beatus  Job  ad  utraque  respondil,  di- 
cens : 

CAPUT  PRIMUM  [Rec,  IT]. 
Cap.  XLii,  Veus.  2.  —  Scio  quia  omnia  potcs,  et 
nvUa  tc  latet  coyiiatio. 


2.  Diaboli  viribus  Dei  omnipoientia,  mac.hinaiioni" 
hus  infinita  Sapicniia  opponitur.  —  Coiitra  immanes 
quip[)e  viresejus  intulit :  Scioqvia  ouiu ia  poies\  con- 
tra  occultas  >eroinacIiinationes  illius  subjunxit :  Et 
nulla  te  latH  coyitatio.  Unde  et  mox  Le\  ialhan  eidem 
exprobrat,  dicens  : 

Vers.  3.  —  Quis  esi  tste  qui  celai  consilium  abs^u^ 
scientia  ? 

Absque  scientia  enim  Leviathan  celat  consilium; 
quia  quamvis  contra  iniirinitatem  nostram  inultis 
fraudibus  occultetur,  protcctoristamen  nostri  saiicta 
nobis  inspiratione  detegitur.  -  Abs([ue  scientia  celat 
consiliuni,  quia  licel  lentatos  lateat,  hXnre  tainen 
protcctorem  non  polesl  lentatoruin.  Igitur  audita 
fortitudine  et  calliditate  diaboli,  auditainiam  creato- 
ris  nostri  [>otoiitia,  qua)  et  illuiii  \alenter  reprimit, 
et  nos  misericorditer  tegit,  quaisumus,  beate  Job, 


^    Viiidoc,  Piatcl.,  Utic.  et  duo   Germ.,  quasi 
enim. 


^  Ideiii  Cod.,  Vindoc,  absque  sapieniia. 


m 


SANCTl  GREGORIl  MAGNI 


752 


ut  quae  de  temetipso  sentis  nobis  mininie  occultes.  A  viri  dum  divinitatis^sententias  audiunt,  quantoma- 


Sequitur : 

CAPUT  II. 

Ibid.  —  Id^o  insipienter  locutus  sum,  et  quoe  ultra 
modum  excederent  sdenliam  meam. 

3.  (Jnidquidin  rebus  creatis,  Deo comparatury  inane 
fU  et  nihil. — Omnis  hamaua  sapientia  quantoiibet  acu- 
minepolleat,  divin!B  sapicntiae  *  comparata,  insipien- 
tia  cst.  Onniia  enim  humana,  qua;  justa,  quae  pulchra 
sunt,  Dei  jastitixetpuichritudini  comparata,necjasta 
nec  pulchra  sunt,  necomnino  snnt.  Ueatus  ilaque  Job 
ea  quae  dixeral  sapienler  se  dixisse  crederet,  si  verba 
superioris  sapientiae  non  audiret.  1144  In  cujus 
comparatione  stultum  est  nostrum  onme  quod  sapit. 
£t  qui  sapienter  quidem  locutus  hominibus  fuerat, 
divinas  tamen  sententias  audiens,  sapientius  se  co-  -q 
gnoscit  non  esse  sapientem.  Uinc  estquod  Abraham 
inter  verba  dominica  nii  se  nisi  pulverem  vidit,  di- 
cens  :  Loquar  ad  Dominum  meum,  cum  sim  pulvis  et 
cinis  (Genes,  xvni,  27).  Hinc  est  quod  Moyses  omni 
-^gyptiorum  sapientia  instructus,  e\  quo  loquentem 
Dominmu  audivit,  impeditioris  et  tardioris  linguae  se 
esse  deprehendit,  dicens  :  Ohsecro,  Domiihe^  non  sum 
eloquens ;  ab  hero  enim  et  nudiustertius,  ex  quo  locutus 
es  ad  servum  tuum,  impeditioris  et  tardioris  liufjme  sum 
(Exod.  IV,  10).  iiinc  est  quod  Isaias,  postquam  se- 
dentem  Dominum  super  solium  excelsum  atque  ele- 
'vatum  vidit,  postquam  seraphiin  duabus  alis  faciem, 
duabus  velare  pedes,  et  duabus  volare  conspexit, 
postquam  id  quod  est  Sanctus,  Sanctus,  Sanctus  Do- 
minus  Deus  exercituum,  aiterum  ad  alterum  clamare  _ 
audivit  (Isai,  vi,3),  ad seipsum  rediens, ait :  Vcemihi 
quia  tacui,  quoniam  vir  poUutus  labiis  eyo  sum,  et  in 
medio  populi  polluta  labia  liabentis  eyo  habito  [Ibid.,^). 
Moxqueipsam  pollutionem  unde  cognoverat  subdcns, 
ait :  Et  reyem  Dominum  exercituum  vidi  oculis  meis 
(Ibid.).  Hinc  etiam  Jeremias  divina  verba  audiens, 
verba  se  non  habere  cognovit,  dicens  :  A,a,a,  Do- 
mine  Deus,  ecce  nescio  loqui,  quia  puer  eyo  sum  (Jerem. 
I,  6).  [Vet.  II.]  Hinc  Ezechiei  loquens  de  quatuor 
animalibus,  dicit :  Cum  fieret  vox  supra  firmamentum, 
quod  erat  supra  caput  eorum,  stabant  et  submittebant 
alas  suas  (Ezech.  i,  25).  (juid  euim  per  volatum  ani- 
malium,  nisi  evangelistarum  atque  doctorum  subli. 
mitas  designatur  i  Vel  quid  sunt  alx  animalium,  nisi 
sanctorum  coutemplationes  eos  ad  coelestia  *  suble- 
vantes  ?  Sed  cum  fit  vox  supra  firmamentum,  quod 
snper  caput  eorum  est,  stantes  submittunt aias  suas, 
quia  cum  internam  vocem  supernae  sapientiae  au- 
diunt,  quasi  volatus  sui  alas  deponunt,  quia  videlicet 
ipsam  veritatis  altitudinem  minus  se  contemplari 
posse  cognoscunt.  Ad  vocem  ergo  desuper  venien- 
tem  alas  deponere  est  cognita  superna  potentia,  vir- 
tutes  proprias  humiliare  et  consideratione  creatoris 
nil  de  se  aliud  quam  abjecta  sentire.  Sancti  itaque 


D 


gis  contemplando  1145  proficiunt,  tanto  amplius 
despiciendo  quod  sunt,  aut  nihil,  aut  prope  nihil  se 
esse  cognoscunt.  Respondeal  ergo  divinis  sermonibus 
beatus  Job,  et  sapienter  proficiens,  stultum  se  esse 
deprehendat,  dicens:  Insipienter  locutus  sum,  et  qucB 
ultra  modum  excederent  scientiam  meam.  Ecce  tanto 
se  amplius  redarguit,  quanto  amplius  proficit,  et 
scientiam  suam  ultra  modum  excessisse  se  credidit, 
quia  in  verbis  Domini  plus  quam  aestimaverat  secreta 
ejus  sapientia3  agnovil.  Sequitur  : 

CAl^UT  III  [Rec.  III], 

Vers.  4.  —  Audi,  et  eyo  loquar ;  interroyabo  te,  et 
responde  mihi. 

4.  Quid  sit  hombiem  interroyare  Dcum;  quidve  Deum 
homini  respondere. — Audire  nostrum  est  sono  aliunde 
venienti  aurem  alio  positam  commodarc.  Al  coiitra 
Deo,  cui  nil  extra  est,  audire  proprie  est  sub  semel- 
ipso  surgentia  desideria  nostra  percipere.  Ad  Deuin 
ergo,  qui  et  tacentium  cordacoguoscit,  loqui  uostrum 
esl  non  vocibus  gutturis  id  quod  seutimus  prodere, 
sed  promptis  ad  ilium  desideriis  inhiare.  Etquia  ideo 
quisque  interrogat,  ut  discere  valeat  quod  iguorat, 
homiui  Deum  iuterrogare  est  in  couspectu  ejus  ne- 
scienlem  se  cognoscere.  Respoudere  auteiu  Dei,  est 
eum  qui  se  humiiiter  uescientem  cognoverit  occultis 
inspirationibus  erudire.  Ait  ergo  beatus  Job  :  Audi, 
et  eyo  loquar.  Ac  si  diceret :  Misericorditer  desideria 
mea  percipe,  ut  dum  haec  tua  pietas  percipiens  ad- 
juvat,  ad  te  multipliciora  cousurgant.  Bona  quippe 
vota  quolies  eliectum  percipiuut,muItipIicantur.Unde 
alias  scriptum  est :  Eyo  clamavi,  quoniam  exaudisti 
me  (Psat.  xvi,  6).  Nou  enim  ait :  Quia  clamavi,  exau- 
disti  me ;  sed  ctamavi,  quoniam  exaudisti  me.  Qui 
enim  loquens  exauditus  fuerat,  votis  proficieutibus 
exauditus  ciamabat :  Interroyabo  te,  et  responde  mihi. 
Ac  si  diceret :  Nescientem  me  ex  tuae  scieutiae  con- 
tempiatiouecoguosco.  Interrogantiigitur  responde,  id 
est  stultitiampropriam  humiiiter  cognosceutem  doce. 
Quia  enim  interrogaret  ipse  ex  desiderio  huiuilitatis, 
et  Deum  sibi  respondere  quaereret  ex  magisterio  as- 
piratiouis,  verbis  sequentibus  deciaratur.  Interroga- 
turum  quippe  se  perhibuit,  sed  nihil  interrogaudo 
subjmigit.  Nam  sola  de  se  humilia  sentiens,  et  quae 
misericorditer  a  Domiuo  perceperit  agnoscens,  pro- 
tinus  subdit : 

CAPUT  IV  [Rec.  IV], 
Vers.  5.  — Audituauris  audivite,nunc  autemocu- 
lus  meus  videt  te, 

5.  Quantum  Job  per  flayella  in  Dei  et  sui  coyni- 
tione  profecerit,  —  His  nimirum  verliis  aperte  iudicat 
quia  quanto  visus  superior  est  auditu,  tantodififert  ab 
eo  quod  prius  exstitit,  et  hoc  quod  postmodum  per 
flagella  profecit.  Et  quia  interno  oculo  veritatis  la- 


*  In  Edit.  Basil.  1514,  Gilot.,  Vatic,  legitur  com- 
parata  nec  pulchra  nec  justa,  sed  insipientia  est,  quod 
nullus  ex  nostris  Cod.  mss.  habet. 

*  Vindoc.  et  Norm.,  sublimantes. 


^  Laud.,  duoGerm.,  Norm.,  Vindoc.  et  al.  a  Gus- 
sanviIia'o  lecti  ita  halient,  quamvis  in  Editis  vet.  et 
receut.  legatui*  arcana. 


7^ 


MORALIUM  LIB.  XXXV.  —  IN  GAPUT  XLII  B.  JOB. 


m 


moii  magis  conspexerat,  humanitatis  suaB  tenebras 
dijudicans  plus  videbat.  Unde  et  sequitur  : 

CAPUT  V  [Rec.  V], 
Vers.  6.  —  hicirco  ipse  me  reprehendo. 

6.  Quanto  $e  quisqtie  magis  videt,  sibi  magis  dispH- 
cet. — Quanto  enim  quisque  se  minus  videt,  tanto 
sibi  minusdisplicet ;  el  quanto  majoris  gratiae  lumen 
percipit,  tanto  amplius  reprehensibilem  se  esse  co- 
gnoscit.  Cum  enim  intrinsecus  sublevatur  per  omne 
quod  est,  ad  cain  quain  super  se  conspicit  regulam 
congruore  nitilur.  Kl  quia  adhuchumana  infirmitas 
pracpedil,  cernitquia  ei  ex  nonminimaparte  dissen- 
tit;  totunique  exse  illi  onerosumest,  quod  internae 
regulae  conveniens  non  est.  Quam  regulam  beatus 
Job  post  flagella  proficiens  amplins  *  suscipit,  et  a 
semelipso  in  magna  sni  redargutione  dissentit,  1 146 
dicens  :  Idcireo  ipse  me  reprehendo.  Sed  quia  nulla 
est  cognitio  reprehensionis,  si  non  sequantur  etiam 
lamenta  poenitudinis,  recte  post  reprehensionem  snb- 
ditur  : 

CAPUT  VI. 
Ibid.  —  Et  ago  poenitentiam  in  facilla  et  cinere. 

7.  Vana  est  nostri  cognitio  quamnonsequiturpceni' 
tentia.  In  cilicio  et  cinere pcenitentias  quid  consideran- 
dum.  —  In  favilla  etenim  et  cinere  poenilentiam  agere 
est  contemplata  summa  essentia,  nil  aliud  quam  fa- 
villain  se  cineremque  cognoscere.  Unde  et  civitati 
reprobae  in  Evangelio  Dominus  dicit  :  Se  in  Tyro  et 
Sidone  factce  fuissent  virtutes  quw  factw  sunt  in  vohis, 
olim  in  cilicio  et  cinere  pwnitentiam  egissent  (Matth, 
XI,  21).  In  cilicioquippeasperitas*et  punctio  pecca- 
torum,  in  cinere  autem  pulvis  ostenditur  mortuorum. 
Et  idcirco  utrnmque  hoc  adhiberi  ad  pcenitentiam 
soletj  ut  in  punctione  cilicii  cognoscamus  quid  per 
culpam  fecimus,  et  in  favilla  cineris  perpendamus 
quid  per  judicium  facli  suinus.  Considerentur  ergo 
in  ciliciopungentia  vitia,consideretur  in  cinere  per 
mortis  sententiain  subsequensjusta  poena  vitiorum. 
Quia  enim  post  peccatum  carnis  contumeliae  surre- 
xernnt,videathonio  in  asperitate  cilicii  superbiendo 
quid  fecit,  videat  iii  cinere  usquequo  peccando  per- 
venit.  Potest  quoque  cilicio  ipsa  per  recordationem 
atque  poenitentiam  dolorum  pnnctio  designari.Nam 
hoc  quod  ait  beatus  Job  :  Ipse  me  reprehe^ido,  quasi 
quodam  cilicio  pungitur,  dum  in  mente  sua  asperis 
redargutionum  stimulis  confricatur.  In  cinere  autem 
agit  poenitentiam,  quia  ex  primo  peccato  quid  per 
jnstum  judicium  factus  sit  solerter  attendit,  dicens: 
Ago  pcBnilentiam  in  favillu  et  cinere.  Ac  si  aperte  di- 
cat :  De  nullo  auctoris  mei  dono  superbio,  quia  sum- 
ptus  ex  pnlvere,per  illatae  mortissententiam  adpul- 
verem  me  redire  cognosco. 

[Vet.  III.]  8.  Dei  de  Job  et amicis ejusjudicium.  — 
Auditis  igitur  cunctissermonibusJob,cognitisetiam 
responsionibus  amicorum,  libet  ad  interni  judicis 


A  sententiam  ^  spectationem  mentis  nostrae  convertere, 
eique  dicere  :  Ecce,  Domine,  utrasque  in  conspectu 
tuo  disserentium  partes  audivimus,  et  Job  quidem 
in  hoc  certamine  virtutis  suae  facta  revolvere,  et  ami- 
cos  ejuscontraeum  cognovimus  tuae  justitiae  gloriam 
defensare.  Inter  haec  autem  quid  nostra  mens  senllat 
agnoscis.  Neque  enim  possumus  eorum  nos  dicta  re- 
prehendere,  quos  defensioni  tuaecognoscimusdeser- 
vire.  *  Sed  ecce  assistunt  partes,  exspectant  senten- 
tiam  ;  profer  ergo,  Domine,exinvisibiIi  regulasub- 
tilissimum  tuae  discretionis  examen,  et  quis  in 
contentione  ista  sit  rectius  locutus  ostende.  Sequitur  : 
Vers.  7. — Postquamautem  locutusestDominus  verha 
hcec  ad  Job,dixit  ad  Eliphaz  Themanitem  :  Iratusest 
furor  meus  in  te,  et  in  duosamicos  tuos,  quoniam  non 

g  estis  locnti  coram  me  rectum,  sicnt  servus  meus  Job. 
9.  Ille  absolvitur,condemnantur  illi.  Curf — 0  Do- 
mine,  judicii  tui  sententia  indicat  quantum  a  luce 
tuas  rectitudinis  ca>citas  nostra  discordat.  Ecce  te 
judicebeatum  Job  victorem  esse  cognoscimus,  quem 
in  te  peccasse  loqucndo  credebamus.  Te  judice  ad- 
dicti  suiit,  qui  beati  Job  se  merita  transcendere  pro 
te  loquendo  credidemnt.  Quia  igitur  ex  divina  sen» 
tentia  quid  de  partibnsxstimemusagnovimus,  nuno 
ejusdem  sententiae  paulo  subtilius  verba  pensemus. 
Quomodo  enim  superius  beatus  Job  reprehenditur, 
si  in  comparatione  ejus  rectitudinis  amici  illius  ne- 
quaquam  1 147  coram  Domino  locuti  rectum  me- 
morantur?  An  adhuc  illa  de  eo  sententia  confirmatary 
qua  antiquo  hosti  dicitur  :  Vidisti  servum  meum  Joh^ 

n  quod  non  sit  ei  similis  super  terram  (Job  i,  8).  Sed 
quid  est  hoc,  quod  et  laudatur  hosti,  et  in  seipsore- 
prehenditur  :  in  seipso  autem  reprehenditur,  et  ta- 
men  amicis  loquentibus  antefertur^  nisi  quod  sanctas 
vir  eunctos  meritorum  suorum  virtute  transcendit; 
sed  eo  ipso  quod  homo  fuit,  ante  Deioculossinere- 
prehensione  esse  non  potuit?  In  sancto  quippe  ho- 
minein  hac  interim  vita  commorante,  divini  exami- 
nis  regula  habet  adhuc  quod  judicet,  quamvis  jam 
ex  comparstione  caeterorum  hominum  habeat  quod 
laudet.  Beatus  igitur  Job  pro  culpa  se  credidit,  et 
non  pro  gratia,  flagcllari ;  resecari  in  se  aestimavit 
vitia,  non  autem  meritaaugeri.  Et  in  eo  reprehendi- 
tur,  quod  intentionem  flagelli  fuisse  aliam  suspica- 
tur,  et  tamen  amicis  resistentibus  interni  judicii  de- 
finitione  praelatus  est.  [Vet.  IV.]  Undeaperte  colligi- 
tur  quantae  justitiae  fuerit  in  eo  quod  contra  amicorum 
verba  innocentiam  suae  operationis  astruxit,  qui  di- 
vino  judicio  etiain  ipsis  ejusdemdiviui  judicii  defen- 
soribus  antefertur.  In  exordio  autem  *  libri  hujus 
agnovimus  quiade  illo  Satan  Domino  dixerat :  Mitte 
manum  tuam,  et  tange  eum,  et  vide  si  non  in  faciem 
benedicattibi  (Job  ii,  5).  Ad  quam  petitionem  beatus 
Job  damnis^  orbitate,  vulneribus  et  *  verborum  scan. 
dalis  tangi  permittitar,  quia  videlicet  certos  qui  eam 


D 


*  Turon.,  Laud.,  duo  Germ.,  inspicit. 

'  Ita  Gemet.  et  pler.  Norm.,  cum  Laud.  et  duob. 
Germ.  Editis  habentibus,  et  compunctio. 

^  Vindoc,  Pratel.,  Utic,  inspectionem,  Germ., 
exspectationem. 


*  Corb.  Germ.,  Ebroic  aliiqae  Norm.,  sed   ecce 
assistunt,  pariter  exspectant,  etc 

5  Non  hujus  lib.  xxxv,  sed  totius  commentarii, 
ubi  1.  III,  num.  15  textus  hic  explicatur. 

•  Laud.,  verberum. 


m 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


706 


laudaveralexslilitquodnequ.viuaiiiju\laasst^rtioiioin  A  Uiin  sinoconvorsionedoreliiiquit.  Quiaenim  inlornus 


diaboii  sauctus  vir  in  nialodictionis  culpani  laljore- 
tur.  Sicut  or^^oct  ^  superiusdixiuius,  quisquisboatuni 
Job  in  locutiono  sua  «'estinjat  post  llagolla  poccasse, 
aporte  Doniinuni  jndicat  ~  in  sua  asstTtiono  pordi- 
disse.  Kt  ([uanivis  Doniinus  ad  dialtolum  loquons, 
bona  illius  pnesontia  pra3tuiit,  non  auteni  ejus  per- 
severantiani  spopondit,  scienduni  tanieu  est  ({uia  ne- 
quaquam  ojus  justiliam  porniittoudo  ^  tentari  iirtotu- 
lisset,  si  eum  justum  in  tontatione  persistere  non 
posse  pra*vidorot.  Permisso  ita^jue  divinitus  in  ojus 
tentationo  diaboln,  quisquisoum  intontationesuccu- 
buisso  existimat,  i^morantiam  pormittentis  accusat. 
10.  Alin  Dciy  alialiominumjtidiria.  —  Approbomus 
igitur  in  dictis  suis  veraciter  Job,  ne  Deum  in  sua 


est  modi<-ns,  priiiio  putrodinem  vuliieris  innotuit,  et 
post  roiiiojlia  coiisoquond;o  salutis  indica\it.  •' Sa.'pe 
autoiiijam<li\imus({U()dMmicibeati  Job  baToticorum 
spocieiii  tonoaiit,  qui  Doum  dum  defondere  niluntur 
oflondunt,  ({uoiiiam  in  dictis  suis  \eritati  rebolles 
sunt,  cui  famulari  seinlalsa  assertione  suspicantur. 
Quia  igitur  oinnipotons  Dous  s;epe  i\los  corpori 
sanctai  Kcclosia».  |)or  cugnilioiiem  veritatis  invisc»^- 
rat,  beno  iiisa  quoiiuo  eorum  couversio,  quw  swpe 
misoricorditor  agitur,  per  banc  veniam  quam  amici 
Job  percipiunt  dosignantur. 

12.  Uierelici  per  sacrificiHm  a  se  ohlatum,  Drnm 
plac4ur  ueqneunt.  Hee4)ncHiari  non  possunt  nisi  per 
Ecclesiam.  —  Nolandum  vero  magno{>ere  ost  quod 


pro\id<Mitia  mH{uitor  accusemus.  Ei  ({uidem  <{uantum  g  convorsionis  su»  sacrificium  Domino  non  [>er  so,  sed 


ad  bumnna  judicia,  in  verbis  suis  amici  ejus  inult^i 
illo  n^ctius  dixissocrederentur;  sod  veritasaliam  ex 
occulto  rogulam  proforens,  ait  :  Non  estis  loeuti  co- 
ram  merectumfSicut  servus  meusJob.  (iOiam  mo,ait, 
id  est  intus.  ubi  s;tq)e  multorum  vila  displicot,({Ui)3 
etiain  foris  bominibus  placet.  Undo  cauto  nimis  in 
laudem  *  justoruni  conjugum  dictum  est :  Erantjusti 
amfjo  ante  Deum  (Luc.  i,  (>;.  yon  onim  socura  laus 
cst,  juslos  ante  b<»mines  apparere.  Sa>pe  onim  hu- 
mana  sontontia  \(^lut  in  Deo  magnumquompiam  ap- 
probal ;  sod  bunc  omnipotens  Dous,  «{ui  ({uasi  ex  so 
approbatur,  ignorat.  Ilinc  est  enim  ({uod  Psalmista 
vigilanter  exorat,  dicens  :  Diritje  in  conspectu  tuo 
viam  meam  (Psal.  v,  9).  1148  Nimirum  quia  plo- 


per  Job  jubontur  olferre.  Nimirum  bieretici  cum  ab 
errore  rodount,  orga  so  iram  Domini  suo  per  so 
oblatu  sacrilicio  plac^ire  noquaqnam  possunt,  nisi  ad 
catholicam  Eccl<^siam,  quain  beatus  Job  signiticat, 
coinorlanlur,  nt  salutem  suam  ejus  procibus  <ibli- 
noaiit,cujus  lidcMii  pervseris  assertionibus  impugiia- 
bant.  Ait  onim  :  '  Job  servus  meus  orabit  pro  robis : 
faciem  ejus  suseipiam,  ut  non  vobis  imputHur^  stntti- 
tin.  Ac  si  aporto  ha^reticis  dicat  :  Sacrilicia  \(»slra 
noii  accipio,  potitionum  vestrarum  vorba  non  audio, 
nisi  pjT  iiitorcossionem  illius,  cujus  professionis 
verbado  mo  \oracia  recA)frnosco.  Et  vos  quidem  lau- 
ros  at<{uo  ariotos  '•♦  ad  oxhibenda  sacrificia  conver- 
sionis  vostra)  doducite,  sed  a  nie  salutem  vestrain 


rumquo  in  conspectu  hominum  rocta  via  croditur  q  ppr  catholicam  Kcclesiarn,  quam  diligo,  poslulate 


etiain  ({u;ea  v«Titatis  itinore  dopi'a\atur.  Kt  iiotan- 
duin  quod''non  dicitur  :  Non  estis  locuti  coram  me 
rectum  sicut  Job,  sed,  siciit  sorvus  mousJub,  ut\i- 
delic(;t  inlorpositiono  ser\itiiti8,  duin  eum  quasi  .sub 
quadam  i^eculiaritate  coinmomorat,  cuncta  <{iw  in 
defensione  .sua  dixerat,  <{uia  non  contumaci  snpor- 
bia,  st^d  humili  veritate  dixorit  ostondat.  [  Vet.  V.] 
Sed  quiajustus  est  et  misericors  Deus,  amicosojus 
ot  per  justitiam  districto  redarguit,  otper  misericor- 
diani  benigne  convortit.  Nam  so({uitur  : 
CAPUT  VIll  [Rec.  VII]. 
Vers.  8.  —  Sumite  vobis  septem  tauros  et  septem 
arieteSy  ct  ite  ad  servum  meumJob^  et  offerte  holocnn- 
stum  pro  voltis.  Job  autem  serrus  meus  oralntpro  vobis; 


Ipsi  oiiim  volo  dimittere  id  quod  inihi  iii  ipsa  deli- 
quistis,  ut  luoc  v<\stram  inc<»Iumitatemobtineat  quae 
ex  \»\stro  languore  laborabat. 

[Vet.  VI.]  il\.  Ecclesia!prieroiiativ(B. — Solaquippe 
est  por  ({uarn  sacrilicium  Dominus  libenler  acciiiiat 
(i\.  q.  1,  c.  2i,  ^  Sola  qnippe),  sola  qua?  pro  er- 
rantibus  fiducialiter  intercedat.  Unde  etiam  de  agni 
hostia  Dominus  pra?copit,  dicons  :  In  una  domo  co- 
medetur,  nec  ejferetis  de  carnibu4i  ejus  foras  {Exod. 
XII,  46).  In  una  namque  dorno  agnus  comeditur, 
quia  in  una  catholica  Ecclesia  vera  hoslia  Redempto- 
ris  immolatur.  1149  De  cujujrcarnibus  dixinn  lex 
elTerri  foras  prohibet,quiadari  sanctum  cauibusve- 
tat  (Matth.  vii,  6;.  Sola  ost  in  qua  opus  bonum  fru- 


faciem  ejus  suscipiam,  ut  non  robis  imputeturstultitia.  ctu<»so  poragitur,unde  et  mercodom  deiiarii  non  nisi 

ii.  Deus  amicos  Job  per  JHstitiam  redarfiuit.etper  qui  iiiira  \inoain  laboraverant  acceperunt  (Mntth. 

misericordiam  co « tvr/a.  —  Ecc^justus  et  misoricors  xx,  8).  Sola  ost  ({u.t  intra  se  positos  valida  cbaritas 

Deus  nec  culpas  sine  increpalione  deserit,  nec  rea-  compago  custodil.  Unde  et  aqna  diluvii  arcain  qui- 


*  Sa»pe,  maxime  pra?fat.,  capilo  3,  circamodium. 

*  E<Iiti,  iu  sua  assertioneerrnsse.  SocutisumusM.ss. 
Corb.  Gerin.,  Vindoc,  Laud.,  Nonn.  Iii  Gorm.,pro- 
didisse. 

^  Gorm.  ol  Ed.  Hasil.  lolt,  cum  aliis  d»M'ncops, 
ientatori.  Muic  loco  omondando  a<lfuorunt  Mss.  An- 
glic,  Norman.,  G(U'b.  (iorm.,  Vind(»c.  <q  \otus  Ed. 
raris.  l'il)5,  in  qua  tamen  logitur  protulisset,  loco 
prwtulisset. 

*  Vindoc,  castorum. 

°  Vindoc  et  pl.  Norm.,  nunc  dicitur  :  non  estis 
locuti  coram  me  rectum  sicut  servus  meusJob,utviile' 
licet. 


«  .Maxime  pra-fat.,  c.  6,  num.  Ii5  et  seq.  In  Edit. 
1514  aliis({uoso({uontibuslegitur :  Quia  autemsu*pe... 
suspicantur,  omnipotens  Deus.  Locum  hunc  <»bscurnin 
e  tonobris  eruimus  opo  Mss.  Norm.  et  vet.  E<lit. 
i^[K).  Iloc  in  libro  qiii  suporiorum  est  velut  recapi- 
tulatio,  sa»pissiiiie  Gregoriusjam  dictorum  inominit; 
qiKo  ({iiibus  in  bjcis  tractata  sint  annotare  opora? 
protium  iion  <^st,  cum  indicis  opo  oa  explorare  in 
proiiiptu  sit. 

'  Laud.,duo  Germ.,  Pratel.,  Utic,  Job  auiem. 

^  Laud.,  in  stuttitia. 

^  Vindoc  ot  pler.  Norm.,  exhibendo  sacrifieia. 


7W 


788 


MORALrUIVI  LIB.  XXXY.  -  IN  CAPUT  XLII  B.  JOB. 

dcni  ad  siiblimiora  sustulil,  onmos  autem  qnos  extra  A  ralione  perfectus,  quod  ex  primo  pari  et  ox  primo 
arcaia    invcnit  exstinxil  (Genf.s.  vii,  20,  21,  «e^.).       impari  consummatur.  Primns  enim  imnartemarins 


Sola  est  iu  qua  supcrna  mysteria  veraciler  contom- 
plemur.  Unde  et  ad  Moysea  Dominus  dicit :  Esi  /o- 
cus  apud  we,  el  stabis  suprapelram  (Exod.  xxxiu,  21^. 
Et  paulo  post:  Tollam  manum  meam,  et  videbis poste- 
riora  mea  (Ibid.  xxxiii,  23).  Quia  eniin  ^exsolaca- 
tholica  Ecclesia  veritas  conspicitur  (Q.  1,  c.  22), 
apud  se  csse  locum  Dominus  perhibet  de  quo  videa- 
tur.  In  pctra  Moyses  ponitur,  ut  Dei  specieia  contem- 
pletur,  quianisi  quis  fidei  soliditatem  tcnuerit,divi- 
nam  praesentiam  non  cognoscit.  De  qua  soliditate 
Domiaus  dicit :  Super  hanc  petram  (Bdificabo  EccU' 
siam  meam  (Matth.  xvi,  18).  Quid  est  ergo  hoc  loco 
*  dicere  ad  ainicos  Job :  Ite  ad  Job,  nisi  petram  as- 


par  temanns 

est,  primusque  par  quaternarius.  Ex  quihus  duobns 
septcnarius  constat,  qui  eisdem  partibus  suis  mnlti- 
plicatus  in  duodenarium  surgit.  Nam  si^c  tres  per 
quatuor,  seu  quatuor  per  tres  ducimus,  ad  duode- 
narium  pervenimus.  Sed  nos  quia  a  superno  mn- 
nere  veritatis  praedicamenta  percipimus,  *  haec  flxa 
scientijB  altitudine  dcspicicndo  calcamus,  hoc  pro- 
culduhioliso  inconcussa  fide  retinentes,  quia 
quos  Spiritus  gratiaj  septiforrais  repleverit  perficit, 
eisquc  non  Solum  Trinitatis  notitiam,  scdctiamvir- 
tutum  quatuor,  id  est  prudenliae,  tcmperantiaj,  for- 
titudinisatque  juslitia;  operationem  praebet.  Qui  in 
ipsis  quoque  quos  ingreditur  suis  quodammodopar- 


cendite?  Quid  est,  Faciem  ejus  pro  vobis  suscipiam,  g  tibus  augetur,  dum  ct  per  Trinitatis  notitiam  qua- 


utnon  vobis  imputetur  s(w/^'/m,  nisi  id quod  illic  dici- 
tur :  Postei'iora  mea  videbis  (Exod.  xxxiii,  23)?  id  est 
ejus  quae  postmodum  futura  cst  mysteria  incarna- 
tionis  intelliges. 

i\.  Ha^reticis  ut  ad  Ecchsiam  redmnt  quid  prce- 
standum. — Hicretici  autcm  pro  eo  quod  in  petra 
stare  contcmnunt,  transeuntis  Dominiposteriora  non 
aspiciunt,  quia  extra  Ecclcsiam  positi,  incarnationis 
ejus,  sicut  sunt,  mystcria  non  agnoscunt.  Sicut  au- 
teni  ct  *  superius  diximus,  pcr  tauros  cervix  super- 
bi»,  pcr  arietcs  vero  ducalus  exprimitur,  qui  ab 
haireticis,  persuasis  plcbibus,  quasi  seductis  gregi- 
bus,  agitur.  De  haircticis  namquc  superbientibus 
dicitur,  qui  infirmorum  mentes  male  suadendo  cor- 


tuor  virtutum  actio  accipitur,  et  per  operationem 
virtutum  quatuor  usque  ad  manifestam  Trinitatis 
speciem  pervenitur.  Et  apud  nos  ergo  septenarius 
perfectus  est,  sed  longe  dissimiliter,  quia  plene  et 
non  inaniter  in  duodenarium  surgit,  dum  et  per 
fidem  opera,  et  nirsum  per  opera  perficit  fidem. 
Sancti  quoque  apostoli  gratiaB  septiformis  Spiritn 
implcndi,  duodecim  sunt  electi.  In  quatuor  enim 
mundi  partibus  Trinitatem,  quaa  Deus  est,  inno- 
tescere  mittebantur.  Duodecim  ergo  electi  sunt  ut 
etiam  ex  ipsius  numerl  ratione  causa  claresceret 
quod  per  quatuor  infima  tria  summa  praedicarent. 
16.  Sive  itaque  hac,  seu  alia  qualibet  fortasse  ra- 
tionc,  in  Scriptura  tamen  sacra  septenario  numen> 


rumpunt :  *  Concilium  taurorum  inter  vaccas populo-  Qaliquando  secura  requies  seternitatis, aliquando  uni- 


rum  (Psal.  lxvii,  31).  Et  quia  scquentes  se  popu- 
los  velut  gregcs  trahunt,  arieles  aliquando  nominan- 
tur.  Gregem  scilicet  arietes  ducunt.  Undeper  incre- 
pationem  Jeremias  ait :  Principes  tui  vetut  arietes 
(Thren.  i,  6).  Quia  igitur  hajretici  cum  ad  sanctam 
Ecclesiam  redeunlj  superbiae  elationcm  deserunt,  et 
nequaquam  jam  quasi  scqucntes  grcgcs  populorum 
cuneos  ad  interitum  ducunt,  amici  beati  Job  ofTcrre 
tauros  et  arieles  jubentur.  Tauros  cnim  et  arieles 
offerre  in  sacrilicio  est  superbum  ducatum  conver- 
sionis  humilitate  mactare,  utedomita  cervice  super- 
bije  discanl  obediendo  sequi,  qui  dudum  docendo 
prseirc  conabantur.  Recte  quoque  eorum  haec  super- 
bia  seplcm  sacrificiis  expiatur,  quia  haeretici  ad  Ec- 


versitas  praesentis  hujus  temporis,  aliquando  autem 
sanctae  Ecclesise  universitas  designatur.  Septenario 
quippe  numero  perfectio  setemitatis  innuitur,  cum 
dies  septimus  in  requiem  Domini  sanctificatus  vo- 
catur  (Genes,  ii,  2,  3).  Cui  jam  vespera  incsse  non 
dicitur,  ^  quia  seternae  bcatitudinis  requies  nullo 
tcrmino  coarctatur.  Hinc  est  etiam  quod  lege  data 
dies  septimus  feriatus  esse  praecipitur  (Exod,  xx, 
8),  ut  aeterna  per  illum  requies  designetur.  Hinc 
est  quod  in  annorum  curriculo  septenarius  numerus 
septies  multiplicatus,  ^  monade  addita,  ad  quiilqua- 
genarium  ducitur,  utperpetuambeatitudinem  signans 
jubilaei  sacratissima  requies  observetur  (Levit,  xxv, 
8,  9).  Hinc  est  quod  resurgens  Dorainuset  frequen- 


clesiam   revertontes   per  humilitatis  hostiam  dona  |>  ter  apparens  (Joan.  xxi),  ultimo  jam  convivio  cum 

£Jf  ••  •  «*tf*  *  **  A  •  *^a*  ^^^  a  1**1'  1*  \  *1*a.  *1* 


Spiritus  gratia^  septiformis  accipiunt,  ut  qui  elatio- 
nis  sua)  vetustate  tabueraut,  novitate  gratiae  refor- 
mentur. 

15.  Septennrius  numerus  perfectus.  Quid  significelf? 
Perfectionem  wteiiiitatis,  vitw  prmentis  tempus,  Eccle- 
sia:  universitatem.  —  Seplcnarius  autem  numerus 
apud  sapientes  hujus  sa^cuU   quadam   sua  habetur 


septem  discipulis  comedisse  describitur,  quia  hi 
qui  in  illo  nunc  perfecti  sunt,  aeterna  per  illum  re- 
fectione  satiantur. 

[Vet.  VII.]  17.Bursumperseptenariumnumerum 
haec  universitas  temporalitatis  accipitur.  Hinc  est 
enim  quod  per  septem  dies  hoc  totum  vitae  praesen- 
tis  tempus  evolvitur.  Hinc  est  quod  in  typo  sanctae 


*  Longip.,  insola. 

^  Duo  Germ.  et  l*ratcl.,  dicere:  ad  Job  ite ;  nisi, 
petrnm. 

^  Pricfat.,  cap.  8,  n.  18. 

♦  Ita  Mss.  et  vetustior  Edit.  Paris.  1493.  In  alia 
1318,  et  caet.  recent.  et  in  Ms.  Germ.  legitur,  male, 
cansiUum, 


♦  Vindoc.  et  Norm.,  hm  physica.  Contradicunt 
Editi  tum  vet.  tum  recent.^  quib.  concinunt  duo 
Germ. 

8  iidem  Cod.  cum  Germ.,  iniernw. 

^  Germ.,  Turon.^  Laud.,  Norm.,  monade  addih, 
Corb.  Germ.  utramque  admittit  leotionem. 


759 


SANCTI  (iREGORII  MAGNI 


760 


Ecclesiae,  qnae  omni  lempore  hunc  mundum  praedi-  A  illius,  et  jussumdivinitusofferantholocauslum.Sed 


cando  circuit,  arca  Dominitubisclangentibus  muros 
Jericho  diebus  septem  circumacta  confregit  {Josue 
Yi,  20).  Hinc  Propheta  ait:  Septies  in  die  laudem 
dixi  tibi  {Psal.  cxxiii,  164).  Quod  ipse  rursum  pro 
toto  atque  universo  suae  deprecationis  tempore  se 
dixisse  significans^  ait :  Semper  laus  ^us  in  ore  meo 
(Psal.  xxxiii,i).Quod  vero  per  septenarium  numerum 
praesentis  vitae  universitas  designatur,  tunc  magis 
ostenditur,  cum  post  eum  quoque  etiam  octonarius 
subinfertur.  Septenarium  quippe  cum  adhuc  alius 
sequitur,  ex  ipso  ejus  augmento  exprimitur  quod 
finienda  temporalitas  aeternitate  concludatur.  Hinc 
est  enim  quod  Salomon  admonet,  dicens  :  Da  partes 
septem,  necnon  et  octo  (Eccle.  xi,  2).  Perseptena- 


vigilanter  omnino  septenarii  numeri  arcana  custo- 
diant,  ut  videlicet  hi  qui  extra  sunt  positi  prius  se 
universitati  sanctae  Ecciesiae  misceanl,  et  tunc  de- 
mum  veniam  de  reatu  pristinae  elationis  exquirant. 
Pro  culpa  sua  septem  sacrificia  offerant,  quia  rea- 
tus  sui  3  ablutionem  non  accipiunt,  nisi  gratiae  septi- 
formis  Spiritu  universali  paci  a  qua  excisi  fuerant 
aggregentnr.  Dicatur  igitur:  Sumiie  vobis  septem 
tauros  et  septem  arieteSy  et  ite  ad  servum  meum  Job, 
et  o/ferte  holor^ustum  pro  vobis;  Job autem  servusmeus 
orabit  pro  vobis;  faciem  (jus  suscipiam,  ut  non  cobis 
imputetur  stuHitia.  Acsi  haereticis  redeuntibus  aperte 
diceretur  :  Universali  vos  Ecclesiae  per  humilitatem 
poenitentiae  jungite,  atque  eam  qua  per  vosmetipsos 


rium  quippe  numerum  hoc  quodseptem  diebus  agi-  3  digni  non  estis  veniam  ejus  a  me  precibus  obtinete, 


tur  praesens  tempus  expressit ;  per  octonarium  vero 
vitam  perpetuam  designavit,  quam  sua  nobis  Domi- 
nus  resurrectione  patefecit.  *  Dominico  scilicet  die 
resurrexit,  qui  dum  diem  septimum,  id  est  Sabba- 
tum  sequitur,  1151  a  conditione  octavus  inveni- 
tnr.  Bene  autem  dicitur  :  Da  partes  seplem,  necnon 
et  octo,  quia  ignoras  quid  rnali  futurum  sit  super  ter- 
ram  (Ibid.).  Ac  si  aperte  diceretur :  Sic  dispensa 
temporalia,  ut  appetere  non  obliviscaris  aeterna. 
Oportet  namque  ut  in  posterum  bene  agendo  provi- 
deas,  qui  de  venturo  judicio  quanta  tribulatio  sequa- 
tur  ignoras.  Hinc  est  quod  quindecim  gradibus  tem- 
plnm  ascenditur,  ut  ex  ipsaejus  ascensione  discatur 
quatenus  per  septem  et  octo  et  temporalis  sollicite 


qui  cum  per  hanc  veraciter  sapere  discitis,  priores 
apud  me  vestrae  sapientiae  stultitiam  deletis.  Se- 
quitur : 

CAPUT  IX  \Vet.  VIII]. 

Vers.  8.  —  Neque  enim  locuti  estis  coram  me  ^"  re- 
ctum,  sicut  servus  meus  Job. 

19.  Senteniim  iteraiio  in  sacris  litteris  ejusimmutabi- 
litatis  est  argumentum.  —  Haec  pauio  anle  jam  Do- 
minus  protulit,  et  tamcn  haec  eadem  iterando  sub- 
jungit.  Quid  est  hoc,  nisi  quod  sententiam,  quam 
semel  judicando  dixerat,  ilerum  replicando  confir- 
mat?  atque  ut  manifestiusbeati  Job  justitia  amico- 
rumque  ejus  injustitia  demonstretur,  ejus  laus  illo- 


dispenseturactio,  etprovidemansioaternarequira- p  ruinque  reprehensio  iterata  voce   depromitur,  ul 


tur.  Hinc  est  etiam  quod  dum  monas  in  denarium 
snrgit,  centum  quinquaginta  psalmos  Propheta  ceci- 
nit.  Propter  hunc  septenarium  numerum  temporalia) 
octonarium  vero  aeterna  signantem,  super  centum 
viginti  fideles  in  coenaculo  residentes  Spiritus  san- 
ctus  effusus  est  {Act.  ii).  Per  septem  quippe  et  octo 
quindecim  componuntur,  et  si  ab  uno  usque  ad 
quindecim  numerando  paulatim  per  incrementa  con- 
surgimus,  usque  ad  centesimum  et  vigesimum  nu- 
meruin  pervenimus.  Qua  scilicet  effusione  Spiritus 
sancti  didicerunt  ut  et  temporalia  tolerando  trans- 
irent,  et  aeterna  inhianter  appeterent. 

18.  Rursum  septenario  numero  sanctae  Ecclesiae 
nniversitas  designatur.  Unde  Joannes  in  Apocalypsi 


septem  Ecclesiis  scribit  (Apoc.   i,  4);  sed  per  eas  D  nus  fadem  Jacob. 

quid  aliud  quamuniversalem  Ecclesiam  intelligi  vo- 

luit  ?  Quae  nimirum  universalis  Ecclesia   ut  plena 

septiformis  gratiae  Spiritu  signaretur,  Elisaeus  super 

puerum   mortuum   septies    inspirasse    describitur 

(IV  Reg.  IV,  34).  Super  exstinctum  quippe  populum 

Dominus  veniens  quasi  septies  '  oscitat,  quia  ei  dona 

Spiritus  septiformis  gratiae  misericorditer  tribuit. 

Quia  igitur  saepe  septenario  numero  sanctae  Ecclesiae 

nniversitas  figuratur,  veniant  ad  beatum  Job  amici 


replicata  foris  appareant  quam  fixa  intushabeantur. 
Namque  1152  cum  rex  -«Egypti  metuenda  ven- 
turae  famis  tempora  sub  boum  spicarumque  specic 
gemina  visione  cognovisset,  voce  sancti  interpretis 
audivit :  Quod  vidisti  secundo  ad  eamdem  rem  perti- 
nens  somnium,  firmitatisindiciumest^Genes.xu,^^). 
Qua  ex  re  aperte  colligitur  quia  quidquid  in  eloquio 
divino  repelitur,  rohuslius  confirmatur.  Sed  quia 
quid  judex  dccrovit  audivimus,  addicti  quoquo  quid 
faciant  audiamus.  Soquitur : 

CAPUT  X. 

Vehs.  9.  —  Abierunt  ergo  Eliphaz  Themanites,  et 
Baldad  Suhites,  ei  Sophar  Naamaihithes,  etfecerunt 
sicut  locutus  fuerat  ad  eos  Domiuus,  ei  suscepit  Domi- 


20.  Grdo  venice. — Horum  interpretationem  nomi- 
num  idcirco  reticemus,  quia  in  hujus  operis  exordio 
de  ea  nos  latius  disseruisse  meminimus.  Intuendum 
vero  est  quia  ita  caute,  sicut  prajdictum  fuerat,  ordo 
acceptae  veniae  custoditur,  ut  in  sacrificiis  Domi- 
nus  non  illorum,  sed  beati  Job  faciem  suscepisse 
referatur.  Sed  quia  quisquis  pro  aliis  inlercedere 
nititur,  sibipotius  ex  ipsa  charitate  suffragatur,  recte 
subjungitur : 


*  Ebroic.  aliique  Norman.,  Turon.  et  al.,  cum  do-  limus. 

minico,  '  Turon.,  duoGerm.,  Vindoc,   Norm.,   absolu" 

*  Germ.  et  Edit.  Gilot.,  Vatic,  Gossanv.,  osci--  tionem. 

iasse.  Caet.  Mss.  et  veterum  Edit.  lectionem  praetu-  *  Germ.  et  Laud.^  recta. 


761  MORALIUM  LIB.  XXXV.  — 

CAPLT  XI.  A 

Vers.  10.  — Dominus  quoque  conversus  est  ad  pcp- 
nitentiam  Joh,  cum  oraretpro  amicis  suis. 

2i.  Citius  pro  nobis  orantes  exaudimur,  si  oratio 
noitra  proximiet  maxime  adcersarii  dilectione  condia- 
tur. —  Jam  eiiini  siiperins  pro  ainicis  snis  exauditus 
08tenditur,cum  factuin  quod  praediximus  memoratur: 
Fecerunt  sicut  locutus  fuerat  ad  eos  Dominus,  et  sns- 
cepit  Dominus  faciem  Job.  Sed  cum  protinus  subin- 
fertur  :  Dominus  quoque  conv^erstis  est  adpoenitentiam 
Job,  cum  oraret  pro  amicis  suUi,  aperte  oslenditur 
quia  etiam  pro  semetipso  poenitens  tanto  citius 
exaudiri  nieruit,  quantodevote  pro  aliisintercessit. 
Plus  enim  pro  se  valere  preces  suas  efficit,  qui  has 
et  pro  aliis  impendit.  Libentius  quippe  sacrilicium 
orationis  accipitur,  quod  in  conspectu  misericordis  B 
judicis  proximi  dileclione  conditur.Quod  lunc  vera- 
citer  quisque  cuinulat,  si  hoc  etiam  pro  adversariis 
impendat.  Hincesteniin  quod  magistra  Verilas  di- 
cit  :  Orate  pro  persequentibus  et  calumniantibus  vos 
{Matth.v,  44).  Hinc  rursum  ait:  Cum  stabitis  ad  oran- 
dum,  dimittite  si  quid  habetis  adversus  aliquem,  ut  et 
Pater  vester  qui  in  ccelis  est  dimittat  vobis  peccata  ves- 
tra  (Marc,  xi,  25).  Quantum  vero  pro  se  oblinuit, 
qui  pro  aiiis  intcrvcnit,  iilico  demonstratur,  cum 
sabditur  : 

CAPUT  XII  [Rec.  VJll]. 

Ibid.  —  Addidit  *  Dominus  omnia  quoicunque  fue^ 
rant  Job  duplicia. 

22.  Juxta  afftictionis  pondus  disponitur  mensura 
consolatianis.  —  Cuncta  qua)  amiserat  duplicia  rece-  ^ 
pit,  quia  per  pietatcm  benigni  judicis  tcntationis 
nostruj  dispendiuni  Nincuntsuirragiaconsolationum. 
Minus  auteiii  tentat  probalio  quam  remuneratio  con- 
solatur,  ut  ex  retributionis  nierito  leve  fuisse  quod 
toleravit  agnoscat,qui  ex  *  percussionis  pondere  grave 
86  aliquid  tulerare  judicabat.  Unde  aiHicta)  quoque 
Judieaedicitur  :  Adpunctum  inmodico  dereliqui  te,  et 
inmiserationibus  muynis  congregabo  te(Isai.  liv,  7). 
Aliquando  \ero  juxta  afDiclionis  pondus  disponitur 
mensura  consoiationis.  Undc  alias  scriptum  est  : 
Secundum  muUiiudinem  dolorum  meorum  in  corde 
jneo  consolationes  tuw  l(Blificaverunt  animam  meam 
(Psal.  xciii,  19).  In  ea  enim  mensura  consolatumse 
in  qua  adlictus  fuerat  indicat,  qui  ia^tiiicatum  se 
secundum  niultitudiiioiii  dolorum  clamat.  Non  autein  D 
minime  lector  iiistruitur,  si  ipsum  remuncrationis 
ordinein  contempietur.  Excessum  quippe  correctio, 
correctioncinpa^nitentia,  poenitentiam  venia,  1153 
veniam  vero  munera  subset|uuntur.  Sed  quia,  divinu3 
dispensationis  permissionc  percussus,  ctiam  amico- 
rum  verbis  afflictus  est,  divinae  pietatis  muneribus 
consolatus,  eiiain  bumana  debet  charitate  refoyeri ; 
ut  undique  ei  consolationis  gaudia  respondeant, 
quem  undique  dolorum  tristia  e  t  adversa  lacerabant. 
Unde  et  subditur  : 

*  In  Pratel.  et  al.  addilur  quoque. 

*  Ita  Mss.  et  vet.  Edit.  Paris.  1493.  Aliao  poste- 
liores,  persecutionis. 


IN  CAPUT  XLII  B.  JOB.  762 

CAPUT  xni. 

Vers.  11.  —  Ve^ierunt  autem  ad  eum  omnes  fratres 
sui.  et  universce  sorores  suw,  et  cuncti  qui  noverant 
eum  pvius ;  et  comederunt  cum  eo  panem  in  domo  ejus, 
et  moverunt  supei'  eum  caput, 

23.  Non  solum  divin(B,sed  etiam  humano!. — Quid 
in  ^  comeslione  panis  nisi  charitas,  quid  vero  mo- 
tione  capitis,  nisi  adniiratio  designatur  ?  Bene  autem 
subditur : 

Ibid.  —  Et  consolati  sunt  eum  super  omne  malum, 
quod  intulerat  Dominus  super  eum. 

Percussi  enim  moerorem  consolari  est  ei  post  per- 
cussionem  dc  venia  congaudere.  Nain  quanto  quisque 
de  restituta  proxiini  salute  cernitur  hilarescere, 
XAXiXA)  se  indicat  de  ablata  doluisse. 

CAPUT  XIV  [Rec.  IX]. 

Ibid.  — Et  dedenmt  ei  unusquisque  ovem  unam,  et 
inaurem  auream  unam. 

24.  Ecclesia  receptura  est  aliquando  duplicia.  — 
Licet  cuncta  ha^c  juxta  historiam  veraciter  dicta 
sint,  ipsis  tamen  oblatis  muneribus  cogimur  ut  ad 
allegoria)  mysteriuir.  recurramus.Neque  eniinotiose 
debemus  accipere  quod  ovem,  quod  unam,  quodin- 
aurein  anream  obtulere,  quod  unam.  £t  si  fortasse 
juxta  litteram  mirum  non  est  ovis  oblata  cur  una, 
valde  tamen  mirnm  est  inauris  oblata  cur  una.  Quid 
vero  aut  ovis  ad  inaurem  pertinet,  aut  quid  inauris 
ad  ovem  ?  Ex  ipso  ergo  monerum  fine  compellimur 
ut  priora  quoque,  quae  supcrficie  tenus  juxta  solam 
historiain  contingendo  transcurrimus,  in  allegoriae 
mysteriis  indagemus.  Quia  igitur  Christus  et  Eccle- 
sia,  id  est  caput  et  corpus  una  persona  est,  ssepe 
beatum  Job  diximus  modo  capitis,  modo  figurain 
corporis  designare.  [Vet.  IX.]  Servata  ergo  historiai 
veritate,sub  typo  gestum  sanctx  Ecclesia:  sentiamus 
id  quod  scriptum  est :  Addidit  Dominus  omnia  quce- 
cunque  fuerant  Job  duplicia.  Sancta  quippe  Ecclesia 
etsi  multos  nunc  percussione  tentationis  amittit,  in 
fine  tamen  hujus  saicuii  ea  qu£  sua  sunt  duplicia  re- 
cipit,  quando  susceptis  ad  plenum  gentibus,  ad  ejus 
fidem  currere  omnis  quae  tunc  inventa  fuerit,  etiam 
Juda^a  consentit.  Hinc  nainque  scriptum  est :  Donec 
plenitudo  gentium  introiret,  et  sic  omnis  Israel  salvus 
fieret  (Rom.jii,  23).  Hinc  in  Evangelio  quoque  Ve- 
ritas  dicit:  Elias  ♦  veniet,  et  ille  restituet  omnia 
(Matth.wu,  ii).Nunc  enim  amisitlsraelitas  Ecclesia, 
quos  convertere  praedicando  non  valuit,  sed  tunc 
Elia  prujdicante,  dum  quotquot  invenerit  colligit,- 
velut  plenius  rccipit  quod  amisit. 

25.  Ante  resurrectionem  sancti  singulas  stolas  acci- 
piunt,  binas  post  resurrectionem.  —  Vel  certe  sanctae 
Ecclesia)  in  fine  suoduplum  recipere  est  in  singulis 
nobis  et  de  beatitudine  animaj,  et  de  carnis  incor- 
ruptione  gaudere.  Hinc  est  enim  quod  per  prophe- 
tam  de  clectis  dicitur :  In  terra  sua  duplicia  possi- 
debunt  (Isai.  LXi,7j.  Hincestenim  quod  Joannesapo- 


3  Laud.,  comessatione. 
*  Laud.,  et  Val.  CI.  venit. 


763 


SANCTI  GREGORTT  MAGNI 


764 


stolns de sanctis finem  mnndi  qnaprentibnsdicit  :Daf/7  A  stini  torporis  excntinnt.  Unde  et  snbditnr  :  Et  )no- 


sunt  iUis  singulcB  stoUn  albce,  et  dictum  est  eis  ut  re- 
quiescerent  tempus  adhuc  modicum,  donec  compleretur 
nUmerusconservorum  et  l'ratrumcorum(Apoc.  vi,li). 
Sicut  eniiii  longe  snperins  diximxis  (scilicet  pra^fatio- 
niSyC.  10,  n.  20),  autc  resurreclionem  sancti  singulas 
1154  stolas  accipiunt,  quia  sola  animarnm  beatitn- 

dine  perfruuntur;  in  finc  antem  mnndi  binas  babi- 
turi  sunt,  qnia  cnm  mentisbeatitudineetiam  caniis 
gloriam  possidebunt. 

20.  Couversio  Judworum  in  (iue  mundi pra^nuntiatu. 
— Sed  ea  qua^  subnexa  sunt,  in  finc  magis  hujussae- 
culi  conversionem  se  Judaici  populi  nuntiaro  teslan- 
tur.  Nam  subditur:  Venerunt  autcm  ad  eum  omues 
fratres  sui,  et  unioersce  sorores  suw,  etcuw:ti  quino^ 


verunt  super  cuin  caput.  Qnid  enim  in  capite,  nisi  * 
principale  mentis  accipitur?  sicnt  per  Psalmistara 
dicitnr  :  Impinijuasti  in  olco  caput  mcum  (Psal.xxu, 
o).  Ac  si  aperle  diceretur  :  Arentem  in  suis  cogila- 
tionibus  menlem  meam  cbaritatis  unctione  rigasti. 
Caput  ergo  n)ovetur,  cum,  per  formidinem  veritatis 
tacta,  ab  insensilnlilate  sua  mens  qualilur.  Veniant 
ergo  i^arentes  ad  convivium,  atque  excusso  torpore 
moveant  caput,  id  est  hi  qui  Redemplori  nostro 
carne  conjuncti  fuerant  refectionem  qnanduque  verln 
in  fide  percipiant,  et  insensibililatis  pristinae  duri- 
tiam  amiltant.  Unde  bene  per  ilabacuc  dicitur  :  Pe- 
desejus  steterunt,  et  mota  est  terra  (Habac.  m,  o). 
Stante  enim  Domino  terra  procul  dubio  movetur, 


verant  eum  prius,  et  comederuntcuw  eo  panem  indo-  B  1"^^  ^^"^  1155  cordi  nostro  timoris  sui  vestigia 


mo  ejus.  Tunc  quippe  fratres  sui  ac  sororesad  Chri- 
stum  veniunt,  quandoex  plebe  Judaica  quotquot  in- 
venti  fuerint  convertuntur.Ex  illo  enim  populocarnis 
materiam  sumpsit.  Tunc  ergo  ad  eum  fratres  ac  so- 
rores  accedunt,  quando  ex  ea  plebe  *  qucB  ei  per 
cognationem  juncta  est,  vel  qui  fortes  fuluri  sunt, 
velul  fratres,  vel  infirmi,  ^elnt  sorores,  ad  eum  * 
per  cognitionem  fidei  devota  gratulatione  concur- 
runt.  Tunc  apud  eum  celeberrim;e  festivitatis  con- 
viviuni  exhibent,  quandoeumjam  neqnaquam  quasi 
purum  hominem  contenmentes,  propinquilatis  suae 
memores,  divinitati  se  ejus  inh.nerere  congaudent. 
Tunc  in  domo  ejns  panem  comedunt,  cum,  postpo- 
sita  observatione  ^  subjacenlis  litterae,   in    sancta 


imprimit,  cuncta  in  nobis  cogitatio  terrena  contre- 
miscit.  iloc  itaque  loco  caput  movere  est  immobili- 
tatem  mentis  excutere,  et  ad  cognitionem  fidei  cre- 
dulitatis  gressibus  propinquare. 

27.  Quanta  ex  eorum  conversione  Ecclesio^  consola- 
tio.  Quw  conversi,  Christo  debeant  offerre.  —  Sed 
quia  sancta  Ecclesia  nunc  Hebraeorum  aversione 
aflicitur,  et  tunc  conversione  relevatur,  recte 
subjungitur  [Vet.  XI]:  Et  consolati  sunt  eum  super 
onmi  malo,  quod  tutulerat  Dominus  super  eum.  Con- 
solantur  videlicetChristum,  consolantnr  Ecxrlesiam, 
qui  ab  infidelitatis  prislinie  errore  resipiscnnt,  et 
pravitatcm  vit:c,  per  qnam  recta  docentibus  repu- 
gna\erant,  deserunt.  Annon  gravis  mceror  est  du- 


Ecclesia  mystici  eloqnii  quasi  frugis  medulla  pas-  n  ris  cordibus    infructuose   prajdicare,    laborem   in 


cuntur  [I>t.  X]  Bene  autem  subjungitur  :  Cuncti 
qui  noverant  eum  prius.  Prius  quippe  no\erant,qnem 
in  passione  sua  quasi  incognitum  contempserunt.Nam 
nasciturum  Christum  nullus  qui  plene  iegem  didicit 
ignoravit.  Unde  et  Ilerodes  rex,  magorum  occur- 
sione  perterritus,  sacerdotes  et  principes  studnit  so- 
lerter  inquirere  ubi  Christum  nasciturum  esse  pr.ne- 
scirent ;  cui  protinus  responderunt :  InUethleem  Ju- 
dce  (Matth.  i\,  5).  Prius  ergo  noverant  quem  pas- 
sionis  suae  tempore  dum  despicerent  ignorabant. 
Quorum  et  notitiaprior^et  ignorantia  posterior  bene 
ac  breviter  Isaac  caligante  signatur.  Qui  dum  Jacob 
benediceret,  et  quid  eveniret  in  futuro  pn-cvidel^at, 
et  quis  illi  prajsens  assisteret  nesciebat  (Geues. 
xxvii).  Sic  quippe  israelitarum  populus  fuit,  qni 


ostendenda  veritate  sumere,  sed  nullum  de  conver- 
sione  audientium  fructum  laboris  invenire?  Atcon- 
tra,  magna  praidicat<»rum  consolatio  est  subsequens 
profectus  auditorum.  Re^elatio  quippe  docentis  est 
immutatio  proficientis.  Et  nolandum  quod  in  fla- 
gello  posilum  consolari  noluerunt,  sed  ad  consolan- 
dum  eum  post  flagellum  veniunt,  quia  nimirum  pas- 
sionis  ejus  tempore  Ilebraei,  praedic^imenta  fidei 
contemnentes  quem  hominem  ex  morte  probaverant 
Deum  credere  despexerunt.  Undc  per  Psalmistam 
Dominusdicit:  Sustinui  qui  simul  mecum  contristare- 
tur,  et  non  fuit ;  consolantem  me  qucesivi,  et  non  in- 
veni(Psal.  lxviii,  21).  Consolantem  quippe  in  pas- 
sione  minime  iinenit,  quia  in  dospectu  mortis  ctiain 
ipsos  hostes  pertulit,  pru  quibiis  ad  mortem  venit. 


prophetiae  mysteria  accepit,   sed  tamen  caccos  in      i*ost  flagella  ergo  propinqui  ad  consolationem  ve- 

contemplatione  oculos  *  habuit,  quia  eum  praisen- 

tem  non  vidit,  de  quo  tam  multa  in  futuro  prajvi- 

dit.  Anle  se  enim  positum  nequaquam  cernere  va- 

luit,  cnjusadyentus  potentiam  longe  ante  nuntiavit. 

Sed  ecce  in  fine  mundi  veniunt,  et  eum  quem  prius 

noverant  recognoscunt.  Ecce  in  domo  ejus  paiiem 

comedunt  ;  quia  in  sancta  Ecclesia  sacri   eloquii 

frage  pascantur,  '  et  omuem  insensibilitatem  pri- 


ninnt,  quia  in  membris  suis  nunc  quoque  Dominus 
patitur ;  sed  extremo  tempore  Israelilai  omnes  ad 
fidem,  cognita  Eliae  pra^dicatione,  concurrunt,  atque 
ad  ejusproteclionemquem  fugerant  redeunt,  ettunc 
illud  eximium  multiplici  aggregatione  populorura 
convi\ium  celebratur.  Tunc  post  flageila  quasi  Job 
sanus  ostenditur,  quando  a  conversis  atque  credeu- 
tibus  post  passionem  suam  ac  resurrectionem  Domi- 


*  Loncip.,  quiei....  juncti  sunt. 

*  Laud.  et  Val.  Cl.,  per  cogruitionem, 

^  Gemet.,  Pratel.,  duo  Germ.,  Val.  Cl.,  superja- 
centis. 


*  Laud.,  Gemet.,  duo  Germ.  et  al.,  tenuit. 
^  Duo  Germ.,  Ebroic.  et  Val.  CI.,  ec4:e  omnem. 
^  iloc  est  quod  Graeci  dicunt  rh  vyt^vtxov,  seu 
principatam  animi. 


m  MORALIUM  LIB.  XXXV.  —  IN  GAPUT  X^J  B.  JOB.  76« 

nus  in  ccelis  immortalis  vivero   per  certitadinem  A  suara  sed  Patris  volnntatem  facit,  eos  qni  ad  se  ve- 


fidei  scitnr.  Tnnc  quasi  renmneratus  Job  cernitur, 
qiiando  in  iunjostalis  suae  potenlia  sicut  cst  Deus 
credilur,  ot  ejuslidci  subjici  hi  qui  prius  rostitorant 
videntur.  In  fincigitur  luundi  credoutos  Hobraei  con- 
veniant,  ot  huniani  generis  redomptori  in  potentia 
divinitatis  quasi  sano  Job  oblationeni  suarum  \ota 
persolvant  [Vat,  XII.]  Unde  et  bene  subditur  :  Et 
dederunt  ei  unvsquisque  ovem  unayHy  et  ianurem  au- 
ram  unam.  Ouid  poro\om  nisi  innocentia,  quid  per 
inanrem  nisi  obodientia  dosignatur?  Por  ovem  (juippo 
simplox  aniiuns,  por  inauroni  vero  ornatus  huinili- 
tatis  gratia  audilus  expriinitur. 

[Sec.  X.]  28.  Ohedienliw  commendatio,  Ohedientia 
usque  ad  mort^m  servnnda.  —  Sodquiaad  ostenden- 
dam  virtutem  obodiontiic  occasio  opportuna  se  pra;-  g 
buitjlibethanc  paulo  vigilantius  soiliciliusque  discu- 
tere,  et  quanti  sit  nioriti  donionstrare.  Sola  nainque 
virtus  ost  obedientia  quap  virtutes  caetcras  monti  in- 
serit,  insertasquo  custodit.  Undo  et  primus  Iiomo 
prieceptum  (piod  sorvarotaccepit  (Genes.  ii,  17),  cui 
se  si  vollet  obediens  subdero,  ad  aeternam  boatitudi- 
nem  sine  labore  porveniret.  Hinc  Samuel  ait  :  Me- 
lior  est  obedientia  quam  victimw,  et  auscultare  magis 
quam  offerre  adipem  arietum,  qnoniam  quasi  peccatum 
ariolandi  est  repugnarey  et  quasi  scelus  idololatriw 
nolle  acquiescere  (/  Reg.  xv»  22  j.  Obediontia  quippe 
vicliniis  jure  pra^ponitur  (8,  q.  i.  can.  sciendum, 
I  Obedientia),  quia  p0r  victimas  aliena  caro,  per 
obedientiain  vero  1156  voluntas  propriarnactatur. 


niunt  foras  non  ejicit,  quia  dum  ex.ompIo  suo  nos 
obediontiao  subjicit,  viara  nobis  egressionis  claudit. 
Ilinc  rursuin  ait  :  ?ion  possum  ecfo  a  meipso  facere 
quUlquamy  sed  sicut  audio  judico  {Joan.\y  30).  Nobis 
quippe  obedientia  usque  ad  mortem  servanda  praBci- 
pitur.  Ipse  autetn  si  sicut  audit  judicat,  tunc  quoquo 
obedit,  cuin  judex  venit.  No  igitur  nobis  usqiie  ad 
pnesentis  vitu»  torminumobedientia  laboriosa  apj)a- 
reat,  Redomptor  noster  indicat,  quia  hanc  etiam 
cum  judex  venorit  sorvat.  Quid  ergo  inirum  si  hoino 
pecc^tor  se  obedientia)  in  pnesentis  vitao  brevitate 
subjicit  (11,  q.  3,  c.  Quid  ergo),  *  quando  hanc  me- 
diator  Doiot  hominum  et  cuni  obcdientes,  remunerat, 
non  relinquit? 

[Vet.XIII.]  19.  Malum  nunquam  fieri  debet  per 
obedientiam,  sed  bonum  aliquando  intermitti.  — Scien- 
duin  vero  est  quod  nunquam  per  obedientiam  ma- 
lum  fieri  aliquando  autom  debet  per  obedientiam 
bonum  quod  agitur,  intermitli.Neque  enimmala  in 
paradiso  arbor  exstitit,  quam  Deus  homini  ne  con- 
tingerot  interdixit  (Genes.  ii).  Sed  ut  melius  per 
obedientiaD  meritum  homo  bene  conditus  cresceret, 
dignum  fuerat  ^  ut  etiam  a  bono  prohiberetur,  qua- 
tenus  tanto  verius  hoc  quod  agerct  virtus  esset, 
quanto  ct  a  bono  cessans,  auctori  suo  se  subditum 
humilius  exhiberet.  Sed  notandum  quod  illic  dici- 
tur  :  Ex  omni  ligTio  paradisi  comedit€,de  lignoautem 
scientiw  boni  et  mali  ne  tetigeritis  (Ibid.,  16,17).  Qui 
enim  ab  uno  quolibet  bono  suhjectos  vetat,  necesse 


Tanto  igitur   quisque  Deuin  citius  placat,  quanto  q  est  ut  multa  concedat,  ne  obedientis  mens  funditus 


ante  ejus  oculos  repressa  arbitrii  sui  suporbia,  gla- 
dio  prapcopli  so  immolat.  Quo  contra  ariolandi  pec- 
catum  inobediontia  dicitur,  ut  quanta  sit  virtus  obe- 
dientia  deinonstretur.  Ex  adverso  igitur  molius  os- 
tenditur,  quid  do  ejus  laude  scntiatur.  Sienim  quasi 
ariolandi  peccatum  est  repugnaro,  et  quasi  scelus 
idololatria}  nollo  acquioscore,  sola  est  quai  lidei  me- 
ritum  possidet,  sine  qua  quisque  infidelis  esse  con- 
vincitur,  etianisi  iidolisossevidoatur.  Hinc  perSalo- 
monein  in  ostonsione  obodientia?  dicitur  :  Vir  ohe- 
di^«  loquitur  virtorias  (Prov.  xxi,  28).  Vir  quippe 
obediens  victorias  kMjuitur,  quia  dum  alienae  voci 
humiliter  *  subdimur,  nosmotipsos  in  corde  supera- 
mus.  liinc  in  Evangolio  Voritasdicit  :  Eum  qui  venit 


intereat,  sia  bonis  omnibus  penitusrepulsajejunat. 
Omnes  autein  paradisi  arbores  ad  esuin  Dominus 
concossit,  cum  ab  una  prohibuit,ut  creaturam  suam, 
quam  nolobat  oxstingui,  sed  provebi,  tanto  facilius 
ab  una  restrtngeret,  quanto  ad  cunctas  ♦  latius  re* 
laxaret. 

30.  Quando  nullius  meriti  sit  obedientia,  quando 
minimi.  —  Sed  quia  nonnunquara  nobis  hujus 
mundi  prospera,nonnunquam  vero  jubentur  adversa, 
scienduni  summopere  est  quod  obedientia  *  ali- 
quando,  si  de  suo  aliquid  habeat,  nulla  est;  ali- 
quando  autein,  si  de  suo  aliquid  non  habeat,  mi- 
ninima  (8,  q.  l,c.  Sciendum).  Nam  cum  hujus  mundi 
successus   praecipitur,  1157  cum    locus   superior 


adme,  non  ejiciant  foras,  quiadecMo  descendi,  non  j)  imperatur,  is  qui  ad  percipienda  ha)C  obedit,  obo- 


ui  faciam  voluniatem  meam,  sed  voluntatem  ejus  qui 
misii  me(Joan.\i,li7,  38).Quidenim?si  suam  faceret 
eosquiadse  voniunt  ropuiisset  f  Quis  autein  nesciat 
quod  voluntas  Filii  a  Patris  voluntate  non  discre- 
pet?  Sed  quoniam  primus  hoino,  quia  suain  facero 
voluntatem  voluit,  a  paradisi  gaudio  e\i\it(Genes.iu, 
24),  secundus  ad  redeinptionem  hominum  venicns, 
dum  voluntatom  se  Patris  et  non  suain  facere  osten- 
dit,  permanore   nos   intus  docuit.  Cum  igitur  non 


dienliaj  sibi  virtutem  evacuat,  si  ad  haec  etiam  ex 
proprio  desiderio  anhelat.  Nequo  enim  so  sub 
obedientia  dirigit,  qui  ad  accipienda  hujus  vitie  pro- 
spera  libidini  propriae  ambitionis  servit.  Rursum 
cum  mundi  despectus  praecipitur,  cuin  probra  adi- 
pisciet  contumeli»  jubentur,  nisi  exseipso  aniinus 
ha}C  appetat,  obedientiaB  sibi  meritum  minuit,  quia 
ad  ea  qu»  in  hac  vita  despecta  sunt  invitus  nolens- 
que  descendit.  Addetrimenta  quippe  obedientia  du- 


•  LaLua.ySubditur.  scmetipsum  in  corde  superat. 

2  Gratianus  locuni  hunc  sic  profert  :  quando 
hanc....  tenmt,  et  tenendam  prwcepit ;  et  cum  ohe- 
^Uentes. 

'  Gemet..  Pratel.,  Val.  Cl.,  duo  Germ.,  ut  hunc 


etiam  a  bono  prohiberet. 

*  Vindoc,  Corb.  Germ.,  ac  pl.  Norra.,  licentius. 

^  Laud.,  aliquando  est,  si  de  suo  aliquid  non  /w- 
beat  minima. 


767 


SANCTI  GHEGOmi  MAGNI 


768 


B 


citur,  ctim  mentem  ad  snscipionda  probrahujiissae-  A 
culi  nequaquam  ex  parte  aliqua  etiam  sua  vota  co- 
mitantur.  Debet  ergo  obedientia  et  in  adversis  *  ex 
8U0  aliquid  habere,  et  rursum  in  prosperis  ex  suo 
aliquid  omnimodo  non  habere,  quatenus  et  in  ad- 
versis  tanto  sit  gloriosiorquanto  divino  ordini  etiani 
ex  desidcrio  jungitur,  et  in  prosperis  tanto  sit  verior 
quanto  a  preesenti  ipsa  quam  divinitus  percipit  glo- 
ria  funditus  ex  mente  separatur. 

31 .  Subeundu  prospera  ex  sola  jussione,  adversa 
vero  etiam  ex  devotione,  doremur  exemplo  Mosis  et 
Panli.  —  Sed  hoc  virlutis  pondus  melius  ostendimns, 
si  coelestis  patrise  duorum  *  hominum  facta  niemo- 
remus.  Moyses  namque  cum  in  deserto  oves  pasceret, 
a  Domino  per  angelum  in  igne  loquente  vocatus  esl, 
ut  eripionda^  omni  Israelitaruin  mullitndini  pra?esset 
(Exod.  m).  Sedquia  apud  se  mente  humilis  exstitit, 
oblatam  protinus  tanti  regiminis  gloriam  expavit, 
moxque  adinfirmitatispatrocinium  recurrit,  dicens: 
Obsecro,  Domine,  non  sum  cloquens ;  ab  heri  et  nu- 
diustertius  ex  quo  cwpisti  loqui  ad  servum  tuum,  tar- 
dioris  et  impeditioris  linguwsum  factus  {Ibid.,  v,  10). 
Et,  so  postposito,  alium  deposcit,  dicens  :  Mitte 
guein  missuruses  (Ibid.,  13).  Ecce  cum  auctoro  lin- 
guff»  Ioquitur,et  ne  tanti  regiminis  potestatem  susci- 
piat,  olingyem  se  esse  causatur.  Paulus  qnoqne  di- 
vinitus  fuerat  ut  in  Jerusalem  debuisset  ascendore 
admonitus,  sicut  ipse  Galatis  dicit  :  :  Deind^.  post 
annos  quatuordeeim  ^  itemm  ascendi  Jerosolymam  as- 
sumpto  Bamaba  et  Tito ;  ascendi  autem  secundum  re- 
velationem  {Galat.  ii,  12).  Isque  in  ilinere  cum  pro-  ^ 
phetam  Agabum  reperisset,  quanta  se  adversitas  in 
Jerosolymis  maneret  audivit  (Act.  xxi).  Scriptum 
qnippe  est  qnod  idem  Agabus  zonam  Pauli  suis  pedi- 
bus  inserens,dixit :  Virnm  cujus  hcec  zona  est  sic  at- 
ligabuntinJerusalem{Ibid.,  11).  APauloautem  pro- 
tinus  respondetur  :  Ego  non  solum  aUigari,  sed  et 
mori  in  Jerusalem  paratus  stm  pro  nomine  Jesu,  ne- 
que  entm  pretiosiorem  facio  animam  meam  quam  me 
(Ibid  ,  13).  Praecoptione  igitur  revelationis  Jeroso- 
lymam  pergens,  adversa  cognoscit,  ettamen  haecli- 
benter  appotit;  auditquae  timeat,  sed  ad  haec  arden- 
tius  anhelat.  Moyses  itaquo  ad  prospera  de  suo  ninil 
habet,quia  precibus  *  rcnititur,  ne  Israeliticaj  plebi 
praeferatur.  Paulus  ad  adversa  etiam  ex  suo  voto 
ducitur,  quia  malorum  imminontium  cognitionem  D 
percipit,  sed  devotione  spiritus  etiam  adacriorafcr- 
vescit.  Ille  praesentis  potestatis  gloriam  Deo  voluit 
jubente  decllnare  ;  iste,  Deo  aspera  et  dura  dispo- 
nente,  se  studuit  ad  graviora  ])rajparare.  Praeeunte 
ergo  utrorumquo  ducum  infractavirtute  ^  institui- 
mnr,  ut  si  obodientiae  palmam  apprehendere  veraci- 
ter  nitimur,prosperis  hujussaeculi  ex  sola  jussione, 
adversis  autem  etiam  ex  devotionc  militemus. 

*  Laud.,  ex  suo  aliquid  omnimodo  nonhabere, 

*  Turon.,  Laud.,  Val. Cl., ft«roum.  Pratel.etGerm. 
virorum,  Corb.  Germ.,  verorum  civium. 

^  In  Laud.  deest  iterum. 

*  Val.  CI.,  nititur. 

^  Laud.  et  Val.  GI.,  instruimur. 


1158  [Vet.  XIV.]  32.  Innocentia»  ornnmentnm  esl 
obedientia.  —  Nolandum  vero  est  quod  hoc  loco  cum 
inaure  ovis,  cum  ovo  inauris  offerlur,  quia  nimirura 
innocuis  mentibus  ornamontum  semper  obedientiae 
jungitur;  Domino  atlestante,  qui  ait  :  OvesmeiFvo- 
cem  meam  audiunt,  et  ego  cognosco  eas,  et  sequnntur 
me  {Joan.  x,  27).  Ikato  igitur  Job  nemo  inaurem 
sine  ove,  nomo  ovcm  sine  inaure  obtuIit,qiiia  pro- 
fecto  Redomptori  suo  non  obedit,  qui  innocens  non 
est;  ot  innocons  esse  non  potest,  qui  obedire  con- 
temnit.  Quia  voro  ipsa  obodiontia  non  ser^ili  ujotu 
sed  charitatis  afTectu  servanda  est,  non  terrore  poe- 
na),  sed  amore  justitia,  cuncti  qui  ad  convivium 
veniunt,  auream  inaurem  obtulisso  perhibcntur,  ut 
videlicet  in  oa  quae  exhibetur  obedientia,  charit^s 
fulgeat,  quae  virtutes  omnes  quasi  auri  more  catora 
metalla  transcendat. 

33.  Nulla  potest  esse  aut  innocentia  aut  obcdientia, 
nisi  in  una  vera  Ecclesia.  —  Sed  quia  nulia  esso  in- 
nocentia,  nulla  esse  \  era  obcdientia  in  multipiicibus 
ha^reticorum  divisionibus  potest,  adcognitionem  fi- 
doi  venientos  ofTerant  ovem,  sed  unam  ;  oiTeranl  in- 
aurem,  sed  unam  ;  jd  est,  tales  veniant,  qui  in  uni- 
tate  sanctu?  Ecclesiae  innocui  obedientesque  persi- 
stant.  Unum  quippe  dividi  ^  per  numeros  non  potest, 
quiaethoc  ipsum  unum  quod  dicimus  numerus  non 
est.Offerantigiturovem,  sed  unam  ;  offerant  inau- 
rem,  sed  unam  ;  id  est,  ad  sanctam  Ecclesiam  cuni 
innocentia  atque  obedientia  venientes,  eam  menteni 
deferant  quam  sectarum  schismata  non  dividant. 

[Vet.  XV. \  34.  Quantum  de  Judceorum  conver- 
sione  futnrum  in  Ecclesia  gaudium,  et  c^lchrandum 
aliquando  convivium.  —  Aperire  libet  ocnlos  fidei,  et 
iliud  extremum  sancta^  Ecclesiae  de  susceptione  Is- 
raoiitici  populi  convivium  contemplari.  Ad  quod  ni- 
mirum  convivium  magnus  ille  veniens  Elias  convi- 
vantium  invitator  adhibetur ;  et  tuncpropinqui,tunc 
noti  ad  oum  cum  muneribus  veniunt,quera  in  flagello 
paulo  ante  positum  contempserunt.  Appropinquante 
enim  diejudioii,vel  praecu rsoris  vocibus,  vel  quibus- 
damerumpentibus  signis,  ipsa  eis  jam  aliquo  modo 
advenientisDomini  virtus  interlucet.Cnjus  iram  dum 
prsevenire  festinant,  conversionis  suae  tempns  acce- 
lerant.  Conversi  autem  cum  muneribus  veniunt, 
quia  eum  quem  paulo  ante  in  passione  deriserunt, 
tunc  virtutum  opora  quasi  munera  offerendo,  vene- 
rantur,  illud  procul  dubio  hac  sua  oblatione  com- 
pientes  quod  et  cernimus  magna  ex  parto  jam  factum, 
et  adhuc  credimus "  porfecte  faciendum  :  Adorabunt 
eum  filice  Tyri  in  muneribus  {Psal.  xliv,  13).  Tunc 
namque  illum  plenius  filiae  Tyri  in  muneribus  ado- 
rant,  cum  Israelitarum  mentes  hujus  nunc  mundi 
subditae  desideriis,  ei  quem  superbientes  negave- 
runt,  qnandoquc  cognito,    suae  hostias  confessionis 

^  Val.  Cl.,  per  innumn^os. 

^  Ed.  etiam  vet.,  ex  magna  parte.  Gilot.  ad  mar- 
ginem  annotavit  pro  var.  lect.  perfecte.  Sicque  le- 
gendum  ex  Mss.  Anglic.  et  nostris,  quos  hic  sequi- 
tur  Gussanv. 


769 


MORALIUxM  LIB.  XXXV. 


apportant.  Et  qaanivis  eisdem  temporibus  qaibus 
Antichristusappropiiiquat,  aliquatenus  vita  lidelium 
ininoris  esse  virtutis  appareat,  quamvis  in  conflictu 
illiusperditi  hominis  gravis  etiaui  corda  fortium  for- 
mido  constringat :  Elia  lanien  prajdicante  roborati, 
non  soluni  (ideles  quique  in  sanctai  Ecclesiae  solidi- 
tate  persistunt,  sed,  sicut  superius  diximus,  ad  co- 
gnilionem  iidei  multi  quoque  ex  infidelibus  conver- 
tuntur;  ita  ut  Israelilicaj  gentis  reliquiae,  qua)  repulsai 
prius  funditus  fuerant,  adsinum  niatris  Ecclesiae  pia 
omnimodo  devotione  concurrant.  Unde  et  bene  nunc 
subditur  : 

GAPUT  XV  [Vet.XVI], 
Vkrs.  12.   —   1159   Dominus  autem  benedixit 
novissimis  Job  matjis,  quam  prificipio  ejus. 

35.  Deus  novissimis  Ecclesice,  multiplici  animarum 
collectione  benedicet,  —  Ha^c  historice  facta  credi- 
nius,  haec  mystice  facienda  speramus.  Magis  enim 
novissimis  Job  quam  principio  benedicitur,  quia 
quantum  ad  Israelitici  populi  susceptionem  pertinet, 
urgente  fine  praesentis  saeculi,  dolorem  sancta)  Ec- 
clesiae  Dominus  animarum  multiplici  *  collectione 
consolalur.  Tanto  quippe  locupletius  ditabitur, 
quanto  et  manifestius  innotescit  quod  ad  iinem  prae- 
sentis  vitae  temporalitas  urgetur.  Praedicatores  nam- 
que  sanctae  Ecclesiae  benediclione  extremi  temporis 
Psalmista  ditari  conspexerat,  cum  dicebat :  Adhuc 
muttiplicabuntur  in  senecta  uberi,  et  bene  patientes 
eruntyUt  annuntient  (Psal.  xci,  15).  Insenecta  scili- 
cet  uberi  multiplicantur,  quiacum  eorum  vita  differ- 
tur,  semper  ad  melius  fortitudo  producitur,  eisque 
per  augmentum  temporum  crcscuntetiam  lucrame- 
ritorum.  Bene  autem  patientes  sunt  ut  annuntient, 
quia  ccelestia  praedicantes,  tanto  robustius  adversa 
tolerant,  quanto  et  per  tolerantiam  suam  animaram 
commoda  locupletius  reporlant.  Sequitur  : 

CAPUT  XVI  [Hec.  XI]. 
Vers.  12,  13.  —  Et  facta  sunt  ei  quatuordecim 
millia  ovium,  et  sex  millia  camelorum,  et  mille  juga 
boum,  et  mille  asinoe ;  et  fuerunt  ei  septem  filii,  et  tres 
filias, 

36.  In  duplicatis  Job  armentis  et  gregibm,  aggre- 
gata  fidetium  universilas  designatur  :  innocentium,  in 
vitiis  otim  superbientium,  jugo  tegis  subditorum,  genti- 
lium.  —  Quod  septem  millia  ovium,  et  tria  millia 
camelorum,  et  quingenta  juga  boum,  et  quingentas 
asinasante  probationem  percussionis  habuerit,  ipsa 
ejusdem  historiu^  praefatio  ostendit ;  qua3  per  flagel- 
lum  perdita,ea  uunc  suutdupliciarestiluta.  Filii  au- 
tem  totidem  sunt  redditi^  quot  amissi.Septem  quippe 
filios  et  tres  fllias  habuit,  septem  autem  nunc  filios 
et  tres  filias  recepisse  describitur,  ut  et  hi  qui  ex- 
stincti  fuerant  vivere  demonstrentur.  Dum  enim  di- 
ciiUT :  Addidit  Dominus  qucecunque  fuerant  Job  du' 
plicia  (Job  xui,  10),  et  tamen  totidem  filios  ei  restituit 


—  IN  CAPUT  Xyi  B.  JOB.  770 

A  quot  amisit,  et  liberos  dupliciter  addidit,  cui  decem 
postmodum  in  carne  restituit,  decem  vero  qui  amissi 
fuerant  in  occulta  animarum  vita reservavit.  [Vet, 
XVII.]  Si  quis  autem  in  praedictis  animalibus,  post- 
posito  culmo  hisloriae,  ut  intellectualevidelicetani- 
mal,  pasci  mysteriorum  fruge  desiderat,  necesse  est 
ut  quifi  sentimus  agnoscat.  Intelligere  enim  possu- 
mus  quod  in  his  aniinalibus  aggregata  fidelium  uni- 
versitas  designatur.  Hinc  est  namque  quod  per  Psal- 
mistam  Palri  de  Filio  dicitur  :  Omnia  subjecisti  ^ 
pedibus  ejus,  oces  et  boves  universas,  insuper  et  pecora 
campi  (Psal,  viu,  8).  Ilinc  est  quod  idem  propheta 
sanctam  Ecclesiam  simplices  quosqueinhabitare  con- 
spiciens,  ait  :  Animalia  tua  hdJbitabunt  in  ea  (Psal, 

LXVII,  11). 

g  37.  Quid  ergo  in  ovibus  nisi  iimocentes,  quid  ia 
camelis  nisi  eos  qui  caeterorum  mala  transeunt  ^  exu- 
berantium  tortuosa  mole  vitiorum,  qoid  in  jugatis 
bobus  nisi  Israelitas  legi  subditos,  quid  in  asinisnisi 
simplices  gentilium  mentes  accipimus?  Nam  quia  in- 
nocentes  quique  ov  ium  nomine  designantur,  testa- 
tur  Psalmista,  qui  ait  :  Nos  autem  populus  ejus,  et 
oves  pascuce  ejus  (Psal.  xciv,  7).  Neque  enim  qui 
servare  innocentiam  negligunt,  iila  internai  pascaae 
refectione  satiantur. 

38.  Camcli  vero  nomine  aliquando  in  sacro  elo- 
quio  Dominus,  aliquando  gentilium  superbia  expri- 
mitur,  quasi  excrescente  desuper  tuinore  tortuosa. 
1160  Quia  enim  ad  suscipienda  onera  sponte  se 
camelus  hamiliat,  non  immerito  Redemptoris  nostri 

Q  gratiam  designat,  qui  in  eo  quod  infirmitatis  nostras 
onera  suscipere  dignatus  est,  a  pot«statis  suae  celsi- 
tudine  sponte  descendit.  Unde  et  per  Evangelium 
dicit  :Potestatem  habeo  ponendi  animam  meam,  etpo- 
testatem  habeo  iterum  sumendi  eam  (Joan.  x,  18),  et 
nemo  tollit  eam  a  me.EX  unde  iterum  dicit  :  Facilius 
est  cametum  per  foramen  acus  transire  quam  dioitem 
intrare  in  regnum  coBlorum(Matth.  xix,  24).  Quid 
enim  nomine  divitis  nisi  quemlibet  elatum,  quid  ca- 
meli  appellatione,  nisi  propriam  condescensionem 
signat  ?  Camelus  enim  per  foramen  acus  transiit,cam 
idem  Redemptor  noster  usqae  ad  susceptionem  mor- 
tis  per  angustias  passionis  intravit.  Quae  passio  velut 
acus  exstitit,  quia  dolore  corpus  pupugit.  Facilios 
autem  camelus  per  foramen  acus  transit  quam  dives 
coelorum  regnom  ingreditur,  quia  nisi  ipse  prios 
infirmitatis  nostr»  onera  suscipiens  per  passio- 
nem  suain  ^  foramen  nobis  humilitatis  ostenderet, 
neqnaquam  se  ad  humilitatem  illius  superba  nostra 
rigiditas  inclinaret.  Rursum  cameli  nomine  tortuosa 
ac  plena  vitiis  gentilitas  designatur,  sicut  per  Moysen 
dicitur  quod  inclinata  jam  die  egressum  in  agro 
Isaac  in  camelo  sedens  Rebecca  conspexerit,  ac  pro- 
tinus  de  camelo  descendit,et  sese  pallio  ad  visionem 
illius  verecundatacooperuit  (Gen.  xxiv,64, 65).Quem 


D 


*  Laud.,  electione. 

^  Editi  tuiu  vet.  tum  recent.,  quot  amisit,  Mss. 
scrupulose  inhaesimus. 

^  Ed.etiam  vet.,  exuberanti  (\e\extuberanti)  ettor^ 
tuosa.  Germ.,  extumerantium,  Nostram  lect.  sappe- 


ditarunt  Corb.   Germ.,   Turon.,   Val.  Cl.,   et  pl. 
Nonn. 

*  Ita  Mss.  et  vet.  Edit.  In  Gilot.,  Vatic,  Gus- 
sanv.,  formam,  quod  etiain  lego  in  Mss.  duob.. 
Germ.,  Pratel.  et  Utic. 


771 


SANCTl  GREGORII  MAGNI 


772 


eoim  Isaac  alinm,  iii  eo  qaod  inclinata  jaui  die  in  A  Beaii  qui  seminaiis  snper  omnes  aqms,  ^  immiitenten 


agro  egressiis  fuerat,  designabat,  nisi  eura  qui  ex- 
tremo  liujus  munditeiupoi*e,velul  in  diei  fine  veniens 
quasi  iu  agruui  foras  exiit  ?  quiacum  sit  invisibilis, 
in  hoc  mundo  se  visibilera  dcmonstravit.  Qucm  in 
camelo  sedens  Rebecca  conspexit,  quia  eum  Eccte- 
sia  ex  gentibus  veniens,  dum  adhuc  vitiis  esset  in> 
nixa^  ct  necdum  spiritualibus,  sed  animalibusmeti- 
bus  inhaireret,  atlendit.  Sed  protiniis  de  camelo 
descendit,  quia  vitia  quibus  prius  fuerat  superbe 
ciata  deseruit,  seque  etiam  pallio  operire  curavil, 
quia,  viso  Domino,  infirmilatem  suic  actioniserubuit, 
et  ilia  qua)  prius  in  camclo  *  Iil)era  gestabalur,  de- 
scendens  postmodum  *  verecunda  tegitur.  Unde  ei- 
dem  Ecclesiaj  a  priore  elatione   con^ersa^  per   apo- 


pedem  bovis  et  asini  {fsai.  xxxii,  20).  Superomnes 
quippe  aquas  sominare  est  cunctis  populis  fructuosa 
vila*.  verl)a  pr?edicare.  Pedem  vero  boviset  asini  ira- 
inittere  est  \ias  Israelitici  et  gentilis  populi  per  prae- 
ceptorum  ccniestium  vincula  religare. 

[Vet.  XIX.]  'M.  Sacra*  Scriptunc  littera  pratei-ita 
referuntnr,  et  futura  pnciUcuntur.  —  Littera^  igitur 
veritato  ser\ata,  sub  btMti  Job  nomine  cunctis  his 
animalibns  non  immerito  credimus  sancla)  Ecclesire 
populos  designari,  quatenus  ea  qua3scripta  suhtdis- 
pensationo  sancti  Spiritus  cuncta  mirabiliter  ordi- 
iiante,  et  transacta  nobis  referant,  et  futura  ^  pne- 
dicant.  Agnoscamus  ergo  in  ovibus  fideles  alque  in- 
nocentes  ex  Judsea  populos,  legis  dudum  pascuis 


stolicam  vocem,  quasi  Rebeccae  de  camelo  descen-  g  satiatos.  Agnoscamus  in  camelis  ad  iidem  sirapiices 


denti  sibique  pallium  superducenti,  dicitur  :  Quem 
enim  fructum  habuistis  tunc  in  illis,  in  quibus  nunc 
erubescitis  (Rom.  vi,  21)? 

[Vet.  XVIII.]  39.  In  bobus  vero  aliquando  luxu- 
riosorum  dementia,  aiiquando  iaboriosa  fortitudo 
pra^dicantium,  aliquandohumilitas  exprimiturlsrae- 
litarum.  Quia  enim  bo>  is  numine  percomparationem 
luxuriosorum  dementiadesignatur,  Saiomon  indicat, 
qui  cum  male  suadentis  mulieris  petuiantiam  pra3- 
misisset,  adjunxit  :  Statimque  eam  sequitur,  quasi  bos 
ductus  advictimam(Prov.  vii,  22).  Rursum  quiabo- 
vis  nomine  labor  prajdicatoris  exprimitur;  legis  v  erba 
testantur,  quae  ait  :  Non  obturabis  os  boci  trituranti 


ex  gentilitate  venientes,qui  priussub  ritu  sacriiego^ 

quasi  quadam  deformilate  membrorum,  valde  turpes 

ostensi    sunl,  videlicet  foeditate  vitioruin.  Et  »/nia 

saepe,  ut  pr.Tdiximus,  sacra  elo<{aia  curant  ref)etere 

quod  airirmantj  possunt  rursura  in  bobus  Israelitje 

accipi,  (juasi  jugolegisattriti ;  asinis  vero,\it  dictum 

est,  gontiles  populi  designari,  ([ui  dum  se  colendis 

lapidibus  inclinabant,  non  reluctante  mente,  quasi 

dorso  stuite  supposito,  quibuslibet  idolis  bruto  sensn 

serviel)ant.  Sancta  ergoEcclesia  quae  in  exordiis  suis 

innumeris  tentationibus  pressa,  vel  Israeliticum  po- 

pulum,  \ei  multos  ex  gentibus  amisit,  videlicet  qnos 

lucrari  non  potuit,  duplicia  in  hne  recipit,  (juia  in  ea 

yri    .  t\     A      '        .    T       .    t^     1-    .  ex  utra(|ue  natione  fidelium  numerus  multiplicior 

(Deut.  XXV,  4).  Ac  si  aperte  diceret :  rraedjcatores  .  *    ,  .  .  ,  ,. 

, .      ..      j.  ^.  p  excrescit.  Possunt etiam  per  jngatos  boves  prasdica- 

verbi  a  stipendiorum  suorum  perceptione  non  pro-  ti  .      „.  .  ,r   ,  t     j  e  r 

hibebis.  Rursum  quia  bovis  nomine  piebs  Israeiitica 


figuratur,  propheta  asserit,  (|ui  Redemptoris  adveu- 
tum  dennntiansdicit :  Cognovitbos  possessorem  suum, 
el  asinus  prwsepe  Domini  sui  {Isai.  i,  3),  per  bovem 
scilicet  Israeliticum  populum  jugo  legis  edomi  tum 
signans,  1161  per  asinum  vero  gentilem  popu- 
lum  indicans,  voluptatibus  deditum,  et  gravius  bru- 
tum. 

40.  Asinorum  quoque  et  asinamm  nomine  ali- 
quando  luxuriosorum  petuiantia,  aliquando  ^  man- 
suetudo  simplicium,  aliquando  vero,  ut  prasdiximus, 
stultitia  gentiiium  designatur.  Quia  enim  luxurioso- 
rum  petulantia  asinorum  appellatione  per  compara- 
tionem  cxprimitur  apertedeciaratur  cum  per  prophe- 
tam  dicitur  :  Quorum  carnes  suni  ui  carnes  asinorum  D 
{Ezech.  xxiii,  20).  Rursum  quia  asinarum  noniine 
simplicium  vita  figuratur,  Redemptor  noster  cum 
Jerusalem  pergeret,  *  asinam  sedisse  memoratur. 
Jerusalem  quippe  visio  pacis  dicitur.  Quid  igitur 
signat  quod  Dominussedendo  asinam  Jerusalemdu- 
cit,  nisi  quod  simplices  inentes  dum  pra^sidendo  pos. 
sidet,  eas  usque  ad  visionem  pacis  sua  sacra  sessione 
perducit  ?  Rursum  quia  asinorum  nomine  stuititia 
gcntilium  designatur  propheta  testatur,  dicens  : 


toros  inteiligi.  Unde  cum  eos  ad  annuntiandum  l>o- 
minus  mitteret,  teste  Evangelio  {Marc.  vr,  7),  binos 
misisse  describitur,  ut  quia  vei  duo  snnt  praecepta 
charitatis,  vel  (juia  haberi  societas  minus  qnam  inter 
duos  non  potest,  pnedicatores  sancti  cx  ipsa  qnali- 
tate  sna^  missionis  cognoscerent  quantum  concor- 
diam  societatis  amarent.  Possunt,  sicut  pnediximus, 
per  asinas  mentes  simpliciumdesignari.Sancta  \ero 
Ecclesiaduplices  boves  atquc  asinas,  recipit  qnia  pra- 
dicatores  sancti.qui,  piTssi  formidine,  in  ejus  dudum 
tentatione  tacuerant,  et  mentes  simplicium,  quie,vi- 
cta)  terroribuSjVeritatem  illiusconliteri  formidabant, 
tanto  jam  nunc  robustius  in  cojifessione  veritatis 
1162  voces  suas  exerunt,  quanto  dcbilius  ante  ti- 
muerunt. 

42.  Latentia  In  diversis  numeris  mysteria,et  inno- 
ininibus  trium  Job  filiarum,  —  IIa3C  in  significatione 
Ecclosiaj  brovitor  diximus  :  quaj  quomodo  ejusdcm 
sanctai  Ecciosiai  capiti  serviant,  in  exordio  hujus 
operis  iatius  nos  dixisse  memoramus(Pnp/a(.,«Mm. 
i4).  Qui  ergo  de  his  sibi  plenius  satistieri  nititur, 
secundum  hujus  operis  librum  {Maxime  num.  43) 
legoro  dignctur.  Jam  vero  si  quairimur  ut  etiam  de 
\l)^o  aiiinialium  numcro  disseramus,  cur  mille  juga 


^  Pl.  Norm.  et  Corb.  Germ.,  libere. 

«  Duo  Gorm.,  Viudoc.,  Laud.,  Val.  Cl.,  verecun- 

dia. 

3  Vindoc,  consuetudo. 


*  Ebroic,  Vindoc  et  al.,  in  asina. 
^  Val.  CA.,  innitentes  ;  ot  paulo  infra,tw/wtere. 
^  Ita  Mss.  et  vet.  Edit.  Paris.  ac  Basil.,  ahi  rec. 
Gilot.,Valic.  et  Gussanv.  hahmX  pnmiicenL 


773 


MORALIUM^LIB.  XXX.  —  IN    GAPUT  XLII  B.  JOB. 


774 


boum,  vel  mille  asiiiae,  et  sexmilIiacamelorum,et 
quatuordecirii  millia  oviuin  nuinereutur,  diccre  bre- 
viler  possumus  quod  apud  siccuiarein  quidcm  scien- 
tiam  milleiiarius  numerus  idcirco  perfectus  habetur, 
quia  denarii  numeri  quadratum  solidum  reddit.  De- 
ceni  quippe  decies  ducta  iiunt  centum,  qme  jam 
figora  quadrata, '  sed  piana  est.  Ut  autem  in  altitu- 
dinem  surgat,  et  solida  iiat,  rursus  centum  decies 
iiiulliplicantur,etmillc  sunt.  Senariusautem  numerus 
idcirco  perfectus  ost,  quia  primus  in  numeris  com- 
pletur  partibus  suis,  id  est  sexta  sui  parte,  el  tcrtia, 
etdimidia,  quu)  sunt  unum,  et  duo,  et  tria,  qua;  in 
summam  ducta  sex  liunt.  ^ec  alius  ante  senarium 
numerum  reperitur,  qui  in  suis  partibus  dum  divi- 
ditur,  tota  ejus  summa  compleatur.  [Vel.  XX,  liec, 
XII.]  Sed  quia  cuncta  hsec  per  sacrai  Scripturaj  cel- 
situdinem  proliciendo  transcendimus,  ibi  senarium, 
ibi  septenarium,  ibidenarium,  ibimillenarium  unde 
ftit  perfectus  invenimus.  Senarius  quippe  numeins 
in  Scriptura  sacra  pcrfeclus  est,  quia  in  mundi  origine 
Dominus  ea  qua;  primo  die  C(jepit  sexto  die  opera 
implevit  (Genes.  ii,  i^).  Septenarius  in  ea  perfectus 
est,  quia  oinne  opus  bonum  *  septem  per  Spiritum 
virtutibuB  agitur,  ut  et  lides  simul  et  opera  consuiu- 
meutur.  Denarius  nuinerus  in  ea  |)erfectus  est,  quia 
lex.  in  decem  praiceplis  concluditur,  omnisque  culpa 
noix  amplius  quain  per  decem  verba  cohibetur,  at- 
que,  enarranie  Veritate,  operatores  vineai  denario 
remunei-antur  (Hatth.  xx,  10, 11).  In  denario  quippe 
tria  jmiguntm-  ad  septem.  Homo  autem,  qui  ex  ani- 
ma  eonstat  et  corpore,  in  septem  quaiitatibus  conti- 
tietur.  ^am  tribus  spiritaliter,  et  quatuor'corpora- 
liter  viget.  In  dileclione  etenim  Dei  tribus  qualitati- 
bu8  spiritaliter  excitatur,  cum  ei  per  legem  dicilur  : 
Diiiges  Dominnm  Deim  tuum  '  ex  tota  mente  tua,  et 
ex  tota  anima  tua,  et  ex  tota  tirtute  iua  (MatUi.  xxii, 
37).  Corpoi-aliter  vero  quatuor  qualitatibus  contine- 
tur,  quia  videlicet  ex  materia  calida  et  frigida,  hu- 
mida  et  sicca  componitur.  ilomoergo  qui  ex  septem 
qualitalibus  constat  denario  remuueraridicitur,  quia 
in  iila  perceptione  supernaB  patriae  septem  nostra 
td  tria  junguiitur  ieterna^  uthomo  conlemplationem 
Trinitatis  accipiat,  et  de  remuneratione  operis  quasi 
quodam  denario  consummatus  \ivat.  Vel  certe  quod 
Beptem  virtutcs  sunt  (|uibus  in  hac  vita  laboratur, 
dumqueeis  in  reinuneratione  contcmplatio  Trinitatis 
redditur,  vitalaborantium  denario  remuneratur.  Sed 
perfectus  quisque  etiam  in  hac  vita  denarilmi  ac- 


A  cipit,  dum  eisdem  septem  virtutibus,  spem,  fidem^ 
charitatemque  conjungit.  Millenarius  quoque  nume- 
rus  in  sacroeloquio  perfectus  accipilur,  quia  appella- 
tione  ejus  universitas  designatur.  Unde  scriptum 
est :  1163  Verbi  quod  mandavit  in  mille  generaiio- 
nes  (Psal.  civ,  S).  Cum  enim  nequaquam  credendum 
sit  quod  ad  centum  generationes  mundus  extenditur, 
quid  aliud  mille  generationibus  nisi  universitas  gene- 
ratioiium  figuratur  ?  Beatus  igitur  Job  quatuordecim 
miliia  ovium  recepit.  U^ia  enim  in  sancla  Ecclesia 
virtutum  perfectio  ad  utrumque  sexum  ducitur, 
septenarius  in  ea  numerus  duplicatur.  Et  sex  millia 
cameloruin,  quia  plenitudinem  in  illa  operis  accipiunt 
qui  ab  illa  dudum  vitioruin  suorum  foeditate  perie- 
runt.  Mille  quocjue  jugaboum,  ac  milleasinasrece- 
g  pit,  quia  Israelitas  atque  gentiles,  doctos  ac  simpli- 
ces,  posl  tentationum  casus  in  culmen  perfectionis 
assuinit.  IRec.  XIII.]  Septem  quoque  lilios,  et  tres 
filias  recepit,  quia  ^  eorum  mentibus  quos  septem 
vnrtutibus  genuerat  ad  perfectionis  summam,  spem, 
fidem,  charitatemque  conjungit,  uttanto  verius  prole 
sua  gaudeat,  quanto  suis  fidelibus  nil  deesse  virtutis 
pensat.  [Vet.  XXI.]  Sed  quia  haic  succincte  trans- 
currimus,  nunc  ipsis  quoque  indagaudis  filiarum  vo- 
cabuiis  intendamus.  Sequitur : 

CAPUT  XVlI. 

Vkrs.  14.  —  Et  vocavit  nomen  mius  Diem,  et 
iwmen  secund(e  Casiam,  et  nomen  tertiaB  ^  Corjmstibii 

43.  HaBc  nomina,  proeo  quodavirtutibus  sumpta 
sunt,  apte  curavit  interpres  non  ea  sicut  in  ^  Arabico 
sermone  inventa  sunt  ponere,  sed  in  Latinum  elo- 
quium  versa  apertius  demonstrare.  Quis  enim  nesciat 
Diem  vel  Casiam  Latina  esse  vocabula  ?  '  At  vero 
in  Cornustibii  (quamvis  non  cornus,  sed  coriiu  dici- 
tur,  neccantautiumtistuia  rt6tnm,  sed  t(6ia  vocatur) 
in  Latina  tamen  lingua  sermonis  genere  minime  cu- 
stodito,  rem,  credo,  prodere  maluit,  atque  in  ejus 
iingua;  de  qua  transferebat  proprietate  perdurare. 
Vei  quia  per  cornuet  tibiamimumverbumex  utro- 
que  composuit,  utrumque  verbum  per  unam  oratio- 
nis  partem  in  Latina  lingua  transfusum  quo  voluit 
genere  licite  vocavit.  [  Vet.  XXII.]  Quid  est  ergo 
quod  prima  filial)eati  JobDies  dicilur,  secunda  Casia, 
tertia  vero  Cornustibii  vocata  memoratur,  nisi  quia 
universum  genus  humanum,  quod  benignitate  condi- 
torisatque  ejusdem  ^  misericordia  redemptoris  eli- 
gitur,  istis  nominibus  designatur  i  ilomo  namque 
quasi  dies  ex  couditione  claruit,  quia  huuc  auctor 


D 


**  Locum  hunc  in  Editis  et  in  quibusdam  Mss.  vi- 
tiatum  reslituinius  ope  Mss.  duor.  Geriu.,  iSorman. 
el  Vindoc.  In  luron.,  Laud.  e(  Val.  Cl.,  legitur,  sed 
plfM  estj  ut  autem  in  altitudiHem.  Corruptius  iuEd. 
uilot.,  Vatic,  Gussanv.,  sed  j)luna  non  est,  ut  autem 
in  Uttitudinem.  In  \etusiior.,  sed  plana  non  est,  ut 
autem  in  latitudinem.  Quai  iectiones  seiisu  carcnt. 
Legenduiii  ergo  :  sed  plami  ed;  hoc  cst  sine  al- 
titudine.  Unde  subditur  :  ut  autem  in  allitudincm 
turijat. 

•  Vai.  Cl.,  per  septem  Spiriius  sancii  virtules, 

'^Vindoc.  et  i>l.  ^iorm..  ex  toto  coi^  tuo,  et  ex 
$ota  anima  tua,  et  ex  tola  mente  tua. 

^  Ebroic.  aliique  Norm.,  eorum  mentes  quos,,,  spe, 


fide,  atque  chai*itate  conjungit, 

^  Laud.,  cornutibii.  Legi  debere  Coniustibii,  ad 
sancti  Gregorii  menteui,  probant  qua)  sequuntur  : 
quamvis  non  cornus,  sed  cornu  dicitur  ;  nec  cantan- 
tium  fistuia  tibium,  sed  tibia  vocatur. 

^  iiieronymus  in  prielat.,  ad  iib.  Job  profitetur 
se  illuiu  transtulisse  eu;  1/^^(0  Uebraico  Arabicoque  ser- 
mone,  et  interdum  Syro.  Legeejusdem  sancti  Doctoris 
praif.  in  Danieiem,  in  qua  etiam  docet  Jobcum  Ara- 
oica  linyua  plurimam  haberesocietatem.  Consule  (luaj 
dixiinus  innotaprima  ad  nuin.  ^i  libri  xx. 

'  Locum  hunc  varie  corruptum  in  plur.  Ed.  cor- 
reximus  ad  Mss.  maxime  ^ormau.  et  duos  Germ. 

•Vindoc.,  ^tta. 


775 


SANCTI  GUEGORIl  MAGNI 


776 


saus  ingenita3  innocentiai  splendore  ^  respersit.  Sed 
sponte  sua  ad  peccati  tenebras  iapsus,  quia  veritatis 
iucein  deseruit,  quasi  in  nocte  se  erroris  abscondit, 
quia  aiias  dicitur  secutus  unibram.  Sed  quiaauctori 
nostro  non  defuit  largitas  bonitatissuae,  etiamcontra 
tencbras  iniquitatis  nostras  eum  quem  prius  potenter 
ad  juslitiam  condidit  potcntius  redimendo  postmo- 
dum  ab  errore  revocavit.  Cui  quia  post  casum  suum 
illa  conditionis  suas  pristina  firmitas  defuit,  eum 
contra  belia  intima  repugnantis  corruptionis  multi- 
plicibus  donorum  suorum  virtutibus  fulsit.  Quae  ni- 
mirum  virtutes  proficieutium  '  innotitiacaeterorum 
hominum  quasi  suavitate  fragrant  odorum.liinc  est 
enim  quod  per  Paulum  dicitur  :  Chrisii  bonus  odor 
sumus  Deo  (II  Cor.  ii,  15).  Hinc  est  quod  sancta 
Ecclesia,  in  eiectis  suis  quamdam  fragrantiam  suavi- 
tatis  odorati,  incanticorum  Canticoll64loquatur, 
dicens :  Donec  rex  in  recubitu  suo  est,  nardus  mea 
deditodorem  suum  (Cantic.  i,  11).  Ac  si  aperte  di- 
cat :  Quousque  meis  obtutibus  rex  apud  se  in  requie 
secreti  ccelestis  absconditur,  electorum  vita  miris 
virtutum  odoribus  exercetur,  ut  quo  adbuceum  quem 
appetit  non  videt,  ardentius  per  desiderium  ^  fla- 
grel.  Rege  quippe  in  recubitu  suo  posito,  nardus 
odorem  dat,  dum,  quiescente  in  sua  beatitudine  Do- 
mino,  sanctorum  virtus  in  Ecclesia  magnae  nobis 
gratiam  suavitatis  administrat.  Quia  ergo  ct  conditum 
luce  innocentiae  claruit,  et  redemptum  genus  huiiia- 
num  exercitio  bonorum  operum  odorem  suavitatis 
aspersit,  priina  filia  recte  Dies,  et  secunda  non  in- 
congrue  Casia  nominatur.  Bene  autem  Casia  dicitur, 
quae  in  tanto  sublimis  vitae  odore  dilatatur.  In  ipsa 
quippe  sua  origine  in  qua  justushomoconditus  fue- 
rat  tantis  quantis  nuncopus  est  virtutibus  nonindi- 
gebat,  quia  si  stare  sicut  est  conditus  vellet,  hostem 
extra  positum  vincere  sine  diflicultate  potuisset. 
Postquam  vero  per  assensum  hominis  semel  adver- 
sarius  ad  intima  irrupit,  laboriosius  jam  victor 
ejicitur,  qui  adhuc  impugnans  sine  labore  repel- 
leretur. 

44.  Multis  virtutibus,  qwB  in  paradiso  necessarice 
non  fuissent,  indigemus.  —  Multa  nainque  nunc  exhi- 
benda  sunt  quae  in  paradiso  necessaria  non  fuerunt. 
Nunc  quippe  opus  est  virtute  patienti»^  laboriosa 
eruditione  doctrinae^castigatione  corporis,  assiduitate 
precis,  confessione  delictorum,  inundationelacryma. 
rum  ;  quorum  profecto  omnium  conditus  bono  non 
eguit,  quia  salutis  bonum  ex  ipsa  sua  conditione 
percepit.  ^Egro  quippe  poculum  amarum  porrigitop, 
ut  ad  salutis  statum  morbo  sublato  revocetur.  Sano 
autem  nequaquam  praecipitur  quid  accipiat  ut  con- 
valescat,  sed  a  quibus  caveat  ne  languescat.  Nunc 
ergo  majoribus  studiis  utimur,  cum  salutem  nequa- 
quam  servamus  habitam,  sed  reparare  curamus  abla- 


A  tam.  Et  quia  omnes  hi  annisus  nostrae  reparationis 
magnis  iiitra  sanctam  Ecclesiam  opinionibuspollent, 
nomen  secundae  filiae  velut  casia  ex  merito  redolet, 
ut  quia  prima  fiiia  quasi  dies  exstitit  per  dignitatem 
conditionis,  secunda  casia  sit  per  fragrantiam  forti- 
tudinis  ex  gratia  redemptionis.  [Vet,  XXIII.]  Unde 
et  eidem  venienti  Rcdemptori  per  Prophetam  dici- 
tur  :  Myrrha,  et  gutla,  et  ca  sia  a  vestimentis  tuis  a 
gradibus  eburneis,  ex  quibus  te  delectaverunt  filiw  re- 
gum  in  homre  tuo  (Psal.  xliv,  9).  Quid  enim  myr- 
rhae,  gutts  et  casiae,  nomine  nisi  virtutum  suavitas 
designatur  ?  Quid  eburneis  gradibus  nisi  magna  ni- 
tens  fortitudine  proficentium  ascensus  exprimitur  ? 
Hedemptor  igitur  veniens  myrrha,  gutta  et  casia,  in 
vestimento  utitur,  *  quia  ex  electis  suis,  quibus  se 

B  misericorditer  induit,  myrrhae  virtutis  fragrantiam 
aspergit.  In  quibus  isteodorebumeisgradibusduci- 
tur,  quia  in  eis  virtutum  opiuio  non  ex  ostensione 
simulationis,  sed  ex  veri  ac  soiidi  operis  ^  ascensu 
generatur.  Bene  autem  subditur :  Ex  quibus  delecta- 
verunt  te  filiie  regum  in  honore  tuo.  Sanctae  namque 
animae  ab  antiquis  patribus  ad  cognitionem  veritatis 
editae  Redeinptorem  snum  in  ejus  honore  delectant, 
1165  quia  ex  eo  quod  bene  agunt  suae  laodi  nihil 
vindicant.  ^  Quia  vero  tertio  ordine  hamaniim  genus 
etiam  carnis  resurrectione  renovatum  in  iilo  concen- 
tu  aeternae  laudis  assumitur,  tertia  filia  Comustibii 
vocatur.  Quid  enim  per  Cornustibii  nisi  laetantium 
cantus  exprimitur?  Ibi  enim  veraciter  adimpletur 
quod  modo  per  Prophetam  dicitur  :  Cantate  Domino 

n  canlicum  novum  {Psal.  cxlix,  1).  Ibi  veraciter  adim- 
pletur,  ubi  canticum  laudis  Dei  non  jam  exfide,  sed 
ex  specie  contemplata  cantabitur.  Ibi  a  nobiscondi- 
tor  noster  iaudum  suarum  veraces  cantus  recipit, 
qui  humanum  genus  et  condendo  diem,  et  redimen- 
do  casiam,  et  assumendo  cornustibii  fecit.  Qui  eaim 
lux  fuimus  conditi,  et  nunc  sumus  casia  redempti, 
eriinus  quandoque  cornustibii,  in  exsultatione  aeter- 
nae  iaudis  assumpti.  Sed  priusquam  ad  nuptiamm 
thalamum  sponsa  perveniat,  omneiu  a  se  vitae  foBdi- 
tatem  respuit,  et  sponsi  ainori  praeparans  sese  per 
species  virtutum  ^  ornat  et  comit.  Studet  qnippe  in- 
terni  ^  arbitri  judicio  placere^  et,  intimis  desideriis 
sublevata,  foedos  mores  conversationis  hamanae 
transcendere.  Unde  bene  et  de  eisdem  filiabus  beati 

-^  Job  subditur  : 

CAPUT  XVIII  [Rec.  XIV], 
Vers.  15.  —  Non  sunt  autem  inventas  mulieres  spe- 
ciosce  sicut  fHi<e  Job,  in  universa  terra, 

45.  Electorum  pulchritudo.  —  Electorum  quippe 
animae  omne  humanum  genus,  quod  in  terra  secan- 
dum  hominem  conversatur,  suae  pulchritudinis  de- 
core  transcendunt ;  quantoque  se  exterios  affligendo 
despiciunt,  tanto  verius  se  intus  componant.  Hinc 


*  In  Gussanv.,  vitiose,  respexit. 

'  Laud.  et  Long.,  innocentia  cceterorum. 
3  Pratol.  et  Utic,  fragrel. 

*  Vindoc.  et  Pratel.,  quiainelectis, 
^  lidem  Cod.,  virtute, 

*  Ita  Mss.  duo  Germ.,  Norm.  et  Laud.  Editi,  quia 


vero  tertio  ordine  est  humanum  genus..,  renovatum,m 
illo  concentu...  assumitur  tertia  filia  qtue  ComusUbU. 

^  Gemet.  et  Corb.  Germ.,  componit.  Yal.  Cl., 
munil.  Germ.,  virtutum  comit. 

'  Laud.,  Val.  Cl.,  Gemet.  et  duo  Germ.^  arbUrii 
pro  arbitri. 


777 


MORALIUM  LIB.  XXXV.  —  IN  GAPUT  XLII  B.  JOB. 


778 


est  enim  quod  sanctae  Ecclesiae,  quae  electorum  pul- 
chritudine  decoratur,  per  Psalmistam  dicilur :  Con- 
cypivit  rex  speciem  tmm  (Psal.  xliv,  12).  De  qua 
panlo  post  subditur  :  Qmnis  gloria  ejus  fHias  *  regum 
ab  intus  (Ibid.,  14).  Nam  si  foris  gloriam  quaereret, 
intus  speciem,  quam  rex  concupisceret,  *  non  habe- 
ret.  [Vet.  XXIV.]  In  qua  quidem  quamvis  multi 
virtutum  decore  fulgeant,  atque  ipsa  vivendi  perfe- 
^tione  caeterorum  merita  transcendant,  nonnuUi 
tamen  quia  ad  altiora  assequenda  non  sufQciunt,  in- 
firmitatis  suae  conscii,  pietatis  ejus  gremio  continen- 
tur.  Qui  in  quantum  praevalent  maia  vitant,  quamvis 
in  quantum  appetunt  altiora  bona  non  impleant. 
Quos  tamen  benigne  Dominus  suscipit,  eosque  apud 
se  pro  modo  dignae  retributionis  admittit.  Unde  et 
sequitur : 

CAPUT  XIX. 

Tbid.  —  Deditque  eis  pater  suus  hwreditatem  inter 
fratres  earum. 

46.  Christus  inter  fortes  etperfectos,  infirmos  ethu- 
miles  ad  supemoe  hcerediiatis  sortem  admittit.  —  Ipsae 
ergo  ex  perfeclorum  merito  speciosae  memorantur, 
ipsae  etiam  quasi  ex  imperfectorum  typo  velut  infir- 
mae  haereditatem  inter  fratres  accipiunt.  Usus  nam- 
que  vitae  veteris  non  habebat  nt  haereditatem  feminae 
inter  masculos  sortirentur,  quia  legis  severitas  fortia 
eligens,  infirma  contemnens,  districta  potius  studuit 
quam  benigna  sancire.  1166  Sed  pio  nostro  Re- 
demptore  veniente,  nuHus  infirmitatis  suae  conscius 
desortienda  coelestis  patrimonii  haereditate  desperet. 
Pater  enim  noster  inter  masculos  etiam  feminis  jura 
successionis  tribuit,  quia  inter  fortes  atque  perfeclos, 
infirmos  et  humiles  ad  sortem  supernae  haereditatis 
admittit.  Unde  ipsa  Veritas  in  Evangelio  dicit :  In 
domo  Patris  mei  mansiones  multw  sunt  (Joan,  xiv,  2). 
^  Apud  Patrem  quippe  mansiones  multae  sunt,  quia 
in  illa  beatitudinis  vita  non  dispari  unusquisque  jux- 
ta  dispar  meritum  locum  disparem  percipit,  sedejus- 
dem  disparilitatis  damnanonsentit,  quia  tantum  sibi 
qnantuiTi  perceperit  sufficit.  Sorores  ergo  cum  fratri- 
bus  ad  haereditatem  veniunt,  quia  infirmi  illuc  cum 
fortibus  admittuntur,  quatenus  si  quis  perimperfec- 


A  ctionem  non  erit  summus,  ab  hacreditatis  tanien 
sorte  per  humilitatem  non  sit  extraneus.  Quas  bene 
Paulus  mansiones  unicuique  secundum  merita  di- 
stributas  insinuat,  cum  ait :  Alia  claritas  solis,  et  alia 
claritas  lunce,  et  alia  claritas  stellarum.  Stella  enim 
ab  stella  differtin  claritate  (I  Cor.  xv,  41),  Sequitur: 
CAPUT  XX  [Rec.  XV]. 
Vers.  16.  —  Vixit  autem  post  hcec  ♦  flagella  Job 
centum  quadraginta  annis ;  et  vidit  filios  suos,  et  filios 
filiorum  suorum  usque  ad  quartam  generationem ;  et 
mortuus  est  senex,  et  plenus  dierum. 

47.  Qui  dicantur  pleni  dierum  in  sacrislitteris.  Job 
pristino  statui,  auctis  etiam  rebus,  resiitutus,  typus  est 
Ecclesice. ^ln  Scriptura  sacra  non  facile  plenus  dierum 
ponitur,  nisi  is  cujus  per  eamdem  scripturam  vita 

B  laudatur.  Vacuus  quippe  dierum  est  qui,  et  quam- 
libet  multum  vixerit,  aetatis  suae  temporain  vanitate 
consumpsit.  At  contra  plenus  dierum  dicitur  cui 
nequaquam  dies  sui  pereundo  transeunt,  sed  ex 
quotidiana  mercede  boni  operis  apud  justum  judi- 
cem  et  postquam  transacti  fuerint  reservantur. 

[Vet.  XXV.]  48.  Sed  quia  sunt  qui  haec  etiam  in 
typo  sanctae  Ecclesiae  interpretari  desiderant,  quo- 
rum  votis  tanto  magis  obediendum  est  quanto  et 
eorum  spiritali  intelligentiae  congaudendum,  si  qua- 
tuordecim  per  denarium.ducimus,  ad  centesimum  et 
quadragesimum  numerum  pervenimus.  Et  recte  vita 
sanctae  Ecclesiae  multiplicata  per  decem  et  quatuor 
computatur,  quia  utrumque  Testamentum  custodiens, 
et  tam  secundum  legis  decalogum,  quam  secundum 

Q  quatuor  Evangelii  libros  vivens,  usque  ad  perfectio- 
nis  culmen  extenditur.  Unde  et  Paulus  apostolus 
*  quamvis  Epistolas  quindecim  scripserit,  sancta  ta- 
men  Ecclesia  non  amplius  quam  quatuordecim  tenet, 
ut  ex  ipso  Epistolarum  numero  ostenderet  quod  do- 
ctor  egrcgius  legis  et  Evangelii  •  secreta  rimatns 
esset.  Bene  aulem  beatus  Job  post  flagella  vivere  di- 
citur,  quia  et  sancta  Ecclesia  prius  disciplinae  fla- 
gello  percutitur,  et  postmodum  vitae  perfectione  ro- 
boratur.  Quae  etiam  filios  suos  et  filios  filiorum  suo- 
rum  usque  ad  quartam  generationem  conspicit,  quia 
in  hac  aetate  quae  1167  annuis  quatuor  temporibus 


*  Vindoc,  regis. 

*  Mendose  in  Vatic.  et  Giiot.  1571,  haberet,  de- 
tracta  negatione. 

3  In  Laud.  et  al.  immediate,  quia  in  illa ;  omissis 
his  verbis:  apud  Patrem,  etc.  In  Germ.,  in  domo 
quippe  apud  Patrem. 

*  Non  legitur  llagella  in  duob.  Germ.,  Laud.  et 
Gemet.  Abest  etiam  a  Vulgata.  In  eodem  Gemet.  ie- 
gitur  paulo  post  senis  pro  senex. 

^  Gregorius  hic  quintam  decimam  Pauli  Epistolam 
ad  Laodicenses  scriptam  admittere  videtur.  Sane 
meminitidem  Apostolus,  Coloss.  iv^l6,  alicujus  Epi- 
stolae  Laodicensium  his  verbis :  cum  lecta  fuerit  apud 
V08  epistola  hwc,  facite  ut  in  Laodicensium  ecclesia  le- 
gatur,  et  eam  quw  Laodicensium  est  vos  legatis.  Sed 
eam  Epistolam  non  aliam  esse  ab  ea  quae  ad  Ephe- 
sios  inscribitur,  existimant  plerique  eruditi,  quam 
volunt  non  solum  ad  Ephesios  missam,  sed  etiam  ad 
Laodicenses  aliosque  finitimos  populos,  quorum  me- 
tropolis  erat  Ephesus ;  quemadmodum  secunda  ad 
Corinthios  scripta  Epistola  omnibus  etiam  sanctis  qui 

Patrol.  LXXVL 


erant  in  Achaia,  cujus  metropolis  Corinthus,  dirigi- 
tur,  ut  ex  ejus  mscriptione  hquet.  Hinc  ex  sanctis 
Patribus  nonnulli  laudarunt  Epistolam  ad  Ephesios 
D  sub  nomine  Epistolae  ad  Laodicenses.  Quade  recon- 
sulere  potes  Hieronymum  in  catalogo  scriptorum 
ecclesiasticorum,  in  Paulo ;  criticos  sacros,  eorum 
synopsim  et  alios  interpretes.  Exstat  in  HutteriNovo 
Testamento  duodecim  linguarum  Epistola  ad  Laodi- 
censes  Graece  contexta ;  sed  ab  omnibus  tanquam 
spuria  rejicitur.  Epiphanius,  haeresi  42,  in  fine, 
rejicit  laudatam  a  Marcione  quamdam  ad  Laodice- 
nos  epistolam,  qu4V,  inquit,  nusquam  apud  Apostolum 
cemitur.  Erasmus  pro,  et  eam  quce  Lciodicensium  est^ 
legit :  et  eam  quce  scripta  est  ex  Laodiee,  nal  r^v  I 

Aao3<xf/ac* 

«  Editi  recentiores,  secreta  rimasset.  Vix  invenie- 
tur  a  Latinis  usurpatum  rimo  pro  Hmor,  auamvis 
utrumque  admittat  Priscianus.  In  Vindoc.,Norman- 
nis,  etc,  Mss.  habes,  secreta  rimatusesset.  Duo  Germ. 
concinunt  Ed.  rec. 


Jakj 


779 


SMCTl  GREGORII  MAGNl  MORALIUM  LIB  XXXV, 


780 


volvitur,  usque  ad  finem  mundi  per  ora  proedican- 

tium  nascentes  sibi  quotidie  soboles  contemplatur. 

Nec  abhorret  a  vero  quod  per  generationes  dicimus 

tempora  designari.  Quid  enim  unaquaeque  successio, 

nisi  quaedam  propago  est  generis  ?  Et  pincerna  regis 

iEgypti  cum  vidisset  somnium  quod  tres  propagines 

duceret,  Joseph  prajditus  in  solutione  somniorum, 

tres  propagines,  tres  dies  renuntiat  designare  (Genes. 

XL,  12).  Si  ergo  per  tres  propagines  spatium  trium 

dierum  exprimitur,  cur  non  etiam  per  quatuor  ge- 

nerationes  annua  quatuor  tempora  figurentur  ?  Sancta 

itaque  Ecclesia  videt  filios  suos,  cum  primam  fide- 

lium  sobolem  conspicit.  Videt  filios  filiorum,  cum 

ab  eisdem  fidelibus  ad  fidem  gigni  *  et  filios  cogno- 

scit.  Qus  etiam  senex  et  plena  dierum  moritur,  quia, 

subseqnente  luce  ex  mercede  quotidianorumoperum, 

deposito  corruptionis  pondere,  ad  incorruptionem 

spiritalis   patris  mutatur.  Plena  videlicet  dierum 

moritur  cui  labentes  anni  non  transeunt^ '  sed  stan- 

tium  actuum  retributione  solidantur.  Plena  dierum 

moritur  quae  per  haec  transeuntia  tempora  id  quod 

non  transit  operatur.  Unde  et  apostolis  dicitur :  Ope- 

ramini  non  cibum  qui  perilj  sed  qui  permanet  in  vitam 

ateimam  {Joan,  vi,  27).  Dies  itaque  suos  sancta  £c- 

clesia^  etiam  cum  praesentem  vitam  deserit,  non 

amittit,  quia  in  electis  suis  tanto  eorum  lucem  mul- 

tiplicius  invenit,  quanto  nunc  in  eis  ab  omni  tenta- 

tione  se  cautius  sollicitiusque  custodit.  Dies  suos 

Ecclesia  non  amittit,  quia  sese  in  hac  vita  vigilanter 

quotidie  pensare  non  negiigit,  et  ad  omnia  quae  re- 

cte  facere  vaieat  inertia  nulia  torpescit.  Ilinc  est 

enim  quod  de  ilia  per  Salomonem  dicitur  :  ^  Consi- 

derat  semitas  domus  suce,  et  panem  otiosa  non  comedit 

(Proo,  XXXI,  27).  Semitas  quippe  domus  suae  consi- 

derat,  quia  cunctas  snae  conscientiae  cogitationes 

subtiliter  investigat.  Panem  otiosa  non  comedit,  quia 

hoc  quod  de  sacro  eloquio  intelligendo  perceperit,  ante 

aeterni  judicis  oculos  exhibendo  operibus  ostendit. 

Mori  autem  dicitur,quia  cum  illam  aeternitatiscontem- 

platio  absorbuerit,ab  hac  mutabilitatis  suaevicissitudi- 

ne  funditus  exstinguit,  ut  inea  jam  hoc  quod  acumen 

intimae  visionis  impediatulio  modonihil  vivat.  Tanto 

enim  verius  tunc  interna  conspicit,  quanto  cunctis 

exterioribus  plenius  occumbit.  Uanc  itaque  mortem, 

hanc  dierum  plenitudinem,  et  in  beato  Job,  uno  sci- 

licet  membro  Ecclesiae,  credamus  factam,  et  in  tota 

simul  Ecclesia  speremus  esse  faciendam,  quatenus 

ita  teneatur  rei  gestae  veritas,  ut  non  evacuetur  rei 

gerendae  prophetia.  Bona  enim,  quae  de  sanctorum 

vita  cognoscimus,  siveritate  carent,  nulla  sunt ;  si 

mysteria  non  habent,  minima.  Quae  ergo  per  Spiri- 

tum  sanctum  bonorum  vita  describitur,  et  per  intel- 

lectum  nobis  spiritalem  fulgeat,  et  tamen  siansus  a 

fide  histori»  non  recedat,  quatenus  tanto  fixior 

animus  in  suo  intellectu  permaneat,  quanto  hunc 


A  quasi  in  quodam  medio  constitutum,  et  erga  futura 
spes,  et  erga  practerita  fides  ligat. 

[Vet.  XXVI,  Rec.  XVI.]  49.  Conclusio  toUus  ope- 
ris.  Quam  formidandum  ne  qui  de  Deo  loquuntury  aut 
mala  incaute  dicant,  aut  bona  non  bene.  Intentioni 
placendi  Deo  humance  laudis  intentio  se  intersent.  — 
Expleto  itaque  hoc  opere,  ad  me  mihi  video  esse  re- 
deundum.  1168  Multum  quippe  mens  nostra  etiam 
cum  recte  ioqui  conatur,  extra  semetipsam  spargitur. 
Integritatem  namque  animi,  dum  cogitantur  verba 
qualiter  proferantur,  quia  eum  trahunt  intrinsecus, 
minuunt.  Igitur  a  publico  locutionis  redeundum  est 
^  ad  curiam  cordis,  ut  quasi  in  quodam  concilio 
consultationis  ad  meipsum  discemendum  convocem 
cogitationes  mentis,  quatenns  ibi  videam  ne  aut  in- 

B  caute  mala,  aut  bona  non  bene  dixerim.  Tunc  enim 
bene  dicitur  bonum,  cum  is  qui  dicit,  soli  ei  a  quo 
accepit  per  id  appetit  placere  quod  dicit.  £t  quidem 
maia  me  aliqua  etsi  dixisse  non  invenio,  tamen  quia 
omnino  non  dixerim,  non  defendo.  Bona  vero  si  qua 
divinitus  accipicns  dixi,  meo  videlicet  vitio  minus 
me  bene  dixisse  profiteor.  Nam  ad  me  intrinsecns 
rediens,  postpositis  verborum  foliis,  postpositis 
sententiarum  ramis,  dum  ipsam  subtiliter  radicem 
meae  intentionis  inspicio,  Deo  quidem  ex  ea  me 
summopere  placere  voluisse  coguosco,  sed  eidem 
intentioni  qua  Deo  placere  studeo  furtim  se  nescio 
quomodo  intentio  humanae  laudis  interserit.  Quod 
cum  jain  postmodum  tardeque  discerno,  invenio  me 
aliter  agere  quod  scio  me  aliter  inchoasse.  Sic  etenim 

G  saepe  intentionem  nostram,  dum  ante  Dei  oculos 
recte  incipitur,  *  occultc  subjuncta,  •  et  eam  velut 
in  itinere  comprehendens,  intentio  humanae  laudis 
assequitur,  sicut  pro  necessitate  quidem  cibus  sumi- 
tur,  sed  in  ipso  esu,  dum  furtim  gula  subrepit, 
edendi  delectatio  permiscetur.  Unde  plerumque 
contingit  ut  refectionem  corporis^  quam  salutis 
causa  coepimus,  causa  voluptatis  expleamus.  Faten- 
dum  est  igitur  quod  rectam  quidem  intentionem 
nostram,  quae  soli  Deo  placere  appetit,  nonnunquam 
intentio  minus  recta,  quae  de  donis  Dei  placere  ho- 
minibus  quaerit,  insidiando  comitatur.  Si  autem  de 
his  divinitus  districte  discutimur,  quis  inter  ista 
remanet  salutis  locus,  quando  et  mala  nostra  pura 
mala  sunt,  et  bona  quae  nos  habere  credimns  pura 

|v  bona  esse  nequaquam  possunt  ?  Sed  hoc  mihi  opene 
pretium  credo,  quod  fratemis  auribus  omne  quod  in 
ine  latenter  ipse  reprehendo,  incunctanter  aperio. 
Quia  enim  exponendo,  non  ceiavi  quod  sensi,  confi- 
tendo  non  abscondo  quod  patior.  Per  expositionem 
patefeci  dona,  per  confessionem  detego  vulnera.  Et 
quia  in  hoc  tam  magno  humano  genere,  nec  parvuli 
desunt  qui  dictis  meis  debeant  instrui,  nec  magni 
desunt  qui  cognitae  meae  valeant  infirmitati  misereri, 
per  haec  utraque  aliis  fratribus  quantum  possam  ca- 


*  Laud.,  Val.  GI.,  Gemet.  et  duo  Germ.,  et  alios. 

*  Emendandae  ex  Mss.  Anglic.  et  nostris  Edit. 
Vatic.  et  Gilot.,  in  quibus  legitur,  sed  statim. 

^  Vindoc,  Consideravit, 


^  Laud.,  ad  curam. 

'^  Germ.,  occulte  sibi  subjuncta. 

^  Turon.,  etiam. 


781  ADMONITIO  IN  S.  GREGORII  MAGNI  HOMILIARUM  LIBROS.  78J 

ram  confero,  ab  aliis  spero.  Illis  dixi  exponendo  A  tiuin  mihi  suae  orationis  impendat,el  omne  quodin 
quod  faciant,  istis  aperio  confitendo  quod  parcant.  me  sordidum  deprehendit  fletibus  diluat.  Orationis 
Illis  verborum  medicamenta  non  sublraho,  istis  la-  autem  atque  expositionis  virtute  collata,  leclor  meus 
cerationem  vulnerum  non  abscondo.  Jgitur  quaesout  in  recompensatione  me  superat,  sicum  per  me  ver- 
quisquis  haec  legerit,  apud  districtum  judicem  sola-      ba  accipit,  pro  me  iacrymas  reddat. 


ADMONITIO 

IN  SEQUENTES  HOMILIARUM  LIBROS 

1169  I.  Post  expositionem  sancti  Gregorii  in  librum  Job,  servato  sanctarum  Scripturarnm  ordlne,  sequi 
debent  ejusdem  sancti  Doctoris  Homiliae  in  Ezechielem  prophetam,  quas  licet  afflictus  morbis,  negotiisque 
dilEcillimis  pene  immersus,  acinnumeris  vexatus  curis,  ad  populum  tiabuit.  Luctuosam  tum  Urbis  ac  totms 
Italiae  faciem  ipse  depingit  homilia  6  libri  secundi,  quajolim  18  inscribebatur :  Ubiqne,  inquit,  luctus  aspi" 
cimus.  Ubique  gemitus  audivimiis,  Destructw  urbes,  eversasunt  castra,  depopulatisunt  ayri,  in  solitudinem  terra 

redacta  est Alios  in  captivitatem  duci,  alios  detruncari,  alios  interfici  videmus.  Gaetera  omittimus  quibus 

Romae,  Romani  agri,  totiusque  Italiae  calamitates  lugel.  Non  absimilia  leguntur  in  Praefatione  libri  II,  ac 
praesertim  in  fine  homiliae  ultimae.  Undique,'mqxLiiygladiiscircumfusisumu8,undiqueimmi7iensmortispericU' 
lum  timemus.  Alii  detruncatis  ad  nos  manibus  redeunt,  alii  captivi,  alii  interempti  ad  nos  nuntiantur.  Jam 
cogor  linguam  ab  expositione  retinere.  Haec  nostri  Gregorii  Scripturam  sacram  interpretandi  otia,  inter  tot 
et  maxima  quidem  negotia  miratus  Bemardus,  ad  Eugenium  summum  pontificem  ita  scribit :  Obsidiourbis 
et  barbaricus  ensis  civium  cervicibus  imminebat.  Nunquid  tamen  istud  terruit  beatum  papam  Gregorium  quo^ 
minus  sapientiam  scriberet  in  otio  ?  Eo  nempe  temporis  (quod  ex  ejusdem  praefatione  iiquet)  obscurissimam 
et  extremam  partem  Ezechielis  tam  diligenter  quam  eleganter  exposuit  (Lib.  i  de  Consid.,  cap.  9). 

II.  Sane  difficiilimani  prophetiae  hujus  explanandaj  provinciam  deprecari  coactus  est  olim  Hieronymus, 
ob  nuntialam  sibi  Roraanae  urbis  obsidionem.  Postquam,  inquit,  ctarissimum  terrarum  omniumlumen  ex- 
stuictum  est,  imo  impeni  Romani  truncatum  caput,et,utverius  dicam,  in  una  urbe  totusorbis  interiit,  obmutui 
et  humiliatus  sum,  et  silui  de  bonis  (Epist.  ad  Eustoch.,quwcommentar.inEzech.  proBmittitur) .  Aliam  laboris 
hnjus  declinandi  causam  aflfert  Hieronymus,  nimirum  intelligendi  et  explanandi  aifficultatem,  quam,  inquit, 
Hebrceorum  probat  traditio;  nam  nisiquisapud  eos  cetatem  sacerdotalis  ministerii,  id  est  tricesimum  annum  im- 
pleverit,  nec  principia  Geneseos,nec  Canticum  canticorum,  nec  hujusvoluminis  exordium  et  finem  legere  permit- 
titur,  ut  ad  pei^fectam  scientiam  et  mysticos  intelleclus  plenum  humance  naturw  tempus  accedat. 

Ill.Verum  ut  tam  arduum  opus  feliciter  exsequeretur  noster  Gregorius,  praesentissimum  numen  expertus 
est.  Cum  enim  uitimam  Ezechielis  prophetae  visionem  interprelaretur,  Petrus  diaconus,  quo  exceptore  ac 
notario  ulebatur,  vidit  Spiritum  sanctum,  sub  columbae  candidae  specie,  ipsius  capiti  insidentem,  et  ro- 
strum  ori  immittentem,  ex  quo  altissima  mysteria  edisceret,  ac  veluti  ebiberet,  ut  refert  Paulus  Diaconus 
in  ipsius  Vita  prope  finem,  confirmatque  Joannes  Diac,  1.  iv,  cap.  69  et  70. 

Neque  vero  mirum  videri  debet  Gregorio  tam  singulariter  adfuisse  Spiritum  sanctum,  eo  potissimum 
tempore  quo  majora  edidit  humilitatis  argumenta,  quando,  Isaia  teste  (Isai.  lxvi,  2),  didicimus  Dei  Spiri- 
tum  huiniliuni  esse  consolatorem  et  inhabitatorem.  Sanctissimum  Doctorem  audiamus  homil.  undecima, 
num.  5,  amarissimis  lacrymis  vel  leviora  piacula  deflentem  :  0  quam  dura  sunt  ista  quce  loquor,  quia  me- 
metipsum  loquendo  ferio.  Cujus  neque  Ivngua,  nt  dignum  est,  prcedicationem  tenet,  neque  in  quantum  tenere 
sufficit  vita  sequitur  linguam.  Qui  otiosis  verbisscepeimplicor,etab  exhortatione  atque  CBaificatione  proximorum 
torpens  et  negligens  cesso.  Qui  in  conspectu  Dei  factus  sum  mutus  et  verbosus.  Mutus  in  necessariis,  verbosus 
in  otiosis.  Reliqua  missa  facimus,  quae  stupendam  in  tanto  viro  animi  demissionem  prae  se  ferunt.  Et  quasi 
humili  huic  confessioni  nonnihil  dfeessel,  inferius  adhuc  ita  se  reum  pronuntiat  (Num.  26J:  sed  interim 
dum  loquor,  avertere  a  memetipso  oculos  volo  ;  et  ecce  iterum  senno  divinus  me  impingit  in  memetipsum,  ut 
meam  negligentiam  videam,  et  mihi  dici  hcec  quwaudiopertimescam.Sicutenim  superius  dixi,  cujus  cor  in  curis 
innumeris  exsparsum  se  ad  se  colligat  ?  etc. 

rV.  Ut  immensis  laudibus  digna  videtur  sanctissimi  pastoris,  tot  curis,  tot  incommodis  obsistenlibus, 
assiduitas  in  concionando,  ita  non  mediocres  meretur  populi  Romani  ad  Gregorium  audiendum  flagrans 
studium,  et  divini  verbi  fames  inexplebilis.  Romanis  enim  postulantibus  1170  Gregorius  Ezechielis  ex- 
positionem  suscepit,  quod  ipse  in  praefatione  ad  librum  secundum  docet,  confirmatque  Joannes  Diac.  I.  iv, 
c.  76. 

V.  Cum  imminenle  Urbis  obsidione  inccepta;  legantur  illae  de  quibus  praefamur  homiliae,  et  Agilulpho 
Langobardorum  rege  jam  muros  cingente  absolulae,  vel  potius  interruptae,  quaerendum  nobis  est  quo  lem- 
pore  Roma  obsessionem  hanc  passa  sit.  Referri  quidem  soletad  an.595.At  ad  annum  592  potius  pertinere 
m  Vita  sancti  Gregorii,  I.  ii,  cap.  4,  peue  certis  et  indubitatis  argumentis  ostendimus. 

VI.  De  homiliarum  istarum  numero  nulla  est  controversia ;  duae  etenim  supra  vigintireperiunturinlibris 
tam  manu  exaratis  quam  editis  ;  at  modus  eas  numerandi  non  est  idem.  Nimirum  inExcusis  eodem  modo 
computantur,  ac  si  ad  unum  eumdemque  librum  pertinerent  omnes,  ita  ut  quae  prior  est  secundi  libri  di- 
cator  in  Vulgatis  decima  tertia.  Secus  autem  in  manuscriptis  Godicibus,  qui  post  duodecimam  prioris  libri, 
eam  quae  praefationem  libri  posterioris  proxime  sequilur,  primam  appellant,  et  sic  deinceps  usque  ad  deci- 
mam.  Quinus  morem  gerendum  duximus.  Alteram  tamen  numerandi  rationem  iniit  JoannesDiac,  gui  lib.  iv, 
cap.  66,  homiliara  octavam  decimam  vocat,  quam  nos  cum  Mss.  libris  sextam  secundi  libri  dicimus.  Ve- 
rum  de  his  quae  levioris  et  prope  nullius  momenti  videntur  monuisse  tantum  snfficiat. 

VII.  Quod  spectat  ad  dicendi  ac  scribendi  rationem,  quam  observavit  hic  sanctus  Doctor,  ux  eam  accu- 
ratiorem  ac  venustiorem  esse  non  contendimus,  ita  velut  hurailiorem  et  depressiorem  ipsam  contemni  non 
sinimus.  In  his  sane  concionibus  constat  Gregorium  rerum  magis  sensusaue  curam,  quara  verborum  dele- 
ctum  habuisse.  Quamvis  vero  litleralem  sensum  tanquam  coeterorum  funaaraentum  prius  statuere  conetur, 
mysiicis  tamen  rimandis  et  moralibus  explicandis  in  primis  incurabit.  Priraa  horailia  caeteris  praemittitur 
nt  prologus,  in  quo  Gregorius  multa  de  prophelis  prophetiaeque  Spiritu  docet  scitu  digna  et  necessaria.Qui 


0' 


783  ADMOMTIO  L\  S.  (iUKGOHlI  MAGNE  IIOMILIAUUM  LinROS.  484 

phira  circa  hoc  argunicntnm  requirit,  adoat  alios  ox  sanctis  Patribus  qui  prophetas  cxplicandos  suscepe- 
runl,  maxime  vero  legat  Epiphanium,  qui  inilio  libri  de  Ponderibus  et  Mensurisfuse  prosequiturquotsint 
inprophetis  orationum  genera,  et  hajc  assignat:  doclrinam,contemplationem,  cohortalionem,  minas,  cora- 
miserationem,  lamentationem,  preces,  historicam  narrationem^prffdictionom. 

YIIL  CaBterum  in  totohoc  opere  Gregorius  prudenter  quidemHieronymumconsuluit  Ezechielis  prophe- 
tiam  interpretantera,  sed  non  serviliter  secutus  est.  Imo  vero  eumdem  (dissimulato  tamen  honorjs  causa 
ejus  nomine)  aliquando  refellit  ;  cujus  modestiam  et  in  Ilieronymum  reverentiam  utinam  imitarentur  e\ 
recentioribus  scriptoribus  nonnuUi,  qui  tam  libere  erudilissimi  Scripturarum  sacrarum  interpretis  do- 
ctrinae  obloquuntur  1  Quorum  audaciori  calamo  liceat  hoc  opponere  doctissimi  Sulpicii  Severi  ejus  coievi 
teslimonium  dialogi  1,  cap.  4.  Hieronymus,  inquit,  vir  eral  prceter  fidei  meritum  dotemque  vtrlutum,  non 
solum  Latinis  alque  Grcecis,  sed  et  Hehrms  etiam  ita  litteris  instttutus,  ut  se  illi  in  omni  scientia  nemo  aud^at 
comparare. 

Ia.  Quid  autem  nobis  haec  novissima  Editio  debcat  jam  commemorandum.  1.  Prolixiores  Ezechielis 
textus,  qui  singulis  homiliis,  si  priorem  excipias,  praemittuntur  in  Excusis,  non  autem  in  manu  exaratis, 
resecuiraus;  at  singulos  versus  ut  successive  proponuntur  a  sancto  Doctore  explicandi,  lineis  distinctis 
excudi  curaviraus,ad  mss.Codicumsimilitudinom  propius  accedentes,  inquibusautmajoribuscharacteribns, 
aut  etiam  minio  vel  alio  exquisito  colore  depictis  describuntur.  2.  Praedictas  homilias  quae  prius  veJuti  uno 
ac  continuato  spiritu  legebantur,  nullis  ad  pausandum  assignatis  clausuiis,  in  varias  sectiones,  additis  to- 
tidem  numeris,  partiti  sumus.  Notis  infra  et  ad  calcem  rejectis,  si  quid  obscurius  occurrerit  quod  explica- 
lione  indiguerit,  exponere  curavimus ;  ubi  etiam  variantes  lectiones  exhibuimus,  et  si  qua  in  textu  non- 
nullius  momenti  mutatio  facta  fuerit  (contigit  autem  id  saepissime)  Codices  mss.  quibus  ad  emendationem 
faciendam  usi  sumus  indicavimus.  Locos  onmes  a  nobis  sanatos  aut  restitutos  enumerare  longius  foret ; 
paucos  tamen  ex  prioribus  homiliis  designabimus,  ut  ex  iis  intelligatur  novae  Editionis  non  modo  utililas 
sed  necessitas.  Lib.  i,  hom.  2,  n.  17,  de  quo  mox,  etc;  hom.  3,  n.  5,  non  tenuiter  amatur.  Et  n.  iS,  cum 
esmentis,  etc;  hom.  4,  n.  3,  et  si  simulj  etc;  hom.  5,  n.  2,  vitce mortalis,  etc  Et  n.  l,Verbum  itineranti' 
us,  etc  ;  hom.  6,  n.  8,  quid  ergo  mentes  auditorum,  etc  Et  n .  13,  ligno  autem,  etc.  Item  n.  18,  et 
humus  eJMS,  etc,  ubi  Editi  habent  et  fumus  epis.  Ibid.,  Gussanv.,  in  pice  ardentem,  pro  in  picem  ardentem. 
Denique,  n.  19,  terribilis  qucedam.  Quem  locum  Editores  omnes  corruperant  legendo  terribilis  quidem. 
Mnltas  similes  Editorum  corruptelas  dissimulamus,  ut  ad  insienem  veniamus,  ouae  exstat  hom.  8,  n.  24,  in 
qua  sane  fides  deChristi  divinitate  periclitatur,  ut  ex  nota  ad  hunc  locum  palam  fiet.  Ex  reliquis  1171 

Erioris  libri  homiliis  nihil  amplius  carpemns.  Imo  ex  altero  libro  unicum  locum  notabimus,  niminun  ex 
om.  1,  olim  13,  n.  3,  et  lunam  sanctam  Ecclesiam  ;  ubi  apud  Gussanv.,  etunam  sanctam  Ecclesiam,  Exhis 
paucis  quanlum  caetera  medela  indigerent  facile  intelligitur  ;  eam  autem  attulerunt  mss.  Codices  quos  hic 
enumerabimus. 

X.  Et  primum  quidem  commemorandus  est  vetustissimus  Codex  Corbeiensis  nunc  bibliothecae  sancti  Ger- 
mani  a  Pratis,  notatus  161,  litteris  Merovingiis  descriptus  qui  CaroU  Magni,  im*oetiam  Pipini  regis  aetatera 
superare  creditur,  quod  eorum  temporibus  hi  veteres  characteres  Romanis  cessissent.  Conlinet  hic  Codex 
pnorem  homiliarum  librum.  C.  Germanensis  nomine  dosignabitur,  ad  discrimen  alterius  Corbeiensis  Cod. 
antiquissimi,  et  duorum  aliorum  Germanensium,  quibus  Codicibus  2,  3,  et  4,  locum  cum  Mss.  assi- 
gnamus. 

QuintusestinsienisEcclesiae  Laudunensis,antiquitate  praestantissimus,continens  librum  secundumtautora. 

Sextus  locusdebetur  Gemeticensi  septingentorum  annorum,  qui  duos  libros  ex  integro  complectitur. 

Circa  undecimum  saculum,  aut  ineunte  saltem  duodecirao  exarati  creduntur  liber  Ebroicensis  Ecclesiae, 
Uticensis,  seu  monasterii  sancti  Ebrulphi  ;  Sagiensis,  scilicet  monasterii  sancti  Martini,  Beccensis,  Ly- 
ranus,  el  Rothomagensis  monasterii  beatae  Mariae  de  bono  nuntio ;  quibus  in  membranis  exstant  homitiae 
omnes  laudatae,si  pauca  folia  excipias  aut  abrasa  autavulsa  ab  exemplari  Rothom.Hi  oranes  Codices  parum 
ab  invicem  discrepant.  Uticensis  plurimas  non  raro  iectiones  suppeditat,  aut  eadem  raanu,  aut  diversa  sed 
antiqua  descriptas. 

£x  bibliotheca  celebris  monasterii  sancti  Joannis  apud  Augustam  Suessionnm  utendum  acceplmus 
optimae  notae  Codicem,  ad  quem  etiam  onines  horailias  ilias  recognovimus,  necnon  ad  duos  alios,  al- 
terum  Longipontis,  ord.  Cisterc,  alterum  VallisClarae  ejusdem  ordinis. 

Anglicanorum  denique  Codicum  discrepantes  lectiones  mutuo  accepimus  a  ThoraaJamesio,  qui  eas  pu- 
blici  juris  fecit  cura  caeteris  ad  Gregoriana  opera  spectantibus  ut  jara  admonuimus.  In  conferendo  Eze- 
chiele,  inquit  Jaraesius,  quatuormss.  Codices  mihi  adjumento  fuerunt,  quos  postea  enuraerat,  scilioet  duos 
ex  bibliotheca  collegii  Mertonensis,  unura  ex  bibliotheca  Boldeiana,  et  aiterum  ex  bibliotheca  collegii  Bal- 
lionensis. 

Praet9r  tot  Clodicum  collationes,  adhibuimus  etiam  veterum  Editionum  Parisiensis  1502  et  alterius  1518, 
Gilotjanae,  Vaticanae,  denique  novissiraae  Gussanvillaanae  subsidiura. 

XI.  In  Codicibus  Suessionensi,  Laudunensi  et  Longipontano,  occurrerunt  pIurimaadhomiIiam9  secundi 
libri,  olim  21,  pertinentia ;  quae  cum  nec  in  Editis  ullis,  nec  in  aliis  Mss.  saUem  nobis  notis  leeantur,inse- 
rere  textui  religio  fuit.  Quia  tamen  a  phrasi  Gregoriana  non  abhorrent,  ea  hicconsignanda  duximus ;  neque 
enim  in  brevissimis  notis  ad  columnarum  calcem  attextis  contineri  facile  potuissent. 

Num.  1  laudatae  hora.,  ad  haec  verba  :  Nunc  ergo  cum  4ucb  mensoe  describuntur,  additur  in  memoratis 
Codicibus:  Et  rursus  in  exteriore  cestibulo  quatuor  mensce  esse  perhibentur,  apertejam  circainterioremportam 
duo  vestibula  esse  memorantur ;  inter  quce,  ut  diximus,porta  Aquilonis  interior  staret.  Porta  itaque  interior  in 
interiori  vestibulo  binas  per  latei^a  mensas  habere  descripta  est,  atque  in  exterion  similiter  binas.Quatuor  autem 
hinc  et  quatuorinde  mensoe  octo  pariter  fiunt,  dum  per  latera  singula  bincBin  vestibulo  interiori  et  bince  hincet 
inde  in  exteriori  esse  describuntur.  His  ttaque,  eXc.,  usque  ad  ignorantia  non  angustat,  ubi  desinit  num.  1, 
sicut  in  Editis,  quibus  haec  adduntur  in  Mss.  :  Dum  enim  unaporta,  id  est  interior,  inter  duovestibula  esse 
describitur,  tacile  etiam  porta  exterior  ad  mentem  reducitur,intra  quam  vestibulum ante  portam  interioremesse 
perhibetur.  Nonjam  ergo  nobis  de  una,  sedde  utraque  tractandum  est.  Possunt,  etc  Ab  his  verbis  num.  4, 
quce  pergit  ad  AquHonem,  haec  habent  Codd.  mss, :  Dum  enim  ascensum  nominat,  portam  Aquilonis  intS' 
rtorem,  destgnat,  per  quam  sanciam  Ecclesiam  ac  testamentum  novum  proediximus  figurari ;  quce  habuii  laius 
extertus  Synagogam,  ex  qua  in  Deo  et  Domino  nostro  Jesu  Christo  fides  inchoavit,  Et  vere  inUHigentiGB  ostiutn 
m  sancta  Ecclesta  fidelts  populus  invenit,  quce  ad  Aquilonem  pergere  dicitur,  qtiia  multitudinem  credeniium  de 
torpore  frtgons  et  tntquttaits  ex  gentilitate  colligit.  Habei  ergoporta  interior  latus  exterius,id  e$i  sancta  Eccle^ 


785 


HOMIUARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  -  HOMIL.  I. 


786 


sia  Synagogam ;  hahel  ostium,  id  est  ccBlestis  recjni  intelligentiam  ;  et  pergit  ad  Aquilonem,  quia  peccatores 
quosque  non  despicit,  sed  eos  recipiendo  ad  pcenxtentiam  misericorditer  aitendit.  Dicatur  autem  quatuor  mensoi 
ninc,  et  quatuor  mensce  inde  per  latera  portce ;  dum  enim  fides  et  vita,  1172  patientia  atque  benignitas  in 
interion  intellectu  custoditur, porta  nostra  quatmrin  interiorivestibulo  mensas  habet,  in  qua  dtm ex priori parte 
prioris  temporis  doctrinam  legis  et  prophetias  aspicimus,  atque  in  carnali  populo  circumcisionis  et  sacrificix,  quce 
fuerint  ligamenta  pensamus,  mensa*quoque  quatuor,  quasi  ex  alio  latere  forlnsecus  in  vestibulo  monstrantur, 
Quce,  etc.,  ut  in  Editis. 

In  God.  Longipont.  past  hxc  yerb3i,misericorditer  attendit  seqmXiiT :  Dicatur  recte,  qnae  pergit  ad  Aqui- 
lonem.  In  exteriori  entm  custodia  litterce  lex  data  tenebatur,  Ostium  vero  portce  est  ipse  historicus  intetlectus 
legis,  qui  ad  Domini  timorem  ducit,  Quw  porta  ad  Aquilonem  pergere  dicitur,  quia  lex  eadem  sub  timore  wt^ 
narum  frigida  Judaici  populi  corda  constrinxit,  quasienim  per  calorem  ille  populus  curreret,  si  prcecepta  do- 
minica  ex  amore  servasset ;  sed  quiasub  timore  mortis  propositce  litteram  custodivit,  quasi  in  torpore  frigoris 
remansit;  inde  novis  populis  cetema  prcemia  amantibus,  non  autem  temporalia  tormenta  timentibus,  atquejam 
calentibus  dicitur :  Non  enim  accepistis  Spiritum  servitutis  iterum  in  timore^  sed  accepistis  Spiritum  ado- 
ptionis  filionim ;  in  quo  clamamus,  Abba  pater.  Dicatnr  autem :  Quatuor  mensas  hinc,  etc. 

Haec  sane  vel  Gregoriam  sunt,  vel  Gregorianis  simillima.  Prioris  contextus,  et  rursus,  etc,  omittendi 
aliis  iu  Codicibus  manu  exaratis  occasionem  prajbuit^  ut  conjicere  licet,  verbum  describuntur,  immediate 
antecedens,  et  bis  paucas  intra  lineas  repetitum.  Praetermisso  enim  primo  describuntur,  cum  caeteris  quae 
se(^uuntur,  amanueusis  ad  secundum  incaute  oculos  deilexit,  et  ad  inferiora,  non  ad  superiora.  Plura  prae- 
fari  veremur,  ne  teropus  evolvendo  et  assidue  consulendo  Gregorio  utiiius  impendendum  in  legendis  nostris 
scriptiunculis  frustra  teralur. 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 

ROMANI  PONTIFICIS 

HOMILIARUM  IN.  EZECHIELEM  PROPHETAM 

LIBRI  DUO  *. 


LIBER    PRIMUS. 


1173  PRAEFATIO.  ^ 

Dilectissimo  fratri,  •  Mariano  episcopo,  Gregorius 
episcopus  3  servus  servorum  Dei. 

Homilias  *  quae  in  beatum  Ezechielem  prophetam, 
ita  ul  coram  populo  loquebar,  exceptae  sunt,  multis 
curis  irruentibus*  inabolitionereliqueram.  Sed  post 
annos  octo,  petentibus  fratribus,  notariorum  schedas 
requirere  studui,  easque,  favente  Domino  transcur- 
rens,  inquantum  1174  «abangustiistribulationum 
licuit  emendavi.  Tua  itaque  dilectio  has  sibi  ad 
legendum  mitti  poposcerat,  sed  valde  incongruum 
credidi  ut  aquam  despicabilem  hauriret  quem  constat 
de  beatorum  Patrum  Ambrosii  atque  Augustini  tor- 
rentibus  profunda  ac  perspicua  fiuenta  assidue  bibore. 
Sed  rursum  dum  cogito  quod  saepe  inter  quotidianas  B 
deiicias  etiam  viliores  cibi  suaviter  sapiunt  trans- 
misi  minima  legenti  potiora,  ut  dum  cibus  grossior 
velut  pro  fastidio  sumitur,  ad  subtiliores  epuias  avi- 
dius  redeatur. 

*  Mss.  C.  Germ.  antiquissimus :  Incipit  liber  homi- 
liarwn  beati  Gregorii papce  urhis  Romo!.  Explamtio  in 
Banctnm  Iliezechiet  prophetam.  Corb.  antiquissimus, 
in  beato  Hiezechiet.  Beccensis  et  Lyranus  habent, 
Zezechiel.  Rhotomag.,  Utic,  Gemat.,  Ezechiel. 

«  In  Edit.  Gussanv.,consentienteM8.  Longiponta- 
no,  Mariniano.  Sequimur  Corbeiensem,  C.  Germa- 
nensem  et  caeteros  antiquiores. 

'  In  plur.  siletur,  servus,  elc.  Exstat  in  Germ.  et 

aliis  meiioris  nota;. 

♦  C.  Germ.,  Homelias  qucBinbeatumHiezechielpro^ 


HOMILIA    PRIMA. 

Prophelamexpositurus  sanctus  Doctor  deprophetics 
temporihus  et  modis  prcefatur. 

1.  Dei  omnipotentis  aspiratione  de  Ezechielepro- 
pheta  locuturus,  prius  debeo  lemporaet  modos  ape- 
rireprophetiaeutdum  accessus  ejus  ostenditur,  virtus 
melius  cognoscatur.  Prophetiae  tempora  tria  sunt, 
scilicet  praeteritum,  praesens  et  futurum.  Sed  scien- 
dum  est  quodin  duo  ibus  temporibus  prophetia  "^  ety- 
mologiam  perdit.  Quia  cum  ideo  prophetia  dicta  sit 
quod  futura  praedicat,  quando  de  praelerito  vel  prae- 
senli  loquitur,  rationem  sui  nominis  araittit,  •  quo- 
niam  non  prodit  1175  qnod  venturum  est,  sed  vel 
ea  memorat  quae  transacta  sunt,  vel  ea  quae  sunt. 
Quae  tamen  tria  prophetiae  tempora  verius  loquimur, 
•  si  ex  sacrae  Scripturae  testimoniis  ostendamus. 
Prophetia  de  futuro  est :  Ecce  Virgo  concipiet  et  pariei 
filium  (Isai.  vii,  14).  Prophetia  de  praeterito  :  In 
principio  creavit  Deus  ccelum  et  terram  (Genes.  i,  1). 
De  illo  enim  tompore  dixithomo  quo  non  erathomo. 

phetam  coram,  omisso  Ha  ut,  quod  habent,  Mss.  pene 
omnes,  habereque  debent. 

^  Val.  CL,  inoblivione. 

^  Longip.,  in  (irnusiiis. 

^  Ebroic.  et  alii  Norm.,  elymotogium  suam  mn 
habet. 

«Ebroic,  Utic,  Becc,  Uothomag.,  quoniam  non 
profatur  quod  futurum  est.  Sagiensis  et  Germ.,  non 
proditur.  Suessionensis,  Longip.,  Val.  CI.,  nonpro- 
phetat.  Gcmet.  ac  Lyran.,  non  propoeiatur, 

'  Plur.,  si  hcecsacrce. 


787  SAiNGTl  GUEGORU  .MAG.M  788 

Prophetiadepraesenti  est,  *  quando  Paulus  apostolus  A  misit  admagos  etariolos,omnes  quesapientesBaby- 
dicit :  Si  autem  omnes  prophetent '  inlret  autem  quis      loniae  convocavit,  nec  ab  eis  solummodo  interpreta- 


imfidelis  vel  idiota,  convincitur  ab  omnibus,  dijudicatur 
ab  omnibus ;  occulta  ^  enimcordis  ejusmanifesta  fiunt, 
et  ita  cadens  in  faciem  adorabit  Deum,  pronuntians 
quod  vere  Deus  in  vobis  sit  (I  Cor.,  xiv,24j25).  Cura 
igitur  dicitur :  Occulta  cordis  ejtis  manifesta  fiunt, 
profecto  monstratur  quia  per  hunc  modum  prophetiae 
spiritus  non  praedicit  quod  futurum  est^  sed  ostendit 
quodest.  Quo  aulem  pacto  prophetiaedicatur  spiritus, 
qui  nihil  futurum  indicat,  sed  praesens  narrat  ?  Qua 
in  re  animadvertendum  est  quod  recte  prophetia  di- 
citur,  non  quia  praedicil  ventura,  sed  quia  prodit 
occulta.  Rem  quippe  quamlibet,  sicut  ab  oculis 
nostris  in  futuro  subtrahunt  tempora,  ita  ab  oculis 


tionem  somnii,  sed  etiam  soranium  1176  qnaesivit 
ut  nimirum  ex  praeterito  colligeret  si  quid  in  eorum 
rcsponsionibus  de  venturo  certum  teneret.  Qui  cum 
dicere  ^  nullatenus  potuissent,  Daniel  deductos  ad 
medium  est,  qui  de  interpretatione  somnii,  et  de 
narratione  requisitus,  non  solum  hoc  respondit  quod 
interrogatus  est,  sed  ipsam  somnii  originem  repiica- 
vit,  dicens  :  Tu,  rex,  ccepisti  cogitare  in  stratu  tuo  quid 
essetfuturumposth(Bc{Ibid.,  29J.  Etpaulopost:  Tu, 
rex,  videbas,  et  ecce  ^quasi  slatua  una  grandis  {Ibid., 
31),  et  caetera.  Cujus  videlicet  somnii  mox  ut  ordi- 
nemdixit,quidquid  ex  eodem  ventumm  sequebatur 
aperuit,  pensemus  ergo  ordinem  prophetiae.  A  cogi- 


nostris  in  praesenti  subtrahit  causa.  Ventura  elenim  g  tationibus  venit  ad  somnium,  a  somnio  pervenit  ad 


res  occultatur  in  futuro  tempore,  praesens  autem 
cogitatio  absconditur  in  latenti  cordc.  Est  etiam 
prophetia  praesens  cum  res  quaelibet  non  per  ani- 
mum,  sed  per  absentem  Iocumtegitur,quae  tamcn  per 
spiritum  denudatur.  Et  ibi  fit  praesens  prophetantis 
animus,  ubi  per  praesentiam  non  est  corpus.  Nam 
Giezi  longe  a  propheta  recesserat  cum  Naaman  Syri 
munera  percipiebat,  cui  tamen  idem  Propheta  dicit: 
Nonne  cor  meum  in  prcesenti  erat  quando  reversus  est 
homo  de  curru  suo  tn  occursum  tibi  (IV  Reg.  v, 
26)? 

2.  Sciendum  quoque  est  quia  prophetiae  tempora 
invicem  sibi  concinuunt  ad  probationem  ut  aliquando 
ex  futuris  praeterita,  aliquando  vero  ex  praeteritis 


futura.  Qui  ergo  ipsam,  ut  itadicam,  radicem  somnii 
protulit,  profecto  ex  praeteritis  probavit  quam  vera 
essent  quae  de  futuris  diceret.  Prophetia  autem  prae- 
sentis  temporis  nec  praeteriti  attestatione  indiget,  nec 
futuri,  quia  cum  res  occulta  per  prophetiae  verba 
detegilur,  veritati  illius  res  ipsaquae  ostendilur  atte- 
statur. 

4.1gitur  quia  de  temporibus  prophetiaetractavimus, 
restat  ut  de  modis  ejus  ac  qualitatibus  aliqua  disse- 
ramus.  Spiritus  quippe  prophetiae  nec  semper,  nec 
eodem  modo  prophetae  animum  tangit.  Aliquando 
enim  spiritus  prophetiae  ex  praesenti  langit  animnm 
prophetantis,  etexfuturonequaquamtaDgit ;  aliquan- 
do  ex  futuro  tangit,et  ex  praesenti  non  tangil.  Aliquan- 


probentur  futura.  Dixerat  enim  Moyses :  Inprincipio  L  do  vero  ex  praesenti  et  ex  futuro  tangit ;  aliquando 


creavit  Deus  cwlum  et  terram  {Genes,  i,  1).  Sed  quis 
crederetquia  verum  depraeterito  diceret,  si  de  futuro 
etiam  aliquid  non  dixisset  ?  In  ipsius  etenim  libri  fine, 
in  cujus  exordio  illa  de  praeterito  dixerat,  aliquid 
prophetiae  per  Jacob  vocem  de  venturis  permiscuit, 
dicens :  Non  auferetur  scept^^m  de  Juda,  et  dux  '  de 
femoribus  ejus,  donec  veniat  qui  mittendus  est,  et  ipse 
erit  exspectatio  gentium  (Genes.  xlix,  10)  Qui  etiam 
per  semetipsum  eumdem  qui  mittendus  erat  ei 
^  quem  ducebat  populo  prophetavit,  dicens  :  Pro- 
phetam  suscitabit  vobis  Dominus  Deus  vester  de  fratri- 
bus  vestris,  tanquam  me  ipsum  audietis,  Erit  autem, 
quicunque  non  audierit  prophetam  illum,  exterminabi- 
turdepopulo  suo  (Deut.  xviii,  15).Cur  ergo  praete- 


autem  ex  praeterito,  et  ex  praesenti,  atque  ex  futuro 
pariter  tangitur  animus  prophetantis.  Aliquando  tan- 
git  ex  praeterito  prophetiae  spiritus,  nec  tangit  ex 
futuro ;  aliquando  autem  tangit  ex  f uturo,  nec  tangit 
ex  praeterito.  Aliquando  vero  in  praesenti  ex  parte 
tangit,  et  ex  parte  non  tangit ;  aliquando  in  futuro  ex 
parte  tangit,  et  ex  parte  non  tangit.  Sed  haec  ipsa, 
si  possumus,  eo  ordine  quo  praemissa  sont  sacrae 
Scripturae  testimoniis  oslendamus. 

5.  Ex  praesenti  enim  prophetiae  spiritus  prophe- 
tantis  animum  tangit,  atque  ex  futuro  non  tangit, 
sicut  Joannes  Baptista  venientem  Dominum  videns, 
ait :  Ecce  Agnus  Dei,  ecce  qui  toUit  peccaia  mundi 
(Joan.  1,  29 J.  Sed  cum  jam  moriturus  essct,  missis 


ritis  ventura  permiscuit,  nisi  ut,  dum  impleretur  ea  rj  j-    •  '  i*  •    v  *  j-  m  • #«.^.-  -. 

j   ,^    ^       j-       .  j     .   ..  1    '^  discipulis,  requirebal,dicens:  Ttte^  gtticenturtw  e*. 


quae  de  futuro  praediceret,  ostenderet  etiam  quia  de 
praeterito  vera  dixisset  ? 

3.  Quia  itaque  docuimus  qualiter  ex  futurorum 
prophetia  probentur  praeterita,  restat  nuncutadhuc 
de  sacris  eloquiis  ostendamus  quomodo  in  ipso  pro- 
phetiae  spiritu  ex  praeteritis  probentur  futura.  Certe 
rex  Babylonicus,  cum  somnium  vidisset  (Dan. ii,l  seq. 


an  alium  exspectamus  (Matth.  xi,  3)  ?  In  quibus  verbis 
ostenditur  quia  in  terris  quidem  venisse  Redemptorem 
noverat,  sed  an  per  semetipsum  ad  aperienda  inferni 
clauslra  descenderet  dubitabat.  Ex  praesenti  enim 
per  prophetiae  spiritum  tactus  fuerat,  qui  humanita- 
tem  Mediatoris  videns^  et  divinitatem  ejus  intelligens, 
confitebatur  Agnum  *  qui  peccata  mundi  tolleret ; 


^  Suess.,  quam  Paulus. 

^Ebroic.  et  pler.  Norm.,  intret  in  Ecclesiam  infi- 
delis. 

3  Omittilur  enim  in  C.  Germ.  ct  Suess.  Juxta  fon- 
tem  GrdBcun),  et  stc  occulta. 

*  Yitiose  in  Gussanv.^  de  cursu. 


*  Suess.  etLongip.,  de  femore. 

•  Val.  Cl.,  quem  docebat. 

^  Ita  antiquiss.  C.  Germ.  et  Corb.  In  Ed.,  nuUa 
potuissent. 

•*  Abest.  quasi  a  Gemet. 
^  Longip.,  quipeccatum. 


789 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  —  HOMIL.  I. 


790 


ed  tactns  ex  fntarononfnerat,q[niaadventnm  illins  A  qnia  incamatnm  Yerbnm  gestaret  in  ntero  agnovit, 


in  infernnm  nesciebat. 

6.  Aliquando  vero  prophetis  spiritns  animnm 
prophetantis  ex  futuro  tangit,  atque  ex  praesenti  non 
tangit,  sicut  aperte  libri  Geneseos  historia  testatnr^ 
cnm  Isaac  Esau  fiiinm  snum  ad  venandnm  misit 
(Genes.  xxvii,  3,  seq.),  cui  minorem  filinm  Rebecca 
ad  benedicendnm  supposuit,  qni  hoedinis  peliibus 
indntnspaterno  paipatni  corpnsfraternumfinxit.  Cni 
ille  minorifiiio  tanquam  majori  benedictionem  dedit, 
qnaeqne  ei  essent  longe  futnra  nnntiavit ;  sed  quis 
esset  qui  coram  seassisteret,  scire  non  potnit.  1177 
Prophetiae  ergo  spiritus  ex  fntnro  animnm  prophe- 
tantis  tetigit,  atque  ex  praesenti  non  tetigit,  quando 
caligantibns  ocnlis  *  pater  et  ventnra  prsedicebat,  et 
prsesentem  filinm  nesciebat. 

7.  AUqnando  prophetantis  animnm  ex  praesenti 
pariter  et  ex  fnturo  tangit,  quod  ex  eodem  libro 
Geneseos  liquido  docemnr  (Genes.  xlviu).  In  illo 
qnippe  scriptnm  est  qnia  cnm  vitae  jam  termino  pro- 
pinquaret  Jacob,  et  duos  filios  snos  Joseph  fecit  as- 
sistere,  nt  ex  benedictione  illins  possent  longe  post 
fntnra  promereri,  •  cni  majorem  ad  dexteram,  mi- 
norem  veroposuitad  sinistram  {Ibid.,  13).  Gumqne 
ille,  ocnlis  senectnte  caiigantibns,  nepotes  snos  qnis 
prior,  qnisve  esset  minor,  hnmano  visn  discernere 
neqnaqnam  posset,  dnctis  in  obliquum  brachiis, 
dexteram  mannm  minori^  sinistram  majori  impo- 
snit.  Qnod  dnm  corrigere  filins  vellet,  dicens  :  Non 
ita  convenitj  pater,  quia  hic  esiprimogenitus,  andivit : 


eamqne  jam  Domini  sni  matrem  vocavit,  dicens  : 
Unde  hoc  mihi,  ut  veniat  mater  Domini  mei  ad  me 
(Luc,  I,  43)  ?  De  cnjns  conceptione  per  angelnm 
qnoqne  ad  Joseph  dicitnr  :  Quod  enim  in  ea  natum 
est,  de  Spiritu  sancto  est  {Matth.  i,  20).  Qnae  videlicet 
Elisabeth  dixit  :  Beala  quce  credidisti,  quoniam  per- 
ficientur  ea  quce  dicta  sunt  tibi  a  Domino  (Luc.  i,  43). 
Dicens  enim  :  Beata  quce  credidisti,  aperte  indicat 
quia  verba  angeli  qnae  dicta  ad  Mariam  fuerant  per 
spiritnm  agnovit;  atque  snbjnngens  :  Perficientur  ea 
qucB  dicta  sunt  tibi  a  DominOj  qn»  eam  etiam  in  fn- 
tnro  seqnerentnr  praevidit.  Simul  ergo  de  praeterito  et 
praesenti  atqne  ex  futnro  per  prophetiae  spiritnm 
tacta  est,  qnae  et  eam  promissionibns  angeli  credi- 
B  disse  cognovit,  et  matrem  nominans,  qnia  Re- 
demptorem  hnmani  generis  in  ntero  portaret  intel- 
lexit ;  et  cnm  omnia  perficienda  praediceret,  qnid 
etiam  de  fntnro  seqneretnr  aspexit. 

1178  9.  Aliqnando  vero  prophetia  spiritns 
ex  praeterito  tangit  animnm,  nec  tangit  ex  futnro, 
sicnt  in  Panlo  apostolo  aperte  ostenditnr,  qni  disci- 
pnlis  dicit :  Notum  vobis  facio,  fratres,  Evangelium, 
quod  evangelizatum  est  a  me,  quia  non  est  secufidum 
hominem  ;  nequeenim  ego  ab  homine  accepi  illud,  neque 
didici,  sed per revelationem  Jesu  Christi  {GaLi,ii,if). 
Unde  aliis  qnoqne  discipnlis  dicit :  Secundum  reveta- 
tiomm  notum  factum  est  mihi  sacramentum  {Ephes.  iii, 
3).  Qni  tamen  hoc  ipsum  Evangelinm  qnod  per  re- 
velationem  cognoverat,  cnm  Jerosolymam  praedica- 


Scio,  filimi,  scio  :  etistequidemeritinpopulos^  etmul-  p  tnrus  ascenderet,  ait :  Ecce  egoalligatus  spiriluvado 


\ip\\jcahitur,  sed  frater  ejm  junior  major  illo  erit  {Ibid., 
iS,  19).  Prophetiae  ergo  spiritns  ex  praesenti  pariter 
et  ex  fnturo  prophetantis  animnm  tetigit,  dnm  Jacob 
et  ventura  nnntiabat,  et  eos  qnos  corporeis  ocnlis  vi- 
dere  non  poterat,  ante  se  positos  per  spiritnm  discer- 
nebat.  Sic  Ahiae  prophetaeauimnm  prophetiae  spiritus 
ex  praesenti  atqne  ex  fntnro  tetigerat,  cnm,  caliganti- 
bos  ocnlis,  eam  quae  se  esse  aliam  simnlabat,  et  nxorem 
Jeroboam  esse  cognovit,  et  qnidqnid  ei  futnrnm  es- 
set  apernit^  dicens  :  Ingredere,  uxor  Jeroboam,  quare 
aliam  te  esse  simulas  f  Ego  autem  missus  sum  ad  te 
durus  nuntius.  Vade  et  dic  Jeroboam  :  Hcec  dicit  Do- 
nUnus  Deus  Israel :  Quia  operatiu  es  mala  super 
amnes  qui  fuerunt  ante  te,  et  fecisti  tibi  deos  alienos 
H  conftatiles,  utmead  iracundiam  provocares,  me  au- 
tem  protjecisti  *  post  corpus  tuum,  idcirco  ego  tndu- 
cam  mdia  super  domum  Jeroboam  {IIIReg.mwfi-iO). 
*  Ex  praesenti  enim  atqne  ex  fntnro  pariter  pro- 
phetantis  animus  tactus  fnerat,  qni  et  ingredientem 
deprehendere  potnit,  et  ei  ventura  nuntiare. 

8.  Aliqnando  autem  ex  praeterito  et  ex  praesenti, 
atque  ex  fnturo  pariter  animus  tangitur  prophetan- 
tis,  sicut  Elisabeth  venire  ad  se  Mariam  conspiciens 


D 


in  Jerusalem,  qucB  in  ea  ventura  sunt  mihi  ignorans 
{Act.  XX,  22).  Hoc  qnippe  Evangelii  sacramentnm 
est,  quia  Unigenitus  Patris  incamatns  atqne  perfe- 
ctns  homo  factns  est,  qni  cmcifixns,  mortnus,  et  se- 
pultns,  die  tertiasnrrexit ;  die  qnoqne  qnadragesima 
ascendit  in  ccelnm,  atqne  in  dextera  Patris  sedet. 
Qni  ergo  per  revelationem  Evangelinm  agnovit,  pro- 
phetiae  spiritn  de  praeterito  tactns  est ;  sed  quia 
qnid  pro  eodem  Evangelio  passums  esset  ignoravit, 
de  fnturo  procul  dnbio  tactnsnon  est.  Nam  sic  dicit : 
Nisi  quod  Spiritus  sanctus  per  omnes  civitatesprotesta" 
tur  mihi,  dicens  :  Quoniam  vincula  et  tribulationes 
•  Jerosolymis  me  manent  {Ibid.,  23),  aperte  osten- 
dens  quia  ea  qnae  ipsi  fntnra  essent  aliis  de  ipso  re- 
velata  erant,  non  autem  ipsi  de  se,  sicnt  de  illo  per 
Agabnm  dicitnr  :  Virum,  cujus  hcec  zona  est  ita  al- 
ligari  oportet  in  Jerusalem  (Ac(.  xxi^  11). 

10.  Aliqnando  autem  prophetiae  spiritns  tangit  ex 
fntnro,  nec  tangit  ex  praeterito  ;  sicnt  deEIisaei  facto 
scriptum  est,  quia  cum  unus  ex  filiis  prophetarnm 
materiam  succideret,  huic  ferrum  secnris  in  aqnam 
cecidit,  qui  exclamavit  :  Heu  !  heu  I  Domine  mi,  et 
hoc  ipsum  ®  mutuum  arceperam.  Dixit  autem  homo 


*  Sness.,  pater  ei  ventura. 

«  C.  Germ.,  cui  mimrem  ad  dexteram,  majorem 

vero ad  sinistram,  contra  historiae  sacrae  veri- 

tatem. 

'  Val.  Cl.,  post  Urgiim. 

♦  Plnrimi  qnos  Editi  seqnnntnr,  ex  prmenti  ergo. 


Adhaeremns  antiqnioribus,  C.  Germ.,  Corb.  et  aliis. 

*  Abest  Jerosoiymis  a  C.  Germ.,  Corb.,  Sness., 
Val.  Cl.  et  Norm.  pier. 

•  lU  C.  Germ.,  Corb.,  Sness.,  Val.  CI.  In  Edit., 
mutuo. 


791 


SANGTl  GREGOKIl  MAGNl 


792 


Dei:  Uhi ceeidit f  Aiillemonstraviteiloeum. PrcecidU XtMro  tactos  prophetse  animos  faerat,  et  ex  parte 


ergo  lignum,  et  misitiUuc,natavitque  fen*um(IVReg^ 
vi,5,6 j.  In  quo  videlicet  proplietaB  facto  cognoscitur, 
quia  qui  reqnirit  ubi  ceciderat  quid  esset  facturus 
noverat ;  sed  tamen  cum  requirit,  constat  quia  ub^ 
ferrum  cecidisset  ignorabat.  Prophetia>  ergo  spiritus 
Elisaei  mentem  ex  futuro  tetigerat,  sed  ex  praeterito 
non  tangebat,  qui  et  ferrum  in  profundis  demersum, 
quia  revocaturus  esset  ad  superficiem,  scire  potuit ; 
sed  ubi  ceciderat  omnino  nescivit. 

ii.  Aliquando  vero  prophetiaB  spiritus  in  praesenti 
ex  parte  tangit,  et  ex  parte  non  tangit.  Quod  Petri  apo- 
stoli  historia  testatur,cum  missi  ad  eum  a  Cornciio 
milites  ei  sunt  per  spiritum  nuntiati ;  scriptum  quippe 
est :  Et  dixit  spirilus  ei  :  Ecce  viri  tres  qucerunt 


non  tactus,  qui  et  unguendum  David  in  regno  no- 
verat,  et  quia  a  Saule  non  esset  occidendus  igno- 
rabat. 

i3.  Sciendum  quoque  est  quod  prophetae  quidem 
e  proximo  tanguntur,  atque  e  longinquo  minime 
tanguntur  ;  alii  vero  e  longinquo,  et  non  tanguntur 
e  proximo ;  alii  autem  et  e  longinquo^  et  e  proximo, 
prophetiaB  spiritu  tanguntur.  Nam  qnidam  tanguntur 
e  proximo,  et  non  e  ionginquo,  sicut  Samuel  perisse 
asinas  noverat,  easque  inventas  esse  nuntiavit,  et 
Saui  regem  futurum  praedicit  {IReg,  ix,  20,i5>;  Da- 
vid  quoque  quia  in  ejus  regno  succederet  nuntiat 
(/  Reg.  XVI,  i2),  sed  quia  pater  Regis  aetemi  fulurus 
sit  non  prsedicit.  Quidam  vero  tanguntur  e  iongin- 


te,  ^  Ad  quo8  Hle  descendit,  et  requirens  dixit :  Quce  g  quo,  et  non  tanguntur  e  proximo^  sicut  idem  David 


causa  est  propter  quam  venistis  (Act.x,  i9,  ^i)  ?  In 
cujus  verbis  ostenditur  quia  eamdem  causam  per 
spiritum  non  audierat  quam  a  militibus  requirebat. 
In  praesenti  ergo  mentera  Petri  spiritus  ex  parte  te- 
tigerat,  et  ex  parte  non  tetigerat,  qui  et  adessc  mi- 
lites  dixit,  et  pro  qua  causa  venerant  tacuit. 

12.  Aliquando  spiritus  prophetiae  in  futuro  ex  parte 
tangit,  et  ex  parte  non  tangit  ;  sicut  prophetarum 
fiiii  de  auferendo  Eiia  ad  Elisaeum  dicunt :  Nunquid 
nosti  quia  hodie  Dominus  tollat  dominum  tuum  a  te 
{IV  Reg.  II,  3^  5)  ?  Quo  tamen  ablato,  sese  per  di- 
versa  1179  dispQrgunt,  eumque  in  rupibus  et  val- 
libus  quaerunt.  In  futuro  ergo  eorum  mentem  pro- 
phetiae  spiritus  ex  parte  tetigerat^  et  ex  parte  non 


incarnandum  Dei  Unigenitum  noverat,  de  Judaea  di- 
ceus  :  Homo  ^  factus  est  in  ea,  et  ipse  fundavit  eam 
Allissimus  {Psal.  lxxxvi,  5/  Atque  hnnc  ad  coeios 
ascensurum,  et  ad  Patris  dexteram  sessurum  intelli- 
git^  dicens  :  Dixit  Dominus  Domino  meo,sede  a  dextris 
meis  (Psal.  cix,  i).  Et  tamen  multa  quae  e  vicino 
acta  sunt  minime  praevidit.  Utenim  pauca  de  multis 
loquar,  servum  Miphiboseth  ^  sibi  contra  suum  domi- 
num  mentientem  non  intellexit  (//  Reg.  xvi,  3,  4)  ; 
et  Amasae  promittens,  dicit :  Hofc  faciat  mxhi  Deusj 
et  hcec  addat,  si  non  nuigister  militicB  fueris  coram  me 
omni  tempore  pro  Joah  (Ibtd.  xix,  13),  videlicet 
quid  sequeretur  ignorans^  quia  Amasa  idem  non  so- 
lum  principatum  militiae  pro  Joab  non  susciperat,  sed 


tangebat,  quando  eum  quem  toilendum  noverant  non  G  ^*'*°^  P®^  ^^^^  P^^  paululum  vitem  finiret  {Ibid., 

XX,  10).  Et  cum  templum  Deo  construere  voloit, 

quid  e  vicino  sequeretur  nesciens,  prophetam  alterum 

requisivit  {Ibid.  vii,  3). 

14.  Quidam  vero  et  e  longinquo  tangontur  ct 
1180  e  proximo,  sicut  Isalas  longe  post  futura 
praenuntiat,  dicens  :  Ecce  virgo  concipiet,  et  pariei 
filium,  et  vocabitur  nomen  ejus  Emmanuel  (Isai.  vn, 
14).  De  quo  rursus  ait :  Parvulus  natus  est  nobis,  e% 
filius  datus  est  nobis ;  et  factus  estprincipatus  super  fcu- 
merum  ejus,  et  vocabitur  nomen  ejus  admirabilis,  eon- 
siliartus,  Deus,  fortis,  pater  futuri  scecuH,  princeps 
pacis.  Multiplicabitur  ejus  imperium,  et  pads  nonerit 
finis  (Ibid.  ix,  6).  ^  Qui  etiara  de  Ezechia  rege  pro- 
phetiaj  spiritu  tactus  e  vicino,  quia  eum  de  infirmi- 


inveniendum  quaerebant.  Ex  parte  itaque  tacti  sunt, 
atque  ex  parte  non  tacti,  quia  et  sciebant  quod  tolli 
posset,  et  nesciebant  quod  inveniri  non  posset.  Idem 
qnoque  Elisaeus  per  prophetia)  spiritum  de  futuro  ex 
parte  tactus  est,  et  ex  parte  non  tactus,  cura  regi 
Israel  diceret :  Percute  jaculoterram.  EtcumpercussiS' 
set  tribus  vicibus,  et  stetisset,  iratus  est  contra  eum  vir 
Dei,  et  ait :  Si  percussisses  quinquies,  aut  sexies,  sive 
septies,percussisses  Syriam^usqueadconsumptionem  : 
nunc  autem  tribus  vicibus  percuties  eam  (IV  Reg. \iii, 
18,19). '  Qui  itaque  noverat  quia  toties  percuteretSy- 
riam,  quoties  percussisset  terram ;  sed  cum  ei  dice- 
ret,  Percute  terram,  quoties  eam  percussurus  esset 
ignorabat  (quippe  quia  et  indignatus  est  terram  ter- 


tio  fuissepercussam),  profecto  constat  quia  de  futuro  j^  tate  sua  surgeret  praedixit,  et  quot  annis  post  infir- 

ex  pai-te  tactus  fuerat,  et  ex  parte  non  tactus,  qui  Sy- 

riam  percuti  praedixit,  sed  terram  amplius  percuti  vo- 

luit.  SicSamuel  cum  ^  ad  unguendum  David  aDomino 

mitteretur,  respondit :  Ouomodovadam?  Audietenim 

Saul,  et  interficiet  me  (/i?ef/.xvi,2).  Quiet  David  unxit, 

nec  tameffa  Saule  occisus  est.  Ex  parte  ergode  fu- 


mitatem  viveret  nuntiavit  (Ibid.  xxxviii,  5^. 

15.  Aiiquando  vero  prophetiae  spiritus  prophetis 
deest^  nec  semper  eorum  mentibus  praesto  est,  qua- 
tenus  cum  hunc  non  habent,  se  hunc  agnoscant  ex 
dono  habere  cum  babent.  Unde  Elisaens  cum  flentem 
Sunaniitem  mulierem  a  suis  pedibus  per  Giezi  pue- 


*  Additur  in  Longip.  et  Suess.,  descende  et  vade 
cum  eis.  Ad. 

'  Suess.,  Longip.,  Val.  CI.,  usque  ad  consumma- 
tionem. 

'  Suess.,  qui  utique  ;  quod  magis  placeret,  nisi 
xUique  legeretur  in  Corb.  German.  et  aliis  fere  omni- 
bus  Codicibus,  manu  exaratis  et  editis. 

*  Editi,  0(1  ungendum. 


^  Val.  Cl.,  natus  est. 

®  Ita  C.  Germ.,  Norm.,  etc,  ubi  in  Editis  lecitur 
Sibam  contra,  quod  nomen  est  servi  MiphiboseUi. 

'  Suess.  et  Longip.  :  Qui  etiam  Ezechue  regi  pro- 
j)heti(e  spiritu  tactu  e  vicino.  Gussanv.^  mutata  iect. 

tura   Mss.  tum  Editorum,  tactusest  quia surgere 

pradixit. 


793 


HOMIUARUM  IN  EZECHIELKM  LIB.  I.  —  HOMIL.  I. 


791 


nim  avelli  prohiberet,  dlxit :  Dimitte  illam,  anima  A 
enim  ejus  in  amaritudine  est,  et  Dominus  celavit  a  me, 
et  non  indicavit  mihi  {IV  Reg,  iWy  27).  Sic  quoque 
cuni  eum  Josaphat  de  futuris  requireret,  et  prophe- 
tiffi  ei  spiritus  deesset,  psaltem  fecit  appiicari^  ut 
prophetiae  ad  hunc  spiritus  per  laudem  psalmodia 
descenderet,  atque  ejus  animum  de  venturis  repleret 
(Ibid.,  III,  11,  15).  Vox  enim  psalmodiae  cum  per 
intentionem  cordis  agitur,  per  hanc  omnipotenti 
Domino  ad  cor  iter  paratur,  ut  intentae  menti  vel 
prophetis  mysteria,  vel  compunctionis  gratiam  in- 
fundat.  Unde  scriptum  est :  Sacrificium  laudishono' 
rificahit  me,  et  illic  iterest  quod  ostendam  illisalutare 
Dei  (Psal.  xLix,  23).  Quod  cnim  Latine  salutare,  hoc 
Hebraice  Jesus  dicitur.  In  sacriiicio  igitur  laudis 
'  iit  Jesu  iter  ostensionis,  quia  dum  per  psalmo-  g 
diam  compunctio '  eiTunditur,  via  nobis  in  corde  fit, 
per  quam  ad  Jesum  in  fine  pervenitur,  sicut  ipse  de 
sua  ostensione  loquitur^  dicens  :  Qui  diligit  me  dili' 
getur  a  Patre  meo,  et  ego  diligam  eum,  et  manifestabo 
eimeipsum  (Joan,  xiv,  21).  Hinc  quoque  scriptum 
est :  Cantate  Domino,  psalmum  dicite  nomini  ejus,  iter 
facite  ei  qui  ascendit  super  occasumj  Dominus  nomen 
est  ei  {Psal.  lxvii,  5).  Ipse  etenim  super  occasum 
ascendit,  qui  mortem  resnrgendo  calcavit.  Cui  dum 
cantamus,  iter  facimus,  ut  ad  nostrum  cor  veniat,  et 
sui  nos  amoris  gratia  accendat.  Quia  autem  prophe- 
tis  prophetiaB  spiritus  non  semper  adest,  etiam  vir 
Dei  indicat,  qui,  contra  Samariam  missus,  mala 
quae  ei  ventura  erant  nuntiavit  (///  Reg.  xiii) ;  qui, 
tamen,  prohibitus  a  Domino  in  via  comedere, '  pro-  _ 
phetas  falsi  persuasione  deceptus  est  {Ibid.,  xviii, 
19^ ;  quem  fallax  sermo  non  deciperet,  si  prophetiae 
spiritum  praesentem  habuisset. 

16.  Sciendum  quoque  est  quod  aliquando  pro- 
phetae  sancti  dum  consulnntur,  ex  magno  usu  pro- 
phetandi  quaedam  exsuo  spiritu  proferunt,  et  se  ha^c 
ex  prophetiae  spiritu  dicere  suspicantur ;  sed  quia 
sancti  sunt,  per  sauctum  Spiritum  citius  correcti,  ab 
eo  quae  vera  sunt  audiunt,  et  semetipsos  quia  faisa 
dixerint  reprehendunt.  Nathan  etenim  prophetam 
sanctum  virum  fuisse  quis  nesciat  ?  Qui  David  regem 
et  de  culpa  aperte  reprehendit,  et  quae  ei  pro  cuipa 
eadem  essent  ventura  nuntiavit;  1181  qnem  ta- 
men  dum  idem  David,  quia  templum  Deo  vellet  con- 
stniere,  requisisset,  illico  respondit :  Omnequodest 
in  eorde  tuo,  vade  et  fac,  quia  Dominus  tecum  est  {II 
Reg.  VII,  3)-  De  quo  iilic  statim  subditur  :  Factum 
e$t  autem  in  nocte  illa,  et  ecce  sermo  Domini  ad  Na-- 
(fcatt,  dicens  :  Vade  et  loquere  ad  servum  meum  Da- 
vid.  HcBC  dicit  Domtnus  Deus  :  Nunquid  tu  CBdi- 
ficabis  mihi  domum  ad  habitandum  f  Neque  enim  ^- 
hitavi  in  domo  ex  die  qua  eduxi  filios  Israet  de  terra 
jEgypti  usque  in  diem  hanc  (Ibid.,  4-6) .  Et  paulo  post ; 
Cum  completi  fuerint  dies  tui,  et  dormieris  cum  patri- 


D 


bus  tuis,  suscitabo  semen  tuum  post  te,  quod  egredietur 
de  utero  tuo,  et  firmabo  regnum  ^us ;  ipse  cedificabit 
domum  nomini  meo  {Ibid.,  12,  13).  Ecce  Nathan 
propheta  qui  prius  regi  dixerat :  Vade  et  fac,  ipse 
postmodum  per  prophetiae  spiritnm  edoctus,  hoc 
fieri  non  posse  denuntians,  et  regis  consiliis  et  suis 
sermonibus  contradixit,  quia  quod  ex  suo  spiritu 
dixerat,  falsum  fuisse  *  deprehendit. 

17.  Qua  in  re  inter  prophetas  veros  ac  falsos  ista 
distantia  est,  quia  prophetse  veri  si  quid  aliquando 
per  suum  spiritum  dicunt,  hoc  ab  auditorum  menti- 
bus  per  Spiritum  sanctnm  eruditi  citius  corrignnt. 
Prophetae  autem  falsi  et  falsa  denuntiant,  et  alieni  a 
sancto  Spiritn  in  sua  falsitate  perdurant. 

18.  Consideratis  igitur  prophetiae  temporibus  et 
modis,  intueri  libet  qualiter  omnipotens  Deos  ad  pro- 
vectum  hominum  suae  irae  moderamina  dispensat. 
Israeliticus  quippe  populos  conditori  suo  deiiquerat, 
et  idcirco  regi  Babylonio  in  captivitate  serviebat; 
cum  quo  tamen  Ezechiel  propheta  in  captivitatem 
mittitur  {Ezech.  m,  11),  quem  divina  gratia  itasibi 
placabiiem  fecerat,  ut  per  eum  venturaqnaequeprae- 
diceret,  et  afilicti  populi  mentem  consolari  dignare- 
tur.  Consideremns  ergo,  si  possumns,  quanta  est 
dispensatio  supemae  pietatis,  quia  sic  iratus  est  po- 
pulo  suo  Dominns,  ut  tamen  omnimodo  non  irasce- 
retur.  Nam  si  iratns  non  esset,  in  captivitatem  popn- 
lum  minime  tradidisset ;  et  si  omnimodo  iratos  esset, 
eiectos  suos  in  captivitatem  cum  illo  non  mitteret. 

Sed  agithaec  divina  misericordia,  ut  ex  unaeadem- 
que  re,  ex  qua  carnalibus  dat  flageUum,  ex  ea  spiri- 
tualibusvirtutispraestetincrementum.  Cnmqne  ilios 
per  tribnlationem  purgat,  istos  ex  societate  tribulan- 
tinm  ad  majora  promerenda  excitat.  Et  sic  injustis 
irascitur,  nt  tamen  eorum  corda  per  jnstorum  con- 
sortium  consoletur ;  ne  si  omni  modo  deserat,  nullus 
post  culpas  ad  veniam  redeat.  Tenendo  igitur  repel- 
lit,  1182  et  repellendo  tenet,  quando  cnm  his  quos 
dijudicat  simul  in  tribulationem  mittit  quos  amat. 
Quis  ista  tantae  pietatis  viscera  pensare  sufficiat? 
Quod  et  culpas  popuIiDominussine  vindictanonde- 
serit,  et  tamen  delinqnentem  populum  a  se  funditus 
non  repellit.  Sic  cum  Moyses  ad  repromissionis  ter- 
ram  exploratores  dnodecim  misisset  {Num.  xui),  ex 
qnibns  cum  decem  postmodum  desperationem  popnlo 
facerent,  idem  populus  in  ira  murmnrationis  accen- 
sus,  seductum  se  a  Domino  esse  conqnestus  est,  <^ut 
ejns  cadavera  jacerent  in  deserto  (Ibid.,  xiv);  cui 
omnipotens  Deus  iratus  dixit  qnod  nnllus  eorum  in 
terram  repromissionis  intraret  {Ibid.)  :  quo  terrore 
compuncti,  prave  se  egisse  cognoverunt,  sese  in  la- 
crymis  afilixernnt,  et  accincti  armis,  protinus  ccepe- 
runt  contra  hostes  ascendere,  ut  repromissionis  ter- 
ram  post  lacrymas  intrare  potuissent  {Ibid.).  —  Qui 
bus  per  Moysen  Dominus  dicit:  Di^  eis,  Nolite  ascen- 


*  C.  Germ.,  Suess.,  Longip.,  Val.  C\.,litinJesu. 
Antecedentia,  Domino  ad  cor  iter  paratur ;  et  conse- 

Suentia,  iter  facimus,  ut  ad  cor  ywstrum  veniat,  pro- 
ant  lectiunem  iiostram  esse  potiorem. 
'  Longip.  et  Suess.,  infunditur.  Legimus  effundi- 


tur  in  C.  Germ.  et  antiquioribus. 
3  Editi,  renitentibus  Mss.,  prophetm  falsa  persua- 

sione. 
♦  Val.  Cl.,  Longip.,  Lyran.,  reprehendit. 
«  Val.  Ci ,  ut  eorum. 


705 


SANCTI  GRE60R1I  MA6NI 


796 


dere,  nequepugnetis ;  non  enim  $um  vohiscumt  ne  cada-  A 
Ue  eoram  inimicis  vestris  (Deut.  i,  42).  Qna  in  re  pen- 
sandum  est,  si  cnm  ipsis  non  erat,  cur  eos  ne  cade- 
rent  ascendere  prohibebat  ?  Si  autem  cnm  ipsis  erat, 
quid  est  qnod  ait :  Non  enim  sum  vobiseum  f  Sed  mira 
dispensatione  disciplinae  ac  misericordiae,  et  cum 
ipsis  erat,  et  cnm  ipsis  non  erat.  Cum  ipsis  non  erat 
ut  vincerent,  sed  tamen  cum  ipsis  erat  ne  ab  hostibus 
perirent.  0  ineffabilia  pietatis  viscera !  Culpa  inse- 
quitnr,  et  tamen  peccantes  protegit.  Iratum  se  indi. 
cat^  et  tamen  ab  hostibus  defendit.  Sic  plerumque 
parvulo  filio  delinqunti  irascitur  mater,  reprehendit, 
increpat,  verberat ;  sed  si  hunc  in  praeceps  ire  con- 
spexerit,  nbi  in  mortis  periculum  ruat,  manum  *  ten- 
dit  et  retinet,  et  qu»  sic  irata  verberaverat  ac  si 
non  diligeret,  sic  diligendo  retinet,  ac  si  irata  non  ]g 
verberasset. 

19.  Haec  in  sola  prsefatione  colloquentes,  navigii 
nostri  quasi  intra  portum  exercitinm  fecimus,  utad 
indaganda  prophetiae  mysteria,  velut  in  immensita- 
tem  pelagi,  post  vela  pandamus.  Quod  tamen  non  in 
nostra  virtute  praesumimus,  sed  in  eo  qui  linguas  in- 
fantium  facit  disertas,  quia  spiritus  Domini  replevit 
orbem  terrarum,  et  hoc  quod  continet  omnia  scientiam 
habet  vocis  (Sap,i, 7).  Omnipotens  enim  Deus,  sermo 
Patris  omnipotentis  est,  et  qui  de  illo  loqui  concu- 
piscimus,  muti  inillo  nullo  modo  erimus.  Dabit  ver- 
ba  utilia  omnipotens  Yerbum,  quod  pro  nobis  incar- 
natum  vivit  et  regnat  cum  Patre  in  unitate  Spiritus 
sancti  Deus,  per  pmnia  saecula  saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  n.  g 

PropheticB  Ezechielis  quinque  priores  versus,  juxta 

multiplicem  sensum,  allegoricum  prcesertim  et  mora- 

lem  exponuntur, 

1183  i.  Usus  propheticae  locutionis  est  utprius 
personam,  tempus  locumque  describat,  et  postmodum 
dicere  mysteriaprophetiae  incipiat,  quatenus  ad  veri- 
tatem  solidius  ostendendam,  ante  historiae  radicem 
figat,  et  post  fructus  spiritus  per  signa  et  allegorias 
proferat.  Ezeohiel  itaque  aetatis  suae  tempus  indicat, 
dicens : 

EzBCH.  I,  i.  —  Et  factum  est  in  tricesimo  anno,  in 
quarto  mense  in  quinta  mensis. 

Locum  quoque  denuntians,  adjungit  : 

Ibid.  —  Cum  essem  in  medio  captivorum  juxta  fiuf 
vium  Chobar  aperU  sunt  cceli,  et  vidi  visiones  Dei, 

Tempus  etiam  '  insinuat,  subdens  : 

Yers.  2.  —  /n  quinta  mensis,  ipse  est  annusquintus 
transmigrationis  regis  Joachin. 

Quiutbene  personam  indicet,  etiam  genus  narrat. 
cum  subditur  : 

Yers.  3.  —  Et  factum  est  verbum  Domini  ad  Eze- 
ckielem  fiHum  Buzig  sacerdotem» 


D 


2.  Sed  prima  quaestio nobis  oritur  cur  is  qni  nihil 
adhuc  dixerat  ita  exorsus  cst,  dicens  :  Et  factum  est 
in  tricesimo  anno.  Et  namque  sermo  conjunctionis 
est,etscimus  quianon  conjungitur  sermo  subsequens 
nisi  sermoni  praecedenti.  Qui  igitur  nihil  dixerat  cur 
dicit :  Et  factum  est,  cum  non  sit  sermo  cui  hoc  qnod 
incipit  subjungat  ?  Qua  in  re  intuendum  est  quia  sicnt 
nos  corporalia,  sic  ^  prophetae  sensus  spiritalia  aspi- 
ciunt,  eisque  et  illa  sunt  praesentia  quae  nostrae  igno- 
rantiae  absentia  videntur.  Unde  fit  ut  in  mente  pro- 
phetarum  ita  conjuucta  sint  exterioribus  interiora, 
quatenus  simul  utraque  videant,  simulque  in  eis  fiat 
et  intus  verbum  quod  audiunt,  et  foras  quod  dicunt. 
Patetigitur  causa  curqui  nihildixerat  inchoavit  di- 
cens  :  Et  factum  est  in  tricesimoanno,  Quia  hoc  ver- 
bnm  quod  foris  protulit  illi  verbo  quod  intusaudierat 
conjunxit.Continuavitergoverbaquae  protulitvisioni 
intimae,  et  idcirco  incipit  dicens :  Etfactum  est.  Sud- 
jungit  enim  hoc  quod  exterius  loqui  inchoat,  ac  si  et 
illud  foris  sit  quod  intus  videt. 

3.  Hoc  autem  quod  dioitur,  quia  tricesimo  anno 
spiritum  prophetiae  acceperit,  indicat  aliquid  nobis 
considerandum^  videlicet  quia  juxta  rationis  usum 
doctrinae  sermo  non  suppetit  nisi  in  aetatisperfecta. 
Unde  et  ipse  Dominusannoduodecimo  aetatis  suae  in 
medio  doctorum  in  templo  sedens,  non  docens,  sed 
interrogans  voluitinveniri  (Luc.  ii,  46).  Ut  enim  non 
auderent  homines  in  infirma  aetate  praedicare,  ille 
anno  duod^cimo  aetatis  suae  interrogare  homines  est 
dignatus  in  terra,  qui  per  divinitatem  suam  semper 
angelos  docet  in  ccelo.  1184  Quia  enim  ipse  est 
Dei  sapientia,  de  ipso  angeli  videndo  ^  vivut  hoc 
quod  beatitudineaeterna  satiantur.  QuodMoyses  quo- 
que  sub  allegoriae  mysterio  admonet,  dicens  :  Non 
arabisinprimogenito  bovis  (Deut.  xv,  i9).  Primogeni- 
tum  enim  bovis  accipimus  ^  in  infirma  aetate  primi 
nostri  temporis  bonam  operationem.  In  qua  tamen 
arandum  non  est,  quia  cum  prima  sunt  adolescentiae 
vel  juventutis  nostrae  tempora,  nobis  adhnc  a  praedi- 
catione  cessandum  est,  ut  vomer  linguae  nostrae  pro- 
scindere  non  audeatterram  cordisalieni.  Quoadusque 
etenim  infirmisumus,continere  nos  intra  nosmetipsos 
debemus,  ne  dum  tenera  bona  citius  ostendimns, 
amittamus,  quia  et  arbusta  plantata  sipriusin  terra 
radicata  non  fuerint,  manu  tacta  citius  arescnnt ;  at 
si  semel  radicem  fixerint,  manus  tangit,  et  tamen  nil 
ofiicit ;  venti  impellunt,  nec  tamen  Impeilentes  lae- 
dunt.  Et  constructiparietes  si  impellantur^  eruontur, 
nisi  a  suo  prius  fuerint  humore  siccati.  Mens  itaque 
quousque  ab  humore  pravitatis  suaeperfecte  non  fue- 
ritexsiccata^alienae  linguae  manu  tangi  noa  debet^  ne 
priusquam  plene  percipiat,  perdat  soliditatem  snam, 
ne  impulsa  mat,  ne  velut  arbustum  sine  radicibus, 


^  Gussanv.,  retrahit,  contra  Mss.  fidem,  et  reni- 
tentib.  aliis  Editis.  Paulo  infra,  cum  prioribus  Editis^ 
diligenter,  pro  diligendo,  ut  legitur  in  C.  Germ., 
Corb.,  Suess.>  Norra.,  etc. 

'  Mss.  fere  omnes,  exceptis  C.  Germ.  etCorb.  an- 
tiquissimis,  tempus  etiam  captivitatis, 

^  EdxXi^prophetassensu,  reluctantib.  Mss.  C.  Germ.. 


Corb.,  Ebroic,  etc. 

^  Norm.  et  Angiic,  bibunt.  Praetulimus  lect.  C. 
Germ.,  CorL,  Val.  Cl.,  etc,  quae  etiam  est  Edito- 
rum.  Alteri  tamen  suirragatur,6ea(i(ttdiiie  arlemaxa- 
tiantur. 

^  Ebroic,  in  infirmitate. 


797 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  —  HOMIL.  I. 


dum  plms  qnam  tolerare  valet  concutitur,  arescat.  Ad 
exemplum  ergo  non  sunt  ostendenda  nisi  qusG  firma 
sunt.  Prius  etenim  convalescere  debet  mens,  atqae 
ad  utilitatem  proximorum  postmodum  demonstrari, 
cum  jam  nec  per  laudem  elevata  corruat,  nec  per 
vituperationempercussa  contabescat.  Nam  etsi  Timo- 
theo  dicitur  :  Prcecip^  hcec,  et  doce ;  nemo  adolescen- 
tiam  tuam  contemnat  (/  Tim.  iv,  11, 12),  *  sciendum 
est  quod  m  sacro  eloquio  nonnunquam  adolescentia 
juventus  vocatur.  Unde  scriptum  est :  Lcetare,  juve- 
niij  in  adolescentia  tua  (Eccle,  xi,  9). '  Propheta  igi- 
tur,  ut  ostendatur  cujus  auctoritatis  sit  in  praedica- 
tione,  aetatissolidaeessedescribitur,  quatenus  ei  cum 
vita  et  spiritu  omnia  quae  ad  prsedicandum  congruunt 
concordare  videantur. 

4.  Nec  contra  haec  quempiam  movere  debet  quod 
Jereraias  (Jerem.  i,  5)  atque  Daniel  {Dan,  xni,  45) 
prophetiae  spiritum  pueri  perceperunt,  quoniam  mira- 
cula  in  exemplum  operationis  non  sunt  trahenda. 
Omnipotens  enim  Deus  et  linguas  infantium  facit  di- 
sertas  {Sap.  x,  21),  et  ex  ore  infantium  atque  lacten- 
tium  perficit  laudem  {Psal,  viii,  3).  Sed  aliud  est 
quod  nos  de  doctrinae  usu  atque  '  disciplina  disci- 
mus,  aliud  quod  de  miraculo  scimus. 

5.  Jam  vero  si  quaeritur  ut  in  ipsa  quoque  aetatis 
illius  expressione  mysticum  aliquid  designetur,  ab- 
surdum  non  est  quod  propheta  Dominum,  quem  ver- 
bis  denuntiat,  ipso  quoque  aetatis  suae  1185  tem- 
pore  ostendat.  Anno  tricesimo  Ezechielis  prophetae 
cceli  aperti  sunt,  et  vidit  visiones  Domini  juxta  flu- 
vium  Chobar,  quia  quasi  tricesimo  aetatis  suae  anno 
Dominus  ad  fluvium  ^  Jordanem  venit.IbiitaquecoBli 
aperti  sunt,  quia  Spiritus  ^  in  columba  descendit ; 
vox  quoque  de  coelo  sonuit,  dicens  :  Hic  est  filius 
meus  dilectus,  in  quo^mihi  complacui  {Matth,  iii,  17). 

6.  Sed  et  ipsa  Hebraea  verba  multum  nobis  ad  my- 
sterium  interpretandum  valent.  Nam  Chobar  inter- 
pretatur  gravitudo^  vel  gravitas ;  Ezechiel,  fortitudo 
Dei ;  Buzi,  despectus  vel  contemptus  ;  Chaldaei, 
captivantes,  vel  quasi  daemones.  Yenit  ergo  Ezechiel 
juxtaflttviumChobar;  quia  enim  Chobar  gravitudo, 
vel  gravitas  dicitur,  quid  per  Chobar  fluvium,  nisi 
humanum  genus  congrue  designatur  ?  Quod  ab  ortu 
defluit  ad  mortem,  et  grave  sibi  est  ex  peccatis,  quae 
et  perpetrat  et  portat,  quia,  sicut  scriptum  est :  /nt- 
quitas  '  in  talentum  plumbisedet  (Zach,  v,  7).  Omne 
enimpeccatum  graveest,  quia  non  permittit  animam 
ad  sublimia  levari.  Unde  et  per  Psalmistam  dicitur  : 
Filii  hominum,  usquequo  ^  gravi  corde  (PsaL  iv,  3)  ? 
Scriptum  vero  de  Domino  est^  Quia  ipse  estDei  virtus, 
et  Dei  sapientia  {I  Cor.  i,  24).  Venit  ergo  Ezechiel 


A  juxta  fluvium  Chobar  quia  fortitudo  Dei  per  incar- 
nationis  suse  mysterium  propinquare  dignata  est  pec- 
catorum  suorum  pondera  portanti  generi  humano, 
quod  ab  ortu  suo  quotidie  defluit  ad  mortem,  sicut 
de  illo  per  Psalmistam  dicitur  :  Et  erit  tanquam  li- 
gnum  quod  plantatum  est  secus  decursus  aquarum 
{PsaL  i,  3).  Juxtadecursus  quippe  aquaram  planta- 
tus  est,  quia  juxta  lapsus  incarnatus  est  defluentium 
populorum.Ezechielem  autem  fortitudinem  Dei,  Buzi 
vero  despectum  interprelari  diximus.  Sed  Ezechiel 
filius  est  Buzi,  quia  ex  illo  populo  unigenitus  Dei  in- 
carnari  dignatus  est,  quem  propter  culpam  perfidiae 
Dominusdespexit.Fortitudoergo  Dei  •  ex  conlemptu, 
vel  despectu  nascitur,  quia  Redemptor  noster  huma- 
nitatem  assumere  ex  populo  perfido  et  contempto 

g  dignatus  est.  Venit  vero  in  terram  Chaldaeorum. 
Chaldaei  interpretantur,  ut  diximus,  captivantes,  vel 
quasi  daemones.  Iniqui  etenim,  quia  et  ipsi  iniquita- 
tes  perpetrant,  et  ad  iniquitatem  alios  persuadendo 
trahunt,  nimirum  captivantes  sunt.  Qui  recte  quo- 
que  et  quasi  daemones  interpretantur,  quia  et  hi  qui 
alios  ad  iniquitatem  suadendo  pertrahunt,  insemet- 
ipsis  ministerium  daemonum  ad  iniquitatem  susci- 
piunt,  quamvisdaemones  per  naturam  non  sint.Venit 
ergo  fortitudo  Dei  in  terram  Chaldaeorum,  quia  inter 
eos  UnigenitusPatris  apparuit^®  qui  in  semetipsis  ad 
peccatum  defluxerant,  et  ad  peccata  aliis  captivantes 
trahebant.  Sed  expositionis  sermo  ad  prophetae  nunc 
personam  redeat. 

Vers.  3.  —  Et  facta  est  super  eum  ibi  manus  Do- 
G  mini. 

7.Manus  velbrachium  Domini  Filius  dicitur,  quia 
per  ipsum  omnia  factasunt.  De  quo  etiam  Psalmista 
ait :  Fiol  ir^anus  tua  utsalvum  me  faciat  {PsaL  cxviii, 
173).  Manus  quippe  Dei  quae  per  divinitatem  non  est 
facta,  sed  genita,  per  humanitatem  facta  e.st,  ut  hu- 
mani  generis  vulnera  sanaret.  Ibi  ergo  propheta  in- 
carnationem.Unigcniti  agnovit,  ubi  superse  manum 
Domini  factam  vidit.  Quod  vero  hic  subditur  : 

1186  Vers.  4.— El  vidi,  et  ecce  ventus  turbinis 

veniebat  ab  Aquilone. 

8.  Intuendum  nobis  est  quis  sit  in  prophelae  verbis 
ordo  locutionis.  Qui  enim  superius  de  se  ipso  dixe- 
rat :  Aperti  sunt  cceli,  et  vidi  visiones  Dei,  postea  tan- 
quain  si  de  alio  narret,  adjungit :  Et  facta  est  super 
D  eum  ibi  manus  Domini.  Ac  deinde  quasi  ad  se  rever- 
titur,  et  dicit :  Et  vidiy  et  ecce  ventus  turbinis  veniebat 
ab  Aquilone.  Quid  est  hoc,  quod  modo  Ezechiel  lo- 
quitur,  modo  de  Ezechiele?  Si  per  totum  diceret  de 
se,  quaestio  non  essel.  Si  per  totum  diceret  quasi  de 
alio,  nihilominus  quaestio  non  fuisset.  Quid  est  ergo 


^  Val.  CI.,  sciendumest  quod  ei  adolescentia  in  an- 
nis,  non  m  moribus  fuerit,  quamvis  in  sacro  eloquio 
nonnunquam.  Glossema  est  quo  carent  Mss.  vetust. 
C.  Germ.,  Corb.,  Gemet.,  etc. 

*  Editij  contra  Mss.  fidem,  profecto,  quod  sensum 
iollit. 

'  Sequimur  Mss.  Anglic.  et  Val.  Cl.  In  Corb. 
Gerin.  et  plerisque  Mss.,  necnon  in  Editis,  legitur 
dicimus. 


^  Editi,  Jordanis ;  quibus  Mss.  anteponimns. 

^  Val.  Cl.,  tn  columbce  specie. 

*  Germ.,  mihi  bene  complacui. 

'  Longip.  et  Val.  CI.,  in  talento. 

'  Norm.  et  Val.  Cl.,  graves. 

^  Norm.  ex  contempto  vel  despecto. 

^'^lta  Norm.,  Gorb.  Germ.,  Lonjajip.  At  Corb.  et 
Val.  CI.,  ex  semetipsis.  Editio  Paris.  1518,  qui  se- 
metipsos;  B\ix,quiper  semetipsos. 


799 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


800 


hoc  quod  sic  variatur  sermo  propheticus,  ut  modo  A  scriptum  est:  VcBterrcBetmari,  qniadescendit  diaho-- 


Propheta  de  se  loquatur,  modo  autem  de  ipso  qnasi 
alius  loqui  videatur  ?  Sed  sciendum  est  quia  hi  qui 
prophetiae  spiritu  replentur,  per  hoc  quod  aperte 
nonnunquam  loquuntur  dese,  etnonnunquamsicde 
se  verba  tanquam  de  aliis  proferunt,  indicant  quia 
non  propheta,  sed  Spiritus  sanctus  loquitur  per  pro- 
phetam.  Pro  eo  enim  quod  per  ipsos  sermo  fit,  ipsi 
loquuntur  de  se  ;  et  pro  eo  quod  aspirante  Spiritu 
sancto  loqnnntur,  idera  Spiritus  sanctus  per  ipsos 
loquiturdeipsis,  Veritate  attestante  quae  dicit :  Non 
enim  vos  estis  qui  loquimini,  sed  Spiritus  Patrisveslri 
qui  hquiturinvobis  {Matth.  x,  20).  Hinc  etiamMoy- 
ses  ait :  EratMoyses  vir  mitissimus  super  omnes  ho- 
mines  qui  morahantur  in  terra  (Num,  xii,  3).  Qui 


\u$  ad  vos  habens  iram  magnam,  sciens  quia  modicum 
tempus  liabet  {Apoc.  xii,  12).  Antiquus  qnippe  adver- 
sarius  insidiarum  suarum  molimina  in  humanis  meu- 
tibus  gravius  exaggeravit.  Contracnjusexcrescentem 
superbiam  incamati  manifestata  est  humilitas  Dei  : 
atque  ut  humanum  genus  a  suo  languore  sanaret, 
tunc  magna  apparuit  potentia  medici,  cum  languor 
crevit  aegroti. 

iO.  Bene  autem  '  maligni  spiritus  immissio,  ven- 
tus  turbinisappellatur.Turbo  quippe  aedificium  quod 
tangit,  concutiendo  subruit.  £t  omnis  antiqui  hostis 
tentatio,  quae  agitur  in  mente,  ventus  est  turbinis ; 
quia  hanc  concutiendo  per  desideria,  a  statu  suae 
rectitudinis  evellit.  Sed  nos  ista  reticentes  quae  hu- 


enimnondicit  Eram,  sed  erat,  profecto  aperte  indi-  ^  mano  generieruntabhoslecallidoin  finem  ventura, 


cat  quia  is  qui  per  illum  de  illo  loquebatur  alius  erat. 
Hinc  Joannes  ait :  Vidit  illum  discipulum  quem  dili" 
gebat  Jesus  {Joan.  xvi,  20).  Unde  et  Paulus  ut  non 
se  essc  qui  loquebatur  ostenderet,  dixit  :  An  experi- 
mentumquceritis  ejus  qui  inme  loquiturChristus{IICor. 
xiii,3)  f  Quia  igilur  in  locutione  prophetica  alter  esl 
qui  praesidet,alter  qui  obsequitur,cum  de  seipso  pro~ 
pheta  loquitur  persona  obsequentis  est,cuin  vero  per 
prophetam  Spiritus  sanclus  loquitur  *  de  propheta, 
sublimitas  praesidentis  ostenditur.  Recte  ergo  et  tan- 
quam  de  alio  dicitur :  Et  facta  est  super  eum  ibi  ma- 
nus  Domini;  et  de  se  protinus  adjungit  :  Et  vidi,  et 
ecce  ventus  turbinis  veniebatab  il^uiJon^.Nuncitaque 
discutiendum  nobis  est  quid  sit  quod  dicit:  Et  ecce, 
ventus  turhinis  veniehat  ab  aquilone,  et  nuhes  magna. 
9.  Pro  eo  quod  ventus  Aquilo  constringit  in  frigo- 
re,  non  incongrue  Aquilonis  nomine  torpor  maligni 
spiritus  designatur.  Quod  Isaias  quoque  propheta 
testatur,  qui  dixisse  diabolum  denuntiat :  Sedebo  in 
monte  testamenti,  in  lateribus  Aquilonis  {Isai.  xiv,i3). 
Malignus  enim  spiritus  montem  testamenti  tenuit, 
quia  Judaicum  populum,  qui  legem  acceperat,sibi  in 
perfidiam  subjugavit.  Quando  enim  corda  doctorum 
tenet,  monti  testamenti  diabolus  praesidet.  Quietiam 
in  lateribus  Aquilonis  sedet,  quia  mentes  hominum 
frigidas  possidet.  Unde  et  sponsi  voce  in  Canticocan- 
ticorum  dicitur  :  Surge,  Aquilo,  et  veni,  Auster,  pev- 
fla  hortum  meum,  *  etftuant  aromata  illius  {Cant.ix, 
16).  Cum  enim,jubente  Domino,  frigidus  spiritusre- 
cedit,  calidus  spiritus  mentem  fidelium  occupat ;  qui 


ad  solam  Judaeam,  ex  qua  Propheta  fuit,  et  cujus 
perditionem  prophetando  conspicit,  verba  vertamus. 
Quae  incarnato  Domino  tanto  gravins  ab  Aquilone 
ventum  turbinis  pertulit,  quanto  a  sua  rectitudine 
concussa  cadens,  per  torporem  mentis  in  perfidia 
frigida  remansit.  Ventus  ergo  turbinis  ab  Aquilone 
venit,  cum  vitam  Judaici  populi  malignus  spiritus 
in  tentatione  concussit.  Ubi  et  recte  additur  : 
Ibid.  —  Et  nubes  nuigna. 

11.  Quia  quanto  plus  quisque  exarsit  in  crudeli- 
tate,  tanto  amplius  obcaecari  meruit  in  ignorantiae 
suae  caligine.  Redemptorem  quippe  humani  generis, 
quem  in  lege  ac  prophetis  intelligentes  exspectave- 
rant,  videntes  negabant.  Unde  actum  est  ut  eorum 
mens  magna  ignorantiae  suaenube  tegeretur,  ne  hunc 
post  inquirentes  agnoscerent,  quem  prius  et  denun- 
tiare  poterant,  et  amare  renuebant.  Nam  cum  modo 
ejus  virtutes  et  miracula,  modo  autem  passiones  con- 
spicerent,  in  infidelium  cordibus  nubes  magna  ab 
Aquilone  venerat,  quia  ex  peccati  sui  frigore  propter 
infirmitatem  passionisillius  etinter  signa  caligabant. 
Quid  vero  ex  illanubis  magnaecaligine  sit  secutum, 
subjungitur,  cum  protinus  dicit  : 

Ibid.  —  Et  ignis  involvens. 

12.  Ignis  enim  nomine,  cum  per  significationem 
dicitur,  aliquando  Spiritus  sanctus,  aliquando  auteni 
mentis  malitia  designatur.  De  bono  enim  igne  scri- 
ptum  est :  Ignem  veni  mittereinterram ;  et  quid  volo, 
nisi  ut accendatur  {Luc.  xii,  49).  Ignis  quippe  in  ter- 
ram  mittitur  cum  per  ardorem  sancti  Spiritus  afflata 


hortum  Dei,  id  est   sanctam  Ecclesiam  perflat,  ut      terrena  mens  a  carnalibus  suis  desideriis  concrema 

opiniones  virtutum  ejus  ad  multorum  notitiam  velut 

aromata  defluant.  Recedente  etenim  Aquilone,  id  est 

maligno  spiritu,  sanctus  Spirilus    1187  mentem 

quasi  Auster  replet.  Qui  dum  calefaciendo  flaverit, 

statim  defidelium  cordibus  aromata  virtutum  fluunt. 

Propheta  ergo  ea  quae  essent  in  finem  ventura  con- 

spiciens,  venire  ab  Aquilone  ventum  turbinis  vidit, 

quia  in  extremo  saeculi  mentes  hominum  torporis  sui 

frigore  malignus  spiritus  gravius  occupabit.  Unde 


tur.  De  malo  autem  igne  dicitur  :  Et  nunc  ignis  ad- 
versarios  *  consumet  {Hebr.  x,  27),  quia  cor  pessimum 
ex  sua  malitia  ^  tabescit.  Sicut  autem  ignis  amoris 
mentem  erigil,  ita  ignis  malitiae  involvit,  quia  et 
Spiritus  sanctus  cor  quod  replet  elevat,  et  ardor 
malitiae  ad  inferiora  semper  incurvat.  Judaea  igitur 
nube  suae  ignorantiae  caecata,  quia  mox  ad  persecu- 
tionis  nequitiam  erupit,  igne  suo  invoiuta  est,  quae 
in  obligationese  nequitiae  per  eamdem  ipsam  1188 


*  Abest  a  Germ.  de  propheta. 

•  Suession.,  utfiuant. 

^  C.  Germ.  et  Corb.i  malignm  Spiritus  ventus. 


*  Pler.  Norm.,  consumit. 

*  C.  Gerin.,  Ebroic,  Corb.,  pavescit. 


801 


HOMILIARUM  IN   EZECHIKLEM  LIB.  I.  -  HOMIL.  I. 


801 


crudelitalem  qua  arsil  iraplicavit.  Ventus  autem  tur-  A  suo  no8  incenderet  potius  quara  renovaret.  Sed  cla- 


binis  veniebat  ab  Aquilo:ie,  et  nubes  magna,  et  ignis 
involvenSj  quia  ex  torporis  sui  frigore  ad  ignorantiae 
caliginem  perducta,  usque  ad  malitiam  persecutionis 
erupit.  Unde  ad  alium  quoque  prophetam  dicitur  : 
Quid  tu  vides  ?  Qui  illico  respondit :  Ollam  succensam 
ego  video,  el  faciem  ejus  a  facie  Aquilonis  (Jerem.  i, 
i3).  Judaeorum  quippe  mens  in  persecutione  sae- 
viens,  atque  in  crudelitate  malitias  urdas  cogitatio- 
num  volvens,  quid  aliud  quam  olla  succensa  fuit  ? 
Cujus  facies  a  facie  Aquilonis  esse  dicitur,  quia  si  se 
adverso  spiritui  per  torporem  mentis  non  subderet, 
contra  bonos  in  tanta  malitia  non  exarsisset.  Nubcm 
itaque  sequitur  ignis  involvens,  quia  in  eis  caecita- 
tem  mentis  secuta  est  crudelitas  persecutionis.  Si 
enim  cognovissent,nunq  uam  Dominum  glorice  crudfixis'  «^ 
sent  (I  Cor.  ii,  8).  Sed  iste  ignis  alibi  arsit,  atque  alibi 
splenduit.  Nam  subditur  : 
Ibid.  —  Et  splendor  in  circuitu  qus, 
13.  Dum  enim  persecutio  in  Judaea  agitur,  sancta 
apostolorum  praedicatio  in  universo  mundodispersa 
est,  sicut  ipsi  dicunt :  Vobis  missum  fuerat  verbum 
Dei,  sed  quia  indignos  vosjudicastis,  ecce  imus  ad  yen- 
les  (Act,  XIII,  46).  De  crudelitate  ergo  malitiae,  quae 
mentem  Judaeae  concreraavit,  oranipotens  Deusliicem 
gentibus  sparsit,  quia  per  hoc  quod  illa  Rederapto- 
reiu  suum  ac  membra  ejus  persecuta  est,  sanctis 
apostolis  per  diversa  dispersis,  nos  qui  in  Judaeae 
circuitu  positi  in  tenebr^s  fuimus,  dono  coelestis  gra- 
tiaesplendorem  veri  luminis  vidimus.  Unde  scriptum 
est :  Sedentibus  in  tenebris  et  umbra  mortis,  lux  orta 


ritatem  suae  magnitudinis  temperavit  nostris  oculis 
Deus,  ut  dum  nobis  ejus  ciaritas  temperatur,  etiam 
nostra  inflrmitas  per  ejus  similitndinem  in  ejus  luce 
claresceret,  et  per  acceptam  gratiam,  ut  ita  dicam, 
suae  habitudinis  colorem  mutaret.  Quasi  electrum 
ergo  in  igne  est  Deus  factus  horao  in  persecutione. 
Sequitur  : 

Vbrs.5. —  Et  in  medio  tsjus  simHitudo  quatuor  ant- 
malium. 

1189  15.  Quod  in  medio  ejus  dicitur,  sive  ele- 
ctri  sive  ignis,  nil  obstat  intelligi,  quia  quatuor  haec 
animalia,  sancti  scilicet  evangelistae,  et  ex  ejusdem 
Domini  incamatione  ad  iidei  virtutem  solidati  sunt, 
etinigne  persecutionis  multis  tribulationibusafilicti. 

16.  Quod  si  quis  haec  quae  de  primo  Domini  ad- 
ventu  diximus  etiam  de  secundo  velitaccipere,  celeri 
assensu  sequendas  est,  quia  saepe  prophetiae  spiritos 
in  uno  quod  loqaitur  multa  simul  intuetur.  Ventus 
enim  turbinis  ab  Aquilone  venit,  quia  nimirum  causa 
peccatorum  exigit  ut  districti  judicii  concussio  omnia 
simul  elementa  perturbet.  Terrorenim  perturbationis 
ultimae  iude  venire  dicitur,  unde  generatur.  Nam 
quia  ad  feriendas  frigidas  peccatorum  mentes  judi- 
cium  perturbationis  uitimseagitur,  recte  ab  Aquiione 
ventus  turbinis  venire  perhibetar.  Quae  videlicetcon- 
cussio  apte  ventus  turbinis  dicitur,  quia  in  ilk)  die 
cunctorum  qui  tunc  in  carne  mortaii  inventi  fuerint, 
in  pavore  nimio  corda  ^commovebuntur.  Cum  enim 
coeperit  impleri  quod  scriplum  est :  Sol  obscurcdntur, 
et  luna  non  dabit  lumensuum,  etstelloscadentdecwlo. 


est  eis  (Isai,  ix,  2).  Iste  itaque  ignis  malitiae  *  qui  a  ^  et  virtutes  cwlorum  eommovebuntur  (ifaO^.  xxiv,  29), 


Judaeorum  cordibus  arsit  in  persecutione,  priusquam 
sanctos  apostoios  saeviendo  affligeret,  in  ipso  se 
exercuit  auctore  ac  redemptore  generis  humani.  Un- 
de  et  subditur : 

IfiiD.  —  Et  de  medio  ejus  quasi  species  electrij  id  est 
de  medio  ignis, 

14. '  Quid  electri  specie^  nisi  Christus  Jesus  Me- 
diator  Dei  et  hominura  designatur  (/  Tim.  ii,  5)  ? 
Electrum  quippe  ex  auro  et  argento  est.  In  electro 
dom  aurum  argenturaque  miscetur,  argentum  ad 
daritatera  crescit,  aurura  vero  a  suo  fulgore  palle- 
scit.  lilud  ad  claritatem  proficit,  hocaclaritate  tem- 
peratur.  Quia  igitur  in  unigenito  Dei  Filio  naturae  di- 
vinitatis  unita  est  natura  nostra,  in  qua  adunatione 


quae  mens  erit  hominis  «terni  Judicis  aententiam 
*  non  formidantis  ?  Ibi  enim  tunc  cuncta  simul  pec- 
cata  ante  oculos  redeunt,  ibi  omnia  quae  cum  dele- 
ctatione  acta  sunt  ad  memoriam  cum  pavore  revo- 
cantur,  ibi  caligo  cogitationis  miser»  ex  poena  pro- 
xiraae  damnationis.Unde  et  subditur:  Et  nubes  magna, 
Tunc  quippe  ex  peccatorum  memoria  sensum  mentis 
deprirait  caligo  caecitatis,cumunigenitum  Dei  Filium 
in  forma  divinitatis  conspicere  reprobi  non  permit- 
tuntur.  Videbunt  enim  in  quem  transfixerunt  (Joan. 
XIX,  37;  Zach.  xii,  10).  Et,  ToHaturimpius,nevideat 
gloriam  Dei  (Isai,  xxvi,  10).  Ubietapertesubditur: 
Et  ignis  involvens,  Quia  videlicet  ignis  iile  judicii, 
qui  coelura  aereum  et  terram  concremabit,  peccato- 


humanitas  ^  in  inajestatis  gioriam  excrevit,  divinitas  D  res  jam  in  sua  superbia  non  permittet  erigi,  sed  in- 


vero  a  sui  fulgoris  potentia  humanis  se  oculis  tem- 
peravit,  per  hoc  quod  humana  natura  clarior  facta 
est,  quasi  per  aurum  cievit  argentum.  El  quia  divi- 
nitas  a  fulgore  suo  nostris  est  aspectibus  temperata, 
quasi  aurura  nobis  paliuit  per  argentum.  Illa  enim 
natura  immutabilis,  quae  in  se  manens  innovat  om- 
nia,  si  ita  ut  est  nobis  apparere  voluisset,  fulgore 


volvet,  quosprocul  dubio  in  poena  suae  damnationis 
confringet. 

17.  Ei  splendor  in  circuitu  ejus,  Quia  sicut  fulgur 
exit  ab  Oriente,  et  paret  usque  ad  Occidentem,  ita 
erit  adventus  Filii  hominis  (Matth,  xxiv,  27).  Ubi 
nullus  tunc  •  a  judicio  in  sua  mente  latere  perrait- 
titur,  quia  ipso  judicis  fulgore  penetratur.  '  De  quo 


*  Suess.  et  Longip.,  ^t*»  in  Judceorum.  Uitimus 
Codex  pro  arsit  habet  mansit. 

'  C.  Gerra.,  quid  electri  species. 
'  Idera  Cod.,  in  majestatis  gloria, 

♦  Ita  C.  Germ.,  Suess.,  Longip.  Ed.,  commoventur. 
^  Rothomag.  et  Lyr.,  formxdantis. 


«  Plerique  Norm.  cura  Val.  Ci.,  a  jttdice.  Alii  cum 
C.  Germ.,  a  judicio, 

'  Norm.,  Longip.,  Val.  Q.,  de  quo  mox  judice. 
Glossema  est  quo  caret  Germ.  cum  al.  antiquiori- 
bus.  Pejus  legitur  in  Editis,  de quomoxjudicii  die. 


803. 


SANCTI  GREGORU  MAGNT 


804 


mox  subditur :  Et  in  medio  ejus  quasi  species  eleciri,  A  essent,  si  hujus  hominis  similitudinem  non  haberenl. 

quia  qnidquid  in  eis  de  visceribus  pietatis,  quidqnid 
de  mansuetudine  spiritns,  ^  quidquid  de  zelo 
rectitudinis,  quidquid  de  custodia  humilitatis, 
quidquid  de  fervore  charitatis  est,  hoc  ab  ipso 
fonte  misericordiaB,  ab  ipsa  radice  mansnetudinis^ 
ab  ipsa  virtute  justitiae,  id  est  a  Mediatore 
Dei  et  hominum  Deo  Domino  traxemnt.  Hujus  ge 
hominis  similitudinem  habere  egregius  praedicator 
ostendit,  dicens  :  Imitatores  mei  estote,  sicut  et  ego 
Christi  (I  Cor.  iv,  16).  Ad  ejus  nos  similitudinem 
surgere  admonet,  cum  dicit  :  Primus  homo  de  terra 
terrenus,  secundus  homo  de  calo  calestis.Sicut  porta- 
vimus  imaginem  terreni,  portemus  et  imaginemejus  qui 
de  cwlo  descendit  (l  Cor.  xv,  47).  Sanctus  etenim 


id  est  de  medio  ignis.  Ipseenim  angelisatque  archan- 
gelis  omnibusque  virtutibus  praesidens  Redemptor 
noster,  qui  velut  in  electri  similitudinem  unus  ex 
utraque  et  in  utraque  natura  et  Deus  permansit  cum 
Patre,  etad  redemptionem  nostram  factus  est  mor^ 
talis  cum  hominibus,  in  suo  tunc  terrore  videbitur, 
eique  ignis  judicii  in  reproborum  vindicta  famula- 
bitur.  Hinc  enim  scriptum  est :  Dies  Domini  decla- 
rahit  quia  in  igne  revelabitur  (I  Cor.  iii,  13).  Hinc 
Psalmista  ait :  *  Deus  manifestus  veniet,  Deus  noster, 
et  non  silebit ;  ignis  in  conspectu  ejus  ardebit,  et  in  cir- 
cuitu  ejus  tempestas  valida(Psal.  xux,  3).  Hinc  Pe- 
tru8  apostolus  dicit :  Adveniet  dies  Domini  ut  fur,  in 
quo  cceli  magno  impetu  transibunt,    elementa  vero 


ignis  ardore  solventur  (llPet.  iii,  10).  Et  quia  tunc  g  q^j^q^^  -^^  ^^^^^^  ^d  similitudinem  hujus  hominis 


sancti  omnes  qui  mundum  perfecte  reliquerunt  ju- 
dices  veniunt,  1190  apte  mox  subditur : 

18.  Etin  medio  ejus  simtlitudo  quatuor  animalium. 
Quid  enim  perquatuoranimalia,  nisi  quatuor  evan- 
gelistao  signantur?  Nec  immerito  per  evangelistasqua- 
tuor  perfectorum  omniumnumerus  exprimitur,  quia 
omnes  qui  in  Ecclesiamodo  perfecti  sunt  perfectionis 
suae  rectitudinem  pereorum  Evangelinm  didicerunt. 
In  medio  enim  ejus  similitudo  quatuor  animalium, 
quia  ilii  tunc  ejus  corporiuniti,eju8maje8taticonjun- 
cti,et  simulfacti  cum  eojudices  videbuntur,qui  modo 
perfecta  operajuxtaEvangelica  praecepta  secuti  sunt. 
Hinc  est  enim  quod  ipsis  sanctis  apostolis  dicitur  : 
Vos  qui  secuti  estis  me,  in  regeneratione,  cum  sederit 


ducitur,  in  quantum  vitam  sui  Redemptoris  imitatur. 
Nam  ab  ejus  mandatis  atque  operibus  discordare, 
quid  est  aliud  quam  a  similitadine  longe  recedere  ? 
Plangunt  autem  vitam  delinqaentinm  praedicatores 
sancti :  sed  de  ipso  nostro  capite  scriptum  est,  quia 
flevit  super  Jerusalem  f  Lwc.xix,  41).  Gaudent  debo- 
nis  actibus  subditorum,  et  recte  operantes  diligunt; 
sed  de  Redemptore  nostro  scriptum  est  quia  cam 
adolescens  quidam  1191  diceret :  Hcec  omnia  custo- 
divi  ajuventute  mea  (Matth.  xix,  20),  magis  dilexil 
eum.  Portant  illatas  contumelias  praedicatoressancti, 
et  nullam  ad  invicem  contumeliam  reddunt ;  sed  cum 
Redemptori  nostrodiceretur :  Dcemonium  habes  (Joan. 
VIII,  48),  non  injuriam  reddidit,  sed  mansuete  res- 


FiHus  hominis  in  sede  majestatis  su(B,  sedebitis  et  vos  ^  ^^^^.^^  ^j^^^^  .  ^^^  dwmonium  non  habeo  (Ibid., 


super  sedesduodecimjudicantes  duodecim  tribus  Israel 
(Matth.  XHL,  28).  Hinc  Isaias  ait :  Dominus  adjudi" 
cium  veniet  cum  senioribus  populi  sui  (Isai.  iii,  14^. 
Hinc  Salomon  de  Ecclesia  loquitur,  dicens  :  Nobilis 
in  portis  vir  ejus,  cum  sederit  cum  senatoribus  ierrm 
(Prov.  XXXI,  23).  His  itaque  sub  brevitate  transcnr- 
sis,  adventus  primi  ordinem,  sicut  coBpimus,  exse- 
quentes,  ad  Evangelistarum  personas  in  expositione 
redeamus.  Sequitur : 

VbRs.  5. — Et  hic  aspectus  eorum,  similitudo  /lomi- 
ni$  in  eis. 

19.*  Cum  paulopost  sancta  haec  animalia  singulis 
distincta  imaginibus  describantur,  ut  aliud  homini, 
aliud  leoni,  aliud  vitulo,  aliud  aquilae  simile  dicatur. 


49).  Fervent  zelo  rectiludinis  praedicatores  sancti ; 
sed  Redemptor  omnium,  flagello  de  resticuiis  facto, 
vendentes  et  ementes  ejecit  de  tempio,  cathedras 
vendentium  columbas  evertit,  etnummulariorum  ef- 
fuditaes  (Matth.  xxi,  12;  Joan.  ii,  15).  *  In  omni 
quod  fortiter  agunt,  humilitatem  tota  intensione  cu- 
stodiunt ;  sed  per  Redemptorem  nostrum  dicitur  : 
Discite  a  me,  quia  mitis  sum,  et  humHis  corde  (Matth. 
XI,  29).  Persecutores  quoque  suos  diligunt  praedica- 
tores  sancti ;  sed  ipse,  ^  auctor  omnium  ac  redemptor 
in  passione  positus,  pro  persecutoribus  intercedit, 
dicens:  Pater,  ignosce  itlis,  quia  nesciunt  quid  faciunt 
(Luc.  XXIII,  34).  Membrasuaponunt  in  passionepro 
fratribus ;  sed  pro  electorum  vita  usque  ad  raortem 


quid  est  quod  hoc  loco  de  omnibus  simul   dicitur,  d  se  tradidit  auctor  vitae.  Dicatur  ergo  de  sanctis  ani 


Similitudo  hominis  in  eis  ?  Sed  quis  hoc  loco  homo 
describitur,  nisi  ille  de  quo  scriptum  est  :  Oui  cum 
in  forma  Dei  esset,  non  rapinam  arbitratus  est  esse  se 
aqualemDeo;sed  semetipsum  exinanivit,formam  servi 
accipiens,  in  similitudinem  hominum  factus,  et  habitu 
inventusuthomo  (Phihp. ii,^,7)^  Haec  itaque  animalia 
utsurgeread  sanctitatis  virtutem  valeant,  ad  hujus 
hominis  similitudinem  tendunt.  Sancta  enim  non 


*  Ita  C.  Germ.,  Norm.,  etc.  In  Editis,  Deus  mani- 
feste. 

•  Non  leguntur  haec  in  C.  Germ.  nec  in  Edit.Rom. 
Sixti  V,  usque  ad  quis  hoc  loco.  Exstant  in  quatuor 
Anglic.et  omnibus  nostris.  In  Norm.,  pro  sed  quis 
hoc  loco,  habes  sed  quis  hichomo. 


malibus  quod  similitudo  hominis  in  eis  est,  quia 
quod  sancta,  quod  mirasunt,  hoc  in  eis  de  specie  si- 
militudinisest,  id  est  de  virtute  imitationis.*Caput 
quippe  omnium  nostrum  Redemptor  nosler  est.  Et 
per  Salomonem  dicitur :  Oculi  sapientis  in  capite  ejus, 
stultusautemintenebrisambulat(Eccle.  ii,  14).  Tunc 
enim  in  capite  oculos  habemus,  cum  vitam  Redcm- 
ptoris  nostri  tacita  cogitatione  conspiciraus,  cum 

'  Omissum  in  Editis,  quidquid  de  zelo  rectitudinis, 
supplevimus  ex  Mss.  Aiiglic.  et  nostris  G.  Germ., 
Norm.,  Val.  GI.  et  Longip. 

*  C.  Germ.  el  alii  antiq.,  in  omne. 

^  Suess.,  actor, 

^  C.  Germ.,  caput  quippe  nostrum. 


805 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM    LIB.  I.  -  HOMIL.  I. 


806 


omnis  nostra  intentio  in  ejus  imitationem  se  erigii,  A  Spiritns  sancti  Deus,  per  omnia  sacula  «Bculonim 

ne  si  vias  lucis  aspicere  oculus  mentis  neglexerit,      Amen. 

slatim  clausus  in  tenebris  erroris  cadat.  Ad  hujus  si- 

militudinem  hominis  surgere  festinabat  Propheta, 

cum  diceret  :  In  mandatis  tuis  exercebor,  et  conside- 

rabo  vtas  tuas  {PsaL  cxviii,  15).  Qui  enim  vias  Do- 

mini  tacitus  in  mente  considerat,  et  se  exercere  in 

mandatis  illius  festinat,  quid  aliud  in  semetipso  nisi 

imaginem  novi  hominis  reformat  ?  Quod  quia  in  san- 

ctorum  cordibus  incessanter  agitur,  recte  nunc  de 

animalibus  dicitur  :  Similitudo  hominis  in  eis. 

20.  Post  hanc  vero  similitudinem  quae  nunc  in 
moribus  tenetur,  quandoque  ad  similitudinem  gloriae 
pervenitur.  Hinc  etenim  Joannesdicit  :  JVunc  1192 
filii  Dei  sumus,  et  nondum  apparuit  quid  erimus,  Sci- 
mus  autem  quoniam  cum  apparuerit,  similes  ei  erimus 


HOMILIA  in. 

Exponuntur  quatuor  versus,  a  sexto  ad  decimum,  de 
sanctis  prasdicatoribus  et  de  dupHci  eorum  vita.  ac- 
tiva  et  contemplativa. 

i.  Sancta  quatuor  animalia  quae  per  prophetiae 
spiritum  futura  praevidentur  subtili  narratione  des- 
cribuntur  cum  dicitur  : 

EzECH.  I,  6.  —  Quatuor  facies  uni,  et  quatuorpen- 
nas  uni, 

Quid  per  faciem  nisi  notitia,  et  quid  per  pennas 
nisi  volatus  exprimitur  ?  Per  faciem  quippe  unusquis- 
que  cognoscitur,  per  pennas  vero  in  altum  avium 
corpora  sublevantur.  Facies  itaque  ad  fidem  pertinet 


(//oan.  III,  2).  Quimoxundehocfierivaleatadjungit^  penna  ad  contemplationem.  Per  fidem  namque  ab 


dicens :  Qmmiam  videbimus  eum  sicutiest  (Ibid.),  Esse 
enim  Dei  est  aetemum  hunc  atque  incommutabilem 
permanere.  Nam  omne  quod  mutatur  desinit  esse 
quod  fuit,  et  incipit  esse  quod  non  fuit ;  Dei  vero 
esse,  est  dissimiliter  nunquam  esse.  Unde  ad  Moysen 
dicitur  :  Ego  sum  qui  sum,  Et  dices  (iliis  Israel :  Qui 
est,  misit  me  advos  {Exod.  iii,  14).  Jacobus  quoque 
ait  :  Apud  quem  non  est  transmutatio,  nec  vicissitudi- 
nis  obumbratio  (Jac.  i,  17).  Itaque  per  Joannem  di- 
citur  :  Similes  ei  ef^imus,  quoniam  videbimus  eum  si- 
cuti  est,  quia  perhoc  quod  aspicimus  ejus  essentiam 
naturae,  a  mutabilitate  nostra  liberati,  ^  figimur  in 
aeternitate.  Immutabimur  quippe  in  ipso  quem  videbi- 
mus,  qiiia  morte  carebimus  videndo  vitam.  Mutabili- 


omnipotenti  Deo  cognoscimur,  sicut  ipse  desuis  ovi- 
bus  dicit :  Ego  sum  pastor  bonus,  et  cognosco  '  oves 
measj  etcognoscunt  me  mece  (Joan,  x,  14).  Qui  rursus  : 
Egoscio  quoselegerim  (Joan.  xiii,  18).  Per  contempla- 
tionem  vero  ♦  quiasuper  nosmetipsos  tollimur,  quasi 
in  aera  levannr.  Quatuor  ergo  facies  uni  sunt,  quia 
si  requiras  quld  Matthaeus  de  incarnatione  Domini 
sentiat,  hoc  nimirum  sentit  quod  Marcus,  Lucas  et 
Joannes.  Si  quaeras  quid  Joannes  sentiat,  hoc  procul 
dubio  quod  Lucas^  Marcus  et  Matthaeus.  Si  quaeras 
quid  Marcus,  hoc  quod  Matthaeus,  Joannes  etLucas. 
Si  quaeras  quid  Lucas,  hoc  quod  Joannes,  Matthaeus 
1193  et  Marcus  sentit.  Quatuor  ergo  facies  uni 
sunt,  quianotitiafidei,  quacognoscunturaDeo,  ipsa 


tatem  nostram  transcendemus  videndo  *  immutabi-  Q  ^t  in  uno,  quae  est  simul  in  quatuor.  Quidquid  enim 


lem.  Corruptione  nulla  tenebimur  videndo  incorru- 
ptum. 

21.  Erit  autem  tuncsimilitudo  hominis  etiam  in 
corporibus  nostris.  Hinc  etenim  per  Paulum  dicitur  : 
Nostra  conversatio  incoBlis  est ;  unde  etiam  Satvatorem 
exspectamus  Dominum  Jesum  Christum,  qui  reforma^ 
bit  corpus  humilitatis  nostrcB,  configuratum  corpori 
clantatis  suce  (Philip.  iii^  20).  Enmt  ergo  tunc  ele- 
ctorum  corpora  claritati  dominici  corporis  configu- 
rata,  quae  etsi  aequalitatem  gloriae  ejus  non  habent 
per  naturam,  similitudinem  tamen  configurationis 
ejus  habebunt  per  gratiam.  Quia  itaque  simiiitudo  vi- 
tae  ejus  nunc  in  moribus  trahitur  electorum,  et  in 
resorrectione  sequitur  similitudo  aetemitatis  in  mente 


in  uno  inveneris,  hoc  in  omnibus  simul  quatuor  recte 
cognoscis. 

2.  Et  qmtuor  ^  pennm  uni,  quia  Dei  omnipotentis 
Filium  Dominum  nostrum  Jesum  Christum  simul 
omnes  concorditer  praedicant,  et  ad  divinitatem 
ejus  mentis  oculos  levantes,  penna  contemplationis 
volant.  Evangelistarum  ergo  facies  ad  humanitatem 
Domini  pertinent,  penna  ad  divinitatem,  quia  in 
eo  ^  quem  corporeum  aspiciunt,  qnasi  facies  inten- 
dunt.  Sed  dum  hunc  esse  incircumscriptum  atque 
incorporeum  ex  divinitate  annuntiant,  per  contem- 
plationis  pennam  quasi  in  aera  levantur.  Quia  itaque 
et  una  fides  incamationis  ejus  in  omnibus,  et  par 
contemplatio  divinitatis  ejus  in  singulis,  recte  nunc 


quoniam  videbimus  eum  sicuti  est ;  et  quia  similitu-  j)  dicitur  :  Quatuor  fcuiies  uni,  et  quatuor  pennas  uni 

«•  ••«•  -•  -  ••.  O^.]^..  _      ..  r  _A..—  _-. X^*l^_l.  «  »»• 


dinem  quoque  illius  etiam  corpora  nostra  percipient 
in  configuratione,  dicatur  recte  de  sanctis  animaUbus: 
Similitudo  hominis  in  eis, 

Haec  nos  in  expositionis  exordio  praelibasse  sufii- 
ciat,  ut  loquendi  virtus  silentio  refota,  ad  indaganda 
mysteria  quae  sequuntur  robustior  exsurgat.  Certi 
etenim  sumus  quia  ipsum,  de  quo  loquimur  habemus 
adjntorem,  qui  vivit  et  regnat  cum  Patre  in  unitate 


*  C.  Germ.,  figimus. 

*  luomnes  Mss.,ubi  Editi  habenttmmti(a6t7ito(eni, 
ineorruptionem. 

'  C.  Germ.,  Suess.  et  Norm.  pler.,  et  cognosco 
meas. 


Sed  quae  virtus  esset,  si  fidem  atque  contemplatio- 
nem  Domini  habentes  praedicatores  illius  sancta 
opera  non  haberent  ?  Sequitur  : 

Vers.  7.  —  Et  pedes  eorum  pedes  recti. 

3.  Quid  per  pedes  nisi  gressus  actuum  designan- 
tur  ?  Quatuor  ergo  aninialium  pedes  recti  esse  de- 
scribuntnr,  quia  sanctorum  evangelistarum  atque 
omnium  perfectorum  opera  ad  sequendam  iniquita- 

^  Ita  Mss.  omnes.  In  Editis,  qua. 
^  In  C.  German.  et  vetust.,  pinnce  pvnna,  hic  el 
alibi. 
*  G.  Germ.,  quod  corporeum. 


807 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


808 


tem  non  sunt  retorta.  Hi  autem  pedes  rectos  non 
habent,  qui  ad  mala  nmndi  quae  reliquerunt  refle- 
ctuntur.  De  quibus  scriptum  est :  Canis  reversm  ad 
suum  vomitmn,  et  sus  lota  in  volutabro  luti  {Prov. 
XXVI,  il ;  //  Pet.  II,  fi).  Dolebat  de  quibusdamdo- 
ctor  egregius,  quod  pedum  rectitudinein  retro  retor- 
serant,  quibus  pcr  increpationem  dicebat  :  Quomodo 
convertimini  iterum  ad  infirma  et  egena  elementa,  qui- 
bus  denuo  servire  vultis  ?  Dies  observatis,  *  et  menses, 
et  tempora,  et  annos,  Timeo  vos,  ne  forte  sine  causa 
toterarenm  mtJo6w{Gafa^iv,9,ll).Quialiosadmonet, 
dicens  :  Propter  quod  remissas  manus,  et  solutagemia 
erigitej  et  gressus  rectos  facite  pedibus  vestris  (Hebr. 
xii,  12).  Ut  vero  in  eisdem  sanctis  praedicatoribus 
vitae  gravitas,  fortitudo,  alque  discretio  monstrare- 
tur,  recte  subjungitur  : 

Ibid.  —  Plantapedis  eorum  quasiplanta  pedis  vituli. 

4.  Quia  enim  praedicatores  sancti  boum  nomine 
designantur  docet  Paulusapostolus,  legistestimonium 
exponens  :  Nonobturabis  os  bovi  trituranti  {I  Cor.  ix, 
9  ;  Deut.  xxv,  4).  In  sanctis  ergo  praedicatoribus 
planta  pedis  est  vituli,  scilicet  matureincedens,  et  for- 
tis,  et  divisa,  quia  unusquisque  praBdfifiiitor  et  venera- 
tionem  habet  in  maturitate,  et  fortitudinem  in  opere, 
et  divisionem  ungulae  in  discretione.  Non  enim  facile 
pradicatio  ejus  accipitur,  si  levis  in  moribus  esse 
videatur.  Etnulla  erit  maturitatis  ostensio,  sicontra 
adversa  omnia  non  adfuerit  operis  fortitudo.  Virtu- 
tis  autem  meritum  ipsa  fortiludo  operis  admittit,  *  si 
discreta  in  intellectu  non  fuerit.  Ecce  enim  sacram 
Scripturam  legimus  :  siomniaadlitteramsentiamus, 
virtutem  discretionis  amisimus  ;  siomniaadspirita- 
lem  allegoriam  ducimus,  similiter  indiscretionis 
stultitia  ligamur.  Legunt  enim  sacra  eloquia  praedi- 
catores  sancti,  et  aliquando  in  historia  litteram  su- 
scipiunt,  aliquando  vero  per  significationem  litterae 
spiritum  requirunt.  £t  modo  1194  bona  facta  pa- 
trum  praecedentium,  sicut  juxta  litteram  invcniunt, 
imitantur ;  modo  quaedam,  quae  jnxta  historiam  imi- 
tanda  non  sunt,  spiritaliter  intelligunt,  et  ad  prove- 
ctum  tendunt.  Quid  ergo  aliud  praedicatores  sancti 
in  suo  opere  nisi  in  pede  ungulam  findunt  ?  De  qui- 
bus  adhuc  subditur  : 

Ibid.  —  Et  scintillce  quasi  aspectus  <Bris  candentis. 

6.  iEris  raetallum  valde  sonorum  est.  Et  recte 
voces  praedicantium  aeri  comparantur,  quia  in  omnem 
ierram  exivitsonus  eorum,  et  in  fines  orbis  terroeverba 
eorum  (Psal.  xviii,  5).  Bene  autem  aes  candens  dici- 
tur,  quia  vita  praedicantium  sonat  et  ardet.  Ardet 
enim  desiderio,  sonat  verbo.  JEs  ergo  candens  est 
praedicatio  accensa.  Sed  de  candente  aere  scintillae 
prodeunt,  quia  de  eorum  exhortationibus  verba  flam- 
mantia  ad  aures  audientium  procedunt.  Recte  autem 


A  praedicalorum  verba  scintillae  appellata  sunt,  qnia 
eos  quos  in  corde  tetigerint  incendunt.  Consideran- 
dum  quoque  est  quod  scintillae  subtiles  sunt  valde 
et  tenues,  quia  cum  praedicatores  sancti  de  coelesti 
patria  loquuntur,  non  tantuin  valent  aperire  verbo 
quantum  possunt  ardere  desiderio.  Ex  eorum  ergo 
lingua  quasi  quaedam  ad  nos  scintillae  veniunt,  guia 
de  coelesti  patria  in  eorum  voce  vix  tenue  aliquid 
cognoscitur,  quod  tamen  ab  eis  '  non  tenuiter  ama- 
tur.  Neque  enim  ccelestem  gloriam  aut  tantum  vi- 
dcre  sufnciunt  quantum  est,  aut  tantum  loqui  prae- 
valent  quantum  vident.  Candens  ergo  aes  scintillas 
projicit  quando  vix  tenaiterpraedicatorloquisuflScit 
hoc  unde  ipse  fortiter  ignescit.  Divina  autem  pietate 
agitur  ut  ex  ipsis  scintillis  tenuissimis  andientis  ani- 

Q  mus  inflammetur,  quia  sunt  quidam  qui  dum  parva 
audiunt  rnajore  desiderio  replentur ;  et  inde  perfecte 
in  Dei  amore  ardent,  unde  vix  tenuissimas  verborum 
scintillas  acceperunt. 

6.  Verbuin  quippe  praedicationis  semen  in  corde 
andientis  est.  Et  auditor  bonus  inde  profert  postmo- 
dum  magnam  messem  scientiae,  unde  parvum  prius 
acceperat  semen  linguae.  Cui  rei  bene  concinit  fa- 
ctum  in  vidua  ab  Elisaeo  propheta  miraculum^  quse, 
ne  duos  filios  auferente  creditore  amitteret,  pro- 
phetae  dictis  obedivit,  etex  eo  quod  parum  olei  ha- 
bebat,  per  vasa  vacua  efludit,  quae  cuncta  post  usque 
ad  summum  repleta  sunt,  et  ex  eorum  repletione 
mulier  a  creditoris  sui  debito  est  soluta  (IVReg.  iv, 
2,  seq.).  Quae  videlicet  mulier  quam  aiiam  nisi  san- 

p  ctam  Ecclesiam  signat,  duorum  populomiiiy  id  est 
Judaici  et  gentilis^  quasi  duorum  filiorum  matrem  ? 
Quae  prius  ex  perverso  opere  per  callidi  spiritus 
persuasionem  quasi  quemdam  peccati  nummnm 
a  creditore  acceperat,  et  duos  quos  in  fide  genuit 
amittere  filios  timebat.  Sed  prophetae  verbis,  id  est 
Scripturae  sacrae  praeceptis,  obediens,  ex  parvo  quod 
habebat  ^  olei  vasa  vacna  infndit,  quia  dum  ab  unius 
ore  doctoris  parum  quid  de  amore  Divinitatis  multo- 
rum  vacuae  mentes  audiunt^  exuberante  gratia,  un- 
guento  divini  amoris  usque  ad  summum  repJentur. 
Et  multorum  jam  nnnc  corda,  quae  prius  fuerant 
vacua  vascula,  unguento  spiritus  plena  sunt,  quae  ex 
paucitate  olei  solummoda  infusa  videbantur.  Quod 
1195  dum  aliis  atque  aliis  datur,  et  ab  anditoribus 

j^  fides  accipitur,  Sareptana  mulier,  videlicet  sancta 
Ecclesia,  sub  creditoris  sui  jam  debito  non  tenetur. 
Sequitur  : 

Vers.  8.  —  Et  manus  hominis  sub  pennis  eorum  *  in 
quatuor  i^artes. 

7.  Possunt  hoc  in  loco  quatuor  partes  quatuor 
mundi  regiones  accipi,  scilicet  Oriens,  Occidens, 
Meridies,  et  Septentrio,  quia  sanctorum  praedicatio 


*  Abest  et  menses  a  Mss.  C.  Germ.  et  Norm.^  nec- 
non  ab  Edit.  Paris.  1502  et  1518.  Est  in  textu  Graeco 
et  in  omnibus  versionibus. 

•  Editi,  si  discretio. 

s  Edit.  Paris.  1502  et  al.  tum  vet.  tum  recent., 
ab  eis  nan  tenuiter  crematur,  invitis  tribus  Mss.  Ger- 
man.,  Norm.,  Corb.,  Longip.,  etc,  ac  repugnante 


sensu. 


*  Ita  C.  Germ.,  Norm.,  etc.  InEdit.  Rembol.  1518, 
ex  eo  quod  farum  olei  habebat,  quam  seqnuntur  Va- 
ticana  et  Gilot.  In  Gussanv.,  ex  parvo  quod  habebai 
oleo. 

^  Editi,  in  quatuor  partibus. 


809 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  —  HOMH..  IV. 


810 


anctore  Deoin  conctis  mundi  partibus  est  egressa.  A  possnnt.  Illa  ergo  in  necessitate,  hzec  in  vohntate 


8.  Possuraus  etiam  per  quatnor  partes  principalcs 
quatuor  virtutes  accipere  exquibus  reliqnae  virtutes 
oriuntur,  videlicet  prudentiam^  fortitudinem,  justi- 
tiam  atque  temperantiam.  Quas  nimirum  virtutes 
tunc  veraciter  accipimus,  cum  earum  ordinem  custo- 
dimus.  Prima  quippe  prudentia,  secunda  fortitudo, 
tertia  justitia,  quarta  temperantia  est.  Quid  enim 
prodesse  potest  prudcntia,  si  fortitudo  desit?  Scire 
etenim  cuiquam  quod  non  potest  facere  poena  magis 
quam  virtus  est.  Sed  qui  prudenter  intelligit  quod 
agat,  et  fortiter  agit  quod  intellexerit,  jam  procul 
dobio  justus  est ;  sed  ejus  justitiam  temperantia  se- 
qui  debet,  quia  plerumque  justitia,  si  modum  non 
habet,  in  crudelitatcm  cadit.  Ipsa  ergo  justitia  vere 


est.  Illain  servitute,  ista  in  libertate.  Hincest  enim 
quod  ad  Moysen  dicitur  :  Si  etneris  sermm  HebrcBum. 
sex  aunis  serviet  tibi,  inseptimo  egredietur  libergratis. 
Cum  quali  veste  intraverit,  cum  tali  exeat,  Si  habens 
uxorem,  et  uxor  egrediatur  simul,  Sin  autem  dederit 
illidominus  uxorem,et  pepererit  lilios  etfilias,mulieret 
liberi  ejus  erunt  dominisui,ipseveroexibitcumvestitu 
suo.  Quod  si  dixent  servus,  Diligo  dominum  meum,  et 
uxorem  ac  liberos,  non  egrediar  liber,  offerat  eum 
dominus  diis,  et  applicabitur  ad  osttum  et  postes,  per- 
forabitque  auremejus  subuUij  et  erit  ei  servus  in  sm- 
culum  {Exodr.  zxi,  2,  seq.).  Paulo  latius  testimonium 
dedimus,  ^  ut  distinctionem  servitutis  atque  liberta- 
tis  in  utraque  vita  monstraremus.  Sed  onerosum 


jostitia  est,  quae  se  temperantiae  freno  moderatur^  g  essc^non  debet  si  hoc  exponendo  exsequimur,  unde 


ut  in  zelo  quo  quisque  fervet,  sit  etiam  temperans  ; 
ne  si  plus  ferveat,  perdat  justitiam,  cujus  servare 
moderamina  ignorat. 

9.  Duae  autem  sunl  sanctorum  praedicatorum  vitae, 
activa  scilicet,  et  contemplativa  ;  sed  activa  prior  est 
tempore  quam  contemplativa,  quia  ex  bono  opere 
*  tendituradcontemplationem.  Contemplativa  autem 
major  est  merito  quam  activa,  quia  haec  in  usu  ^prae. 
sentis  operis  laborat,  illa  vero  sapore  intimo  ventu- 
ram  jam  requiem  degustat.  Quid  itaque  per  manus 
nisi  activa,  et  quid  per  pennas  nisi  contemplativa 
yita  signatur  ?  Manus  ergo  hominis  sub  pennis  eo~ 
rum  est,  id  est  virtus  operis  sub  volatu  contempla- 
tionis.  Qnod  bene  in  Evangelio  duae   illae  mulieres 


haec  ipsa  quae  diximus  afiirmemus. 

li.  Hebraeus  enim  transiens  interpretatur. Et  ser- 
vus  Hebraeus  emitur  quando  unusquisque  qui  jam 
ab  hoc  saeculo  mente  transit  servitio  omnipotentis 
Domini  subditur.  Ille  etenim  vero  Deo  servire  appe- 
tit,  qui  ab  hoc  saeculo  mente  transire  didicerit.  Sic 
Moyses  transivit,  ut  videret  \is\xm(Exod.  ni,3).Sic 
David  cum  videret  impium  exaltatum  et  elevatum 
^  super  cedros  Libani,  transivit,  et  ecce  non  erat 
(Psal.  XXXVI,  35).  Quia  iniquorum  potentias  esse  ma- 
gnum  aliquid  fortasse  credimus^  nisi  ad  permanens 
saeculum  mente  transeamus.  Servus  vero  Hebraeus 
emptus  sex  annis  servire  praecipitur,  ita  ut  in  se- 
ptimo  liber  exeat  gratis.  Quid  enim  per  senarium 


designant,  Martha  scilicet  et  Maria.  Martha  etenim  ^  nnmerum  nisi  activae  vitae  perfectio  designatur  ? 


satagebat  circa  frequens  ministerium ;  Maria  autem  se- 
debatadpedes  Domini,  etverbaejus  audiebat  (Luc.  x, 
39, 40).  Erat  ergo  una  intenta  operi,  altera  contem- 
plationi.  Una  activae  serviebat  per  exterius  ministe- 
riam,alteracontemplativaB  per  suspensionem  cordis 
in  verbum.  Et  quamvis  activa  bona  sit,  melior  ta- 
men  est  contemplativa,  quia  illa  cum  mortali  vita 
deficit,  ista  vero  in  immortali  vita  plenius  excrescit. 
Unde  dicitnr :  Maria  optimam  partem  elegit,  qua  non 
auferetur  ab  ea  (Ibid.,  4i).  Quia  igitur  activa  minor 
est  merito,  quam  contemplativa,recte  nunc  dicitnr  : 
Manus  hominis  sub  pennis  eorum.  Nam  etsi  per  acti- 
vam  boni  aliquid  agimus,  ad  coeleste  tamen  deside- 
rinm  per  contemplativam  volamus.  Unde  et  apud 
Moysen  activa  servitus,  contemplativa  autem  liber- 
tas  vocatur. 

10.  Et  cum  '  utraque  vita  ex  dono  sit  gratiae, 
qnandiu  tamen  inter  proximos  vivimus.  una  nobis  in 
necessitate  est,  altera  in  voluntate.  Qnis  enim  co- 
gnoscens  Deum  ad  ejus  regnum  ingreditur,  nisi  prius 
bene  operetur  ?  Sine  contemplativa  ergo  1 196  vita 
intrare  possunt  ad  ccelestem  patriam,  qni  bona  qnae 
possnnt  openiri,  non  negligunt ;  sine  activa  autem 
intrare  non  possunt,  si  neglignnt  bona  operari  qn» 


quid  per  septenarium  nisi  contemplativa  exprimitur? 
Sex  ergo  annis  servit,  et  septimo  egreditur  liber, 
qui  per  activam  vitam  quam  perfecte  exhibuerit  ad 
contemplativae  vitae  libertatem  transit.  Et  notandum 
quod  gratis  liber  egreditur,  quia  ii  qui  postquam 
omnia  fecerint  dicunt  se  inntiles  servos  (Luc,  xvii, 
10),  eis  procul  dubio  sicut  ipsa  activa  fuit  ex  mu- 
nere,  ita  erit  ex  gratia  etiam  contemplativa.  Cum 
quali  veste  intraverit,  cum  tali  exeat,  qnia  omnino 
necesse  est  ut  nnusquisque  nostrum  in  hoc  quod  in- 
cipit  perseveret,  atque  usque  ad  finem  operis  in  ea 
qua  inchoavit  intentione  perduret.  Ille  quippe  bene 
ad  contemplativam  transit,  qui  in  activa  vita  inten- 
tionis  suae  vestem  ad  deteriora  non  mutaverit.  Et 
sunt  nonnulli  qui  priusquam  omnipotentis  Dei  servi- 
^  tio  in  sancta  conversatione  socientur,  jam  *  bona 
operari  diligunt.  Sunt  vero  alii  qui  bona  opera, 
postquam  ad  servitinm  omnipotentis  Dei  venerint, 
discunt.  Qui  ergo  operationem  bonam  et  prinsqnam 
ad  Dei  servitium  venerit  habere  stndnit,  Hebrffius 
servns  cum  uxore  emptus  est. 

13.  Et  plemmqne  is  qni  talis  est  potest  ad  con- 
templativam  vitam  transire,  et  tamen  activam  non 
deserere.  Unde  et  illic  subditur  :  Si  kaheni  uxorem. 


*  C.  Germ.,  tendit. 

'  Suess.,  prtesentis  temporis.  Et  infra  cum  Lon- 
fip.,  setporis  intimi.  Nostra  lect.  est  al.  Mss.,  prae- 
cipne  German. 

•  C.  Germ.,  Norm.,  Val.  Cl.,  uProfque  vitat. 

Patbol.  LXXVI. 


*  Longip.,  ut  districtionem. 
^  Suess.  et  nonnul.  Norm.,  sicut  eilros.  C.  Germ., 
super  chedros. 
"  Longip.,  bona  opera  diliguni. 


26 


811 


SANCTI  GREGORIl   MAGNI 


812 


et  uxor  egrediatur  simul,  Cam  eo  enim  ad  libertatem  A  gmate  videtar.  Ipsa  tamen  in  qnant  alibet  sit  contem- 


et  axor  egreditar,  quando  is  qni  ad  contemplationem 
*  pervenit  etiam  fortis  actionem  boni  operis  qua 
prodesse  possit  aliis  non  relinquit.  1197  Sin  au- 
tem  Dominus  dederit  illi  uxorem,  et  pepererit  filios 
et  filias,  mulier  et  liberi  ejuserunt  Dominisai^  ipse 
vero  exibit  cum  veslitu  suo.  Servo  empto  dominus 
dat  uxorem,  cum  praedicator  quisqaeeum  quemjuri 
omnipotentis  Dei  mancipaverit,  bonae  actioni  con- 
jungit.  Nam  et  praedicatores  domini  vocantur,  sicut 
Elisaeo  prophetae  de  praedicatore  suo  dicitur  :  Scis 
quod  dominus  tuus  tollatur  a  te  {IVReg.  ii,  3)  ?  Uxor 
vero  servi  emptitii  filios  et  filiaspttlit;  quandobona 
actio  forles  vel  teneros  fructus  generat.  Sed  mulier 
quae  a  domino  data  est  eidem  domino  cum  filiis  re- 


plationis  angustia,  activa  vita  jam  valde  est  latior 
atque  sublimior,  quae  ad  quamdam  mentis  liberta- 
tem  transit,  temporalia  non  cogitans,  sed  aetema. 
Quia  itaque  contemplativa  vita  ad  superiora  evolat, 
et  activae  vitae  longe  superest  quadam,  ut  ita  dicam, 
dignitate  securitatis  suae,  apte  nunc  dicitur  :  Et 
manus  hominis  sub  pennis  eorum. 

14.  Sin  vero  hoc  in  loco  homo  Redemptor  noster 
accipitur,  manushominis  sub  pennis  eorum  est,  quia 
nisi  Deus  homo  fieret,  qui  mentes  praedicantiam 
1198  ad  coelestia  sublevasset,  illa  quae  apparent 
animalianon  volarent.  Nec  immerito  manus  hominis 
esse  sub  pennis  dicitur,  quia  de  eodem  Redemptore 
nostro  scriptum  est  :  Qui  cum  sit  splendor  glorice,  et 


manet,  ipse  vero  servus  exit  cum  vestitu  suo/^quia  g  figura  subslantiw  ejus,  portansqu  e  omnia  (Hebr.  i,  3). 


bona  actio,  vel  ejusdem  bonaj  actionis  fructus,  prae- 
dicatoris  mercedi  repatantur.  Ipse  vero  in  desiderii 
sui  intentione  perdurans,  per  supemam  gratiam  ad 
contemplalionem  liber  egreditur  :  Quod  si  dixerit 
servus,  Diligo  dominum  meum,  et  uxorem  ac  liberos; 
non  egrediar  liber  {Exod.  xxi,  5).  Servus  dominum 
saum  diligit,  quando  praedicatoris  verba  sollicita 
mente  custodit.  Uxorem  quoque  amans  et  liberos, 
iiber  egredi  recusat,  quando  activam  vitam  ejusque 
fructas  diligens,  transire  ad  contemplativam  non 
vult,  quia  bona  se  opera  habere  in  minislerii  sui  ser- 
vitute  considerans,  '  ad  libertalis  quietem  recusat 
secedere.  Sed  offerat  eumdominus  diis,  •  etapplicetur 
ad  ostium  et  postes,  et  perforet  aurem  ejus  subula,  ut 
sit  ei  servus  in  sceculum.  Is  enim  quiin  activa  dispo- 
suit  vita  perdarare,  a  domino  diis  offertar,  quando  a 
praedicatore  suo  antiquorum  patrum  dictis  imbuitur, 
quinobis  in  via  omnipotentis  Dcmini  sacerdotes  fue- 
runt.  Atqae  ad  ostiam  et  postes  tabernaculi  ducitur, 
nt  de  ingressu  coelestis  habitaculi  altias  aliquid  aa- 
diat,  et  tremendi  judicii  diem  sabtiiiteragnoscat,ne 
per  bona  opera  qnae  facit  placere  hominibus  appetat. 
Sicque  auris  ejus  subula  perforatur,  dum  mens  illius 
♦  timoris  Dei  subtilitate  percutitur,  ut,  verbi  acamine 
transfixa,  per  omne  quod  agit  noverit  ingressum  re- 
gni  semper  attendere,  et  quasi  ab  ostio  et  poste  ta- 
bemaculi  perforatam  aurem  portare. 

13.  Qai  erit  servus  in  saeculum,  ut  esse  post  sae- 
calum  liber  possit.  In  saeculum  etenim  servus  sst,  qui 


Ejus  ergo  manus  corda  nostra  portat,  ejus  manus 
in  contemplatione  nos  sublevat.  Nisi  enim,  ut  dictum 
est,  omnipotens  Verbum  propter  homines  homo 
fieret,  hamana  corda  ad  contemplandam  verbi  ex- 
cellentiam  non  volarent.  Inde  ergo  excelsae  factae 
sunt  hominum  mentes,  unde  inter  homines  appamit 
humilis  Deus.  Dicatur  itaque  de  sanctisanimalibus, 
dicatur  :  Et  manus  hominis  sub  pennis  eorum.  De 
quibus  adhuc  subditur  : 

Vers.  8,  9.  — Et  facies  et  penna^  per  quatuor  par* 
tes  habebant,  junctwque  ei^ant  penn(B  eorum  alterius 
ad  alterum. 

15.  Per  quatuor  partes   facies  et  pennas  habent, 

quia  in  cunctis  mundi  regionibas  praedicantes  demon- 

Q  strant  quidquid  de  humanitate,qaidqaid  de  divimtate 

nostri  Redemptoris  sentiunt.  Quia  dam  incaroatom 

Deum  ubique  praedicant,  in  quatuor  mondi  partibas 

faciem  demonstrant.  Damque  eum  esse  onam  cum 

Patre  et  Spiritu  sancto  annuntiant,  ubiqae  penna 

contemplationis  volant.  Quorum  pennae  junctae  sont 

alterius  ad  alteram^quia  omniseoram  virtus,  omnis- 

que  sapientia,  qua  caeteros  homines  contemplationis 

suae  volata  transcendunt,  vicissim  sibi  in  pace  atqae 

unanimitate  ^  conjungitur.  Unde  scriptam  est :  Qwb 

desursum  est  sapientia,  primum  quidem  pudica  est, 

deinde  pacifica  {Jac.  iii,  17).  Unde  et  eisdem  sois 

praedicatoribus  Veritas  dicit  :  Habete  in  wjhii  sa\,  et 

pacem  liabete  inter  vos  {Marc.  ix,  49).  Penna  ergo 

animalium  alterias  ad  alterum  jungitor,  qaia  sancto- 


per  activam  vitam  hominibus  servire  disposuit,  at  j)  ^^^  praBdicatoram  virtus  atque  sapientia  vicissim 


post  prsesens  saeculum  ad  libertatem  veram  valeat 
pervenire.  De  qua  per  Paulum  dicitur  :  Quia  etipsa 
creatura  liberabitur a  servitute  corruptionis  inliberta- 
tem  gloricB  filiorumDei.Tnnc  enim  in  nobis  vera  liber- 
tas  erit,  cam  ad  gloriam  filioram  Dei  adoptio  nostra 
pervenerit.  Nunc  vero  non  solum  activa  vita  in  ser- 
vitute  est,  sed  ipsa  quoque  contemplatio,  qua  saper 
nos  rapimur,  libertatem  mentis  adhuc  perfecte  non 
obtinet,  sed  imitatur,  quia  iiia  qaies  intima  in  aeni- 


sibi  in  charitatis  atque  concordiae  pace  sociator. 
Penna  autem  alterius  ab  altero  divisaesset,  si  in  hoc 
quod  unusquisque  in  sapientiam  evolat,  habere  pa- 
cem  cum  altero  recasaret.  Sequitur  : 

Vers.  9.  —  Non  revertebantur  cum  incederent,  $ei 
unumquodque  ^  ante  faciem  suam  gradiebatur. 

16.  Pennata  animalia  {Depcen.,  dist.  S»  c.  Pennatt), 
videlicet  praedicatores  sancti,  cum  incedant,  nunime 
revertuntur,  quia  sic  a  terrenis  actibus  ad  spiritalia 


'  C.  Gem.  eiCoTh.,pervenit,aliisnonreUnquit, 
*  Suess.,  ad  libertatem  quietam. 


^  Longip.,  et  applicet. 
*  C.  Germ.,  amorts. 


*  Corb.,  canjungunt. 

"  C.  Germ.,  unumquodque  eorum.  Ebroic,  umm^ 
quodque  eorum  eontra  faciem. 


813 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  —  HOMIL.  IV. 


814 


pertranseunl,  ut  ad  ea  quae  reliquerunt,  ulterius  a  tiraescit.  Fitque  ut  retro  per  cogitationem  redeat,  qui 
nullatenus  reflectantur.  Quasi  enim  per  quamdam      ad  anleriora  respiciens  jam  menlis  gressibus  ad  alta 

ibat.  De  quo  bene  per  Saiomonem  dicitur  :  Qui  06- 
servat  ventum,  non  seminat;  et  qui  considerat  nubes, 
nunquam  metet  (Eccle.  xi,  4).  Venti  quippe  nomine 
malignus  spirilus,  qui  mentem  tentationibus  impellit; 
nubis  vero  appellatione  peccatorexprimitur,  qui  ten- 
tationis  impulsione  commovetur.  Qui  ergo  1200 
attendit  ventum,  non  seminat,  et  qui  considerat  nu- 
bes,  nunquam  metit,  quia  is  qui  tentationes  maligni 
spiritus  metuens,  et  iniquorum  lapsus  conspiciens, 
semetipsum  desperat,  neque  nunc  exercetur  in  bono 
semine  operis,  neque  post  reficietur  de  munere  justae 
retributionis.  Sunt  vero  nonnulli  qui  bona  quidem 
quae  noverunt   operantur,   atque   haec   operantes, 


\jara  '  eis  incedere  estraente  ire  semper  ad  meliora. 
Quo  contra  de  reprobis  dicitur  quia  reversi  sunt 
corde  in  iEgyptum  (Num.  xiv,  3,  4).  Et  per  semet- 
ipsam  Veritas  dicit :  Nemo  mittens  manum  in  ara-- 
irum,  et  aspiciens  retro,  aptus  est  regno  Dei  (Luc.  ix, 
62).  Manum  quippe  in  aratrum  mittere  est  quasi  per 
quemdam  compunctionis  vomerem  ad  proferendos 
fructus  terram  suicordisaperire.  Sed  retro  postara- 
trum  aspicit,  qui  post  exordia  boni  operis  ad  mala 
revertitur  quae  reliquit.  Quod  quia  electisDei  minime 
contingit,  recte  nunc  per  prophetam  dicitur :  Non 
revertehantur  cum  incederent. 
17.  Qui  cur  non  revertantur  indicat  cum  subjun- 


git:  Unumquodqueante  faciem  suam  gradiebatur.  Ante  g  meliora    deliberant  ;     sed     retractantes     meliora 


nos  enim  aeterna  sunt,  post  nos  temporalia,  quia  et 
illa  pergentes  invenimns,  et  ista  recedenteji  quasi 
post  dorsum  relinquimus.  Unde  et  magnum  illud 
pennatum  animal  dicebat  quod  usque  ad  coeli  tertii 
secreta  volaverat :  Unum  vero,  quce  1199  retro  sunt 
oblitus,  in  ea*  quce  sunt  ante  extendens  me,  sequor  ad 
palmam  supemce  vocationis  (Philip.  iii,  13,  14).  In 
anteriora  etenim  extentus,  eorum  quae  retro  sunt 
oblitus  fuerat,  quia,  temporalia  despiciens,  sola  quae 
sunt  aetema  requirebat.  Ante  faciem  ergo  suam  gra- 
diuntur  sancta  animalia^  quia  et  ea  quae  reliquerunt 
nullo  jam  appetitu  respiciunt,  et  in  aeternis  quae  ap- 
petunt  sub  contemplationis  suae  oculis  boni  operis 
pedem  ponunt: 

18.  Quisquis  itaque  jam  ante  facieni  suam  au)bu-  p 
lare  decreverit,  magna  ei  consideratione  pensandum 
est  quod  aliter  retro  respicitur  ex  operC;  atque  aliler 
ex  cogitatione.  Sunt  etenim  quidam  qui  magna  deli- 
berant,  el^  peccatorum  suorum  conscii,muIta  ex  his 
quae  possident  egenis  distribuere  pertractant,  ut  cul- 
pas  suas  ante  Dei  oculos  misericordiae  visceribus  re- 
dimant.  Jamque  haec  operari  inchoant,  et  plerumque 
cnm  operantur  paupertatis  timor  eorum  animum 
concutit,  atque,  timentes  ne  egeant,  erga  egentes 
tenaces  fiunt,  seseque  ab  ea  quam  coeperunt  bona 
operatione  suspendunt.  Hi  nimirum  incedentes  re- 
versi  sunt,  quia  ante  faciem  suam  ambulare  nolue- 
runt.  Contra  quos  recte  per  Salomonem  dicitur :  Pro' 
pier  friguspiger  arare  noluit,  mendicabit  ergocestate, 
ff  non  dabitur  ei  (Prov.  xx,  4).  Qui  enim  nunc  pro- 
pter  pavorem  mentis  atque  torporem  bene  operari 
negligit^  cum  sol  justitiae  in  judicio  velut  in  aestate 
claruerit,  mendicat  vitam,  sed  non  accipit,  quia  pro- 
pler  illam  bona  operari  contempsit.  Alius,  despectis 
carnis  desideriis,  cuncta  relinquere  et  omnipotentis 
Dei  se  subdere  servitio  pertractat,  seque  ipsum  re- 
slringere  sub  continentiae  et  castitatis  freno  delibe- 
nt;  sed  cum  cecidisse  alios  etiam  post  castitatem 
coDspicit,  hoc  ipsum  facere  quod  deliberaverat  per- 


D 


quae  deliberaverant,  immutant;  et  quidem  bonaagunt 
quae  coeperant,  sed  a  melioribus  quae  deliberave- 
rant  succumbunt.  Hi  nimirum  ante  humana  judicia 
stare  videntur  in  opere,  sed  ante  omnipotentis  Dei 
oculos  ceciderunt  in  deliberatione.  Unde  fit  plerum- 
que  ut  et  bonum  opus  eorum  minus  Deo  placeat, 
3  quia  cum  pes  mentis  in  meliori  gradu  deliberationis 
inconstanter  ponitur,  hoc  ipsa  cogitationisinconstan- 
tia  accusat.  Sed  quia  perfecti  quique  magna  se  discre- 
tionissubtilitateconspiciunt,  ne  ad  deteriora  unquam 
vel  in  opere,  vel  in  cogilatione  delabantur,  quantum 
quotidie  proficiant  incessanter  pensant,  recte  de  his 
dicitur  :  Non  revertebantur  cum  incederentj  sedunum- 
quodque  ante  faciem  suam  grcuiiebatur. 

19.  Inter  haec  igitur  considerare  libet  nos  ad  ista 
tractanda  qui  sumus,  et  unde  venimus,  et  usque  ad 
quae  sacri  eloquii  mysteriaperscrutanda  sublevamur. 
Certe  in  antiquis  parentibus  nostris  cultoresidolorum 
fuimus,  sed  ecce  per  spiritum  gratiae  verba  jam  coele- 
stia  rimamur.Unde  hocnobis?Sed  impIevitRedemptor 
humani  generis  quod  per  prophetam  dixit :  Etdeserta 
in  ubertatem  versa  advence  camedent  (Isa.  v,  17).  Haec 
quippe  prophetarum  dicta  deserta  apud  Judaeos  fue- 
runt,  quia  per  intellectum  mysticum  ea  excolere  in- 
quirendo  noluerunt.  Nobis  autem  in  ubertatem  versa 
sunt,  quia  juxta  historiam  visionis  dicta  largiente  Deo 
menti  nostrae  spiritaliter  sapiunt,  etjam  advenaeco- 
medimus  quae  cives  legis  manducare  noluemnt.*  Sint 
gratiae  Unigenito,  sit  laus  aeternae  Sapientiae,  qui 
vivit  et  regnat  cum  Patre  in  unitate  Spiritus  sancti 
Deus,  per  omniasaecula  saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  IV. 
In  explicatione  versuum  decimi,  undecimi  et  duo- 

decimi  %nchoati,multa  prcecepta  moralia,  priBseriim 

de  continua  in  Deum  intentione,  et  ad  se  atientione 

proponuntur. 

1.  Per  sanctum  prophetiae  spiritum  pennata  ani- 
malia  subtiliter  describuntur,  ut  per  haec  Evangeli- 
starum  significari  personas  ipsa  nobis  ^  subtilitas 


*  Val.  Cl.,  eos  incedere, 

•  Ita  C.  Germ.  et  Mss.  pene  omnes,  ubi  Edit.  Va- 
tio.  et  Gussanv.  quas  suni  anteriora.  Optima  est  anti- 
thesis  ex  retro  et  anie. 

'Editi  tum  vet.  tum  recent.,  cum  paoore  mentis. 


Adhaeremus  Mss.  Anglic,  Gallic,  etc 

♦  Suess.  el  Longip.,  sit  graiia, 

^  Male  in  Editis,  subtHitas  discretionis,  invitis  Mss, 
C.  German.,  Corb.,Norm.,  Anglic 


645 


SANCTI  (iHECiORll  MA(iNl 


816 


descriptionis  aperiat,  nihilque  sermo  Dei  nostro  in- 
tellectui  dubietatis  relinquat.  Ecce  enim  dicitur : 

Ybrs.  10.  —  SimilUudo  autemvuUus  eorum,facies 
hominis,  et  facies  leonis  a  dextris  ipsorum  quatuor  ; 
facies  autem  bovisasinistrisipsonimquatuor ;  eifacies 
aquilce  desuper  ipsorum  quatuor. 

Quod  enim  quatuor  haec  pennata  animalia  sanctos 
quatuor  £\angelistas  designent,  ipsa  uniuscujusque 
libri  evangelici  exordia  testantur.  Nam  quia  ab  hu- 
manageneratione  coepit  jure  per  hominem  Matthaeus; 
quia  per  clamorem  in  deserto,  recte  designatur  per 
leonem  Marcus ;  quia  a  sacrificio  exorsus  est,  bene 
per  vitulum  Lucas ;  quiavero  a  divinitate  Verbi  coe- 
pit,  digne  per  aquilam  signiiicatur  Joannes,  *  qui  di- 
cens:  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud 
Deum,  et  Deus  erat  Verbum  (Joan.  i,  1),  dum  in  ipsam 
Divinitatis  substantiam  intendit,  quasi  more  aquilae 
oculos  in  solem  fixit.  Sed  quia  electi  omnes  membra 
sunt  Redemptoris  nostri,  ipse  autem  Redemptor  no- 
ster  caput  est  1201  omnium  electorum,  per  hoc 
quod  membraejusfiguratasunt,  nihil  obstat  si  etiam 
in  his  omnibus  et  ipse  signetur.  Ipse  enim  unigenitus 
Dei  Filins  veraciter  factus  est  homo ;  ipse  in  sacri- 
ficio  nostrae  redemptionis  dignatus  est  mori  ut  vitu- 
lus  :  ipse  per  virtutem  suae  fortitudinis  surrexit  ut 
leo.  Leo  etiam  apertis  oculis  dormire  perhibetur, 
qnia  in  ipsa  morte  in  qua  ex  humanitate  Redemptor 
noster  dormire  potuit,  ex  divinitate  sua  immortalis 
permanendo  vigiiavit.  ipse  etiam  post  resurrectionem 
suam  ascendens  ad  cuelos,  in  superioribus  est  ele\  a- 
tus  ut  aquila.  Totum  ergo  simul  nobis  cst,  qui  et 
nascendo  homo,  et  moriendo  vitulus,  et  resurgeiido 
leo,  et  ad  cqbIos  ascendendo  aquila  factus  est.  Sed 
quia  per  haec  animalia  evangelistas  quatuor,  et  sub 
eornm  specie  simul  perfectos  omnes  jam  superius 
significaridiximus  (Hom.  3),  restat  utquomodo  unus- 
qnisqne  electornm  istis  animalinm  visionibns  expri- 
mitnr  ostendamns. 

2.  Omnis  etenim  electus  atqne  in  via  Dei  perfe- 
ctus,  et  homo,  et  vitnlns,  et  leo  simnl  et  aqnila  est. 
Homo  enim  rationale  est  animal.  Yitulus  autem  in 
sacrificio  mactari  solet.  Leo  vero  fortis  est  bestia, 
sicut  ^criptnm  est :  Leo  fortissimus  besUarumy  ad 
nullius  pavebit  occursum  (Prov.  xxx,  30).  Aquila  ad 
sublimia  evolat,  et  irreverberatis  oculis  solis  radiis 
intendit.  Omnis  itaque  qui  in  ratione  perfectus  est, 
homo  est.  £t  quonium  semetipsum  *  ab  hujus  muudi 
voluptate  mortificat,  vitulus  est.  Quia  vero  ipsa  sua 
spontanea  mortificatione  contra  adversa  omnia  for- 
titudinem  securitatis  habet,  nnde  scriptum  est :  /u- 
stus  autem  quasi  leo  confidens  absque  terrore  eri^ 
(Prov.  xxvni,  1),  leo  est.  Quia  vero  sublimiter  con- 
templatnr  ea  qnae  coelestia  ^  atqne  aeterna  snnt, 


^  aqnila  est.  Igitur  quoniam  justus  quisqne  per  ratio. 
nem  Iiomo,  per  sacrificium  mortificationis  snae  vitu- 
lus,  per  fortitudinem  securitas  leo,  per  contempla- 
tioneni  vero  efiicitur  aquila,  recte  per  haec  sancta 
animalia  signari  unusquisque  perfectos  potest.  Quod 
idcirco  dicimus,  ut  ea  quae  de  quatuor  animalibas 
dicta  sunt,  pertinere  quoque  etiam  ad  perfectornm 
singulos  demonstremus. 

3.  Sed  magna  nobis  de  eisdem  evangelistis  et 
sanctis  praedicatoribus  quaestio  oritur,  cur  homo  et 
leo  a  dextris  ipsorum  quatuor,  vitulns  vero  a  sini- 
stris  ipsorum  quatuor  esse  perhibetur.  Neque  enim 
^  sine  admiratione  est  cur  duo  illaa  dextris  et  unnm 
hoc  esse  a  sinistris  dicitur.  £t  rursum  quaerendum 
cur  aquila  non  a  dextris,  vel  sinistris,  sed  desuper 

B  ipsorum  quatuor  esse  memoratur.  Duas  itaqne  nobis 
quaestiones  objecimus,  quas  oportet  ut  aperiente  Do- 
mino  dissolvamus.  Homo  igitnr  et  leo  a  dextris,  vL 
tulus  vero  a  sinistris  esse  perhibetur.  A  dextris  et- 
eniui  laeta,  a  sinistris  vero  tristia  habemns.  Unde  et 
sinistrum  nobis  esse  dicimns  hoc  qnod  adversnm 
esse  depntamus.  £t,  sicut  praefati  snmns,  per  homi- 
nem  incarnatio,  per  vitulum  passio,  per  leonem  vero 
auctoris  nostri  resurrectio  desigitatur.  De  incama- 
tione  autem  unigeniti  Filii,  qna  redempli  snmus, 
omnes  electi  laetati  sunt ;  de  morte  vero  illius  ipsi 
electorum  primi  sancti  apostoli  contristati,  qui  ite- 
rum  de  ejus  resurrectione  gavisi  sunt.  Qnia  ergo 
ejus  et  iiati\itas  et  resurrectio  laetitiam  discipulis 
pru}buit,  quos  ejus  passio  contristavit,  homo  et  leo 

Q  a  dextris,  vitulus  vero  a  sinistris  ejus  fuisse  1203 
describitur.  Ipsi  namque  evaiigelistae  sancti  de  ejos 
humanitate  gavisi  sunt,  de  ejus  resnrrectione*  con- 
firmati,  qui  de  ejus  passione  fuerant  contristati. 
Ilomo  ergo  et  leo  eis  a  dextris  est,  qnia  Redempto- 
ris  nostri  eos  incarnatio  vivificavit,  resnrrectio  con- 
firmavit.  Sed  vitnlus  a  sinistris,  quia  mors  iliins  eos 
ad  momentum  temporis  in  infidelitate  prostravit. 
Jure  autem  locus  aquilae  non  juxta,  sed  desnper 
esse  describitur,  qnia  sine  per  hoc  qaod  ejns  ascea- 
sionem  signat,  seu  quia  Yerbuin  Patris  Deum  apiid 
Patrem  esse  dennntiat,  snper  evangellstas  csteroi 
virtute  contemplationis  excrevit;  cum  qnibus  *  etii 
simul  de  ejus  Deitate  loquitur,  hanc  tamen  omnibns 
subtilius  contemplatur.  Sed  si  aqnilacum  tribns  aliis 

T^  adjuncta,  quatuor  animalia  esse  memorantnr,  mi- 
rum  quomodo  desnper  ipsomm  quatuor  esse  docri- 
bitur,  nisi  quia  Joannes  per  hoc  quod  in  principio 
Yerbum  vidit,  etiam  supersemetipsnm  transiit.  Xam 
nisi  et  se  transisset,  Verbum  in  principio  non  vidii- 
set  (Joan.  i,  1).  Quia  ergo  et  semetipsam  transgres- 
sus  est,  non  jam  solummodo  super  tria,  sed  actjui- 
cto  et  se,  super  quatnor  fuit.  Seqnitnr  : 


*  Ita  melius  in  Mss.  legitur,  quam  in  Edit.,  qui 
dicit :  In  jirincipio  erat...  Dum  in  ipsam.  Addit  Gus- 
sanv.,  Qui  dum  in  ipsam. 

*  Corb.,  ab  hujus  camis  volup. 

'  Edili,  ataue  terrena,  contradicentibns  Mss.  C. 
German.,Corb.,Norm.,  Anglic,  etc. 

*  Hic  legerunt  Editores,  sine  mira  ratiane ;  for- 


tasse  quod  in  C.  Germ.  et  plurimis  habeatnr,  i»if 
miratione.  In  Corb.,  Yal.  CI.  et  aliis,  sirie  admin- 
tione. 

^  Editi  omnes,  et  simul.  Snpplevimns  se  ex  omiii* 
bns  Mss.  nostris  ;  ex  sola  conjectnra  sane  snppfe>' 
dnm  cum,  ea  vocnla  dempta,  sensns  clandicet. 


817 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEH  LIB.  U  —  HOMIL.  IV. 


818 


Yers.  ii.  ^Et  facies  earum  H  pemw  eorum  ex- 
tentcB  desuper. 

4.  Facies  et  penn®  extentae  desnper  describnntQr, 
qnia  omnis  intentio  omnisqne  contemplatio  sancto- 
mro  snper  se  tendit,  nt  illnd  possitadipisci  quod  in 
coBlestibus  appetit.  Sive  enim  bono  operi,  sive  vero 
invigilet  contemplationi,  tnnc  veraciter  hoc  qnod 
agit  bonnm  est,  qnando  ei  complacere  concupiscit  a 
qno  est.  Nam  qui  bona  agere  videtur,  et  per  haec 
non  Deo,  sed  bominibus  placere  desiderat,  intentio- 
nis  SQ8B  faciem  deorsum  premit.  Et  qui  idcirco  in 
sacro  eloqoio  ea  qu»  divinttatis  sunt  contemplatur, 
nt  per  hoc  quod  intelligit  occupari  ad  quaestiones 
possit,  quia  non  dnlcedine  quaesitaB  beatitadunis  sa- 
tiari  appetit,  sed  doctus  videri,  iste  nimiirum  intel- 
lectus  sui  pennas  desnper  non  extendit ;  sed  quo- 
niam  sensus  sui  vigilantiam  in  terreno  appetitu  oc- 
capat,  pennas  quas  sublevare  in  altum  et  quibus 
snblevari  ipse  potuit  in  imis  deponit.  Qua  in  re  pen- 
sandum  est,  ut  omne  bonum  quod  agitur  per  inten- 
tionem  semper  ad  coelestia  levetur.  Qui  enim  per 
bona  quae  facit  terrenam  gloriam  concupiscit,  pen- 
nas  suas  et  faciem  suam  deorsum  deprimit.  Hinc 
etenim  per  prophetam  de  quibusdam  dicitur  :  VicU' 
mas  in  profundum  deferebant  (Osee  v,  2).  Quid  enim 
sunt  aliud  lacrymae  orationis,nisi  victimae  oblationis 
nostrae?  sicut  scriptum  est:  Sacrificium  Deo  spiritus 
contribulatus  (Psal.  l,  19).  Etsunt  nonnulli  qui  id- 
circo  se  in  prece  lamentis  afficiunt,  ut  aut  terrena 
commoda  acquirant,  aut  bominibus  sancti  esse  vi~ 
deantur.  Qnid  isti,  nisi  victimas  in  profundum  defe- 
mnt  ?  Qui  per  hoc  quod  in  imo  sunt  quae  requirunt, 
orationis  suae  sacrificium  deorsum  deponunt.  Electi 
antem  qui  et  in  bono  opere  omnipotenti  Deo  placere 
appetunt,  et  per  contemplationis  gratiam  stemam 
jam  beatitudinem  degustare  concupiscunt,  facies  et 
pennas  desuper  extendunt.  Sequitur  : 

Ibid.  —  Dua  pennm  singulorum  jungehantur,  et 
dsuB  tegebant  corpora  eorum. 

5.  Dictum  fuerat :  Et  facies  et  penna  eorum  exten- 

Ub  desuper,  atque  mox  subjunctum  est  quod  protn- 

limuH,  quia  duai  pennw  singulorum  jungebantur,  Ubi 

aperte  intelltgitur  quia  et  extendebantur  1203  de- 

soper  et  jnngebantur,  duae  vero  tegebant  corpora 

eomm.  Qnid  antem  pennae  animalium,  nisi  alae  no- 

minantnr?  Qua  in  re  nobis  diligenti  perscrutatione 

qnaerendiun  est  quae  sint  quatuor  pennae  sanctomm, 

es  quibos  dnae  superius  extensae  jungnntur,  duae 

▼ero  eoram  corpora  contegnnt.  Si  enim  vigilanter 

aspicimus,  quatnor  esse  virtutes  invenimns  quae  a 

torrenis  actibns  omne  pennatum  animal  levant,  in 

HBitaris  videlicet  amor  et  spes,  de  praeteritis  autem 

limor  et  pcenitentia.  Pennae  ergo  sibimet  junctae  su- 

periu5  extenduntur,  quia  sanctorum  mentem  amor 

et  spes  ad  supema  sublevant.  Quae  apte  qnoque  con- 

JQOCtaB  nominantur,  quia  electi    procul    dubio  et 
amant  ccelestia  quae  sperant,  et  sperant  quae  amant. 

Dq»  vero  corpora  contegunt,  quia  timor  et  poeni- 


A  tentia  ab  omnipotentis  Dei  oculis  eorum  mala  prae- 
terita  abscondunt.  Duae  itaque,  ut  dictum  est,  pen- 
naB  junguntur  sursum,  quando  amor  et  spes  electo- 
rum  corda  ad  superiora  elevant^  ad  ccelestia  suspen- 
dunt.  Duas  autem  pennaB  tegunt  corpora,  quando 
eorum  mala  praeterita  a  conspectu  aeterni  judicis  ti- 
mor  et  poenitentia  abscondunt.  In  eo  enim  quod  se 
peccasse  meminerunt,  quia  pertimescunt  et  detlent, 
quid  aliud  quam  corpus  cooperiunt  ?  Qui  facta  car- 
nalia  per  superducta  bona  opera  a  districto  examine 
abscondunt.  Scriptum  quippe  est:  Beati  quorum  re- 
missai  sunt  iniquitates,  et  quorum  tecta  sunt  peccata 
(Psal.  XXXI,  1).  Peccata  enim  tegimus,  cum  bona 
facta  malis  actibus  superponimus.  Omne  enim  quod 
operitur,  inferius  ponitur;  et  hoc  unde  operitur,  de- 

B  super  ducitur.  Quando  ergo  abdicamus  mala  quae 
fecimus,  et  eligimus  bona  quae  faciamus,  quasi  tegi* 
men  ei  rei  superdncimus,  quam  erubescimus  videri. 

6.  Quamlibet  enim  sancti  viri  in  hac  adhuc  vita 
sint,  habent  tamen  quod  anteDei  oculos  operjre  de- 
beant,  quia  omnino  est  impossibile,  ut  aut  in  opere, 
aut  in  locutione,  aut  in  cogitatione  nunquam  delin- 
quant.  Unde  et  beatus  Job,  qui  perfecta  quidem  ho- 
minibus  dixerat,  Dei  tamen  vocem  audiens,  seque 
ipsum  de  ipsa  sua  perfecta  locutione  reprehendens, 
dicebat :  Manum  meam  ponam  super  os  meum  (Job 
XXXIX,  34).  In  manu  quippe  operatio,  inore  locutio 
est.  Manum  ergo  super  os  ponere  est  peccata  locu- 
tionis  per  virtutemboni  operistegere.Libet,  fratres 
charissimi,  ad  hujus  rei  testimonium  magistrnm 

C  gentium  vocare,  et  qualiter  sanctum  illud  animal 
alis  quatuor  innitatur  aspicere,  ex  qnibus  duabus  ad 
superiora  evolat ;  duabus  vero  pennis  corpus  contC' 
git,  quia  praBterita  '  qnae  egerat  abscondit.  Yideamus 
igitur  quantns  hunc  amor  ad  coelestia  elevet :  Mihi 
vivere  Christus  est,  et  mori  lucrum  (Philip.  i>  2i). 
Cognoscamus  quanta  spe  ad  superiora  tollitur  :  No- 
stra  conversatio  in  cmlis  est,  unde  etiam  Salvatorem 
exspectamus  Jesum  Christum  Dominum  nostrum  (P>id., 
III,  20>.  Videamus  si  et  in  tantis  virtutibus  positus 
adhuc  timet  :  Casligo  corpus  meum,  et  servituti  subji- 
cio,  ne  forte,  cum  aliis  praidicaverim,  ipse  reprobus 
efficiar  (I  Cor.  ix,  27).  Cognoscamus  si  hunc  mala 
fecisse  poenitet  :  Ego  minimus  apostolorum  sum,  qui 
non  sum  dignus  vocari  apostolus,  quia  persecutus  sum 

r\  Ecclesiam  Dei  (I  Cor,  xv,  9).  In  cujus  verbis  quid 
aliud  quam  duritia  nostrae  mentisaccusatur?  Quia 
ipse  plangit  quod  ante  baptisma  commiserat,  nos 
vero  et  post  baptisma  multa  commisimus,  et  tamen 
flere  recusamus.  Quatuor  itaque  pennis  sancta  anl- 
malia  utuntur,  1204  quia  per  amorem  et  spem  ad 
coelestia  evolant,  et  per  timorem  et  poenitentiam  fa- 
cta  in  se  illicita  deplorant. 

7.  Sed  quia  dictum  est :  Duts  pennw  singuloruin 
jtin(/etenftir,hocfortasseinteliigitur,  quod  non  pen- 
nas  proprias  elevantes  jungant,  sed  nnius  ad  alte* 
ram  pennae  conjunctae  sint,  nt  pennae  videlicet  ele- 
vatae  vicissim  sibi  in  conjunctione  concordent.  Qua 


'  Norm.,  qwB  egerat  ajudicio  abscondit. 


819 


SANCTI  GREGORU  MAGNI 


820 


in  re  qnaBStio  oritur,  quia  si  duae  pennae  *  quae  ele-  A  proximum  conspicimus  sicut  nos  ?  Si  enim  nos  sicut 


vant  amorem  et  spem,  duaB  vero  quae  corpora  conte- 
gunt  timorem  et  pcenitentiam  designant,  cur  duae 
quae  extentae  sunt  dicuntur  esse  conjunctae,  et  duae 
quae  corpus  contegunt  non  dicuntur?  Sed  hac  in  re 
facilis,  largiente  Domino,  ratio  occurrit,  quod  san- 
ctorum  duae  pennae  conjunctae  sunt  amor  et  spes, 
duae  vero  quae  corpora  contegunt,  sibimetipsis  ad 
altemtrum  conjunctae  non  sunt,  timor  et  poeniten- 
tia.  David  enim  pro  lapsu  carnis  timendo  et  poeni- 
tendo  affligitur  (II  Reg.  xii,  13).  Petrus  casum  per- 
fidiae  tlevit  amare  (Matth.  xxvi,  75).  Paulus  in  se 
crudelitatem  praeteritae  persecutionis  plangit  (I  Cor. 
XV,  9).  Omnes  tamen  unam  patriam  appetunt,  ad 
unum  auctorem  omnium  pervenire  festinant.  Duae 


1205  proximum  aspiceremus,  nostra  reprehensi- 
bilia  districte  videremus.  Et  rursum  si  proximum 
aspiceremus  ut  nos,  nunquam  nobis  ejus  actio  ap- 
pareret  intolerabilis,  qui  saepe  fortasse  talia  egimus, 
et  nil  nos  proximo  intolerabile  fecisse  putabamus. 
Hoc  male  divisum  mentis  nostrae  judicium  corrigere 
per  legis  praeceptum  Moyses  studuit,  cum  dixit  ut 
justus  deberet  esse  modius,  aequusque  sextarius 
{Levit.  XIX,  36).  Hinc  Salomon  ait  :  Pondus  etpon- 
dus,  mensura  et  wiensura,  utrumque  abominale  est 
apud  Deum  (Prov.  xv,  10).  Scimus  quiain  negotia- 
torum  duplici  pondere  aliud  majus,  aliud  minus  est. 
Nam  aliud  pondus  habent  ad  quod  pensant  sibi,  et 
aliud  pondus  ad  quod  pensant  proximo.  Ad  dandnm 


ergo  singulorum  pennae  conjunctae  sunt,  et  duae  non  g  pondera  leviora,  ad  accipiendum  vero  graviora  prae- 


sunt,  quia  per  amorem  et  spem  unum  est  quod  desi- 
derant,  sed  per  timorem  et  poenitentiam  diversum 
est  quod  deplorant.  Sequitur  : 

Vers.  12.  —  Et  unumquodque  eorum  coram  facie 
sua  amhulnbat. 

8.  Dictum  superius  fuerat:  Unumquodque  eorum 
ante  faciem  suam  gradiebatur,  nunc  autem  dicitur : 
Coram  facie  sua  ambulabat.  Ipsaitaque  repetita  vide- 
tur  esse  sententia.  Sed  quia  coram  in  praesenti  dici- 
mus  {Id  est,  significat  in  praesenti),  possumus  sub- 
tilius  inquirendo  discernere  *  quod  aliud  sit  ante  fa- 
ciem  ambulare,  atque  aliud  in  praesenti.  Ante  faciem 
quippe  ambulare  est  ^  anteriora  appetere  ;  in  prae- 
senti  vero  ambulare  est  sibimetipsi  absentem  non 


parant.  Omnis  itaque  homo  qui  aliter  pensat  ea  quae 
sunt  proximi,  et  aliter  ea  quae  sua  sunt,  pondus  et 
pondus  habet.  Utrumque  ergo  abominabile  est  apud 
Deum,  quia  si  sic  proximum  ut  se  diligeret .  hunc  in 
bonis  sicut  se  amaret.  Et  si  sic  se  sicut  proximum 
aspiceretjse  in  malis  sicut  proximumjudicaret.  De- 
bemus  ergo  nosmetipsos  sollicite  sicut  alios  videre, 
nosque  ipsos,  ut  dictura  est^  ante  nos  ponere,  ui 
pennata  animalia  incessanter  imitantes,  nenesciamus 
quid  agimus,  coram  facie  nostra  semper  ambule- 
mus.  Perversi  autem,  sicut  pauloantejam  diximus, 
coram  facie  sua  non  ambulant,  quia  ea  quae  agunt 
nnnquam  considerant,  ad  interitum  tendunt,  in  pra- 
vis  actibus  exsuUant.  De  quibus  scriptum  est  :  Qut 


esse.  Omnis  etenim  justus qui  vitam  suam  sollicitus  C  lcetantur  cum  malefecerint,  et  exsullaniinrehus  pessi- 


aspicit,  et  diligenter  considerat  quantum  quotidie  in 
bonis  crescat,  aut  fortasse  quantum  a  bonis  decre- 
scat,  iste  quia  se  ante  se  ponit,  coram  se  ambulat, 
quippe  qui  vigilanter  videt  utrum  surgat,  an  defluat. 
Quisquis  vero  vitae  suae  custodiam  negligit,  discutere 
quae  agit,  quae  loquitur,  quae  cogitat,  aut  despicit, 
aut  nescit^coram  se  iste  non  ambulat ;  quia  qualis 
sit  in  suis  moribus,  vel  in  actibus,  ignorat.  Nec  si- 
bimetipsi  praesens  est  qui  semetipsum  quotidie  ex- 
quirere  atque  cognoscere  sollicitus  non  est.  Ille  au- 
tem  veraciter  se  ante  se  ponit,  sibiquein  praesenti 
est,  qui  se  in  suis  actibus  tanquam  alium  attendit. 
9.  Nam  sunt  multa  peccata  quae  committimus,  sed 
idcirco  nobis  gravia  non  videntur,  quia  privato  nos 


mis  (Prov.  ii,  14).  Saepe  vero  justus  qui  eos  conspi- 
cit  deflet,  sed  ipsi  phreneticorum  more  planguntur, 
et  rident. 

10.  Alii  indigentibus  de  rebus  propriis  multa  lar- 
giuntur,  sed  cum  occasionis  tempus  invenerint,  in- 
digentes  opprimunt,  eosque  *  quibus  valuerint  rapi- 
nis  devastant.  Ponunt  ante  oculos  cogitationis  suae 
bona  quae  faciunt,  et  non  ponunt  pessima  quae  com* 
mittunt.  1206  Hi  videlicet  coram  facie  soa  non 
ambulant,  quia  si  sibimetipsis  praesentes  essent, 
cuncta  subtiliter  quae  agunt  viderent,  qualiler  bona 
opera  malis  actibus  perdant*  agnoscerent,  sicut  scri- 
pUim  est :  Et  qui  mercedes  congregavit  misit  eas  m 
sacculum  pertusum  {Aggce  i,  6).  De  pertuso  quippe 


amore  diligentes,  clausis  nobis  oculis,  in  nostra  de-  j^  sacculo  aliunde  exit  quod  aliunde  mittitur  (De  jxw., 

ceptione  blandimur.  Unde  fit  plerumque  ut  et  nostra 

gravia  leviter,  et  proximorum  mala  levia  graviter 

judicemus.  Scriptum  quippe  est  :  Erunt  homines 

seipsos  amantes  (II  Tim.  iii,  2).  Et  scimus  quia  ve- 

hementer  claudit  oculum  cordis  amor  privatus.  Ex 

quo  fit  ut  hoc  quod  nos  agimus,  et  grave  esse  non 

existimamus,  plerumque  agatur  a  proximo,  etnimis 

nobis  detestabile  esse  videatur.  Sed  quare  hoc  quod 

nobis  vile  videbatur  in  nobis  grave  videtur  in 

proximo,  nisi  quia  nec  nos  sicut  proximum,  nec 


dist.  ^,  c.  De  pertuso),  quia  indiscretae  mentes  mer- 
cedem  quae  ex  bono  opere  acquiritur  non  aspiciunt 
quoinodo  ex  malo  opere  perdatur.  Alius  castitatem 
corporis  servat,  seque  vigilanter  circumspicit,  ne 
quid  foris  reprehensibiliter  admittat,  suis  contentus 
est,  aliena  non  diripit,  sed  tamen  in  corde  odium 
fortasse  contra  proximum  servat.  El  cum  scriptiim 
sit :  Qui  odit  fratrem  suum,  homicida  est  (I  Jaan.  lu, 
15),  considerat  quam  sit  mundus  foris  in  opere,  et 
non  perpendit  quam  sit  crudelis  in  mente.  Quid  iste 


*  C.  Germ.,  quwelevantur.  Superius  leguntorpen- 
nae  elevantes  et  elevatce. 

*  PI.  Norm.,  quid  aliud. 


3  Norm.,  anteriora  aspiciendo.  Abest  aspidendo  a 
C.  German.,  Corb.  et  ahis. 
*  Norm.,  quibus  pr(Bvaluerint. 


82i 


HOMILIARUM  IN  EZEGHIELEM  h\B.  I.  —  HOMIL.  V. 


sn 


nisi  sibimelipsi  absens  est,  qui  in  cordis  sui  tenebris  A  est  ut  magna  semper  cura  considerare  debeamus  ki 


ambulat  et  ignorat  ?  Alius  jam  aliena  non  diripit, 
jam  corpus  ab  immunditia  custodit,  jam  mente  pura 
proximum  diligit,  etmalorumpraeteritorum  conscius 
lamentis  se  in  precibus  afQcit ;  sed,  finita  prece,  laeta 
de  quibus  in  hoc  mundo  gaudeat  requirit,  et  tempo- 
ralibus  gaudiis  negligentem  animum  demittit,  nec 
curat  ne  in  eo  lacrymarum  mensuram  immoderata 
gaudia  transeant ;  fitque  ut  bonum  nimie  ridendo 
perdat,  quod  plangendo  lucratus  est.  Hic  itaque  co- 
ram  facie  sua  non  ambulat,  quia  damna  quae  patitur 
conspicere  recusat.  Scriptum  quippe  est :  Cor  sa- 
pientium  ubi  iristitia  est,  et  cor  stultorum  uhi  lcetitia 
(Eccle.  VII,  5).  In  cunclis  ergo  quae  agimus  diligenter 
nosmetipsos  conspicere  interius  exteriusque  debe- 


omne  quod  agimus  quis  nos  impetus  ducat ;  utrum 
nostra  cogitatio  per  impetum  carnis,  an  per  impetum 
spiritus  impellatur.  Amare  enim  terrena,  temporalia 
aeternis  praeponere,  exteriora  bona  non  ad  usum 
necessarium  habere,  sed  ad  voluptatem  concupisce- 
re,  ultionem  de  inimico  quaerere,  de  aemuli  casu  gau- 
dere,  impetus  carnis  est.  At  contra,  amare  coelestia. 
contemnere  *  terrena,  1207  non  ad  fructum  volup- 
tatis  transitoria,  sed  ad  usum  necessitatis  quaerere, 
de  inimici  morte  tribulari,  impetus  spiritus  est.  Et 
quia  perfecti  quique  in  istis  se  semper  virtutibus 
exercent,  recte  nunc  de  sanctis  animalibus  dicitur : 
Ubi  erat  impetus  spiritus,  illuc  gradiebantur, 
3.  Sed  sciendum  nobis  estquod  plerumque  impetus 


mus,  ut  pennata  animalia  sequentes,  nobismetipsis  ^  carnis  se  sub  velamine  spiritalis  impetus  palliat,  et 


praesenies  simus,  et  coram  facie  nostra  semper  ambu- 
lemus,  habentes  adjutorem  unicum  Patris  Jesum 
Christum  Dominum  nostrum,  qui  cum  eo  vivit  et 
regnat  in  unitate  Spiritus  sancti,  per  omnia  saecula 
sacculorum.  Amen. 

HOMILIA  V. 

In  expositione  irium  versuum  a  duodecimo  ad  decimum 
quintum  docte  disseritur  de  Spiritu  sancto  ejusque 
in  sanctis  impulsu,  motu  et  inhahitatione, 

1 .  0  quam  mira  est  profunditas  eloquiorum  Dei  1 
Libet  huic  inlendere.  libet  ejus  intima,  gratia  duce, 
penetrare.Hancquoties  intelligendo  discutimus,  quid 
aliud  quam  silvarum  opacitatem  ingredimur,  ut  in 
ejus  refrigerioab  hujus  saeculi  aestibus  abscondamur? 


quod  carnaliter  facit  mentitur  sibi  ipsa  cogitatio 
quia  hoc  spiritaliter  faciat.Nam  saepe  quis,  iracundiae 
stimulis  victus,  contra  delinquentes  zelo  ulciscendae 
juslitiae  plus  quam  necesse  est  inflammatur,  et  justi- 
tiae  limitem  in  ultione  transiens  agit  crudeliter,quod 
seagere  juste  suspicatur.  Impetus  igitur  carnishuic 
sub  specie  spiritus  velatus  est,  quando  hoc  quod  ju- 
ste  agi  creditur  sub  discretionis  moderamine  non 
tenetur.  £t  saepe  alius^  nimiae  mansuetudini  studens, 
subjectorum^vitia  aspicit,  atque  haec  per  fervorem 
zeli  corrigere  recusat,  quae  in  eis  crudeliter  non  cor- 
rigendo  multiplicat ;  fitque  ut  ejus  lenitas  et  sibi  sit 
et  subjectis  inimica,  qui  torporem  mentis  suae  quia 
patientiam  deputat,  '  per  carnis  spiritum  ab  irapetu 
spiritus  elongat.  Prima  ergo  nos  cogitalio  in  inquisi- 


Ibi  viridissimas  sententiarum  herbas  legendo  carpi-  G  ^^^^^^  ^^^^^  cordis  debet  excutere,  ne  ad  quaedam 


mus,  tractando  ruminamus.  In  ea  locutione  qnae  ad 
vos,  fratres  charissimi,  nudiustertius  facta  est  qua- 
liter  ostensa  animalia  vel  Redemptorem  nostrum, 
vel  quatuor  ejus  evangelistas  atque  perfectos  omnes 
significent,  dictum  est.  Quorum  videlicet  animalium 
adhuc  subtilius  virtus  exprimitur,  ut  ad  eorum  imi- 
tationem  nos  quoque  infirmi  et  despicabiles,  in  quan- 
tum,  Domino  largiente,  possumus,  extendamur.  Ec- 
ce  enim  dicitur : 

Vbbs.  12.  —  Uhi  erat  impetus  spiritus,  illuc  gradif^ 
bantur, 

2.  In  electis  et  reprobis  diversi  sunt  impetus.In  ele- 
ctis  videlicet  impetus  spiritus,  in  reprobis  impetus 
carnis.  Impetus  quippe  carnis  ad  odium,  ad  elatio- 


quae  agimus  per  apertum  camis  impetum  ducamur, 
*  ne  pravis  delectationibus  animus  seductus  mala 
esse  cognoscat,  et  tamen  faciat.  Secunda  vero  nos 
cura  debet  vigilantes  reddere,  ne  se  impetus  carnis 
quasi  sub  impetu  spiritus  latenter  subjiciat,  et  culpas 
quas  agimus  nobis  virlutes  fingat. 

4.  Sciendum  vero  est  quia  graviores  culpae  sunt 
quae  superducta  specie  virtutes  imitantur,  quia  illae 
in  aperto  cognitae  animum  in  confusionem  dejiciunt, 
atque  ad  poenitentiam  trahunt;  istae  vero  non  solum 
in  poenitentiam  non  humiliant,  sed  etiam  '  mentem 
operantis  elevant,  dum  virtutes  putantur.  Hoc  autem 
quod  de  sanctis  ariimalibus  dictum  superius  fuerat, 


nem,adimmunditiam,adrapinam,adexterioremgIo.  d  ^^  ^^^^'  confirm^tur,  iterum  replicatur: 


riam,adcrudeIitatem,adperfidiam,addesperationem, 
ad  iram,  ad  jurgia,  ad  voluptates  animum  impellit. 
Impetus  vero  spiritus  ad  charitatem,  ad  humilita- 
tem,  ad  continentiam,  ad  largitatem  misericordiae, 
ad  interiorem  provectum,  ad  pietatis  opera,  ad  aeter- 
norum  fidem,  ad  spem  sequentis  gaudii,  ad  pa- 
tientiam,ad  pacem,  ad  considerationem  ^  vitaemor- 
talis,  adlacrymas  mentem  pertrahit.  Unde  necesse 


Ibid.  —  Non  revertebantur  cum  ambularent  (De 
pcen.,  dist.  2,  c.  Non  reverlebantur). 

5.  Quia  electi  qnique  sic  ad  bona  tendant,  ut  ad 
mala  perpetranda  non  redeant :  Qm  eaimpersevera' 
verit  usque  infinem,  hicsalvuserit(MiMi»^f  22).  Et 
sicut  per  Salomonem  dicitur :  Justorum  semita  quasi 
lux  splendensproceditet  crescit  usque  adperfectumdiem 
(Prov.  IV,  18).  In  eorum  namque  animis  bonum  de- 


*  ItaMss.  C.  Germ.,  Norm.,  Anglic,  etc.  Quibus 
despectis,  Editi  omnes  habent,  viUe  immortalis. 

*  Edit.  Vatic,  transitoria.  Accedit  ad  Mss.  Suess. 
etLongip.,  ubi  legitur  transitura. 

^NonnuIliNorm.  cum  Suess.  et  Longip.,  percar- 
nis  impetum,  Sequimur  anliq.C.  Gerni.,  Corl).,  qui- 


bus  consentiunt  Editi. 

^  Editi  vet.  et  receni., nepravis  cogitationibus,  in- 
vitis  Mss. 

^  Ebroic  et  Lyr.,  mentem  operantis  elevando,  vir- 
tutes  putantur. 


823 


SANCTI  GREGORU  MAGNI 


824 


sideriamatqueintellectas  lucis  intimaBjamparsdiei  A  malium,  splendor  ignis,  et  de  igne  fulgur  egrediens. 


est,  sed  qaia  usqae  ad  finem  vita  in  virtute  profi- 
ciant,  ad  perfectam  diem  tanc  veniunt,  qaando^  ad 
regna  coelestia  perdacti,  in  ea  luce  qaam  desiderant 
jam  minas  aliquid  non  habebunt.  Sequitar  : 

Vers.  13.  —  Et  similitudo  animalium,  et  aspectus 
eorum  quasi  carbonum  ignis  ardentium,  et  quasi  as- 
pectus  lampadarum. 

6.  Aspectas  animaliam  carbonihas  ignis  ardenti- 
basatqaeiampadibascomparatar.Quisquis  enim  car- 
bonem  tangit,  incenditar,  quia  qui  sancto  viro  adhae- 
ret,  ex  ejus  assiduitate  visionis,  usu  locutionis, 
exemplo  operis  accipit  at  accendatar  ^  in  amorem 
veritatis,  peccatorum  suoram  tenebras  fagiat,  in  de- 
siderio  lucis  exardescat,  et  jam  per  verum  amorem 


8.  *  In  medio  animalium  discarrens  ignis  videtur 
quianisi  ab  igne  veritatis  pennata  illa  animaliaca- 
lorem  susciperent,  ipsain  carbonum  atque  lampada- 
rum  similitudinemnonarderent.Ignis  enim  nomine 
sanctns  Spiritus  significari  solet.  Dequo  in  Evange- 
lio  Dominus  dicit :  Ignem  veni  mittere  in  terram,  et 
quid  volo  nisi  *  ut  accendatur  (Luc,  xii,  49)  ?  Cum 
enim  carnalis  mens  Spiritum  sanctum  accipit,spiri- 
tali  amoresuccensa  malum  plangit  quod  fecit.Et  terra 
ardet,  quando  accusante  se  conscientia  cor  peccato- 
ris  uritur,  atque  in  dolore  poenitentiae  crematur. 
Hinc  rursum  scriptum  est :  Deus  ^  tuus  ignis  consu- 
mens  est  {Deut.  i\,  24).  Quia  enim  mentem  quam 
repleverit,  eam  a  peccatorum  rubigine  mundam  red- 


'  ardeat,  1208quipriusininiquitatetantum  mor-  B  ^^^>  creator  noster  et  ignis  dicilur,  et  consumens. 


tuus,  quantum  frigidus  jacebat.  Lampades  vero  lu- 
cem  suam  longius  spargunt,  et  cum  in  alio  loco  sint, 
in  alio  resplendent.Qui  enim  spiritu  prophetiae,verbo 
doctrinae,  miraculorum  pollet  gratia,  hujus  opiuio 
longe  lateque  ut  lampas  lucet ;  et  quique  bona  ejus 
audiunt,qaia  per  haec  ad  amorem  coelestium  surgunt, 
in  eo  quod  se  per  bona  opera  exhibent,  quasi  ex 
lampadis  iumine  resplendent.  Quia  ergo  sancti  viri 
quosdam  juxta  se  positos  quasi  tangendo  ad  amorem 
patriae  coBlestis  accendunt,  carbones  sunt.  Quia  vcro 
quibusdam  longe  positis  lucent,  eorum  itineri,  ne  in 
peccati  tenebras  corruant,  lampades  fiunt.  Hoc  vero 
inter  carbones  et  lampades  distat,  quod  carbonesar- 
dent  quidem,  sed  ejus  loci  in  quo  jacuerint  tenebras 


Sanctus  ergo  Spiritus  in  medio  animalium  splendor 
ignis,  et  de  igne  fulgur  egrediens  discurrere  dicitur, 
quiauniversamEccIesiam  replens,  in  electorum  cor- 
dibus  ex  seipso  flammas  amoris  projicit,  ut  corusci 
more  per  terroremferiat,  etad  amorem  suum  corda 
torpentia  accendat. 

1209  9.  Sed  quia  Spiritus  sanctus  Deus  ante  sae- 
cula  Patri  est  et  Filio  coaetemus,  quserendum  nobis 
estcur  discurrere  dicatur.  Omnisetenim  qui  discur- 
rit  accedit  ad  locum  in  quo  non  fuit,  et  eum  deserit 
in  quo  fuit.  Qua  igitur  ratione  discurrere  spiritum 
dicamus,  dum  cuncta  intra  ipsum  sint,  et  locus  nus- 
quam  sit  ubi  non  sit  ?  Sicut  scriptum  est :  Spirilus 
Domini  replevit  orbem  terrarum  {Sap.  i,  7).  Et  tamen. 


nonexpellunt;lampadesautem,quiamagno  flamma-  G  ^^^  ^^^^  sapientiae  describerelur,  adjunctum  est : 


rum  lumine  resplendent,  diffusas  circumquaque  te- 
nebras  effugant. 

7.  Quaex  re  notandum  est  quia  sunt  pleriquesan- 
ctorum  itasimplices  et  occuIti,seseque  in  locis  mino- 
ribus  sub  magno  silentio  contegentes,  ut  vix  eorum 
vita  ab  aliis  possitagnosci.  Quiditaque  isti  nisi  car- 
bones  sunt  ?  Qui  etsi  per  fervorem  spiritus  ardorem 
habent,  tamen  exempli  flammam  non  habent.  Nec  in 
alienis  cordibus  tenebras  peccatorum  vincunt,  quia 
vitam  suam  omnino  sciri  refugiunt.Sibimetipsis  qui- 
dem  accensi  sunt,  sed  aliis  in  exemplo  luminis  non 
8unt.  Hi  autem  qui  et  exempla  virtutum  praerogant, 
et  lumen  boni  operis  per  vitam  et '  verbum  itine- 
rantibus  demonstrant,  jure  lampades  appellantur, 


Est  enim  in  illa  ^  spiritus  intellectuSy  spiritus  unicus, 
multiplex,  subtilis,  mobilis  {Ibid,  vii,  22).  £t  paulo 
post :  Humanus  stabilis  (Ibid,,  23 j. 

10.  In  quibus  rursum  verbis  magna  nobis  quae- 
stio  oritur,  cur  iste  spiritus  qui  implet  omnia  simul 
mobilis  et  slabilis  dicatur.  Sed  si  ad  usum  consue- 
tudinis  humanaerecurrimus,sensumcitius  loquentis 
invenimus.  Homo  quippe,  qui  in  ea  regione  in  qua 
est  ubique  discurril,  procul  dubio  ubique  obviam 
venit,  et  repente  ubi  non  credilur,  invenitur.Omni- 
potens  ergo  Spiritus,  ut  ubique  pn-Bsenlia  signaretur, 
simul  et  mobiiisetstabilisdicitur.Stabilis,  quiaper 
naturam  omnia  continet,  mobilis  autem  diciturquia 
ubique  etiam  nescientibus  occurrit.    Tenens  ergo 


quiaetper  ardoremdesiderii,etperflammam  verbi,  j)  omnia  stabilis,  praesentem   se  omnibus  exhibens 


a  peccatorum  cordibus  erroris  tenebras  expellunt. 
Qui  igitur  in  occulto  bene  vivit,  sed  alieno  provectui 
minime  pioficit»  carbo  est.  Qui  vero,  in  imitatione 
sanctitatifl  poiiUiSy  lumen  ex  se  rectitudinis  multis 
demonstrat,  lampas  est,  quia  et  sibi  ardet,  et  aliis 
lucet.  Sequitur : 
Ibid.  —  Et  hcBC  erat  visio  discurrensin  medio  am- 


mobilis  appellatur.  Splendor  ergo  ignis,  et  de  igne 
fulgur  egrediens  inter  pennata  animalia  discurrit, 
quia  Spiritus  sanctus  simul  singulis  atque  omnibus 
praesto  fit,  et  incendit  quos  contigerit,  et  illuminat 
quos  incendit,  ut  post  frigus  pristinum  accensi  ar- 
deant,  et  per  ignem  amoris  quem  acceperint  flam- 
luas  exemplorum  reddant.  Fulgur  quippe  de  hoc 


*  Longip.,  in  opere  veritatis. 

2  Vatic,  redeat,  Favet  Longip. 
'  Ita  legendumunanimi  Mss.  nostrorum  consensu, 
a  qaibus  recedenles  editi  habent,  verbum  errantibus, 

*  Post  texium  Job,  in  Mss.  Corb.  et  plerisque 
Norm.,  quibus  consentiunt  Edit.  Paris.  4502,  1318, 
1571,  et  Vatic.,  legitur,  spleijdor  ignis,  et  de  igne 


fulgur egrediens  in  medio  animalium,  Edii,  Gnssanv., 
quam  hic  sequimur,  conforinis  est  Ms.  C.  Germ. 

^  Beccens.  et  Lyr.,  ut  ardeat. 

*  Norm.  pler.,  noster, 

^  Sucss.  et  nonnulli,  spiritus  intellectus,  sanctus, 
unicus. 


8io 


HOMILIARUM  m  EZECHIELEM  LIB.  I.  —  HOMIL.  V. 


826 


igae  egrediens  torpentes    mentes  percutit,  easque  A  mentem  tenere  nnllo  modo  valemus.  Cum  enim  ter- 

porem  nostrum  relinquimus,  nosque  ipsos  ad  bonae 
operationis  studium  excitamus,  quo  alibi  nisi  ad 
aclivam  imus  ?  A  qua  reverti  post  nos  nullo  modo 
debemus,  quia  qui  post  iilam  ad  torporem  negligen- 
tiae,  ad  pravitatis  nequitias  quas  reliquerat  redil, 
esse  sine  dubio  coeleste  animal  nescit.  Cum  vero  ab 
activa  vita  ad  contemplativam  surgimus,  quia  diu 
mens  stare  in  contemplatione  non  valet,  sed  omne 
quod  de  aeternitate  per  speculum  et  in  aBnigmate 
conspicit,  quasi  furtim  hoc  et  per  transitum  videt 
ipsa  sua  iniirmitate  ab  immensitate  lantae  celsitu- 
dinis  animus  repulsus  in  semetipso  relabitur.  £tne« 
cesse  est  ut  ad  activani  redeat,  seque  ipsum  oonti- 
nue  in  usu  bonae  operationis  exerceat,  ut  cum  mens 


percutiendo  excitat  et  inflammat,  ut  post  amorem 
ilius  ardentes  pariter  et  lucentes  currant.  Unde  alias 
scriptum  cst  :  Thronus  ejus  flamma  ignis,  roUe  ejus 
tgiiis  accensus  (Dan.  vii,  9).  Hi  enim  qni  animarum 
custodes  sunt,  et  pascendi  gregis  onera  susceperunt, 
mutare  loca  minime  permiltuntur.  Sed  quia  uno  in 
loco  positi,  divinitatis  in  se  praBseutiam  portant  et 
ardent,  thronus  Dei  Qamma  ignis  dicitur.  ili  autem 
qui  amore  Doniini  in  prasdicatione  discurrunt,  rota 
ejus  ignis  ardens  sunt,  quia  cum  ex  ejus  desiderio 
per  varia  loca  discurrunt,  unde  ipsi  ardent  et  alios 
acceudunt. 

11.  Potest  tamen  discursus  atque  mobilitas  Spiri- 
tus  requisitione  alterius  considerationis  intelligi.  In 


Sanctorum  quippe  cordibus  juxta  quasdam  virtutes  B  ^^^^^^^  ^^  contemplanda  coelestia  non  valet,  quae- 


semper  permanel,  juxta  quasdam  vero  recessurus 
venil,  et  venturus  recedil.  In  fide  etenim^  spe,  at- 
quc  charitate,  et  in  bonis  aliis,  sine  quibus  ad  coe- 
lestem  patriam  non  potest  perveniri,  sicut  est  hu- 
militas,  castitas,  justitia,  atque  misericordia,  perfe- 
ctorum  corda  non  deserit.  In  prophetiae  vero  virlute, 
doctrinae  facundia,  miraculorum  exhibitione,  eleclis 
suis  aliquando  adest,  aliquando  se  subtrahit.  Adest 
ut  eleventur,  et  semetipsum  subtrahit  ut  humilien- 
tur.  Adest  ut  eos  ostensa  virtule  glorificet,  recedit 
ut  senietipsos  subtracta  ejus  virtute  cognoscant. 
Adest  ut  ostendat  quid  per  ipsum  sint,  rececit  ut 
patefaciat  qui  vel  quales  remaneant  sine  ipso.  In 
bis  itaque  virtutibus  sine  quibus  ad  vitam  niinime 


que  potest  bona  agere  non  recuset.  Sicque  fit  utipsis 
suis  bonis  actibus  ^  adjuta  ad  superiora  rursus  in 
contemplationem  surgat,  et  amoris  pastum  de  pa- 
bulo  contemplatae  veritatis  accipiat.  In  qua  quia  dia 
se  tenere  ipsa  corruptionis  infirmitas  non  potest,  ad 
bona  rursus  opera  rediens,  suavitatis  Dei  memoria 
pascitur,  et  foris  piis  actibus,  intus  vero  sanctis  de- 
sideriis  nutritur.  Hinc  etenim  de  perfectis  viris  post 
contemplationem  suam  redeuntibus  dicitur  :  MemO' 
riam  suavitatis  iuoe  eructabunt  (Psal.  cxliv,  7).  Dul- 
cedinem  quippe  suavitatis  intimae,  quia  utcunque 
possunt,  velut  quodam  ex  corusco,  praegustando 
tangere,  ejus  memoriam  student  recolendo  semper 
et  ioquendo  eractare.  Unde  et  apte  nos  Psalmista 


o  •  -A  1  -^  admonet.  dicens  :  Lux  orta  estiusto,  et  rectis  corde 

pervenitur,  sanctus  Spirilus  in  electorum  suorum  p  .  ,,       »  ^^^^o.mj^  uipu^c^^jh^w,  c*  #cv»wuu#uo 

cnrrlihn.  nprmAiiAt.    1  nmlA  ^OAfi   rpni«   «t^hnw      l(Btitia.  L(Btammi  justi  tn  Dommo,  et  confitemm  fM' 


cordibus  permanet ;  ^  unde  1210  recte  stabilis 
esse  perhibetur.  In  his  vero  per  qtias  sanctitatis 
virtus  ostenditur,  aliquando  misericorditer  praesto 
est,  et  aliquando  misericorditer  recedit,  *  unde  re- 
cte  mobiiis  nuncupatur.  Discurrens  ergo  et  mobilis 
Spiritus  dicitur,  quiain  signis  atque  virtutibus  juxta 
oniuscujusque  votum  continue  non  habetur.  Bene 
autem  inter  sancta  animalia  discurrere  perhibetur. 
Discursus  quippe  ad  celeritatem  pertinet.  Inter  per- 
fectos  autem  discurrit  spiritus,  quia  etsi  ab  eo- 
rum  corde  ad  momentum  recesserit,  citius  redit. 
Sequitur  : 

Vbrs.  14.  —  El  animalia  ibant,  et  revertebantur  in 
timilitudinem  fulguris  coruscantis. 


moruB  sanctitaUs  ejus  (Psal.  xcvi,  11,  12).  Qui  rur- 
sumait  :*Qwm  magna  multUudo  dulcedinis  tucB, 
Dommi  (fi|&j)txx,  20)  I  Quae  videiicet  quam  magna 
est  et  aoiio  iftifllo  cognosceret,  nisi  banc  aiiquatenus 
contemplaodo  gustasset.  Hinc  iterum  dicit :  Ego  dixi 
in  ecstasi  mea,  projectus  sum  a  vultu  oculorum  tuorum 
(Ibid.^  23).  ^isi  enim  in  mentis  excessu  subievatus 
dulcedinem  suavitatis  aeternaB  cognovisset,  in  boc 
adhuc  mundo  reteutus  non  discerneret  quam  longe 
projectus  jaceret.  Ostensa  ergo  animaiia  vadunt  et 
non  revertuntur,  atque  vadunt  et  redeunt ;  1211 
quia  sancti  viri  et  ab  activa  vita  quam  apprehende- 
runt  ad  iniquitates  ^  non  corruunt,  et  a  contempia- 
tiva,  quam  tenere  jugiter  non  possunt,  in  activam 


12.  Cum  superius  dictum  sit  :  Non  revertebantur      relabuntur.  Sicut  enim  dictam  est,  ipso  infirmitatis 


cum  ambularent,  qua  ratione  nunc  dicitur  :  Anima- 
lia  ibant  et  revertebanlur  ?  Valde  sibi  haec  videntur 
esse  contraria,  quia  ibant  et  non  revertebantur,  et 
ibant  et  revertebantur.  Sed  qualiter  intelligendum  sit 
citius  agnoscimus  si  duas  vitas,  activam  scilicet  et 
contemplativam,  soUicite  discernamus.  In  una  enim 
fixi  permanerc  possumus,  in  altera  autem  intentam 


suae  pondere  devicti,  ad  semetipsos  repulsi  redennt, 
ut  euntes  discant  quid  desiderent,  et  revertentes  ubi 
jaceant  sciant.  Euntes  intelligant  ubi  nondum  sint, 
revertentes  quid  sint. 

13.  Sed  qualiter  haec  sancta  animalia  redeant, 
demoubtratur  cum  subditur  :  In  similitudinem  fuigu. 
ris  coruscantis,  Bene  autem  revertentia  animalia  co- 


^  Non  legitur  hoc  in  C.  Germ.  et  Suess.,  sed  post 

Sermanet  inimediate  sequitur  :  in  his  vero.  Exstat  in 
[ss.  Anglic,  Norm.  et  pl. 
^  Abest  etiam  hoc  a  t.  Germ.  et  omnibus  Editis 
usaue  ad  Discurrens.  Supplevimus  ex  Mss.  Angiic. 
ct  Norm.  oranibus. 


3  Deesl  adjuta  in  C.  Germ.  Legitur  in  iNorm.  om- 
nibus,  Suess.,  Longip.,  Val.  Cl.,  etc. 

^  Aiiter,  non  recedunt.  Sequimur  C.  Germ.,  Norm., 
Val.  Cl.  cum  Edit.  Paris>  1502,  et  alia  1518.  In  Gi- 
lot.  et  Vatic,  non  curruni. 


827 


SAiNGTI  GREGORn  MAGNI 


8)8 


ruscanti  fulguricomparantur,quiasancli  viri  *  cum  A  (Acf:  iii,  12, 13).  Et  paulopost :  In  fide  nominis  ^us 


ad  superna  contemplanda  evolant,  cam  primitias  sui 
spiritus  in  ccelestis  patrias  amore  ligant,  sed  gravati 
humanae  conversationis  pondere  ad  semetipsos  re- 
deunt^  bona  coelestia  quae  saltem  per  speculum  con- 
templari  potuerunt,  fratribus  denuntiant,  eorumque 
animosin  amoremintimae  claritatis  accendunt,  quam 
nec  videre  sicut  est,  nec  loqui  praBvalent  sicut  vide. 
runt.  Loquentes  autem  verbis  suis  corda  audientium 
feriunt  et  incendunt.  Quasi  ergo  fulgur  coruscans  re- 
deunt,  '  qui,  cum  coBiestia  loquuntur,  quia  per  eos 
snpernum  lumen  intermicat,  ad  amorem  coelestis  pa- 
triaB  mentes  audientium  inflammant.  More  itaque  co- 
ruscantis  fulguris  cum  loquendo  percutiunt,  ignem 
spiritalis  desiderii  spargunt. 


hunc  ^  quem  vidistis  et  nostis,  confirmavit  nomen  ejus 
(Ibid,,  16).  Signum  quippe  faciens^  intuentium  ocu- 
los  "  miraculi  lumine  perstrinxit ;  sed  humilitatem 
custodiens,  et  laudem  auctori  reddens,  quasi  unde 
venerat  rediit,  quia  lux  fulguris  unde  fuerit  osten- 
dit.  Sancta  itaque  animalia  cum  ad  signa  operanda 
veniunt,  et  cum  ad  reddendam  auctori  suo  gloriam 
intus  apud  semetipsa  redeunt,  fulgur  sunt,  quia  et 
ostendendo  miracula,  et  exempla  humilitatis  pra^- 
bendo,  mentes  intuentium  feriunt  et  incendunt. 

16.  In  omne  autem  quod  faciunt,  idcirco  semper  ad 
laudem  Creatoris  redeunt,  ut  in  ea  virtute  quam  ac- 
cipiunt,  vera  stabilitale  persistant.  Nam  si  quid  sibi 
tribuerent,  in  hoc  quod  acceperant,  stare  non  pos- 


14.  Alio  quoque  modo  sancta  animaiia  Vadunt  et  ^  sent.  Unde  bene  etiam  per  Salomonem  dicitur  :  Ad 


redeunt.  Yadunt  enim  cum  ad  insinuandam  coelestis 
doni  gratiam  in  praedicationem  mittuntur,  atque  ut 
ad  fidcm  trahant,  mira  coram  infidelibus  faciunt ; 
sed  redeunt,  quia,  haec  omnipotentis  Domini  virtuti 
tribuentes,  sibimetipsis  quaB  fecerint  non  ascribunt. 
Gum  enim  stupenda  faciunt,  fuigur  sunt,  quia  corda 
intuentium  concutiunt,  terrent,  illuminant,  et  ac- 
cendunt.  ^  Unde  scriptum  est :  In  lumine  jacula  tua 
ibunt,  in  splendore  (ulguris  armorum  tuorum  (Habac, 
III,  11).  Jacula  Domini  sunt  verba  Sanctorum,  quas 
corda  peccantium  feriunt.  Sed  ista  jacula  habent 
arma.  Scitis,  fratres,  quia  praeliatores  viri  jacula 
mittunt,  armis  vero  muniuutur.  Dum  ergo  verbis 
addunt  iniracula,  quasi  armis  se  muniunt,  ne  ipsi 


locum  de  quo  exeunt  flumina  revertentur  ut  iterum 
fluant  {Eccle.  i,  7).  Sive  enim  in  virtutibus,  seu  in 
doctrina,  quid  aliud  sunt  sancti  viri  quam  flnmina 
quae  terram  cordis  carnalium  aridam  rigant  ?  Sed  sive 
in  operatione  quam  faciunt,  seu  in  doctrinas  verbis, 
citius  siccarentur,  nisi  per  intentionem  cordis  semper 
sollicite  ad  iocum  de  quo  exeunt  redirent.  Si  enim  in- 
trorsus  ad  cor  non  redeant,  ac  sese  in  amore  condi- 
toris  desideriorum  vinculis  non  astringant,  et  manus 
ab  eo  quod  agebat  deficit,  et  lingua  ab  eo  quod  io- 
quebatur  arescit.  Sed  intus  semper  per  amorem  re- 
deunt,  et  hoc  quod  in  publico  operantes  atque  lo- 
quentes  fundunt,  in  secreto  suo  de  fonte  amoris 
hauriunt.  Amando  enim  discunt  quod  docendo  pro- 


feriantur  :  In  lumine  jacula  tua  ibunt,  quia  in  aperto  p  ferunt.  Ad  locum  ergo  de  quo  exeunt  flumina  rever- 
AxAuni  vfirha  DaI.  Sftd  nuia  cnmitAri  dehAnt  ♦  Ren-      tuntur  ut  iterum  •  fluant^  *°  quia  aquam  sapientiaB 


exeunt  verba  Dei.  Sed  quia  comitari  debent  *  sen 
tentias  sanctorum  doctorum  facta  miraouiorum,  re- 
cte  subjungitur  :  In  spUndore  fulgurit^armitnm  tuo- 
rum,  ^  quia  dum  addis  eis  arma  tuotipttlonim, 
mentes  persequentium  fulgurant,  !||-«m  penequi 
non  praesumant.  Haec  itaque  animalia  vadunt  et  re- 
vertuntur  in  similitudinem  fulguris  coruscantis, 
quia  postquam  mira  sancti  inter  homines  faciunt, 
postquam  corda  audientium  sparso  lumine  incen- 
dunt,  *  ad  dandam  auctori  suo  gloriam  redeunt,  ut 
iili  laudem  reddant  per  quem  se  posse  talia  sciunt. 
1212  13.  Sic  Petrus,  cum,  sanato  homine  qui 
claudus  ex  utero  matris  fuerat,  signum  fecit  quod 
omnes  qui  cognoscerent  valde  mirarentur,  dixit : 


inde  semper  hauriunt  unde  oritur,  ne  cum  cucur- 
rerit  exsiccetur.  Per  omne  ergo  quod  agimus  ad 
fontem  veri  luminis  sollicita  mente  redeamus.  Red- 
damus  Greatori  nostro  gratias  de  bonis  ^^  quae  acci- 
pimus,  eique  cum  Isaia  propheta  suppliciter  dica- 
mus  :  Omnia  opera  nostra  operatus  es  nobis  (Isai. 
XXVI,  12).Bona  enim  nostra  ejus  sunt  opera,  cujus 
visceribus  non  suffecit  ut  nos  erigeret,  nisi  et  semet- 
ipsum  pro  nobis  inclinaret.  Si  enim  coaeternus  Pa- 
tri  Deus  ante  sascula  non  fleret  homo  ia  tempore, 
quando  homo  temporalis  saperet  aeterna  ?  Descensio 
ergo  veritatis  ascensio  facta  est  *'  humilitatis  nostrae. 
Demus  ei  gloriam^  demus  laudem,  qui  vivit  cum 


Quid  miramini  in  hoc,  aut  nos  quid  intuemini,  quasi  ^  Patre  in  unitate  Spiritus  sancti  Deus,  per  omnia 
nostra  virtute  aut  potestate  fecerimus  hunc  ambulare  ?      saecula  saBCulorum.  Amen. 

HOMILIA  VI, 
Explanantur  versus  15,  16,  17,  cum  media  dedmi 


Deus  Abraham,   Deus  Isaac,   et  Deus  Jacob,  Deus 
patrum  nostrorum  glorificavit  Filium  suum  Jesum 


^  Deest  cum,  in  Lyran.  In  Longip.,  pro  cum,  le- 
gitur  tum. 

*  In  plerisque  Editis,  quia  cum  coslestia  loquuntur 

per  eos  supemum  lumen  intermicat,  et  ad tn- 

fiammat     invitis  Mss.  G.  Germ.,  Norm.,  etc. 

^  Suess.,  hinc  propheta  ait. 

^  Norm.,  sententias  dictorum.  Sequimur  German. 

^  Editi,  quia  dum  addunt.  German.,  Val.  Gi., 
Norm.  et  aliis  Mss.  inhaBremus,  etsi  addunt  melio- 
rem  sensum  quam  addis  efficere  videatur. 

^  Gorrupte  Editi  ante  Gussanv.,  ad  quamdam. 
Emendavimus  ex  Mss.  tum  Anglic,  tum  Gallic. 


^  In  aliis  Edit.,  quem  videtis,  renitentibus  Mss. 
G.  German.,  Norm.,  Val.  Gl.,  etc. 

^  Sucss.,  mirabili  lumine. 

8  G.  German.,re/lwaut. 

*^  Ita  cum  omnibus  Mss.  vet.  Edit.  et  recent., 
praBter  Gussanv.,  in  qua  legitur,  quia  aqua  sap.... 
hauritur. 

'*  Norm.  pler.,  quoi  agimus.  G.  Germ.  et  vetostio- 
res  sequimur. 

*^  In  Edit.  1502  et  seq.,  humanitatis,  reluctanti- 
bus  Mss. 


8i9 


HOMILIARUM  IN  EZEGHIELEM   LIB.  I.  —  HOMIL.  VI. 


830 


octaviparie ;  deflexo  ad  sacrce  ScripturiB,  ad  Evangelii  A  quia  genlilis  populus  placere  Deo  de  exterioribussa- 


prceserlim  commendationem,  prophetici  sermonis  sensu, 
1213  I-  Tenebrosa  aqua  in  nubibus  aeris  (Psal. 
XVII,  12),  quia  obscura  esl  scientia  in  prophetis.  Sed 
Salomonis  voce  attestante  didicimus  :  *  Gloria  regum 
celare  vei^bum,  el  glovia  Dei  est  investigare  sermonem, 
quia  et  honor  est  hominum  eorum  secreta  ahscondere,  et 
yloria  Dei  est  mysteria  sermonis  ejus  aperire  (Prov, 
XXV,  2).  Ipsa  autem  per  se  Veritas  discipulis  dicit : 
Qu(B  dico  vobis  in  tenebris,  dicite  in  lumine  (Matth.  x, 
27) ;  id  est,  aperte  exponile  quae  in  allegoriarum  ob- 
scuritatibus  audilis.  Magnae  vero  utilitalis  est  ipsa 
obscurilas  eloquiorum  Dei,  quia  exercetsensum  utfa- 
tigatione  dilatetur,  et  exercitatus  capiat  quod  capere 
nonposset  otiosus.  Habet  quoque  adhuc  aliud  majus, 


crificiis  1214  non  quaerens,  per  vocem  Prophetae  di- 
cit:  /n  me  sunt,  Deus,  vota  tua,  qu(Breddam,laudaHoneg 
tibi(Psal.  Lv,  12).  Quid  estquod  idem  Jacob  manns 
ac  brachiael  collum  haedinis  pellibus  texit,  nisiqnod 
haedus  pro  peccalo  offerri  consuevit?  Et  gentilis  popu- 
lus  ^  carnis  quidem  in  se  pcccata  mactavit,  sed  coo- 
pertum  se  peccatis  carnalibus  confiteri  nonerubuit. 
Quid  est  quod  vestimentis  fratris  majoris  induitnr, 
nisi  quod  sacrae  Scripturae  praeceptis  quae  majori  po- 
pulo  data  fuerant  in  bona  operatione  vestitus  est?  Et 
eis  minor  in  domoutitur,quaemajor  foras  exiens  in- 
tus  reliquit,  quia  illa  gentilis  populus  prsecepta  tenet 
in  mente,  quae  Judaicus  populus  habere  non  potuit, 
dum  solam  in  eis  litteram  attendit.  Et  quid  est  quod 


quia  Scripturae  sacrae  intelligenlia,  quae  si  in  cunctis  B  Isaac  eumdem  filium  nescit  quem  benedicit,  nisi  hoc 


esset  aperta  vilesceret,  in  quibusdam  locis  obscurio- 
ribus  tanto  majoredulcedine  inventa  reficit,  quanto 
majore  labore  fatigat  animum  quaesita.  Ecce  enim 
sancti  Ezechielis  nunc  voce  dicitur  : 

Vers.  15.  —  Cumqueaspiceremanimalia,  apparuit 
rota  una  super  terram. 

2.  Quid  autem  rota,  nisi  sacram  Scripturam  signat, 
quae  ex  omni  parte  ad  auditorum  mentes  volvitur,  et 
nullo  erroris  angulo  a  praedicationis  suae  via  retinc- 
tur?  Ex  omni  autem  parte  volvitur,  quia  inter  ad- 
>  ersa  et  prospera  recte  et  humiliter  incedit.  Circulus 
({uippe  praeceptorum  illius  modo  sursum,  modo  deor- 
sum  est,  qu®  perfectioribus  spiritaliter  dicuntur,  in- 
firmis  juxta  litteram  congruunt ;  et  i{)saquae  parvuli 


quod  de  gentili  populo  Dominus  per  Psalmistamdixit: 
Populus  quem  non  cognovi,  setTtmf  mihi,  oh  auditum 
auris  obedivit  mihi  (Psal.  xvii,  45)  ?  Quid  est  quod 
praesentem  non  vidit,  et  tamen  quae  ei  in  futuro  ve- 
niant  vidit,  nisiquod  omnipotens  Deus,  cum  perpro- 
phetas  suos  *  praediceret  gentilitati  gratiam  praero- 
gandam,  eam  et  in  praesenti  per  gratiam  non  vidit, 
quia  tunc  in  errore  dereliquit,  et  tamen  quia  hanc 
quandoque  collecturus  erat,  per  benedictionis  gra- 
tiam  praevidit  ?Unde  et  eidem  Jacob,  gentilis  populi 
figuram  tenenti,  in  benedictione  dicitur  :  Ecce  odor 
filii  mei  sicut  odor  agri  pleni,  cui  benedixit  Dominus 
Dem  (Genes.  xxvii,  27).  Sicut  enim  in  Evangelio 
Veritas  dicit,  Ager  est  hic  mundus  (Matth.  xiii,  38), 


juxta  lilteram  intelligunt,  docti  viri  per  spiritalem  q  et  quia  gentilis  populus  adfidem  perductus  per  elec- 


intelligentiain  in  altumducunt.  Quis  namque  pan^u- 
lorum  in  faclo  Esau  et  Jacob,  quod  alter  ad  venatum 
mittitur  ut  benedicatur,  alter  vero  per  suppositio- 
nem  matris  a  patre  benedicitur  (Genes.  xxvii,  3,  27), 
nisi  juxta  sacrae  leclionis  historiam  pascitur  ?  Inqua 
videlicet  historia  si  ad  intellectum  paulo  subtilius 
astringatur,  *  videt  quia  Jacob  primogeniti  benedic- 
tionem  non  per  fraudem  subripuit,  ^  sed  sibi  debitam 
accepit,  quam,  concedente  fratre,  *  dataelentis  mer- 
cede  emerat. 

3.  At  vero  si  quis  altius  sentiens  utrorumque  facta 
velit  per  allegoriaj  arcana  discutere,  protinus  ab  hi- 
storia  in  mysterium  surgit.  Quid  est  enim  quod  Isaac 
de  majoris  filii  sui  venatione  vesci  concupiscit,  nisi 

quod  omnipotens  Deus  Judaici  populi  bona  opera-      spica,  cum  ad  maturitatem  perducitur,  quia  bono- 
tione  pasci  desideravit?  Sed  illo  tardante,  minorem  ^  rum  operum  perfectio  ad  satietatem  eorum  qui  jnsti- 


tos  suos  in  universo  mundo  virtutibus  redolet,  odor 
filii  odor  est  agri  pleni. 

4.  Aliter  namqne  oletflos  nvae,  quia  magna  estvir- 
tus  et  opinio  praedicatorum  ^  qnae  debriant  mentes 
audientium;  aliter  flos  olivae,  quia  suave  est  opns  mi- 
sericordiae  qnod  more  olei  refovet  et  lucet ;  aliter 
flos  rosae,  quia  mira  est  fragrantia  quae  rutilat  etre- 
dolet  ex  cruore  martyrum ;  aliter  flos  lilii,  quia  can- 
dida  vita  camis  est  de  incorruptione  virginitatis ;  ali- 
ter  flos  violae,  quia  magna  est  virtus  humilium,  qni 
ex  desiderio  loca  ultima  tenentes,  se  per  hnmilita- 
tem  a  terra  in  altum  non  sublevant,  et  coelestis  re- 
gni  purpuram  '  in  mente  servant ;  aliter  rodolet 


Rebecca  supposuit,  quia  dum  Judaicus  populus  bona 
opera  foris  quaerit,  gentilem  populum  mater  gratia 
instruxit,  ut  omnipotenti  patri  cibum  boni  operis  of- 
fcrret,  benedictionemque  majoris  fratris  acciperet. 
Qui  eosdem  cibos  ex  domesticis  animalibus  praebuit. 


tiam  esuriunt  praeparatur.  Quia  ergogentilis  populns 
in  electis  suis  ubique  per  mundum  sparsus  est,  et 
ex  eis  virtutibns  quas  agit  omnes  qui  intellignnt 
odore  bonae  opinionis  replet,  dicatur  recte  :  Ecce 
odor  filii  mei  sicut  odor  agri  pleni.  Sed  quia  easdem 


*  Sensu  contrario  legitur  hic  locus  sacrae  Scriptu- 
rae  in  Vulgata.  Gregorium  secutus  est  Bernardus 
serm.  65  in  Cant.  Consulenot.  292  novissimae  Edit. 
sancti  Bernardi,  a  Mabillonio  noslro  adornatae. 

^  In  Editis  videtur,  nullo  ex  nostris  Mss.  favente. 
^  In  Becc.  et  Rothomag.,  sedquasi  sibi.  In  Editis, 
sed  ut  sibi. 

*  Longip.,  de  lentis  mercede.  EdiX.,  data  lentismer' 
cedc ;  praeter  Vatlcanam,  in  qna  vitiose  legitur,  data 


i 


alentis  mercede. 
s  Hic  interseritur  in  Vatic.  dumse  peccatorem  eoH' 
teri  non  erubescit ;  quod  glossema  nullisin  Mss.  no- 
is  cognitis  comparet. 
^  Vai.  Cl.iprcedicaret. 
^  Ita  nostri  Mss.  AtEdit.  Paris.  1502,  aliisconsen- 
tienlibus,  qui  inebriant. 
8  G.  Germ.,  Ebroic.  et  al.  Norm.,  in  mentem. 


m 


SAISCTI  GRE60R1I  MAGNI 


m 


Yirtntes  ex  semetipso  non  habet,  adjongat :  Cui  6e-  A  pertulit,  et  sicad  resurrectionis  gloriam  pervenit.  Ex 


nedixit  Dominus  Deus, 

1215  5.  Et  quoniam  idem  electorum  populus 
per  quosdam  etiam  in  contemplationem  surgit,  per 
quosdam  vero  in  activaB  vita  solummodo  opera  pin- 
guescit^  recte  illic  additur :  Det  tibi  Deus  de  rore 
ealiy  et  de  pinguedine  terra  (Genes,  xxvii,  28).  Ros 
enim  desuper  et  subtiliter  cadit.  Et  toties  de  rore  cceli 
accipimus,  quoties  per  infusionem  contemplationis 
intim»  de  supernis  aliquid  tenuiter  videmus.  Cmn 
vero  bona  opera  etiam  per  corpus  agimus,  de  terr» 
pinguedine  ditamur. 

6.  Quid  est  autem  quod  Esau  tarde  ad  patrem  re- 
dit,  nisi  quod  Judaicus  populus  ^  ad  placendum  Do- 
mino  sero  revertitur  ?  Cui  et  boc  in  benedictione  di- 


auro  ergo  mundissimo  ductilecandelabrum  fuit^  quia 
et  peccatum  non  babuit,  et  tamen  ejus  corpus  per 
passionis  contumelias  ad  immortalitatem  profecit. 
Nam  juxta  virtutes  animae  quo  percussionibuspotuis- 
set  proficere,  omnino  non  habuit.  In  membris  au- 
tem  suis,  quas  nos  sumus,  quotidie  perciLisionibus 
proficit,  quia  dum  nostundimur  etafiicimur  nt  ejus 
corpus  esse  mereamur,  ipse  proficit.  De  cujus  cor- 
pore  scriptum  est :  Ex  quo  totum  corpusper  nsxus  et 
conjunctiones  subministratum  et  conetructum  cresdt 
1216  ui  augmentum  Dei  {Coloss.  n,  19).  Corpus 
quippe  illius  nos  amnes  sumus.  Per  nexus  vero  et 
conjunctiones  corpus  ligatur,  quia  dum  capiti  pectus, 
dum  pectori  bracbia,  dum  brachiis  manus,  digiti  m&« 


oitur:  Tempusque  erit  c\tm  solvatur  jugum  de  collo  tuo  g  nibus  sunt  conjuncti,  ac  membra  caetera  membris 


(Ihid.,  40).  Quia  a  servitute  peccati  Judaicus  populus 
in  fine  liberatur,  sicut  scriptum  est:  Donec  plmitudo 
gentium  introiret,  et  sic  omnis  Israel  salvus  fieret 
(Rom.  XI,  25;. 

7.  Qnem  non  parvulorum  ipsa  evangelica  historia 
in  miraculi  operatione  reficiat,  quod  hydrias  vacuas 
Dominus  aqua  impleri  prsecepit,  eamdemque  aquam 
protinusin  vinum  vertit f^/oan.  ii,  7)f  Sedcum  haec 
vigilantiores  ingenio  audiunt,  et  sacraiu  historiam 
ciedendo  venerantur,  et  quid  interius  innuat  requi- 
runt.  Qui  enim  mutare  aquam  in  vinum  potuit,  etiam 
vacuas  hydrias  valuit  vino  statim  replere.  Sed  im- 
pleri  hydrias  aqua  jubet,  quia  prius  per  sacrae  lectio- 
nis  historiam  corda  nostra  replenda  sunt.  Et  aquam 
nobis  in  vinum  vertit,  quando  ipsa  historia  peralle- 
goriae  mysterium  in  spiritalem  nobis  intelligentiam 
commutatur.  Rota  ergo  quasi  per  terram  trahitur, 
quia  parvulis  humili  sermone  concordat,  et  tamen 
magnis  spiritalia  infundens,  '  quasi  circulum  in  al- 
tum  levat  ;  et  inde  sursum  erigitur,  unde  terram 
tangere  paulo  ante  videbatur. 

8.  Quia  vero  undique  aedificat,  quasi  per  circulum 
rota  currit.  Unde  et  in  lege  scriptum  est :  Facies  et 
eandelabrum  duetile  de  auro  mundissimOj  kastile  ejus 
et  calamos,  scyphos  et  spharulas  ac  liliaex  ipsoproce- 
dentia  {Exod,  xxv,  31 ;  xxxvn,  17).  Quis  in  candela- 
bro  nisi  Redemptor  bumani  generis  designatur  ?  Qui 
in  natura  humanitatis  '  infulsit  lumine  divinitatis,  ut 
mundi  candelabrum  fieret,  quatenus  in  ejus  lumine 
omnis  peccator  in  quibus  jaceret  tenebris  videret. 


inbaerent,  corpus  omne  perficitur,  sicut  sancti  apo- 
stoli,  quia  Redemptori  nostro  propinqui  *  steterunt, 
quasi  pectus  capiti  adhaesit.  Quos  quia  martyrcs  snnt 
secuti,  quasi  conjuncta  brachia  pectori  fuerunt.  Qui- 
bus  dum  pastoreset  doctores  subjuncti  suntperbona 
opera,  manus  brachiis  inhaesemnt.  Hoc  vero  omne 
corpus  Redemptoris  nostri  quotidie  per  nexus  et 
conjunctiones  subministratur  in  coelo,  quia  cum  ad 
eum  illuc  electae  animae  ducuntur^  ei  sua  membra 
colligantur.  De  quo  bene  dicitur  :  Subministratwn  et 
constructum  crescit  in  augmentum  Dei  (Ibid,),  quia 
Deus  omnipotens  redemptor  noster,  qui  in  se  quo 
proficiat  non  habet,  adhuc  per  membra  sua  quotidie 
augmentum  habet.  Unde  rursum  scriptum  est :  *  Do- 
nec  occurramus  omnes  in  virum  pmfectum,  in  mtnsu- 
ram  mtatis  plenitudinis  Christi  {Ephes.  iv,  13).  Hastile 
vero  ejusdem  candelabri  ipsa  Ecclesia  debet  intelligi, 
quae  corpus  ejns  est,  quiainter  totadversalibera  stat. 
Calami  autem  qui  de  hastili  ^  prodeunt,  praedicatores 
sunt,  qui  dulcem  sonum  in  mundo  ediderunt,  videli- 
cet  canticum  novum.  Scyphi  autem  vino  repleri  so- 
lent.  *Quidergo  mentes  audilorum  nisiscyphiaunt, 
quae  a  sanctis  praedicatoribus  vino  scientiae  replen- 
tur  ?  '  Spbaerula  autem  quid  est  aliud  nisi  volubilitas 
praedicationis  ?  Sphera  enim  ex  omni  parte  volvitur. 
£t  praedicatio,  quae  nec  adversitate  retineri  potesi, 
nec  prosperitatibus  elevatur,  sphaera  est,  quia  est  et 
inter  adversa  fortis,  et  inter  prospera  humilis,  nec 
timoris  habet  angulum,  nec  elationis.  In  cursn  ergo 
suo  figi  non  valet,  quia  per  cuncta  se  volobiliter 


Qui  pro  eo  quod  naturam  nostram  sine  culpa  susce-  ^  trahit. 
pit,  candelabrum  tabernaculi  exauro  purissimo  fieri  9.  Ut  autem  hoc  quod  exempli  causa  protulimus 
jubetur.  Ductile  autem  feriendo  prdducitur,  quia  et  exsequamur,  bene  post  calamos,  scyphos  etsphaBru- 
Redemptor  noster  qui  ex  conceptione  et  nativitate  las,  in  candelabro  lilia  describuntur,  quia  post  eam 
perfectus  Deus  et  bomo  exstitit,  *  passionum  dolores      quam  diximus  praedicationis  gratiam  atque  volubili- 


'  Onmes  Editi,  ad  placandum  Dominum.  Praeferi- 
mus  Mss.  C.  Germ.,  Suess.,  Val.  CI.,  Norm.,  etc., 
unanimem  consensum. 

'  Plerique  Norm.,  quasi  circulus.  Editi  consen- 
tiunt  C.  Germ.,  Suess.  et  aliis,  quos  sequimur. 

3  Editi,  infulsit  lumen. 

^.lidem,  passionum  ictus,  Reluctantur  omnes  Mss. 
nostri. 

*  Norm.y  exstiterwU, 

•  Plerique  Norm.,  donec  concurramus. 


'  AI.,  procedunty  ut  est  in  Editis. 

"  In  Vatic.  et  Gussanv.  Quid  eryo  ora  doctorum  nisi 
scyphi  mni  qui  vino  scientice  nos  ebinant,  ut  obleda- 
menta  mundi  quw  amavimus  obliviscamur.  Ynde  au- 
tem  deprompta  sit  haec  lectio  nos  fugit.  Certe  no- 
jstraest  Mss.  Anglic,  Norman.,  C.  Germ.,  Longip., 
Val.  Cl.,  etc. 

^  In  Norm.,Longip.  et  pl.,  semper  \egltVLr  sperula 
pro  sphasrula,  et  spera  pro  sphcera,  Consentiunt  Edit. 
Paris.4502  et  1518. 


833 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  —  HOMIL.  VI. 


m 


tatem,  illa  virens  patria  seqnitur,  quae  animabns  A  animalia  hahens  quatuor  facies,  Ubi  adhuc  sQbditnr: 


sanctis,  id  est  floribus  vemat  aetemis.  SphaerulaB  er- 
go  ad  laborem  pertinent,  lilia  adretributionem.  Ita- 
qne  sicut  apudMoysen  sphaerula,  doctrina  praedicatio- 
nis  accipitur;  ita  hic  per  rotam  ipsa  sacra  Scriptura 
signatur.Propheta  igitur  dum  sancta  animalia  vide- 
ret,  adjunxit :  Cumque  aspicerem  animalia,  apparuit 
rota  una  super  terram, 

iO.  Qua  in  re  quaerendum  est,  cum  inferius  rotae 
describuntur,  cur  una  rota  prius  apparaisse  dicitnr, 
nisi  qnia  antiquo  populo  Vetus  soiummodo  Testa- 
mentnm  datum  esi,  quod  ad  erudiendam  mentemil- 
lius  quasi  rota  volveretur  ?  Bene  auiem  rota  eadem 
super  terram  appamisse  dicitur.  Peccanti  enim  ho- 
mini  dictum  est :  Terra  es,  et  in  terram  ibis  (Geties. 


Vbrs.  16.  —  Et  aspectus  rotarum  et  opus  earwn 
quasi  visiomaris  ;et  una  similiMto  ipsarum  quatuor, 
et  aspectus  earum  et  opera,  quasi  si  sit  rota  in  medio 
rotce. 

12.  Quid  est  hoc,  quod  cum  nna  rota  diceretur^ 
paulo  post  adjungitur,  Quasisi  sit  rota  in  medioroUB, 
nisi  quod  in  Testamenti  Veteris  littera  Testamentnm 
Novum  latuit  per  allegoriam  ?  Unde  et  rota  eadem 
quae  juxta  animalia  apparuit  quatuor  facies  habere 
describilur,  qnia  Scriptura  sacra  per  utraque  Testa- 
menta  in  quatuor  partibus  estdistincta.Vetusetenim 
Testamentum  in  lege  et  prophetis.  Novum  vero  in 
Evangeliis  atque  apostolorum  Aclibus  et  dictis.  Soi- 
mus  autem  quia  ubi  faciem  intendimus,  ibi  quod  ne- 


III,  19).  Rota  ergo  super  terram  apparait,quia  Deus  B  cesse  est  videmus.  Rota  ergo  quatuor  habet  fades^ 


omnipotens  iegem  super  corda  peccantium  dedit.Sed 
quia  haecpennata  animalia  sanctos,  ut  ante  diximus, 
evangelistas  designant,  quomodo  prius  animalia,  et 
postmodum  rota  una  aspicitur,  cum  ante  Testamen- 
tum  Vetus  fuerit,  etpostmodum  1217  sancti  evan- 
gelistae  secuti  sint  ?  Sed  intelligere  in  his  possumus 
quod  illi  prius  a  propheta  visi  sunt  qui  merito  trans- 
cendunt.  Nam  quanto  sanctum  Evangelium  Testa- 
mentum  Vetus  praecellit,  tanto  et  praedicatores  ejus 
in  descriptione  prophetica  praeferri  debnerant. 

11.  Quamvis  sit  adhuc  aliud  quod  in  hac  descri- 
ptione  considerari  debeat,  qnia  prophetiae  spiritus 
sic  intra  semetipsum  anteriora  et  posteriora  simul 
colligit,  ut  ha3C  simul  prophetae  lingua  proferre  non 


quia  prius  resecanda  mala  in  populis  vidit  per  legem^ 
postmodum  vidit  per  prophetas,  subtilins  vero  per 
Evangelium,  ad  extremum  antem  per  apostolos  ea 
quae  in  culpis  hominum  resecarentur  aspexit.  Potest 
quoque  intelligi  qnod  qnatuor  facies  rota  habeat, 
propter  hoc  quod  Scriptura  sacra  per  gratiam  pnB- 
dicationis  extensainquatuor  mundi  partes  innotnit. 
Unde  et  bene  rota  eadem  nna  prius  jnxta  animalia 
apparaisse  et  postmodnm  quatuor  facies  haboisse 
describitur,  quia  nisi  iex  Evangelio  concordaret^  in 
quatuor  mundi  partibus  1218  non  innotesceret. 

13.  Seqnitur :  Et  aspectus  rotarum,  et  opus  eanm 
quasi  visio  maris.  Recte  sacra  eloquia  visioni  maris 
similia  narrantur,  quia  ineis  magna  sunt  volumina 


possit.  Sed  ampla  qnae  videt  *  de  dispertitis  sermo-  q  sententiaram, '  cumuli  sensnum.Nec  immerito  mari 


nibus  emanat,  et  nunc  ultima  post  prima,  nnnc  vero 
prima  post  nltimaloquitur.  Unde  Ezechiel  propheta 
sub  figura  sanctae  universalis  Ecclesiae,  et  evange- 
listaram  gloriam  per  quatuor  animalium  similitndi- 
nem  videt,  ettamenrepenteilla8ubjungit^.qnae  ante- 
rioribus  temporibus  gesta  sunt,  ut  patenter  indicet 
simul  se  vidisse  qnod  carnis  lingua  non  sufficeret 
simul  dicere.  Quia  vero  per  quatnor  animalia  etiam 
perfectos  omnes  significari  diximus,  considerandum 
qnoque  est  quosdam  sanctoram  etante  legem  fuisse^ 
qui  naturali  lege  districte  viverent,  et  omnipotenti 
Domino  placerent.Post  animaliaergo  rota  describi- 
tnr,  quia  electorum  mnlti  apud  omnipotentem  Do- 
minnm  perfecti  et  ante  legem  fuerunt.  Sin  vero  ani- 


simiiis  Scriptura  sacra  dicitnr,  qnia  firmantnr  in  ea 
sententiae  locutionis,  sacramento  baptismatis.  Vel 
certe  considerandnm  est  qnia  navibus  iu  mare  navi- 
gamns,  cnm  ad  desideratas  terras  tendimus.  Nobis 
autem  qnidest  in  desiderio  nisi  iila  terra  de  qna  aori- 
ptumest:  Portio  mea  in  terraviventium( Psal,cxLifi)J 
^  Ligno  autem,  ut  dixi,  evehitur  qni  mare  transit.  Et 
scimus  qnia  sacraScriptura  lignnm  cracis  per  legem 
nobis  praennntiat,  cnm  dicit  :  Maledictus  omnis  qui 
pendet  in  ligno  (Deut,  xxi,  23).  Qnod  Redemptori 
nostro  Panlns  attestatur,  dicens :  Factus  pro  nobis 
maledictum  (Galat.  iii,  13).  Per  prophetas  qnoqne 
^  lignnm  annuntiat,  cum  dicitur :  Dominus  regnMt 
a  ligno  (Psal.  xcv,  10).  Et  rarsnm :  Mittamus  lignnm 


malia  *  solos^  ut  diximus,  Evangelistas  debemus  ac-  r\  in  panem  ejus  (Jerem.  xi,  19).  Per  Evangelium  vero 


cipere,  est  adhuc  aliud  quod  considerare  debeamns. 
Videbat  enim  sanctns  propheta  qnia  haec  ipsa  verba 
qnae  obscuritatibus  obvoluta  proferebat,  non  Judaico 
populo,  sed  gentibns  panderentnr.  Nobis  igitur  lo- 
quens  prius  animalia  et  post  rotam  describere  de- 
bnit^  quia  nos  ad  fidem  Domino  largiente  venientes, 
non  per  legem  Evangelinm,  sed  per  sanctum  Evan- 
gelinm  legem  didicimns.  Ubi  vero,  \el  qnalis  rota 
apparnerit,  adjungit  cnm  dicit :  —  Vkrs.  15. — Juxta 


lignnm  crucisaperteostenditur,ubi  ipsa  Domini  pas* 
sio  qnae  prophetata  est  declaratur.  Per  apostolos  an- 
tem  haec  eadem  crnx  etiam  in  verbis  et  operibns  te- 
netur,cum  Paulus  dicit:  Mihi  mundus  cruci/ixus  eit, 
et  ego  mundo  (Galat,  vi,  14).  Et  rursns :  Mihi  autem 
absit  glorian  nisi  in  cruceDomini  nostri  Jesu  Chriiii 
(Ibid,),  Nobis  ergo  qni  ad  aetemam  patriam  len- 
dimns  Scriptnra  sacra  per  quatuor  snas  facies  mtre 
est.  Qnse  omcem  annnntiat^  qni  nos  ad  terram  vi- 


^  Excnsi,  de  prceteriHs  sermonibus. 
*  Corb.,  sanctos....  evangelistas. 
'  Expnnximus  conjnnctionem  et^  Gnss.  hicaddi- 
tam,  contra  Mss.  fidem. 
^  Gnssanv.»  vitiosissimey  lignaautem,  ut  dixit,  eve^ 


hiturtiucB  mare  transit,  Nnllnm  tamen  ex  his  mendis 
indici  correctorio  est  insertnm. 

°  Ita  G.  Germ.,  Sness.,  Ebroic.  aliiqne  Nomi.9 
Val.  CL»etc.  Editoribns  magiepiacnityaimtm^itir. 


835 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


8:^6 


ventiam  ligno  portat.  Nisi  autem  mari  Scripturam 
sacram  similem  cerneret  propheta,  miuime  dixisset: 
Repleta  est  ierra  scientia  Domini,  skut  aquce  tnaris 
operientis  (Isai,  xi,  9).  Sequitur  : 

Vers.  16. — Et  wm  simHitudo  ipsarum  quatuor,  et 
aq^ectus  earum  et  opera,  quasi  si  sit  rota  in  ineilio 
rotce. 

14.  Una  similitudo  ipsamm  est  quatnor^qaia  quod 
praedicat  lex,  lioc  etiam  prophetae;  quod  denuntiant 
prophetae,  hoc  exhibet  Evangelium  ;  quod  exhibuit 
Evangelium,  hoc  praedicaverunt  apostoli  per  mun- 
dum.  Una  ergo  est  similitudo  ipsarum  quatuor,quia 

* 

divina  eloquia  etsi  temporibus  distincta,  sunt  ta- 
men  sensibus  unita. 

15.  Et  aspectus  earum  et  opera,  quasi  si  sit  rota  in 
medio  rotce.  Rota  intra  rotam  est  Testamentum  No- 
vnm,  sicut  diximus,  intra  Testamentum  Vetus,quia 
quod  designavit  Testamentum  VetU8,hoc  Testamen- 
tum  Novum  exhibuit.  Ut  enim  pauca  de  multis  lo- 
qnar,quid  est  quod  Adam  dormiente  Eva  producitur 
(Genes.  ii,  21, 22),  nisi  quod  moriente  Christo  Eccie- 
sia  formatur  ?  Quid  est  quod  Isaac  ad  immolandum 
ducitur,  et  ligna  portat,  arae  superimponitnr  et  vivit 
{Genes,  xxii,  6),  nisi  quod  Redemptor  noster  ad  pas- 
sionem  ductus  lignum  sibi  crucis  ipse  portavit?  Et  sic 
in  sacriiicio  pro  nobis  exhumanitateestniortuus^ut 
tamen  immortalis  maneret  ex  divinitate.  Quid  est 
quod  homicida  post  mortem  summi  pontificis  abso- 
lutus  ad  terram  propriam  redit  {Num.  xxxv,  23 ; 
Josue  XX,  6),  nisi  quod  humanum  genus  quod  pec- 
cando  sibimetipsi  mortem  intulit,  post  mortem  veri 
sacerdotis,  videlicet  Redemptoris  nostri  peccatorum 
suorum  vinculis  solvitur,  et  in  paradisi  possessione 
reparatur?  Quid  est  quod  m  tabemaculo  propitiato- 
rium  fieri  jubetui*  (Exod.  xxv^  17),8uper  qnod  duo 
cherubim^  ^  unum  a  summitate  una,  et  alterum  a 
8!immitate  alia,  ex  auro  mundissimo  ponuntur  ex- 
pandentes  alas,  1219  et  operientes  oraculum,*  qni 
86  mntno  respiciunt  versis  vuitibus  in  propitiatoriom 
(Exod.  xxv,  20)^  nisi  qnod  utraque  Testamenta  ita 
sibi  in  Mediatore  Dei  et  hominum  ^  congruunt,  ut 
qnod  unum  designat,  hoc  alterum  exhibeat  ?  Quid 
enim  per  propitiatoriumynisiipseRedemptorhumani 
generis  designatur  ?  De  quo  per  Paulum  dicitur  : 
Quem  proposuit  Deus  propitiationem  per  fidem  insan- 
guine  ipsius  (Rom.  iii,  25).  Quid  vero  per  duo  Che- 
mbim,  quae  plenitudo  scientiae  dicuntur,nisi  utraqne 
Testamenta  signata  sunt?  £x  quibusunum  asummi- 
tate  una  propitiatorii,  aliud  vero  a  summitate  aitera 
8tat,  quia  quod  Testamentum  Vetus  de  incaraatione 
nostri  Redemptoris  coepit  prophetando  promittere, 
hoc  Testamentum  Novum  perfecte  narrat  expletum. 
Dno  autem  chembim  exauro  mundissimo  facta  sunt^ 
quia  utraque  Testamenta  pura  ac  simplici  veritate 
descnbontar.  Expanduntvero  aias^et  oraculum  ope- 


A  riunt,  quia  uos  qui  omnipotentis  Dei  oraculum  sumus, 
a  culpis  imminentibus,  Scripturcesacraeaedificationo 
protegimur.Cujus  dum  sententias  sollicite  aspicimus^ 
ab  errore  ignorantiae,  ejus  alis  velamur.  Duo  ergo 
cherubim  se  mutuo  respiciunt  versis  vultibus  in  pro- 
pitiatorium,  quia  utraque  Testamenta  in  nullo  asc 
discrepant.  Et  quasi  ad  semetipsa  vicissim  facies  te- 
nent,  quia  quod  unum  promittit,  hoc  aliud  exhibet, 
dum  inter  se  positum  Mediatorem  Dei  et  hominura 
vident.  Facies  quippe  a  semetipsis  cherubim  averte- 
rent,  si  quod  unum  Testamentum  promitteret,  aliud 
negaret.  Sed  dum  concorditer  de  Mediatore  Dei  el 
homihum  loquuntur,  ut  vicissim  se  respiciant,  in 
propitiatorium  intendunt.  Rota  ergo  in  medio  rotae 
est,quia  inest  Testamento  Veteri  Testamentum  No- 

g  vum.Et,sicut  saepe  jam  diximus,quod  Testamentum 
Vetus  promisit,  hoc  Novum  exhibuit ;  et  quod  illud 
occuite  annuntiat,  hoc  istud  exhibitum  aperte  cla- 
mat.  Prophetia  ergo  Testamenti  Novi,  Testamentum 
Vetus  est ;  et  expositio  Testamenti  Veteris,  Testa- 
mentum  Novum.  Sequitur  : 

Vers.  17.  —  Per  quatuor  paries  earum  *  ihantf  et 
non  revertebantur. 

16.  Quo  alibi  divina  eioquia,  nisi  ad  corda  homi- 
num  vadunt  ?  Sed  per  quatuor  partes  euntes  ibant, 
quia  Scriptura  sacra  per  legem  ad  corda  hominum 
vadit,  signando  mysterium.Per  prophetas  vadit  paulo 
aperlius,  prophetando  Dominum.  Per  Evangelium 
vadit,  exhibendo  quem  prophetavit.  Per  apostolos 
vadit,  praedicando  eum  quem  Pater  pro  nostra  re- 
demptione  exhibuit.  Ilabentergo  rotx  facies  et  vias, 

^  quia  ostendunt  sacra  eloquia  notitiam  praeceptorum 
cum  cxhibitioue  operum.  Et  per  quatuor  partes  va- 
dunt,  quia  distinctis,  ut  praediximus,  temporibus  lo- 
quuntur,  vel  certe  quia  iu  cunctis  mundi  regionibns 
incaruatum  Dominum  praedicant.  De  quibus  aperte 
mox  subditur : 
Ibid.  —  Et  non  recertebantur,  cum  ambularent. 

17.  Haec  superius  de  animalibus  dicta  sunt^  sed 
non  eadem  inlelligi  de  rotis  quae  de  animalibns  pos- 
sunt.  Rotas  quippe  signare  Tcstamenta  diximus.  Et 
Testamentum  Vetus  ambulavit  quidem,  quia  per  prae- 
dicationem  ad  mentes  hominum  venit,  1220  sed 
post  semetipsum  reversum  est,  quia  juxta  litteram  in 
praeceptis  suis  et  sacrificiis  usque  ad  finem  servari 
non  potuit.  Non  enim  sine  immutatione  permansit^ 

^  cum  in  eo  spiritalis  intelligeutia  defuit.  Sed  cura 
Redemptor  noster  in  mundum  venit,  hoc  spiritaliter 
fecit  intelligi,  quod  carnaliter  invenit  teneri.  Itaque 
dum  spiritaliter  littera  ejus  intelligitnr,  omnis  in  ea 
illa  camalis  exhibitio  vivificatur.Testamentum  vero 
Novum  etiam  per  Testamenti  Veteris  paginas  Testa- 
mentum  aeternum  appellatum  est,  quia  intellectus 
iUius  nunquam  mutatur.  Bene  ego  dicitur  quod  rotae 
euntes  ibant,  et  nonrevertebantur  cum  ambularent, 


'  In  Mss.  Corb.,  Ebroic.  et  caeterisNorm.»  unusa 
iummitate  una,  et  atter,  Editi,  quos  sequimur^  con- 
aentiunt  C.  Germ.  et  aliis  German. 

'  Ita  C.  Germ.y  Sue8s.,Norm.,VaI.  Cl.^Longip., 
etc.  Ai  Edit.,  quid  est  quod  $e  tnKtMo. 


^  Editi,  concordant. 

♦  In  Suess.,  Norm.  etpl.  Mss.,  euntesibani.  Abest 
euntes  a  C.Germ.  et  al.  vetust.  Reperitur tamen  paulo 
infra  :  sed  per  quatuor  partes  euntes  ihant. 


837  HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  -  HOMIL.    VI .  838 

quia  dumNovnm  Testaraentum  non  rescinditnr,  dum  A  sulphur ;  et  erit  terra  in  picem  ardentm,  nocte  et  die 


Vetus  jam  spiritaliter  intellectum  tenetur^  post  se 
nonredeunt,  quae  usque  ad  finem  mundi  immutabilia 
persistunt.  Ambulantergo,sednon  revertuntur,  quia 
sic  spiritaliter  ad  cor  nostrum  veniunt,  ut  eorum 
praecepta  vel  studia  ulterius  non  mulenlur.  Se- 
quitur  : 

Vbrs.  18.  —  Statura  qu4>que  erat  rotis,  et  altitudo, 
*  et  horribilis  aspectus. 

18.  Quid  est  quod  in  Scripturae  sacrae  eloquiis  tria 
haec  inesse  narrantur,  ut  staturam,  altitudinem  et 
horribilem  aspectum,  id  est  terribilem  habere  me- 
morentur  ?  Quaerendum  nobis  magnopere  est  quae 
divinse  Scripturae  statura,  quae  altitudo,  qui  horribilis 
aspectus  dicitur.  Sciendum  ergo  est  quia  stare  ad 


non  exstinguetur  in  sempitemum  (Isai.  xxxiv,  8,  seq.). 
Quam  beatus  quoque  Job  describit,  dicens  :  Terram 
tenehrosam  et  opertam  mortis  caliginef  terram  miserice 
et  tenebrarum,  ubi  umbra  mortis,  et  nullus  ordo,  sed 
sempiternus  hot^or  inhabitans  (Job  x,  21,  22).  Habet 
staturam  cum  per  eam  Dominus  propitius  pollic^tur, 
dicens  :  Sicut  cmli  novi  et  terra  nova,  quce  ego  stare 
facio  coram  me,  dicit  Dominus  ;  sic  stabit  semen  ves- 
trumetnomen  vestrum  (/sat.  lxvi,  22).  Illi  enim  ve- 
raciler  coram  Domino  stant,  qui  vitam  suam  in  pra- 
vitate  non  dissipant.  Habet  altitudinem  cum  statim 
subdit  :  Et  erit  mensis  ex  mense,  et  Sabbatum  ex  Sab- 
bato,  et  veniet  omnis  caro  ut  adoret  coram  facie  mea, 
dicit  Dominus  (Ibid.,  23).  Quid  est  mensis  nisi  per- 


vitam  congruit  bene  operantis.  Unde  per  Paulum  B  ^®^^^^  dierum  ?  Et  quid  est Sabbatum  njsi  requies  in 


dicitur  :  Qui  stat,  videat  ne  cadat  (/  Cor.  x,  12).  Qui 
etiam  discipulis  dicit  :  Sic  state  in  Domino,  eharissimi 
(Philip.  IV,  1).  Et  propheta,  qui  se  vita  ac  moribus 
ante  Dominum  stare  videbat,  ait  :  Vivit  Dominus,  in 
cujus  conspectu  sto  (IV  Reg.  iii,  14j.  Altitudo  vero 
est,  coelestis  regni  promissio.  Ad  quam  tunc  pertin- 
gitur,  quandojam  mortalis  vitaeomniscorruptiosub- 
jugatur.  Horribilisvero  aspectus  est  terror  gchennae, 
quae  sine  fine  reprobos  cruciat,  et  semper  in  cruciatu 
conservat.  Statura  ergo  '  in  rectitudine  praeceptionis 
est,aItitudo  incelsitudine  supemaepromissionis,  hor- 
ribilis  vero  aspectus  in  minis  atque  terroribus  sup- 
plicii  sequentis.  Scripiura  igitur  sacra  staturam  ha- 
bet,  quia  mores  ad  standum  dirigit,  ut  auditorum 
mentes  ad  terrenam  concupiscentiam  non  curventur.  q 
Altitudinem  habet,  quia  in  coelesti  patria  aeternae  vitae 
gaudia  promittit.  Horribilem  quoque  aspectum  habety 
quia  omnibus  reprobis  gehennae  supplicia  minatur. 
Ostendit  igitur  staturamsuam  in  aedificationc  morum, 
ostendit  aititudinem  in  promissione  praemiorum, 
ostendit  horribilem  aspectum  in  terroribus  supplicio- 
rum.  Rectaestenim  in  praeceptis,  alta  inpromissio- 
nibus,  horribilis  in  minis.  Habet  staturam  cum  per 
prophetam  dicit  :  Quiescite  agere  perverse,  discite  be- 
nefacere,  qucerite  judicium,  subvenite  oppresso, '  judi- 
cate  pupillum,  defendite  viduam  (Isai.  i,  17).  Et  rur- 
sum  :  Frange  esurienti  panem  tuum,  et  egenos  vagosque 
induc  in  domum  tuam  ;  cum  videris  nudum,  operi  eum, 
ei  domesticos  seminis  tui  ne  despexeris  (Ibid. l\iii,7). 


qua  fieri  opus  servile  non  liceat  ?  Mensis  ergo  ex 
mense  est,  quia  qui  hic  perfecte  vivunt,  illuc  adper- 
fectionem  gloriae  perducuntur.  Sabbatum  vero  ex  Sab- 
bato  est,  quia  qui  hic  cessant  a  perverso  opere,  illic 
quiescunt  in  coelesli  retributione.  Habet  etiam  horri- 
bilem  aspectum  cum  protinus  adjungit :  Et  egredien- 
turet  videbunt  eaiavera  virorum,  quiprcevaricati  sunt 
in  me.  Vermis  eorum  non  morietur,  et  ignis  eorum  non 
exstinguetur  (Ibid.,  24).  Quidenim  horribilius  dici, 
quid  cogitari  potest,quam  damnationis  vulnera  susci- 
pere,  et  dolores  vulnerum  nunquam  finire  !  De  hoc 
horribili  aspectu  rotarura  bene  per  Sophoniara  dici- 
tur,  cum  supervenire  duris  mentibus  dies  judicii  de- 
nuntiatur  :  Juxta  est  dies  Domini  magnus,  juxta  et 
velox  nimis.  Vox  dtei  Domini  amara,  tribulabitur  ibi 
fortis.  Dies  irce  dies  illa,  dies  tribulationis  et  angustUB, 
dies  calamitatis  et  miserice,  dies  tenebrarum  et  caligi" 
nis,  dies  nebulce  et  turbinis,  dies  tubce  et  clangoris 
(Soph.  I,  14,  seq.). 

19.  Sed  quia  exterioris  rotae  dicta  posuimus,  res- 
tat  nunc  ut  interioris  quoque  staturam,  altitudinem, 
et  horribilem  aspectum  proferre  debeamus.  Habet 
quippe  rota  interior  gtaturam  suam  cura  per  sanctam 
Evangelium  ad  terrena  desideria  incurvare  nos  pro- 
hibet,  Redemptoris  nostri  vocibus  dicens  :  Attendite 
ut  non  graventur  corda  vestra  in  crapula  et  ebrietate, 
aut  in  curis  hujus  vitce  (Luc.  xxi,  34j.  Habet  altitudi- 
nera  cura  de  eodera  Redemptore  promittit,  dicens  : 
Quotquot  autem  crediderunt  in  eum,  dedit  eis  potesta^ 


Habetaltitudinemcurapereuraderaprophetaradicit:  «^  tem  filios  Dei  fieri  (Joan.  i,  12).  Quid  enira  hacpote- 
"  "' ■      *        ...        .  1-  state  altius,  quid  hac  altitudine  sublimius  dici  potest, 

in  qua  creatus  quisque  efilcitur  filius  creatoris  ?  Ha- 
bet  horribilem  aspectum  cum  de  reprobis  loquitur, 
dicens  :  Ibunt  hi  in  supplicium  cetemum  (Matth.  xxy, 
46).  Habet  staturam  cum  Veritas  discipulos  admo- 
net,  dicens  :  Vendite  quce  possidetis,  et  date  eleemosy, 
nam.  Facite  vobis  scicculos  non  veterc^cent^  (Luc.  xn^ 


Non  erit  tibi  sol  amplius  ad  lucendum  per  diem,  nec 
splendor  lunoe  illuminabit  te ;  sed  erit  tibi  Dominus 
in  lucem  sempitemam,  et  Deus  tuus  in  gloriam 
tuam  (Ibid.  lx,  i9).  Habet  horribiiem  aspectum 
1221  cum,  infemum  describens,  dicit :  Dies  ultio- 
nis  Domini,  annus  retributionis  judicli  Sion;  et  con- 
vertentur  torrentes  ejus  in  picem,  ^  et  humus  ejus  in 


^  Horribile,  horrendum,  saepe  significant  venerabile, 
nt  Eneid.  vii,  de  domo  Pici  canitur  : 

Horrendum  syivis  et  religione  parentum, 
boc  est  venerabiie.  Hebraice  hic  legitur  proprie  ter- 
ribilis,  c^uod  ad  reliffiosum  pavorem  spectare  potest. 

*  Editi^  in  rectitudine  prcedicationis,  invitis  Mss. 
Anglic,  Norm.,  C.  Germ.,  Corb.,  Suess.,  etc. 


3  Ita  C.  Germ.  etalii  antiquiores.  Vulgati,  judicaie 
pupillo. 

^  Ed.  1502,  crasso  errore,  et  fumus  ejus  ;  quem 
taraen  sequentes  Editores,  excepto  nemine,  propa- 
garunt  et  receperunt,  inconsultis  Mss.  et  ipso  Isaia 
textu. 


839 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


840 


33J.  Habet  promissionis  altitndinem  cnm  dicit :  Fe-  A  in  manus  Dei  viventis  {Ibid.,  31).  Qnae  omnia  brevi 


nient  ah  Oriente  et  Occidente,  et  recumhent  aim  Abra- 
ham  et  Isaac  et  Jacob  in  regno  coBlorum  {Matth.  viib 
11).  Habet  horribilem  aspectum  cnm  subdit  :  Filii 
autem  regni  ejicientur  in  tenebras  exteriores  ;  ibi  erit 
fletus  et  stndor  dentium  (Ibid.,  12).  Quibus  1222 
rursum  voce  Veritatis  dicitur  :  Vos  inpecrMlis  vestris 
nwriemini  iJoan.  viii,  21,  24 j.  Habet  staturam  cum 
primi  pastoris  vocibus  dicit :  Ministrate  in  fide  vestra 
viriutem,  in  virtute  autem  scientiam,  in  scientia  aulem 
abstinentiam,  in  abstineniia  autempalienlianij  in  pa- 
tientia  autempietatem,  in  pietate  autem  amorem  frater- 
nitatis,  in  amore  autem  fraternitatis  *  charitatem 
(II  Petr. 1,^-1).  Habet  altitudinem  cum  paulo  post 
dicit :  Sic  enimabundanterministrabiturvohts  introitus 


quoque  sententiastringit,  dicens  :  Utpossitiscompre' 
hendere  cum  ommbus  sanciis  quce  sit  latitudo,  et  lon- 
giiudo,  et  sublimitas,  et  p^ofundum  {Ephes.  iii,  18). 
Lata  quippe  est  charitas,  quia  et  inimicorum  dile- 
ctionem  capit,  et  per  eam  charitatem  qua  nos  Deus 
omnipotens  late  diligit  etiam  longanimiter  portat. 
Hoc  ergo  nos  debemus  exhibere  proxirais,  quod  in- 
dignis  nobis  acreatore  nostroconspicimusexhiberi. 
Latitudo  itaque  et  iongitudo  ad  staturam  pertinet, 
quia  per  amorem  niores  dilatat,  ut  fraterna  mala 
charitas  longanimiter  portet.  Sublimitas  aatem  est 
ajternorum  illa  remuneratio  praemiorum,  de  cujus 
immensitate  dicitur  :  Quia  nec  oculusvidit,  necauris 
audivit,  nec  in  cor  hominis  ascendit,  quce  prceparavil 


in  wtemum  regnum  Domini  et  Salvatoris  nostri  Jesu  g  Deus  diUgentihus  se  (f  Cor.  ii,  9).  Habet  ergo  in 


Christi  {Ibid.,  llj.  Qui  ruTsus  bonis  pastoribus  polli- 
cetur,  dicens  :  Cum  apparuerit  princeps  pastomm^ 
percipietis  inmarcescibilem  glorice  coronam  (I  Petr. 
V,  4^.  Habet  horribilem  aspectum  cum  dicit  :  Adve- 
niet  autem  dies  Domini  ut  fur,  in  qua  cceli  magno 
impetu  *  transibunt,  elementa  vero  calore  solventur 
(II  Petr,  III,  10).  Cum  haec  igitiir  omnia  dissol- 
venda  sint,  quales  oportet  vos  esse  in  sanctis  con- 
versationibus  et  pietatibus,  exspectantes  et  prope- 
rantes  in  adventum  diei  Dei  ^  per  quam  coeli  ardentes 
solventur,  elementa  vero  ignis  ardore  tabescent  ? 
Habet  staturam  cum  per  Paulum  nos  a  terrenis  desi- 
deriis  erigit,  dicens  :  Mortiflcaie  membra  vestra  quce 
sunt  super  terram,  fomicationem,  immunditiafn,  libi- 


sublimitate  altitudinem,  quia  aetema  1223  sancto- 
rum  6  gaudia  nuUa  nunc  praevalent  cogitatione  pe- 
netrari.  Profundum  quoque  est  illa  inaestimabiJis 
damnatio  suppliciorum,  quae  eos  quos  susceperit  in 
inia  demergit.  In  quibus  sacra  eloquia  horribilem 
aspectum  habent,  quia  inaestimabilem  terrorem  au- 
dientibus  incutiunt,  cum  supplicia  infemi  loquuntur. 
Beneergo  dicitur  :  Statura  quoque  erat  rotis,  etalti» 
tudo,  et  horribilis  aspectus,  quia  Scriptura  sacra  in 
utroque  Testamento  1224  et  admonendo  recta 
est,  et  promittendo  alta,  et  minando  terribilis. 

H%c  nos,  fratres  charissimi,  hodiernadie  largiente 
Domino,  dixisse  sufficiat,  ut  ad  disserenda  ea  qns 
subjuncta  sunt  otio  reparati  redeamns,  in  auctore 


dinem,  concuptscentiam  maUim,  etavaritiam,  qua:  esi  ^  ^^^-^^  ^^^  ^^  j^^^^-^^  ^^^^^^  j^^^  ^^^^  ^^^_ 


idolorum  servitus  (Coloss.  iii,  5).  Habet  altitudinem 
cum  promiitit,  dicens  ;  Vita  vestra  abscondita  estcum 
Chrisio  in  Deo.  Cum  enim  Christusapparueritvitave' 
stra,  tunc  et  vos  apparebitis  cumipsoingloria  (Ibid,, 
3,4).HabethorribiIem  aspectum  cum  minatur,  dicens: 
Inrevelaiione  Domininostri  Jesu  Chrisiidecoelo,  cum 
angelis  virtuiis  ejus  in  flamma  ignis,  dantis  vindictam 
his  qui  non  noverunt  DeutAf  et  ^  qui  non  obediunt 
Evangelio  Domini  nostri  Jesu  Christi,  qui  pcenas  do- 
hunt  in  interitu  ceiei-nas  a  facie  Domini,  et  a  gloria 
virtutis  ejus  {H  Thess.i,7-9).  Habet  staturam  cum  nos 
admonet,  dicens  :  Videte,  ne  quis  alicui  malum  pro 
malo  reddat,  sed  semper  quod  bonum  est  sectamini  in 
invicem  et  in  omnes  {I  Thess.  \,  15).  Habet  altitudi- 
nem  cum  promittit,  dicens  :  Sicommorimur,  et  convi 


dentes,  qui  vivit  et  regnat  cum  Patre  in  unitate 

Spiritus  sancti  Deus,  per  omnia  saecula  saecalornm. 

Amen. 

HOMILIA  Vn. 

Exponitur  versus  18  cum  quinque  sequentibus,  maxime 
ae  sacrcB  lectionis  utilitate,  et  de  exhibendis  ea  caU" 
tione  charitatis  officiis,  ut  nobis  poiissimum  per  pce- 
nitentiam  intendamus. 

1225  1.  Sicut  nostis,  fratres  charissimi,  consne- 

tudo  prophetiae  est  nunc  ista,  nunc  iJia  asp/cere, 

et  ab  aliis  in  aliud  subito  verba  ^  derivare,  sicat 

Psalmista  cum  de  Domino  loqueretur,  dicens  :  Deus 

judex  jusius,  fortis  ^  eilonganimis,nunquidirascetur 

per  singulos  dies  f  Nisi  convertamini,  gladium  suum 

vibravit,  arcum  suum  tetendii,  et  paravit  illum  ;  ti  i% 


vemus,  si  sustinemus,  et  conregnabimus  {II  Tim.  ii,  ^  ipsoparavitvasamortis,sagittassuasardentihuseffecU 


11, 12).  Et  rursnm :  NonsuntcondigncBpassiones  hujus 
temporis  ad  futuram  gloriam,  quce  revelabitur  in  nohis 
(Rom.  viii,  18).  Habet  horribilem  aspectum  cnm  mi- 
natnr^  dicens  :  •  Terrihilis  qucedam  exspectatiojudicii, 
et  ignis  CBmulatio^  quce  consumptura  est  adversarios 
{Hehr.  x,^7).Quirursasait  :  Horrendumestincidere 

*  C.  Germ.  et  Corb.,  puritatem, 

*  Excusi,  transient,  licet  in  Mss.  C.  Germ.,  Norm., 
Longip.  et  pene  omnibus,  legamus  transibunt. 

'  Gussanv.,  per  quem,  recedendo  a  Mss.  et  supe- 
rioribus  Excusis. 

*  Norni.,  non  obedierunt. 

>  Editi  omnes,  terribitis  quidem,  quibns  nalli  ex 


(Psal.  VII,  12,  seq.)  ;  repente  subjungit :  •  Concepit 
dolorem,  et  peperitiniquiiatem ;  lacum  aperuit,  etefffh 
dit  eum,  et  incidit  in  foveam  quem  fecit  (Ibid.^  15J. 
Ecce  cum  Domininarraretjustitiam^  qnasi  non  ma- 
tata  voce,  repente  peccatoris  intulit  culpam.  Qaod 
unum  me  exempli  causa  dixisse  sufficiat,  qnia  qni^* 
quis  in  prophetis  usum  lectionis  habet,  quam  crebro 

Mss.  nostris  favent.  Frequenter  autem  prioribos 
Edit.  labentibus,  cxteri  incaute  collabuntur. 

^  Longip.,  gloria praevalet. 

^  Sucss.,  declinare. 

^  Ita  Mss.  omnes.  At,  ipsis  renitentibus,  Valgata 
habent  :  et  patiens. 

'  hiphiT.^OTm.iEcce  parturiUinjust.  ConcepUjeHCt 


841 


HOMILIARUM  IN  EZEGHIELEM  LIB.  I.   -  HOMIL.  VII. 


m 


ista  facianl  non  ignorat.  Unde  nunc  Ezechiel  pro-  A  dia  proximi  ofTcrtur  ?  Underecte  ait :  Utnoncircum- 


pheta  cum  de  rotis  loqueretur,  adjunxit : 

Vers.  18.  —  Et  totum  corpusplenmn  oculis  incir- 
cuitu  ipsorum  quatuor, 

2.  Qui  enimnonipsanim,sed  ipsorum  dixit,  pro- 
feclo  indicat  quia  repcnte  sermo  ejus  a  rotis  ad  ani- 
malia  reddit.  Per  quaj  nimirum  perfecti  quique,  ut 
praediclum  est,  designantur.  Gorpora  itaque  anima- 
lium  idcirco  plena  oculis  describuntur,  quia  sanclo- 
rum  actio  ab  omni  parte  circumspecta  est,  bona  de- 
siderabiliter  providens,  mala  solerter  cavens.  Et  hoc 
est  laboriosius,  *  ubi  sanctorum  mens  vehementer 
invigilat,  ne  se  ante  eorum  oculos  mala  sub  bonorum 
specie  abscondant.  Gircumspecta  ergo  est  vita  san- 
ctorum,  ne  sic  sit  liberaj  ut  superba  sit,  quia  saepe 


veniamur  a  Satana.  Non  enim  ignoramus  cogitationcs 
ejus.  Quia  videlicet  inde  alterius  cordi  rixae  malum 
solet  immittere,  unde  alterum  conspicit  pietatis  ne- 
gotium  fecisse.  Imperfectum  enim  bonum  est  quod 
sic  agitur,  ut  ne  quid  ei  ex  alio  latere  mali  subrepat 
non  attendatur,  nisi  forte  hoc  quod  sine  cujuspiam 
scandalo  fieri  non  potest,  culpa  sit  non  fecisse. 

4.  Hoc  vero  ideo  dicimus,  ^  ut  notum  vestrae  di- 
lectioni  faciamus  quia  in  nostro  bono  opere  aliquan- 
do  cavendum  est  scandalum  proximi,  aliquando  vero 
pro  nihilo  contcmnendum.  Quod  ^  in  ipso  nostro 
auctorc  didicimus,  qui,  dum  tributum  Petro  inquisito 
peterelur,  prius  paradigma  1225  proposuit,  per 
quod  se  nihil  debere  respondit,  dicens  :  '  Reges  ter^ 


superbiaexceditinverbis, '  etvideriappetit  libertas  p  r^B  a  gmttMs   accipiunt  tributum  vel  censum,  a  filiis 


puritatis.  Ne  sic  sit  humilis,  ut  formidolosa,  quia 
aliquando  timor  restringit  animum,  et  loqui  quae  re- 
ctasunt  non  praesumit,  sed  tamenin  ipsa  timida  co- 
gitatione  humilitatem  esse  se  simulat.  Nec  sic  sit 
parca,  ut  tenax  sit,  quia  plerumquetenacia  parcimo- 
nia  appetit  aestimari,  ut  juste  ac  necessarie  videatur 
tenere  quiequid  egenti  proximo  misericorditcr  non 
vult  impendere.  Ne  sic  sit  misericors,  ut  effusa  sit, 
qiiia  nonnunquam  efiFusionem  esse  misericordiam 
putat.  Aliud  enim  est  pietatis  studio  necessaria  pro- 
ximis  dare,  atque  aliud  ea  quae  1224possidentur 
sine  mercedis  intentione  dispergere.  Quidquid  ergo 
agitur,  in  radice  intenlionis  pensandum  est  quo  me- 
rito  apud  judicium  creatoris  habeatur.  Unde  et  idem 
creator  dicit :  Si  oculus  tuus  simplex  fuerit,  totum 
corpus  tuum  lucidum  erit  (Luc.  xr,  34).  Oculum  vide- 
licet  intentionem,  corpus  vero  actionem  nominans. 
Quia  si  nostra  inlentio  apud  Deum  simplex  fuerit, 
in  ejus  judicio  nostra  actio  tenebrosa  non  erit.  Igi- 
tur  quia  sancti  viri  solerter  invigilant  ut  se  undique 
aspiciant,  et  ubique  custodiant,  ne  aut  mala  propter 
ea  ipsa  appetant,  aut  haec  eadem  sub  specie  bono- 
rum  agant,  scilicet  ne  se  eis  vitia  virtutes  esse  men- 
tiantur,  totum  corpus  plenum  in  circuitu  oculis  ha- 
bent,  quia  omnis  eorum  actio  providentia  sollicitu 
dinis  et  repletur  et  circumdatur. 

3.  Hinc  est  quod  Paulus  apostolus  dum  cuidam- 
poenitenti  de  perpetrato  facinore  ^  Corinthios  pros- 
piceret  voluisse  misereri,  ait  :  Si  cui  aliquid  donas- 
tw,   et  ego,  Nam  et  ego  quod  donavi,  propter  vos  in 


suis,  an  ab  alienis  {Matth.  xvii,24)  ?  Cuicum  dicere- 
tur  Ab  alienis,  illico  respondit :  Ergo  liberi  sunt  filii 
{Ibid.,  25).  Sed  postquam liberum se  esse  monstravit, 
ne  fortasse  scandalum  cuiquam  faceret,  subdidit :  Ut 
autem  non  scandalizemus  eos,  vade  admare,  etmitte 
hamum,  et  eum  piscem  qui  primus  ascenderit  tolle,  et 
aperto  ore  ejus  invenies  staterem ;  illum  sumetis  da  eis 
pro  me  et  te  {Ibid.,  26).  Qui  rursum  cum  diceret 
quia  omne  quod  in  os  intrat  non  coinquinat  hominem ; 
sed  quod  procedit  ex  ore,  hoc  coinquinat  hominem, 
tunc  accedentes  discipuli  dixerunt  ei :  Scis  quia  Pha- 
risoei,  audito  hocverbo,  scandalizati  suntf  At  ille  re- 
spondens,  ait :  Omnis  plantatio  quam  non  plantavit 
Pater  meus  coelestis,  eradicabitur.  Sinite  illos,  cwci 
sunt,  etdu^es  ccecorum{Matth.  xv,  ii,seq.)  Ecce  magi- 
stra  Veritas,  ne  in  quorumdam  cordibus  scandalum 
gigneretur,  quod  non  debuit  tributum  dedit ;  et  rur- 
sum  quia  generari  scandalum  in  quorumdam  cordi- 
bus  contra  veritatem  vidit,  in  suo  eos  scandalo  re- 
manere  permisit. 

5.  Ex  qua  re  nobis  considerandum  est  quia,  in 
quantum  sine  peccato  possumus,  vitare  proximorura 
scandalum  debemus.Si  autemde  veritatescandalum 
sumitur,  utilius  permittitur  nasci  scandalum  quam 
veritas  relinquatur.  Corpora  ergo  aniraalium  plena 
sunt  oculis  cum  se  hiuc  inde  caute  circumspiciunt. 

6.  Sed  sciendum  nobis  est  quia  saepe,  dum  aliis 
rebus  intendimus,  iit  ut  alias  negligamus ;  et  ubi  ne- 
gl  i  gimus^  i  bi  procul  dubio  oculum  non  habemus .  Nam 
Pharisaeus  ille  qui  ascenderat  in  templura  orare,  te- 


personaChn8ti,ut  noncircumveniamuraSatana.Non      stante  Evangelio,  quid  dixit  agnovimus.  Ait  enim  ; 

enimignoramus  cogitationes  ejus  {IlCor.  ii,  10, 11).  Si 

cnim  parcendum  erat,  ♦  cur  se  humilitate  tanta  vo- 

luntati    discipulorum    magister    egregius    sociat, 

nt   neque  ipse  discipulis,  neque   ab  eo  discipuli 

in  compassionis  causa  divisi  viderentur,  nisi  quia 

sollicito  providentiae    oculo   attendit,   quod   ple- 

nunque  dum  alter  donat,  alter  irascitur  ?  Et  quale 

est  jam  misericordiae  sacrificium,  quod  cum  discor- 


*  Vulgati,  quia  sanctorum. 

*  Vatic.  cum  Suess.,  et  audiri  appetit. 

'  C.  Germ.,  Corinthios  voluissetmisereri. 

*  Vatic,  cur  se  humilitati  tantcevoluntatis.  Praeivit 
Corb.  Cod. 

Patrol.  LXXVI. 


Deus,  gratias  ago  tibi  {Luc.  xviii,  11).  Recte  autem 
gratias  Deo  agebat,  a  quo  acceperat  bona  quae  fece- 
rat.  Qui  etiam  subjungit  :  Quianonsum  sicut  cceteri 
hominumj  raptores,  injusti,  adulteri,  velut  etiam  hic 
Publicanus ;  jejunobis  in  Sabhalo,decimas  do  omnium 
qum  possideo  (Ibid.,  12).  Ecce  ad  exhibendam  absti. 
nentiam,  ad  impendendam  misericordiaro,  ad  refe- 
rendas  Deo  gratias  oculura  Pharisaeus  habuerat,  sed 
ad  humilitatis  custodiam  oculum  non  habebat.  Et 

^  Vulgati,  excepto  Gussanv.,  ut  votum  nostrce  dt- 
lectionis  ;  quo  sensu  ?  nos  latet. 
®  Val.  GI.,  quod  ipso  nostro  auctore  didicimus. 
■^  Plur.  Norm.,  reges  genlium. 


843 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


844 


quid  prodest  qnod  contra  hostinm  insidias  pene  tota  A  divini  eloquii)  ejns  mentem  non  excitat,  et  in  cogi 


civitas  caute  custoditur,  si  unum  foramen  apertum 
relinquitur,  unde  ab  hostibus  intretur  ?  Quid  ergo 
prodest  custodia  quaB  pene  ubique  circumponitur, 
quando  inimicis  tota  civitas  per  neglectum  loci  unius 
aperitur  ?  Pharisaeus  autem  qui  jejunium  cxhibuit, 
decimas  dedit,  Deo  gratias  retulit,  quasi  pene  pcr 
circuitum  in  suae  civitatis  custodia  vigilavit.  Sed  quia 
unum  in  se  foramen  superbiaB  non  attendit,  ibi  ho- 
8tem  pertulit,  ubi  per  negligentiam  oculnm  clausit. 
Quia  ergo  sanctorum  mentes  undique  se  circumspi- 
cientes  invigilant,  atque  in  omni  suo  opere  pavoris 
et  soUicitudinis  oculum  circumdncunt,  ne  aut  prava 
agant,  aut  recta  quae  praecepta  sunt  non  agant,  aut 
bonis  actibus  expletis,  in  suis  cogitationibus  intu- 


tatione  sua  nullo  iutellectus  lumine  emicat,  rota  c\ 
otiosa  et  in  terra  est,  quia  animal  non  elevatur  a 
terra.  At  vero  si  animal  ambulet,  id  est  bene  vivendi 
ordinem  quaerat,  et  per  gressum  cordis  inveniat 
quemadmodum  gressum  boni  operis  ponat,  ambulant 
pariter  et  rotae^  quia  tantum  in  sacro  eloquio  pro- 
vectum  invenis,  quantum  apud  illud  ipse  profeceris. 
Si  vero  pennatum  animal  sese  in  contemplatione  te- 
lenderit,  rotae  protinus  a  terra  sublevantur,  quia 
terrena  non  esse  intelligis,  quae  prius  in  sacro  elo- 
quio  juxta  terrenum  morem  dictacredidisti.  Fitque 
ut  Scripturae  sacrae  verba  esse  coelestia  sentias  si 
accensus  per  contemplationis  gratiam  temetipsum  ad 
coelestia  suspendas.  Et  mira  atque  ineffabilis  sacri 


mescant,  et  tanto  grayius  offendant  quanto  justi  vi-  g  eloquii  virtus  agnoscitur,  cum supemo  amore  legen 


dentur  foris  et  occultius  peccant,  recte  dicitur  :  To- 
ium  corpus  eorum  plenum  oculis  in  circuitu. 

7.  Sciendum  quoque  quod  in  translatione  veteri 
non  habetur :  Totum  corpus  eorum  plenum  oculis  in 
eircuitUf  sed  dicitur  :  Dorsa  eorum  plena  oculis. 
1226  Qua)  videlicet  sententia  ab  aedificationis  in- 
tellectu  non  discrepat.  Ea  enim  quae  sunt  in  facie 
saepe  etiam  peccatores  homines  custodire  solent. 
Justi  autem  viri,  quia  se  et  in  eis  custodiunt  quae  in 
promptu  et  in  facie  non  videntur,  in  dorsis  oculos 
habere  referuntur.  Qui  ergo  et  ea  quae  in  occultis 
8unt  discutiunt,  atqueab  ipsis  se  custodiunt  quae  la- 
tent,  profecto  oculos  in  dorsis  habent.  Quod  tamen 
intelligi  et  aliter  potest,  quia  ea  quae  sunt  ante  faciem 


tis  animus  penetratur.  Quia  ergo  animal  ad  alta  se 
sublevat,  rota  volat.  Sequitur : 

Ybrs.  20.  —  Quocunque  ibat  spiriius,  illuc  eunte 
spiritu  ei  roUBpariter  levabaniur,  sequenies  eum, 

9.  Quo  enim  spiritus  legentis  tendit,  illuc  et  di- 
vina  eloquia  levantur,  quia  si  in  els  altum  quid  vi- 
dendo  et  sentiendo  quaesieris,  haec  eadem  sacra  elo- 
quia  tecum  crescunt,  tecum  in  altiora  ascendunt. 
Bene  autem  de  eisdem  rotis  dicitur  :  Sequentes  eum. 
Legentis  enim  spiritus,  si  quid  in  eis  scire  morale 
aut  historicum  quaerit,  sensus  hunc  moralis  historis 
sequitur.  Si  quid  typicum^  mox  1227  figurata  lo- 

cutio  agnoscitur.  Si  quid  contemplativum,  statim 
rotae  quasi  pennas  accipiunt,  et  in  aere  suspeaduntur, 


nostram  videmus,  dorsa  autem  nostra  alius  in  nobis  -  ,.  .     ,       ......  ,     . 

videt,  et  nosvidere  non  possumus.  Quia  autem  san-  ^  ^^^^  '"^  ^^'*^''  ^^"^  ^^^^""  inteUigentia  coelestis 
cti  viri solerter seaspiciunt  in  quibus  ab  aliis  judicari      ^Peritur.  Quocunque ergo  ibat  spiritus,  Hluc  eunU spi- 


possuni,  et  districte  se  yident,  sicut  saepe  districte 
ab  aliis  videntiirf  qai  in  se  nec  ea  quae  ^  se  latere 
poterant,  ignonaty  Inmen  in  dorso  portant.  Sequitur : 

Ybrs.  19.  —  Cumque  amhulareni  animalia,  amhu- 
lahant  pariier  et  roUs  juxta  ea ;  et  cum  elevareniur 
animalia  de  terra,  elevabantur  simul  ei  rotce. 

8.  Ambulant  animalia  cum  sancti  viri  in  Scriptura 
aacra  intelligunt  quemadmodum  moraliter  vivant. 
Elevantur  vero  a  terra  animalia,  cum  sancti  viri  se 
in  contemplatione  suspeudunt.  £t  quia  unusquisque 
sanctorum  quanto  ipse  in  Scriptura  sacra  profecerit, 
tanto  haec  eadem  Scripturasacra  proficit  apud  ipsum, 


ritu  et  rotcB  pariter  levahantur,  sequentes  eum,  Rots 
enim  spiritum  sequuntur^  quia  verba  sacri  eloquii,  ut 
saepe  jam  dictum  est,  juxta  sensum  legentium  per 
intellectum  crescunt. 

iO.  In  una  enime  ademque  Scriptorae  sententia 
alius  sola  historia  pascitur,  ^  alius  typicam,  alius 
vero  intelligentiam  per  typum  contempJativain  qus- 
rit.  Et  fit  plerumque  ut,  sicut  dictum  est^  in  una 
eademque  sententia  cuncta  simul  tria  valeaul  inve- 
niri.  Moyses  enim  cum  de  ardenti  rubo  vocatos  fuis- 
set  {Exod.  ni,  3),  accessit  propius  ut  videret  visum, 
et  ecce  rubus  ardebat,  et  non  consumebatur.  Mag- 
num  est  hoc  miraculum.  Si  solam  in  eo  historiam 


recie  dkiinr :  Cumamhularentanimalia,amhulahaniD  recimrSA^  est  unde  legentis  nutriatur  animus,  ut 


pariter  et  rotce ' ;  etcumelevarentur  animalia  de  ierra, 
^levahantur  simul  et  rotce,  quia  divina  eloquia  cum  le- 
gente  crescunt ;  nam  tanto  illa  quisque  altius  intelli- 
git,  quanto  ineis  altiusintendit.  Undenecelevantur 
rotae,  si  non  elevantur  animalia,  quia  nisi  legentium 
mentes  ad  alta  profecerint,  divina  dicta,  velut  in 
imis,  non  intellecta  jacent.  Cum  enim  legenti  cuilibet 
sermo  Scripturae  sacrae  (si '  tepidus  videtur  sensus 


videas  quod  in  ligno  ignis  ardeat,  et  non  consoout. 
Jam  vero  si  typicam  iutelligentiam  quaeras,  quid 
flammanisi  legem,  de  quascriptumest  :  In  dexter^ 
^us  ignea  lex  {Deut.  xxxiii,  2j?  et  quid  rubusille, 
nisi  Judaicum  populum  designavit,  peccatorum  suo- 
rum  spinis  obsitum  ?  Scd  rubus  ardens  coQsami  not 
potuit,  quia  Judaicus  populus  et  ignem  qaidem  legii 
accepit^  et  tamen  peccatorum  suorum  spinas  noi 


*  Desideratur  vocula  se  in  Editis.  In  diversis  Mss. 
Varie  hic  legitur.  In  Norm.,  quia  in  se  nec  ea  qwese 
latere,  In  Suess.,  qua  in  re.G.  Germ.etLongip.,  qui 
in  se. 

*  Additur  in  C.  Germ.  et  in  Suess.,  juxta  ea. 


3  Decst  particula  si  in  Suess.,  Longip.  et  pl^- 
Norm.  Legitur  in  C.  Germ.  etplur.  aliis  Mss.  necnoB 
in  Vulgalis. 

*  Ita  C.  Germ.,  Norm.  et  pene  caet.  In  excosis  ti- 
tem,a^ttK  tj/ptca,  alius  vero. 


84o 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  —  HOMIL.  VH. 


846 


deseruit,  nec  ejns  vitia  divini  sermonis  flamma  con-  A 
cremavit.  Forlasse  in  hoc  facto  alius  majora  per 
typum  contemplari  desiderat.  Hujus  quia  sensus  ex- 
crescil,  elevantur  pariter  et  rotae.  Interhomines  enim 
perfectus  homo  factus  est  unicus  Dei  Filius,  quisua 
peccata  non  habuit,  scd  spinas  nostrae  ncquitia) 
suscepit,  atque  usque  ad  passionem  pro  nobis  hu- 
miliari  dignatus  est,  et  in  semetipso  igncm  tribula- 
tionis  nostrae  suscipere.  Sed  arsit,  et  non  arsit,  quia 
et*  ex  humanitate  est  mortuus,  et  tamen  immortalis 
ex  divinitale  permansit.  Suscepitanobis  unde  sacri- 
flcium  fleret  pro  nobis,  et  tamen  impassibilis  alque 
incommutabilis  permansit  in  propriis,  utjios  com- 
mutaret  a  nostris.  Alius  fortasse*  per  historiam, 
moralitatem,  atque  alius  per  allegoriae  intelligenliam 
contemplationem  requirit.  Patet  cunctis juxta  histo-  g 
riam  hoc  quod  in  lege  scriptum  est,  ut*  turtur  quaj 
pro  peccato  offertur,  retorquealur  caput  ejus  ad  pen- 
nnlaSj  ila  ut  collo  inhaereat,  et  non  penitusabrumpa- 
tur  (Levit.  i,  15;  v,  8).  In  quibus  verbis  dubius  le- 
gentibus  sensus  historicus  non  est.  Sed  si  haec  intel- 
ligere  moraliter  requiras,  agitatur  rota  dum  ad 
moralemintelligentiam  ducitursacri  verbisententia. 
Nos  enim  ipsi  in  omnipotentis  Dei  sacrificio  esse 
turtur  debemus,  ita  ut  caput  nostrum  *  retorquealur 
ad  pennulas,  id  est  animus  ad  virtutes.  Non  enim 
immerito  per  caput  mentem  intelligimus,  quia  sicut 
caput  corpus,  ita  mens  actioues  regit.  Sed  caput  ad 
peuuuIasretorqueripraecipitur,ut  ea  quse  dicisfacias, 
etosad  operaconjungas.  Nec  ita  caput  abscindenduin 
est,  ut  a  corpore  dividatur,  sed  ex  parte  decisum,  cor-  ^ 
pori  suo  jubetur  inhaerere,  quia  videlicet  mens  nostra 
a  caruali  delectatione  incidenda  est,  sed  a  caruis 
cura  necessaria  incidenda  non  est.  Hincenim  1228 
scriptum  esl  :  Camis  curam  ne  feceriiis  in  desideriis 
{Rom,  xiii,  14).  Quae  ergo  in  desideriis  fieri  prohi- 
betnr,  procul  dubio  in  necessitate  conceditur.  Caput 
ergo  turturis  ex  parte  abscissum  est,  et  ex  parle 
inbaeret,  ut,  sicut  dictum  est,  et''  avoluntatecarnis 
mens  noslra  incisa  sit,  et  tamen  a  necessitate  non 
sit  abscissa.  Quid,  si  hoc  sacrificii  genus  sub  typica 
Redemptoris  nostri  intelligentia  alius  ad  contempla- 
tionem  requirat?  Ascendatergo  ad  fortiora  animus, 
eleventur  animalia,  ut  eleventur  pariter  et  rota^.  Quis 
enim  caput  nostrum  esl,  nisi  Redemptor  generis  hu- 
mani?  De  quo  scriptum  est :  Ipsum  dedit  caput  supra  _^ 
amnemEcclesiamfquceestcorpusipsius(EphesAil2,^3). 
Qnem  cum  Judaei  persequerentur,  nomen  ejus  delere 
de  terra  conati  sunt.  Cumque  eum  crucifixumetse- 
pnltum  viderent,  hunc  se  ab  amore  omnium  divi- 
sisse  crediderunt.  Sed  caput  turturis  et  incisum  est, 
et  tamen  a  suo  corpore  divisum  non  est,  quia  ex  eo 


quod  pro  nobis  mortera  pertniit,  omnes  nos  sib^ 
verius  in  ipsa  sua  morte  conjunxit ;  et  per  hoc  quod 
se  nostris  oculis  visibiliter  subtraxit^,  nostris  se 
mentibus  invisibiliter  radicavit.  Caput  ergo  tuturis 
incisum  inhaesit  corpori,  quia  pro  nobis  quidem  Rc- 
demptor  noster  passus  est,  sed  a  nobis  scparatus 
per  passionem  non  est.  Quia  igiturdicta  sacri  eloquii 
cum  legentium  spiritu  excrescunt,  recte  nunc  dici- 
tur  :  Quocunque  ibat  spintus,  illuc  eunte  spiritu  et 
rotcB  pariter  levahantur,  sequentes  eum.  Etsubditur  : 
Ibid.  —  Spiritus  enim  vitce  erat  in  rotis. 

11.  In  rotis  cnim  spiritus  vitae  est,  quia  per  sacra 
eloquia  dono  spiritus  vivificamur,  ut  mortifera  a 
nobis  opera  repellamus.  Potest  etiam  intelligi  quia 
spiritus  vadit  cum  legentis  animum  diversis  modis  et 
ordinibus  tangit  Deus,  quando  hunc  per  verba  sacri 
eloquii  modo  in  zelo  excitans,  ad  ultionem  erigit, 
modo  ad  patientiam  mitigat,  modo  in  praedicationem 
instruit,  modo  ad  poenitentiae  lamenta  compungit. 
Sed  curramus  breviter  per  haec  eadem  verba  quae  dixi- 
mus,  et  videamus  quomodo  sequuntur  rotae  spiritum, 
qui  vitse  spiritus  dicitur,  et  rolis  inesse  perhibetur. 

Cerle  si  legentis  animum  spiritus  vita?  in  zeli 
fervoreletigeril,  protinusin  sacris  eloquiisvidet  quod 
Moyses,  ad  castra  rediens,  et  popuium  per  idola 
peccasse  cbgnoscens,  hunc  per  fervorem  spiritus 
gladiis  stravit  (Exod.  xxxii,  27) ;  quod  Phinees,  per- 
sequendo  luxuriam,  iram  Domini  gladio  placavit 
(Num.  XXV,  8) ;  quod  Petrus  sibimet  meiitientes, 
verbo^  perculit  et  occidit  (Act.  v,  5,  10).  Quod 
Paulus,  negligentibus  discipulis ',  virga  minatur 
(J  Cor.  IV,  21). 

12.  Si  vitae  spiritus  legentisanimum  adservandam 
patientiam  tangit,  statim  sequuntur  et  rotae,  quia  in 
sacris  eloquiis  invenit  quod  Moyses  et  Aaron,  cum 
loquentes  recta  persecutionem  populi  passi  sunt,  ad 
tabernaculum  cucurrerunt,  pro  ipso  populo  exoran- 
tes  quem  fugiebant  (Num.  xx,  6).  Sancta  autem  eo- 
rum  mens  et  tumorem  superbientium  pertulit,  et  ta- 
men  contra  eos  ad  odium  non  ernpit.  Patientia  enim 
vera  est,  quae  et  ipsum  amat  quem  portat.  Nam  to- 
lerare,  sed  odisse,  non  est  virtus  mansuetudinis,  sed 
velamentum  furoris.  In  eisdem  quoque  eloquiis 
(/  Reg.  viii,  22)  invenit  quod  Samuel  de  principatu 
dejectus  1229  orasse  se  etiam  pro  dejicientibus 
confitetur;  quod  nemo  sanctorum  ad  coelestem  glo- 
riam  nisi  patientiam  servando  pervenit ;  quod  ipse 
auctor  generis  humani  sputa,  colaphos,  spineam  co- 
ronam,  crucem,  lanceam  pertulit,  et  tamen  pro  per- 
secutoribus  oravit. 

13.  Si  vitae  spiritus  legentis  animum  ad  studium 
praedicationis  excitat,  statim  sequuntur  et  rotae, 


*  C.  Germ.  et  Lyr.,  ex  humilitate, 

*  Corb.,  cui  consentit  Ed.  1502,  alius  historice 
moralitatem  per  allegoriam  intelligentue,  Sequitur 
Germ.,  Norm.  et  alios  potiores. 

'  Norm.,  Val.  CI.,  Longip.,  turtur  qui, 
^  Longip.,  retorqueamus  ad  pennulas,  id  est  ani- 
mos. 

*  Ed.  1502,quam,liceterrantem,sequunturposte- 


riores,  et  a  voluptate camis.  C.  Germ.,  Corb.,  Norm., 
ut  plures  non  memorem,  et  a  voluntate.  Quidmirum 
cum  Joan.  i  legamus,  non  ex  sang.,  neque  ex  volun- 
tate  camis. 

^  Suess.,  nostris  mentibus  radiavit, 

'  Suess.  et  Longip.,  percutit. 

*  Ebroic,  Sag.,  Val.  Cl.,  Longip.,  Suess.,rirgom 
minatur. 


847 


SAiNCTI  GREGORII  MAGM 


8iK 


auia  in  sacris  eloquiis  invenit  Moyses,  jubento  Do-  A  ad  alla  profecerit,  intantum  ei  el  sacra  eloquia  de 


mino,  contra  iEgypti  regem  in  quantis  se  praedica- 
tionis  liberae  verbis  erexit  {Exod.  v,  10) ;  quodSte- 
phanus*  Judaeis  perfidiantibus  diceret  :  Vos  semper 
Spiritui  sancto  resiitisiis  (Act.  vii,  51),  nec  inter  la- 
pides  timuit  (Ihid.,  57);  quod  Petrus,  fustibus  caj- 
sus,  ne  in  nomine  Jesu  loqueretur,  cum  magaa  li- 
bertate  respondit  :  Ohedire  oportet  Deo  magis  qmm 
hominihns  (Ihid.,  v,  28,  29);  quod  Paulus calenarum 
vinculis  stringitur  (Philip.  i,  14j,  sed  tamen  verbum 
Dei  non  est  alligatum  (//  Tim.  ii,  9). 

14.  Si  vitaj  spiritus  ad  poenilentiae  lamenta  com- 
pungit,  sequuntur  protinus  et  rotae,  cum  ScripturaB 
sacrae  verba  David  poenitentem  proferunt;  quod  et 
reprehensus  a  propheta,  quia  subjectus  coelesti  Regi 


altioribus  loquuntur.  Vadunt  ergo  animalia  ad  utili- 
tatem  proximi,  1230  stant  ad  custodiam  sui,  elc- 
vantur  ad  contemplationem  Dei. 

16.  Sed  et  rotae  pariter  vadunt,  stant,  elevantur, 
quia  quxsita  sacra  lectio  talis  invenitnr,  qualis  et 
fit  ipse,  a  quo  quaeritur.  Ad  activam  enim  vitam 
profecisti,  ambulat  tecum.  Ad  immobilitatem  atque 
constantiam  spiritus  profecisti,  stat  tecum.  Ad  con- 
templativam  vitam  per  Dei  gratiara  pervenisti,  volat 
tecum.  Et  rursum  subditur  :  Quia  spiritus  vitce  eral 
in  rotis.  Quod  idcirco  secundo  dicitur  vitae  spiritus 
in  rotis  esse,  quia  Scripturae  sacrae  duo  sunt  Testa- 
menta,  quae  utraque  Dei  spiritus  scribi  voluit,  utnos 
a  morte  animae  liberaret.  Vel  certe  quia  duo  sunl 


non  fuit,  subjecto  increpanti  non  erubuit  confiteri  g  praecepta  charitatis,  dilectio  videlicet  I)ei,etdilectio 


quod  fecit  (//  Reg.  xii,  13) ;  quod  publicanus,  qui 
reatum  suae  nequitiae  cognovit,  etsi  injustus  ad  tein, 
plum  venit,  justificatus  a  templo  rediit  (Luc.  xviii, 
13,  14) ;  quod  Petrus  negationis  maculas  lacrymis 
lavit  (Matth,  xxvi,  75);  quod  latro  qui  in  cruce  co- 
gnovit  culpam,  in  ipsa  jam  morte  invenit  veniam 
(Luc,  xxiii,  43).  De  quibus  adhuc  rotis  eadem  pro- 
pheta  replicat,  atque  subjungit : 

Vbrs.  21 .  —  Cum  euntibus  ihant,  et  cum  stantihus 
Btabant;  et  cum  elevatisa  terrapariter  elevabantur  et 
rotcBf  sequentes  ea,  quia  spiritus  vitw  erat  in  rotis. 

15.  HaeCi  sicut  nostis,  fratres  charissimi,  ex 
maxima  parte  jam  dicta  sunt,  sed  ilerata  descri- 
ptione  narrantur.  Nec  nos  itaque  pigeat  eadem  bre- 


proximi,  per  quae  utraque  nos  sacrae  Scripturae  dicta 
vivificant.  Secundo  ergo  dicitur  quod  spiritus  vitifi 
erat  in  rotis,  quia  dilectionem  Dei  et  proximi  capi- 
mus  in  eloquiis  divinis.  Per  praecepta  enim  Scri- 
pturae  sacra)  reviviscimus,  quimortui  in  culpa  jace- 
bamus.  Unde  omnipotenti  Domino  per  Psalmistam 
dicitur  :  /n  ceternum  non  obliviscarjustificationes  tuas, 
quia  in  ipsis  vivificasti  me  (Psal.  cxviii,  93).  Justifi- 
cationes  enim  praecepta  Domini  dicuntur,  in  quibns 
nos  corrigendo  justificat.  De  quibos  Psalmista  aper- 
tius  dicit  :  /n  tuis  justificationibus  meditabor,  non 
ohliviscar  sei^mones  tuos  (Ibid.,  16).  In  eis  itaquenos 
vivificat,  quia  per  haec  nobis  spiritualem  vitam  de- 
monstrat,  eamqueper  afflatum  spiritus  nostrismen* 


viter  exponendo  repetere,  quae  spiritus  per  prophe-  q  tibusinfundit.Quod  quia  quotidie  per  donum gratiae 


tam  dignatus  est  replicando  narrare.  Hoc  enim  solum 
in  his  verbis  novum  additur,  quod  dictum  est  :  Cum 
stantibus  stahant,  Sunt  autem  quidam  qui  usque  ad 
hoc  proficiunt,  ut  terrena  quae  acceperunt  bene  di- 
spensare  noverint,  misericordiae  operibus  intendant, 
oppressis  subveniant.  Hi  videlicet  vadunt,  in  eo 
quod  se  ad  proximi  utilitatem  tendunt.  Cum  his  ergo 
rotae  gradiuntur,  quia  sacra  eloquia  dictorum  suo- 
rum  passus  ^  in  eorum  itinere  disponunt.  Et  sunt  alii 
qui  in  fide  quam  acceperunt  ita  ad  tenendum  fortes 
8unt,  ut  adversis  quibusque  resistere  valeant,  et 
non  solum  minime  ad  perversitatem  trahantur  per- 
fidiae,  sed  etiam  perversa  loquentes  impugnent,  eos- 
que  ad  rectitudinem  pertrahant.Cum  istis  stantibus 


in  electorum  mentibus  agitur,  recte  dicitur  :  Spiritus 
vitcB  erai  in  rotis. 

17.  HaecnobisScripturaintenebrisvitae  praesentia 
facla  est  lumen  itineris.  Hincetenim  Petrusait :  Cw 
benefacitis  tntendenies,  quasilucemce  lucentiin caligi- 
noso  loco  (IlPetr,  i,  19).  Hinc  Psalmista  dicit :  Lu- 
cerna  pedibus  meis  verhum  tuum.  Domine,  et  lumen 
semitis  meis  (Psal.  cxviii,  105).  Scimus  Umen  quia 
et  ipsa  nobis  nostra  lucerna  obscura  est,  nisi  hanc 
nostris  mentibus  veritas  illustret.  Unde  itemm  Psal- 
mista  ait  :  Quoniam  tu  illuminas  lucemam  meam^ 
Domine,  Deus  meus,  illumina  tenebras  meas  {Psal, 
xvii,  29). Quid  enim  lucerna ardens,  nisi  lumen  est? 
Sed  lumen  creatum  nobis  non  lucet,  nisi  iUuminettir 


Btant  etiam  et  rotae^^  quia  eis  rectitudinem  suam  ^  ^  lumiue  non  creato.  Quia  ergo  omnipotens  Deu»  ad 


sacri  eloquii  verba  confirmant,  cum  in  eis  audiunt: 
State  et  tenete  traditiones  quas  didicistis  (II  Thess. 
u,  14^.  Et  rursum  :  Adversariusvesterdiabolus,  tan* 
quam  leo  rugiens,  circuit  qucerens  quem  devoret,  cui 
resistite  fortes  in  fide  (I  Petr.  v,  8,  9).  Et  sunt  alii 
qui  omnia  terrena  despiciunt,  nulla  quae  praetereunt 
possidere  dignantur,  et  in  Dei  se,  ut  praedictum  est, 
contemplatione  suspendunt.  Cum  his  ergo  elevatis 
et  rotae  pariter  levantur,  quia  in  quantum  quisque 

*  HcEc  vox  perfidiantihus,  alias  insolens,  legitur  in 
Mss.  G.  Germ.  et  plerisque  Norman.  In  Suess.  vero 
et  Longip.,  Judceis  lapidantihus. 

*  Ci  Germ.,Becc.,Holhom.,  inejusitinere,  fortasse 
proximi.  Duo  prior^  Cod.  habent,  disponuntur. 


salutem  nostram  sanctorum  Testamentonim  dicta  et 
ipse  creavit,  et  ipse  aperuit,  spiritus  vitae  erat  in 
rotis.  Sequitur  : 

Vers.  22.  ^Etsimilitudo  super  capita  animaUm 
firmamenti,  quasi  aspectus  crystalli  horribiiis,^  ir- 
tenti  super  capita  eorum  desuper. 

18.  Haec,  largiente  Domino,  duobus  modis  expo- 
nemus,  ut  lectoris  judicio  quid  eligendum  censeat 
relinquamus.  Possunt  enim  firmamenti  nomine  c«- 

8  Editi,  quiain  eis.  Abest  in  aGerin.,  Norm.,ete. 
*  \3i\. C\.,similitudo  firmamenti  supercapita  anim- 
iium.  Abest  antmafi«ni  in  Germ. 
»  Pler.  Norm.,  exienta,  scilicet  similitudo. 


849 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  1.  -  HOMIL.  VII. 


850 


lestes  poteslates  intelligi.  Quod  firmamentum  recte  A  incorniptionis  virtutem  convaluit,  quasi  crystalli 


quasi  aspectus  crystalli  dicitur,  quia  videlicet  '  cry- 
stallum  forle  quidem  nimis  est,  sed  ex  aqua  solida- 
tur.  Et  natura  angelica,  quando  creata  est,  libcrum 
arbitrium  accepit,  utrum  vellet  in  humilitate  persi- 
stere,  et  in  omnipotentis  Dei  conspectu  permanere, 
'  an  ad  superbiam  laberetur,  et  a  beatitudine  cade- 
ret,  per  similitudinem  aqua  fuit.  Sed  quia  cadenti- 
bus  aliis,  sancti  angeli  in  sua  beatitudine  perstite- 
runt,  atque  hoc  acceperunt  in  munere,  1231  ut 
jam  cadere  omnino  non  possint^  in  eis  natura  sua, 
quia  jam  '  duci  mutabiliter  non  potest,  qnasi  in 
magnitudinem  crystalii  durata  est.  Quod  crystallum 
horribile  et  extensum  super  capita  animalium  dici- 
tur,  quia  illae  polestates  angelicae,  quaj  omnipotentis 


more  ex  aqua  duruit,  ut  in  illo  et  hsec  eadem  natura 
esset,  ct  in  ipsa  quae  jam  fuerat  corruptionis  muta- 
bilitas  non  csset.  Aqua  ergo  in  crystallum  vcrsa  est, 
quando  corruptionis  ejus  infirmitas  per  resurre« 
ctionem  suam  ad  incorruptionis  est  firmitatem  mu« 
tata. 

20.  Sed  notandum  quod  hoc  crystallum  horribile, 
id  est  pavendum,  dicitur.  Quis  autem  nesciat  cujus 
pulchritudinis  sit  cr}'stallum  ?  Et  mirum  quomodo 
in  hoc  cryslallo  conveniat  pulchritudo  cum  pavore. 
Sed  omnibus  vera  scientibus  constat  quia  Redemptor 
humani  geiieris  cum  judex  apparuerit,  et  speciosus 
justis,  et  terribilis  erit  injustis.  Quem  enim  man- 
suetum  aspiciunt  electi,  hunc  eumdem  pavendum 


Dei  conspectui  assistunt,  nobis  adhuc  in  hac  corru-  g  atque  terribilem  conspiciunt  reprobi.  Sed  hunc  ideo 

ptione  positis,  terribiles  atque  pavendaj  sunt.  Qua- 

mm  nunc  gaudia,  quia  sensum  nostrarum  mentium 

excedunt,  super  capita  animalium  esse  memorantur. 

Quis  enim  in  carne  corruptibili  positus  comprehen- 

dere  valeat  quae  sit  ilia  angeiorum  ineffabilis  et  sino 

fine  laetitia  ?  quae  beatitudo,  sine  defectu  vultum  vi- 

dere  creatoris,  atque  in  ejus  delectatione  sine  immu- 

tatione  persistere  ? 

19.  Potest  autem  firmamenti  nomineipse  perfigu- 
ram  noster  Redemptor  inteliigi,  verus  Deus  super 
omnia,  et  factus  inter  omnia  homo  perfectus,  in  quo 
nostra  natura  apud  Patrem  confirmata  est.  De  quo 
etiam  per  Psalmistam  prephetando  dicitur  :  Fiat 
manus  tua  super  vinm  dexterce  tuce,  et  super  filium 


tunc  electi  terribilem  non  videbunt,  quia  modo  ter- 
rorem  illius  considerare  non  cessant.  Studiose  enim 
considcrant  quam  terribilis  ad  judicium  veniat,  cul- 
pas  anteactas  deflent,  imminentes  declinant ;  pavo- 
rem  illius  quotidie  ante  oculos  mentis  ponunt,  et 
quam  tremendus  1232  appareat  sine  cessatione 
^  suspecti  sunt,  atque  quotidie  timendo  agunt  ne 
quando  venerit  pertimescant.  Similitudo  ergo  supcr 
capita  animalium  firmamenti  quasi  aspectus  crystalli 
horribilis.  Et  quia  ipse  pavor  ejus,  quem  in  suis  cogi* 
tationibus  tenent,  eorum  mentes  protegit,  rect^  sub- 
jungitur :  Extenti  super  capita  eorum  desuper,  Fir- 
mamentum  hoc  quod  in  similitudinem  crystalli  super 
capita  eorum  animalium  apparet,  et  horribile  et  ex- 


hominis  quem  confirmasti  tibi  (Psal  Lxxix,  18).  Hu-  q  ^^^^^^  ^^^^  ^^j^  bonorum  mentes  unde  terret,  inde 


mana  etenim  natura  priusquam  a  creatore  omnium 
susciperetur,  terra  erat ;  nam  firmamentum  non  erat. 
Peccatori  quippe  homini  dictum  est :  Terra  es,  et  in 
terram  ihis  (Genes,  iii,  19^.  At  postquam  assumpla 
est  ab  auctore  omnium,  atque  in  cobUs  sublevata^  et 
snper  angelos  ducta,  firmamentum  facta  est,  quao 
terra  fuit.  Sed  firmamentum  quod  aspicitur,  cujus 
babeat  similitudinem,  subinfertur,  cum  dicitur  : 
Quasi  aspectus  crystalli  horribilis,  Crystallum,  sicut 
dictum  est,  ex  aqua  ^  congelascit,  et  robustum  fit. 
Scimus  vero  quanta  sit  aquae  mobilitas.  Corpus  au- 
iem  Redemptoris  nostri,  quia  usque  ad  mortem 
passionibus  subjacuit,  aquae  simile  juxta  aliquid  fuit^ 
qaia  nascendo,  crescendo,  lassescendo,  esuriendo. 


protegit.  Si  enim  pavendus  in  eorum  cordibus  non 
esset,  ^  protector  et  modo  a  peccatis  et  post  a  suppli* 
ciis  non  fuisset.  Quia  autem  semper  considerant  ^qui 
pavor  ex  judicio  immineat,  virtutum  pennas  in  recti- 
tudine  conservant.  Unde  et  apte  mox  subditur  : 

Vers.  25.  —  Sub  firmamento  autem  penno!  eorum 
recta  alterius  ad  allerum. 

21.  Tunc  pennae  virtutum  sub  firmamento  rectae- 
sunt,  quando  bonum  quod  alter  habet,  hoc  alteri 
impendit,  ut  qui  terrenam  subslantiam  accepit,  in- 
digentis  proxirai  inopiam  sublcvet ;  qui  doctrinae 
gratia  plcnus  est,  ignorantis  proximi  tenebras  verbo 
suae  praedicationis  illuslret,  qui  temporali  potestate 


«itiendo,  moriendo,  usque  ad  passionem  mm  per      subnixus  est,  oppressosa  violentiis  relevet ;  qui  pro- 
momenta  temporum   mobiliter  decucurrit.   Cujus  ^  phetiae  spiritu  plcnus  est,  a  vite  proximi  mala  im- 


cnrsum  Propheta  intuens,  ait :  Exsultavit  ut  gigas 
ad  currendam  viam  (PsaL  xviii,  6).  Sed  quia  perre- 
torrectionis  suse  gloriam  ex  ipsa  sua  corruptione  in 

*  In  Ebroic,  Gemet.,  Ulic.  aliis(|ue  Norm.,  crjf- 
$tallusfortis»  Neulriusestgencris  iii  L.  Germ.  el  aliis, 
qaos  sequuntur  Editi. 

'  Exciderat  in  Gussanv.  vocula  an,  magno  sensus 
el  perspicuitatis  detrimento,  quam  revocavimus  ex 
ISditis  et  manu  exaratis. 

■  Editi,  optimo  sensu,  dejici  mutabiliter.  At  in  C. 
Germ.  et  omnibusMss.  nostris  iegitur  duci,  In  Suess., 
pro  mutabiliter,  legiinus  mirabihter, 

^  Gemet.,  Utic.  et  alii  Norm.,  congelescit. 

*  Vatic.  et  Gussanv.,  suspensi  sunt,  Nostra  lectio 
e8t  M&s.  omnium.  Alteri  locum  dedit  Gilotii  conje- 


minentia,  bona  suadendo,  declinet ;  qui  gratiam  cu- 
rationis  accepit,  •  intercessione  sua  saluti  infir- 
mantium  pie  et  humiliter  impendat;  qui,  a  terreni 
actibus  liber,  soli  Deo  vacare  meruit,  pro  delinquens 

ctura,  qni,  pro  suspecti,  in  marg.  annotavit  :  vid 
num  sit  suspensi. 

«  Suess.,  et  modo  a  peccatis, etpost  a  suppliciisnon 
eripuisset.  Secus  iii  C.  German.  et  aliis. 

"  Vulgati  eiue:ulantes  Mss.,  quis  pavor. 

*  Ita  omnes  Mss.  in  Edit.  Paris.  1518,  male,  in 

cessione  sua.  Gussanv.,  intercessionem  suam twi- 

pendat.  Antiquain  lcctionem  omnium  Mss.  calculo 
confirniatam  fortasse  nmtavit,  quod  sensum  inte- 
grum  non  crcdercl.  At  observare  debuit  impendat 
optime  referri  ad  gratiam  curationis. 


851 


SAxNCTl  GREGORJl  MAGM 


85? 


libus  prox.iinis  cxuret.  Fit  auteni  sa;pe  ut  qui  tcr- 
rena  substantia  nimis  occupatar  orationi  non  quan- 
tum  debet  invigiiet.  Et  iit  plerumque  ut  is  qui  ad 
exorandum  Dominum  cunctis  mundi  oneribus  exutus 
vacat  sustentationem  vivendi  non  habeat.  Sed  dum 
dives  porrigitalimcntum  atquevestimentumpauperi, 
et  dum  pauper  orationem  suam  anima)  divitis  im- 
pendit,  pennae  animalium  recta;  alterius  ad  alterum 
tenduntur.  Nam  dum  iile  mihi  verbum  prxdicationis 
exhibet,  et  lumine  veritatis  ex  corde  meo  ignorantiaa 
tenebras  expellit,  dumque  ilii  ego,  quia  fortasse  a 
mundi  hujus  potente  opprimitur,  solatium  meae  de- 
fensionis  *  impertior,  atque  hunc  de  violentis  mani- 
bus  evcllo,  vicissim  nobis  pennas  nostras  tendimus^ 
ut  nos  afTcctu  et  ope  vicaria  ex  bono  quod  accepimus 
tangamus.  Unde  bene  primus  pastor  admonet^  di- 
cens :  Omnium  finis  appropinqmvit,  Estoie  itaque 
prudenteSf  et  vigilate  in  orationibus;  ante  omnia  mu- 
tmm  in  vobismetipsis  charitatem  continuam  habentes, 
quia  charitas  operit  multitudinem  peccatorum.  Hospi- 
tales  invicem  sine  murmurationibus.  Unusquisque  sicnt 
acc£pit  gratiam,  in  alterutrum  illam  administrantes 
{I  Petr.  IV,  7,  seq.).  Quod  ergo  apud  Ezechielem p^^ntia, 
hoc  apud  Petrum  apostolum  accepta  gratia  dicitur.  Et 
quod  ille  ait :  Rectce  pennce  alterius  ad  alterumy  hoc 
Ecclesiae  pastor  dicit :  Unusquisque  sicut  accepit  gra- 
liam,  in  alierutrum  illam  administrantes  (Ibid.,  10). 
Penna3  enim  nostrae  rectae  jam  non  sunt,  si  ad  utili- 
tatem  nostram  solummodo  reflectuntur.  Sed  tunc 
rectae  fiunt,  cum  in  utilitatem  proximi  dirigimus 
quod  habemus.  Quia  enim  1233  bona  nostra  non 
a  nobis  sunt,  sed  ab  eo  haec  accepimus  a  quo  factum 
est  ut  essemus,  tanto  ea  nobis  non  debemus  retinere 
privata,  quanto  ea  nobis  conspicimus  ab  auctore  no- 
stro  ad  communemutilitatem  data.  Unde  recte  Petrus 
apostolus  in  exhortatione  hnjus  rei  subdit,  dicens  : 
Sicut  boni  dispensatores  multiformis  graticB  Dei(I  Petr, 
IV,  10).  Atque  adhuc  adjicit :  Si  quis  loquitur,  quasi 
sermones  Dei ;  si  quis  ministrat,  tanquam  ex  virtute 
quam  administratDeus(Ibid.,  11).  Acsiapertedicat: 
ilumiliter  impendite  bonum  proximis,  quia  scitis 
vobis  non  a  vobis  essQ^quod  habetis.  Quaelibet  enim 
penna  virtutis  cum  ad  proximum  impertiendo  ten- 
ditur,  recta  non  erit,  si  humilitate  caruerit.  Se- 
quitur : 

Ibid.  -—  Unumquodque  dmbus  alis  velabat  corpus 
suum,  etalterum  similiter  velabatur. 

%t.  Quia  per  corpus  actio,  per  alas  vero  virtutes 
signentur,  suprajam  diximus  (^Tom.  k,n.  5).  Et  cum 
dicat :  Suh  firmamento  autem  pennce  eorum  recte  al- 
terius  ad  alterum,  quaerendum  est  *  qualiter  subditur: 
Unumquodque  duabus  alis  celabat  corpus  suum.  Qua  in 
re  hoc  patenter  indicatur,  quia  et  pennas  ^  alius  ad 
alterum  tendebant,  et  tamcn  duabus  alis  corpus 
proprium  velabant.  Quid  est  hoc,  nisi  qnia  sic  debe- 

*  Edili,  impartior.  Praeferimus  lect.Mss.  C.  Germ., 
Norm.,  etc. 

*  Norm.  etplur.  }ILss.,quoditemsubditur.  Retinui- 
mus  rcceptam  in  Vulgatis  lect.,  quae  est  German.  et 
antiquiorum. 

^  Ita  Suess.  et  C.  Germ.^  a  secunda  manu»  sed  an- 


A  mus  viitutcs  quas  accepimus,  ahis  inipendere,  utea 
inquibus  peccavimus,  nondesinamuscaute  cogitare, 
et  reatum  nostrum  quotidie  per  timorem  et  poeniten- 
tiam  plangere?  Duas  enim  alas  superius,  quibos 
corpus  velatur,  timorem  et  poenitentiam  diximus. 
Sic  ergo  in  charitate  crescamus,  ut  pennas  ^  tenda- 
mus  in  proximos ;  ct  nunquam  desinamus  cogitare 
et  plangere  nosmetipsos.  Pennae  tendantur  juxta, 
pennae  cooperiant  corpora,  ut  et  de  bonis  actibos 
praebeamus  exempla,  et  mala  quae  egimus  abscondant 
a  judicio  timor  et  poenitentia.  In  translatione  autem 
vcteri  de  his  alis  dicitur  :  Singulisduce  conjunctce,  et 
tegentes  corpora  eorum.  In  quibus  verbis  intelligitur 
quia  et  ipsa;  erant  pennae  quae  jungebantur  alterius 
ad  alterum,  et  ipsae  quae  corum  cor|K)ra  cooperiebant. 

B  Quodper  figuram  bene  accipitur,  quiaillae  nos  virtu- 
tes  apud  omnipotentem  Deum  protegunt,  quas  ex 
charitate  proximis  impertimur  atque  conjungimus  ; 
cuiii  quibus  dum  concorditer  vivimus,  mala  quae 
fecimus  vclamus.  Possunt  ergo  etiam  per  has  alas 
duo  prxccpta  charitatis  intelligi,  amor  scilicet  Dei, 
et  proximi.  Amando  enim  Deum,  nostra  in  nobis 
mala  pcrsequimur,  id  est  corpus  velamus.  Diligendo 
autera  proximum,  ei  in  quo  prodesse  possumus  festi- 
namus,  id  est  alas  ad  alterum  tendimus. 

23.  Hoc  autein  quod  subditur,  Etalterum  simililer 
velabatur,  in  translatione  vcterinon  habetur.  Etquaeri 
potest  cur  postquam  dictum  est:  Unumquodque 
duabus  alis  velabat  corpus  suum,  snbjungitur:  Et 
alterum  similiter  velabalur.   Translationem   autem 

C  Septuaginta  interpretum,  Aquilae,  Theodotionis,  cl 
Symmachi  sollicite  perscrutantes,  nihil  ex  his  verbis 
invenimus ;  sed  beati  Hieronymi  scripta  relegentes 
1234  agnovimus  quia  hanc  sententiam  in  Hebraea 
veritate  ita  positam,  non  quidem  juxtaverbnm,  sed 
juxta  sensum  invenerit.  Quaeri  etenim  potest  cur 
postquam  dictum  est :  Unumquodque  velahat  corpus 
suum,  statim  subditur ;  Etalterum  similiter  velabaiur. 
Si  enim  diceret  unum  et  alterum,  loquendi  ratio 
staret.  Postquam  vero  dictum  est  Unumguodque,  cur 
adjicitur  alterum,  cum  in  unoquoque  omnes 
comprehenduntur  ?  Scd  si  et  perfecloram  viUim,  et 
proficientium  merita  distinguimus,  et  unumquodque 
et  alterum  non  irrationabiliter  positum  videmus. 
Qui  enim  et  sua  deflent,  et  virtutum  pennas  ad 

Q  proximos  in  exemplum  tendunt,  procul  dubio  per- 
fecti  sunt.  Sunlautem  plerique  parvulomm  qni  eorum 
lacrymas  conspiciunt  et  imitantur.  Et  qui  nudi  in 
suis  pravitatibus  esse  potuisscnt,  sanctos  vigilantio- 
rcsque  viros  considerant :  moxque  snis  pravitatibos 
irati,  accenduntur  ut  plangant,  et  inflammantur  ad 
poeiiitcntiam.  Atque  ut  velarc  sanctos  corpora  soi 
conspiciunt,  ita  ipsi  quoquc  lacryaiaruiu  suarum  alis 
^  elantur.Seipsosenimmagnis  incrcpationibnsferiuot; 
cur  qui  virtutes  non  habent  peccata  sua  minime  de' 


tiqua.  Prius  legebatur  ut  habent  Editi,  aliasadalte. 
rum.  In  Val.  U.,  penmset  alas. 

*  Norm.  pler.  et  Longip.,  tendamus  in  oroxtmos; 
sic  pennas  tendamus  in  proximos,  ut  non  aesinamits* 
Gerni.  et  alii  expertes  sunt  hujus  repetiUonis. 


883 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  -  HOMIL.  VIII. 


854 


plorant,  si  adhuc  et  illi  plangere  non  desinunt,  qui  A  omnipotentis  Dei  pieUte  ill»  al»  virtutum,  quae  in 


jam  virtutum  pennas  per  exempla  ad  proximos  ten- 
dunt. 

24.  In  quibus  verbis  necesse  est  ut  nos  qui  par'- 
▼uli  adhuc  sumus  perfectorum  semper  et  virtutes  et 
lacrymasantementis  nostrae  oculos  ponamus.  Imite- 
mur  qu8B  in  illis  aspicimus,  ut  dum  coeperimus  per 
incrementa  crescere,  possimus  ab  illo  districto  exa- 
mine  malaquae  fecimus  velare.  In  assiduis  enimfleti- 
bus,  in  quotidiana  nostra  poBnitentia  habemus  sacer- 
dotem  in  coelis,  qui  interpellat  pro  nobis.  De  quo 
etiam  per  Joannem  dicitur :  Si  quis  peccaverit,  advo- 
eatum  habemns  apud  Patrem,Jesum  Christumjustum, 
et  ipse  est  propitiatio  pro  peccatis  nostris  (/  Joan,  n, 
i).*  Ecce  exsultat  animus  cum  advocati  nostri  *  po- 


paucis  prius  sanctis  sonabant,  etiam  nunc  praedica- 
tione  diflFusa,  in  multorum  populorum  •  conversa- 
tione  resonant  ?  Incarnato  enim,  passo,  ac  resur- 
genleDomino,  pauca  pennata  animalia  fuerunt,  quia 
rari  valde  exstiterunt,  qui  ccelestia  desiderarent,  et 
virtutum  pennis  se  in  alta  suspenderent.  Sed  post- 
quam  divinitatis  ejus  praedicatio  in  mundo  diffusa 
est,  quanti  jam  parvuli,  quanti  graviores,  quanti 
fortes  juvenes,  quanti  imbecilles, '  quantae  conversae 
peccatrices,  •  quantae  anus  virgines  per  fidem,  per 
spem,  per  amorem  ad  coelestia  evolant,  quis  dicere, 
quis  aestimare  sufficiat?  Ecce  alarum  sonitus,  qui 
prius  in  paucisanimalibns  fuit,  jam  nunc  in  populis 
resonat,  jam  nunc  mundi  multitudinem  ad  coeleste 


tentiam  audimus.Sed  exsulUtionem  nostram  iterum  g  desiderium  pennae  virtulum  levant.  Bene  ergo  dici- 


remordet  timor,  quia  ipse  qui  nobis  advocatus  est 
dicitur  justus.  Nos  enim  ^  causas  injusUs  habemus, 
justus  vero  advocatus  injustas  causas  nullo  modo 
suscipit,  nec  verba  dare  pro  injustitia  consentit. 
Quid  ergo  agimus,  charissimi  fratres  mei  ?  Sed  ecce 
occurrit  animo  quid  agamus.  Mala  quae  fecimus,  et 
deseramus,  et  accusemus.  Scriptum  est :  Justus  ^  in 
principio  accusator  est  sui  {Prov.  xviii,  17).  Quilibet 
etenim  peccator  conversusin  fletibus  jam  justusesse 
inchoat  cum  coeperit  accusare  quod  fecit.  Cur  enim 
justus  non  sit  qui  contra  suam  injustitiam  jam  per 
lacrymas  saevit  ?  Justus  igitur  advocatus  noster  justos 
nos  defendet  in  judicio,quia  nosmetipsos  et  cognosci- 
mus  et  accusamus  injustos.Non  ergoin  fletibus,non 


tur :  Etaudiebam  sonum  alarum,  quasi  sonum  aqua- 
rum  multarum,  quia,  sicut  praefati  sumus,  illo  vir- 
tutum  sonus  qui  in  aurem  Dei  prius  ex  paucis  san- 
ctis  factus  est,  postmodum  ex  aquis  multis,  id  est 
ex  innumerabilibus  est  populis  muItipIicatus.De  quo 
sono  adhuc  bene  additur : 

Ibid.  —  Quasi  sonum  subtimis  Dei. 

2.  Quid  est  quod  alarum  sonus  in  sanctis  anima- 
libus  quasi  sonus  sublimis  Dei  dicitur,  nisi  quod 
omnipotens  Deus  et  ipse  implet  mentes  sanctorum 
ccelesti  desiderio,  et  ipse  exaudit  impletas?  Ipse 
etenim  creat  in  sanctorum  cordibus  amorem,  et 
ipse  ex  amantibus  cordibus  precem  suscipit.  Nega- 


in  aclibus  nostris,  sed  in  advocati  nostri  allegatione  p  ^^^^^"^  «^^«^  Petrus  flevit  amare,  sed  Umen  illic 
confidamus,  qui  vivit  et  regnat  cumPatrein  uniUte  ^  praemittitur  quia  Jesus  respexit  Petrum  (Luc,  xxii. 


Spiritus  sancti  Deus^  per  omnia  saecula  saeculorum. 

Amen, 

HOMILIA  VIII. 

A  versu  24  quce  supersunt  capitis  primi  explicantur, 
cum  initio  capitis  secundi  ;  et  de  Christi  aivinitate, 
de  verbi  Incarnatione,  de  prcedicatione,  de  Ecclesias 
congregationCf  multiplicatione,  unitate,  plurimis 
disseritur. 

1235  Quod  per  exempla  justorum  multi  profi- 
ciunt^  superioris  locutionis  fine  tracUtum  est.Atque 
hoc  ipsum  propheta  nobis  certius  aperit  cum  his 
quae  dixerat  adjungit : 

Yers.  24.  —  ^  Et  audiebam  sonum  alarum,  quasi 
sonum  aquarum  multarum. 


61,  62).  Yenit  Maria  Magdalene  post  multas  maculas 
culpae,  ad  pedes  Redemptoris  nostri  cum  lacrymis 
(Ibid,,  vii,  38) ;  sed  quis  illam  infudit  intus,  nisi 
qui  benigne  suscepit  foris  ?  Quis  illam  ad  lacrymas 
urgebat  per  compunctionis  spiritum,  nisi  qui  hanc 
exterius  coram  1236simul  recumbentibus  recipie- 
bat  ad  veniam?  Redemptor  igitur  noster  peccatricis 
mulieris  mentem  '  extrahebat  cum  de  culpa  com- 
pungeret,  suscipiebat  ut  a  culpa  liberaret.  Bene  ergo 
iste  alarum  sonus  quasi  sonus  sublimis  Dei  dicitur, 
quia  quidquid  in  sanctorum  ^^  virtutibus  agitur, 
ejus  est  gratiae  qui  meriU  largitur : 

3.  Qui  recte  per  propheUm  sublimis  Deus  esse 


1.  Solent  in  sacro  eloquio  peraquas,  populi  desi-  t^  memoratur.   In  Scriptura  etenim  sacra  aliquando 


gnari.  Unde  per  Joannem  dicitur :  Aquce  vero  sunt 
papuli  (Apoc.  XVII, lo).  Idcirco  autem  aquis  populus 
designatur,  quia  et  in  viU  sonum  habet  extumultu 
carnis,  et  quolidie  defluit  ex  dccursu  mortaliUtis.Ut 
autem  saepe  jam  diximus,  alae  sunt  animalium,  virtu- 
tes  sanctoruni.  Quid  estergo  quod  propheU  alarum 
sonumauditquasi  sonumaquarummulUrum,nisi  quod 

*  Suess.,  ecce  exsultamus. 
■  Val.  Ci.,  patientiam, 

3  Editi,  causas  injustitice. 

*  Val.  Cl.,  in  principio  sermonis. 

*  C.  Germ.,  Longip.  et  al.,  et  audivi. 

*  Norm.,  converswne. 

"*  lideni,  quanti  conversi  peccatores, 

*  Ita  C.  Germ.,  Corb.,  Suess.,  Val.  Cl.  et  Norui. 


Deus  nuncupative,  aliquando  vero  essentialiUr  di- 
citur.Nuncupative  enim  dicitur,  sicut  scriptum  est* 
Ecce  constitui  te  devm  Pharaonis  (Exod,  vii,  i).  Et 
sicut  Moyses  ait :  Si  quis  hoc  vel  iltud  fecerU,  ap- 
plicaillum  ad  deos^videlicetadsacerdotes^Exod.xxu, 
8).  Qui  rursum  dicit :  Diis  non  detrahes  (Ibid,,  28), 
id  est  sacerdotibus.  Et  sicut  PsalmisU  ait  :  Deus 

Vulgati,  quantce  annoste  virgines.Foriasse  leeendum, 
quanUieanus  et  viraines.\ervLm  aliquid  sine  Mss.  au- 
cloritate  adjicere  luit  religio. 

»  Anglic,  Norm.,  VaL  CL,  menlem  et  trahebat  et 
suscipiebat;  trahebat,  cic.  In  Vatic.  legitur  extergebat 
pro  trcUiebat,  sequimur  C.  Germ.  Antiq^,  cui  con- 
cinit  Longip. 

^^  Val.  Cfl.,  mentibus. 


m 


S.VNCTI  GllEGORH    MAGNI 


856 


stetit  in  synagoga  deorum,  %n  medio  autem  ^  deos  di^  A  quam  prius  in  mundo  paaci,haaopo8imodam  miilt| 


judicat  (PsaL  lxxxi,  1).  Essentialiter  aulem  Deus 
dicitur,  sicut  ipse  ad  Moysen  dicit  :  Ego  sum  Deu$ 
patris  tuiy  Deus  Abraham,  Deu^  Isaac,  Deus  Jacob 
{Exod,  III,  6).  Unde  Paulus  apostolus  volens  nuncu- 
pativum  Dei  nomen  ab  cssentiali  discernere,  [de 
Redemptore  nostro  loculus  est,  dicens  :  Quornm  pa- 
treSy  ex  quibus  Christus  secundum  camem,  qui  est 
super  omnia  Deus  benedictus^in  scecula  (Rom,  ix,  5). 
Qui  enim  nuncupative  dicitur  Deus,  ^  inter  omnia ; 
qui  vero  essentialitor,  Deus  super  omnia  est.  Ut  ergo . 
ostenderet  Christum  naturaliter  Deum,  non  hunc 
Deum  tantummodo,  sed  Deum  super  omnia  esse 
memoravit,  quia  et  electus  quisque,  sicut  prajmi- 
simus,  vel  in  exemplo  justitiae  praerogando  positus 


clamavcrunt.  Et  quam  nunc  multi  clamant,  cum 
adhuc  eis  in  semetipsis  sua  corruptio  repugnat,  hanc 
in  coelestcm  patriam  electi  omnes  suo  jara  capiti 
uniti  resonabunt.  Adhuc  autem  sanctorum  anima- 
lium  opera  virtutesque  describuntur,  cum  sab- 
ditur  : 

Ibid.  —  Cumambularent,quasisonuseratmultitU'' 
dinis,  ut  sonitus  castrorum, 

5.  Si  per  sonitum  sublimis  Dei  laus  nostri  crea- 
toris  in  coelesti  patria  desigaatar»  mirandum  non  esi 
quod  rursus  ad  sanctorum  opera  in  hac  adhuc  viia 
viventium  propheticus  sermo  refundilur,  quia  san- 
ctus  Spiritus  in  corde  prophetarum,  quod  simul  os- 
tendit  intus,  non  simul  ejicit  per  linguam  foras. 


dici  Deus  potest,  sed  inter  omnia,  quoniam  nun-  g  Aqua  quippe  scientiaB  qua  prophetantis  animas  re- 


cupative  deus  ;  Christus  autem  Deus  [est  super 
omnia,  quia  naturaliter  Deus.  Quem  ergo  Paulus 
Deum  super  omnia,  hunc  Ezechiel  propheta  Deum 
sublimem  nominat.  Postquam  vero  dictum  est  : 
Audiebam  sonum  alamm,  quasi  sonum  aquarum  mul- 
tarum,  quia  adhuc  additur :  Quasi  sonum  sublimisDeij 
etiam  hoc  intelligere  possumus  quod  futurum  clectis 
omnibus  scimus.  Alarum  etenim  sonitus,  sicut  dixi- 
mus,  fuitin  praBdicatoribus  sanctis :  aquarum  sonitns, 
in  conversis  et  sequentibus  populis.  Sed  idcm 
ipsesonituserit  quandoque  sonus  sublimis  Dei,  quia 
multitudo,  qvLBd  nunc  ad  iidem  per  sanctos  doctores 
trahitur,  quandoque  in  coelestem  patriam  congrega- 
bitur,  ut  ibi  omnes  electi  sine  fine  laudent,  cum  vi- 


pletur,  in  contemplatione  vehementer  exuberat.  Sed 
quia  angustum  est  spiritui  omne  os  hominis,  id  est 
foramen  carnis,  ad  explendam  illam  immensitatem 
^  quaj  conspicitur,  proferendo  lingua  variatur.  Post- 
quam  ergo  sonum  alarum  qoasi  sonamsublimisDei 
esse  conspexit  in  coelis,  rarsos  ad  terras  redit,  el 
pennata  animalia  quid  hic  agant  loquitar,  nt  illic 
summo  mereantur,  dicens  :  Cum  ambularent,  quasi 
sonus  erat  multitudiniSj  ut  sonitus  castrorum,  Cam 
praedicatores  sancti  mundum  praedicando  et  trahendo 
circumeunt,  animalia  ambulant.  Et  quia  hi  etiam 
quos  colligunt,  statim  ut  crediderint,  in  laudem 
nostri  creatoris  exsurgunt,  fit  sonus  qaasi  sonas 
multitudinis.  Et  quia  in  praedicatione  eadem  bellam 


derint  sine  fine  quem  laudent.  Et  quiatunc  perfecte  n  conlra  aereas  potestates  sumunt,  recte  subjangitar : 


corpus  Redemptoris  efficitur  omnis  multitudo  sanclo- 
rum,  juxta  Pauli  vocem  dicentis :  Quia  et  ipsa  creatura 
liberabituraservitutecorruptionisin  libertatem  gloricefi' 
liorum  Dfi  ('iiom. viii,2i) ;  eique  ita  tunc  inhaerent, 
ut  eis  1237  de  corruptione,  quas  per  resurrectionem 
vincitur,  jam  nihil  in  suo  sancto  amore  contradicat^ 
sed  unita  gloriae  sui  Redemptoris  fiat ;  recte  dicitur : 
Quasi  sonum  sublimis  Dei, 

4.  ^  Notandus  est  ordo  describentis^  quia  prius 
sonus  ex  alisanimalium,  qui  postmodum  quasisonus 
aquarum  multarum,  ad  extrcmum  vero  quasi  sonus 
sublimis  Dei  dicitur.  Quod  enim  prius  praedicave^ 
runt  sancti,  hoc  postmodum  crediderunt  atque  te- 
nuerunt  conversi.ad  fidem  populi,  qui  ad  extremum 


Ut  sonitus  castrorum,  Cum  enim  sanctis  praedicato- 
ribus  fideles  populi  conjunguntur,  contra  malignos 
spiritus  in  procinctu  fidci  multitudines  castroram 
fiunt.  Et  dum  quotidie  fideles  quique  coelestibas  de- 
sideriis  replentur,  terrena  despiciunt,  dnra  sibi  pro 
amore  supernaB  patriffijproponunt,  contra  poteslates 
aereas  castra  ®  fiunt,  quia  armati  fide  et  bonis  ope- 
ribus  mnniti  gradiuntur.  Quasi  enim  quibusdam  ca- 
stris  spiritalis  exercitus  per  Paulnm  "^  dicitar  :  /»- 
duite  vos  •  armaturam  Dei,  ut  possitis  stare  adcersui 
insidias  diabolif  quia  non  est  nobis  colluctatio  adver^ 
sus  camem  et  sanguinem,  sed  adversus  principes  ei 
potestates,  adversus  mundi  rectores  tenebramm  fco- 
rww,  contra  spiritalia  nequitiwin  ccelestibus  (Eph.  yi. 


quoque  liberatori  omnium  reddent  laudem  in  coe-  d  **>  *^)- 
lestia  sablevati.  Sonus  itaquo  animalium  fit  quasi         6.  Sanctorum  ergo  ^  multitudines  castra  sont ; 
sonas  aquaram,  et  sonus  aquarum  fit  quasi  sonus     qux  bellum  contra  potestales  aereas  susceperant. 
sablimis  Dei^  quia  laudem  omnipotentis  Domini^      1238  Unde  et  sancta  universalis  Ecclesia  itasab 


*  Ita  C.  Germ.  et  pler.  Norm.,  Vulgatis  habentibus 
discemit, 

*  Longip.,  insaculaamen. 

3  liic  vitiosi  suntEditi  pl.  vet.  Paris.  io02  et  1518  : 
Qui  vero  essentialiter  Deus  est.  Ut.  Deost  super  omnia. 
In  GussanviL,  quienim  nuncupative  dicitur  Deus  inter 
omnia,  nequaquam  essentialiter  Deus  super  omnia  est, 
Scqui  debuerat  Ed.  Vatic.  et  Gilot.  quae  Mss.  ad 
amiissimrepraBsentant.UtiturGregorius/amiliarisibi 
anlilhosi,  dum  de  Christo  loquitur,  inter  omnia,  super 
omma.  Vidc  I.  xv  MoraL,  c.  olim  10,  nunc 
n.  20 ;  1.  XVI,  c.  olim  14,  nuiic  u.  37 ;  et  suprahom. 


7,  n.  19. 

*  Norman.,  scrutandus  est  ordo. 

^  Suess.,  Longip.,  Val.  CL,  Norm.,  An^lic,  qwt 
conspicit,  modo  hoc  modo  iUnd  quod  aspwit  profe- 
renJo  lingua  variatur.  IIujus  glossematis  exjiertes 
sunt  Germ.,  Corb.  et  vctustiores. 

c  Sag.,  figunt. 

^  Siiess.,  ducitur,  cum  ipse  dicit. 

^  Rotliom.  ctBecc,  armatura. 

^  Suess.  et  Longip.,  multitudines  et  sonitus  castro^ 
rum  sunt. 


837  HOMILIARUM  LN  EZECHIELEM  LIB.  I.  —  HOMIL.  VIJI.  858 

gpecie  dilectaj  describitDr,  ut  dicatur  :  Pulchra  e$,  A  etiam  damnel  (Bom,  xiv,  3,  6),  quid  huic  virtus  ab- 


amica  meaj  smvis  etdecora  sictit  Jerusalem,  terribilis 
ut  caslrorum  acies  ordinata  (Cant,  vi,  3).  Quia  enim 
Jerusalem  pacis  visio  inlerpretatur,  cujus  nomine 
patria  coelestis  exprimitur,  sancla  Ecclesia  suavis 
et  decora  ut  Jerusalem  dicitur,  quia  ejus  vita  et 
desiderium,  visioni  jam  pacis  inlimae  comparatur,  ut 
in  eo  quod  auclorem  suum  diligit,  quod  ejus  speciem 
videre  concupiscit,  de  quo  scriptum  est  :  In  quem 
desiderant  angeli  prospicere  (I  Petr,  i,  12),  per  ipsa 
jam  amoris  sui  desideria  angeiis  simiiis  dicatur  : 
quae  quanto  Deo  amabilis  eilicitur,  ^  tanto  agit  ut 
malignis  spiritibus  terribilis  ilat.  Qualiter  autem  sit 
terribilis,  subjunctacomparatione  ostenditur,  idest, 
Ut  castrorum  acies  ordinata  (Cant.  vi,  3).  Quid  est 


stinentiae  facta  est  nisi  laqueus  culpae  ?  Unde  Psal- 
mista  quoque  nullam  esse  abstinentiam  sine  concor- 
dia  designans,  ait  :  Laudate  eum  in  tympano  et  choro 
(PsaL  CL,  4).  In  tympano  enim  corium  siccum  re- 
sonat,  in  choro  autem  voces  concorditer  cantant. 
Quid  ergo  per  tympanum  nisi  abstinenlia,  et  quid 
per  chorum  nisi  charitalis  concordia  designatur  ? 
Qui  itaque  sic  abstinentiam  tenet,  ut  concordiam 
deserat,  laudat  quidem  1239  in  tympano,  sed  non 
laudat  in  choro.  Et  sunt  nonnulii  qui  dum  plus  sa- 
pere  quam  necesse  est  student,  a  proximorum  pace 
resiliunt,  dum  eos  velut  hebetes  stullosque  contem- 
nunt.  Unde  per  se  Veritas  admonet,  dicens :  Habete 
in  vobis  salj  et  pacem  habete  inter  vos  (Marc,  ix,.49). 


quod  sancla  Ecclesia   hostibus  suis  ut  castrorum  g  ^t  quisquishaberesalsapientiaestudet,  curetnecesse 

est  quatenus  a  pace  concordias  nunquam  rccedat. 
Quod  vero  de  his  duabus  virtutibus  diximus,  hoc  de 
caeteris  omnibus  sentiendum  est.  Unde  Paulus  ter- 
ribiliter  admonet,  dicens  :  '  Pacem  sequimini  cum 
omnibus,  et  sanctimoniam,  sineqmnemovidebiiDeum 
(Hebr,  xii,  14). 

9.  Quia  autem  nil  sine  concordia  Deo  placeat, 
ipsa  per  se  Veritas  demonstrat,  dicens :  Si  offers 
munus  tuum  ®  ad  altare,  et  ibi  recordatus  fueria  quia 
frater  tuus  '  habet  aliquid  adversum  tCj  relinque  ibi 
munus  tuum  ad  altare,  etvadepriusreconciliarifrairi 
tuo,  ei  iunc  veniens  offeresmunus  tuum  (Maith,  v,  23, 
24).  Ecce  a  discordantibus  accipere  non  vult  sacrifl- 
cium,  holocaustum   suscipere  recusat-  Hinc  ergo 

Q  perpendite,  quantum  sit  malum  discordisBj  propter 
quod  et  illud  ajbicitur,  per  quod  culpa  laxatur.  Quia 
veroelectisemperin  charitate  conjunctisunt,  ethaec 
eadG|a  eorum  charitas  sonum  laudis  reddit  auctori, 

•  ni>tm|it  vero  spiritibus,  id  est  antiquis  suis  hosti- 
btis  pnimi  incutit  timoris,  recte  nunc  de  pennatis 
animalibus  dicitur  :  Cum  ambularenij  quasi  sonus 
erat  multitudinis,  ui  sonitus  casirorum, 

10.  ^^  Libet  autem  ab  exortu  sanctae  Ecclesiae  fldei 
oculo  usque  ad  finem  mundi  tendere,  et  haec  eadem 
castra  quomodo  ambulent  videre.  **  Gastra  enim 
multitudincs  appellantur  exercitus,  cum  in  pro- 
cinctu  pergunt,  aut  in  certo  quolibet  loco  in  itinere 
demorantur.  Castris  ergo  via  est  vita  praesentis  sae- 
culi,  omnibus  concorditer  viventibus  sanctis.  Alia 

charitatis  concordiam  ♦  unitos  contra  se  et  conglo-  ^.  autem  sunt  castra  praedicantium,  qui  huc  illucque 


acies  sit  timenda  ?  Non  enim  a  magno  intellectu  va- 
cat  ista  coraparatio,  et  idcirco  est  subtiliter  in- 
tuenda.  Scimus  enim  et  constat  quia  castrorum  acies 
tunchostibus  terribilis  ostenditur,  quando  ita  fuerit 
constipata  atque  densata,  ut  in  nullo  loco  interrupta 
videatur.  Nam  si  ita  disponitur,  ut  locus  vacuus  per 
quem  hostis  possit  ingredi  dimittatur,  profecto  jam 
suis  hostibus  terribilis  non  est.  Et  nos  ergo  cum 
contra  malignos  spiritns  spiritalis  certaminis  aciem 
ponimus,  summopere  necesse  est  ut  per  charitatem 
semper  uniti  atque  constricti,  et  nunquam  interrupti 
per  discordiam  inveniamur,  *  quia  quaelibet  bonain 
nobis  opera  fuerint,  si  charitas  desit,  per  malum 
discordiae  locus  aperitur  in  acie,  unde  ad  feriendos 
nos  valeat  hostis  intrare. 

7.  Antiquus  vero  inimicus  castitatem  in  nobis, 
si  sine  charitate  fuerit  non  timet,  quia  ipse  nec  carne 
premitur,  ut  in  ejus  luxuria  dissolvatur.  Abstinen- 
tiam  non  timet,  quia  ipse  cibo  non  utitur,  qui  ne- 
cessitate  corporis  non  urgetur.  Distributionem  ter- 
renarum  rerum  non  timet,  si  eidem  operi  charitas 
desit,  quia  divitiarum  subsidiis  necipseeget.  Valde 
autem  in  nobis  charitatem  veram,  id  est  amorem 
humilem  quem  nobis  vicissim  impendimus  timet,  et 
nimis  ^  concordiaj  nostrae  invidet,  quia  hanc  nos 
tenemus  in  terra,  quam  ipse  tenere  nolens  *  amisit 
in  cobIo.  Bene  ergo  dicitur  :  Terribilis  ut  castrorum 
acies  ordinata  (Cant.  vi,  3),  quia  electorum  multitu- 
dinem  eo  maligni  spirilus  pertimescunt,  quo  eos  per 


batos  aspiciunt. 

8.  Quanta  autem  sit  concordiae  virtus  ostenditur, 
cum  sine  illa  virtules  reliquae,  virtutes  non  esse 
monstrantur.  Magna  enim  est  virtus  abstinentiae  ; 
sed  si  quis  ita  ab  alimentis  abstineat,  ut  caeteros  in 
cibo  dijudicet,  et  alimenla  eadem  quae  Deus  creavit 
ad  percipiendum  cum  gratiarum  actione  ^  fidelibus 


*  Editi,  tanto  agitw\ 

*  Editi,  superflue,  quia  si  quoilibet. 
'  Longip.,  concordi(v  humili  nostrce. 

*  Corrigenda]Ed?Gussanv.,  in  qua  Icgitur  ad/nt«t(. 
^  Vatic,  munitos. 

^  Editoribusplacuitadjicere  m,quodabest  a  Mss. 
omnibus. 
^  Vulgati,  contradicentibusHss.,jpacem  sectamini. 


pro  colligendis  animabus  in  sancti  operis  procinctu 
laborant.  Alia  castra  continentium,  atque  ab  hoc 
mundo  recedentium,  qui  contra  malignorum  spiri- 
tuum  bella  quotidie  in  corde  se  praeparant.  Alia  ca- 
strabonorum  conjugatorum,  qui  viventes  in  amore 
omnipotentis  Dei  concorditer,  sic  vicissim  sibi  carnis 
debitum  soh  unt,  ut  tamen  quid  Deo  de  bonis  operi- 

**  Longip.  cum  Norm.  pl.,  anie  aliare, 
®  C.  Germ.et  Val.  CL,  deliquit  adversum  ie.  Pu- 
gnat  hffic  lectio  contra  texlum  Graecum  et  versiones. 
*^  Vatic,  mendose,  de6ef .  PraeivitEd.  Paris.  1518 
et  1571.  Emendantur  ex  Mss.  Anglic  etnostris. 

'^  C.  Germ.j  Longip.,  Val.  CI.,  casira  enimmulti' 
iudinis. 


m 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


860 


bu9  debeant,  nullatenus  obliviscantur.  Sed  et  si  qua  A  ne  stricte  totam  in  oratione  se  colligat.  Haec  quoque 
ut  homines  delinquunt,  haec  incessanter  piis  actibus      vox  carnisest. 


redimunt.  'Quia  ergo  distincti  fidelium  ordines,  ab 
exortu  sanctae  Ecclesiae  usque  ad  fidem  mundi  con- 
cordiler  viventes,  contra  potestates  aereas  dimicant, 
castra  ambulant ;  et  fit  quasi  quidam  castrorum  soni- 
tus,  quia  in  eis  ad  laudem  omnipotentis  Dei  fll  Tir- 
tutum  gladii  et  arma  miraculorum  sonant.  Desanctis 
vero  animalibus  adhuc  subditur  : 

Ibid.  —  Cumque  starent,  demittebantur  pennce  eo- 
rum. 


14.  Cum  vero  et  ista  subigimus,  atque  ab  oculis 
mentis  cunctas  corporeas  imaginesefTugamus,  ipsam 
in  nobismetipsis  naturam  animae  quaerentes^  qnalis 
sit  quae  carnem  vivificare  potest,  sed  semetipsam 
stringere  in  bonis  cogitationibus  sicut  desiderat  non 
potest,  invenimus  quemdam  intellectualem  spiritum 
per  creatoris  potentiam  viventem,  corpus  quod  su- 
stinet  vivificanteui,  sed  tamen  oblivioni  subditum, 
mutabilitati  subjectum,  quem  saepe  timor  afficit,  lae- 
titia  extollit.  Ipse  itaque  intellectus  animae  vox  ejus 
est,  quia  sonat  quod  est,  quae  tamen  adhuc  vox  sub 
firmamento  est. 


cum  statim  subditur : 

Vers.  25.  —  Nam  cum  fieret  voxsuper  firmamen- 
tum  quod  erat  super  caput  eorum,  stahant  et  submit- 
tebantalas  suas. 


ii.  Stant  sancta  animalia  quando  ea  quaeDei  sunt 

intenta  contempiatione  considerant.  Sed  eorum  pen- 

nae  deponuntur,  quia  dum  alta  Dei  judicia  aspiciunt, 

suae  eis  virtutes  vilescunt.  Quod  aperte  exponitur  B     45^  sed  transcendentes  animam,  vocem  de  firma- 

mento  quaerimus,  cum  illasanctorum  angelorum  in- 
numera  multitudo  in  omnipotentis  Domini  conspectu 
qualis  sit  iuvestigamus,  quae  sit  in  eis  sine  fine  fes- 
tivitas  visionis  Domini,  quae  laetitia  sine  defectu,  qui 
amoris  ardor  non  crucians,&ed  delectans;  quantuui 
in  eis  sit  desiderium  visionis.Dei  cum  satietate,  et 
quanta  satietat  \Wm  desiderio.  In  quibus  nec  desi- 
derium  poBuam  generat,  nec  satietas  fastidium  parit. 
Quomodo  inhaBrendo  beatitudini  sint  beati,  quomodo 
contemplando  semper  aeternitatem  siut  aeterni,  quo- 
modo  conjuncti  vero  1241  lumini  facti  sint  iux, 
quomodo  aspicientes  semper  incommulabilem  mu- 
tati  sint  in  incommutabilitatem.  Sed  cum  ista  de 
angeliscogitaums,  adhuc  vox  de  firmamento  est,  non 


12.  Firmamentum  superius  sub  intellectu  duplici 
1240  judicavimus  exponendum.  Possunt  enim, 
sicut  dictum  est  (Hom,  1,  n.  18,  19),  firmamenti 
nomine  coelestes  potestates  intelligi.Et  potestfirma- 
menti  nomine  incarnatus  Unigenitus,  per  hoc  quod 
in  eum  natura  nostra  ad  aeternitatem  firmata  est^ 
designari.  Prius  ergo  quid  sentimus  de  angelis,  et 
postmodum  de  Domino  angelorum,  loquamur.  Ecce 
enim  dicitur :  Cum  fieretvox  super  firmamentumj  sta- 
bant,  et  submittebant  alas  suas.  Quo  in  loco,  hoc  G  super  firmamentum. 
primo  sciendum  est,  quia  submittere,  non  ab  infe- 
riori  ad  superiora  tendere,  sed  a  superiori  ad  infe- 
riora  alas  deponere  debet  intelligi,  propter  hoc  (Jnod 
praemissum  est :  Cum  starent  demittebantur  pmnm 
eorum.  Quaerendum  itaque  nobis  est  quae  sityoxqaae 
super  firmamcntum  fit.  Sed  eamdem  vocnm  melius 
intelligimus,  si,  ab  imis  ad  superiora  gradientes^ 
quasi  quibusdam  passibus  ascendamus.  Sicut  auditus 
corporis  excitatur  voce,  ita  sensus  mentis  excitatur 
intellectu,  qui  de  interioribus  agitur.  Vox  ergo  est 
in  mente,  quasi  quidam  sonus  intelligentiae.  Sed 
sciendum  est  quia  nostris  sensibus  aliquando  vox 
carnis  loquitur,  aliquando  vox  animae,  aliquando 
vox  firmamenti,  aliquando  vox  quae  super  firmamen- 
tum  est. 

13.  Ponamus  enim  ante  oculos  quod  quispiam  sit 
laesus  a  proximo,  qui  ex  humana  ratione  cogitat  ut 
vicem  laesioni  reddat,  malum  pro  malo  retribuat, 
huic  vox  carnis  loquitur  in  mente,  quia  cum  divina 
mandata  prascipiant  bene  nos  facere  his  qui  nos  ode- 
runt  (Matth.  v,  44),  quisquis  malefacere  seodienti- 
bus  cogitat^  in  ejus  animo  vox  carnis  sonat.  Multa 
terrena  quotidie  agimus,  post  haec  ad  orationem  re- 
dimus.  Accenditur  ad  compunctionem  animus,  sed 
earum  rerum  quas  egimus  imagines  versantur  in 
mente,  et  intentionem  compunctionis  praepediunt  in 
oratione  ;  et  quod  volentes  foris  egimus,  hoc  inte- 
rius  patimurinviti,  ut  quaedam  cogitationum  phan- 
tasmata  mentem  per  imagines  corporeas  dispergant. 


16.  Transeat  ergo  animus,  et  ab  ipsis  transcendat 
omne  quod  creatum  est.  In  solo  creatoris  sui  lumine 
fidei  oculos  figat,  quod  unus  vivificet  omnia  qui  crea- 
vit  Deus  ;  quod  ubique  est  et  ubique  totus  est ;  quod 
incircumscriptus  et  incomprehensibilissenUri  potest, 
et  videri  non  potest ;  quod  nusquam  deest,  et  tamen 
ab  iniquorum  cogilationibus  longc  est ;  quod  nec  ibi 
deest,  ubi  longe  est,  quia  ubi  non  est  per  gratiam, 
adest  per  vindictam ;  quod  omnia  tangit  nec  tamen 
aequaliter  omnia  tangit.  Quaedam  enim  tangit  uiiiiit, 
nec  tamen  ut  vivant  et  sentiaut,  sicut  sunt  cuncta 
insensibilia.  Quaedam  tangit  ut  sint^  vivant^  et  sen- 
tianl,  nec  tamen  ut  discernant,  sicut  sunt  bruta  aui- 
D  malia.  Quaedam  tangit  ut  sint,  vivant,  et  sentiant,  et 
discernant,  sicut  est  humana  et  angelica  natura.  £t 
cum  ipse  nunquam  sibimetipsi  sit  dissimiiis,  dissimi- 
liter  tamen  tangit  dissimilia.  Quod  ubique  praesens 
esl,  et  inveniri  vix  potest;  quod  stantem  sequimur, 
et  apprehendere  non  valemus.  Ponamus  ergo  ante 
oculos  mentis  quae  illa  natura  sit  quae  tenet  omnia, 
implet  omnia,  circumplectitur  omnia,  superexcedit 
omnia,  sustinet  omnia.  Nec  alia>x  parte  sustinet, 
atque  alia  superexcedit ;  neque  alia  ex  parle  implet, 
atque  alia  circumplectitur ;  sed  circumplectendo  im- 
plot,  implendo  circumplectitur,  ^stinendo  super- 
excedit,  superexcedendo  suslinet.  Hujus  naturae  po- 
tentiani  cum  slrictusinea  cogitat  aninius,  vox  super 
firmamentum  fit,  quiaejus  inteiiectum  coacipit,  qui 


861 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  UB.  I.  -  HOMIL.  VUI. 


et  angelorumsensum  suaincomprehensibilitatetrans-  A  rnm{Act,Yu,fi),  mox  ut  verba  Domini  audivit,verf>t 


cendit. 

17.  Cum  ergo  vox  super  firmamentum  fit^  stant 
animalia,  et  submittunt  alas  suas,  quia  sanctorum 
mentes  cum  creatoris  sui  potentiam  intenta  contem- 
platione  considerant,  vilescunt  eorum  animo  virtutes 
quas  habent ;  et  tanto  fiunt  apud  se  humiles,  quanto 
eis  illud  altum  est  quod  super  angelos  sonat.  Fortas- 
se  enim  doctores  sunt ;  sed  cum  coeperint  tacita 
mente  cogitare  quae  sit  ineffabilis  Dei  sapientia,  qua 
mentes  hominum  sine  strepitu  verborum  docet,  et 
quomodo  haec  eadem  sapientia  si  auditorum  mentes 
non  doccat,  vox  docentium  vacue  iaborat,  sua  eis 
doctrina  protinus  vilescit,  quia  neque  qui  plantat  est 
aliquid,  neque  qui  rigat,  sed  qui  incrementum  dat 


se  non  habere  deprehendit,  dicens :  Obsecro,  D(mim$, 
non  sum  eloquens  ab  heri  et  nudiustertius.  Ex  quo  enm 
locutus  es  ad  servum  tuum,  impeditioris  et  tardioris  Itn- 
guai  sum  (Exod,  iv,  10).  Ac  si  aperte  diceret :  Po«t- 
quam  a  te  verba  vitae  audio^  confusum  me  in  verbis 
prioribus  agnosco.  Sic  Isaias,  cujus  vita  Domino  ad 
praedicandum  placuerat,  cum,  eumdem  Dominum 
contemplatus,  carbone  de  altari  in  ore  tactus  est,  ait : 
Y<B  mihi  quia  tacui,  quia  vir  pollutus  labiis  ego  nm 
{Isai.  VI,  5).  Ecce  ad  superiora  sublevatus,  sibimet. 
ipsi  de  labiorum  poilutione  displicuit.  Nisi  enim  c(b- 
lestis  munditiae  alta  conspiceret,  esse  se  judicabilem 
non  invenisset.  Sic  loquente  Domino  Jeremias  ola- 
mat :  A,  a,  a,  Domine  Deus,  ecce  nescio  loqui,  quia 


Deus  (/  Cor.  iii,  7).  Fortasse  prophet»  sunt;  sed  ^  puer  ego  sum  {Jerem.  i,  6).  Juxta  enim  ea  verU 


cum  tacita  mente  considerant  quia  prophetiae  suas 
oculosimul  omniaDivinitatismysteria  penetrare  non 
possunt,  quoniam,  sicut  ait  Apostolus :  Ex  parte  co- 
gnoscimus,  et  ex  parte  prophetamus  (/  Cor.  xiii,  9), 
in  iila  immensitate  secretorum  vident  quia  parum  est 
orane  quod  vident,  atque  ex  ipsa  immensa  *  altitu- 
dioe  iuminis  considerant  quam  minus  sitiiiud  quod 
intento  oculo  quasi  per  rimas  videnmt.  Deponant 
ergo  alas  suas,  cum  vox  super  firmamentum  fit,  id  es^ 
humilientur  in  eo  quod  apprehendunt  cum  superna 
conspiciunt  quae  ab  eis  comprehendi  non  possunt. 
18.  Saepe  etiam  sanctorum  cogitationibus  ipsa  quae 
habent  bona  blandiuntur,  ut  eorum  mentes  in  aliqua 
sui  fiducia  elevent ;  sed  protinus  ad  occulta  Dei  ju- 


quae  audiebat  verba  se  non  habere  cognoverat.  Sic 
Daniel  sublimem  visionem  videns,  per  plurimos  dies 
eianguit  et  aegrotavit  {Dan.  viii,  27 j,  quia  hi  qui  in 
virtutibus  fortes  sunl,  cum  altiora  Dei  conspiciunt, 
in  sua  sibimet  aestimatione  infirmi  atque  imbecilles 
fiunt.  Sic  beatus  Job,  de  quo  Dominus  amicis  illias 
dixit :  Non  estis  locuti  coram  me  rectum,  sicut  servu» 
meus  {Job  xlh,  7),  cum  verba  Dei  colloquentis  an- 
diret,  respondit,  dicens :  Insipienter  locutus  sum,  et 
qtuB  ultra  modum  excederent  scimtiam  meam  (Ibid,,  3). 
Et  paulo  post :  Idcirco  ipse  mereprehendo,  etagopm' 
nitentiam  in  favilla  et  cinere  {Ibid,,  6).  Qui  enim 
quantum  ad  homines  sapienter  locutus  fuerat,  lo- 
quentem  sibi  Deum  audiens,  insipienter  se  locu- 


dicia  1242  recurrunt,  quomodo  alii  ex  virtutibus  ^  ^^^  j^^^  reprehendit,  quia  in  contemplatione  ve- 


ad  infernuin  per  elationem  corruunt,  alii  ex  vitiis 
correcti  ad  coelum  per  humilitatem  levantur.  Unde 
nos  ad  humilitatem  revocans  Propheta  terret  et  ad- 
monet,  dicens  :  Venite,  et  videte  opera  Domini,  quam 
terribilis  in  consiliis  super  filios  hominum  {Psal.  lxv, 
5^.  Quis  enim  digne  considerare  ^aleat  quantus  su- 
per  nos  terror  sit  consiliorum  Dei,  quando  et  alterex 
virtutibus  in  finem  tendit  ad  vitia,  et  alter  ex  vitiis 
in  virtutibus  concIuditfinem?Quiajuxta  Salomonis 
vocem :  *  Sunt  justi  atque  sapientes,  et  opera  eorum  in 
manu  Dei,  Nec  tamen  scit  homo  utrum  amore  vel  odio 
dignus  sit,  sed  omnia  in  futuro  servantur  incerta  {Eccle, 
IX,  1).  £t ;  Est  via  quce  videtur  hominibus  recla,  e^ 
novissimum  ejus  ducit  ad  mortem  {Prov,  xrv,  12j. 


rae  sapientiae  sua  ei  sapientia  viluit.  Ad  vocem 
ergo  desuper  venientem  animalia  alas  deponuntj 
quia  virtutem  Dei  sive  in  natura  sua  contemplari 
requiramus,  sive  in  occultis  judiciis  investigare  co- 
gitemus,  pro  eo  quod  ejus  alta  nobis  impenetrabilia 
sunt,  nostra  nobis  si  qua  inesse  bona  credebantor 
vilescunt.  Et  qui  in  quantulacunque  scientia  volare 
'  credebamur,  invisibiiem  1243super  uos  naturam, 
et  impenetrabiiia  ejus  judicia  perpendentes,  sub- 
missis  alis  humiliter  stamus.  Sequitur : 

YsRS.  26.  —  Et  super  firmamentum  quod  erat  tm- 
minens  capiti  eorum,  quasi  aspectus  lapidis  sapphirif 
similitudo  throni;  et  super  similitudinem  throni,  simtir 
litudo  quasi  aspectus  hominis  desuper. 


Hajc  itaque  occulti  judicii  profunda  cogitare,  quid  ^     jq  q^j^  pg^  thronum  nisi  ill»  virtutes  angeUce 

designantur,  quae  ipsos  quoque  angeios  dignitate  loci 
superioris  excedunt  ?  Nam  cum  angeli  nuntii  dican* 
tur,  et  saepe  angeli  ad  annuntianda  quaedam  homini- 
bus  veniant,  throni  missi  ad  ministerium  nuntii 
nusquam  leguntur,  quia  eis  longe  sublimius  creator 
omnium  praesidet.  Unde  Paulus  apostolus  ordines 
coelestium  agminum,  quos  ad  tertium  coelum  raptus 
viderat,  describens,  ait :  Sive  throni,  sive  dominatio' 
nes,  siveprincipatus,  sive  potestates,  omniaperipsum, 
et  in  ipso  creata  sunt  (Col,  i,  16).  Thronos  igitur 
ante  eos  angelorum  ordines  dixit,  quibus  illos  prae- 


est  aliud  quam  alas  deponere,  id  est  de  nuUa  jam 
virtute  confidere,  sed  sub  magno  timore  trepidare  ? 
Sive  enim  omnipotentis  Dei  naturam  considerent, 
sive  ejusjudicia  perpendant,  trepidant,  pertimescunt. 
Eis  ergo  quasi  alas  deponere  est  virtutes  quas  ha. 
bent  huiniliare. 

19.  Sic  Abraham  alas  deposuit,  qui  quando  loqui 
cum  Deo  ccepit,  pulverem  et  cinerem  se  esse  cogno- 
vit  dicens  :  Loquar  ad  Dominum  meum,  cum 
sim  pulvis  et  cinis  {Genes,  xviii,  27)  ?  Sic  Moyses 
alas  deposuit,  qui  eruditus  omni  scientia  iEgyptio- 


'  Norm.  et  Longip.,  ampUtudine. 
'  Suess.,  sunt  stulti  atque  sapientes. 


^  Longipont.,  videbamur. 


863 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


86^ 


latos  esse  cognovit.  Bene  autem  thronns  lapidi  sap- 
phiro  comparatur,  quoniam  lapis  sapphirus  aereum 
habet  colorem.  Yirtutes  ergo  coelestium  lapide  sap- 
phiro  designantur,  quia  hi  spiritus,  quibus  Deus  om- 
nipotens  altius  praesidet,  superioris  lociin  coelestibus 
dlgnitatem  tenent.  Super  thronum  vero  *■  similitudo 
hominis,  quia  et  super  illas  virtutes,  quae  et  ipsos 
angelos  antecedunt,  nostri  est  gloria  Redemptoris. 
Notandum  ergo  qui  ordo  servatur.  Super  animalia 
enim  flrmamentum,  super  firmamentum  thronus, 
super  thronum  homo  esse  describitur,  quia  ct  super 
sanctos  homines  adhuo  in  hac  corruptione  corporis 
viventes  angeli,  et  super  angelos  superiores  et  Deo 
proximsB  angelicae  potestates,  supcr  potestates  vero 
Deo  proximas  elevatus  estMediatorDeiet  hominum 
homo  Christus  Jesus. 

21.  Sin  vero,  ut  praBdiximus,  firmamenti  nomine 
Mediator  Dei  et  hominum  pro  assumpla  hnmanitate 
debet  intelligi,  quia  sub  unius  nominis  appellatione 
solent  per  prophetiae  spiritum  multa  signari,  vox  su- 
per  firmamentum  facta  est,  quie  super  baptizatum 
Dominum  de  coelo  sonuit,  dicens  :  Tues  Filius  meus 
dilectus,  in  ie  complacui  (Luc.  iii,  22 j.  Vel  sicul  per 
evangelistam  alium  dicitur :  Hicest  Filius  meus  dile. 
cius,  in  quo  mihi  complacui  (Matth,  iii,  17).  Quajra- 
mus  igitur  quomodo  hanc  vocem  animalia  audiunt, 
et  alas  deponunt.  Habacuc  propheta  requisitus  dicat: 
Domine,  audivi  auditum  iuum^  et  timui ;  consideravi 
opera  tua,  et  expavi  (Habac.  iii,  i).  Quid  est  autem 
quod  Pater  dc  Filio  loquitur,  dicens :  In  quo  mihi 
complacutf  Omnis  enim  quipoonitendo  corrigit  aliqua 
qnae  fecit,  eo  ipso  quod  poenitet,  sd  sibi  displicuisse 
indicat,  quia  emendat  qnod  fecit.  Et  quia  omni- 
potens  Pater,  sicut  intelHgi  ab  hominibus  poterat, 
humano  modo  de  peccatoribus  locutus  est,  dicens  : 
Pmitet  me  fecisse  hominem  super  terram  (Genes.wfi), 
qnasisibimetipsi  displicuit  in  peccatoribus  quoscrea- 
vit.  In  solo  autem  sibi  unigenito  Domino  nostro  Jesu 
Christo  complacuit,  quiahuncinterhomineshominem 
creasse  eum  non  poenituit,  in  quo  peccatum  nullum 
omnimodo  invenit,  sicut  de  ilio  per  Psalmistam  di- 
citnr :  Juravit  Dominus  et  non  poenitebit  eum,  iu  es 
sacerdos  in  csternum  secundum  ordinem  Melchisedech 
(Psal.  cix,  4).  In  solo  ergo  sibi  Redemptore  nostro 
complacuit  Pater,  quia  1244  in  eo  solo  non  inve- 
nit  culpam,  in  qua  se  reprehendat  quasi  per  pooni- 
tentiam. 

22.  Sancta  itaque  animalia  >ocem  super  firma- 
mentum  audiant,  et  pertimescant,  quia  si  solus  sine 
peccato  est,  in  ejus  innocentia  aspiciunt  in  quantis 
ipsa  quotidie  delinquant,  quae  necesse  est  ut  inces- 
santer  defleant.  Considerent  quoque  quia  et  ipse 
auctor  vitae  sine  passionis  dolore  ex  hac  vita  non 
exiit.  Et  haec  ergo  voxsuperfirmamentumfactaest, 
qoia  omnipotentis  Patris  sententia  etiam  de  morte  ac 
resurrcctione  Unigeniti  processit.  Sed  cum  vox  su- 


A  per  firmamentum  fit^  stant  animalia,  et  submittunt 
alas  suas,  quia  sancti  quique  cum  ipsum  quoqu 
Unigenitum  flagellatum  in  hoc  mundo  conspiciunt, 
deponunt  si  quid  de  suis  meritis  praBSuinunt.  Nam 
si  ipse  hinc  sine  flagcllo  non  exiit,  qui  venit  sine 
peccato,  quomodo  flageliis  digni  non  erunt,  qui  huc 
cum  peccato  venerunt  ?  Ipsum  ergo  firmamentum, 
quod  est  super  caput  animalium,  id  est  quod  trans- 
cendit  mentes  sanctorum,  habet  super  se  vocem, 
quia  Redemptor  noster  eam  quam  cnm  Patre  dispo- 
suit  exdivinitate  sententiam  pertulit  in  carne,  quam 
audientes  justi  terrentur,  et  omnem  de  suis  viribns 
praesumptionem  deponunt,  Quibuslibet  etenim  •  vir- 
tutibus  polleat,  quid  digna  est  vita  peccatorum,  si 
et  ejus  vita  pro  nobis  flageliosubjacuit,  quae  subdita 

B  nulli  peccato  fuit? 

23.  Sed  ecce  gravis  nobis  quaestio  oritur,  cnm 
dicitur  quia  super  firmamentum  quod  erat  imminens 
capiti  eorum,  quasi  aspectus  lapidis  sapphiri,  simi- 
litudo  throni.  Si  enim  per  firmamentum  Dominus, 
et  per  lapidem  sapphirum,  et  simililudinem  Ihroni 
summ»  illae  potestates  angelicaefigurantur,  quomodo 
super  firmamentum,  id  est  super  Dominum  esse 
credendae  sunt,  cum  et  mox  subditur  :  Et  super  si- 
militudinem  throni,  similitndo  quasi  aspectus  hominis 
desuper?  Nam  si  ita,  ut  dictum  est,  per  firma- 
mentum  exprimitur  Dominus,  el  rursus  homo  acci- 
pitur  Dominus,  qua  ralione  potest  inteliigi  et  ipse 
super  thronum,  el  ipse  sub  throno  ?  Sed  astrictos 

r  hujus  quaestionis  nodos  ipse  solvit,  de  quo  loquimur, 
qui  afilatu  sancti  Spiritus  ea  quae  clausa  sunt  aperit. 
Incarnatus  enim  Unigcnitus  Patris  per  hoc  quod 
homo  factus  est,  infra  angelos  fuit,  sicut  de  eo  scri- 
ptum  est :  Minuisti  eum  paulo  minus  ab  angelis 
(Psal.  VIII,  6).  Resurgens  autem  et  ascendens  in 
coelos,  omnibusangelicis  potestatibus  praesidet,  sicut 
de  eo  illic  rursum  scriptum  est :  Omnia  subjecisti 
sub  pedibus  ejus  (Ibid.,  7).  Etsicut  ipse  ait :  Data  esi 
mihi  omnis  potest/is  in  coelo  et  in  terra(Matth.  xxviii» 
18).  Firmamentum  ergo  sub  throno,  et  homo  super 
thronum  est,  quia  per  humanaj  assumptionem  natu- 
rae  et  ipse  est  sub  angeli,  natus,  et  ipse  super  ange- 
los  exaltatus.  Qui  et  priusquam  per  resurrectionis 
exaltaretur  gloriam,  divinitate  super  angclos  fuit ; 

-.  sed  tamen  ab  angelis,  ut  dictum  est,  humanitate  mi- 
noratus,  ex  qua  morti  subjacuil.  At  postquam  mor- 
tem  resurgendo  calcavit,  humanitatem  suam  etiam 
3  majeslatibus  archangelorum  superposuit.  Prius  ita- 
que  thronus  super  firmamentum,  et  post  homo  super 
thronum  visus  esse  describitur,  quia  humani  genoris 
Redemptor  humanitatem,  quam  descendendo  sub  an- 
gelis  assumpsit,  ascendendo  super  angelos  exaltavit 
(Phil.  II,  9).  Sic  vero  factum  eum  sub  angelis  di- 
cimus,  1245  sicut  factum  sub  lege,  praedicaute 
Apostolo,  audivimus.  Assumptam  ergo  humauitatem 


*  Idem  Codex  :  similitudo  hominis  designatur. 
■  Suess.  et  Lon^ip.,  virtuiibus  polleantt   scilicet 
usU,  Ibid.,  laudati  Codices,  quidenimdignaesi,  Yai. 


Cl.,  quos  diijua  cst. 

^  Editi,  majestatibus  angelorum.  Sequimur  Germ., 
Norm.,  Anglic. 


865 


HOMILIAHUM  IM  EZECHIELEM  LIB.  I.  —    HOMIL.  VIII. 


866 


sub  angelis  accipimns  pro  ea  minoratione  in  qua  A  intrinsecns  memoratur,  qaia  et  splendentem  et  in 


dignatus  est  apparere. 

24.  Nam  raox  ut  Verbum  carofactum  est  {Joan,  i, 
14),  mox  Deus  liomo  Cpolestate  super  angeios  fuit. 
De  ipso  quippe  antejpassionem  scriptum  est  :  Ecce 
angeli  accesserunl,  et  ministrabant  ei  {Matth,  iv,  11). 
Sed  tanien  ut  humanitatis  ejus  infirmitas  monstra- 
retur,  rursum  de  eo  scriptum  est  :  Apparuit  illi  an- 
gelus  de  cielo,  conforiuns  eum  {Luc.  xxii,  43).  *  In 
documento  crgo  utriusque  naturaB  huic  et  angeli  mi- 
nistrare,  hunc  et  angelus  confortare  describitur. 
Unus  quippe  in  utraque  nalura,  quoniam  qui  Deus 
ante  saecula  exstitit,  homo  factus  est  in  ftne  siEculo- 
rum.  Gui  tamen  anle  passionem  suam  et  angeli  mi- 
nistrant,  et  hunc  angelus  confortat.  Post  passionem 


circuitu  hunc  habere  describitur.  Quid  enim  lum- 
borum  nomine,  nisi  propago  mortalitatis  exprimi- 
tur?  Propter  quod  etiam  de  Levi  dicitur  quia  adhuc 
in  lumbis  patris  erat  cum  Melchisedech  occurrit 
Abrahae  {Hebr.  vii,  10).  De  lumbis  vero  Abrahae 
virgo  Maria  exiit,  in  cujus  ulero  Unigenitus  Patris 
per  Spiritum  sanctum*1246  incamari  dignatus  est 
Ex  qua  incarnatione  universo  innotuit  mundo  Dens, 
sicut  per  Psalmistam  dicitur  :  Accingere  '  gladium 
tuum  circa  femur  tuum,  potentissime  {Psal.  xlfv,  4). 
Gladium  etenim  circa  femur  potentissimns  sumpsit, 
quia  sermo  prsedicationis  illius  exincamationecon- 
valuit.  Qnid  vero  iste  ignis  designat,  nisi  ardorem 
sancti  Spiritns,  qni  corda  qnae  repleverit  incendit  ? 


vero  atque  resurrectionem  ejus,  hnic  angeli  mini-  g  De  qno  ipsa  Veritas  dicit  :  Ignem  veni  mittere  in  teV' 


strare  possnnt,  sedjamhnncconfortarenonpossnnt, 
qnia,  ut  praedictum  est,  etsi  prins  firmamentum  snb 
throno  apparuit,  jam  tamen  homo  snper  thronnm 
est.  In  cujus  persona,  ut  prophela  sanctns  adunalio- 
nem  nlrinsque  natnrae  se  vidisse  ostenderet,  proli- 
nns  adjunxit : 

Vers.  27. — Et  vidi  quasi  speciem  electri. 

25.  Qnid  est  quod  aspectns  hominis  videtur  in 
throno  quasi  species  electri,  nisi  qnod  in  clectro, 
sicut  longe  superius  diximus  {Supra  hom.  2,  n.l4), 
aurum  argentumque  miscetur,  nt  res  nna  ex  metallis 
duobus  fiat?  In  qna  et  per  argentum  anri  claritas 
temperatnr,  et  per  auri  claritatem  species  clarescit 
argenti.  In  Redemptore  autem  nostro  *  ulraque  na- 


ram  {Luc.  xii,  49).  Quid  est  ergo  qnodin  hoc  aspe- 
ctn  hominisqni  prophetae  apparuitalnmbis  snperins 
intrinsecns  per  circnitnm  ignis  ardet,  a  Inmbis  vero 
inferins  non  ignis  intrinsecus,  sed  in  circnitu  re- 
splendet,  nisi  quod  ante  incamationem  nnigeniti 
Redemptoris  nostri,  sola  intra  se  Jndaea  ardorem 
amoris  ejns  habuit;  post  incarnationem  vero  illins 
in  circuiln  ejns  ignis  resplendnit,  qnia  in  nniverso 
mnndo  gentibns  claritatem  sancti  Spiritns  efTudit  ? 
Prins  ergo  ignis  intrinsecns  erat,  sed  splendor  non 
erat,  qniaSpiritus  sanctns  in  multis  qnidem  *  patri- 
bus  Judaeam  replebat,  sed  ad  notitiam  gentium  nec* 
dum  ejus  Inmen  emicnerat.  A  inmbis  vero  ejns  et 
deorsnm  ignis  in  circuitn  splendet,  quia  postquam 


tura,  id  est  divinitatis  et  humanitatis  inconfuse  ac  p  de  Virgine  carnem  snmpsit,  in  humano  genere  longe 


inseparabiliter  nnita  sibimet  atque  conjnncta  est  ut 
ct  per  hnmanitatem  divinitatis  ejns  claritas  nostris 
posset  oculis  temperari,  et  per  divinitatem  humana 
in  eo  natura  claresceret,atqne  exailata  fnlgorem  nl- 
tra  hoc  quod  creata  fuerat  haberel.  Ipse  vero  aspe- 
ctus  hominis  snper  thronnm,  et  species  electri  qnam 
vidit  qualis  ei  apparuerit  adhnc  describens  snbjnn- 
git: 

Ibid.  —  Velut  aspectus  ignis  intrinsecus  per  circui" 
tuw,  a  lumbis  ejus  et  desuper;  et  a  lumbis  ejus  usque 
deorsum  vidi  quasi  speciem  ignis  splendentis  in  cir^ 
cuitu. 

26.Qnidest  quod  Mediator  Dei  et  hominnm  homo 
Christns  Jesnsa  lumbis  et  desuper  aspectnm  ignis  in- 
trinsecus  per  circuitnm  habere  describitur,  et  a 
Inmbis  et  deorsum  speciem  ignis  splendentis  in  cir- 
cnitn?  Investigandum  namque  est  qnare  a  Inmbis  et 
desnper  ignem  intrinsecus,  nec  tamen  splendentem 
ignem  habere  narratur  ;  a  inmbis  vero  et  deorsum 
habere  ignis  speciem  dicitnr,nou  tamen  hnnc  habere 


D 


lateqne  sancti  Spiritns  dona  dilatavit.  Et  notandnm 
qnod  ignis  istea  Inmbis  snperius  per  circuitnm  esse 
describitnr,  non  extrinsecns,  sed  intrinsecus,  qnia 
amoris  flamma,  sicnt  dictnm  est,  in  electis  atqne 
spiritalibns  viris  nbiqne  in  snis  finibns  Jndaeam  re- 
plevit.  Nec  tamen  exibat  extrinsecns,  quia  sese  in 
mnltitndinem  gentium  non  dilatabat.  Qnae  ardoris 
flamma  visa  est  postmodum  in  circuitn  splendere, 
qnia  per  mnndi  cardines  in  nniversis  gentibus  om- 
nipotentis  Dei  coepit  amor  excrescere. 

27.  Erat  ergo  prins  ignis  intrinsecns,  cnm  Jacob 
diceret :  Salutare  tuum  exspectabo,  Domine  {Genes, 
YLix,  18).  Qnod  enim  saintare  dicimus  Latine,  hoc 
verbo  Hebraico  Jesus  dicitur.  In  quo  verbo  beati 
Jacob  mens  ostenditnr  qnomodo  Jesn  desiderio  ar- 
debat,  quem  se  moriens  exspectare  perhibebat.  Ar- 
debat  ignis  cnm  Moyses  diceret:  Si  inveni  gratiam  in 
conspectu  tuo,  ostendemihi  temetipsum,  ut  videam  te 
{Exod.  XXXIII,  13).  Ardebat  ignis  in  mente  cnm  Da- 
vid  diceret :    Sitivit  anima  mea  ad  Deum  vivum  ; 


*  ItaMss.  omnes,a  quibus  quantum  aberrant  Vul- 
gali,  ubi  legitur,  indumento  ergo  utriusque  naturoe. 
Sane  non  rocte  dicitur  Verbi  indumentum  esse  Divi- 
nitatem.  Quasivero  eam  tanquam  vestimentum  pos- 
set  deponere,  es^etque  ipsi  pro  accidenti  non  pro 
essentia.  Documentum  autem  nic  significat  argumen^ 
tum,  testimonium,  exemplum. 

'  Hic  in  diversa  abeunt  Mss.  C.  Germ.  et  Ebroic: 
utrcujue  natura  unita  sibimet  atque  conjuncta  est, 
Longip.,  utrceque  naturce,  id  est  dtvinitaiis  et  /wwa- 


nitatis  inconfuse  atqueinseparabillter  sibimet  sunt  uni- 
to?.  Adhanc  leclionem  valde  accedit  Gussanv.  In 
iSorm.,  Angiic.  et  Suess.,  quibus  concinunt  Vatic. 
et  Paris.  1502  et  1518  :  natura  divinitatis  et  humcH 
nitatis  inconfuse  unita  sibi  atque  conjuncta  est, 

^Norm.,  gladiotuo. 

*  Ita  C.   Germ.,  consentientibns  Norm.  et  idiit 
Mss.,   quos  Gussanv.  landat,  necnon  vet.  Ed^j||g^ 
aliis  legitur  partibus  loco  patribus. 


867 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


868 


qmndo  veniam  ^  etpareho  ante  faciem  Dei  mei  (PsaL 
XLi,  3)  ?  Qai  incarnaiioDem  Yerbi  desiderans,  ail: 
Ostende  nobis,  Domine,  misericordiam  tmniy  et  salu- 
iare  tuum  da  nohis  (Psal,  lxxxiv,  8).  Ardebat  ignis 
cnm  Simeon,  de  corruptione  vits  praesentis  exire 
desiderans,  audivit  non prius  visurum  se  mortem,nisi 
videret  Christum  Domini  (Luc.  ii,  26).  Sedeccejam 
ignis  iste  quasi  sub  lumbis  exterius  resplendet,  quia 
nniversa  gentilitas  incarnati  Deiest  amore  succensa. 

28.  Quod  tamen  intelligi  et  aliter  potest,  quia 
Redemptor  noster  Deus.  Dominus  Jesus  Christus  per 
humanitatem  suam  hominibus  innotuit,  qui  per  di- 
vinitatem  notus  angelis  et  ante  incarnationem  fuit. 
Nobis  ergo  a  lumbis  inferius  resplendet  in  circuitu, 
cujus  ignis  intrinsecus  a  lumbis  superius  ardet  in 
coelo,  *  quia  illi  ccelestes  spiritus  1247  eum  in  di- 
vinitate  sua  conspiciunt,  et  amoris  ejus  ignibus  ac- 
cenduntur.  Nos  vero,  qui  hunc  ex  assnmpta  huma- 
nitate  diligimus,  adhuc  in  hac  corruptibili  vita  po- 
siti,  splendorem  ignis  illins  foris  habemus.  Unus 
itaque  super  thronum  est,  qui  et  super  lumbos 
ignem  intrinsecus  habet  in  angelis,  et  sub  lumbis 
ignem  in  circuitu  habet  in  hominibus,  quia  in  omne 
qnod  ab  angelis  amatur,  per  omne  quod  ab  homini- 
bus  desideratur,  unus  est  qui  in  cordibus  ardet 
amantium.Hinc  estenim  quod  magnae  iliae  potesta- 
tes  angelicae  Seraphin,  id  est  incendium,  nomiuan- 
tur.  Hinc  de  ipso  omnium  Creatore  scriptum  est : 
Deus  noster  ignis  consumens  est  (Hebr.  xii,  29;  Deut. 
IV,  24).  IgnisenimDeus  dicitur,  quia  flammis  amo- 
ris  sui  incendit  mentes  quas  replet.  £t  idcirco  Se- 
raphin  incendinm  dicuntur,  quia  potestates  ei 
proximae  in  coelis  inaestimabili  amoris  ejus  igne  suc- 
censae  snnt.  Ex  hoc  igne  succensa  ardent  in  terra 
corda  justorum.  Hoc  igne  calefacta  redeuntad  pce- 
nitentiam  corda  peccantium,  quae  inflammata  vehe- 
mentertimorem  in  amorem  vertunt.  Nam  quae  prius 
tabescere  metu  coeperant,  postmodum  igne  amoris 
flagrant.  Et  quia  ejus  membra  sunt  electi  angcii  in 
ccelo,  ejus  membra  sunt  conversi  homines  in  terra ; 
unus  homo  est  qui  et  super  lumbos  ardet  intrinse- 
cus,  et  sub  lumbis  inferius  ignis  sui  splendorem  in 
circuitu  emittit,  quia  et  angelos  ad  amorem  suum 
per  divinitatem  tenuit,  et  homines  ad  sancti  ardoris 
sui  desiderium  ex  humanitate  revocavit.  Sequitur  : 

Vbbs.  28.  —  Velut  aspectus  arcus,  cum  fuerit  in 
nuhe  in  diepluvice. 

29.  Arcum  omnipotens  Deus  inter  se  atque  homi- 
nes  in  signo  posuit,  ut  ultra  mundum  diluvio  non 
deleret,  dicens  :  Arcum  meum  pomm  in  nubibus,  et 
irit  signum  foederis  inter  me  et  inter  terram.  Cumque 
ohduxero  nubibus  c(Blum,apparebit  arcus  meus  innu- 
bibus,  et  recordabor  fcederis  mei  vohiscum  (Genes.  ix, 
13).  Unde  et  in  arcu  eodem  color  aqoae  et  ignis  si- 

^  lu  C.Germ.,  et  pl.  Mss.  In  Editis  (si  vetustiores 
excipias),  etapparebo. 

•  In  Editis  accersita  gratis  littera,  illic  pro  iUi 
legitur,  reluctantibus  Mss. 

»  Corruptus  est  hic  locus  in  Gussanv. ;  legitur 
enim  :  et  ignis  qui  appamit,  ut  quati. 


A  mul  ostenditur,  quia  et  ex  parte  est  coeruleos,  et 
ex  parte  rubicundus,  ut  utriusquejudicii  testis  sit, 
unius  videlicet  faciendi,  et  alterius  facti,  sed  quia 
mundus  quidem  judicii  igne  cremabitur  (IlPelr.  iii, 
7),  sed  jam  non  ulterius  faciendi,  aqua  jam  diluvii 
nondeletur.  Quid  estautemquod  splcndentem  ignein 
a  lumbis  hominis  throno  praesidcutis,sicutaspectas 
arcus  cum  fuerit  in  nube  in  die  pluviae,  propheta 
conspexit  ?  Quia  enim  per  ignem,  sicut  dictum  est, 
ardorsancti  Spiritus  designatur,  quae  similitudo  est 
arcus  et  spiritus  ^  ut  ignis  qui  apparuit  quasi  aspe- 
ctus  arcus  apparuisse  diceretur  ?  Sed  si  ipsi  quam 
praediximus  visioni  arcus  intendimus,  quomodo  ar- 
cus  significet  spiritum  videmus.  In  arcn  quippe,  si- 
cut  praefatus  sum,  aqua  et  ignis  apparent.  £t  post 

B  Mediatoris  adventum,  eo  virtus  Spiritus  sancti  in 
humano  genere  claruit,  quo  electos  Dei  et  aqua 
baptismatis  lavit,  et  igne  divini  amoris  incendit. 
Qnasi  enim  admisto  colore  aquae  simnl  et  ignis  qui- 
dam  arcus  in  nube  ^  ad  propitiationem  ponitnr, 
cum  Yeritas  dicit  :  Nisi  quis  remtus  fuerit  ex  aqua 
et  Spiritu  sancto,  non  potest  introire  in  regnum  Dei 
(Joan.  III,  5).  Qui  arcus  in  nube  est  in  die  plnviae, 
quia  in  dominica  incarnatione,  et  in  effusione  prae- 
dicationis  ostenditur,  1248  ut  ad  veniam  corda 
credentium,  *  Domino  parcente,  revocentur.Nubem 
enim  Redemptoris  carnem  non  inconvenienter  acci- 
pimus,  de  qua  per  Psalmistam  dicitur :  Qui  ponit 
nubem  ascensum  suum  (Psal.  ciii,  3).  Nubem  quippe 
ascensum  suum  posuit,  quia  is  qui  divinitate  ubiqne 

Q  est,  carne  ad  coelestia  ascendit.  Expleta  vero  omni 
mystica  visione,  subjungit  : 

Ibid.,  et  Cap.  ii^  Yers.  1.  —  Hic  erat  aspectus 
splendoris  per  gyrum,  et  hwc  visio  similitudinis  gloria 
Domlni, 

30.  Quid  enim  in  universo  mundo  sancti  Spiritus 
gratia  agat  aspiciens,  ait :  Hic  erat  aspectus  splendo- 
ris  per  gyrum.  Quae  vero  interius  ejusdem  sancti 
Spiritus  gloriae  maneat,  considerare  volens,  sed  sicut 
erat  non  valens,  subjungit  :  Et  hoec  visio  simHitudi- 
nis  gloricB  Domini.  Non  enim  ait :  Visio  gloriae,  sed 
similitudinis  gloriae,  ut  videlicet  ostendatur  qnia 
quantalibet  se  intentione  mens  humana  tetenderit, 
etiamsi  jam  phantasias  imaginum  corporalium  a  co- 
gitatione  compescat,  si  jam  omnes  circnmscriptos 

l^  spiritus  ab  oculis  cordis  amoveat,  adhnc  tamen  in 
carne  mortali  posita  videre  gloriam  Dei  non  valet 
sicut  est.  Sed  quidquid  de  illa  est  quod  in  mente 
resplendet,  similitudo,  ^  et  non  ipsa  est.  Unde  et 
ille  praedicator  qui  raptus  usque  ad  tertium  coelnm 
fuerat  dicebat :  Videmus  nunc  per  speculum  in  amig' 
mate(l  Cor.  xiii,  12). 

31.  Qua  in  re  non  despicienda  nobis  qnaestio  ori- 
tur,  quomodo  Joannes  evangelista,  cum  erga  mira- 

*  Editi  omnes,  ad  probationem.  Secns  in  nostris 
Mss.  Germ.,  Norm.,etc.^  aGussanv.  perlectiset  hic 
laudatis. 

•^  Sive,  a  Domino,  ut  exhibent  Mss.  Norm. 

•  Suess.,  etiam  ipsa  est. 


869 


HOMILIARUM  LN  EZCCHIELEM  LIB.  I.  -  HOMIL.  IX. 


870 


cula  Hedemptoris  nostri  Jadaeornm  perfidiam  etiam 
ex  verbis  propheticis  descripsisset,  adjungit,  dicens  : 
H(BC  dixU  haias  quando  vidit  gloriam  ejus,  et  locu- 
tus  est  de  eo  (Joan,  xii,  41).^  £t  siEzechiel  nonglo- 
riam,  sed  glorix  similitudineia  \idit,  quid  est  quod 
iste  similitudinem  g]ori8B,et  ille  ejus  gloriam  vidisse 
describitur?  Sed  cum  Joannes  evangelista  prius  mi- 
racula  Redemptoris  nostri  narravit,  atque  infidelita- 
tem  Judaeorum  postmodum  subdidit,  hanc  ejusdem 
Redemptoris  nostri  gloriam,quae  in  mundo  apparuit, 
Isaiam  vidisse  manifestat.  Omne  enim  quod  in  terra 
*mirum  divinitus  agitur  gloria  omnipotentis  Dei  cst, 
et  ejus  gloria  in  omnibus  factis  videtur.  Isaias  ergo 
ejus  gloriam  in  terra  vidit;  Ezechiel  vero'  ejusglo- 
riam  in  coelo,sicutiest,  videre  nonpotuit,quiaaliter 
est  gloria  ejus  in  rebus  factis,  atque  aliter  in  semet- 
ipso.  Haec  ergo  ejus  gloria  qu»  in  rebus  est  videri 
potest,  illa  vero  quae  iu  ipso  est  videri  modo  nisi 
per  similitudinem  non  potest.  Sed  hanc  eamdem  si- 
militudinem  gloriae  quia  propheta  vel  sublevatus  por- 
tare  non  potuerit  cognoscamus.  Sequitur  : 
Idid.  —  Et  vidi,  et  cecidi  in  faciem  meam, 

32.  Quid  ergo  de  hoc  viro  fieret,  si  ita  nt  cst  ejus 
gloriam  vidisset,  qui  similitudinem  gloriae  illius  vi- 
dens,  sed  ferre  non  valens,  cecidit?  Qua  in  re  cum 
magno  moerore  pensare  et  considerare  cum  lacry- 
mis  debemus  in  quantam  miseriam  et  infirmitatem 
cccidimus,  qui  et  ipsum  bonum  ferre  non  possumus 
ad  quod  videndum  creati  sumus.  Est  tamen  et  aliud 
quod  de  prophetae  facto  consideremus  in  nobis.  Pro- 
pheta  enim  mox  ut  gloriae  Domini  similitudinem  vi« 
dit^  in  faciem  suam  cecidit.  Cujus  similitudinem 
gloriae  quia  nos  per  1249  spiritum  prophetiae  vi- 
dere  non  possumus,  hanc  assidue  cognoscere  et  soU 
licite  contemplari  in  sacro  eloquio^  in  (xstestibus 
monitis,  in  praeceptis  spiritualibus  debemas.  Qui 
cum  aliquid  de  Deo  conspicimus,  in  faciem  nostram 
cadimus,  quia  ex  malis  erubescimus,  quae  nos  me- 
minimus  perpetrasse.  Ibi  enim  cadit  homo,  ubi  con. 
fanditur.  Unde  et  Paulus  quasi  quibusdam  in  facie 
jacentibus  dicebat :  Quem  ergo  fructum  habuistis  tunc 
in  illis,  in  quibus  nunc  erubescitis  {Rom,  vi,  21)? 

33.  Ecce,  coelestis  gratiae  dono  largiente,  obvolu- 
tum  1250  mysteriis  libri  initiam  in  Ezechiel  pro- 
pheta  discussimus,  et  dicta  mystica  mortaliter  dis. 
serentes,  volantem^  prophetiae  theoriam  ad  terram 
traximus,  ut  quae  prius  parvaloram  animis  mihique 
similium  volabat,  sednon  elevabat,  jam  nunc  abeis 
legatur  et  cognoscatur,  et  volet  et  levet.  Agamas 
ergo  gratias  Redemptori  nostro,  qui  spiritali  semper 
alimento  nos  reficit,  qui  panis  vivas  descendit  de 
coelo,  et  dat  vitam  mundo  {Joan.  vi,  33).  Qai  vivit 
et  regnat  cum  Patre  in  unitate  Spiritus  sancti  Deus, 
per  omnia  sxcula  saeculorum.  Amen. 


A  HOMILIA  IX. 

Ezechielu  caput  secundumexplanatur;  qua  in  expoti- 
tione  non  solum  multa  moraliter  explicantur,  sed 
etiam  non  pauca  de  gratice  prcBvenientis  necessitate, 
de  liberi  arbitrii  consensu  et  cooperatione,  de  sacra 
Scripturas  obscuritate  et  interpretatione  doctissime 
edisseruntur, 

i.  Initium  libri  in  Ezechiel  propheta  magnis  ob- 
scuritatibus  clausam,  et  qaibusdam  mysteriorum 
nodis  ligatum,  in  homiliis  octo,  Domino  nostro  Jesn 
Christo  largiente,  discussimus.  Jam  nunc  planiora 
sunt,  et  minusdifficiliaquae  sequuntur.  Charitati  ita- 
que  vestrae  colloquimur^  eidem  omnipotenti  Deo'  gra- 
tias  referentes,  quia  post  tot  opaca  siivarum,  tandem 
laeti  ad  campos  exivimus,  in  quibas  liberis  gres- 
sibus  iocutionis  nostrae  intrepidum  pedem  ponamos. 

n  Ecce  enim  postquam  propheta  similitudinem  glorise 
Domini  contemplatus,  in  f^ciem  suam  cecidit,  ad- 
jungit  :  —  EzBCH.  ii,  i.  — Et  audivivocem  loquentit, 
et  dixit  ad  me  :  FHi  hominis,  sta  super  pedes  tuos,  et 
loquar  tecum,  Ubi  adhuc  subditur  : 

Ybrs.  2.  —  Et  ingressus  est  in  me  spiritus,  post^ 
quam  locutui  est  mihi,  et  statuit  me  tuper  pedet 
meos. 

2.  Ecce  divina  vox  jacenti  prophetae  jussit  *  at 
surgeret.  Sed  surgere  omnino  non  posset,  nisi  in 
hunc  omnipotentis  Dei  spiritus  intrasset,  quia  ex 
omnipotentisDei  gratia  ad  bona  operaconari  qui  dem 
possumus,  sed  haec  implere  non  possumos,  si  ipse 
non  adjuvat  qui  jubet.  SicPaulus  cam  discipulos  ad- 
moneret,  dicens,  Cum  metu  et  tremore  vestram  iptO" 
rum  salutem  operamini  {Philip,  ii,  i2),  iilico  qaisin 

C  eis  haec  ipsa  bona  operaretar  a4janxit,  dicens :  Deut 
est  enim  qui  operatur  in  vobis  ei  velle  et  perficere  pro 
bona  voluntate  {Ibid,,  i3),  Hino  est  qaod  ipsaVeritas 
discipulis  dicit  :  Sine  me  nthil  potestis  facere  {Joan. 
xv,5).  Sed  in  his  considerandnm  quiasicbonanQstra 
si  omnipotentis  Dei  dona  sunt  ut  in  eis  aliqoid  no- 
strum  non  eit,  car.nos  quasi  pro  meritis  aBtemam 
retributioiiem  quaerimas?  Si  autem  ita  nostra  sant 
ut  dona  Dei  omnipotentis  non  sint,  cur  ex  eis  omni* 
potenti  Deo  gratias  agimus?  Sed  sciendum  est  qoia 
mala  nostra  solummodo  nostra  sunt ;  bona  autem 
nostra,  et  omnipotentis  Dei  sunt,  et  nostra,  qaia  ipse 
aspirando  nos  praevenit  at  velimus,  qui  adjuvando 
sabsequitur  ne  inaniter  velimus,  sed  possimus  im- 
plere  quae  volumus.  Praeveniente  ergo  gratia,  et  bona 

D  voluntate  subsequente,  hoc  quod  omnipotentis  Dei 
donum  est  fit  meritam  nostram.  Qaod  bene  Paalas 
brevi  sententia  explicat,  dicens  :  Plus  illis  omnibut 
laboravi  {I  Cor,  xv,  iO).  Qai  ne  saae  videreiar  virtati 
tribuisse  quod  fecerat,  adjunxit :  Non  autem  ego,  t$d 
gratia  Dei  mecum  {Ibid.).  Quia  enim  coelesti  dono 
praeventus  est,  qaasi  alienum  se  a  bono  suo  opere 
agnovit,  dicens  :  Non  autem  ego,  Sed  qaia  praeve- 


^  Suess. ,  et  si  Isaias  vidit  gloriam  ejus,  quid  est quod 
iste  similitudinem  glorice. 

*  Abest  mirum  ab  Ebroic.  caeterisque  Norm.  Re- 
tinaimus,  quod  exstet  in  C.  Germ.  et  aL  antiq. 

'  Revocavimus  ejus,  omissum  in  Yulgatis. 

^  Ita  Mss.  Anglic.  et  ex  nostris  pleriqae.  In  Edlt. 
Paris,  1502  et  £518  :  Prophette  hittoriama  terra  ex-  ' 


traximus,  In  caeteris  le^itar  etiam,  hittoriam,  In  G« 
Germ.,  prophetice  histormm  a  terra  extraximus, 

•^  Gussanv.,  Deo  referentes,  praetermisso  ^ratiat, 
lapsu  forsitan  typographico ;  in  omnibus  enim,  sive 
excusis  sive  manu  exaratis,  legitar. 

•  Vulgati,  t<(  returgeret. 


871 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


872 


niens  gratia  liberum  in  eo  arbitrium  fecerat  in  bo-  A 
nnm,  quo  libero  arbitrio  eaindem  gratiam  est  subse- 
cntus  in  opere,  adjunxit  :  Sed  gratia  Dei  mecnm 
{Ihid.),  Ac  si  diceret  :  In  bono  opere  laboravi,  non 
ego,  sed  et  ego.  In  hoc  enim  quod  solo  Domini  dono 
praeventus  sum,  non  ego;  in  eo  autem  quod  donum 
voluntate  subsecutus,  et  ego.  His  igitur  breviter  con- 
tra  Pelagium  et  Coelestium  dictis,*.ad  exponendi  or- 
dinem  redeamus.  FHi  hominis,  sta  $uper  pedes  iuos, 
ei  loquar  tecum  (Ezech,  ii,  1). 

3.  Notandus  nobis  est  ordo  locutionis  et  operis, 
qnia  priussimilitudo  gloriae  Domini  apparet  ntdeji- 
ciat,  postmodum  alloquitur  ut  elevet,  deinde  super- 
abnndantis  gratiae  spiritum  mittit  et  levat,  ac  supra 
pedes  statuit.  Nisi  enim  aliqnid  de  aeternitate  in 
mente  videremn8,nunqnam  in  faciem  nostram  poeni-  g 
tendo  caderemus.  Sed  j^m  jacentesvoxDominicon- 
solatur  nt  in  opere  surgamus,  quod  tamen  nos  facere 
nostra  virtute  non  possumus.  Ipsius  ergo  non  spiri- 
tus  implet  et  levat^  et  super  pedes  nostros  statuit,  ut 
qni  proni  in  poenitentia  pro  culpa  jacuimus,  recti 
postmodum  in  bono  opere  stemus.  Sed  stans  pro- 
pheta  quid  audierit  adjnngit,  dicens  : 

Vers.  2,  3.  —  Ei  avdivi  *  loqiientem  ad  me,  et 
dicentem  :  Fili  homims,  miito  ego  te  ad  fihos  Israel^ 
ad  gentes  apostatrices,  quce  recesserunt  a  me, 

4.  Sic  propheta  describit  sua,  ut  significet  nostra. 
Nam  quid  est  hoc  (i  p.,  dist,  30)  quod  ei  jacenti  di- 
citur  :  Sta  super  pedes  tuos,  et  loquar  tecum?  Qui 
enim  jacenti  loquebatur,  cur  non  se  nisi  stanti  pro* 

.  mittit  esse  locuturum  ?  Sed  sciendum  quia  alia  sunt  G 

qnse  jacentes,  alia  quae  stantes  audire  debeamus.  Ja« 

centi  enim  dicitur  nt  surgat,  stanti  autem  praecipi- 

tnr  nt  ad  praedicationem  proficisci  debeat.  Adhuc 

1361  enim  in  infirmitatis  confusione  jacentibus 

praeberi  non  debet  auctoritas  praedicationis.  Sed  cum 

jam  in  bono  opere  surgimnsy^mm  jam  recti  stare 

coeperimns,  dignum  estut  ad  Incrandofl  alios  in  prae- 

dicationem  mitti  debeamns.  Stans  ergoprophetavi- 

ftionem  spiritalem  vidit,  et  cecidit;  cadens  vero  jam 

monitionis  verbum  snscepit  nt  surgeret,  snrgens  au- 

tem  praeceptnm  audivit  ut  praedicaret.  Nam  qni  ad- 

hnc  ex  superbiae  vertice  stamus,  cum  jam  de  aetemi- 

tatis  timore  aliqnid  sentire  coeperimusj  dignnm  est 

Qt  ad  poenitentiam  cadamns.  Et  cum  infirmitatem 

nostram  snbtiliter  cognoscentes  humiliter  jacemus,  D 

per  divini  verbi  consolationemsnrgereadfortiaope- 

ra  jubemur.  Et  cum  jamin  bonorum  operum  solidi- 

tate  persistimns,  necesse  est  ut  unde  nosmetipsos 

correximus,indejam  praedicantes  et  alios  levemus. 

Jacenti  ergo  non  praecipitur  ut  ad  praedicationem 

•  pergat,  he  infirmus  qnisque  hocquod  verbo  aedifi- 

care  potest  opere  destmat.  Unde  recte  quoqne  per 

Psalmistam  dicitur  :  Eduxitmedelacumiseri(je,eide 

hto  fcecis;  statuit  iupra  petram  pedes  meos,  et  direxit 


gressus  meos;  et  immisit  in  os  meum  canticum  novum, 
hymnum  Deo  nostro  (PsaL  xxxix,  3,  4).  Prinsenira 
de  Into  pravitatis  educitur,  ut  cjus  pedes  per  fidem 
in  petra  solidentur.  Sed  quia  rectam  fidem  recta  snb- 
seqni  debet  operatio,  grcssus  ejus  directi  snnt,  ut 
post  directionem  gressuum,  id  est  post  perfectionem 
boni  operis,  in  ore  acciperet  etiam  novum  canticnm 
praedicationis.  ^  Sic  Saulus,  dum  superbus  Damas- 
cum  pergcret  (Act.  ix,  6),  Redemptoris  voce  prostra- 
tus  jacnit.  Et  qui  praedicator  futuras  erat,  non  tamen 
mox  ut  praedicaret  quod  videral  audivit,  sed  ei  ja- 
centi  dicitur  :  Ingred^re  in  civitaiemy  et  diceiur  tibi 
quid  te  oporieai  facere  (Ihid,,  7).  Jacens  ergo  hoc  so- 
lum  audire  potuit,  nt  surgens  disceret  *^quod  audi- 
ret ;  surgens  vero  hoc  didicit,  nt  quae  cognoveral 
praedicaret. 

5.  Sed  quajrendum  nobis  est  cnr  Ezechiel  et  Pau- 
lus  in  faciem  cadunt,  ct  de  ascensore  equi,  id  est  de 
eo  qui  in  hujus  mundi  gloria  elatus  est,  dicitur :  Ut 
cadat  ascensor  ejus  retro  (Genes.  xlix,  17)  ?  Rursnm- 
que  de  persecutoribus  Domini  scriptum  est  :  Ahie- 
runi  retrorsum,  ei  ceciderunl  in  terram  (Joan.  xviii, 
6).  Quid  cst  hoc,  quod  electi  in  faciem,  et  reprobi 
retrorsum  cadunt,  nisi  quod  omnis  qni  post  se  cadit 
ibi  procul  dubio  cadit,  ubi  non  videt ;  qui  vero  ante 
se  ceciderit,  ibi  cecidit,  ubi  videt?  Iniqui  ergo  quia 
in  invisibilibns  cadnnt,  post  se  cadere  dicnntur,  quia 
ibi  corraunt,  ubi  quid  eos  tunc  seqnatur  modo  videre 
non  possunt.  Justi  vero,  quia  in  istis  visibilibns  se- 
mctipsos  sponte  dejiciunt,ut  in  invisibilibns  erigan- 
tur,  quasi  in  faciem  cadunt,  qnia,  timore  compnncti, 
videntes  humiliantur. 

6.  Notandum  vero  quod  dicitnr  :  Mitio  ego  te  ad 
filios  Israel,  ad  genies  apostatrices,  qucB  reeesterunt  a 
me,  Sioot  enim  dnobus  modis  a  Deo  receditnr,  ita 
duobns  modis  a  Deo  apostatae  homines  finnt.  Nam 
nnnsquisqne  a  conditore  suo  aut  fide  recedit,  aut 
opere.  Sicut  crgo  qui  a  fide  recedit  apostata  est,  ita 
qui  adperversum  opus  quod  descrueratredit,  abom- 
nipotente  Deo  apostata  absque  ulla  dubietate  depn- 
tatur,  etiamsi  fidem  tcnere  videatur.  Unnm  enim 
sine  altero  nil  prodesse  valet,  1252  quia  nec  fides 
sine  operibns,  nec  opera  adjuvant  sine  fide,  nisi  for- 
tasse  pro  fide  percipienda  fiant ;  sicut  Corneiius  ante 
pro  bonis  operibus  merait  audiri  quam  fidelis  existe- 
ret  (Act.  X,  4).  Qua  ex  re  colligitur  qnia  bona  opera 
pro  fide  percipienda  faciebat.  Nam  cni  ab  angelo  di- 
citur  :  Orationes  iuce  et  eleemosynw  tuce  ascenderunt  in 
memoriam  in  conspeciu Dei  (Ibid.),  et  mox  pro  eadem 
ascensione  praecipitnr  ut  ad  Simonem  mittat^  qni  ei 
veniens  praedicare  debeat,  constat '  quia  hoc  petiit, 
nnde  meruit  exaudiri.  Sequitur  : 

Vers.  3, 4.  —  Patreseorumpr(evaricaii sunt paclurA 
meum  usque  ad  diem  hanc,  et  filii  dura  facie  el  indo- 
mahili  corde  sunt,  ad  quos  ego  mitto  ie. 


*  Longip.,  vocem  loquentem. 
»  Sness.,  surgat. 

■  C.  Germ.,  sic  Paulus. 

*  Male  in  yulgBXis,  quodaudierat;  neqneenimad- 


huc  audierat  Saulns,  quid  sibi  facto  opns  esset,  sed 
ad  Ananiain  mittebatur  nt  ab  eo  audiret.  Nostra  leciio 
est  Mss.  omninm. 
'  C.  Germ.,  constat  qui  hoc  petiit,  unde. 


873 


IIOMlLIARlTd  IJV  EZECHIELEM  LIB.  1.  —  HOMIL.  L\. 


874 


7.  Ecco  esl  una  culpa  superbiye,  quia  prcevaricaU  A  patres  qui  in  culpa  defuncti  sunl  auJire  nolucrunt  ? 


sunt  pactum.  Ecce  altera  obstinationis^  quia  itsque  ad 
dicm  hanc.  Ecce  in  iniquitate  filiorum  culpa  gravis 
iuiprudentiae,  quia  dura  /act>,  quoniam  mala  quae  fa- 
ciunt,  jam  non  erubescunt,  et  nunquam  ^el  post 
culpas  ad  pccnitentiam  redeunt,  quia  indoinabili  corde 
sunt.  Cum  vero  tantae  pravitatis^  tantaeque  obstina- 
tionis  sint  hi  ad  quos  propheta  mittitur,  quis  jam  non 
videat,  quia  persona  prophetae  a  tam  perversis  homi- 
nibus  despici  valeat  ?  Sed  ecce  auctoritas  personae 
tribuitur,  cum  subditur  : 

Vers.  4.  —  Et  dices  ad  eos  :  Hcec  dicit  Dominus 
Deus. 

Ac  si  aperte  diceretur  :  Quia  ex  te  despicieris,  ex 
mea  voce  necesse  est  ut  loquaris.  Ne  contemnaris 


Pensemus,  rogo,  quie  virtus  sit  in  hoc  dominici  ser- 
mobis  defectu,  ut  dicat  :  Si  forle  vel  ipsi  audiant, 
Nohis  hoc  nobis  apertedicilur,  *  qui  afllicti,  obsessi, 
conclusi,  omnia  quae  in  hoc  mundo  babuimus  bona 
perdidimus.  ^  Urbes  erutas,  eversa  castra,  depopu- 
latos  agros,  suffossas  Ecclesias  videmus  ;  et  tamen 
adhuc  parentes  nostros  ad  iniquitates  sequimur,  ab 
eorum  elatione  quam  vidimus  non  mutamur.  Et  illi 
quidem  inter  gaudia,  nos  vero,  quod  est  gravius,  et 
inter  flagella  peccamus.  Sed  ecce  omnipotens  Deus 
iniquitates  judicans,  jam  priores  nostros  abstulit, 
jam  ad  judicium  vocavit.  Nos  adhuc  ad  poenitentiam 
exspectat,  nos  ad  revertendum  sustinet.  Et  qui  in 
iliis  jam  judicium  exercuit,  nobis  sua;  patientia 


ipse  qui  mitteris  ;  verba  mea  proferens,  ostende  qui  ^  longanimitatem  prffirogat,  ne  cum  nostris  nos  prio- 


misit.  bequitur 

Vers.  5.  —  5«  forte  vel  ipsi  audiant^  et  si  forte 
quiescant,  quia  domus  exasperans  est. 

8.  Dum  constat  quod  omnipotens  Deus  omnia  sciat, 
mirandum  valde  est  cur  dicatur  :  5i  forte  audiant,  et 
siforte  quiescant.  Qua  propter  sciendum  nobisest  quia 
isla  dubitatio  locutionis  Dei  non  ex  ignorantia^  sed 
ex  aliqua  significatione  descendit.  Nam  quis  nesciat 
quod  qui  fecit  et  videt  omnia,  omnia  sciat  ?  Et  per 
senietipsam  in  Evangeiio  Veritasde  Antichristi  prae- 
dicatoribus  dicit :  Dabuiit  signa  magna  et  prodigia,  ita 
ut  in  errorem  inducaotur,  si  fieri  potest,  etiam  electi 
(Matth.  XXIV,  24).  Cur  hoc  sub  dubilatione  dicitur, 
cum  quid  futurum  sit  a  Domino  praesciatur  ?  Unum 
\ero  e  duobus  est,  quia  si  electi  sunt.  fieri  non  po- 


ribus  perdat,  dicens  :  Si  forle  vel  ipsi  audianl,  et  si 
forte  quiescant,  quia  domus  exasperans  est, 

10.  Omnis  anima  etiam  post  acceptam  fidem  in 
perversilate  sua  aut  permanens,  aut  revertens,  do- 
mus  exasperans  vocatur,  quia  eum  quem  per  fidem 
susceperat  repellit  a  se  pravis  moribus  habitatorem 
Deum.  Nam  domus  inhabitatur  a  domino.  Si  ergo 
domus,  quare  exasperans  ?  Si  vero  exasperans, 
quare  domus,  quae  utique  jam  non  habitatur  ?  Sed 
domus,  quia  in  ea  Deus  per  fidem  habitare  coeperat ; 
exasperans  vero  est,  quia  ab  ea  pravis  moribus  re- 
pulsus  exiit,  ut  vacua  remaneat,  quam  prius  coelestis 
inhabitator  replebat.  Unde  etiam,  sicut  Veritatis  voce 
cognovimns  nequissimus  spiritus  cum  septem  aiis 
rediens,  domum  scopis  mundatam  invenit  (Matth, 


tst;  si  autem  fieri  potest,  electi  non  sunt,  Et  tamen  ^  xii,  45),  quia  mentem  a  virtutibus  alienam  replet. 
dicitur :  Ut  in  errorem  inducantur,  si  fieri  potest,  etiam      Sequitur  : 


electi.  Ista  ergo  Dominici  sermonis  dubitatio,  ex  ele- 
ctorum  cordibus  designatio  tentationis  fuit,  quia  qui 
electi  sunt  ad  persistendum,  per  signa  praedicatorum 
*  Antichristi  tentabuntur  ad  cadendum.  Per  hoc  ergo 
quod  dicitur,  Si  fieri  potest,  hoc  exprimitur,  quod 
electi  i!i  corde  te.itabuntur.  Nutant  enim,  sed  non 
cadunt.  Dicitur  ergo,  St  fieri  potest,  quia  trepida- 
bunt ;  el  tauien  dicuntur  clecti,  quia  non  cadent.  Du- 
bitatio  itatiue  seimonis  a  Domino  iu  electis  exprimit 
trepidationem  meiitis.  Quoseteiectos  nominat,  quia 
cernil  quod  in  fide  et  bono  opere  persistant.  Unde 
hicquojue  dicitur  :  Siforte  audiant,  et  si  fortequie- 
scant.  Per  hoc  cnim  quod  dicitur,  Si  forte,  quia  ex 


Ibid. — Etscientquiu  propheta  fueril  in  medio  eorum, 

11.  ^  Malis  scire  bonos,  autadadjatorium  salutis 
proficere,  aut  ad  testimouium  damnationis  solet. 
Sciant  ergo  quia  in  medio  eorum  propheta  fuerit, 
ut  audita  prasdicatione  aut  adjuventur  ut  surgant, 
^  aut  sic  damuentur  ut  excusatione  careant.  Sequi- 
tur  : 

Vers.  6.  —  Tu  ergo,fiUhominis,  ne  limeaseos,  ue- 
que  sermones  eorum  metuas,  quoniam  inerediili,  et 
subversores  sunt  lecum,  et  cum  sctrpitmibus  habitas, 

12.  Patet  ad  quam  perversos  in  praedicationem 
mittitnr,  q>ii  ne  timeat  aJmonetur.  EU  quia  pravi 
quique  bona  sibi  loiiuenlibus  alia  iniqna  faciunt, 


inagnamuitjludiue  pauciauditurisintdemonsti-atur.  I)  et  adhuc  alia  minantur,  propter  illa  qua3  faciunt 


Per  dubilationem  ergo  serinonum  Dei  quid  significa- 
tur  aliud,  nisi  paucitas  auditorum  ? 

1253  9.  Notandum  vero  quod  postquam  mala 
parentum  defunctorum  dixerat,  mittens  prophetam 
ad  filios  dicat  :  Si  forte  vel  ipsi  auiliant,  et  si  forte 
quiescant.  Quid  est  diccre  Vel  ipsi,  nisi  quia  eorum 


dicitur  :  Netimeas  eos;  etpropter  hoc  quod  minatur, 
adjungitur  :  Neque  sermones  eurum  metuas.  Vel  certe 
quia  reprobi  ct  mala  bonis  ingerunt,  et  ®  eorum 
semper  actibus  derogant,  propheta  missus  admone- 
tur,  ne  eorum  vel  crudeiitaiem  metuat,  ^el  verba 
pertimescat.  In hoc itaiue  quod  dicitur  :  Ne  timeas, 


^  Suess.,  ante  districtum  judicium  CUristi  tenta- 
buntur. 

3  Ed;ti,  qui  afflicti,  oppressi.  Meliuso6sem  legitur 
in  oniDibus  Mss.  nostns. 

^  Deccens.,  urbes  dtraptas. 

*  Suess.,  sarebona.  Val.  Cl.,  mali  scire  bonos 

aul  ad  damnationis  cumulum  sotent,  Legi  debere  bo- 

Patrol.  LXXVL 


nos,  ex  contextu  palain  fit. 

^  Edit.  Paris.  1502  et  cdetera  :  aut  sic  in  iniqui" 
tatibus  eorum  ilamnentur.  tloc  additameiitum  repio* 
baviuius  Mss.  oinnium  auctoritale  \icti. 

^  Norui.  et  Val.  Cl.,  eorum...  bontb  actibus.  Abesl 
honis  a  Germ.  et  alils. 


\^ 


87^i 


SAXCTl  r.ltK(i()i;il  MAdM 


87() 


proplieta)  dalur  aucioritas   pricdicatioiiis.    Et  qiiia  A  Debonl  autcin  ^  liabnri  in  njiHu  ot  reverontiajudicia 


omne.s  qui  in  Deo  vi\iinus  organa  verilatis  sunuis, 
ul  scepe  per  aliuin  niihi,  sa^pe  vero  aliis  loquatur 
per  nie  ;  sic  nobis  boni  verbi  inessc  auctoritas 
debet,  ut  et  is  qui  pra?est  1254  dicat  recta  iibere, 
et  is  qiii  subest  inferre  bona  Iiumiliter  non  recuset. 
Bonum  enini  *  quod  majori  a  niinore  dicitur  tunc 
vore  bonum  est,  si  humiliter  dicatur.  Nam  si  recti- 
tudo  sentiendi  humililalem  loquendi  perdideril,  ra- 
diceni  sensus  in  ramo  lingua>  viliavit.  Quod  videlicet 
viiiiini  jain  nonex  ramo,  sed  ex  radicoest,  quianisi 
cor  int  imosceret,  lingua  lyinime  superbiret.  Inesse 
eigoad  loquendi'.inprio6ri  humilisauctoritas,  inessc 
auteni  minori  libera  humiiitas  debet.  Scd  saq)e  in 
hoininibus  i[)sc  loquendi  ordo  confunditur,  sicut  et 


jusloruin,  quia  inembra  omnipolontis  Dei  sunt,  et 
hoc  ip.si  in  lorra  reprehendunt,  quod  Dominus  re- 
darguit  e  ccjclo.  Nam  per\crsorum  derogatio  vitH* 
no.stne  approbatio  est,  (|uia  jnm  ostcnditur  nos  ali- 
quid  justitia)  haliere,  si  illis  displicere  incipimus 
qui  non  placcnt  Deo.  Nemo  elenim  polesl  in  una 
eademque'rc  omnipotenti  Domino  atquc  ejns  hosti- 
bus  gralus  existere.  Nam  Dco  se  amicuni  denegat, 
qui  ejus  placet  inimico.  Et  inimicis  veritatis  advoi'- 
sal)itur,  1255  qui  eidoin  veritati  in  niente  subju- 
gatur.  Unde  sancti  viri  in  vocis  liberae  increpatioiie 
succensi,  eos  ad  sua  odia  excitare  non  metuunt, 
quos  Deum  non  diligere  cognoscunt.  Quod  Prophota 
ardentere\hibens,  creatori  omniuin  quasi  in  muiieie 


loiige  superius  diximus.   Nam   aliquando  quis  per  B  obtulit,  dicens  :  A^ohhc  ^  quiodcrunlk.DeuSyOihnim 


lumorom  elationis  loquitur,  et  loqui  se  per  auclori- 
tatom  liborlatis  existimat  ;  et  aliquando  alius  per 
stultum  timorcm  tacet,  et  tacere  se  per  humilitatem 
putat.  Illc  locum  sui  regiminis  attendens,  non  meti- 
tur  sonsuin  tumoris  ;  iste,  locum  su;e  subjectionis 
considorans,  timet  dicerc  bona  quae  sentit,  et  igno- 
rat  quantuni  charitati  reus  ellicitur  tacondo. 

13.  Sic  vero  sub  auctoritatosuperbia,  et  humanus 
timor  sub  humilitatc  se  palliat,  ut  soipe  iioc  ille 
valeat  consideraro  quid  Deo,  noc  istc  qnid  debcal 
proximo.  Nain  illc  dum  eos  qui  sibi  subjocti  sunt 
conspicit,  et  ei  cui  omnes  subjacenl  non  intondit,  in 
elatione  attolitur,  et  de  elationo  sua  volut  de  aucto- 
ritate  gloriatur.  Iste  vero  nonnunquam  duin  timet 


illoa,  cl sujfcv  inimicos  tuos  tabescehamfPsal.  cxAXViir, 
21j  f  Pcrfecto  odio  oderam  illos,  et  inimici  facti  sinii 
wihi  ilbid.,  22 j.  Ac  si  aperte  dicat  :  Pensa  quanfum 
lc  diligo  qui  tuorum  hostium  excitare  contra  ino 
inimicitias  non  pertimesco.  Hincetonim  dicit :  ^  Qui 
retribuunt  mala  pro  bonis  detrahebani  mlhij  quoniam 
subsccutus  sum  ju^titiam  (Psal.  xxxvii,  21^.  Bonuin 
valde  est  quod  justus  tribuit,  quando  male  agenlibus 
libera  voce  contradicit.  Sed  perversi  mala  pro  bonis 
retribuunt  cum  justis  derogant,  quia  contra  eos 
justitiic  defensionem  servant.  Non  enim  justi  humana 
judicia,  sed  aiterni  judicis  cxamen  aspiciunt.  atque 
idoo  derogantium  vcrba  contemnunt.  Hinc  etenim 
doroganlibus  (^orinthiis  Paulusdiccbat  :  Mihi  autem 
nc  majoris  gratiam   amittat,   at(iue  por  hoc  aliquid  C  ])n>  minimo  est  ut  a  robis  judiccr,  aut  ab  humano  die 


temporalis  damni  sustineat,  recta  quaj  intolligit  oc- 
cultat,  at(iue  apud  se  tacitus  ipsum  timorem  quo 
constringitur  humilitatem  nominat.  Sed  eum  cui  nil 
vult  dicore,  tacendo  in  cogitatione  dijudicat  ;  fitque 
ut  unde  sc  hurailem  existimat,  inde  gravius  sit  su- 
perbus.  Discernenda  ergo  semper  sunt  libertas  et 
superbia,  humilitasettimor,  ne  aut  timorhumilita- 
tem,autsuperbiase  libertatem  fingat.  Ezechiel  iraque 
quia  non  solum  populo,  sed  eliam  senioribus  loqui 
mittobatur,  ne  incautum  timorem  humilitatem  cre- 
derct,  ut  timerc  non  debeat  admonetur,  duni  dici- 
tur  :  Ne  timeas  eos.  Ac  ne  forte  derogationis  eoruni 
verba  pertimescat,  adjungitur  :  Neque  sermones  co- 
rum  metuas, 

14.  Cur  autera  linguas  derogantium  timere  non 
debeat,  etiam  causa  subjungitur,  cum  protinus  sub- 
infertur  :  Quoniam  increduliet  subversores  sunttecum, 
ei  cum  scorpionibus  habitas.  Timendi  eniin  esscnt  hi 
quibus  loqui  niittcbatur,  si  in  fide  et  opere  Deo 
omnipotenti  placuisseut.  Quia  autem  incrcduli  et 
subvcrsores  sunt,  in  suis  sermonibus  dcrogantes, 
timendi  non  sunt,  quia  stultum  valde  est  si  illis  pla- 
•ere  quajrimus  quos  non  placere  Domino  scimus. 


(I  Cor.  IV,  W).  Qui  nec  in  corde  suo  unde  se  repre- 
hendere  potuissct  in\eniens,  adjungit  :  Sed  neque 
mcipsumjudico.  Videns  autem  quia  ei  ad  perfectio- 
nein  sanctitatis  necsuum  judicium  sufficeret,  subdi- 
dit  :  Scd  non  in  hoc  justillcatus  sum.  Cur  vero  nec 
sibimetipsi  de  seipso  crcdidit,  causam  reddidit  cnm 
subjungit  :  Quiautcm  judicnt  me  Dominus  est  (Ibid., 
h).  Acsi  apertc  dicat  :  ■'  Nec  meo  de  me  judicio  cre- 
dendum  existimo,  quia  illo  mojudicat,  cujns  egoju- 
dicium  non  comprohondo.  llinc  boatus  Job  cum  per 
amicorum  derogantium  linguas  inter  dolores  vulne- 
rum  paterctur  jacula  vorborum,  cogitatione  protinus 
ad  conscicnliam  rccurrit,  atque  ubi  menlem  solidain 
haberet,  aspexit  dicens  :  Ec<:e  enim  in  coelo  testis 
D  meus,  et  conscius  mcus  in  cjrcelsis  (Job  xvi,  20j.  Qui 
etiam  subdidit  :  Vcrbosi  amici  nwi,  ad  Dcum  stillat 
oculus  meus  (Ibid.,  21). 

15.  In  omne  eniin  quod  do  nobis  dicitur,  semper 
taciti  recurrere  ad  mentem  debemus,  interiorem 
tesleni  et  judicem  quierere.  Quid  eniiu  prodest 
si  ^  omnes  laudent  cum  consciciUia  accuset  1  AhI 
quid  polerit  obesse  si  omnes  nobis  derogenl,  et  con- 
scientia  sola  nos  defondat  ?  Beatus  ergo  Job  inter 


^  Longip.,  quod  a  majore  minori  diciluv, 
'  Longip.,  habcre. 

3  Lyran.  ct  Longip.,  qui  teoderant. 
*  C.  Germ.  et  Longip.,  qui  retribuebant.  Ibid. 
Gussanv.,  secuturus  sum  justitiam.  Becc^ns.,  pro  ;u- 


stiliam,  habet  bonitatem. 

'^  Norm.,  ii^c  mihi  de  me  credendum.  Val.  CI.,  mc 
mihi  de  meo  judicio. 

'^  lidem  Cod.,  si  homines  laudent  ;  et  paulo  infr», 
si  hQmines  nobis  derogent. 


S77 


IIOMILIARmi  IN  EZECIIIELEM  Llij.  I.    -  IIOMIL   IX. 


878 


liiig  ;as  ilerogantium  *  inflexa  mcnte  persistons,  quia  A.  qttaerat,   et  animaruni  ^   lucra   se  quaerore  nostra 


in  tcrra  so  iiupugnari  falsis  sonnoiiibus  viilit;  in 
coilo  tesleni  quicsi\il.  Iliiic  Isaius  ait:  Popule  meus, 
qui  healifiaini  Lc,  ipsi  tc  decipiunt,et  viam  gressuum 
tuorumdiss panHhai.  iii,  12).  Qui  videlicel  |)oj)ulus 
ne  YcrJ)a  suai  iaudis  altouderet^  et  in  culpis  altiug 
periret,  statim  dicitur  quemaspiciat,cujusjudiciuin 
pertimescat,  cum  subditur  :  Sial  ad  judicandum  Do- 
minns,  statad  judicandos  populos  (i6aZ.,  13).  Ac  si 
aperte  dicerelur  :  Judicia  bumana  cur,.seqaeris,  qui 
slare  siiper  te  cuelestom  judicem  scis. 

Id.  Iliiicest  quod  Joannem  Baptistam  Veritas  esse 
arundincm  vehto  agilalain  negat,  diccns :  Quid 
existis  videre  in  deserlum  ?  Arundinem  vento  ayitatam 
(MattU.  XI,  7)f        (Juod  quianegando  dixerit,  non 


cogilatio  simulet.  Saepe  enim  sui  nominis  iaude 
animus  pascitur,  et  quasi  sab|obtentu  lucrorum  spi- 
rilalium^  cum  de  se  bona  dioi  cognoverit  laetatur. 
£t  sa3pe  suns  gioria^  defensione  contra  detrahentc^ 
irascilur,  et  fingit  sibimet  quod  hoc  ex  corum  zelo 
faciat  quorum  corda  a  bono  itincro  detrahentis 
scrmo  perturbat.  lili  ergo  debent  magnopere  curarc 
ne  contra  eorum  opinionem  detrahonlium  vcrba 
praivaieant,  quisuam  conscientiam  subtiiiter  discu- 
tientes,  sc  in  eainvcniunt  de  amore  privala.'  gloritc 
nihii  liaiiero. 

11).  Ilinc  cst  enim  quod  justi  atque  perfecti  ali- 
quando  virtutes  suaspraidicant,  bona  quro  divinitus 
acceperunt  narrant,  non  ut  ipsi  apud  homines  sua 


aflirinando,  subjuncta  verbatestantur.Aitenim:  Sed  g  ostcnsione  proflciant,  sed  ut  eos  quibus  praidicant 


.quid  existis  videre  ^  in  deserto  ?  Hominem  mollibus 
1256  vestitum?  Ecce  qui  mollibus  vestiunturin  do- 

mihusrefjuni  sunt.  Arundoautem  vento  agitatamodo 
flatibus  erigitur,  modo  flatibus  inclinalur.  Oinnis 
aulem  infirmus  animus,  qui  vel  derogatione  dejici- 
tur,  \c\  iaudibusexaItatur,arundo  ventoagitataest. 
(Juod  Joannes  non  erat,  quia  inflexibilem  inentis 
verticem  inter  laudes  hominum  et  derogationcs  te- 
ncbat. 

17.  Sed  magna  inquisitione  res  indiget,  cum 
recti  operis  viam  tenemus,  utrum  semper  despicere 
derogantium  \erba  debeamus^  an  certe  aliquando 
compescere.  De  qua  re  sciendum  est  quia  linguas 
detrahentiumsicutiiostrostudio  non  debemus  exci- 


exemplo  suo  ad  vitamtrahanl.  Unde  Paulus  aposto- 
lus  quoties  fustibus  csesus,  quoties  lapidatus,  quoties 
naufragium  pertuiit,  quanta  pro  veritate  sustinuit, 
quod  ad  tertium  ccElum  raptus,  quod  in  paradisum 
ductus  sit,  Corinthiis  narrat  (//  Cor,  xi,  xii),  ut  eo- 
rum  sensum  a  faisis  pra^dicatoribus  avertat,  ut  duiu 
sc  innotesceret  qualis  esset,  illi  ois  viIescerent,quo8 
ab  eis  ^  cognoverat  inique  venerari.  Quod  perfecti 
cum  faciunt,  id  est  cum  1257  virtulcs  proprias 
loquuntur,  in  hocquoqueomnipotentis  Doi  imitato- 
res  sunt,  qui  laudes  suas  hominibus  ioquitur,  ^  ut 
ab  hominibus  cognoscatur.  ^^am  cum  perScripturani 
suam  praicipiat,  dicens  :  iMudet  te  ^  alienus,  ei  non 
0$  tuum  (Prov,  xxvii,  2),  quomodo  facit  ipse  quod 


iare  ne  ipsi  pereant,  ita  per  suam  malitiam  excitatas  p  prohibet?  Sed  si  virtutes  suas  omnipotens  Deas 


debemus  aequanimiter  tolerare,  ut  nobis  meritum 
crescat  ;  aliquando  autem  etiam  compescere,  ne, 
dum  do  nobis  mala  disseminant,  eorum  qui  audire 
no8  ad  bona  potcrant  corda  innocentium  corrum- 
pant.  Ilinc  est  enim  ([uod  Joannes  obtrectatoris  sui 
linguam  rodarguit,  dicens :  Is  qui  amat  primatum 
gerere  in  eis  ^  Uiotrepes  non  recipii  nos;  propter  hoc 
$%  venero,  eommoneam  ejus  opera  quw  facit,  verbis 
malignis  garriens  innos(injoan., d,iO),  Ilinc  Pauius 
iterum  ^  de  dotrahontibus  Connthiis  loquitur,  di- 
cens :  Epislolm,  inquiunt,  graves  sunt  ei  fories,  proB' 
$eniiaautem  corporis  infirma^etsermo  contemptibilis; 
hoc  cogitei  qui  hujusmodi  est,  quia  quales  sumus  verbo 
perepistolas  absentes,  tales  ei  prcesentes  in  opere  {11 
Cor.  X,  10,  11). 

i8.  Ili  etenini  quoruni  vita  in  exemplum  imitatio- 
nis  est  posita  debent,  si  possant,  detrahontium  sibi 
verba  compescere,  ne  eorum  praBdicationem  non 
audiant  qui  audire  poterant,  et,  in  pravis  moribus 
remanentes,  bene  vivere  contemnant.  ^  Sed  hac  m 
re,  subtiii  inquisitione  necesse  est  ut  semetipsum 
animus  investiget,  nc  fortasse  soae  laudis  gloriam 


taceret,  eum  nuUus  agnosceret ;  si  eum  nullus  agno« 
sceret,  nullus  amaret ;  si  nuiius  amaret,  nullus  ad 
vitam  rediret.Unde  et  per  Psalmistam  deeo  dicitur: 
Virtutem  operum  suorum  annuniiabii  populo  suo,  ui 
det  itlis  hcereditatem  gentium  (Psal.  cx,  6).  Virtutes 
ergo  suas  annuntiant^  non  ut  laudibus  suis  ipse 
proficiat,  sed  ut  hi  qui  hunc  ex  sua  laude  cognove- 
rint  adperpetuam  ha^reditatem  ^^  veniant.  Justi  ita- 
que  atque  perfecti  non  soium  cum  ^^  vituperationis 
suae  verba  reprehendunt,  scd  etiam  cum  virtutes 
quas  habent  inflrmis  loquuntur  reprehensibiles  non 
sunt,  quia  per  suam  vitarn  quam  referuut  aliorum 
animas  ad  vitani  quaerunt. 
20.  De  quibus  tamen  sciendum  est  quianunquam 
-.  bona  sua  detogunt,  nisi  cos,  ut  dixi,  aut  proximo- 
rum  utiiitas,  autcerte  nimia  necessitas  cogat.  Unde 
Paulus  apostolus  cum  virtutes  suas  Corinthiis  enu- 
merasset,  adjnnxit :  Factus  sum  insipiens,  ros  me 
coegistis  (II  Cor.  xii,  11).  Fit  veroaliquando,  ut  ne« 
cessitate  compulsi,  in  bonis  quas  de  se  referunt, 
non  aliorum  utilitatem,  sed  suam  requirant,  sicut 
beatus  Job  facta  sua  enumcrat^  dicens  :  Ocutus  fui 


*  Gomot.  cum  al.  Norm.,  inflexus  persislens. 

-  Ita  C.  Gorinan.,  Longip.,   Val.  Cl.,  Norm.,  etc. 
Editoribus  magis  arrisit  videre  in  desertwn. 
3  Excusi,  Diotrephes.  German.,  Dioirepis. 

*  Abost  de  a  Mss.  Norm.  et  al.  piurimis,  quod 
retinuimus,  aliis  antiquioribus  Mss.  inhaerendo. 

^  Suess.  sedin  hac  subliU  inquisiiiotie. 


6  Suoss.  ct  Longip.,  lucra  sequi  nostra. 
'  Laudati  Cod.,  cognoverat  iniqua  veneraiione  sus- 
ceptos. 
^  Ai.,  utah  omnibus. 

^  Plorique  Norm.,  alienum,  elnon  os  tuum. 
*°  Germ.,  Longip.  et  Val.  Cl.,  vivant, 
^^  Sucss.  etLongip.,  cum  fntuperatiouA  4Ua. 


879 


SANCTI  GREGORII  MAGM 


880 


c(Eco,  et  pes  claudo,  paier  evam  paupenim,  et  causam  A  exarserunl  sirut  ignis  ia  spinis  (Psa/. cxvii,  l:i).Apes 


quam  nesciebam,  diHgentissime  investigabam  (Job 
XXIX,  lo,  16).  Et  niulta  alia  '  quae  saepe  egisse  se 
commemorat.  Sed  quia,  in  vulnere  doloris  posilus, 
^b  amicis  increpantibus  ipseimpieegisse,  et  violeu- 
tus  proximis  atque  oppressor  pauperum  fuisse  dice- 
batur,  vir  sanctus,  inter  flagella  Dei  et  humana)  in- 
crepationis  verbadeprehensus,  mentem  suam  gravi- 
ter  concuti  atque  ad  desperationis  foveam  conspexit 
impelii ;  qui  jan)jamque  cadere  poterat,  nisi  ad  me- 
moriam  sua  bene  acta  revocasset,  ut  ad  spem  ani- 
mus  reduceretur,  ne  oppressus  vcrbis  et  vulneribus 
in  desperatione  periret.  Quod  ergobona  sua  enumc- 
rat,  non  innotescere  aliis  quasi  ex  laude  desideral, 
sed  ad  spem  animum  reformat.  Justi   itaque  sicut 


enim  in  ore  niel  habent,  in  aculeo  cauda)  vuinus. 
Et  omnos  qui  lingua  blandiuntur,  sed  iatenler  ex 
malitia  feriunt,  npes  sunt,  quia  loquendodulcedinem 
mellis  proponunt,  sed  occulte  feriendo  vulnus  infe- 
runl.  Isla  vero  facientes  exardescunt  sicut  ignis  in 
spinis,  quia  per  flammas  detrahentium  non  justoruui 
vita  coniburitur,  sed  si  quae  in  eis  esse  poterant 
peccatorum  spinaj,  concremantur.  Dicalur  ergo:  /w- 
creduli  et  subversores  sunt  tecuniyet  cum  scorpionibus 
habitns.  Increduli  scilicet  Deo,  subversores  vero  in- 
firmantibus  proximis,  scorpiones  autem  etiam  forli- 
bus  et  robustis.  Quibus  elsi  in  facie  contradicere 
uon  praBsumunt,  ex  occulto  lamen  vulnus  deroga- 
tionis  inferunt.  Increduli  quippe  simul  et  subverso- 


sinearrogantialoquunturaliquando  bonaquaeagunt,  g  res  et  scorpiones  sunt,  quia  et  audita  ea  quab  Dei 


ita  sine  zelo  privatae  gloriae  detrahentium  sibi  iin 
guas  redarguunt,  quia  noxia  loquuntur.  Cum  vero 
linguae  derogantium  corrigi  nequeunt,  ajquanimiter 
sunt  peromnia  tolerandac.  Nec  obtrectationis  sermo 
timendus  est,  ne  dum  vituperalio  perversorum  me- 
tuitur,  recti  operis  via  deseratur.  Unde  nunc  Eze- 
chieli  prophetae  dicitur  :  Semones  eorum  nemctuas, 
quia  increduli  et  subversores  sunt  tecum, 

21.  Minus  autem  mali  essent,  si  hi;  qui  sunt  in- 
creduli  subversores  minime  fuissent.  Quia  enim  ipsi 
vel  coelestis  regni  praemia,  vel  gehennae  esse  suppli- 
cianon  creduut,  *in  suis  pravitatibusdimissi,  afide 
et  opere  etiam  alios  subvertunt,  ut  regnum  quod 
ipsi  appetere  non  volunt,  nec  alter  assequatur.  Hi 


sunt  non  credunt,  et  eos  quos  pra^valent  a  bonismo- 
ribus  subvertunt,  et  quos  inflectere  non  ^aleut  oc- 
cultis  machinationibus  feriunt. 

22.  Qua  in  re  hoc  quoque  notanclum  est,  quia 
cum  prophetae  dicitur  :  Increduli  ct  subcersores  siint 
tecum,  et  cum  scorpionibus  habitas,  nobis  coiisolatio- 
nis  medicamentum  profertur,  quos  sa^pe  taidet  vi- 
vere,  dum  nolumus  cum  malis  habitaro.^  Querimur 
etenim  cur  non  omnes  boni  sunt  qui  nobiscum  vi- 
vunt.  Mala  proximorum  ferre  nolumus,  omnes  san- 
ctos  jam  debere  esse  decernimus,  dum  esse  nolu- 
mus  quod  ex  proxiniis  portemus.Sed  hac  in  re  luce 
clarius  patet,  dum  malos  portare  renuimus^  quam 
multum  adhuc  ipsi  dc  bonominushabeamus.Neqne 


namque  cum  teneriores  quosdam   bona  incipere,  p  enim  perfecte  bonusest,  nisi  qui  fuerit  etcummalis 


mala  jam  devitare  cognoverint,  modo  irridendo 
quod  in  coelis  promitlitur,  modo  1258  despiciendo 
quod  Deus  omnipotens  de  inferni  suppliciis  minatur. 
modo  laudando  bona  temporalia,  et  delectationes 
praesentis  saculi  callida  persuasione  pollicendo,  de- 
flectunt  mentes  innocentium,  eorumque  itinera  per- 
vertunt.  Gaudent  si  quos  potuerint  avila  revocare, 
ad  mortem  trahere  ;  laitantur  in  pravilalibus  suis, 
exsultant  et  in  alienis.  Ilis  nimirum  poena  sua  non 
suflicit,  qui  agunt  ne  soli  moriantur.  At  si  fortasse 
justum  quempiam  tantaj  jam  virtutis  invenerint,  ut 
ei  loqui  contraria  non  prajsumant,  quiasubversores 
esse  non  possunt,  statim  scorpiones  fiunt.  Scorpio 
enim  palpando  incedit,  sed  cauda  ferit ;  nec  mordet 


bonus.  Hinc  beatus  Job  de  semetipso  asserit,diccns  : 
Frater  fui  draconum,  et  sociu^  struthionum  (Job  xxx, 
29).  Hinc  Paulus  apostolus  discipulis dicit  :  Inme- 
dionationispravasetperversoe,  inter  quos  lucetis  sicut 
luminaria  in  mundo  (Philip.  ii,  15).  Hinc  Petrus 
gregis  dominici  pastor  dicit :  Justum  Lot  oppressum 
a  nefandorum  injuria  eonversatione  eripuit.  1259 
Aspectu  enim  et  auditu  justus  erat,  habitatis  apud  eos 
qui  de  die  in  diem  animam  justi  iniquis  operibus  cru- 
ciabant  {II  Petr,  ii,  7).  Saepe  vero  cum  de  ^ita 
proximorum  querimur,  mutare  locum  conamur,  se- 
cretum  vitae  remotioris  eligere  ;  \  idelicet  ignorantes 
quia  si  desit  spiritus,  non  adjuvat  locus.  Idem  enim 
Lot  de  quo  loquimur,  in  Sodomis  sanctus  exstitit. 


afacie,  sed  a  postenoribus  nocet.  Scorpiones  ergo      in  monte  peccavit  (Genes.  xix,  2,  30, 5^7. ).  Quiaau 


sunt  omnes  blandi  et  maiitiosi,quibonis  quidem  in 
faciem  non  resistunt,  sed  mox  ut  recesseriut  dero- 
gant,  alios  ^  quos  valuerint  inflammant,  quaeque 
possunt  noxia  immittunt,  mortifera  inferre  occulte 
non  desinunt.  Scorpiones  ergo  *  sunl  qui  blandi  et 
innoxii  in  facie  videntur,  sed  post  dorsum  portant 
onde  venenum  fundant.  Qui  enim  in  occulto  feriunt 
qnasi  mortem  latenter  trahunt.  Unde  etiam  per 
Psalmistam  dicitur :  Circumdederunt  me  sicut  apes,  et 


D 


tem  loca  mentem  non  muniunt,  ipse  huiuani  generis 
primns  testatur  parens,  qui  et  in  paradiso  cecidit 
(Genes.  iii,  7).  Sed  minus  sunt  omniaquae  loquimur 
cx  terra.  Nam  si  locus  salvare  potuisset,  Salan  de 
coelo  non  caderct.  Unde  Psalmista  ubique  in  hoc 
mundo  tentationes  esse  conspiciens,  quaesivit  locum 
quo  fugerei,  sed  sine  Deoinvenire  non  potuit  nmni- 
tum.  Ex  qua  re  et  ipsum  sibi  locum  fieri  petiit,  pro- 
pter  quem  locum  quaesivit  dicens :  Esto  mihi  in  Deum 


*  Longip.  cum  Norm.,  quce  se  pie  egisse,  Val.  Cl., 
qu(e  se  peregisse.  Retinemus  Editorum  lect.  quae  est 
uerm.  et  vetustiorum. 

*  Gilot.  et  Vatic,  in  suisgravitatilm,  Dissentiunt 
Mss.  Ajglic,  Norm.,  etc. 


3  Suess.  et  Longip.,  quos  voluerint. 
^  Longip.,  sunt  omnes  blandi  et   malitiosi,  ei  in- 
noxiif  etc. 
*  C.  Germ.,  qucerimus. 


881 


HOMILIARUM  L\  EZECHIELEM  LIB.  I.  --  HOMIL.  IX. 


882 


protectorem,  etin  locum  munitumy  ut  salvum  me  fa^  A 
cias  (Psal.    xxx,  3).  Tolcrandi  ergo  ubique  sunt 
proxiini,  quia  Abel  llcri  non  valel  quem  Gain  mali- 
tia  non  exercet. 

2'j.  Unum  vero  est  pro  quo  vitari  societas  debet 
malorum,  ne  si  fortasse  corrigi  non  valent,  ad  imi- 
tationem  trahant;  etcum  ipsi  a  sua  malitianonmu- 
tanlur,  cos  qui  sibi  conjuncti  fiierint  pervertant. 
Unde  Paulus  ait :  Corrumpuntbonos  mores  colloquia 
mala  (I  Cor.  \x,  33).  Kt  sicut  per  Salomonem  dici- 
tur  :  Noli  esse  amicus  homini  iracundo,  nec  amhules 
cumviro  furioso,  ne  forte  discas  semitas  ejus,  et  su- 
mas  seand<ilum  animoi  tu(B( Prov.  xxii,  2'i,  25).  Sicut 
ergo  perfecti  viri  pcrversos  proximos  nondebent  fu- 
gere,  quia  et  eos  saepe  ad  reclitudinem  trahunt,  et 
ipsi  ad  perversitatem  nunquam  trahuntur,  ita  infirmi  g 
quique  societatem  declinare  debent  pravorum,  ne 
mala  qua^  frequcnter  aspiciunt,  et  corrigere  non  va- 
lent,  dolectentur  imitari.  Sic  enim  verba  proximo- 
rum  audiendo  quotidie  sumimus  in  mente,  sicut 
flando  at(iue  rcspirando  aerem  trahimus  corpore.  Et 
sicut  malus  aer  assiduo  flatu  tractus  inficit  corpus, 
ita  perversa  locutio  assidue  audita,  infirmantium 
inficit  animuin,  ut  tabescat  delectatione  pravi  ope- 
ris,  et  assidui  iniquitate  sermonis.  Sequitur  : 

Ibid.  —  Verha  eornm  ne  timeas,  et  vultus  eorinn  ne 
formideSf  quia  domns  exasperans  est. 

24.  Ideo  boni  timendi  sunt  ne  offendantur,  ne 
forte  per  eos  ille  provocetur  ad  iram,  qui  eorum 
corda  sempcr  inhabitat.  Nam,  sicut  superius  dictum 
est,  si  malos  offendimus,  timere  minime  debemus, 
quoniam  illis  nostra  actio  displicet,  quibus  necju- 
stitia  creatoris  placet.  Quid  ergo  timendum  est,  si 
nobis  ingrati  sunt,  qui  Deo  amabiles  non  sunt  ?  Unde 
recte  nunc  dicitur :  Vcrba  eorum  ne  timeas,  et  vuUns 
forwm  ne  formides,  quia  domus  exasperans  est.  Ac  si 
aperte  dicerelur  :  Timendi  essent,  nisi  me  in  suis 
actibus  exasperarcnt.  De  quibus  adhuc  subditur  : 

Vers.  7.  — Loqnerisergo  verha  mea  ad  eos,  siforte 
audiant,  et  quiescant,  quia  irritatores  sunt. 

25.  Omnis  qui  peccat,  quid  aliud  quam  conditoris 
sui  inse  iracundiam  irritat  ?  Et  scimus  quia  quoties 
actu,  quoties  verbo,  quoties  cogitatione  deiinquimus, 
Deum  contra  nos  toties  irritamus.  Sed  tamen  susti- 
net,  et  clementer  exspeclat,  per  se  patientiam,  pcr 
praedicatores  autem  suosverbumnobisexhortationis  D 
prajrogat.  Omnis  autem  1260  qtii  recta  prajdicat, 

'  si  auditur,  iram  irritati  creatoris  super  praevaric^i- 
torem  populum  placat.  Unde  necesse  est  ut  ip.se  non 
debeat  agere  malum,  quod  solet  in  populo  furorem 
conditoris  sui  irrit^ire.  Propter  quod  etiani  subditur : 
Vers.  8.  —  Tn  autem,  fili  hominis,  audi  qumcun" 
que  loquor  ad  te,  et  noli  esse  exasperans,  sicut  domus 
exasperatrix  e^t. 

26.  Id  est,  mala  quae  fieri  conspicis,  ipse  non  fa- 


G 


cias,  ne  hoc  quod  *  prohibere  mitteris  ipse  commit- 
tas.  Omnis  etonim  priedicator  intenla  semper  debet 
mente  pensare  ne  qui  missus  est  lapsos  erigere 
^  ipse  in  pravitate  operis  curn  lapsis  cadat,  et  Pauli 
hunc  sententia  feriat  dicentis  :  //*  quo  alterum  judi" 
cas  teipsum  condemnas  (Rom.  ii,  1).  Unde  Balaam 
Dei  spiritu  replctus  ad  loquerdum,  scd  tamen  in 
carnali  vita  suo  spiritu  detcntus,  de  semetipsoloqui- 
tur,  dicens  :  Dixit  auditor  sermonum  Dci,  qui  novit 
doctrinam  AUissimi,  et  visiones  omnipotentis  videt» 
qui  cadens  apertos  hahet  oculos  (Num.  xxiv,  16)  ?  . 
Gadcns  apcrtos  oculos  habuit,  qui  reclum  quod*di- 
ceret  vidil,  sed  recle  vivere  contem[»sit.  Gadens  vi- 
delicet  in  perverso  opere,  et  apertos  habens  oculos 
in  sancta  praedicatione. 

27.  Est  tamen  aliud  quod  possit  intelligi  cur  bea- 
tus  Ezechiel,  qui  ad  praedicationem  mitlitur,  esse 
exaspcrans  prohibetur.  Nisi  enim  ad  loquenda  verba 
cum  mittcbatur  obediret,  omnipotentem  Dominum 
sicut  populus  de  perverso  opere,  sic  propheta  de  suo 
silentio  exasperasset.  Nam  sicut  mali  ideo  Deum 
exasperant  quia  loquuntur  vel  faciunt  mala,  ita  non- 
iiunquam  boni  exasperant,  quia  reticent  bona.  Illis 
itaque  culpa  est  perversa  agere,  istis  recta  reticere. 
In  hoc  ergo  cum  malis  etiam  boni  simul  Deum  exa- 
sperant,  quia  cum  perversa  non  increpant,  eis  per 
suum  silentium  ^  proficiendi  licentiam  praestant.  Se- 
quitur  : 

Ibid.  —  Aperi  os  tuum,  et  comede  qucecunque  do 
tihi. 

28.  Aperimus  os  nostrum  cnm  recta  loquimur  ; 
et  comedimus  quae  a  Deo  accipimus,  quia  et  tribui- 
tur  et  augelur  in  nostris  sensibus  cibus  vitae,  cum 
praedicare  coeperimus.  Unde  propheta  alius  dicit : 
Os  meum  apei^ui,  et  attraxi  spiritum  (Psal.  cxviii, 
131).  Non  enim  spiritum  attraheret,  nisi  os  aperiret, 
quia  nisi  ad  prcBdicandum  proximis  se  impenderet 
spiritalis  doctrinae  in  eo  gratia  non  crevissct.  Se- 
quitur  : 

Vers.  9.  -^  Et  vidi,  et  ecce  manus  missa  ad  me,  in 
qua  erat  involutus  liber  ;  et  expandit  illum  coram  me, 
qui  erat  scriptus  intus  et  foris. 

29.  Sicut  per  prophetam  praedicatorum  ordo,  sic 
per  librum  quem  accepit  Scripturse  sacrae  paginae  de- 
siguantur.  Liber  autem  involutus  est  Scripturae  sa- 
crae  eloquium  obscurum,  quod  profunditate  sentcn- 
tiarum  involvilur,  nt  non  facile  sensu  omnium  pe- 
netretur.  Sed  coram  propheta  liber  expanditur,  quia 
coram  praedicatoribus  sacri  eloquii  obscuritas  aperi- 
tur.  Imolutum  librum  manus  Dei  porrexerat,  cum 
aposlolis  dicebat :  Simile  factum  est  regnum  ccelorum 
homini  quiseminavit  honum  semen  in  agro  suo.  Cum 
antem  dormirent  homines,  venit  inimicus  ejus,  et  su- 
perseminavit  zizania  in  medio  tritici,  et  abiit.  Cum 
autem  crevisset  herba,  et  fructnm  fecisset,  tnnc  appa- 


*  Suess.,  si  non  auditur,  iram  irritat creatoris  super 
proBvaricatorem  poputum  plagam.  Norm.,  super  prce- 
raricationem  populiptacat.. 

« Editi  tum  vet.  tum  recent.,  prohibere  niteris,  re- 


luctantibus  Mss.  omnibus  Norm.,  C.  Germ.,  Gorb., 
Longip.,  Val.  GI. 

'  Suess.,  ipse  in  ipsa  vita  et  operibns  cnni  lapsis. 

*  Val.  Gl.,  perficiendi. 


883 


SAXCTI  OnEGOIUl  MAGM 


8S'jr 


ruerunt  et  zizania  (Matth.  xiii,  24,  seq.),  ct  reliqna  A  bns  scnsibiis,  qiios  jam  cognovimus,  ^crilatispabulo 
quae  charitas  vestra  etiam  me  reticente  reminiscitur.      pascimnr. 


Sed  libruin  qucm  in\oIntum  1261  oslenderal  ex- 
pandit  cum  hoc  quod  per  a^nigmata  loquebatur  ex- 
posuit  dicens  :  *  (?f/i  semimt  bonumsemcn,  cst  filius 
hominis.  Aijer  antem  est  mundus.  Bonum  rero  semen  hi 
8unt  filii  rerjni  ;  zizania  autem  filii  suntnequam.  Ini- 
inicifs  autem  qui  seminatit  ea  est  diabolus.  Messis  vero 
comnmmatio  swcnli,  messores  aut^m  anfjdi  sunt. 
Sicul  ergo  coUiguntur  zizania,  cl  igni  comhuruntur, 
sic  erit  in  ronsnmmatione  SiPculi  (Matth.  xiii,  57, 
scq.).  In\ohilus  itaque  liber  expatiditur,  quando  hoc 
quod  obscure  prolatum  fuerat,  per  latiludinem  in- 
lelleclus  aperilur.  Hunc  involutum  librum  Veritas 
expandil  quando  in   discipulis  egil  quod  scripturn 


31.Dicatergo  :  Qui  crat  scriptus  intus  et  foris, 
qnia  in  sacro  cloquio  ct  ^  dictis  occultioribus  atque 
s(djIimiori])us  satiantur  fortcs,  cl  praiceptis  apcrtio- 
ribus  nos  parvuli  nutrimur.  Unde  scriptura  est  : 
Montes  excelsi  c^^rvis,  petra  refugium  herinaciis  (Psal. 
ciii,  18).  *  Ilaboant  cnim  niontes  intelligenlije,  qui 
jam  contcmplationissaltusdare  no^erunt.  Sed  petra 
sit  rcfugium  herinaciis,  quia  nos  parvuli  et  peccato- 
rum  nostrorum  1262  spinis  coopcrti,  etsi  intclli- 
gcie  alta  non  possunnis,  in  petra»  nostras  refugio,  id 
est,  in  Ghrisli  fide  sdvamur.  Undeetquibnsdam  di- 
citur  .'  Nihilme  judicavi  scirciuter  vos  nisi  Christum 
Jesum,  et  hunc  crucifixum  (I  Cor.  ii,  2).  Ac  si  dice- 


est  :  Tuncaperuit  iltis  sensum,  ut  inteltigerent  Scri-  g  ret  :  Quia  vos  capere  divinitatis  ejus  mystcria  non 


]ptura8  (Luc.  xxiv,  4t)J. 

30.  De  quo  adhuclibrosubditur:  Qui  erat  scriptus 
intus  et  foris.  Liber  enimsacri  eloquii  intusscriptus 
est  per  allegoriam,  forisperhistoriam.  Intusperspiri- 
talem  inlellectum  foris  autera  per  sensum  litterae 
8implicem,adhuc  infirmantibus  congrucntem.  Inlus» 
quia  invisibilia  promittit ;  foris,  quia  visibilia  prae- 
ceplorum  soorum  rectitudino  disponit.  Intus,  quia 
ctelcstia  pollicetur,  foris  autem  quia  terrena  con- 
temptibilia  qualiter  sint,  vel  in  usn  habenda,  vel  ex 
desidcrio  fugienda,  prancipit.  Alianamquedc  secretis 
C(clestibus  loquitur,  alia  vero  in  cxtcrioribus  actio- 
nibus  jubet.  Etca  quidem  quaj  foris  pra^cipit  palent, 
scd  illa  qnre  de  intcrnis  narrat  plcne  apprehcndi 


posse  pensavi,  sola  vobis  humanitatis  cjus  infirma 
loculus  sum.  Seiiuitur : 
Ibid.  —  Etscriptiv  crant  ineo  lamenlationes,  ^'  car- 

mfin,  et  vw. 

32.  Carmen  aliquando  in  bono,  aliquando  vero  in 
malo  dici  dubium  non  est,  quia  et  laitum  carmen,  el 
lugubre  car:nen  dicere  possumus.  Sed  uos  Scriptura) 
sacra»  usum  sectuenles,  quac  pene  semper  carmen 
ponere  in  prosperis  solet,  hoc  in  loco  pro  bona  parte 
dictum  carmcn  accipimus.  Nam  cuni  omnipolens 
Dcus  pupulum  suuin  dc  mari  Uubrohberasset,  scri- 
plum  cst  :  Tunc  Moyscs  et  fWn  Israel  cccinerunl  cw- 
men  Duinino  [Exod.  xv,  1),  Et  cum  David  victoriam 
de  hoslibus  fecisscl,  scriptum  est :  Ijjcutus  est  David 
nequeunt.'  Unde  scriptumcst :  Exiendens  cwtum sicut  C  ^^^''*"o  ccrba  carminis  hnjus  (II  Reg.  xxji,  IJ.Salo 


peltem,  qui  tegis  in  aquis  superiora  ejus  (Psal.  ciri, 
2).  Quid  enim  cojli  nominc  nisi  sacra  Scripturasi- 
gnatnr  ?  De  qua  nobis  et  sol  sapientijE,  ctluna  scien- 
tia?,  et  ex  antiquis  Patribus  stcIIaB  exemplorum  atque 
virtutum  luccnt.  Quodsicut  pellis  extcnditur,  quia, 
per  scriptorcs  suos  carnis  lingua  formatum,  ante 
oculos  nostros  pcr  vcrba  doctorum  exponendo  dis- 
plicatur.  Quid  veroaquarum  nomine,  nisi  sanctissimi 
angelorum  signantur  chori  ?  De  quibus  scriptum  est : 
Et  aquce  quw  super  co^los  sunt  laudent  nomen  Domiiii 
(Psal.  cxLviii,  4,  li).  Hujuscceli  superiora  Dominusin 
aquis  tcgit,  quia  alta  sacri  eloquii,  id  cst  ca  quae  de 
nalura  divinitatis  vel  de  aDternis  gaudiis  narral,  no- 
bis  adhuc  ncscientibiis,  solis  angelis  in  sccreto  sunt 


mon  quoque  ait  :  Acetum  in  nilro,  et  qui  cantat  c^r- 
mina  ^  cordipessimo  (Prov.  xxv,  20).  Acetum  quippo 
si  rnitfalur  in  nitro,  fervescit  nitrum  protinusel  ebul- 
lit.  Et  pcrversa  mens  quando  pcr  increpationeiu  cor- 
ripitiir,  aut  praidicationis  dulcedinem  '  bona  suade- 
tur,  de  correptione  fit  dctorior  ;  et  inde  in  murmura- 
tionis  iniqmtate  succeiulitur,  undedebuit  abiniqui- 
tale  compcsci.  Per  Hcliu  quoque  dc  ingralo  ac  scse 
dcspcrante  dicitur  :  Et  non  dixil,  Ubi  eslqui  fecit  me, 
qui  dedit  carmina  %n  nocte  (Job  xxxv,  iO)  t  Carinen 
quippe  innocteest  ketilia  in  tribulatione.  Carinen  in 
nocte  accipimus,  quando  in  prcssuris  pnTsentibus  de 
futuris  gaudiis  consolamur.  Carmen  nobis  in  noi*.te 
oslcndcbat  apostoluscum  dicebat:  Spe  gandrntes,in 


cognita.  Co3lum  ergo  hoc  et  coram  nobis  extenditur,  D  ^''Mationepatientes  (Rom.  \n,  12;.  Carmen  in  nocta 


ct  tamcn  in  aquis  superiora  cjus  conteguntur,  quia  et 
quaedam  sacri  eloquii  jam  nobisper  apertioncm  spi- 
ritus  patcnt,  et  quaedam  quac  solis  angelis  possunt 
esse  manifesta  nobis  adhuc  seryanlur  occulta.  De 
quibus  lainen  occultis  jarn  partem  per  spiritalem  in- 
tclligentiam  sentimus,  jaiu  sancti  Spiritus  pignus 
accepiraus,  quia  haec  et  plene  necdum  cognovimns, 
et  tamon  medullitus  amamus,et  in  multis  spiritali- 

*  Val.  Cl.  cum  Norm.,  qui  seminavit. 

^  Recent.  Editi,  qui  tcgis  aquis,  Additur  in  hic  et 
infra  in  C.  Gcrm.,  Corb.,Norm.  et  caeteris  Mss. 

^  Corb.  el  Gerin.,  ex  dictis  occulUoribiis  nonpar- 
vuli,  omissis  caiteris. 

*  Gcmct.  ac  alii  2sorm.,  hahcanl  enim  cerci  montes. 


sc  David  habere  indicat,  diccns :  Tu  es  mihi  refu- 
gium  a  pressura  quce  circumdedit  nie  ;€XSultatio  Mta, 
rcdime  me  a  circumdanlibus  me  (Psat,  xxxi,  7).  Qui 
enim  circumdari  sc  prcssuris  narral,  el  tamcnDeum 
sibi  csse  cxsultationcm  nominat,  procul  dubio  car- 
mcn  in  nocte  cantat.  Quia  igitur  pene  seinpor  in  bono 
carmcn  ponere  Scriptura  sacra  consuevit,  ita  a  nobis 
etiam  in  hoc  loco  dcbet  intelligi. 

"  Pl.  Norm.,  et  carmen. 

^'  Excusi,  corde  pessimo,  In  Lyrano  loco  et  legilor 
est. 

^  Suess.  ct  Lyran.  quibus  consentiunt  Editi  pen^ 
omncs,  bona  suadentur,  Gu$Siin\.,  adljonasuadetur, 
Scquimur  Germ.,  Norm.  et  alios  Mss. 


m 


lumiA.mrsi  iN  r.zKCinRLKM  lib.  i.  —  iiomil.  x. 


88« 


33.  Vae  aulem  in  Scriplura  sacra  «[cpius  de  aeter-  A  qufleiBdificant,  omnia  quffierudiunt^scripta  continen- 


no  luclu  quam  praeseuli  solet  intclligi.  llndc  scn- 
ptum  est:  Vie  impio  in  malo;  retributio  enim  manunm 
rjus  fiet  ei  (Isai.  iii,  11).  El  bealus  Jol)  loquitur,  di- 
cens  :  Si  impius  fuero,  vas  mihi  est ;  si  nutem  juslns, 
non  lernho  capvt,  saturatus  afflictione  et  miseria  (Joh 
X,  15).  Jusloruni  eiiiai  afllictio  temporalis  est.  Vnc 
ergo  quod  dixit,  a  temporali  alllictione  distinxit,  qui 
et  juslum  afllicliouem,  el  impium  va}  habere  perhi- 
buil.  Per  scmetipsam  quoquc  Veritas  dicit :  Vw 
mundo  a  scandalis  {Malth.  xviii,  7),  et,  Vwrohis  qui 
ridelis,  quoniam  ftehitis  (Luc.  vi,  25^.  Et,  Vw  prw- 
guantibus  et  nutrientibus  in  illis  diebus  ([bid.,  xxi, 
23).  Pensandum  ergo  nobis  estquomodo  haec  triain 
sacro  voluiiiino  scripta  sint,  lamentationcs,  carmeii, 
et  vae. 


3^4.  Lamentaliones  videlicet,  quia  in  eo  scripta 

^st  pa?nitentia  peccatorum.  Carmen  vero,  quia  ibi 

prajnuntiantur  gaudia  justorum.  Vae  aulem,  1263 

quia  illicexpressa  est  damnalioreproborum.  Utcrgo 

peccata  punias,  legc  quaj  in  hoc  vohimine  scripta 

sunt  himenla :  Scindite  corda  vestra,  ct  non  vestimcn^ 

ta  vestra  (Joel  ir,   13).  Et  rursus  :  Miseri  estote,  et 

luijete  ;  risus  vesler  in  luvtum  couvertatur,  etgaudium 

in  mairorem  (Jac.  iv,  9).  Ut  autem  de  promissione 

gaudii  soquentis  hilarescas,  cognosce  quic  in  hoc  vo- 

lujiiine  scripta  sunt  carmina  laudis  a^tcrnaj :  Beati 

qui  habitant  in  domo  iua,  Domine,  in  saculum  scpculi 

laudabunl  te  (Psal.  lxxxiii,  5).  Et  sicut  pcr  quem- 

dam  sapientem  de  ccelesti  Jerusalem  dicitur:  Exla- 

pide  pretioso  et  mundo  omnes  platew  ejus  sternentur-  C 

et  per  omnes  ricosejus  alleluia  cantahitur(  Tohiwxin, 

22).  Hoc  nobis  carmen  coelestis  patriae  nuntiare  cives 

ejus  vencrant,  qui  concorditer  clamabant:  Gloria  in 

ejrcelsis  Deo,  et  in  terra  pax  hominibus  honw  roluntatis 

(Luc.  II,  14).  Sed  si  adhuc  praesenti  saecuio  mcnte 

iiihajres,  si  adhuc  terrenis  voluptatibus  deiectaris, 

amare  non  potes  gaudia  a^terna  quae  audis.  Cogno- 

sce  ergo  in  hoc  volumine  vae  quod  in  eo  scriptum  est, 

atque  ab  animo  per  timorem  cxpelje  quod  diligis,  ut 

possis  ex  judicio  carmen  amare  quod  iegis.  Ibi  quip- 

pe  sub  unius  damnati  specie  multitudoomnisexpri- 

mitur  reproborum,  cum  voco  Verilatis  dicitur:  Li- 

yatis  petihus  ejus  ac  manihus,  mittite  eum  in  tenehras 


tur.  Peccasti  enim,  et  jam  te  pojnitot  illicita  perpe- 
tra^se,  ut  ad  agendnm  [JOinitontiam  docoaris,  ibi  in- 
venis  lamenta.  ^  Spo  coelestium  gaudiorum  menlem 
relovare  desideras,  ibi  ad  consolationem  tuam  inve- 
nis  carmen.  Sin  vero  ot  inala  perpelrasti,  et  hrec  to 
porpetrasse  non  poenitct,  scd  ccr\ieem  inentis  eri- 
gis,  ad  nullas  popniteiitiaj  lamentaliones  inclinaris, 
nulla  ccelestium  gaudiorum  exspectalione  corrigeris, 
velis  nolis,  ibi  scriptum  auditurus  es  vae,  ut  quem 
nec  timor  ad  poenitontiam  humiliat,  nec  spes  ad  su- 
perna  prx^mia  exaltat,  damnationis  sua)  jam  nunc 
po>nam  prospiciat,  ct  sine  excusatione  in  aeternum 
supplicium  cadat. 
35.  Quid  igitur,  fratres,  quid  agondum  est  miseris 
g  nobis,  nisi  ut  evigilemus  ad  hujus  verbavoluminis, 
et  mala  qua)  nos  egisse  meminimus  fletibus  punia- 
mus,  ut  per  lamenla  pcenitentia»  perveniamus  ad  car- 
men  vitie  ?Ne  si  aflligi  modo  poenitendo  nolumus,  vae 
postmodum  sine  fine  sentiamus.  Nec  nos  noslrorum 
vulnorum  multitudo  in  dosperationemdeprimat,  quia 
major  est  potentia  modici,  quam  magnitudo  languo- 
ris  iioslri.  Quid  est  enim  quod  reparare  ad  salutem 
iion  possit,  qui  potuit  omnia  ox  nihilo  creare  ?  Uni- 
genilus  quippe  est  onmipotenti  Patri  coajternus,  qui 
ciim  00  vivit  et  regnat  in  unitato  ^  Spiritus  sancti 
Deus  per  omniasaecula  saeculorum.  Amen. 


IIOMILIA  X. 

In  explicatione  priorum  versuum  capitis  tertiiusquead 
quintum  decimum  commendat  maxime  Scripturam 
sacram,  ejus  assiduam  lecttonem,  meditationem,  et 
prwdicatwnem. 

i.  Solent  quidam  scripta  sacri  eloquii  legentes, 
cum  sublimiores  ejus  sentenlias  penetrant,  minora 
mandata  quae  infirmioribus  data  suntlumenti  sensu 
despicere,  et  ea  velle  iii  alium  intellectum  permuta- 
re.  Qui  si  recte  in  eo  alta  intelligerenl,  mandata  quo- 
que  minirna  despectui  non  haberent,  quia  divina 
pra}cepta  sic  in  quibusdam  loquuntur  magnis,  ulta- 
men  in  quibusdam  congruant  parvulis,  qui  per  in- 
crementa  inteliigentiae  quasi  quibusdam  passibns 
mentis  crescant,  atque  ad  majora  intelligenda  perve- 
niant.  Unde  nunc  sancto  prophet^  dicitur : 

EzKCH.  III,  1.  —  Fili  hominis,  quodcunque  inveneris 
comcde. 


exteiHores  ;  illic  crit  fletus  et  stridor  dentium  (Matth. 

XXII,  13).  Tunc  enim  reprobi  in  exteriores  tenebras  ])      2.  Quidquid  enim  in  sacra  Scriptura  invenitur 

cadunt,  quia  nunc  in  interioribus  sua  se  spontc  de-      cdondum  est,  quia  et  ejus  parva  simplicem  compo- 


jecerunt,  ut  veritatis  lumen  nec  credendo  nec  beiie 
operando  sequerentur.  In  quibus  ligatis  pedibus  ac 
manibus  niitti  praicipiuntur,  quia  nunc  dum  tempus 
operandi  atque  currendi  est,  habere  manus  et  pedes 
liberos  in  bona  actione  noluerunt.  *  Ibi^aereproborum 
scriptum  est:  Vermis  eorum  1264  non  morietur,  el 
iqnis  eorum  non  exstinguetur  (Isai.  Lxvi,  24).  Ibi  dam- 
nalis  ac  ropulsis  dicitur  :  Discedite  a  me,  mafedicti, 
in  ignem  wlernum,  qui  paratus  est  diabolo  et  angelis 
eju^  (Matlh.  xxv,  41).  In  hoc  itaque  voiumine  cuncta 


nunt  vitam,  etejus  magna  subtilem  aedificant  intelli- 
gentiam.  Sequitur  : 

Ibid.,  et  Vers.  2.  —  Comede  volumen  isiud,  etva- 
dens  loquere  ad  filios  Israel.  Et  aperui  os  meum,  et 
cihavit  me  volumine  illo. 

3.  Scriptura  sacra  cibus  nostcr  et  potus  est.  Unde 
etiam  Dominus  per  prophetam  alium  minatur  :  Mii- 
tam  famem  in  trrram,  nan  famem  panis,  neque  sitim 
aquw,  sed  audiendi  cerhum  Domini  (Amos  viii,  11). 
Qui  ergo,  sublracto  suo  eloquio,  farae  ac  siti  nos 


^  Rothomag.,    ihi   de  vw,   Ebroic.   et  Sag.,   uhi 
de  vw. 


^  Corruptein  Gussanv.,  swpc. 

'  In  Edilis  desideratur  Deus,  non  in  Mss. 


887 


SANXTl  GREGORII   MAGM 


888 


dicit  atterf,  qnia  ojus  verha  et  cilms  noster  et  potas  A  comedet,  sed,  0$  inum  comedet,  ei  vmera  tua  repte- 


sint  derrionstial.  Sed  n^  tandum  quod  aliqunndo  ci- 
bus.  aliiiuai.do  poliHsuiit.  In  lebusenim  obscuriori- 
bus  quDC  intelligi  nequeunt  nisi  exponantur,  Scrifitura 
sacra  cibus  est,  quia  quidq"id  exponitur  ut  intelliga- 
tur,  qnasi  nianditur  utghitiatnr.  In  rebus^eroaper- 
tioribus  pntus  esl.  Potum  enim  nonmandendogluti- 
inus.  Aportiora  ergo  niandato  bibimus,  quia  ctiam 
uon  exposita  inte!Iigere\alemus.  Pro  eo  autem  quod 
multa  Ezechiel  propheta  obscura  atque  perplexa  au- 
diturns  erat,  nequaquam  ei  de  sacro  ^olumine  dici- 
tur,  bibe,  sed  comede.  Ac  si  aj)erle  diceretur  :  Per- 
tracta  et  inteliige,  id  est  prius  mande,  et  tunc  de- 
gluli.  Sed  in  \erb'S  sacri  elo^iuii  iste  ib^bet  studii 
nostri  ordo  senari,  ut  haec  ideo  cognoscamus,  qua- 


binitur.  Os  eniin  nostruin  coinedit,dum  verbumDei 
legiiiius;  ^iscera  vero  nostra  complentur,  cum  intH- 
ligimus  at(jue  ser^amus  ea  in  quibus  legendo  labo- 
ramus.  In  posteriori  autem  translalione,  quani  et 
veraciorem  credimus,  scriptum  est :  Venter  tuus  ro- 
medet,  ^  et  riscera  iua  replehmtur.  In  sacro  vero  elo- 
quio  nonnunquam  venter  pro  mente  poni  consuevit. 
Unde  per  Jeremiam  dicitur  :  Ventrem  menm,  rentrem 
meum  doleo  (Jerem.Wy  19).  Quodquia  de  spiritaliel 
non  corporeo  ventre  dixerat,  adjtinxit :  Sensux  cordis 
mei  conturbaii  smi  (Ibid).  Neque  enim  ad  salut»»m 
pcipuli  pertinebat,  si  prophota^entremcorporeuin  se 
dolere  prnpdicaret.  *  Sed  ventrem  doluil  qui  nionlis 
afllictionem  sensit.  Sedcurexemplum  prophela^  pro- 


tenus  de  iniquilate  nostra  conipuncti,  cognoscentes  g  ferimus,  cum  lestimonium  Domini  aperlius  habea- 


mala  qu»  fecimus,  vitemus  ne  alia  faciamus. 

4.  Et  cum  jam  ex  magno  usu  lacrymarum  de  pec- 
catorum  remissione  coeperit  esse  fiducia,  per  verba 
Dei  quae  inteliigimus  ad  vitam  quoque  et  alios  traha- 
mus.  Ad  hoc  enim  intelligenda  sunt,  1265  ut  et 
nobis  prosint,  et  intentione  spiritali  aliis  conferantur. 
Unde  bene  nunc  dicitur  :  Comede  volumen  istud,  *  el 
vade,  loquere  ad  filios  Israel.  Ac  si  ei  de  sacro  cibo 
diceretur  :  Comede  et  pasce,  saturare  et  eructa, 
accipe  et  sparge,  confortare  et  labora. 

5.  Et  notandum  quod  propheta  snbjungit,  dicens : 
Ei  aperui  os  meum  et  cibavit  me  volumine  illo.  Os  in 
corde  esse  alius  Propheta  testatur,  dicens :  Labia 
dolosa  in  corde,  et  corde  •  loculi  sunt  mala  (Psal.  xi, 
3) .  Os  ergo  aperimus,  quando  sensum  ad  intelligen-  C 
tiara  sacri  verbi  praeparamus.  Itaque  ad  vocem  Do- 
mini  prophetaos  aperit,  quia  adspiramentum  domi- 
nici  praecepti  cordis  nostri  desideria  inhiant,  ut  de 
cibo  vit»  aliquid  sumant.  Sed  tamen  hoc  ipsum  su- 
mere  nostrarum  virium  non  est,  nisi  ipse  cibaverit 
qni  ut  comedatur  jussit.  liie  etenim  cibatur,  qui  per 
se  edere  non  potest.  Et  quia  ad  capienda  verba  coe- 
lestia  idonea  nostrainfirmitasnon  cst,  ipse  nos  cibat, 
qui  nobis  in  tempore  mensaram  tritici  temperat, 
quatenus  in  sacro  verbo  dum  hodie  intelligiinns  quod 
hesterno  die  nesciebamus,  cras  quoque  comprehen- 
damus  quod  hodie  nescimus,  per  divinae  dispensa- 
tionis  gratiam  quotidiano  alimento  nutriamur.  Om- 
nipotens  etenim  Deus  quasi  toties  ad  os  cordis  nos- 


mus  ?  Et  necesse  est  ut  cura  per  semetipsam  Verilas 
loquitur,  propheta  taceat,  quia  lucerna  claritatem 
non  habet  in  sole.  Ait  eniin  :  Qui  credit  in  me,  sicut 
dicit  Scripiura,  ftumina  de  ventre  ejus  fluentaquce  vi- 
v(B  (Joan.Yu,  38).  Quiaenim  dementefidelium  san- 
cataepraedicationesdefluunt,  quasi  de  venlre  croden- 
tium  aquae  vivai  flumina  decurrunt.  Venlris  autem 
viscera  quid  sunt  aliud  nisi  mentis  interna,  id  est 
rectaintentio,  sanctum  desiderium.humilisadDeum, 
piaad  proximum  voluntas?  1266  Unde  nunc  recte 
dicitur  :  Venter  tuus  comedet,  et  viscera  tua  replebun- 
iur,  quia  cum  mens  nostra  pabulum  verilatis  acce- 
perit,  interna  nostra  non  jara  vacua  remanent,  scd 
alimento  vitae  satiata. 

7.  Pensemus,  charissimi  fratres  mei,  quam  sit  pia 
ista  promissio,  qua  dicilur  :  Venier  tuus  comedet,  et 
viscera  tua  replebuntur  volumine  isto  quod  ego  do  tibi. 
Multi  etenim  legunt,  et  ab  ipsa  lectione  jejuni  sunt. 
Multi  vocem  praedicationis  audiunt,  sed  post  vocem 
vacui  recedunt.  Quorum  etsi  venter  comedit,  viscera 
non  replentur,  quia  etsi  mente  intellectufii  sacri  verbi 
percipiunt,  obliviscendo  et  non  servando  quae  audie- 
rint,  haec  in  cordis  visceribus  non  repcmunt.  Hinc 
cst  enim  quod  per  prophetam  alium  quosdam  Domi- 
nus  increpat,  dicens :  Ponit^  corda  vestra  super  vias 
vesiras,  Seminasiis  multum ,  eiiniulistis  parumicome- 
disiis,et  non  estis  satiati;  bibistis,et  noneslisinebriali 
(Aggce  i,5,6).  Multum  **  cordi  suo  seininat,  sed  pamm 
infert,  qui  de  mandatis  coplestibus  vel  legendo,  vel 


tri  manum  porrigit,  quoties  nobis  intellectum  aperit,  D  etiam  audiendo  multacognoscit,  sed  negligenter  ope- 


et  cibum  sacri  eloquii  in  nostris  sensibus  mittit.  Ci 
bat  ergo  uos  volumine,  cum  sensum  nobis  Scripturae 
sacrae  dispensando  aperit,  et  ejus  dulcedine  nostras 
cogitationes  replet.  Unde  et  subditur  : « 

Vers.  3.  —  Et  dixit  ad  me :  Fiti  hominis,  venter 
iuus  comedet,  et  viscera  tua  replebuntur  volumine  isto 
quod  ego  do  tibi, 

6.  In  translatione  veteri  non  habetur,  Venter  iuus 


rando  pauca  fructificat.  Comedil  et  nou  satiatur, 
qui,  verba  Dei  audiens,  lucra  vel  gloriani  saeculi  con- 
cupiscit.  Bene  autem  non  satiari  dicitur,  quia  aliud 
mandit,  et  aliud  esurit.Bibitet  non  inebriatur,  qaiad 
vocem  praedicationis  aurem  inclinat,  sed  mentem  non 
mutat.  Solet  cnim  per  ebrietatem  bibentium  sensus 
mutari.  Qui  ergoadcognoscendumDeiverbumdevotos 
est,  sed  ea  quaesunt  hujus  ScTculi  adipisci  desidcrat,bi- 


*  Ed.  Paris.  1518  et  al.  seq.,  ei  vadens  loauere, 
Ita  etiam  habentMss.  C.  Germ.  et  alii  inprimahujus 
contextus  prolatione,  sed  non  deinceps. 

>  Norm.,  tocuta  sunt. 

'  Longip.  et  Val  Cl.  addunt,  sed  et  os  tuum  eome- 


det  et  tmcera. 

*  Ebroic,  Becc.,  Lyr.,  sed  ventre  doluit. 

'^  Ita  C.  Germ.,  cui  consentiunt  Editi  omnes.  In 
Norman.  tamen  et  in  plerisque  Mss.  legitur,  incorde 


889 


HOMILIARUM  LN  EZECHIELEM  LIB.  I.  -  HOMIL.  X. 


890 


bit,  *  et  (lebriatus  non  est.  Si  enim  debriatus  esset  A  minica  mentem  in  benignitatem  commutat,  de  hoc 


procul  dubio  mentem  mutasset,  ut  jam  terrena  non 
quaereret,  jam  vana  et  Iransitoria  quae  amaverat  non 
aniaret.  De  eleclis  namque  per  Psalmistam  dicitur  : 
Inebnabmtur  ab  uberlate  domns  tuce  (Psal.  xxv,  9^. 
Quia  tanlo  omnipotentis  Dei  amore  repleti  sunt,  ut 
mulata  mente  sibimetipsis  extranei  esse  videantur, 
implentes  quod  scriptum  est :  Qui  iiiU  postme  venire, 
ahneget  seinetipsum  fiWa/f/i.xvi,  24).  Sernetipsum  ab- 
negat  qui  mutatur  ad  meliora,  et  incipil  esse  quod 
non  eral,  et  desinit  esse  quod  erat. 

8.  S<Tpe  autem  quosdam  videmus  ad  vocem  praedi- 
cationis,  quasi  ex  conversione  compunctos,  habitum, 
non  animum  mutasse,  ita  ut  religiosam  vestem  sume- 
rent,  sed  anleacta  vitia  non  caicarent  ;  '  irae  stimu- 


rectedicitur  :  Quia  vetera  transierunt,ecce  facta  sunt 
omnia  nova. 

H .  Tunc  ergoinnostris  mentibusnova  fiunl,  ^  cum 
a  nobis  vetusti  hominis  vitia  transeunl ;  et  tunc  vitia 
vetusliiiominis  transeunt,  quando  sacri  verbi  praj- 
ceptum  venter  comedit,  et  viscera  medullitus  re- 
plentur.  Saepe  enim  quosdam  vidimus  tota  se  mente 
ad  sanctaB  lectionis  studium  contulisse,  atque,  in- 
ter  verba  dominica  recognoscentes  in  quantis  deli- 
querint,  semetipsos  in  lacrymis  mactare,  mnprore 
continuo  alTici,  in  nullis  hujus  mundi  prosperitatibus 
delectari,  ita  ut  eis  vita  praesens  oneri  et  lux  ipsa 
fastidio  fieret ;  vix  ad  coUoquendum  communia  ad- 
mittere,  atque  a  rigore  disciplinae  animum  difficile 


lis  immaniter  agitari   malitiae  dolore  in  proximi  lae-  g  relaxare,  pro  amore  conditoris,  ^  luctu  solummodo 


sionem  fervescere,  de  ostensis  quibusdam  bonis  antc 
humanos  oculos  superbire,  pra3sentis  mundi  lucra 
inhianter  quaerere,  et  de  solo  exterius  habitu  quem 
sumpserunt^  sanctitatis  fiduciam  habere.  Quibus  quid 
aliud  dicendum  est,  nisi  hoc  quod  ^  magister  egre- 
gius  quibusdam  legis  exterioraservantibusloquitur, 
dicens  :  Quia  in  Christo  Jesu  neque  circMmciuo  aliquid 
valet,  neque prceputium,  sed  nova  crcatura  (Gat.  v, Gj? 
Non  enim  magni  est  meriti,  si  quid  foris  erga  nos 
agatur  in  corpore,  sed  uiagnopere  pensandum  est 
quid  agatur  in  mente. 

9.  Nam  praesentem  mundum  despicere,  transitoria 
non  amare,  nientem  medullitus  in  huniilitate  Deo  et 
proximo  sternere,  contra  illatas  contumelias  patien- 
tiam  servare,  et,  custodita  palientia,  dolorem  malitiae  q 
a  corde  repellere,  egenis  propria  1267  tribuere, 
aliena  minime  ambire,  amicum  in  Deodiligere,  pro- 
pter  Deum  et  eos  qui  inimici  sunt  amare,  de  afflictio- 
ne  proximi  lugere,  de  morte  ejus  qui  inimicus  est 
non  exsultare,  haecest  nova  creatura,  quam  idemma- 
gister  gentium  ^apudalios  discipulos  vigilanti  oculo 
requirit,  dicens :  Siqua  if/iturin  Christo  nova  creatura, 
vetera  transierunt,  *  ecce  facta  sunt  omnia  nova  (II 
Cor.  v,  M). 

10.  Ad  veterem  quippe  hominem  pertinet  praesen- 
tem  mimdum  ^  quajrere,  transitoria  ex  concupiscen- 
tia  amare,  mentem  in  superbiam  erigere,  patientiam 
non  habere,  ex  dolore  malitiai  de  proximi  laesione 
cogitare,  sua  indigcntibus  non  dare,  atque  ad  mul- 


et  silentio  gaudere.  Horuin  venter  sacrum  volumen 
comedit,  et  viscera  repleta  sunt,  quia  priecepta  vitae 
quae  sensus  capere  potuit  memoria  non  amisit,  sed 
haec  collectus  in  Deo  animus  *°  lugendo  semper  et 
recolendo  servavit. 

12.  Et  fit  plerumque  ut  tales  quique  ex  dono  coe- 
lestis  gratiae  etiam  verbum  doctrinae  percipiant,  atque 
de  veritatis  pabulo  quod  ipsi  intrinsecus  dulciter 
ruminant  et  proximos  suaviter  pascant.  De  quorum 
profecto  ore  praedicatio  tanto  audientibus  dulcis  est, 
quanto  eorum  actio  contraria  suis  praedicationibus 
non  est,  quia  de  propria  vita  sumunt  quod  per  lin- 
guam  proximis  'conferunl.  Unde  recte  hic  quoque 
propheta  subjungit : 

Ibid.  —  El  comedi  ilhid,  et  factum  est  inore  meo 
sicut  mel  dulce. 

13.  Liber  qui  viscera  replevit  dulcis  in  ore  sicut 
mel  factus  est,  quia  ipsi  de  omnipotenti  Domino 
sciunt  snaviter  loqui,  qui  hunc  didicerint  in  cordis 
sui  visceribus  veraciter  amare.  In  ejus  quippe  ore 
Scriptura  sacra  dulcis  est,  cujus  vitaj  viscera  man- 
datis  illius  replentur,  quia  ci  suavis  est  ad  loquen- 
dum,  cui  interius  impressa  *^  ad  vivendum  fuerit.Nam 
sermo  dulcedinem  non  habet,  quem  vita  reproba  in- 
tra  conscientiam  remordet.  Unde  necesse  est  ut  qui 
verbumDeiloqurturpriusstudeatqualitervivat,utpost 
ex  vita  colligat  1268  quaeet  qualiter  dicat.  Ad  prae- 
dicandum  namque  plus  conscientia  sancti  amoris 
acdificat,  quam  exercitatio  sermonis,  quia  amando 


tiplicandum  aliena  quaTcre,  nullum  pure  propter  j^  ccelestia  intra  semetipsum  praedicator  legit  quomodo 
Deum  diligere,  ^  inimicitias  inimicitiis  reddere,  de  persuadeat  ut  despici  debeant  terrena.  Qui  enim  vi- 
afflictione  proximi  gaudere.  Cuncla  haec  vetusti  sunt  tam  suam  interius  pensat,  et  exemplo  suo  foris  admo- 
hominis,  quae  videlicet  de  radice  trahimus  corruptio-  nendo  alios  aedificat,  quasi  in  corde  linguae  calamum 
nis.  Sed  qui  jam  ista  exsuperat,  et  ad  prajcepta  do-      tingit,  ineoquodmanu  verbiproximisexterius  scri- 


*  Vulgati,  et  inebriatus.  InhaeremusMss.  C.  Germ., 
Norman.,  Val.  Cl.,  etc. 

'  Excusi,  ira»  stimulis  inaniter.  Corriguntur  ex 
Mss.  Anglic,  Norm.,  Germ.,  etc. 
^  Vulgati,  doctor. 

*  Longip.,  apud  illos. 

^lnGorm.  et  plur.,  ff  facta  siin^ nom.  Retinemns 
tamen  aliain  lect.,  quia  et  Vuigata»  et  Graico  textui 
ad  amussim  respundet. 

*  Suess.  et  Longip.,  diliijere. 

■^  Vulgati,  contradicentibusMss.,  inimicitiasinimi' 


cis. 

«  Anglic!,  Norm.  et  pl.,  excepto  C.  Germ.,  tunc  a 
nobis.  \n  C.  Germ.  ominituTettnncvitiavetustihomi' 
nis  transeunt. 

•  Germ.,  luctum  solummodo  sHentio  gaudere. 

^o  Longip.  et  Val.  Cl.,  legendo.  Ita  etiam  legi  in 
Mss.  Anglic,  monet.  Jamesius,  ex  quibus  Edit.  Va- 
tic  emendat.  Verum  ipseex\etnstioribus  Codicibus 
qualis  est  Germ.,  emendari  debet. 

'I  Suess.  ad  videndum. 


m 


^  SAXCTT  OREGOT^Il  MAr.XI 


802 


bit.  Undo  admirabilis  prajdicator  cum  multa  disci-  A  tnr,  qnid  aliud  sentiendum,  quidvocogilandum  osl, 


puiisexhortandodixil,  quianiiUam  iutrasemetipsum 
de  conscientia  conlrarietatem  pertulit,  securus  ad- 
junxit  :  Si  fjua  cirtuR,  si  qua  laus  disciplimv,  hicc  co- 
(jitate ;  quoi  ct  liidicistis,  et  accepistis,  et  audistis,  el 
ridistis  in  me,  Itirc  a'jitc,  et  Deus  pacis  crit  wttbUcum 
[Phil.  IV,  8,  9).  Sequitur  : 

Yers.  4.  — Et  di.cit  ad  me  :  Fili  hominis,  rade  ad 
doinum  Israetf  et  loqueris  rerba  mea  ad  eos. 

14.  In  eo  quod  Dominus  prophet^  dicit,  Loqueris 
verha  mea  ad  eos,  quid  aliud  quam  ejus  ori  frcnum 
moderaminis  imponil,  ne  qna»  prius  intus  non  audie- 
rit,  forisdicere  pra^sumat  ?  Nam  prophelae  falsi  sua 
et  non  Dei  verba  lo(iuebantur,  de  quibus  scriplum 
est  :  Nolitc  audire  verba  prophetarum,  quiprophetant 


nisi  quod  frontom  conlis  iu  iiJipudeiitia  alterit  culpa 
frequons,  ut  quo  crobrins  commiltitur,  eo  de  illa 
committentis  animu.s  minus  \on^cundolur  ?  Atque 
ideo  ad  tantam  cordis  duritiam  quandoquc  peccator 
per\enit,utjam  incorroplione  sensibilisnon  sit,  quia 
qui  usu  peccandi  induruil  nnllo  modo  corripienlis 
verbum,  id  est manum palpantis,  sentit,  sicut  Judajaj 
quoque  crebriusdolinciuenti  dicilur  :  Frons  mutieris 
meretriris  facta  esttihi,  noluistierubcscere  (Jerem.m^ 
3).  Vol  cerlo  attrita  fronsost  in  hujus  mundi  actibus 
assuota,  quiasicutsunt  nonnulli  qui  quielom  cunctis 
nmndi  pnomiis  atque  honoribus  pneponunt,  ita  non- 
nulli  ut  inlioc  mundo  aliquid  esse  videantur  lerreuis 
laboribus  insudaiil,  insistunt  causis,  permiscentur 


vobis,  et  decipiunt  vos  ;  risionem  cordis  sui  loquuntur,  g  jurgiis.  Etquamvis  se  corporedcncere  intor  labores 


non  de  ore  Domini  {Jerem.  xxiii,  iG).  Et  rursum  : 
Non  loqucbar  adeos,  et  ipsi  prophetabant  [Ibid.,  21). 
Qua  ex  re  quoque  colligendum  est  quia  et  quisquis 
expositor  in  explanatione  sacri  eloquii,  ut  fortasse 
audiloribus  placeat,  aliquid  mentiendo  componit, 
sua  et  non  Domini  \erba  loquitur,  si  tamenplacendi 
vol^educendi  studio  mentiatur.  Nam  si  in  vorbis 
dominicis  \irtutom  requirens,  ipse  alilor  quam  is  por 
quom  prolata  sunt  senserit,  eliamsi  sub  intellectu 
alio  a'dificationem  charitatis  requirat,  Domini  sunt 
verba  qux  narrat,  quiaad  hocsolumDeus  per  totam 
nobis  sacram  Scripturam  loquitnr,  Ul  nos  ad  suum 
el  proximi  amorem  trahat.  Sequitur  : 

Vehs.  5-7.  —  Non  enim  ad  populum  profundi  ser- 


sentiant,  amore  lamon  terrenarum  rerum  devicli,de- 
loctabiliterfatigantur.  Quibusperprophetam  dicitur: 
Kphraim  vitula  docta  diligere  trituram  (Osee  x,  H). 
Vitula  elenim  in  triluraareaj  assueta,  etiam  *  si  ro- 
laxatur  a  laboro,  sponto  redit.  Sic  quibusdaiu  pravis 
mentibus  nihilost  laboriosiusquam  si  ('is  pnecipitur 
ut  in  hujus  mundi  aclibus  non  labo.ent.  Nam  s.vpe 
quidam  ropulsi  ab  actione  torrona  doprecantur  ut  re- 
doant,  rogant  ul  premantur,  ^  gra\e  se  incurrisse  pe- 
riculum  quietem  putant.  Attrita  ergo  fronte  sunt, 
qui  non  solum  laboros  non  fagiunt,  sed  neque  iin- 
portuni  vidori  in  laboribus  qui  sibinegantur  erubes- 
cunt.  Sequitur  : 

Vers.  8.  —  Ecce  dcdifac.iem  tuam  valentiorem  fa- 


monis  et  ignotm  lingmv  tu  mittcris,addomum  Israel ;  C  ciebus  eorum,  et  frontem  tuam  duriorem  fronlibus  fo- 
nequc  ad  populos  multos  profundi  sermonis  et  ignotie      rum. 


linqmv  quorum  non  possis  audire  sermones.  Et  si  ad 
illos  mittcreris,  ipsi  amUrent  te.  Domns  autem  Israel 
nolunt  audire  fr,  qnia  nolunt  audire  me. 

15.  In  ipso  *  jussionis  exordio  quo  prophcla  ad 
praedicandum  mittitur,  aperle  el  vocatio  gentium  et 
Israelitarum  repuisio  designalur.  Nam  cum  dicitur  : 
Non  ad  populos  multos  profuudi  sermonis  et  ignotw 
lingmv  mitteris  quorum  non  possis  audire  sermones, 
atque  stalim  subditur  :  Et  si  ad  illos  mittereris,  ipsi 
audirent  tc,  ai^erte  declaratur  obedieutia  gentium, 
quai  quandoque  pra?dicatoruin  voccs  esscat  sine 
tarditate  secuturaj.  Et  cum  subditur  :  Domus  autcm 
Israel  nolunt  audire  te,  quianolunt  audire  me,  Judffia) 


7.  Sicut  verecundia  laudabilis  est  in  malo,  ita  re- 
prohensibilis  est  in  bono.  Eruboscere  eniin  malum 
sapientiaj  est ;  bonum  veroerubescere,fatuilatis.Unde 
scriplum  est  :  Est  confusio  adducens  peccalum,  et  est 
confnsio  adducens  gloriam  (EccU.  iv,  25).  Qui  enim 
erubescit  poBnitendo  mala  qua)  focit,  ad  vita?  iiberta- 
tem  pervenit.  Qui  verooruboscitbonafacere,  astata 
rcctiludinis  cadit,  atque  addamnalionein  tendit,  sic' 
ut  per  Redemptorem  dicitur  :  Qai  me  erubuerit  et 
mcos  sermones,  hunc  Fitius  hominis  erubcsceifCum  te' 
nerit  in  majestate  sua  (Luc.  ix,  20).  Et  suut  quidam 
qui  bona  jam  inmenteconcipiunt,  sednecdum  malis 
apcrte  contradicunt.  Ili  nimirum  quia  boni  sunt  in 


duritia   designatur,   quai    verba   pra^dicanlium    et  D  rnonte,  sod  auctorilatom  non  habcnt  in  loculioiie, 


cogno\it,  el  sequi  noluit.  Ignota  autein  lingua 
gentium  ad  obediendum  moram  non  fecit,  quam- 
vis  extranea  ab  oloquio  h^gis  fuil.  Bene  autom  di- 
citur  :  Nolunt  audire  te,  quia  nolunt  audire  mc,  sc- 
cundum  Iioc  quod  scriptum  est  :  Qui  vos  spernit,  me 
spernit  (Luc.  x,  16).  Causa  qnoque  cur  non  audiant 
subinfcrtur,  cum  dicitur  : 

Vkrs.  7.  —  1269  Omnis  quippe  domm  Israel 
atlrila  fronte  est,  el  duro  corde. 
16.  Cum  domus  Israei  attrita  fronte  osse  perhibe- 


apli  ad  veritatis  defonsioisom  non  sunt.  Ille  enim 
esse  veritatis  defensor  debet,  qui  (juod  recle  sentil 
loqui  nec  meluit,  nec  cruboscil.  Unde  imnc  in  magno 
munoro  propheltO  promittitur :  Ecce.  dedi  focie^n  tnM^ 
valcntiorem  faciebus  eorum,  etfront^m  tuamduriorm 
frontibus  eorum.  Quid  est  aulem  poccator,  nisi  vulne- 
ratus  ?  et  qui  pradicator,  nisi  medicus  ?  Si  ergonon 
erubescil  peccator  qui  jacot  in  vulnere,  cur  erabes- 
cat  modicus  qui  per  modicamenta  providetsaluiem? 
Sffipe  vero  contingitut  praedicator  reverenter  audia- 


*  Val.  Cl.,  visionis.  ^  Suoss.,  gravi  se  incurrisse  pcriculo  quietem  p^i' 

'  Suoss.  et  Val.  Cl.,  si  relaxetur,  ad  laborem  spontc      tant. 
redit. 


8ii:] 


IFOMILIARUM  IN  EZECHIELF.M  LIB    I.  ~  IIOMIL.  X. 


894 


tnr ;  nonnunqnam  vero  a  porversis  iti  clespicilur.  ac  A  cli  Spiritus  designantur?  Unde  ciim  in  alio  loco  cje- 


si  cis  nihii  utilitatis  loquatur.  Uude  rectcnuncdici- 
tur  : 

Vers.  9.  —  Vi  adamanicm  ei  iii  silicem  dedl  facicm 
iuam. 

{%.  Adamas  et  silex  utraque  dura;  sed  unum  lio- 
rrini  1270  prctiosum  est,  alterum  vile.  Adamasad 
ornamentum  sumitur,si  ex  ab  itinerantibus  calcatur. 
Et  saepe  contingit  ut  bos  quos  corrcptionem  suam 
conspicimus  nimis  bumiliter  audire,  vcrecuudemur 
eis  aliqua  dicere.  Nonnunquam  vero  evenit  ut  eos 
quos  increpationem  suam  videmus  poslponere,  et 
despectni  habere,trepidemus  eis  verbum  pra^dicalio- 
nis  inferre.  Sed  si  recte  sapimus,  et  ad  eos  a  qui- 
bus  nos  honorari  conspicinius,  et  ad  eos  a  quibus  nos 


cisset  dajmonium,  dixit :  Si  in  digilo  Dei  ejirio  da^mo- 
nia,  profecto  pervenil  in  cos  recjnum  Dei  (Luc.  xi,  20). 
Quadereperevangclislam  alium  dixissc  describitnr : 
Si  ego  in  .^piriiu  Dei  ejicio  d(cmones,  igilur  perrenHin 
vos  regnum  Dei  (Matth.  xii,  28).  Ex  quo  utroque  loco 
colligitur  quia  digilus  Dei  spiritus  vocatur.  Digitos 
crgo  in  auriculas  mitlere,  est  pcrdonaSpiritus  san- 
cti  mentem  surdi  ad  obediendum  aperiro.  Quid  est 
vero  quod  cxspuenslinguam  ejus  teligitfSaliva  no- 
bis  est  ex  ore  Redemptoris  accepta  sapienlia  in  ch)- 
qnio  divino.  Saliva  quippe  ox  capile  dolluit  in  ore. 
Ea  ergo  sapientia  qnx  ip>e  est  dum  lingua  nostra 
tangilur,  inox  ad  pra^dicalionis  verba  formatur. 
1271  Qyi  suspiciens  in  cwlum  ingemuit;  non  quod 


despici   videmus,   auctoritatem   exbortationis    vel  B  ipse  nocessarium  gemitum  baberot,  qui  dabat  quod 


increpationis  sumimus,  ut  nec  illorum  bumilitatem 
debeamus  erubescere,  nec  borum  superbiam  formi- 
darc.  Dicatur  ergo  :  Dedi  faciem  iuam  ui  adamantem, 
id  est,  si  abauditoribus  honoraris;  Dedifaciem  tuam 
ut  silicem,  si  ab  auditoribus  conculcaris  atque  despi- 
ceris,  ut  nec  per  illatum  bonorem  refrenetur  lingua 
ex  vorecundia,  nec  pcr  despecturn  taceat  ex  infirmi- 
tato.  Sequitur  : 

IniD.  —  Nc  timeas  eos,  neque  metuas  a  facie  eorum, 
quia  domus  exasperans  est. 

19.  IIoc  jam  superius  diclum  est.  Sed  notandum 
quain  aspcra  domus  habetur,  ^  cujus  asporitas  tam 
crebro  replicalur.  Increpandus  itaque  poccator  est, 
et  nunquam  timendus,  quia  domus  exasperans  est. 
Timeri  enim  bomo  dobuerat,  si  ipse  auctorem  om-  r 
nium  ut  Iiomo  timuisset.  Nam  qui  rationis  sensum  ad 
timorem  Dei  non  habuit,  tanto  in  ntillo  timendus 
est,  quanto  hoc  quod  esse  debuit,  non  est.  Sequi- 
tur  : 

Yers.  10,  11.  —  Et  dixit  ad  me  :  Fili  homlnis, 
omnes  sermones  meos  quos  loquor  ad  te,  assume  in 
corde  iuo,  et  auribus  tuis  audi ;  et  vade,  ingredere  ad 
transmigraiionem  filiorum  popiili  tui. 

20.  Vigilanler  intuendura  est  quod  voceDomini  ad 
Prophetam  dicitur  ut  prius  sermones  ejusaudiat,  et 
postmodum  loquatur.  Audimus  eniin  verba  Dci,  si 
facimus.  Et  tunc  ea  proximis  reclc  loquimur,  curn 
prius  ipsi  fecerinius.  Quod  benc  Marcus  cvangclista 
confirmat,  cum  factum  Domini  miraculum  narral,di 


postulabat,  sod  nos  ad  eum  gomere  qui  coclo  praesi- 
det  docuit,  ut  et  aurosnostra)  pcrdonaSpirilussan- 
cti  apcriri,  et  lingua  pcr  salivam  oris,  id  est  per 
scientiam  divinaj  locutionissolvi  debeat  adverba  pra)- 
dicationis.  Cui  mox  Ephphetha,  id  est  adaperire  dici- 
inr ;  et  statim  aperlaj.  sunl  aures  ejus,  et  solutum  est 
vinculum  lingua'  ejus.  Qua  in  re  nolandum  cst  quia 
propter  clausas  aures  dictum  est  Adaperire.  Scd  cui 
auros  cordis  ad  obedienduni  aperta)  fuerint,  ex  sub- 
soquonli  procul  dubio  etiam  linguie  ejus  vinculum 
soivilur,  ut  bona  qua?  ipse  fecerit  etiam  facienda 
aliis  loquatur.  Ubi  et  bone  additur  :  El  loquebalur 
recte.  Ille  enim  recte  loquitur  qui  prius  obedieudo 
fecerit  qua>  loquendo  admonet  esse  facienda. 

21.  Quod  vero  ad  transmigrationem  populiadmo- 
nendam  propbetamillitur,non  solum  eatransmigra- 
tio  debet  intolligi  quae  ejus  populi  erat  in  corpore,  sed 
etiam  qu»  facla  fuerat  in  menle.  A  Jerusalem  quippe 
ad  Babyloniam  vencrat.  Etquid  Jerusalemnisi  visio 
pacis,  quid  Babylonia  nisi  confusio  vocatur?  Quis- 
quis  \ero  a  rectis  operibus  ^  in  perversis  actibus  ca- 
dit,  quoniam  a  bono  studioad  vitia  defluitj  quasi  ab 
Jcrusalom  ad  Babyloniae  civitatem  venit.  Culmen 
enim  ^bona)  contemplationisdosoruit,alque  inlrans- 
niigratione  cobfusionis  jacot.  Quod  illis  solet  sa^pe 
evenire  (pii  cum  bona  aguiil,  in  bis  de  sua  virtute 
gloriantur.  Unde  Psalmista  ne  a  \isione  pacis,  id  est 
a  bonis  actibus  capti\us  ad  Babyloniam  emigraret, 
Domino  supplicaiis,  dicit  :  Adjutor  meus,  non  cmi- 


cens  :Adducunteisurdumcimulum,ctdeprecabantur  d  ^/''«^o  {^^(^l-  lxi,  7).  Si  enim  in  seconfiderel,  a  jus- 
eum  ut  imponai  illi  manum  (Marc.  vii,  32).  Cujiis  or-       lili^e  oporibus  cadcndo  migrassot. 


dinem  curationis  insinuat,.subdens  :  Misit  diyitos  suos 
xn  auricuias,  expuensque  teligii  iinguam  ejus,  etsuspi' 
eiens  in  cMum  ingemuit,  etaii  illi  :  Ephphetha,  quod 
est  adaperire.  Ei  statim  aperiie  sunt  aures  ejus,  ct  so- 
luium  est  vinculum  linguie  cjus,  et  ioquebatur  recle 
{Ilnd.,  33,  seq.).  Quid  est  enim  quod  creator  omnium 
Deuscumsurdum  etmulum  sanare  voluisset,  in  au- 
rcs  illius  suos  digilos  misit,  et  expuens  linguam  ejus 
tetigit  ?  Quid  per  digitos  Redomptoris,  nisi  dona  san- 


22.  Sed  ncque  bi  qui  a  stalu  rectitudinis  in  pravam 
actionem  cecidcrunt  ^  dcsperandi  sunt,  quia  occo 
propbcta  ad  transmigrationem  Babylonix'  mittitur.  Et 
per  piopbetam  alium  Dominus  dicit  :  Et  venies  US" 
que  Babijionem,  et  ibi  liberaberis  (Mich.  iv,  10).  Saipc 
onini  quis  poslquam  inconfusionem  vitiorum  cecide- 
rit,  cruboscens  mala  qu.c  perpetravit,  ad  poenilon- 
tiam  redit,  soquo  a  suis  lapsibus  bene  vivendo  ^  eri- 
git.  Quid  ergo  iste  nisi  usquead  Babylonem  vcnit,  et 


*  C.  (jorm.,  cum  asperitas. 

'  Val.  Cl.  in  perversitatibus. 

^  C.  Germ.,  bome  conversationis.  Xorra.,  bomc  ac- 


tionis  et  contcmplationis. 
'•^  Ebroic.  et  aliqui  Norm.  desperaii  sunt. 
■'  Ita  C  Germ.  et  pl.  Mss.  Euiti,  eripii. 


895 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


896 


ibi  liberatus  est?  Qui  postquain,  confusus  nienle,  A  verbum  non  plene  suscipiens,  a  bono  opere  sterilis 
per\ersa  perpetravit,  haec  ipsa  eruboscens mala qua)      remansit.  Sequilur  : 


fecit,  se  contra  se  erigit,  et  bene  operandoad  statum 
rectitudinis  redit.  *  In  Babylone  itaque  liberatus est, 
qui  per  divinam  gratiam  ostenditur  etiam  deconfu- 
sione  salvalus.  Propheta  ergo  ad  transmigrationeni 
loquitur,  cum  illos  increpat  qui  a  statu  rectitudinis 
ad  erroris  vitia  transmigrando  ceciderunl.  Sequi- 
tur  : 

Vers.  11.  —  Et  loqveris  ad  eos,  el  dkes  :  Hcec 
dicit  Domimis  Deus  :  si  forte  atidiant,  et  quiescnnt. 

23.  *  Quod  toiies  d  vinis  vocibus  dillicnltas  au- 
diendi  repetitur,  ut  dicatur,  Si  forte  audiant,  quid 
aliud  quam  '  transmigrati  populi  duritia  designatur? 


Vers.  12.  —  Et  assumpsit  nie  spiritus^  et  audiri 
post  mc  vocem  commotionis  magna;  Benedicta  gloria 
Domini  de  loco  suo, 

24.  Quid  est  hoc,  quod  propheta  postquam  ad 
transmigrationem  filiorum  populi  mittitur,  vocem 
post  sc  magna>  commotionis  andit,  dicentem  :  Bene- 
dicta  gloria  Domini  de  locosuo?  Conversus  qnippe  ad 
peccatores  Babyloniajfuerat,  et  vocem  gloriae  Domini 
de  loco  suo  post  tergum  audiebat.  Locus  enim  est  Dei 
Jerusalem,id  est  visio  pacis,  quia  nimirum  iilacorda 
Nideiit  ea  qux  Dei  sunt,  quae  ad  transmigratlonem 
Babyloniie,  hoc  esl  ad  confusionis  vitia,  nondescen- 


In  quibus  verbis  magna  esl  nostra  consolatio  quia  si  g  dunt.  Ibi  eniminhabitatDeusubiverapaxquaeritur, 


omnipotens  Deus  prophetam  mittens  a  perverso  po- 
pulo  verba  sua  denuntiat  difiQcile  1272audiri,  cur 
nos  miseri  contristamur,  cura  ssepe  a  fratribus  in 
nostra  admonilione  contemnimur  ?  Nam  crebro  de- 
linquentes  alloquimur,  frequenterincrepamus,  saepe 
cum  eis  biandis  sermonibus  agimus,  et  tamen  si  al- 
ter  audit,  altcr  audire  contemnit ;  alter  ex  parle  ver- 
bum  exhortationis  suscipit,  et  ex  parte  recipere  re- 
cusat;  ita  ut  quotidieimpleri  videamus  hoc  quod  per 
proplietam  alium  Dominus  narrat  quae  fecerit  iratus, 
cum  dicit  :  *  Plui  super  civitatem  unam  (De  poen., 
dist.  3,  c.  Pluit  Dominus),  et  superatteram  non  plui, 
Pars  una  compluta  est,  et  pars  quce  compluta  non  est 
aruit  {Amos  iv,  7).  Cum  enim  sanctae  exhortationis 


inlernae  contemplationis  gloria  amatur.  Xam  qui  ad 
perversitatem  defluunt,  locus  Dei  esse  contemnunt. 
Locus  ergo  gloriae  Dei  est  vel  sancta  quaequeanima, 
vel  unusquisquc  in  coelestibus  permanens  angelicus 
spiritus.  Et  gloria  Domini  de  loco  suo  benedicilur, 
cum  vel  ab  electis  hominibus,  vel  a  sanclis  angclis 
auctori  omnium  laus  aetenia  cantatur.  lu  eo  crgo 
quod  justi  de  converlendis  peccaloribus  cogitant, 
quia  eorum  vitia  1273  considerando  ad  carnalcs 
actusoculumducunt,quasiad  Babyloniam  intendunt. 
Qui  tamen  pro  statu  suae  rectitudinis,  quia  in  laudem 
Dei  bona  sanctorum  considerare  nunquam  desinunt^ 
quamvispercogitalionem  "^  alio  inleudant,quasipost 
se  vocem  glori»  Doraini  a  Jerusalem,  id  est  de  loco 


verba  alia  mens  suscipit,  alia  suscipere  recusat,  su-  n  suo  audiunt 


per  unamcivitatem  Dorainus  pluit,  et  super  alteram 
non  pluit.  Cum  vero  et  ^  ipse  proximus  qui  audit  ab 
aliis  se  vitiis  corrigit,atque  ab  aliis  emendare  secon- 
temnit,  una  eademque  civitas  et  ex  parte  complui- 
tur,  et  ex  parte  arida  remanet,  in  qua  a  se  praedica- 
tionis  pluviam  repellit.  Sunt  etenim  quidara  qui  ex- 
hortationis  verba  omnino  non  audiunt,  hi  penitus 
suscipere  pluviam  nolunt.  £t  sunt  quidam  qui  au- 
diunt,  sed  tamen  hanc  medullitus  non  sequuntur, 
quia  ^  alia  in  se  vitia  resecant,  sed  in  aliis  graviter 
perdurant.  Saepe  enira  quosdam  videmus  qui  per 
praedicationis  verbum  a  semetipsis  avaritiae  aestum 
repellunt,  et  non  solum  jam  aliena  non  rapiunt,  sed 
et  propria  indigentibus  largiuntur;  nec  tamen  irae 
stimulos  edomant,  nec  patientiae  moderamina  per 
mentis  tranquillitatem  servant.  Et  saepe  alii  ad  ex- 
hortationis  verbum  in  semetipsis  jara  carnis  iraraun- 
ditiara  vincunt,  corpus  in  castitatccustodiunt,necta- 
menadhucaniraura,sicut  debent,proximis  inclinant, 
sed  per  rigorem  superbiae  in  cogitatione  se  elevant. 
In  istis  pars  una  compluta  est,  quia  fructum  fecit,  et 
pars  quae  compluta  non  estaruit,  quiaexhortationis 


D 


25.  Sed  cur  in  istis  immoramur,  qni  hajc  pro- 
phetai  verba,  largiente  Domino,  per  sensum  alterum 
et  subtilius  intelligere,  et  apertius  dicere  valemus? 
Ait  enim  :  Et  assumpsit  me  spintus.  Praedicatorem 
spiritus  assumit,  cum  ejus  mentem  in  amorem  Dei 
omnipotentis  elevatam  a  terrenis  jam  desideriis  alie- 
nam  reddit,  ut  nihil  ei  agere  libeat,  nisi  ea  quibus 
lucra  spiritalia  congregct,  et  ad  regna  coelestia  quo- 
tidiani  sui  operis  fruclum  portet.  Unde '  et  nobis 
praedicatoribus  jubetur  :  Operamini  non  cibum  qui 
perit,  sed  qui  permanet  in  vitam  (Btemam  [Joan. 
VI,  27). 

26.  Bene  autem  subditur  :  Etaudivipostme  vocem 
commotionis  magnoe.  Prophela,  sancto  Spirilu  reple- 
tus,  quasi  transacta  narrat,  quae  facienda  praevidet, 
quia  et  in  praedestinationc  jam  facta  sunt^  qnae  adhnc 
in  opere  sequuntur.  Unde  et  in  translatione  veteri 
per  Isaiam  dicitur  :  Qui  fecit  quce  futura  sunt  (hai. 
XLv,  11,  sec.  LXX).  Quid  est  ergo  quod  post  se  pro- 
pheta  vocem  audivit  commotionis  magnae^  nisi  quod 
post  sermonem  praedicationis,  qui  fit  ad  corda  pec- 
cantium,  lamenta  poenitentium  sequuntur? 


^  Editi,  in  Bahylonem  itaque  veniens.  Longip.,  A 
Babylone  liberatus,  nulli  Mss.  habent,  veniens, 

*  Vulgati,  quoties,  vel  quod  quotiens. 
^  Plur.  Norm.,  transmigrantis  populi, 

*  Hoc  refertur  a  Gratiano  loco  assignato,  quoad 
sensum,  non  quoad  verba.  Idera  legitur  in  Glossa 
Ord.  ad  cap.  iv  Aroos. 


^  Hic  Mss.  non  una  est  lectio.  In  Germ.  legitur  : 
ipsequiproximus.Lovigi^.,  ipsequiproximum.  Editi: 
ipse  quiproximos.  Praetulimus  lect.  Norm, 

^  Longip.,  alia  a  se. 

^  Exclusi,  atiad  intendant. 

"  Val.  Cl.,  et  mvis  prcedicatoribus. 


897 


HOMILIARUM  LN  EZECHIELEM  LIB.    I.  —  HOMIL.  IV. 


89« 


27.  Perversi  eteniin  quique  dum  prava  agunt,  et  a  A  sese  ad  coeleslia  per  desiderium  suspendant.  De  qui- 
juslis  recta  non  audiunt,  nesciunt  quam  sint  gra\ia      bus  adhuc  subditur: 


quae  commitlunt,  atque  ex  ipsa  sua  ignorantia,  in 
suo  stupore  securi  sunt ;  et  jacentes  in  culpis,  quasi 
molliler  quiescunt,  sicut  de  quodam  peccatore  et  se- 
curo  populo  dicitur  :  Requievit  in  fcecibus  suis,  quia 
securus  jacuit  inpeccatis  (Jerem.  xlviii,  il).       » 

28.  Cumvero  audire  perversi  verbum  praBdicatio- 
nis  cceperint,  quae  sint  supplicia  aeterna  cognoscere, 
qui  terror  judicii,  quam  snbtilis  examinatio  de  sin- 
gulis  quibusque  peccatis,  illico  contremiscunt,  im- 
pientur  gemitibus,  et  uon  se  capientibus  suspiriis 
anxiantur,  atque,  magno  pavore  concussi,  in  luctu 
et  flectibus  erumpunt.  Prophetam  ergo  vox  magnae 
commotionis  sequitur  ;  quia  post  verbum  prajdica- 


Vers.  14.  —  Et  vocem  alarum  animalium  percu- 
tientium  '  alteram  ad  alteram. 

30.  Audit  post  se  propheta  vocem  commotionis 
magnae,  quia,  sicut  dictum  est,  verbum  praedican- 
tium  luctus  poenitenitium  sequitur.  Audit  post  se  vo- 
cem  alarum  animalium,  quia  ex  ipso  luctu  poeniten- 
tium  oriuntur  virtutes  sanctorum,  ut  tanto  magisin 
sancta  actione  proficiant,  quanto  se  ante  cognitio- 
nem  vitae  nequiter  egisse  meminerunt.  Sed  est  in  his 
verbis  magna  dubilatio,  quia  non  aperte  per  pro- 
phetam  dicitur  utrum  unumquodque  animal  ^  alas 
suas  in  semetipsis  percutiat,  an  certe  haec  eadem 
sancta  animalia  alis  suis  se  vicissim  feriant,  ut  ala 


tionis,  conversorum  atque  poenitentium  luclus  au-  B  hujus  alterum,   et  aia  alterius  istud  animal  lan- 
diuntur.  Qui  enim  prius  quieti  jacebant  in  vulnere,      gat. 


tacti  postmodum  manu  medicinae,  cum  dolore  re- 
deunt  ad  salutem.  De  hac  commotione  poenitcntium 
per  prophetam  alium  dicitur :  Pedes  ejus  steterunt, 
et  commota,  est  terra  (Zach.  xiv,  4),  quia  cum  veri- 
tatis  vestigia  in  mentcaudientium  figuntur,  ipsa  mens 
in  sui  consideratione  turbata  commovetur.  UincPsal- 
mista  pro  peccaloribus  exorat,  dicens  :  Qui  sedes  su- 
per  cherubim,  moveatur  terra  (Psal.  xcviii,  1).  llinc 
pro  afllictis  et  pcenitenlibus  deprecans,  ait :  *  Com- 
movisti  terram,  et  conturbasti  eamj  sana  contritiones 
ejus,  quia  mota  est  (Psal.  lix,  4).  Terra  quippe  com- 
mota  el  turbata,  est  peccator  de  cognitione  reatus 
sni  anxius,  et  ad  poenitentiiB  lamenta  perductus. 


31.  Sed  quia  plerumque  in  sacro  eloquio  ideoali- 
quid  obscure  dicitur,  ut  dispensante  mirabiliter  Deo 
multipliciter  exponatur^  nos  charitati  vestrae  utraqae 
exponere  largiente  Domino  debemus.  Saepe  jam  alas 
animalium  virtutes  diximus  esse  sanctoruin  (Hom. 
4,  n.  5;  hom.  1,  n.  22;  ham.  9.  n.  1).  Quomodo 
ergo  unumquodque  animas  alas  suas  excutiens  alte- 
ram  ad  alteram  percutit,  nisi  quod  aperte  dalur  in- 
telligi  qua,  si  sancta  animalia  efilcimur,  virtus  in 
nobis  virtutem  excilat,  dum  una  alteram  ad  perfe- 
ctionem  pulsat?  Ecce  etenim  quis  habct  jam  verbi 
Dei  ^scientiam,  discit  ut  viscera  etiam  misericordiae 
habeat.  Per  scienliam  quippe  verbi  Dei  discit :  Date 


Peccanti  etenim  homini  dictum  est :   Terra  es,  et  in  q  eleemosynam,  et  ecce  omnia  munda  sunt  vohis  (Lue. 


te)Tam  ibis  (Genes.  iii,  18).  Exoret  ergo  ut  sanetur 
contritio  terrae,  quia  mota  est,  qnatenus  peccator 
qui  de  culpis  suis  aflligitur,  1274  de  coelestis  mi- 
sericordiae  gaudio  consoletur.  Haec  est  itaque  vox 
commotionis  magnrc,  quando  unusquisqne  sua  acta 
dijudicans,  in  afilictione  poenitentiae  perturbatur. 

29.  Sed  quid  vox  ipsa  dicat  audiamus :  Benedicta 
gloria  Dominide  loco  suo.  Locusenim  maligni  spiri- 
tus  fuerant  corda  peccantium ;  sed  cum  sibimetipsis 
irati  per  poenitentiam  redeunt  ad  vitam^  gloriae  Do- 
mini  locus  fiunt.  Jam  enim  se  contra  se  erigunt,  jam 
poenitentiae  lacrymis  insequuntur  mala  quae  coinmi- 
serunt.  Indc  ergoauditur  benedictio  gloriae  in  laude 
Domini,  unde  prius  sonabat  Creatoris  injuria  de 


XI,  41^.  Cumque  jam  esse  misericors  in  eleemosynis 
coeperit,  verba  sanctae  auctoritatislegit;  etquidquid 
in  eis  de  misericordia  dicitur,  ulterius  per  experi- 
mentum  intelligit.  Ibi  enim  scriplum  est :  Patereram 
pauperum  (Job  xxix,  16).  Quod  fortasse  antea  lege- 
*bat,  et  pr«L'teribat.  Scd  cum  in  ejus  corde  jam  mise- 
ricordia  coeperit  imitari  naturam,  quid  sit  patrem 
esse  pauperum,  legit  et  recognoscit,  quia  inlrorsus 
rediensj  in  semetipso  intelligit  quod  foris  audit.  Aliud 
namque  est  eleemosynam  ex  praecepto  facere,  at- 
qiie  aliud  ex  charitate.  Ex  praecepto  enim  facere 
bonum,  inchoantium  est ;  ex  chnritate  autein  facera 
1275  bonurn,  perfec.torum,  qui  non  solum  quia 
jubctur  faciunt,  sed  cliam  diligunt  faciendoquodju- 


amore  praesentis  saeculi.  Et  corda  pcenitentium  fiunt  j)  betur.  Hinc  est  eniia  quod  in  magna  virtule  per 


jam  Domino  locus  suus^  quae  prius  in  peccatis  po- 
sita,  fuerant  locus  alienus.  Ipsi  autem  qui  a  peccatis 
suis  ad  Dominum  convertuntur,  non  solum  delent 
lacrymis  perversaquae  fecerunt,  sed  etiam  miris  ope- 
ribus  ad  alta  proficiunt,  ut  sancta  animalia  Dei  om- 
nipotentis  fiant,  ut  signis  et  virtutibus  ad  alta  evo- 
lent,  ut  terram  funditos  deserant,  et  acceptis  donis 


Psalmistam  dicitur :  Vide  quia  mandata  tua  dilexi, 
Domine,  in  tua  misericordia  vivifica  me  (Psal.  cxviii, 
159).  Mandata  eniin  Dei  pro  jusaione  faccre  servien- 
tis  et  obedie.itis  esl,  diligendo  autem  facere  obe- 
dientis  et  amantis  est  Quia  ergo  ct  per  scientiam 
^  charitalis  misericordia  discitur,  et  per  charitatem 
misericordiae  in  corde  compuncto  scientia  multipli- 


*  Pl.  Mss.j  commovisti,  Domine,  tetram...  quia 
commota  est. 

*  Viliose  in  Editis,  alterum  ad  alterum.  Nam  in 
omnibus  Mss.  habetur  alteram,  elc.,  sicquelegen- 
dum  ex  textu  Hebr.  et  ex  Vulgata.  Infra  semper  oc- 
currit,  altera  ad  alteram. 

'  Val.  C\.,alissui8  semeiipsumpercutiat.  SQqmmviV 


lectionem  Mss.  Germ.,  Norm.,  etc. 

*  In  Val.  CI.,  quem  sequilur  Gussanv.  additur, 
atque  per  eamdem  scientiam  discit.  Haec  appendix 
abest  a  Germ.,  Norin.,  etc.  In  nonnullis  Excusis, 
pro  discit,  legitur  discat. 

'  Longip.,  Val.  Cl.  et  Norm.,  charitas  wwm- 
cordice. 


899 


SANCTI  GREriORIl  MAGXl 


900 


ratur,  ala  iii  uoLis  aiaiu  ^»ciculil,  qaia  virlus  \iilu-  A  fiiiinl  silji  luinus  adessc   ponsal,  doiia  Dei  allcr  ui 


tein  excilat.  Sic  qui  c.istilatis  buuuni  iu  suo  corpure 
cuslodit  conlra  luxuriaiiles  zelo  acceiulitiir,  ut  ab 
iniinundili.c  niaculis  e\|)i<'ntur.  Et  sa.-pe  duin  (luos- 
dain  in  'apsibus  in;enit,  cdoniat,  alHigit,  alque  ad 
caslitatis  niunditiani  restringit.  Cujus  si  forle  inens 
de  ininiunditia  luxuria)  fuerit  tenlata,  ex  ipso  zelo 
quo  alios  correxit  *  aeinetipsani  convenit,  ct  eru- 
bescit  iinniunda  cogitare,  qux  se  in  aliis  recolit  cor- 
rexisse.  In  hoc  ergo  ala  alain  percutit,  duin  ^irtus 
virtutein  pulsat,  et  ab  immunditia  cnstodil. 

32.  Sin  \ero,  ut  pnDfali  suinus,  vicissiin  se  alis 
suis  animalia  feriunl,  ^  et  alteraad  alteram  ala  jier- 
culilur  singulorum,  bujus  quo(|ue  descriptionis,  lar- 
giente  Doiniuo,  seiisus  patet.  Quidestergoquodbx^c 


allero.  id  esl  \icissim,  omues  admirculur,  atque  ct 
bac  ipsa  admiraliu:ie  bumilieturalter  alteri,  et  <iuem 
^idot  Iiabere  quod  uon  babet,  euni  di\in()  judicio 
sibi  pra-latum  pulet.  Alis  ergo  suis  vicissiui  se  ani- 
nialia  feriuut  cum  sancta^  nientes  alterns  .se  viriu- 
tibus  tangunl,  et  tangendo  excilaut,  alque  excilata 
ad  provectum  \oIant. 

fV'].  Videamus  Paulum  quomodo  apostoloruui  alis 
tactus,  atquead  p^onilentiam  cxcitalus  fuerat,  qui, 
malapra^lerita^  porsocutionis  sua;  ct  apostoloruiu  iu- 
uuci.nt':'.ii  \ita:ii  coiisiderans,  dicebal :  Eijoeniin  sum 
luiiiiimi.-i  (tpos!oloriuii,  qui  non  sum  dignus  cocari  apo- 
slolus^  'juia  pcrscculussum  Ecclcsiani  Dci  (l  Cor.  xv, 
0).  Cunsideravit  quippe  apostolorum  inuoceutiain. 


pennata  animalia  vicissim  alas  alleram  ad  alteram  g  ct  propl<^r  priecedenle:n  inalitiam\ilisin  ejus  oculis 


feriunt,  nisi  quod  omnes  sancli  se  in^icem  suisvir- 
tutibus  langunt,  et  sese  ad  provectuiu  cxcitant  ex 
consideralione  virtutis  alienai  ?Xou  cniiu  uni  daulur 
omniaj  ne  iu  superbiaiu  olatus  cadat,  sed  buic  datur 
quod  tibi  non  dalur,  ol  libi  datiir  quod  illi  denega- 
tur,  ut  dum  istc  considerat  bonum  quod  babes  ct 
ipseuou  liabet,  te  sibi  in  cogitatione  praiferat;  ct 
rursum  duiu  tu  babere  illuiu  conspicisquod  ipse  uou 
babes,  te  illi  in  tua  cogitalione  postponas,  et  iiat 
quud  scriptum  est :  Superiores  sihi  inciccm  arbilranles 
(Pliilip.  II,  li).  l't  eniin  pauca  cx  inultis  ioquar,  isti 
uiirai  abstinentia)  \irlus  tribuitur,  et  tamen  verbuni 
scientia)  nou  babet.  Ilii  aulem  datur  verbuni  soien- 
tiiu;  et  taineu  \irtutein  perfectai  abstinentia}  apprc- 


facta  Oit  omnis  quam  exbibebat  in  Ecclesia  sollici- 
tudo  sua ;  et  quam  luuUus  ex  accepto  iutelleclu  praj- 
codorot  noii  attendil,quia,  illorum  iunoceuliani  peu- 
sans,  porsocutorem  aIi(iuando  fuisse  se  doluit.  Scd 
videamus  si  (piis  ex  apostoiis  eum  qui  Paulo  dalus 
est  intelleclummiratur.  Ipso  uobis  a^juslolurum  pri- 
mus  requireudus  est,  qui  discipulos  admouens  ait : 
Sicut  cl  charissimus  frater  noster  Paulus  secumlum 
(latam  sihi  sapientiam  scripsit  vobis  sicnt  in  omnlhiis 
cpistoliSj  loquens  in  eis  de  Uis  in  (juihus  sunl  quwdam 
^  dijlicilia  intellcctu,  quw  indocti  et  instabiles  depra- 
vant  (//  Pelr.  iii,  15,  IGj.  Miratur  itaque in  apustolis 
oiunibus  Paulus  iuuoceuliam,  iniratur  apostoioruuj 
priiuus  iu  Paulo  sapientiam.  Alis  ergo   se  taugaut 


hendere  conatur,  et   nou  \aiet.  Iluic  libertas  vocis  ^  qui  inde  se  vicissiiu  ad  provectum  excitant,   uude 
tribuitur,  ut,  oppressis  quibusque  protectlonis  so-      volant. 


latia  impendens,  ad  defeusionem  justitia)  libere  lo- 
quatur ;  sed  tainen  adbuc  niulta  in  hoc  luundo  pos- 
sidens,  relinquere  oinnia  ^  vult,  et  uou  valet.  Illi 
vero  jam  datuiu  est  oinuia  terreua  relinquere,  ut 
nibii  iu  hoc  luundo  cupiat  babere ;  sed  taineu  adhuc 
auctoritateiu  vocis  contra  peccaulcs  quosque  *  non 
prajsumit  excrcere.  £t  qui  ideo  plus  luqui  libere  de- 
buit,  quia  jaiu  nou  habetunde  in  hoc  muudoteuea- 
tur,  loqui  coutra  alios  libere  recusat,  ue  ipsaiu  vitis 
suai  quieteiu  pcrdat.  Isli  Mrtus  propbetiic  data  est, 
multa  jaiu  quic  ventura  sunt  prajvidet,  sed  taincn 
prajsentis  proximi  icgritudinein  ^  conspiciens  atque 
compatiens,  uon  valetcurare.  Illi  data  est  curationis 


3^i.  lioc  itaquc  omnipotens  Dcus  agit  in  cordibus 
homiuuiu,  quod  facit  iu  regio.iibus  terrarum.  Polerat 
uaiiKiue  uuicuilibet  regioui  fructus  oiuues  tribuere; 
sed  si  uuaquiclibet  regio  alterius  regiouis  fructibus 
uou  iudigeret,  comiuuuionem  cuiu  aitera  non  hubuis- 
set.  Uude  lil  ut  huic  viui.  alii  vero  oiei  abuudautiam 
tribuat;  hanc  multitudine  pecuduin,  iliam  \ero 
ubertateabundare  faciat  frugum,  ul  cuiu  illa  defert 
quod  ista  uou  habet,  et  ista  reddit  quodiiia  noude- 
tulit,  per  commuuionem  graliiB  sibi  siuiul  etiam  di- 
\isie  lerraj  conjuuctai  sinl.  Sicut  ergo  regloaes  ter- 
raruin,  ita  suut  uientcs  sanctorum,  quse  dum  vicis- 


sim  sibi  conferunt  quod  acceperuut,  quasi  fructus 
gratia,  atque  a  corpore  proxiini  molestiam  qua3  iu  suos  regiones  regionibus  iiupenduuL  ut  ia  ima  om- 
priosenti  est  orationibus  repellit,  sed  lamen  quid  ^  nes  cbaritiile  iungautur. 


seipsuiu  paulo  post  sequatur  ignorat.  Mira  ita(|ue 
dispensatione  omnipotensDcussiciuelectis  suis  sua 
dona  dispcnsat,  ul  etisti  detquod  illi  1276  dene- 
gat,  et  alteri  majus  quod  alleri  minus  tribuat,  qua- 
teuus  duin  vel  isle  Iiabore  illum  couspicit  quodipse 
nou  hiibot,  vel  iile  hunc  majus  accepisse  considerat 


jungautur 

35.  Scd  inter  ha3c  scicndum  est  quia  sicut  electi 
quique  hoc  seiuper  iu  aliis  atteuduut  quod  a  Deo 
melius  acceperunt  quam  ipsi,  ut  eos  sibi  in  cogita- 
tioue  pra^ferant,  scquc  illis  in  humilitato  sulister- 
nant,  ita  reproborum  mons  nunquaiu  considerat 
quid  alter  boni  ^  amplius  quam  ipsa,  sed  quid  boai 


'  Vatic.  et  Gussanv.,  8emetij)sam  corrigit,  relu- 
ctantibus  aliis  tum  Editis,  tum  manu  exaratis. 

*  Longip.  et  Val.  CI.,ef  altera  ab  aliera,  et  infra 
Longip.,  altera  ad  alterain  feriunt. 

=  Longip.,  votci, 

*  Magis  placuit  receut.  Edit.j  nonprmsmnii  exer- 
ceres,  cpntradiccentibus  Mss.  et  vet,  Excusis. 


'•"  Suess.,  consid^irans  atijue  consjiiciens ;  et  iufra, 
quid  de  ij)so  j)aulo  post,  pro  quid  seipsum, 

^  Longip.,  dilfrCiilima  intellectu. 

'  SicAlss.  Germ.,  Nonu.  et  Vet.  Ed.  Paris.,  Gilot. 
et  Vatic,  habeut  ipue,  pro  ipsa.  Gussanv.,  ip«... 
habeant. 


001 


HOMILIARLII  L\  EZKCiJIELEM  LIB.  I.  —  IIOMIL.  VL 


m 


ipsa  ampliiis  quain  alter  Iiabftat.  Xetjuo  enim  pen-  A  cem  rommotlonis  miujnw.  QuoJ  si  (liligenler  aspici- 


ganl  quae  boiia  spiritusalteracceporitel  ipsis  desint, 
sed  qu£B  bona  ipsi,  et  quae  mala  adsint  alteri.  Et 
cum  onuiipotens  Deus  ad  hoc  virtutes  i277sin- 
gulis  dividat,  utalteruni  alleri  in  co^fitationchunii- 
Jiel,  ad  lioc  roprobi  pertrahunt  bonum  quod  acce- 
I)erunt,  ut  ex  co  iu  elatione  perdantur,  dum  scmper 
considerant  bona  qu»  ipsi  habent  et  alii  non  ha- 
bent,  et  nunquam  perpendere  sludent  quanta  bona 
alii  liabeant  et  ipsi  non  haheant.  Quod  ergo  disina 
pietas  in  augmcntum  disponit  humililatis,hocmentes 
reprohad  ^  in  augmentum  vertunt  elalionis ;  et  ex 
diversitate  munerum  a  bono  deficiunt,  unde  crescere 
humilitatis  bono  debuerunt. 

3C.  Propter  hoc  ergo  necesso  e«t,  fratres  charis- 
8inii,ul  in  vobis  hoc  semper  debAtis  aspicere  quod 
minus  habelis,  in  proximis  vcro  hoc  quod  vobis  ani- 
plius  acceperunt,  quatenus  dum  *  super  vosmetipsos 
eos  pro  bono  quod  ipsi  hahent  et  vos  non  habetis 
aspicitis,  ad  hoc  quoque  obtinendum  etiam  vos  ex 
humilitatc  crescatis.  Si  enim  et  vos  in  illis  accopta 
bona  perpenditis,  et  illi  in  vobis  considerant  dona 
quai  habetis,  vicissim  vos  alis  langitis,  ut  excitati 
semper  ad  coeleslia  voletis.  Sequitur  : 

Ykrs.  13.  —  Et  vocem  rotarum  sequeniium  anl^ 
malia,  el  cocem  commolionis  magno!. 

37.  In  rotis  sacrieloquii  Testamenta  signari  supe- 
rius  diximus  (Hom.  6,  n.  2  et  scq.).  Yox  igitur  rola- 
rum  est  sermo  Testamentorum.  Post  v<icem  itaque 


tur,  inveniri  potest  quia  non  otiose  ropetilur. 

39.  Duai  quippc  sunt  conimoliones  ♦*  magna?,  qni- 
bus  corda  nostra commovenlur.  Una  quipj^e  comino. 
tio  ex  timore  est,  altcra  ex  charitate  ;  una  fit  e\ 
luctu  poenitentium,  alia  '  ex  fervore  amanliuni. 
Post  pra.'dicationis  ergo  verbum  prima  commotio 
est,  cum  plangimus  mala  qna?  fecimus  ;  post  vocem 
vero  alarum  etrotaruni,  socnnda  commotio  est,  dum 
magnis  fletibus  quserimus  ccelestia  bona  quai  auili- 
raus.  Ecce  enim  quia  intra  sanctam  Ecclesiam  de 
multis  Patribus  \irtutum  exempla  1278  cognosci- 
mus,  quasi  alarum  sonitum  (luotidie  audimus,  quia 
ubique  sacra  eloquia  personant,  quasi  rotarum  vo- 
cibus  excitamur.  Etquia  per  eadem  sacraeloquiaad 
B  amorem  nostri  conditoris  acccndiniur,  magni  fer^so- 
ris  ignihus  ardentes,  essenos  longe  adhuc  ab  omni- 
potcntis  Dei  facie  plangimus.  Post  primain  ergo  vo- 
cem  commotionis  magna»  ad  extremum  quoque  vox 
magnaj  commotionis  fit,  quia  qui  cognoscendo  Deum 
cojpimus  peccata  plangere,  jam  diligendo  qnem  co- 
gno^imus  noncessamus  eum  cumfletibusdesiderare. 
Post  rotarum  itaque  vocem  vox  magnse  commotio- 
nis  sequitur,  quia  cum  Testamenta  Dei  in  aure  cor- 
dis  sonare  coeperint,  audientium  spiritus  *ex  amore 
compunctus  ad  lamenta  commovetur.  Hinc  est  eniin 
quod  Scripturae  sacrje  verba  fiunt  in  corde  logen- 
tium  sapida,  hinc  est  quodab  amantibusplerumque 
in  silentio  quasi  furtiveet  tacile  leguntur.  Unde  per 
prophetam  quoque  alium  dicitur:  Praridistiinalie' 

alarum  animalium  auditur  etiam  voxrotarum,quia  C  "^''^"^  <^^/'^'^  po/^^w/i»///,   movchuntur  in  ea  gentes 


praedicantium  sermone  suscepto,  dum  virtutes  san- 
ctorum  ad  altiora  agenda  evolant,  seque  vicissim 
ad  provectum  pulsant,  sanctae  Ecclesia  status  eri- 
gitur,  ut  per  universum  mundum  sacrorum  Testa- 
nientorum  paginae  legantur.  Ubique  etenim^am  san- 
ctum  Evangelium  ubique  apostolorum  dicta,  ubique 
lex  et  prophetae  resonant.  Post  alarum  ergo  vocem 
vox  rolarumsequitur,  quia  postsanctorum  miracula 
verba  sacri  eloquii  intra  sanctam  Ecclesiam  Jibere 
*  et  licontoraudiuntur.  Quae  rotae  animalia  sequun- 
tur,  quia,  ut  superius  dictum  est,  postquam  in  ho- 
norem  venit  vita  sanalorum,  veneranda  quoque 
apparuerunt  hominibus  eloquia  Testamentorum. 

38.  Vcl  cerlo  ♦  rotie  animalia  sequuntur,  quia  in 


adaperient  ora  sua  sicut  pauper  edens  in  occuHo  (Ila- 
hac.  III,  14).  Omnipotens  enim  Deus  in  alienationo 
capita  polentium  pracidit,  quia  Judaeorum  super- 
biam  a  semetipso  alienando  repulit.  In  qua  aliena- 
tione  gentes  mota)  sunt,  quia  dum  Judici  a  fide  ca- 
derent,  ad  cognitioncm  fidei  corda  gontiliuin  cucur- 
rerunt.  Quae  videlicet  genlos  in  sacrj3  lectionis  pa- 
bulo  os  cordis  aperiunt,  et  in  occulto  sicut  paupor 
comedunl,  ^uia  cum  festinatione  et  silentio  ^erba 
vitae  legentes  suinunt. 

40.  Sed  sciendum  est  quia  quanto  auditores  in 
charitale  atquo  intellectu  proficiunt.  ^  tanlo  sanctis 
praDdicatoribus  inajor  gratia  spiritus  datur.  Unde 
cum  prius  propheta  dixissct :  Assumpsit  we  spiri- 


sanctorura  Patrum  vita  cognoscimus  quid  in  sacra)  D  ^"'^'   ^'  ^"^''^*  ^^^^  ^"^    ^^^^'^    commotionis  magna', 


Scriplurae  volumine  inteliigore  debeamus.  Illorum 
quippe  actionobis  aporit  hoc  quod  in  suis''  praedica- 
tlonibus  pagina  Testamcntorum  dicit.  Sed  quaeren- 
dum  nobis  est  cur  postquam  superius  dictum  est, 
Audivi  post  me  vocem  commotionis  magnce,  post  vo- 
cem  quoque  alaruni  atque  rotarum  subditur  :  Et  vo- 


post  vocem  commotionis  magna)  alarum  atque  rota- 
rum,  atque  iterum  commollonis  magnic,  illico  sub- 
jungit: 

Yers.  14.  —  Spiritus  quoque  elevavil  me,  et  as- 
sumpsit  me. 

41.  Cur  qui  se  assumptum  jam  a  spiritu  dixorat 


*  C.  Germ.,  in  argumenlum,  sed  inanu  recentiori. 
Hunc  Editi  soquunlur.  Pra^tulimus  aliam  lectionem, 
qua^  est  Mss.  Norm.  Yal.  Ci.  Longip.,  Suess..  elc. 

*  Yal.  Cl.  super  vosmeiipsos  eos  esse  arbitramini 
pro  bono  quod  ipsi  habere,  ei  vos  non  habereaspicitis, 
ad  hoc. 

'  Saess.,  cuin  Val.  CL,  dec4!nler. 

*  Meadose  Gussanv.,  rotw  animalium. 


^  Yal.  CI.,  prwdicatoribus, 

c  Deest  magnx  in  C.  (Jerm.  et  Ebroic. 

'  2\.\ii,  ex amore  ferventium,  utexslat  iuNorm.  ple- 
risque. 

*  Suess.,  ex  aniore  compnnctionis  ad  lamenta  com- 
moveiitnr. 

°  Suoss.,  tanto  sanctis  datur  ul  meditando  e(  lo- 
quendo  proficiant.  Unde. 


903 


SANCTI  GREGORII  MAGM 


004 


iterum  clcvatum  et  assumptum  narrat  ?  Sed  atl  al-  A  movet.  Dulce  euim  est  esse  in  rebns  humanis,  sed 


tiora  mens  prajdicantium  proficit  cum  per  eos  sen- 
sus  audientium  ad  omnipoteutisDei  desiderium  com- 
movetur.  Qui  videlicet  praedicatores  sancti  idcirco 
proficiunt,  ut  per  eorum  ministerium  dona  gratiaj  in 
sancta  Ecclesia  multiplicentur,  sicut  de  hac  eadem 
sancta  Ecciesia  scriptum  esl :  Rivos  ejus  iiiebrians 
*  multiplica  yeueralionesejus,  in  stilicidiis  suis  UBta- 
hitur  cum  exorielur  (Psal.  lxiv,  ll^.  Rivi  quippe 
Ecclesiae  sancli  praedicatores  sunt,  qui  terram  nostri 
cordis  infundunt.  Sed  cum  inebrianturrivi,  genera- 
tiones  Ecclesia;  muitiplicantur,  quia  cum  uberiorem 
gratiam  spiritus  prxdicatores  accipiunt,  fidelium 
numerus  augetur.  Quae  sancta  Ecciesia  in  suis  stil- 
licidiis  la^tatur.  In  stillicidio  enim  aqua  de  tecto  in 


ei  qui  adhuc  ^  de  coelestihus  gaudia  nulla  guslavil, 
quia  quanto  minus  ajterna  intelligit,  tanlo  delecta- 
hilius  in  temporalibu«  requiescit.  At  si  quis  jam 
cordis  ore  gustaverit  quae  sit  illa  dulc  edo  CGelestium 
prwmiorumqui  illi  hymnidiciangelorum  chori,  quaj 
incomprehensibilis  visio  sanctae  Trinitatis,  huic 
quanlo  illuddulce  fitquodintus  videt,  tanto  inama- 
ritudinem  vertitur  omne  quod  foris  sustinet.  Rixa- 
tur  secum  de  his  quae  male  egisse  se  recolit,  et  si- 
bimetipsidisplicel,  cum  ei  ille  placere  jam  coBpcril 
qui  omnia  creavit.  Reprehendit  se  de  co  gitationibus, 
insequitur  de  verbis,  et  punit  flendo  de  factis.  Su- 
pernis  inhiat,  terrena  jam  omnia  per  mcntis  despe- 
ctum  calcat.  Et  quandiu  illud  quod  desiderat  adhuc 


terram   cadit,  quae  de  ca^lo  ceciderat  in  tectum.  g  por  speciem  non  habet,  flere  dulce  habet,  seseque 


Tectum  vero  Ecclesiae  sancti  praedicatores  sunt,  qui 
nos  inlercedendo  et  admonitionibus  muniendo  pro- 
tegunt.  Sed  quia  illorum  cor  divinitus  in  praedica- 
tione  infunditur,  quasi  aqua  de  coelo  venit  in  tectum 
Quia  vero  nos  eorum  verbis  irrigamur,  quasi  aqua 
de  tecto  defluit  1279  iu  terram.  Sancta  itaque 
Ecciesia,  dum  exoritur,  in  stillicidiis  suis  Ixtatur, 
quia  cum  in  fide  etbonis  operibus  nascitur,  ea  quaj 
accepit  dona  considerat,  et  in  verbis  praedicantium 
exsultat.  Quia  ergo  auditoribus  admeliora  surgenti- 
bus,  eorum  quoqueprsedicatoribusgratiamultipiica- 
tur,  propheta  dicit :  Spirilus  quoque  elevavit  me^  et 
assumpsit  me.  Inde  enim  praedicator  magis  ac  magis 
eievatur  et  assumitur,  unde  auditor  ad  meliorem 
vitam  mutatur. 

42.  Sed  quaerendum  nobis  est  cum  spiritus,  men- 
tem  non  elevet  nisiassumpserit,  cur  prius  elevavit  et 
postmodum  dicitur  assumpsiff  Sed  hoc  loco  as- 
sumpsit  dictum  est  constanter  tenuit.  !Nam  sunt  non- 
nulli  quos  elevat  spiritus,  sed  non  assumit,  quorum 
et  intellectus  ad  spiritalia  emicat,  sed  tamen  vita  in 
factis  carnalibus  remanens,  intellectui  nou  concor- 
dat.  Baiaam  namque  per  prophetia)  spiritum  elevatus 
erat,  sed  assumptus  non  erat,  quia  et  v«raciter  po- 
tuit  longe  post  futura  prospicere,  et  tamen  a  terre- 
nis  desideriis  mentem  noluit  separare  {Num.  xxiv, 
4,  5).  Sed  quia  propheta  sanclus  scientia  elevatus 
est,  et  \ita  pariter  assumptus,  jara  quaiis  in  prajdi- 
cationem  pergat  audiauius : 

Imi).  —  £t  abii  amurus  in  indignatione  spiritus 
mei. 

43.  Pensate,  fratres  charissimi,  cui  dona  sancti 
Spiritus  cre\erant  cur  amarus  abibat  ?  An  omne  cor 
quod  idem  spintus  assumit  amarum  in  indignatioue 
sui  spiritusfacit  i  Unde  sciendum  esl  quia  cui  adhuc 
pra^sens  vita  duicis  est,  ctiamsi  verbum  Dei  loqui 
videatur,  elevatus  et  assumptus  praedicator  non  est. 
Mentem  enimquamSpiritus  sanctus  repiet '  in  ama- 
ritudinemtemporalium  delectationeaetcrnorum  com- 


continuis  lamcntis  aflligere.  Et  quia  necdum  se  esse 
in  patria  ad  quam  creatus  est  videt,  in  hujus  vita 
exsilio  nil  ei  plus  aliud  quara  sua  amaritudo  placet, 
Dcdignalur  ctenim  subjacere  temporalibus,  et  ar- 
denter  suspirat  aetcrnis.  Underecle  quoqueper  Salo- 
monem  dicitur:  Eo  quodinmulta  sapieniia  multasit 
indiynatlo,  et  qui  *  apponitscientiam  apponit  dolorem 
(Eccle.  i,  18).  Coelestia  etenim  cognoscentes,  terre- 
nis  animum  subdere  dedignamur.  Et  dum  plus  sa- 
pcre  incipimus  de  his  quae  male  egimus,  nobis  ipsii 
irascimur,  etfit  in  multa  sapientia  multa  indignalio, 
quia  quanto  plus  pr«>ficimus  in  cognilione,  lanto 
1280  nobis  indignamur  amplius  de  perverso 
opere.  Atque  cum  scientia  dolor  crescit,  quia  quanto 
Q  magis  aeterna  cognoscimus,  tanto  magis  esse  nos  in 
hujus  exsilii  miseria  dolemus.  Vel  sicul  in  trausla- 
tione  aiia  dicitur  :  Et  qui  addit  scientiam  addit  ia- 
borem.  Quo  eriira  scire  incipimus  quae  sint  coelestia 
gaudia*  eo  magis  ut  errorum  nostrorum  laqueos  pos- 
simus  «vadere,  fleude  laboramus.  In  multa  ergo 
sapicntia  multa  est  indignalio,  quia  si  aeterna  jam 
sapimus  concupisccre  temporalia  dedignamur.  Si 
aelernajam  sapimus,  nosmetipsosdespicimus  egisse 
hoc  quod  nos  poluit  ab  aeternitatis  amore  separare. 
Reprehendit  semetipsam  conscientia,  iccusat  quod 
cgit,  dauinat  per  pocnitentiam  quod  accusal,  iitrixa 
in  animo,  parturiens  paceoi  cum  Deo. 

44.  Sic  Achab  (D:»  picn.,  diit.  3,  c.  Sicut  Achab), 
rex  iniquus,  a  propheta  repreheusus,  cum  contrase 
divinam  sententiam  audisset,  pertimuit,  et '  magno 
mcerore  depressus  est,  ita  ut  prophctae  suo  Doiniuos 
diceret :  Xonne  vidisii  humiliatam  Acliab  coram  mef 
Quia  igitur  humiliatus  est mei  causa,  non  inducam  tna- 
lum  in  disbus  ejus  (III  Reg.  xxi,  29).  In  quibus 
Domini  \crbis  pensandumest  quomodo  ei  inelcctis 
suis  moeror  amaritudinis  placeat  qui  amittere  timent 
Dominum,  si  sic  ei "  et  in  reprobo  poBnitentia  placuit 
qui  timebat  perdere  prajscns  saeculum  ?  Aul  quo- 
modo  ei  grata  sit  spontanea  afilictio  pro  culpis  in  eis 


D 


*  Pl.  Norm.,  cum  Longip.,  multipticas. 

'  Gussanv.  solus,  in  amaritudinem  temporalium  et 
delectati  »nem  ceternurum. 

2  Norm.  et  Val.,  de  coslestibus yaudits  nulla,  Sequi- 
mur  German.  et  vclust. 


*  C.  Germ.,  apponit  scientiamy  apponet  dolorem. 

^  Editi  omnes,  deprehensus  est ;  coalradicunt  Germ. 
etal.  Mss.  Loiigip.,  pro,  mverore,  liabel,  terrore. 

*  Val.  Cl.,  e(  in  reprobo  rege.    Vatic,  cui   favct 
Gratiauus  ioco  assiguato,  et  reprobi  pwnitentia. 


M» 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  —  HOMIL.  XI. 


906 


qni  placent,  si  baac  ad  tetnpns  placnit  et  in  illo  qni  ^  aeerrummvarufnfrugufn,adeo8^quihdbitahanijuxta 
displicebat  ?  Sed  sciendnm   qnia  nnllas  hsec  pro      flumen  Chobar. 


amore  omnipotentis  Domini  ex  toto  corde  agere 

praevalet,  nisi  in  cujus  animum  Spiritus  sanctus  as- 

snmpserit.  Nam  quando  homoex  sna  virtute  sufficiat 

terrena  despicere,  coelestia  amare,  pacem  cum  Deo 

qnaerere,  secum  rixam  subire,  in  cogitatione  se- 

metipsum  reprehendere,  et  gemitibus  punire  ?  Nullus 

haec  agere  nisi  quem  divinagratia  roboraverit  valet. 

Unde  et  subditur : 

Ibid.  —  Manus  enim  Domini  erat  mecum,  confor- 

tans  me. 

45.  Ad  bona  quippe  assurgere  perfecte  non  pos- 

snmus,  nisi  nos  spiritus  et  praeveniendo  elevet,  et 

snbseqnendo  confortet.  Sed  quaerendum  est,  cum 

snperins  de  volumine  qnod  acceperat  scriptum  sit : 

Et  factum  est  in  ore  meo  sicut  mel  duke,  qua  ratione 

postmodnm  dicitur :  Alni  amarus  in  indignatione  spi' 

ritus  mei  ?  Mirnm  quippe  valde  est  si  dulcedo  simul  et 

amaritudoconveniant.  Sed  juxta  superiorem  sensum 

sciendum  est  quia  cui  sermo  Dei  in  ore  cordis  *  dulcis 

esse  coeperit,  hujus  procul  dubio  contra  semetipsum 

animus  amarescit.  Quo  enim  in  illo  subtiliter  discit 

qualiter  reprehendere  se  debeat,  eo  se  durius  per 

amaritudinem  poenitentiae  castigat,  qui  tanto  sibi 

magis  displicet,  quanto  insacro  volumine  ampliusde 

omnipotente  Deo  videt  quod  amet.  Sed  quia  ad  ista 

proficere  sua  virtute  non  valet  homo,  rectc  nunc 

dicitur :  Manus  Domini  erat  mecum,  confortans  me, 

Manus  enim  Domini  in  sacro  eloquio '  aliqnando 

etiam  nnigenitus  Filius  appellatur,  quia  omnia  per 

ipsum  facta  sunt  (Joan.  i,  3).  Et  de  cujus  ascensione 

per   Moysen  Pater  omnipotens  loquitur,  dicens: 

Tollam  in  ccelum  manum  meam  {Deut.  xxxii,  40). 

Haec  manus  1281   quae  electorum  snorum  corda 

confortat,  discipulis  dicebat :   Sine  me  nihil  potestis 

facere  (Joan.  xv,  5).  ^  In  omne  ergo  quod cogitamus, 

in  omne  quod  agimus,  semper  orandum  est,  ut  et 

ipso  aspirante  cogitemus,  et  ipso  adjuvante  facia- 

mus,  qui  vivit  et  regnat  cum  Patre  in  unitate  Spiri- 

tus  sancli  Deus  in  saecula  sieculorum.  Amen. 

HOMILIA  XI. 

Explanationem  capitis  iii  Ezechielisprosequitur  a  versu 
15  ad  20^  ubi  de  officio  pastoralt,  de  ]^eccatis  pns- 
latarum  et  subditorum  invicem  connexis,  ac  de  men- 
iis  obcacatione  prmertim  disseritur. 


1.  Cum  causa  exigeret  ut  indicare  debuisset  quia 
ad  transmigrationem  ®  veniret,  quae  dicendi  necessi- 
tas  fuit  ut  per  fruges  locum  quoqne  exprimerel,  di- 
cens  :  Ad  acet^um  novarum  frugum,  nisi  quod  saepe 
^  per  res  et  loca  causae  signantur  ?  Muiti  quippe  Eze- 
chiele  prophetante  jam  captivitatis  anni  defluxerant, 
atque  ex  his  qui  in  captivitatem  ducti  fuerant  plures 
jam  in  morte  carnis  obierant,  ad  quorum  fllios  loqui 
propheta  veniebat.  Unde  et  ei  superius  dicitur :  Fili 
hominis,  mitto  ego  te  ad  fUios  hrael,  ad  gentes  aposla- 
trices,  quce  recesserunt  a  me.  Patres  eorum  prcevari-- 
cati  sunt  pactum  meum  usque  ad  diem  hanc,  et  filii 
dura  cerviceet  indomahili  corde  sunt,  ad  quosego  mitto 
^  te  (Ezech.  u,  3,  seq.).  Ex  quibus  quia  multi  fuerant 
credituri,  atqne  per  obedientiam  ad  fertilitatem  boni 
operis  perventuri,  •  acervus  frugum  vocantur.  Quia 
enim  bonae  animae  fruges  appellantur  Dei,  propheta 
alius  testalur,  dicens  :  •  Sanctus  Israel  Domino,pri' 
mitice  frugum  ejus  (Jerem,  ii.  3).  Fruges  etenim  Do- 
mini  etiam  conversae  ad  fidem  gentes  postmodum 
factae  sunt.  Sed  quia  prius  Israel  Domino  credidit, 
recte  hunc  propheta  frugumejus  primitiasappellavit. 
Quia  ergo  propheta  missus  non  priori  populo,  sedfiliis 
ejusdem  populi  verba  intulit,  ad  acervum  frugnm 
novarum  venit.  Quid  vero  per  Chobar  fluvium  desi- 
gnetur,  supra  jam  diximus  (Uom.  ii,  n.  6) ;  quae  ne- 
quaquam  modo  repetimus,  ne  repetendo  fastidium 
generemus.  Sequitur : 

p      Yers.  15.  —  Et  sedi  ubi  illi  sedebant,  et  mansi  ihi 
septem  diebus  mcerens  in  medio  eorum. 

2.  Notandnm  captivo  popnlo  propheta  sanctus 
quanta  compassione  se  copulat,  eommqne  se  moero- 
ribus  consedendo  et  moerendo  conjungit,  quia  radix 
verbi  virtus  est  operis.  £t  ille  sermo  ab  audiente 
libenter  accipitur,  qui  a  praedicante  cum  compassione 
animi  profertur.  Sic  ferrum  1282  cum  ferro  jungi- 
tur,  liquatur  prius,  ut  postmodum  vicissim  a  semet- 
ipso  teneatur.  Si  enim  prius  minime  mollescit,  post- 
modum  tenere  se  fortiter  non  sufiicit.  Sic  propheta 
captivo  populo  consedit,  et  moerens  in  medio  eorum 
exstitit,  ul  dum  per  charitatis  gratiam  condescenden- 
do  se  ei  iLoIliorem  redderet,  cum  statim  per  verbi 
fortitudinem  teneret.  *°  Sin  vero Israeliticns  populus. 


Inter  caetera  propheliae  miracula  hoc  qnoqne  mi-  ^^  qni  domus  exasperans  vocatur,  quia  culpas  nec  inter 
randnm  habent  libri  prophetarum,  quod  sicut  ♦  in  flagella  cognovit,  nuUo  moerore  animum  depressit, 
eis  verbis  res,  ita  nonnunquam  verba  rebus  expo-  propheta  inter  gaudentes  moerens  sedere  studuit,  nt 
nnntur,  ut  eomm  non  solum  dicta,  sed  etiam  res  tacendo  ostenderet  quod  loquendo  venerat  docere.  Et 
geatae  prophetia  sint.  Unde  nunc  dicitur :  priusquam  verba  faceret,  in  hoc  quod  moerens  tacuit 

EzBCH.  III,  Vers.  16.— Feni  ad  transmigrationem  ad      formam  verbomm  sumpsit.  Sequitur : 


*  Longip.,  delectare  cmerit. 

*  Sness.,   aliquando  Spiritus  sanctus,  aliquando 
etiam  unigenitus. 

*  Excusi,  in  omni.  Mss.  Germ.  et  Norm.,  in  omne, 
more  Gregoriano. 

*  Suess.,  in  eorum  verhis.  Non  sufiragantur  alii. 
'  Longip.,  qui  habitant. 

*  Gussanv.,  venerit,  optimo  quidem  sensn,  at  con- 
Iradicentibus  omnibus  tum  Mss.  tum  Editis. 

"^  Sness.,  et  res  per  loca,  et  per  loca  causce  si' 

Patrol.  LXXVI. 


gnantur. 

•  Editi  plerique^  acervi ;  alii,  acervum  frugum  w- 
cantur,  mendosissime. 

•  Edili,  sancti  Israel. 

*o  Val.  CI.,  sed  Israeliticus.  Lectio  nostra  nonnihil 
obscuritatis  hal>et.  At  est  Mss.  Germ.,  Norm.,  etc. 
Sensus  autem  est :  Si  dicalur  Isrc^lem,  qui  damut 
exasperans  vocatur,  nutlo  moerore  affectum  fuisse, 
quippe  qui  nec  interflageltn  cu1pasagnoverit,proplieta 
xnter  gaudentes  nihilominu^  mosrens  sedit. 

29 


907 


SANGTI  GREGORn  MA6NI 


908 


Vers.  16.  —  Cum  autem  pertransissent  septem  dies,  A 
factum  est  verbum  Domini  ad  me,  dicens. 

3.  Ineo  quod  seplem  diebusraoerens  sedit,  el  posl 
diem  septimum  vcrba  dominicaG  *  jussionis  accepil 
ut  loqui  debuissot,  aperte  indicatquiaeisdemdiebus 
majrens  tacuerat.  Missus  autem  ad  prtxdicandum 
fuerat,  et  tamen  septem  diebus  '  sedens  tacebat. 
Quid  est  hoc  quod  nobisprophetasanctus  in  hocsuo 
silentio  innuit,  nisi  quia  iile  loqui  veraciter  novit,  qui 
prius  bene  tacere  didicerit?  Quasi  enim  quoddam  nu- 
trimentum  verbi,  est  censura  silentii.  Et  recte  per 
excrcscentem  quoque  gratiam  sermoncm  accipit,  qui 
ordinate  ante  per  humilitatem  tacet.  Hinc  enim  per 
Salomonem  dicitur  :  Tempns  tacendi,  et  t^mpus  lo- 
qucndi  {Eccle.  iii,  7).  Non  enimait,  Tempusloquendi, 
et  tempus  tacendi,  sed  prius  tacendi  praemittit  tem-  ^ 
pus,  et  postmodum  subdit  loquendi,  quia  non  loquen- 
do  tacere,  sed  tacendo  debemus  loqui  discere.  Si  ergo 
propheta  sanctus  qui  missus  ad  loquendum  fuerat  diu 
prius  tacuit,  ut  postmodum  recte  loqueretur,  pensan- 
dnm  nobis  est  quanta  ei  culpa  sit  non  tacere,  qaem 
nuila  cogit  necessitas  loqui.  Sequitur  : 

Vers.  17.  —  Fili  hominis,  speculatorem  dedi  te 
domui  Israel, 

4.  Notandum  quod  eam  qaem  Dominus  ad  praedi- 
candum  mittit  speculatorem  esse  denantiat.  Cai 
enim  aliena  cura  commiltitar,  speculator  vocatur,  at 
in  mentis  altitudine  sedeat,  atque  vocabulum  nominis 
ex  virtate  actionis  trahat.  1283  Non  est  enim  spe- 
culator  qui  in  imo  est.  Speculator  quippe  semper  in 
altitudine  stat,  ut  quidquid  venturum  est  longe  pro-  Q 
spiciat.  £t  quisqais  popali  speculator  ponitur,  in  alto 
debet  stare  per  vitam,  ut  possit  prodesse  per  provi- 
dentiam.  Hinc  propheta  alius  speculatorem  admonet, 
dicens  :  Super  montem  excelsum  ascende  tu,  qui  evan- 
gelizas  Sion  (Isai.  xl,  9).  Ut  videlicet  qui  pfaedica- 
tionis  locam  sascepit  ad  altitudinem  bonae  ascendat 
actionis  ;  ad  excelsa  transeat,  et  eorum  qui  sibi  com- 
missi  sunt  opera  transcendat ;  quatenus  subjectorum 
vitam  tanto  subtilius  videat,  quanto  et  terrenis  rebus 
qaas  despicit  animum  non  supponit. 

5.  0  quam  dura  mihi  sunt  ista  quae  loquor,  quia 
memetipsum  loquendo  ferio,  cujus  neque  lingua,  ut 
dignom  est,  praedicationem  tenet,  neque  inqaantum 
tenere  suiiicit  vita  sequitur  linguam.  Qui  otiosis  ver-  • 
bis  saepe  implicor,  et  ab  exhortatione  atque  aedifica-  j) 
tione  proximorum  torpens  et  negligens  cesso.  Qui  in 
conspectu  Dei  factus  sum  mutus  et  verbosus,  matus 
in  necessariis,  verbosus  in  otiosis.  Sed  ecce  sermo 
Dei  de  speculatoris  vita  compellit  ut  loquar.  Tacere 
non  possum,et  tamen  loquendo  me  ferire  pertimesco. 
Dicam,  dicam,  ut  verbi  Dei  gladius  etiam  per  me- 
metipsam  ad  conHgendum  cor  proximi  transeat.  Di- 


cam,  dicam,  at  etiam  contra  me  sermo  Dei  sonet  per 
me.  Ego  reum  me  esse  non  abnego,  torporem  raeam 
atque  negligentiam  video.  Erit  forlasse  apud  pium 
judiccm  impetratio  veniae  ipsa  cognitio  culpae. 

6.  Et  quidem  in  monasterio  positus,  valebam  et 
ab  oliosis  linguam  restringere,  et  in  intentione  ora- 
tionis  pene  continue  mentem  tenere.  At  postqaam 
cordis  hamerum  sarcinae  pastorali  supposui,  colligere 
se  ad  seraelipsum  assidue  non  potest  animus,  quia 
ad  inuitapartitur.  Cogor  namque  modo  Ecclesiarum, 
modo  monasteriorum  causas  discutere,  '  saepe  sin- 
gulorum  vitas  actusque  pensare ;  modo  quaedam  ci- 
vium  negotia  sastinere,  modo  deirruentibasbarba- 
ronim  gladiis  gemere,  et  commisso  gregi  insidiantes 
lupos  tiraere ;  modo  reram  curam  suinere,  ne  desint 
subsidia  eis  ipsis  qaibus  disciplinae  regula  tenetar, 
modo  raptores  quosdam  aequanimiter  perpeti,  modo 
eis  sub  studio  servatae  charitatis  obviare.  Cum  itaque 
ad  tot  et  tanta  cogitanda  scissa  ac  dilaniata  mens  du- 
citar,  quando  ad  semetipsam  redeat,  at  totam  se  in 
praedicatione  colligat,  et  a  proferendi  verbi  ministe- 
rio  non  recedat  ?  Quia  autem  necessltate  loci  saepe 
viris  saecularibusjungor,  nonnunquam  mibi  lingas 
disciplinam  relaxo.  Nam  si  in  assiduo  censurae  meae 
♦  rigore  me  teneo,  scio  quia  ab  inflrmioribus  fagior, 
eosque  ad  hoc  qaod  appeto  nnnqaam  traho.  Unde  fit 
ut  eorum  saepe  et  otiosa  patienter  audiam.  Sed  quia 
ipse  quoque  infirmus  suin,  in  otiosis  sermonibus  paa- 
lisper  tractus,  libenter  jam  ea  loqui  incipio,  qaaeaa- 
dire  coeperam  invitus ;  et  ubi  taedebat  cadere,  libet 
jacere.  Quis  ergo  ego  vel  qualis  speculator  sam,  qai 
non  in  monte  operis  ^  sto,  sed  adhun  in  Talle  infir- 
mitatis  jaceo  ?  Potens  vero  est  humani  generis  crea- 
tor  et  redemptor,  indigno  mihi  et  vitaealtitadinem, 
1284  et  linguae  eilicaciam  donare,  pro  cnjas  amore 
in  ejus  eloquio  nec  mihi  parco. 

7.  Esse  ergo  speculatoris  vita  et  alta  debet  semper, 
et  circumspecta.  Ne  enim  terrenarum  reram  amori 
saccambat,  alta  sit ;  ne  occulti  hostis  jacnlis  feriS' 
tur,  ex  omni  latere  circumspecta.  Neqae  hoc  specu- 
latori  sufiicit,  ^  ut  altum  vivat,  nisi  et  loqfuendo  as- 
sidue  ad  alta  auditores  suos  pertrabat,  eoromqae 
mentes  ad  amorem  coelcstis  patriae  loqaendo  sacc^n- 
dat.  Sed  tunc  haec  recte  agit,  cam  lingaa  ejus  ex  vita 
arserit.  Nara  lucerna  quae  in  semetipsa  non  ardet, 
eam  rem  cui  supponitur  non  accendit.  Hinc  enimde 
Joanne  Veritas  dicit :  Ille  erat  lucema  ardens  et  hh^ 
cens  (Joan.  v,  35).  Ardens  videlicet  per  coeleste  de- 
siderium,  lucensperverbura.  Ut  ergo  servetar  veri- 
tas  praedicandi,  teneatur  necesse  est  altitado  viven- 
di.  Unde  recte  quoque  sanctae  Ecclesiae  sponsi  voce 
in  Cantico  canticorura  dicitur :  Nasus  tuus  sicul  turris 
Libani  (Cant.  vii,  4).  ^  Qaaeergo  laas  est,  fratres  mei, 


*  Longip.,  visionis, 

*  Corb.  et  C.  Gerra.,  mcerens  tacebat. 

'  Norm.,  Anglic,  Vai.  CI.,  modo  habent,  loco 
scepe,  quod  taraen  inveniraus  in  C.  Germ.,  at  in 
Editis,  et  idcirco  retinuimus. 

*  Suess.,  Longip.,  Val.  Ci.,  Sag.,  vigore. 

'  Norm.,  consulto,  Sagiensis  tamen  habet,    con- 


sisto. 

^  Editi,  ut  alte.  Cogiraur  sequi  nnanimem  Ito- 
consensum. 

'  Nonnulli  Norm.,  quce,  rogo,  lau$  est\  qaosse- 
qucreraur  nisi  alii  Mss.,  maxime  Germanensis,  ob- 
starent. 


M9 


HOMIUARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  ~  HOMIL.  XI. 


910 


Qt  sponsffi  nasns  tnrri  cotnparetur  ?  Sed  qniaper  na-  A  fnerat  praedicator  egreglus  qni  dicebat  :  Mnndus  sum 


snm  semper  odores  fetoresqne  discemimns,  qnid  per 
nasnm  nisi  specnlatomm  discretio  designatur  ?  Qui 
nimiram  nasns  et  sicut  tnrris  esse,  et  Libani  dicitur, 
qnia  videlicet  praepositornm  discretio  et  munita  sem- 
per  debet  esse  *  circumspectione,  et  in  altitudine 
vitae  consistere,  id  est  in  vaile  '  infirmi  operis  non 
jacere.  Sicnt  enim  turris  in  monte  idcirco  ad  specn- 
landum  ponitur,  nt  hostes  qui  veniunt  longins  videan- 
tnr,  sic  pnedicatoris  vita  semper  in  alto  debet  fixa 
permanere,  nt  more  narium  discemat  fetores  vitio- 
rnm  odoresqnevirtntnm.  Incnrsus  malignorum  spi- 
ritnnm  longe  prospiciat,  et  commissas  sibi  animas 
per  snam  providentiam  cantas  reddat.  Seqnitur  : 

Ibid.  —  Et  audies  ex  ore  meo  verfttim,  et  annuntia- 
hUeis  exm$, 

8.  Ecce  iteram  monetnr  propheta  ne  praesnmat 
loqni  qnod  nonaudierit,sed  prius  aurem  cordis  ape- 
riat  voci  creatoris,  et  postmodum  os  sni  corporis 
aperiat  anribus  plebis.  Unde  propheta  alins  dicit : 
Inclinabo  ad  similitudinem  aurem  meam,  aperiam  in 
psalterio  propotitionem  meam  (PsaL  xlviii,  5).  Qui 
enim  recte  praedicat  prius,  sicut  dictnm  est,  anrem 
cordis  locntioni  intimac  inclinat,  nt  postmodnm  os 
corporis  in  propositione  admonitionis  aperiat.  Se- 
qnitnr  : 

Vers.  18.  —  Si  dicente  me  ad  impium,  Morte  mo- 
rieris,  nonannuntiaveris,  neque  locutus  fueris,  ut  aver- 
tatur  a  via  sua  impia,  et  vivat ;  ipse  impius  in  iniqui- 
tate  sua  morietur,  sanguinem  autem  ejus  de  manu  tua 
requiram, 

9.  In  quibns  verbis  quid  nobis  notandnm  esl,  qnid 
8olIicite  cogitandnm,  nisiqnianecsubjectusexcnlpa 
praepositi  moritur,  nec  praepositns  sine  cnlpa  est 
qnando  verba  vitae  non  andiens,  ex  sua  culpa  mori- 
tnr  snbjectns  ?  Impio  etenim  mors  debetur,  sed  ei  a 
specnlatore  via  vitae  nnntianda  est,  et  ejus  impietas 
increpanda.  Si  vero  speculator  taceat,  ipse  impins  in 
iniquitate  sua  morietur,  quiaimpietatis  ejus  meritum 
fuit,  ut  dignns  non  esset  ad  qvem  specnlatoris  sermo 
fieret.  Sed  sangninem  ejus  Dominns  de  mann  specn- 
latoris  requirit,  1285  quia  ipse  hnnc  occidit,  quia 
enm  tacendo  morti  prodidit.  In  qnibns  ntrisqne  pen- 
sandnm  est  qnantum  sibi  connexa  snnt  peccata  snb- 
ditoram  atque  praepositorum,  qnia  nbi  snbjectus  ex 


a  sanguine  omnium ;  nonenim  subterfugi  quominus  an- 
nuntiarem  omne  consilium  Dei  ro6is(i4cl.xx,26,27).  Si 
enim  non  annuntiasset,  mundus  a  sanguine  non  es- 
set.  Sed  quibus  omne  consilium  Dei  annuntiare  stn- 
duit,  ab  eorum  sangninemnndusfuit.  In  qna  vocenos 
convenimur,  nos  constringimnr,  nos  rei  esse  osten- 
dimur,  qui  sacerdotes  vocamur,  qui  super  ea  mala 
qnae  propria  habemus  alienas  quoque  mortes  addi- 
mns,  qnia  tot  occidimns,  qnot  ad  mortem  ire  qnoti- 
die  tepidi  et  tacentes  videmns. 

10.  Cum  vero  dicitnr  :  Sanguinem  amtm  ejus  de 
manu  tua  requiram,  si  hoc  in  loco  sangninis  nomine 
mors  corporis  designatur,  valde  nobis  de  nostro  si- 
lentio  augetnr  metus,  quia  si  in  snbjectis  snis  is  qni 

]g  praelatns  ad  specnlandnm  est  etiam  de  morte  corpo- 
ris  quandoqne  morituri  tam  graviter  reus  tenetnr, 
qno  reatn  dc  morte  animae  subjectorum  constringi- 
tnr,  quae  potuisset  semper  vivere,  si  verba  corre- 
ptionis  audisset  ?  Sed  melins  possunt  sangninis  no- 
mine  peccata  signari.  Unde  qnidam,  cum  peccata 
camisdefleret,  dixit :  Libera  me  de  sanguinibus,  Deus, 
Deus  salutismecefPsaL  l,  16).  Sanguis  ergo  morien- 
tis  de  mann  speculatoris  reqniritur,  qnia  peccatnm 
subditi  culpae  praepositi,  si  tacnerit,  repntatur.  Elst 
ergo  quod  faciat^  nt  etiam  moriente  subdito  se  libe- 
rnm  reddat.  Surgat,  invigilet,  malis  actibns  contra- 
dicat,  sicut  scriptum  est  :  Discurre,  festina,  suscita 
amicum  tuum,  ne  dederis  somnum  oculis  tuis,  nee 
dormitent  palpebrce  tuce  {Prov.  vi,  3).  Unde  hic  quo- 

p  que  additnr  : 

Ybrs.  19.  —  Si  autem  tu  annuntiaveris  impio,  ei 
ille  non  fuerit  conversus  ab  impietate  sua,  et  a  via  sua 
impia  ;  ipse  quidem  in  impietate  sua  morietur,  tu  aU' 
tem  animam  tuam  Uberasti, 

11.  Tnnc  enim  subjectus  moritnr  sine  te,  qnando 
in  causa  mortis  contradictorem  pertulerit  le.  Nam 
morti,  cui  non  contradicis,adjungeris.  Et  notandnm 
qnae  snnt  quae  debeant  a  specnlatore  praedicari,  ni- 
mirum  fides  et  operatio.  Nam  ait :  Si  autem  tu  an-- 
nuntiaveris  impio,  et  ille  non  fuerit  conversns  ab  im- 
pietate  sua,  eta  via  sua  impia.  Impietas  qnippe  ad 
infidelitatem  pertinet,  via  vero  impia  ad  pravam 
actionem.  £t  omnis  speculator  hoc  habere  debet 
stndii,  nt  prius  ad  pietatcm  fidei,  postmodum  ad 


suacnlpamoritur,  ibiis  qui  pfaeest,  qnoniam  tacnit,  D  P*^'"  ^^^^*  *^  ®*^  adbonam  actionem  trahat. 


reus  mortistenetur.Pensateergo,  fratres  charissimi, 
pensate,  qnia  et  quod  nos  digni  pastores  non  snmns 
'  etiam  ex  vestra  cnlpa  est,  quibns  tales  praelati  sn- 
mus.  Etsi  qnando  vos  ad  iniquitatem  defluitis,  etiam 
ex  nostro  hoc  reatn  est,  ^  quos  obsistentes  atque  re- 
eUmantes  in  pravis  desideriis  non  habetis.  Vobis  er- 
go  et  nobis  parcitis,  si  a  pravo  operecessatis.  Yobis 
et  nobis  parcimns,  quando  hoc  quod  displicet  non 
Ucemus.  0  quam  libera  commissorum  sibi  sanguine 


1286  12.  Sed  quia  de  exhortatione  sermo  se 
intnlit,  innotescere  breviter  debemns  in  ore  pastoris 
quantus  esse  debeat  ordo  atque  consideratio  locn- 
tionis.  Pensare  etenim  doctor  debet  quid  loquatur 
cui  loqnatur,  quando  loquatnr,  qnaliter  loqnatur,  et 
quantnm  loqnatur.  Si  enim  nnum  horum  defuerit, 
locntio  apta  non  erit.  Scriptum  qnippe  est  :  Sirecte 
offeras,  recte  autem  non  dividas,  peccasti  (Genes.  iv, 
7,  sec.  LXX).  Recte  autem  ofTerimus  cum  bono  stn- 


*  Expunximus  ex,  quod  irrepserat  in  Ed.,  cnm  in 
Mss.  saltem  antiqnis  non  exstet. 

*  Al.,  tn/lmi,  ut  legitnr  in  Rothom.  et  Becc.  Et 
•ane  melius  congrait  valli.  Legitur  tamen  infirmi  in 


Germ.  et  vetnst. 

3  Malc  in  Editis,  etjam.  Sness.  habet  nostra,  loco 
vestra,  sed  mendose. 

^  Yulgati ,  quod,  invitis  Mss. 


911 


SANGTl  GREGORII  MAGNI 


912 


dio  bonam  opas  agimns ;  sed  recie  non  dividimus, 
si  liabere  discretionem  in  bono  opere  postponamns. 
Considerare  etenim  debemus  quid  loquamur,  ut 
juxta  Pauli  vocem,  Sermo  nosier  semper  iii  gratia 
sale  $it  conditus  {Coloss.  iv,  6). 

13.  Pensandum  vero  nobis  esl  cui  ioquamur  quia 
sajpe  increpationis  verbum  quod  haec  adinittit  per- 
sona,  altera  uon  admittit.  Et  saepe  ipsa  cadem 
pcrsona  socundum  factuni  fit  altera.  Unde  Nathan 
prophela  David  post  adulteriuiu  forti  increpationis 
seutentia  pcrcussit.  Qiii  cum  dc  raptore  ovis  dice- 
ret  :  FiliiLS  mortis  est  vir  qui  fecit  hoc,  ei  protinus 
respondit  (//  Reg.  xii,  3j,  dicens  :  Tu  es  ille  vir 
(Ibid.  7).Cui  tamen  cum  de  Salomonis  regno  lo- 
queretur,  quia  culpa  defuit,  ei  se  humililer  *  in 
adoratione  prostravit.  In  una  ergo  eademque  per- 
sona  quia  causa  dispar  exstitit,  etiam  sermo  pro- 
pheticus  dissimilis  fuit. 

14.  Pensandum  quoque  est  quando  loqui  debea- 
mus,  quia  *  saepe  etsi  differlur  increpatio,  postmo- 
dum  benigne  recipitur.  Et  nonnunquam  languescit, 
•  si  hoc  quo  ante  proferri  debuit  tempus  amiserit. 
Nam  et  sapiens  mulier  Nabal  ebrium  videns  (/  Reg. 
XXV,  36,  37),  increpare  de  culpa  tenaciaj  noluit, 
quem  digesto  vino  increpationis  suae  verbis  utiliter 
percussit.  Et  Propheta  adulantium  linguas  non  esse 
in  subsequenti  tempore  ^  differendas  annuntiat,  qui 
ait  :  Confundantur  statim  eruhescentes,  qui  dicunt 
mihi,  Euge,  euge  (Psal.  lxix,  4).  Adulatio  etenim 
si  vel  ad  tempus  patienter  suscipitur,  augetur,  et 
paulisper  demulcet  animum,  ut  a  rigore  suae  recti- 
tudinis  mollescat  in  delectatione  sermonis.  Sed  ne 
crescere  debeat,  statim  est  et  sine  mora  ferienda. 

15.  Pensandum  quoque  nobis  est  qualiter  loqua* 
mur.  Nam  sa;pe  verbajquae  hunc  ad  saiutem  re^ocant^ 
alium  vulnerant.  Unde  Paulus  quoque  apostolus  qui 
Titum  admonet,  dicens  :  Argue  cum  omni  imperio 
{Tit,  II,  15),  Timotheum  exhortatur,  dicens  :  Argue, 
ohsecra^  increpa  "  in  omni  patientia  et  doclrina  (II 
Tim.  IV,  2j.  Quid  est  quod  uni  imperium,  ^  et  alii 
patientiam  praecipit,  nisi  quod  unum  lenioris,  alte- 
rum  vero  ferventioris  spiritus  esse  conspexit  ?  Leni 
pcr  auctoritatem  imperii  injungenda  erat  severilas 
verbi,  is  autem  qui  per  spiritum  fervebat  per  patien- 
tiam  temperandus  fuerat,  ne  si  plus  justo  inferve- 
sceret,  nonadsalutem  vulneratareduceret,  sed  sana 
vulneraret. 

16.  Curandum  quoque  quautum  loquamur,  ne  si 
ei  qui  multa  ferre  non  valet  "^  verbum  vel  exhorta- 
tionis  vel  increpationis  longius  trahimus,  auditorem 

*  Val.  Cl.,  in  orationem. 

*  Plerique  Norm.,  si  differtur.  Redundare  videtur 
et,  et  obscuriorem  sensum  generare.  Est  tamen  inC. 
Germ.  et  aliis  vetustioribus  membranis. 

3  In  Editis,  consentiente  G.  Germ.,  si  hoc  quod 
ante ;  a  quibus  recedere  cogimur,  praeeuntibus  Mss. 
Norm.,  suadenteque  contextus  serie.  Retento  enim 
quod,  sensus  non  patet,  qui,  admisso  quo,  est  opti- 
mus. 

*  Lon^ip.,  deferendas, 

"ItaG.  Germ.,  Norm.,  Longip.  et  pcne  omnes, 
nbi  Editi  cum  omni  patieiitia. 


A  nostrum  ad  fastidium  perducamus.  Unde  idem  prae- 
dicator  egregius  Ilebraei  s  loquitur,  dicens  :  Obsecro 
vos,  fratrcs,  iil  sufferatis  verbum  solatii,  elenim  per- 
paucis  scripsi  vohis  (Hebr.  xiii,  2i).  Iloc  tamen 
1287  iiinrmis  praecipue  congruit,  ut  pauca  qui- 
dem,  et  quaj  prae^alent  capere,  audiant,  sed  quae 
eorum  mentem  in  paenitentiae  dolorem  compungant. 
Nam  si  eis  uno  in  tempore  exhortationis  sermo 
fuerit  multipliciter  dictus,  quia  multa  retinere  non 
valent,  siinul  amittunt  omnia.  U  nde  el  medici  corpo- 
ruiu  pannos  quos  infirmantibus  stomachis  ponunt, 
aptoquidem  medicamine,  sed  subtiliterliniunt,  ne  si 
repleti  multo  medicamine  fuerint,inQrmitatemstoma- 
chi  non  roborantes  adjuvent,sedopprimentesgravent. 

17.  Sciendum  tamen  quia  etsi  qnando  inodum 
3  suum  sermo  prolixior  transeat,  periculoftum  hoc  au- 

ditoribus  non  est.  Si  autem  qualiter  quid  dicatur, 
et  quibus  dicatur,  non  vigilanter  conspicitar,  valde 
periculosum  est.  Yerecundae  etenim  mentes,  si  quas 
fortasse  culpas  admiserint,  leniter  arguendae  sunt, 
quia  si  asperius  increpentur,  franguntur  potius  quam 
erudiantur.  At  contra  mentes  asperae  atque  •  impu- 
dentes,  si  increpatae  leniter  fuerint,  ad  majores  cul* 

pas  ipsa  lenitate  provocantur. 

18.  Quod  bene  in  eodem  egregio  praedicatore  di- 
scinius,  qui  cum  Corinthios  cognosceret  pro  amore 
personarum  ^  in  schismate  divisos,  eorum  verecun- 
diae  consulens,  locutionem  suam  eis  a  gratianmi 
actione  et  laudibus  coepit,  dicens  :  Gratias  ego  Deo 
meo  semper  pro  vohis  in  gratia  Dei,  qtue  data  est  ro- 

p  bis  in  Christo  Jesu,  quia  in  omnibus  divites  faeti  estU 
in  illo,  in  omni  verbo  et  in  omni  scientia,  $ieut  teitin 
monium  Christi  confirmatum  estin  vobis  (/Cor.i,4-6). 
Qui  adhuc  adjungit  et  dicit  :  Ita  ut  nihil  desit  vobis 
^o  in  ulla  gratia,  exspeclantibus  revelationem  Domini 
nostri  Jesu  Christi  (Ibid.,  7).  Quaeso  te,  Paale,  si 
jam  nihil  deest,  cur  eis  scribendo  fatigaris?  Car  in 
longinquo  positus  loqueris  ?  Pensemos  ergo,  fratres 
charissimi,  ^*  quantam  laudat.  Ecce  eis  gratiam  Dei 
datam  asserit,  factoa  in  omnibus  divites  dicit  in 
omni  verbo  et  in  omni  scientia ;  Christi  testimo' 
nium,  id  est  quod  de  semctipso  moriendo  et  resor- 
gendo  testatus  est,  in  eorum  vita  confirmatam  esse 
perhibet,  et  nihil  eis  deesse  in  ulla  gratia  testatar. 
Quis,  rogo,  credat  quia  paulo  post  eos  corripiat 
quos  ita  Iaudat?Nampostcaeterasubjangit  :  Obseero 

^  autem  vos,  fratres,  per  nomen  Domini  nostri  Jesu 
Christi,  ut  idipsum  dicatis  omnes,  et  non  sint  in  vofns 
schismata  (Ihid.,  10).Quid  enim  potuittam  perfectu 
tanquam  laudabilibus  schisma  ^'sabrepere  ^Signifr 

«  G.  Germ.,  etalio;  Norm.,  et  alteri, 

^  Gcrm.,  quem  sequuntur  Edit.,  si  GussanT.  ex* 
cipias,  per  verbum. 

•  Suess.,  imprudentes. 

'  Norm.,  in  schismata.  Suffragari  videtar  Pauli 
epistola  in  qua  legitur,  cap.  i,  10,  et  non  sint  in  vo^ 
his  schismata,  qui  versus  infra  laudatur. 

*°  Vitiose  Gussanv.,  in  una  gratia, 

^>  Yal.  GI.,  quantum  eos,  Abest  eos  a  Mss.  Germ. 
et  ab  aliis  vetustioribus. 

**  In  Norm.,  Longip.,  Val.  CI.,  subriperB,  vd 
surripere;  nonautem  in  Grerm. 


9i3 


HOMILIARUM  IN  EZECfflELEM  LIB   I.  -  HOMIL.  XI. 


914 


eatum  enim  est  mihi  de  vobiSj  fratree  mei,  ab  hi$  qni  A  mari,  ne  aut  verecundis  aspera,  aut  impudentibus 


sunt  Chloes,  quia  contentiones  inter  vos  sunt,  Hoc  au- 
tem  dico  quod  uniLsquisque  vestrum  dicit :  Ego  qui- 
dem  sum  Pauli,  ego  autem  Apollo,  ego  vero  Cephee, 
ego  autem  Christi  (Ibid.,  11  et  12).  Ecce  quos  in 
omni  verbo  et  in  omni  scientia  laudaverat,  qnibus 
nihil  deesse  in  ulla  gratia  dixerat,  paulisper  ioquens, 
ad  increpandum  leniter  veniens,  divisos  erga  seipsos 
reprehendit ;  et  quorum  prius  saiutem  narraverat, 
postmodum  vnlnera  patefecit.  Peritus  enim  medicus 
vulnus  secandum  videns,  sed  aegrum  timidum  esse 
conspiciens,  din  palpavit,  et  subito  percussit.  ^  Prius 
biandam  manum  laudis  posuit,  1288  et  postmo- 
dum  ferrum  increpationis  fixit.  Nisi  enim  verecundae 
mentes  fuerint  palpando  reprehensa^,  ita  ut  ex  aiiis 
rebus  audiant  quod  in  consolationem  sumant,  per  q 
increpationem  protinus  ad  desperationem  cadunt. 

19.  Sed  nunquid  mentitus  est  Paulus,  ut  priuseis 
nil  deesse  in  omni  gratia  diceret,  quibus  postmodum 
dicturus  erat  unitatem  deesse  ?  Absit  hoc  :  quis  de 
illo  talia  vel  desipiens  credat?  Sed  quia  erant  inter 
Corinthios  quidam  omni  gratia  repleti,et  erantqui- 
dam  in  personarum  favoribus  excisi,  coepit  a  laudi- 
bus  peifectomm,  ut  modesta  invectione  ad  repre- 
hensionem  pertingeret  infirmorum.  Et  in  hoc  quo- 
qne  ad  medicinam  cordis  a  medicina  corporis  usum 
trahens.  Nam  cum  feriendum  vulnus  medicus  aspicit, 
prius  ea  *  membra  quaa  circa  vulnus  sana  sunt  pal- 
pat,  ut  post  ad  ea  '  quae  vulnerata  sunt  leniter  pal- 
pando  perveniat.  Cum  ergo  Paulus  perfectos  in  Co- 
rinthiisliAdavit,  sana  membra  juxta  vulnus  tetigit;  Q 
ciun  vero  infirmos  de  divisione  reprehendit^  vulnus 
in  corpore  percussit. 

20.  Yideamus  tamen  hunc  ipsum  qui  tanta  mode- 
stia  atque  mansuetudine  ad  corripiendos  Corinthios 
ducitur,  qualiter  contra  Galatas,  qui  a  fide  disces- 
serant,  ^  exercetur.  Nulla  enim  modestise  patientia 
praemissa,  nuila  locutionis  dulcedine  praerogata,  eos 
quos  a  fide  discessisse  cognovit^  ab  ipso  epistolae 
8aae  exordio  invehendo  redarguit.  Nam  praemissa 
aalutatione,  sic  coepit :  Miror  quod  sic  tam  cito  trans- 
ferimini  ab  eo  qui  vos  vocavit  in  gratia  Christi  {Galat. 
I,  6).  Quibus  etiam  in  aperta  increpatione  post  cae- 
lera  subjungit  :  0  insensati  Galatce,  quis  vos  fasci" 
navit  (Ibid.  iii,  1)  ?  Mentes  etenim  durae  nisi  aperta 


lenia  loquatur.  Quid  autem  mirum  si  hoc  verbi  Dei 
erogator  faciat,  cuni  et  agricola  qui  semina  in  ter- 
ram  mittit  prius  terrae  qualitatem  praevidet  quibus 
seminibus  apta  videatur,  et  postquam  qualilalem 
^  praeviderit,  tunc  semina  spargit?  Sed  quiadequa- 
lilate  doctrinae  locutionera  longius  traximus,  oportet 
ut  ad  eum  quem  ccepimus  exponendi  ordinem  re- 
deamus. 

Vers.  20.  —  Sed  etsi  conversus  justus  ajustitia 
sua  fecerit  iniquitatem,  ponam  offendiculum  coram 
eo ;  ipse  morietur,  quia  non  annuntiasti  ei,  Inpeccato 
suo  morietur,  et  non  erunt  in  memaria  justitice  ejus 
quas  fecit;  sanguinem  vero  ejus  de  manu  tua  re- 
quiram. 

51.  Quia  justo  qui  in  peccato  cecidit  praedicator 
tacuit,  ejus  sanguinis  reus  lenetur.  Et  qui  sollicitus 
esse  non  studuit  in  praedicatione,  factus  est  particeps 
in  danmatione.  Sed  cum  dicilur  :  In  peccato  suo  mo- 
rietur,  et  non  erunt  in  memoria  justitia  ejus  1289 
quas  fedt,  hoc  nobis  maximeconsiderandum  est  {De 
pceniL,  dist.  4,  c.  Hoc  nobis,  et  lib.  iv,  Sent.,  dist.  5). 
quia  cum  mala  committimus,  sine  causa  ad  memo- 
riam  bona  nostra  Iransacta  revocamus,  quoniam  in 
perpetratione  malorum  nulla  debet  esse  fiducia  bo- 
norum  praeteritorum.  Sed  quaeri  potest  utrum  justo 
postquam  ceciderit  praedicandum  sit,  an  et  prius- 
quam  cadat  ?  Invigilare  *  praedicator  debet,  ne  ad 
casum  veniat,  procul  dubio  et  priusquam  cadat. 
Nam  sequitur  : 

Vers.  21.  —  Si  autem  tu  annuntiaverisjustout  non 
peccet  justus,  et  ilte  non  peccaverit,  vivens  vivet,  quia 
annuntiasti  ei ;  tu  autem  animam  tuam  liberasti. 

22.  Si  ergo  praedicator  ideo  animam  suam  libera- 
vit  quia  justo  ne  peccaret  denuntiavit,  cum  justus 
ad  peccatum,  prsedicatore  tacente,  cecidit,  praedica- 
tor  quia  tacuit,  reus  tenetur.  Sed  quisnostrum,  rogo, 
ad  haec  sufficiat,  ut  non  solum  peccatores  studiose 
corripiat,  sed  etiam  justis  invigilet  ne  cadant  ?  Nos 
enim,  infirmitatis  nostrae  conscii,  cum  justos  viros 
conspicimus^  admonere  eos  non  praesumimus  ut 
justitiae  viam  teneant,  quam  quia  tenent  videmus;  et 
tamen  praedicatoris  est  debitum  etiam  justos  admo- 
nere.  Unde  praedicator  egregius  dicebat :  Sapienti-- 


essent  increpatione  percussae,  nulio  modo  malum  co-  D  ^»^  et  insipientibus  debitor  sum  (Rom.  i,  14). 


gnoscerent  quod  egissent.  Nam  saepe  hi  '^  qui  impu- 
dentes  sunt  tantum  se  peccasse  sentiunt,  ^  quantum 
de  peccatis  quae  fecerint  increpantur,  ut  minores 
enlpas  suas  aestiment,  quas  minor  invectio  castigat, 
et  qnas  vehementer  objurgari  viderint,  majores  esse 
deprehendant.  Unde  necesse  est  ut  semper  sermo 
praedicantis  cum  auditorum  debeat  qualitate  for- 


23.  In  his  vero  omnibus  quae  de  justo  ad  iniquita- 
tem  converso  dicta  sunt,  hoc  est  laboriosum  ad  lo- 
quendum,  hoc  valde  pertimescendum,  quod  Dominus 
dicit  :  Ponam  offendiculum  coram  eo.  Ait  enim  :  Si 
conversus  justus  a  justitia  sua  fecerit  iniquitatem,  po- 
nam  offendiculum  coram  eo.  Nos  enim  dicimus  quia 
si  iniquitatem  fecerit^  offendit,  et  verum  est  omnino 


*  Editi,  prius  blanda  manu  laudes.  Inhaeremus 
MsSm  Quorum  hic  mirus  est  consensus. 

>  Subticetur  membra  in  Lyrano. 

*  Gussanv.,  vitiose,  qua  vulnera  sunt. 

^  Ita  C.  Germ.,  Longip.,  Val.  Cl.,  Ebroic.   et 
plerique  Norm.  In  Becc.  et  Rothomag.^  consentien- 


tibus  Editis,  erigitur,  vel  erigatur. 
"  Suess.,  imprudentes. 
^  Sag.,  quando  de  peccatis, 
'  Editi,  terra  viderit.,.  aspergit. 
*  Longip.,  invigilare  enim. 


915 


SANCTl  GREGORIl  MAGNI 


916 


qnod  dicimns.  Gnr  adhnc  ei  Dens  omnipotens  offen-  A  adhuc  ex  hoc  peccato  et  alind  seqneretnr.  Nam  post 


dicnlum  ponit,  quem  *  jam  impegisse  et  cecidisse 
per  iniquitatem  quam  perpetraverit  conspicit  ?  Sed 
districta  sunt  oomipotentis  Dei  judicia ;  et  qni  pecca- 
torem  din  exspectat  ut  redeal,  non  redcunti  atque 
contemnenti  ponit  adhuc  nhi  gravins  impingat. 


24.  Peccatnm  qnippe  qnod  per  poenitentiam  cilius 
non  deletur,  aut  peccatum  est  et  cansa  peccati^  ant 
peccatum  et  poena  peccati^  aut  peccatum  simnl  et 
cansa  et  poena  peccati.  Omne  enim  qnod  prius  com- 
mittitur  peccatum  est.  Sed  si  citins  poenitendo  non 
tergitnr,  justo  judicio  omnipotens  Deus  ohiigatam 
^peccantismentem  etiam  in  cnlpam  alteram  permit- 
tit  cadere,  nt  qnae  flendoetcorrigendo  noluit  ^  emen- 
dare  quod  fecerit,  peccatum  incipiat  peccato  cumu-  -.  «q«  ^t 
lare.  Peccatnm  ergo  qnod  poenitentiaB  lamento  non 
diluitur,  peccatnm  simnl  est  et  cansa  peccati,  quia 
ex  illo  oritur  nnde  adhnc  peccatoris  animns  altius 
ohligetur.  Pcccatnm  vero  quod  ex  peccato  sequitur, 
peccatnm  simul  est  et  poena  peccati^  qnia,  excrescente 
caecitate,  ex  retrihntione  prioris  culpae  generatur,  nt 
qnasi  jam  qnaedam  sint  in  peccatore  supplicia  ipsa 
incrementa  vitiornm.  Fit  verononnnnquam  ut  nnnm 
idemqne  peccatum  et  peccatnm  sit  et  poena  pcccati, 
simnl  et  cansa  peccati.  Ponamns  enim  ante  oculos 
qnempiam  remproximiconcnpisse,qnam  qniaaperte 
non  valnit,  fnrto  diripnit,  sed  in  fnrti  accusatione  po- 
sitns,  se  hancdiripnissejurejurandodenegavit.  Hnic 
ergo  1290  concupiscentia  peccatnm  fuit  et  cansa 
peccati,  quia  per  eam  pervenit  ad  rapinam.  Ipsnm 


infidelitatem  eorum  snhditur :  Propter  quod  tradidit 
illos  Deus  in  desideria  cordis  eorum,  in  immunditianiy 
ut  contumeliis  afficiant  corpora  sua  in  semetipsii 
(Ibid,,  24).  Qui  igitur  cognoscentes  Deum,  non  sicnt 
Deum  glorificaverunt,  ex  eo  peccato  et  c^nsa  pec- 
cati  ad  hoc  qnoque  perdncti  sunt,  ut  ad  cnltnm 
serpentinm  et  volncrum  laherentnr.  Sed  qnia  per 
hanc  etiam  caecitatem  nsque  ad  immnndiliam  et 
carnis  contumelias  cecidernnt,  ipsa  infidelitatis  eo- 
rnm  caecitas  praecedenti  intellectui  et  peccatum  est, 
et  poena  peccati,  suhsequenti  vero  immnnditiae  pec- 
catnm  facta  est  et  cansa  peccati.  Sed  qnia  de  his  in 
lihris  Moralihns  din  tractatnmest  (Lib,  xxv  Moral., 
n.  23,  24),  nohis  nunc  in  eis  dintins  immorandam 


25.  Hoc  antem  nohis  cum  tremore  considerandnm 
est  quomodo  justns  et  omnipotens  Dens,  cnm  praece- 
dentihus  peccatis  irascitur,  permittit  nt  caecata  mens 
etiam  in  aliis  lahatur.  Unde  Moyses  ait  :  Nondum 
completa  sunt  peccata  Amorrhteorum  (Genes.  xv,  16). 
David  qnoqne  Bii:  Appone  iniquitatem  super  iniquitatem 
ipsorum,ut  non  intrent  injustitiam  tuam  (PsaL  Lxvni, 
23).Prophetaetiamalius  dic\X:Maledictum,€t  tneiula- 
cium,et  homicidium,et  furlum,et  adulteriuminundave' 
runt,et  sanguis  sanguinem  tetigit  (Oseeiv,  2).SangQis 
enim  sanguinem  tangitquandopeccato  peccatnm  ad- 
ditur,ntanteDei  oculos  adjnnctis  iniqnitatibns  anima 
cruentetur.  Paulus  apostolus  ait :  Ut  tmpleant  pecea- 
ta  sua  semper  (I  Thess.  ii,  16).  Joanni  quoqne  per 


vero  furtum  quo  rem  concupitam  diripuit, et pecca-  ^  angelum  dicitnr  :  Qui  nocet,  noceat  adhue  feiquiiM 


tnm  ei  factum  est  et  poena  peccati,  qnia  ex  retrihu- 
tione  jam  non  repressae  concnpiscentiae  factum  est  nt 
veniret  ^  ad  furtnm,  et  culpa  cordis  excresceret  in 
opere  '^  ex  nltione  caecitatis.  Sed  qnia  furtum  perjnrio 
tegere  cnravit,  ex  peccato  mrsnm  peccatum  genuit. 
Furtum  ergo  qnod  ex  concupiscentia  processit,  et 
perjnrinm  protnlit,  peccatnm  etpoenapeccati  factum 
est  culpa  praecedenti,  peccatum  et  cansa  peccati 
culpae  snhsequenti,  qnia  de  illa  natnm  hanc  gennit. 
Qnod  hene  Panlns  de  quihusdam  Denm  inteliigenti- 
bns,  sed  non  honorantihus  insinuavit,  dicens  :  Cum 
cognovissent  Deum,non  sicut  Deumgtorificaverunt,  aut 
gratias  egerunt,  sed  evanuerunt  in  cogitationibus  suis 
(Ram,  I,  21).  Ecce  est  peccatum  et  causa  peccati.Ex 


sordibus  est,  sordescat  adhuc  (Apoc.  xxu,  il).  Unde 
nunc  etiam  Dominus  dicit :  Si  conversus  justui  a  ju- 
stitia  sua  fecerit  iniquitatem,  ponam  offendiculum  co- 
ram  eo.  Ac  si  aperte  dicat :  Quia  videre  poenitendo 
noluit  nhi  jam  impegit,  justo  eum  judicio  deserens, 
ponam  ei  nt  et  alihi  impingat.  Quod  tamen  Domini 
ponere  est  nequaqnam  ad  peccandnm  premere,  sed 
nolle  a  peccato  liherare  ;  1291  sicnt  de  Pbaraone 
dicitnr  :  Ego  indurabo  cor  ejus  (Exod.  vn,  3).  Non 
enim  cor  peccantis  Dominus  ohdurat,  sed  obdnrare 
dicitnr,  cumab  ohduratione  non  liherat.  Misericors 
enim  Deus  tempns  nohis  ad  poenitentiam  relaxat;  sed 
cum  ejns  gratiae  patientiam  nos  ad  angmentnm  ver- 
timns  cnlpae,  hoc  ipsum  tempns  quod  ad  parcendnm 


qna  cansa  quid  sequatur  adjnngit  :£(  obscuratum  est  D  pie  disposuit  districtius  ad  feriendnm  vertit,  ntcnm 


insipiens  cor  eorum.  Dicentes  enim  se  esse  sapientes, 
stultifacli  sunt ;  etmutaverunt  gloriam  incorruptibilis 
Dei  in  similttudinem  imaginis  corruptibilis  hominis,  et 
volucrum,  et  quadrupedum,  et  serpentium  (Ibid.,  22, 
23).  ^  £cce  est  peccatnm,  et  poena  peccati.  Sed  pec- 
catnm  solnmmodo  et  poena  peccati  esset,  si  non 


reverti  quis  etiam  spatio  temporis  accepto  nolnorit, 
per  hoc  mala  sna  ad  reatnm  angeat,  per  qnod  ea  di- 
luere  potuit,  siconverti  voluisset.  Unde  scriptnmest: 
Ignoras  quoniam  benignitas  Dei  ad  paenitentiam  te  ai- 
ducit?  Secundum  duritiam  autem  tuam  et  cor  impeBni- 
tens  thesaurizas  tibi  iram  in  diw  irceet  revelationisjiuti 


'  Ita  mehns  in G.  Germ.,  Sness.  et  nonnullis  Norm . 
qnam  in  Editis,  jam  impie  egisse.  Gerte  convenit  im- 
fingere  cviiVi  cadere ;  et  paulo  mfra  lesitur,  ubi  gravius 
impingat.  Missum  facimus  hic  agi  de  offendicnlo  ad 
qnod  impingatur. 

*  Editi,  peccatis,  relnctantibns  Mss.  omnibus. 

3  Suess.,  cui  consentiunt  Editi,  mundare.  Seqni- 
mnr  potiores  Cod. 


*  Gravissimo  errore  Gnssanv.,0(i  ftUurum, 

^  Val.  Cl.,  cx  culpa. 

^  C.  Germ.  et  Excusi  ante  Gnssan.,  ecce  est  fecc4i- 
tum  solummodo,  etpcena  peccati  esset,  si  nan  adkitees 
hoc  peccato  et  aliuaseijiueretur.  Corrnpta  videtnr  lec- 
tio  uaec,  quomodo  enim  peccatum  solummodo  est, 
qnod  constat  esse  praeterea  poenam  et  causam  peocati  f 
Sequimur  Cod.  Norm.,  Anglic.  et  alios  piar. 


M7 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  -  HOMIL.  XI. 


918 


jii(iicuDei(iiom.  11,4,5).  Debenignitateergo  omnipo-  A  enim,  sicut  snperius  diximus,  qui  a  loco  regiminis 


tentis  Dei  iram  sibi  in  die  irse  reprobus  thesaurizat, 
quia  dum  ad  poenitendum  tempus  accipitur,  et  ad 
peccandum  exhibetur,  ipsum  remcdium  gratiae  vertit 
in  augmentum  culpaB.  Unde  et  omnipotens  Deus 
quia  collata  remedia  conspicit  ad  culpse  augmentum 
trahi,  ipsani  benignitatem  quam  contulit  in  judicii 
districtionem  vertit,  ut  inde  post  ampliusferiat,  unde 
modo  amplius  exspectat.  Et  quia  homo  desercre  ma- 
lum  non  vult  ut  vivat,  auget  unde  moriatur.Scd 
sive  justus  in  culpam,  sive  peccator  in  mortem  cor- 
ruat,  speculatori  timendum  est  ne  hunc  ex  suo  si- 
lentio  reatus  peccantium  pariter  involvat. 

26.  Sed  interim  dum  loquor,  avertere  a  memetipso 
oculos  volo,  et  ecce  iterum  sermo  divinus  me  im- 


longe  sunt  possunt  *  peccatorum  suorum  maculas  et 
fletibns  lavare,  et  post  fletus  in  eodem  menlis  moB- 
rore  persistere,  sicut  de  bona  quoque  muliere  scri- 
ptum  est,  quae  ad  tabernaculum  oraverat,  et  ab  in- 
tentione  sua  animum  post  compunctionis  gratiam 
non  inutabat,  cum  dicitur  :  Vultusque  ejus  non  sunt, 
ampliusindiversamutati  (IReg,  i,  18).  In  quanobis 
considerandum  est  quia  si  sic  planxit  mulicr  quae 
quaerebat  filium,  quomodo  debet  plangere  anima 
quae  quaerit  Deum  ?  Sacerdos  vero  ctiam  post  com- 
punctionem  ac  lacrymascogitur^necessariaquaeque 
fiHorum  suorum  cognoscere,  et  *  ea  quaj  refugit  ani- 
mus  patieuter  audire,  atquc  postsuspiria  coelestium 
quorumlibet  carnalium  hominum  oncra  portare,  et 


pingitinmemelipsum,utmdaninegligentiamvideam,  B  saepe  cum  supervenicntibus  cor '  in  diversas  quali- 


et  mihi  dici  haecquaeaudio  pertimescam.  Sicutenim 
superius  dixi  (Num,  vi),  cujus  cor  in  curis  innumeris 
*  exsparsnm  se  ad  se  colligat?  Quando  etenim  pos- 
sum  et  ea  quae  circa  me  sunt  sollicite  omnia  curare, 
et  memetipsam  adunato  sensu  conspicere  ?  Quando 
possum  pravorum  nequitias  inseqnendo  corrigere, 
bonorum  actus  laudando  et  admonendo  custodire, 
aliis  terrorem  atque  aliis  dulcedinem  demonstrare  ? 
Quando  valeo  et  de  his  quae  sunt  necessaria  fratri- 
buscogitare,et  contrahostiles  gladios  de  urbis  vigiliis 
sollicitudinem  gerere,  ne  incursione  subita  cives  pe- 
reant,  providere,  et  inter  haec  omnia  pro  animarum 
custodia  pleneatqueefficaciterverbum  exhortationis 
impendere  ?  Loqui  etenim  de  Deo  quietae  valde  et  li- 


tates  transfundere.  Nam  aliquando  de  lucris  spirita- 
libus  gaudet,  sed  cum  quilibet  moerens  supervene- 
rit,  nisi  ejus  moerorem  in  se  susceperit,  tribulationi 
illius  compatiens  non  est.  Et  aliquando  de  damnis 
animarum  luget,  et  repentesuperveniuntquidcqui- 
busdam  suis  prosperitatibus  laetantur  ;  quorum  si 
laetitiae  sacerdos  non  congaudet,  minus  amare  credi- 
tur  filios  in  quorum  gaudio  non  exsullat,  praecipue 
cum  Paulus  dicat :  Gaudere  cum  gaudentibus,  flere 
cum  flentibus  {Rom,  xii,  15). 

28.  Nihil  ergo  ^  tam  onerosum  ordini  sacerdotum 
video  quam  rigorem  mentis  compatiendo  flectere  et 
cum  personis  supervenientibus  animum  mutare ;  et 
tamen  hoc  valde  est  necessarium.  Nam  quando  ex 


berae  mentisest.  Tuncnamque  bene  lingua  dirigitur  q  praedicatione  ejus  ad  boni  operis  gratiam  peccator 


in  sermone,  cum  secure  sensus  quieverit  in  tranquil- 
litate,  quia  necconcussaaqua  imaginem  respicientis 
reddit,  sed  tunc  in  ea  vultus  intendentis  aspicitur, 
cnm  non  movetur.  Quam  ergo  exhortatiouem  vobis 
speculator  vester,  fratrcs  charissimi,  faciat^  quem 
tot  rerum  conf usio  perturbat  ?  Certe  is  de  quo  loqui- 
mnr  propheta  revelatione  ultima  templum  videns, 
quae  in  eodem  templo  conspexerit  inter  caetera  narrat, 
dicens  :  Terra  usque  ad  fenestras,  et  fenestrce  clausce 
(Ezech.  XLi,  16).  Paulus  quoque  apostolus  dicit  : 
Templum  enim  Dei  sanctum  est,  qmd  estis  vos  (I  Cor, 
III,  17  ;  //  Cor,  vi,  16).  In  hoc  autem  templo  fene- 
stra)  sacerdotes  et  speculatores  sunt,  qui  in  populo 
fidelinm  lumen  sanctae  praedicationis  fundunt.  Sed 


reducitur,  si  ipse  praedicator  videtur  ingratus?  Unde 
pcr  hnDC  quoque  eumdcm  prophetam  in  extrema 
parte  dicitur :  '  Et  cum  sacerdotes  intrinsecus  mini- 
strant,  vestibus  laneis  non  utantur  (Ezecfe.  xliv,  17). 
De  quibus  subditur  :  Cumque  egredientur  atrium  ex- 
terius  ad  populum, '  exuent  se  vestimenta  sua  in  quibus 
ministraverant,  et  reponent  ea  ingazophylacio  sanctua- 
rii  {Exod.  xxviii,  43  ;  Ezech.  XLfsr,  19).  Grossiora 
quippe  vestimenta  sunt  lanea.  Sed  cum  sacerdos  ad 
sanctum  ministerium  '  accedit,  cum  intus  per  com- 
punctionem  ingreditur,  subtiliori  intellectu  necesse 
est  quasi  lineo  veslimentovesliatur.  Sed  cum  ad  po- 
pulumforasegreditur,  oportet  utvestimenta  in  qui- 
bus  intrinsecus  ministraverat  reponat,  atque  populo 


cum  terra  usque  ad  fenestras  est,  fenestrae  clausae  j^  aliis  veslibus  indutus  appareat,  quia  si  in  compun- 

"       *  ''^*    ' "*"* ctionis  suae  rigore  se  teneat^si  ineo  quem  orationis 

tempore  habuit  mcerore  perduret,  exteriorum  rerum 
verba  suscipere  non  admittit.  Et  quid  grex  de  necest 
sariis  faciat,  si  audire  atque  perpendere  et  hoc  quod 
praesens  tempus  exigit,  Pastor  recusat  ?  Grossiora 
ergo  vestimenta  sacerdos  exiens  ante  populum  in- 


8unt,  qnia  cnm  terrenacogitatio  in  sacerdotum  cor- 
dibns  1292  excrescit,  fenestrae  lumen  non  fundunt, 
quia  sacerdotes  ab  officiopraedicationisobmutescunt. 
27.  Est  etaliud  valde  in  ordine  sacerdotum  grave, 
qnia  non  sicut  hi  qui  vilam  quietam  ac  remotam 
ducnnt  fixi  valent  in  sua  cogitatione  permanere.  Hi 


*  Longip.,  expansum.YaA.  Q\.,est$parsumse  quo- 
modo  adse  colligat. 

*  Omnes  Editi,  peccatorum  suorum  eulpas,  licet  in 
omnibusMss.  iegamus  maculas. 

'  Editi,  necessaria  quoque.  Lectio  nostra  est  Mss. 
Germ.,  Norm.,  Suess.,  Longip.,  Val.  Cl. 
^  Excusi,  quce  relugit  animo,  reluctantibus  iisdem 

MS8. 


*  C.  Germ.,  in  diversa  qualitate. 

«  Al.,  tam  onerosum  in  ordine,  ut  est  in  Vnlgatis. 
■^  Norm.,  ut  cum. 

*  Becc.  et  nonnulli  Norm.,  exuent  vestimenla  sua. 
Val.  Cl.,  exuantse  vestimentis  ««w.Sequimur  German. 
el  velust. 

»  Editi,  accedit,  id  esl,  cum.  Abest,  id  est,  a  Mss. 

Germ.,  Norm.y  etc. 


919 


SANGTI  GREGORU  MAGNI 


920 


duat,  ut  raentis  suae  habitura  pro  utilitale  filiorum  A  loquar  iecum,  nisi  quod  prophetiac  suaB  gratiam  et 


etiara  ad  terrena  toleranda  componat.  *  Pensate,  ro- 
go,  fratres  charissiini,  quantus  speculatori  labor  sit 
et  ad  sublimia  cor  tendere,  1293  et  hoc  repente 
ad  ima  revocare,  et  in  subiimitate  cognitionis  in- 
timae  extenuare  animum,  et  propter  exteriores  cau- 
sas  proximorum,  ut  ita  dicam,  subito  in  cogitatione 
'  crassescere. 

29.  Non  ergo  mihi  modo  necesse  est  prophet» 
verba  exponere,  sed  meam  coram  vobis  miseriam 
deflere.  Unde  peto  ut  vestra  me  oratio  talem  faciat 
qualis  et  mihi  valeam  et  vobis  prodesse.  1294  Po- 
tens  est  indigno  mihi  et  infirmo  ex  vestra  interces- 
sione  ista  tribuere,  qui  ex  sua  pietate  pro  nobis 
dignatus  est  infirmari.  Virtus  enim  Dei  est  atque 
sapientia  (i  Cor,  i,  24),  quae  nostram  infirmitatem  ^ 
sumpsit,  ut  ex  sua  nos  firmitate  roboraret,  Jesus 
Christus  Dominus  noster,  qui  vivit  et  regnat  cum 
Deo  Patre  in  unitate  Spiritus  sancti,  per  omnia  sae- 
cula  saecuiorum.  Amen. 

HOMILIA  XII. 

Quod  residuum  est  capitis  tertii  decurrit,  et  usque  ad- 

versum  4  capitis  quarti  suam  explanationem  per~ 

ducit,  quam  ad  varia  sive  prcecepta  sive  consilia 

moralia  pro  prcedicatoribus  et  auditoribus  inflectit, 

1.  Servata  veritate  historiaB,  divina  eloquia  ali- 

quando  ex  tempore,  aliquando  ex  loco  causas  desi- 

gnant,  quas  aperto  sermone  non  indicant.  Ex  tem- 

pore  etenim,  sicut  praedicante  JudaDis  Domino  per 

evangelistam  dicitur :  Hiems  erat  (Joan.  x,  22).  Jn- 


prius  Judaeae  infundere,  et  hanc  postmodum  dignatns 
est  in  latitudinem  gentium  demonstrare  ?  Neque 
enim  immerito  per  campum  gentilitas  designatur, 
quae  longe  laleque,  id  est  iu  universo  mundo  distea- 
ditur.  Ubi  et  subditur  : 

Vers.  23.  —  Et  surgens  egressus  sum  in  campum, 
et  ecce  ^  ibi  gloria  Domini  stabat,  quasi  gloria  quam 
vidi  juxta  flumen  Chobar, 

3.  In  campo  gloriam  Domini  propheta  vidit,  quam 
juxta  flumen  Chobar  in  medio  Israelitarum  viderat, 
^  quia  ipsa  ejus  majestas  gentibus  apparuit,  quae 
prius  se  electis  in  Judaico  populo,  revelante  Spiritu, 
declaravit.  Sequitur: 

Ibid.  —  Et  cecidi  in  faciem  meam, 

4.  Visa  gloria  Domini  in  faciem  suam  propheta 
cadit,  qua  quamvis  homo  ad  intelligenda  snblimia 
elevetur,  ex  contemplatione  ^  tamen  majestatis  Dei 
infirmitatera  suae  conditionis  intelligit ;  et  quasi 
statum  non  habet,  qui  se  ante  Dei  oculos  esse  cine- 
rem  el  pulverem  videt.  Sequitur : 

Vers.  24.  —  Et  ingressus  est  in  me  spiritus,  et  sta- 
tuit  me  super  pedes  meos, 

o.  Cum  nos  hamiliter  Deo  ^  sternimus,  cum  esse 
nos  pulveremcineremquecognoscimus,  cum  infirmi- 
tatera  conditionis  propriae  pensantes,  statum  rigidi- 
tatis  et  superbiae  non  habemus,  omnipotens  Deos 
per  suum  nos  spiritura  levat,  et  snper  pedes  nostros 


ter  illa  enim  mysteria  qu»  Veritas  loquebatur  quid      statuit,utqui  humilitcr  apud  nos  ex  infirmitotis  no- 

caus»  fuit  ut  nomen  hiemis  adderetur,  nisi  ut  per  ^  ^^^^  *  p.nirit5»tinnp  inniimns  ^ti^ri^mn^.  in  hnnonnsi 

qualitatem  temporis  ostenderet  frigus  cordis  ?  Quia 

et  cum  verba  veritatis  acciperent,  frigida  JudaBorum 

corda  remanebant.  Aliquando  vero  ex  loco,  sicut 

carnali  Israelitico  populo,  descendente  de  monte 

Moyse,  lexin  campestribus  data  est  (Exod.  xx,  seq.); 

et  sanctis  apostolis  Dominus  in  monte  sedens  summa 

etspiritalia  praecepla  locutusest  (Matth,  v,  1),  utex 

locis  videlicet  monstraretur  quia  et  illis  tanquam 

carnalibus  mandata  minima  dabantur  in  valle  terra- 

rum,  et  isti  tanquam  spiritales  et  sancti  in  monte 

mandata  coelestia  audirent,  quatenus  aperte  mons- 

traretur  quod  ascendentes  corde  ad  coeiestia  infima 

mundi  relinquerent,  et  in  mentis  culmine  starent. 

Unde  nunc  Ezechiel  propheta  quid  *  jubente  Deo  in 

locis  egerit  describit,  ut  per  iocorum  qualitates  in- 

dicet  quid  in  posterum  de  prophetiae  mysteriis  se- 

queretur.  Ecce  enim  ait : 

Vbrs.  22.  —  Facta  est  super  me  manus  Domini,  et 
dixit  ad  me  :  Surgens  egredere  in  campum,  et  ibi  io- 
quar  tecum. 

2.  Quid  est  hoc,  quod  prius  Dominus  in  medio 
Israelitarum  locutus  ad  prophetam  suum  fuerat,  et 
tamen  postmodum  dicit:  Egredere  incampum,  etibi 

^  Excusi  habent  ergo,  loco  rogo, 

'  Ex  Editis  alii,  gracessere ;  alii  grossescere ;  alii, 
crassessere,  scilicet  Gilot.  et  Vatic,  quos  sequimur, 
quia  consentiunt  Germ.  et  melioribus  Mss. 

2  Ita  C.  Germ.,  Suess.,  Norm.,  Val.  Cl,,  necnon, 
paucis  immutatis,  Editi,  dempto  Gussanv.,  qui  ha- 


D 


strae  ^  cogitatione  jacuimus  et  jacemus,  in  bonopost 
opere  quasi  super  pedes  ex  rectitudine  stemas.  Qaod 
cur  in  campo  de  prophcta  agitur,  nisi  ut  speciAliter 
designetur  quia  etiam  electis  gentium  Spiritus  san- 
ctus  dandus  esset,  qui  eos  quos  assumeret,  et  prias 
a  superbiae  suae  statu  dcjiceret,  et  postmodum  super 
pedes  suos,  id  est  super  bona  opera  solidaret  ?  Sicat 
per  Paulum  dicitur  :  Remissas  manus  et  dissoluta  pe- 
nua  erigite,  et  gressus  rectos  facite  pedibus  vestris 
(Hebr,  xii,  12).  Sequitur: 

Ibid.  —  Et  locutus  est  mihi  el  dixit  ad  me :  Ingre' 
dere  et  includere  in  medio  domus  tuce, 

6.  Quid  est,  quod  de  medio  Israelitici  populi  pro- 
pheta  ad  campum  educitur,  atque  ad  domum  postea 
de  campo  revocatur,  nisi  quod  praedicationis  gratia 
a  Judaico  populo  ablata,  in  latitudine  gentilitatis 
sparsa  est  ?  Sed  tamen  in  fine  mundi  dum  Jndaei  ad 
fidem  redeunt,  quasi  ad  doraum  propheta  redacitor, 
ut  in  suo  populo  rursus  praedicatio  inhabitet,  qaae 
modo  velut  in  campo  ita  diversis  gentibus  fuiget. 
Scriptum  quippeest :  Donec  plenitudo  gentium  subitk- 
traret,  et  sic  omnis  Israel  salvus  fieret  (Rom.  xi,  25). 
Quia  et  per  prophetam  alterum  dicitur :  Si  fwrU 
numerus  filiorum  Israel  quasi  arena  maris,  reliqwa 

bet,  jubente  Deo  quibus  in  locis  hcec  egerit. 

♦  Abest  ibi  a  Mss.  pler.  Norm. 

*  Suess.,  quia  per  eam  ipsa  ejus  majesias, 
^  Suess.,  coram  majestate, 
^  Longip.,  stemimur, 

•  Saess.,  et  Val.  Cl .,  cognitione. 


m 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB   I.  -  HOMIL.  XII. 


922 


salvw  fient  (Isai,  x,  22 ;  Rom.  ix,  27j.  *  Exeat  ergo  ^ 
propheta  de  medio  populi  ad  campum,  de  campo 
redeat  ad  domum,  ut  praedicatio  quae  Judseae  1295 
facta  est,  egrediatur  ad  gentes,  et  repletis  fide 
gentibus,  recipiat  Judaea  spiritalis  doctrinae  dona, 
quae  amisit.  Includi  autem  propheta  in  medio  domus 
suae  praecipitur,  quia  Antichristi  tempore  ab  eis  gen- 
tibus  quae  in  infidelitale  remanserint  plebs  conversa 
Judaeorum  duris  persecutionibus  angustatur.  Unde 
scriptum  est :  Atrium  autem  quod  est  extra  templum 
ejice  foras,  et  ne  metiaris  illiidj  quoniam  datum  est 
gentibus,  et  ciiHtatem  sanctam  calcabunt  mensibus  qua- 
draginta  duobus  {Apoc.  xi,  2). 

Vers.  25,  26.  —  Et  tu,  fili  hominis,  ecce  data  sunt 
super  te  vincula,  et  ligabunt  te  in  eis,  et  non  egredie- 


9.  Tunc  enim  velut  in  extremo  os  prophetae  ape- 
ritur,  cum  in  praedicatione.  Enoch  et  Eliae  a  Judajis 
ad  fidem  redeuntibus  prophetia  sacri  eloquii  de 
Christo  fuisse  cognoscitur.  Sed  quia  haec  typice  di- 
ximus,  nunc  verba  eadem  charitati  vestrae  moraiiter 
disseramus. 

10.  Quid  enim  est,  quod  exire  propheta  ad  cam- 
pum  jubetur,  nisi  quod  unusquisque  qui  praedicat 
propter  eos  quos  extra  se  positus  corrigit,  atque  ab 
iniquitate  compescit,  ioquendo  ad  campum  exit? 
Ibique  gloriam  Domini  videt,  quia  tanto  largius 
doclrinae  gratiam  percipit,  quanto  se  in  labore  prae- 
dicalionis  ex  amore  proximOrum  tendit.  Foras  ergo 
exeundo  '  in  altam  visionem  ducitur,  quia  unde  in 
alienis  cordibus  ignorantiae  cxcitatem  1296  mini- 


ris  in  medio  eorum  ;  et  linguam  tuam  adhcerescere  fa-  B  sterio  suae  locutionis  illuminat,  inde  eum  superna 


dam  palato  tuo,  et  eris  mutus,  nec  qmsi  vir  objurgans 
quia  domus  exasperans  est. 

7.  Quae  vidclicet  verba  si  per  typicae  expositionis 
ordinem  sequimur,  propheta  in  domo  sua  vincula 
suscipit  et  ligatur,  quia  in  extremis,  cum  Judaea  cre- 
diderit,  gravissimas  Antichristi  tempore  persecutio- 
nes  sentit»  ita  ut  praedicationes  ejus  ministri  iniqui- 
tatis  non' recipiant,  sed  resistendo  has  vinculis  do- 
lorum  premant.  Et  in  medio  eorum  non  egreditur, 
quia  adcorda  pravorum  praedicatio  non  pervenit,dum 
lingua  bonorum  ligata  tribulalionibus  tacet.  Erunt 
etenim  tunc  multi  ex  Judaeis  infidelibus  qui  eosdem 
ipsos  qui  ex  Judaeis  crediderint  persequentur.  Unde 
notandum  est  quod  hic  quoque  dicitur,  quia  in  domo 


gratia  in  altiorem  intelligentiam  exaltat.  Sed  quia 
semper  praedicator  debet  ad  mentem  recurrere,  hu- 
militatem  atque  munditiam  intrinsecus  custodire, 
post  campum  necesse  est  ut  ad  domurn  redeat  qua- 
tenus  in  his  quae  dicit  qualis  etiam  ipse  sit  intra 
conscientiam  agnoscat.  Si  enim  aut  hoc  quod  loqni' 
tur  minime  custodit,  aut  de  his  quae  loquitur  tem- 
poralem  gloriam  requirit,  loquendo  quidem  ad  cam- 
pum  exit,  sed  non  cogitando  semetipsum  ad  domum 
redire  contemnit.  Accepto  etenim  spiritu,  in  medio 
domus  includimur,  quando  per  ejus  gratiam  ad  dis- 
cutienda  mentis  nostrae  secreta  revocamur,  ut  apud 
seipsum  in  Deo  anfmus  quiescat,  et  non  jam  per  ex- 
teriores  concupiscentias  in  appetitum  laudis  et  glo- 


sua  vincula  propheta  sustineat :  ut  videlicetdesigne-  G  riae  cogitationis  mobiiitate  discurrat. 


tur  quoniam  et  ex  ipso  suo  genere  Judaea  cum  fide- 
lis  fuerit  tribulationem  persecutionis  portet.  Dum 
enim  Unigenitus  summi  Patris  incarnatus  ac  mor- 
tuus  resurrexisse  atque  ad  coelos  ascendisse  non 
creditur,  sicut  per  sacrae  Scripturae  paginas  praedi- 
catur,  nimirum  apud  Judaeos  prophetia  ligata  erit. 
Quae  si  ita  ut  dicta  est  in  eorum  intellectum  decur- 
reret,  quasi  gressus  liberbs  suae  praedicationis  ha- 
buisset. 

8.  Reprobis  ergo  tunc  praedicatorum  scientia  ta- 
cere  compellitur.  Unde  et  hic  subditur  :  Et  linguam 
tuam  adhcerescere  faciam  palato  tuo,  et  ens  mutus,  nec 
quasi  vir  objurgans,  quia  domus  exasperans  est.  Sed 
quia,  Enoch  et  Elia  praedicante,  multi  ex  his  qui 


11.  ^De  hac  domocordis  cuidam  sanato  per  se- 
met  ipsam Veritas  dicit :  Tolle  grabatum  tuum,etvade 
in  domum  tuam  (Joan.  v,  8  ;  Marc.  u,  9).  Per  gra- 
batum  quippe  in  quo  camis  est  requies,  ipsa  caro 
signatur,  per  domum  vero  conscientia  figuratur.  Et 
quia  cum  mente  mortui  in  vitiis  jacemus,  in  carnis 
delectatione  quiescimus,  infirmi  portamur  in  lecto  ; 
cum  vero  sanati  fuerimus  mente,  ut  jam  pulsantibus 
carnis  vitiis  resistamus,  necesse  est  ut  et  tentatio- 
num  contumelias  de  nostra  carne  toleremus.  iEgrO 
itaque  ad  salutem  reducto  praecipitur  :  Tolle  graba- 
tum  tuum,  id  esl  porta  lectum  in  quo  portatutus  es 
quia  necesse  est  ut  sanatus  quisque  portet  contume- 
liam  carnis,  in  qua  prius  jacebat  aegrotus.  Quid  est 


tunc  ex  Judieis  in  infideliute  remanserint  ad  cogni-  d  ^^^^  j^^^  .  y^„^  grabatum  tmm.et  vaie  indomum 


tlonem  veritatis  redeunt,  sicut  de  eodem  Elia  dici- 
tnr  :  Eliasveniet,  et  ipse  restituet  omnia(Matth.  xvii, 
11  ;  Marc.  ix,  12 ;  Malach,  iv,  5),  qui  utrique  per 
Zachariam  dua  olivae  {Zach.  iv,  3),  etper  Joannem 
dno  candelabra  nominantur  {Apoc.  xi,  4),  recte  hic 
qnoque  subjungitur  : 

Ybrs.  27.  —  Cum  autem  locutus  fuero  tibi,  *  ope- 
riam  os  tuum,  et  dices  ad  eos  :  Hcec  dicit  Dominus 
Deus. 


tuam,  nisi,  porta  tentationes  carnis,  in  quibus  hac- 
tenus  jacuisti,  ac  revertere  ad  conscientiam  tuam, 
ut  videas  quae  fecisti  ?  Propheta  itaque  post  campum 
in  domo  includi  praecipitur,  ut  praedicator  semper, 
post  gratiam  doctrina  quam  proximis  ministrat,  ad 
conscientiam  redeat,  seque  ipsum  subtili  examina- 
tione  discutiat,  ne  de  his  quae  foris  praedicat  ali- 
quid  ipse  apud  se  intrinsecus  transitoriae  laudis 
qnaerat. 


'  Sagiensis,  quid  est  quad  de  medio  Israelitici  po- 
pulipropheta  ad  campum  educitur. 
*  Becc.  et  Rothomag.,  aperies  os. 
^  Suess.  et  Norm.,  in  attum  visione.  Val.  Cl.,  in 


altum  visionis. 

*  Ebroic.  ac  caeteri  Norm.,  de  hoc  nwtu  cordis. 
Germ.  et  vet.,  de  hac  domo  cordis  cuidam  sanato. 


923 


SANGTI  GRE60RU  MA6N1 


9% 


12.  Untle  el  per  Salonoraem  dicitur  :  Bibe  aqiiam  A  dem  quandiu  in  hac  vita  juslus  moras  patitur,  lo- 


de  cisierna  lua,  el  fluenta  putei  tui.  Deriveniur  fontes 
tui  foras,  et  in  plateis  *  aquas  diviik  (Prov.  v,  15, 16) ; 
habeto  eas  solus,  nec  sint  alieni  participes  tui  (Ibid., 
17^.  Yalde  autem  contraria  esse  videntur  quae  dicit : 
Deriventur  fontes  tui  foras,  et  in  plateis  aquas  divide, 
cum  protinus  adjungit :  Habeto  eas  solus,  nec  sint 
alieni  participes  tui.  Quomodo  enim  aquam  scientiae 
solus  habere  poterit,  si  hanc  in  plateis  dividit  ?  Quo- 
modo  alieni  aquae  ejus  participes  non  sunt,  si  fontes 
illius  foras  derivantur  ?  Sed  cum  praedicamus  populis, 
nimirum  in  piateis  aquas  dividimus,  quia  in  audito- 
turum  multidinem  scientiae  verba  dilatamus.  Cum 
veronos,  adjuvante  divina  gratia,  intrinsecus  custo- 
dimus,  et  ne  maligni  spiritus  qui  jure  a  nobis  alieni 

sunt  quia  sortem  beatitudinis  perdiderunt,  nobis  in  g  m^n^trUnde^hlcTiidU^^^^ 

elalione  subripiant,  sollicitudine  cauta  circumspici- 

mus,  soli  habemus  aquas  quas  in  plateis  dividimus," 

ut  nobis  in  eis  alieni  participes  non  sint.  Hi  nimi- 

rum,  de  quibus  scriptum  est  :  Alieni  insurrexerunt 

in  me,  et  fortes  qucesierunt  animam  meam.  (PsaL  liii, 

5).  Aquas  ergo  et  in  plateis  dividit,  et  solus  habet, 

qui  per  hoc  quod  multis  praedicat,  se  in  cogitatione 

temporalis  gloriae  non  exaltat.  Tunc  enim  possidet 

homo  quod  docet,  1297quando  senon  gaudet  in- 

notescere,  sed  prodesse.  Ex  campo  ergo  propheta 

ad  domum  reducitur,  ut  is  qui  ex  Dei  loquitur,  post- 

quam  pro  utilitate  proximorum  loquendo  forasexie- 

rit,  ex  humilitate  semper  ad  disqatienda  cordis  sui 

secreta  revocetur.  Unde  et  subditur  : 

Vers.  25.  —  Et  tu,  /i/t  hominis,  ecce  datasunt  sm-  q 
per  te  vincula,  et  ligabunt  te  in  eis,  et  non  egredieris 
in  medio  eorum. 

13.  Cum  enim  praedicator  quisque  ad  conscientiam 
domus  suae  reducitur,  super  eo  vincula  dantur,  et 
ligatur  in  eis,  quia  quanto  plus  se  in  cogitatione 
discusserit,  tanto  amplius  agnoscit  justi  anima  |uan- 
tis  mortalitatis  suae  inlirmitatibus  sit  ligata.  Nisi  enim 
se  ligatum  conspiceret  Paulus,  minime  dixisset  : 
*  Desiderium  habe)is  dissolvi,  et  cum  Christo  esse 
(Philip.  I,  23).  Hinc  per  Psalmistam  dicitur  :  Ut  au- 
diret  gemitum  vinculatorumf  et  solvat  filios  inlerem- 
ptorum  (Psal.  01,  21).  Et  rursus  :  Intrettn  conspectu 
tuo  gemitus  compeditorum  (Psal.  lxxviii,  11).  Saepe 
autem  cum  jam  aninia  ad  Redemptoris  sui  speciem      ,  , .         ,      . 

contemplandam  exire  desiderat.cum  coelestibu»  gau-  r.  5"*'  anal'q«andoet.am  »  provuio  pnBdicanUs  pnB- 
.1::«  ;..4™„««  „ :— »  : ..i*^.- .,: 1»       dicatiouis  scrmo  subtrahatur. 


quendo  bona,  prodesse  aliis  festinat ;  sed  cum  duras 
mentes  conspicit,  easque  considerat  contentionibns 
occupari,  praedicationis  verbum  retinet.  Et  in  medio 
eorum  non  egredilur,  quia  a  bonis  quae  loqui  poterat 
obmutescit,  sicut  per  Paulum  dicitur  :  Nihil  percwkr 
tentionem  (Philip.  u,  3).  Et  rursus  :  Si  quis  vult  con' 
tentiosus  esse,  nos  talem  consuetudinem  non  habemtu 
(ICor.  XI,  16).  Unde  hic  quoque  apte  subjungitar  : 
Vers.  26.  —  Et  linguam  tuam  adhcerescerefaciam 
palato  tuo,  et  eris  mutus,  nec  quasi  vir  objurgan*,  quia 
domus  exasperans  est. 

14.  Aliquando  vero  etiam  contra  resistentium  lin- 
guas  praedicantium  corda  zelosui  Dominus  accendit 
ne  taceant,  sed  dicta  failacium '  verbis  veritatis  pre- 

ant.  Unde  hic  subditur  : 

Vers.  27.  —  Cum  autem  locutus  fuero  tibi,  aperie 
os  tuum,  et  dices  ad  eos  :  Hcec  dicit  Dominu^  Deus. 

15.  Sed  haec  quae  brcviter  sub  duplici  intelleclu 
discussimus  placet  ut  juxta  considerationem  lilteraB 
♦  leviter  tangendo  transeamus.  Quidenim  nobis  am- 
plius  per  ipsa  verba  historiae  quam  virtus  obedientiae 
commendatur?  Cummodoad  transmigratioiiemiuxta 
fluvium  Chobar  pergere,  modo  ad  campum  egredi, 
modo  ex  campo  ad  domum  redire  propheta  pnecipi- 
tur  ?  Ut  prius  ex  jussione  pergens,  et  paulo  post 
exiens,  atque  iterum  domum  rediens,  et  semetipsum 
recludens,  semper  suae  volunlatis  arbitrium  ad  divini 
eloquii  praeceptum  frangat,  quatenus,  in  coelesti  jus- 
sione  suspensus,  non  suam,  sed  conditoris  sui  volun- 
tatem  impleat  ?  Cui  dicitur  :  Et  tu,  fili  hominis,  eece 
data  sunt  super  te  vincula,  et  ligabunt  te  in  eis^et 
1298  non  egredieris  in  medio  eorum.  Qua  in  re  no- 
tandum  est  quod  adversa  propheta  praenoscit,  ul 
contraomniaparetur.  Minus  enim  mala  contra  men- 
tem  praevalent,  quae  inopinata  non  veniunt ;  et  tamen 
dum  contraria  praenoscuntur,  quanta  sit  in  eo  obe- 
dientiae  virtus  ostenditur,  qui  et  cognoscit  quod  ad- 
versa  passurus  est,  et  tamen  voci  dominicas  inobe- 
diens  non  est.  Magna  autem  consideratione  indigent 
verba  quae  protinus  adduntur  :  Et  linguam  tuam  ad- 
hcerescere  faciam  palato  tuo,  et  ens  mutus^  nfc  qucut 
vir  objurgans,  quia  domus  exasperans  est.  Discemen- 
dum  quippe  nobis  est  utrum  pro  solis  malis  auditori- 


diis  interesse  suspirat,  ipsa  mortalitatis  suae  vincula 
conspicit  et  gemit,  quibus  adhuc  in  praesenti  mundo 
ligata  retinetur.  Uinc  est  enim  quod  subtile  omnipo- 
tentis  Dei  judicium  intuens  Jeremias,  ait  :  Circum' 
cedificavit  adversum  me  ut  non  egrediar,  aggravavit 
compedem  meam  (Thren.  iii,  7).Hal)emus  enim  com- 
pedes,  ipsam  inlirmitatem  atque  corruptionem  mor- 
talitatis  nostrae ;  sedcum  tribulatio  nobis  et  gemitus 
additur,  ipsae  nostrae  compedes  aggravantur.  Etqui- 


16.  ^  Quatuor  enim  qualitatibus  res  haec  conside- 
rata  distinguitur.  Nam  aliquandoproptermalosaudi- 
tores  bonis  toUitur  sermo  doctoribus.  Aliquando vero 
propter  bonos  auditores  datur  sermo  doctoribos 
etiam  malis.  Aliquando  autem  propter  docentinmit- 
que  audientium  justificationem  bonis  sermo  doctori- 
bus  datur,  ut  et  ipsi  per  meritum  crescant,  et  aadi- 
tores  eorum  in  intellectu  et  vita  proficiant.  Aliquando 


*  In  pler.  Norm.  et  Longip.  addilur  tuas. 

*  Longip.,  desiderium  habeo, 

3  Val.  Cl.,  verba  ventatis  premant, 

*  AI.,  leniter  tangendo,  ut  idem  Codex  habet  cum 


Norm. 

'^  In  Ed.Paris.  1518omittiturpr(Fdicaftiw.  InGos* 
sanv.,  prcedicationis. 

®  \Q\,quatuor  ergo,  at  legitor  in  Germ. 


925 


HOMILIARUM  IN  EZECHDELEM  UB.  I.  —  HOMIL.  XU. 


926 


vero  *  qaia  nec  hi  digni  sunt  accipere  quibus  doctri-  A  vos  tamen  hanc  esse  vestram  specialiter  credatis,  ut 


nae  sermo  profertur,  neque  illi  doctrinae  verbum 
proferre  qui  locum  docendi  lenent,  prajdicationis 
sermo  tollitur,  ut  utraque  pars  districte  judicetur. 
Propter  malos  namque  auditores  bonis  sermo  docto- 
ribus  tollitur,  sicut  nunc  ad  Ezechielem  dicitur : 
Linguam  tuam  adhmrescere  faciam  palalo  tuo,  et  eris 
mutus,  nec  quasi  vir  ohjurgans,  quiadomus  exasperans 
est.  Et  sicut  Paulo  dicitur :  Festina  et  exi  vehciter  ex 
Jerusalem,  quoniam  non  recipient  tesiimonium  tuum 
de  me  (Act.  xxii,  18).  Et  sicut  volentibus  apostolis 
praedicare  in  Asia,  scriptum  est  quia  prohibuit  eos 
spiritus  Jesu  {Act.  xvi,  ^.  Propter  bonos  auditores 
etiam  malis  doctoribus  sermo  datur,  sicut  de  Phari- 
saeis  Dominus  dicit :  Omniaquacunque  dixerintvohis 


cum  vicissim  mala  nobis  tribuimus,  et  bona  aliis, 
per  ipsam  humilitatis  gratiam  fiat  ut  doctrinse  ser- 
mo,  qui  ablatus  fuerat^  redeat.  Sequitur : 

Vers.  27.  —  Cum  autem  locutus  fuero  lihi,  aperies 
os  tuum,et  loqueris  ad  eos:  Hcec  dicit  DominusDeus: 
Qui  audit,  audiat;  et  qui  quiescii,  quiescat,  quia  do- 
mus  exasperans  est 

18.  Saepe  quidam  verbum  Dei  audire  desiderant, 
sed  dum  alios  conspiciunt  aurem  avertere,  etiam  ipsi 
a  salutis  auditu'^  deviant;  et  plerumque  multi  quie- 
scere  appetuntj  atquea  cunctis  mundi  hujus  actibus 
vacare,  nullis  jam  desideriis  terrenis  succumbere, 
sed  dum  vident  alios  inquiete  agendo  proflcere,  at- 
que  in  hoc  mundo  divitiis  et  honoribus  extolii,  quia 


servate  et  facite,  secundum  vero  opera  eorum  noliie  g  necdum  in  via  rectitudinis  iirmi  sunt,  ad  prava  opera 


facere;  dicunt  enim,  et  non  faciunt  (Maith.  xxiii,  3). 
Propter  docentium  quoque  meritum  et  audientium 
justificationem  sermo  doctrinae  tribuitur,  sicut  san- 
ctis  apostolis  dicitur :  Euntes  docete  omnes  genies 
{Ihid.y  XXVIII,  19).  Propter  malos  vero  auditores  et 
indignam  vitam  eorum  qui  docere  debuerant,  sermo 
doctrinae  subtrahitur,  sicut  Heli  ad  corrigendos  filios 
'  districtae  increpationis  vcrbum  non  habuit  {IReg. 
II,  27;  III,  13)  quia  et  ejus  negligentia,  et  filiorum 
exigebat  vita,  ut  cum  eis  et  populuscaderet,  etarca 
Dominicapta  ad  Allophylos  transiret  {Ihid.,  iv,  11, 
seq.).  Magna  enim  omnipotentis  Dei  est  gratia  cum 
inique  agentibus  durus  a  doctoribus  sermo  increpa- 
tionis  profertur.  Quo  contra  nunc  dicitur :  Et  eris 


ex  aliorum  exemplo  ^  delabuntur.  Hinc  est  enim 
quod  in  typo  infirmantium  Psalmista  loquens,  dice- 
bat :  Mei  autem  pene  moti  sunt  pedes,  pene  effusi  sunt 
gressus  mei  {Psal.  lxxii,  2,  3),  quia  zeJatns  sum  in 
peccatorihus,  pacem  peccatorum  tidens.  Hinc  iterum 
dicit :  Dum  superhit  impius,  incenditur  pauper  {Psal, 
X,  2).  Hinc  ad  Jeremiam  prophetam  voce  dominica 
de  Juda  et  Israel  dicitur :  '  Nunquid  vidisti  quce  fece^ 
rit  aversairix  Israel  ?  Ahiii  sihimetipsa  super  omnem 
montem  excelsum,  et  sub  omne  lignum  frondosum,  et 
fornicata  est  ibi.  Etdixi  cum  fecisset  hcec  omnia :  Ad 
me  converiere,  et  non  est  reversa  {Jerem.  iii,  6,  7). 
Ubi  statim  subditur  qualiter  ex  semulationeejus  etiam 
Juda  cecidit,  quae  stare  videbatur.  Ait  enim  :  Et  vi- 


muttis,  nec  quasi  vir  objurgans.  Delinquentes  etenim  -  dit  *  prcevaricatrix  Soror  ejus  Juda,  quia  pro  eo  quod 
i^.  .   .?  j.__-  •_  _  .V        ...__.•        *•_  r.:_        mcechata  esset  aversatrix  Israel,  dimisissem  eam,  et 

dedissem  ei  libellum  repudii ;  et  non  timuit  prcevanca- 
trix  Juda  soror  ejus,  •  sed  ahiit  et  fomicata  est  etiam 
ipsa  {Ibid.,  eiS).  Ecce  misericors  Deus  contemnitur 
*°  et  vocat,  **  aversantibus  «e  signum  misericordiae 
aperit^  quiapeccanti  dicit :  Ad  meconvertere,  ei  tamen 
non  est  conversa  {Ibid.,  7).  Sed  quia  omnipotentem 
Deum  plebs  Israelitica  deseruit,  reverti  nolens,  li- 
bellum  repudii  accepit.  Deseruit  videlicet  peccando, 
sed  libellum  repudii  accepit  in  suis  iniquitatibus  sine 
flagello  remanendo.  Anima  enim  quae  peccat,  recedit. 
Sed  si  eam  post  peccatum  prosperitas  sequitur,  nulla 
disciplina,  nuUa  '*  districtionis  increpatio  revocatad 
cor ;  in  divisione  quam  inter  se  et  Dominum  fecit, 

de^m^errtirnoVtririncerta"  sunt,  ut  unam  certam  ^  ^^'^"^  ^^^^^'""^  ^^P^^^*  ^^'^'  ^*  j^'»'  ^«*"*  ***>"* 
gratiam  teneamus  humilitatem,  quatenus  et  noscum  derelicta,  faciat  mala  quae  vnlt,  zeli  Dei  flagellanon 
loquimur,  ex  omnipotentis  ♦  Dei  dono  hoc  esse,  sentiat,  quatenus  ad  aeterna  1300  supplicia  pro- 
vestrum  meritum  putemus.  Et  quando  a  locutione  fundius  descendat.  Sed  soror  ejusJuda,  quoniam  di- 
doctrinae  obmutescimus,  quamvis  noetra  culpa  sit,      missam  Israeliticam  plebem  in  suis  voluputibus 


objurgasset,  si  digni  ipsa  objurgationis  gratia  fuis- 
sent. 

17.  Sed  cum  in  doctrina  atque  in  siientio  sit  meri- 
torum  tanta  diversitas,  ut  sciri  facile  non  possit, 
atrum  ex  auditoris  anex  ejus  vitio  qui  doctrinae  lo- 
cum  videtur  tenere  docendisermosubtrahatur,  quid 
aliud  nobis  quam  servari  semper  in  rebus  dubiis 
humilitas  jubetur  ?  Ut  et  quando  loqui  possumus  non 
extollamur,  ne  fortasse  haec  ipsa  locutionis  nostrae 
gratia  non  nobis^  sed  auditoribus  nostris  1299 
collata  sit ;  et  rursus  quando  loqui  non  possamus, 
hi  qui  nobis  commissi  sunt  minime  nos  dijudicent, 
ne  fortasse  non  ex  nostro,  sed  ex  peccato  audientium 
loqoi  minime  possimus.  Ad  hoc  ergo  nobis  cuncta 

9 


'  C.  Germ.,  qui  neque  hic  digni  sunt  accipere  qui- 
bus  doctrina  sermo  proferatur,  neque  illi  doctnncs 
verbum  proferre,  qui  locum,  etc. 

•  Yal.  CI.,  docirince  etincrepationis. 

•  Gussanv.,  de  meriiis  nostra  incerta  sunt,  lapsu 
typographi,  ut  opinamur. 

*  Suess.,  Dei  aono  esse  nostrummeritum.  Concinit 
Ed.  Paris.  1318.  SequimurC.  German.,  Norm.,  An- 
glic,  etc.,  necnon  Edit.  Gilot.  et  Yatic.  In  Gussanv. 
legitar,  Dei  dono  hoc  esse,  non  nostrum  meritum;  sa- 
iio  quidera  sensu,  at  in  Mss.  ignoto. 

*  Longip.  et  pler.  Norm.,  d^iantur. 


« Idem  cum  Val.  Cl.,  dilahuntur. 

"^  Longip.,  nunquid  non  vidisti. 

■  Suess.,  peccatrix. 

»  Vatic.  et  Gussanv.,  etabiit. 

*<>  Longip.,  et  revocat.  Non  consentit  Germ.  nec 
alii  Mss.  Codices. 

*i  Corrupte  in  Longip.,  Ebroic.  et  Sag.,quos  se- 
quitur  Ed.  Paris.  1518,  adversantihus.  Corruptius 
iii  Gussanv.  legitur  signum,  pro  sinum,  et  paulo  post, 
peccandi,  pro  peccanti. 

^*  Longip.^  discretionis. 


9J7 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


928 


vidit,  ipsa  qnoque  in  immunditiam  fornicationis  A  ad  eam,  et  eritin  ohsidionem,  etcircumdahiseam.  Si^ 
exarsit.  Quia  enim  aspexit  adulteram  in  sua  perver-      gnum  est  *  dwnus  Israel. 


sitate  ilorere,  etiani  ipsa  non  timuit  deterius  peccare, 
atque  a  conjunctione  Domini,  quasi  a  viri  iegitimi 
cubili,  recedere.  Unde  necesse  est  ut  peccantes  quos- 
que  tunc  consideremus  amplius  miseros,  quandoeos 
conspicimus  in  culpa  sua  sino  flagello  derelictos. 
Ilinc  enim  per  Salomonem  dicitur  :  Aversio parvulO' 
nm  interficiet  eos,  etprosperitM  stultorumperdet  illos 
(Prov,  I,  32).  Qui  enim  aDeo  avertitur  etprospera- 
tur,  tanto  perditioni  fit  proximus^  quanto  a  zeio 
disciplince  invenitur  alienus.  Dicatnr  ergo :  Qui  au- 
dii  audiat,  et  qui  quiescit  quiescat,  quia  domus  exas- 
perans  est,  Ac  si  aperte  diceretur  :  Vos,  qui  jam  et 
verba  veritatis  audire,  et  a  prava  coepistis  actione 


20.  In  quibus  videlicet  verbis  quid  aliud  juxta 
historiam  nisi  Jerosolymae  urbis  obsessio  atque  de- 
struclio  designatur,  et  peccatorispopuli  aflliclio  ex- 
primitur?Qui  domus  exasperans  vocatur,cumaperte 
dicitur :  Ordinahis  adversus  eam  obsidionem,  et  cpdi/l- 
cahis  munitiones,  et  comportahis  aggerem,  1301  et 
dahis  contra  eam  castra,  el  ponesarietes  in  gyro.  Sed 
quia  verba  prophetiae  sic  plerumque  nanrant  histo- 
rica,  utper  ha;c'  eliam  mysticadescribantur,opor- 
tet  ut  haec  eadem  dicta  quae  protulimus  spiritaliter 
disseramus,  maxime  quia  in  eis  interponitur  quod 
teneri  posse  ad  litteram  non  videtur,  cum  dicitur: 
Et  tu  sume  tihi  sartaginem  ferream,  et  pones  eam  mu- 


i  quiescere,  nolile  illos  imitari  quorum  me  exaspe-  g  ,.,^,,^  ferreuminter  te  etcivitatem,  etohfirmahU  faciem 
rari  moribus  videtis.  ^^^,^  ^^  ^^,^^  ^^  ^.^  .^  ohsidionem.  Nisi  enim  rebu» 

historicis  mystica  miscerentur,  qoid  sartago  ferrea 


19.  Qnod  tamen  intelligere  et  aliter  possumus. 
Quidam  enim  vcrbum  audientes  non  audiunt,  quo- 
niam  aurem  ad  sacram  cloquium  ponunt,  sed  cor  a 
mundi  desideriis  non  evellunt.  Etsunt  nonnulli  qui 
quiescentes  minime  quiescunt,  quia  a  pravis  quidem 
actibus  otiosi  sunt  corpore,  sed  perversitates  ope- 
rum  *  ex  dilectione  versant  in  mente.  Hinc  est  enim 
quod  de  Judaea  ad  captivitatem  perveniente  scriptum 
cst :  Viderunt  eam  hostes,  et  deriserunt  Sahhata  ejus 
(Thren.  i,  7).  Hostesquippe  Sabbata derident,  quan- 
do  maligni  spiritus  otiosae  menti  pravas  cogitationes 
injiciunt,  ut  et  si  quiescit  ab  opere,  non  quiescat  a 
malorum  operum  delectatione.  Recte  ergo  nunc  di- 


necessaria  prophetae  fuit,  ut  hanc  inler  se  el  cixita' 
lem  ponerel,  quatenus  se  ab  ejus  obsidione  separa- 
ret?  Cum  enim  dicitur:  Sume  tibi  sartaginem  fer- 
ream^  et  pones  eam  murum  ferreum  inter  te  et  cirita- 
tem,  aperte  declaratur  quia  per  eamdem  sartaginem 
ferream  ab  obsidione  civitatis  propheta  se  liberam 
reddat.  Unde  et  quod  praedixit  subjungitur:  Etohfir' 
mahis  faciem  tuam  ad  eam,  et  erit  in  ohsidionem.  Ex 
qua  re  ostenditur  quia  propheta  in  eadem  obsidione 
non  erit,  si  sarlaginem  ferream  inter  se  et  civitatem 
murum  ferreum  ponit.  Et  certe  sive  in  ea  captivitate 
quae  prius,  sive   in   ea  quae  postmodum  Israelilico 


citur:  Qui  audit  audiat,  quatenus  sic  fiat  sermoMn  C  populo  contigit,  nullus  ab  ejusdem  captivitatis  peri- 


aure  corporis,  ut  sonet  inaure  cordis.  Et  qui  quiescit 
quiescat,  ut  pravitatis  desideria  repellantur  a  cogi- 
tatione,  cum  jam  repulsa  videntur  ab  opere.Ubi  ne 
malorum,  sicut  diximus,  exempla  ^  sequamur,  ad- 
jungitur:  Quia  domus  exasperans  est,  Mali  autem  etsi 
diu  tolerantur,  subito  corruunt,  et  eorum  poenps  in- 
firmi  conspiciunt,  ne  quorum  culpas  impunitas  exi- 
stimant  imitentur.  Unde  hic  quoque  ejusdem  Ju- 
daeae  desolatio  subjungitur,  quae  domus  exasperans 
vocatur,  cum  protinus  prophetae  suo  Dominus 
dicit : 

EzBCH.  IV,  i^  2,  3.  —  Et  tu,  fili  hominis,  sume  tihi 
laterem,  et  pones  eum  coram  te,  et  descrihes  in  eo  ci- 
vitatem  Jerusalem,  et  ordimhis  adversus  eam  ohsidio- 


culo  liber  fuit^  sed  omnes  simul  par  calamitas  invol- 
vit.  Quid  ergo  intelligi  juxta  litteram  potest,  at  pro- 
pheta  inter  se  et  civitatem  quae  obsidenda  estsarti- 
ginem  ferream  ponat?  Sed  quamvis  omne  hoc  quod 
in  descriptione  lateris  sub  signo  Jerosolymorum 
civitatis  legitur  *  juxta  litteram  factum  sit,  nobti 
tamen  sciendum  est  quia  typicum  aliquid  persarta- 
ginem  figuraVir,  et  obsessio  Jerosolymonun  vera 
describitur. 

21.  Ex  quare  instruimur,  ut  duni  aliud  comple- 
tumjuxtahistoriamscimus,  *  etaliudjuxtabistoriam 
a  ratione  vacare  cognoscimus,  in  sacro  verbo  atra- 
que  teneamus,  quatenus  et  obsessionem  Jerosolymo- 
rum,  quae  juxta  litteram  postmodum  facta  est,  inpro- 


nem,  et  cedilicahis  munitiones,  et  comportahis  aggerem,  D  phetae  verbis  et  factis  credamus  esse  figaratam,  et 
et  dahis  contra  eamcasira,  et  pones  arietes  in  gyro .  Et  tamen  per  eamdem  obsidionem  obsidio  alia,  id  est 
tu  sume  lihi  sartaginem  ferream  '^  et pones  eam  murum  interior,  designetur.  In  qua  jure  quaerimus  qoid  per 
ferreum  inter  te  et  civitatem,  et  ohfirmahis  faciem  tuam      sartaginem  ferream,  qus  murus  ferreusdicitar^valeat 


*  Val.  CI.,  cessare. 

*  Aliter  ex  delectatione,  at  habent  omnes  Editi. 
Pro  lectione  noslra  spondentC.  Germ.,  Suess.,  Lon- 
ffip.,  Val.  Cl.  Saepe  confunduntur  hae  duae  voces  in 
Mss. 

'  Sic  le^endum  suadent  ratio  et  Mss.  omnium  An- 
glic.  Gallicanorumque  auctoritas.  lu  Editis  tamen 
legitur,  in  ore, 

^  Maie  in  editis,  sequantur,  reiuctantibus  Mss. 

"  Vatic.  et  Gussanv.,  et  pone  eam  in  murufn.Infra 
habent,  pones. 


^  Pl.  Editi,  hic  et  infra,  invitisMss.,  domui. 

^  C.  German.,  omnia  etiam  mystica, 

'  Omittitur  factum  in  Gussanv. 

'  Sic  unanimiter  legitur  in  Mss.  Anglic,  Norm., 
C.  Germ.,  Longip.,  Suess.,  etc.  Editores  mataraat 
historiam  in  allegoriam  ;  sic  enim  legunt,  et  atiud 
juxla  allegoriam.  Fortasse  quod  non  pateret  eis  ho- 
rum  verborum  scnsus ;  et  tamen  satis  est  obvios. 
Inio  deesset  si  legeretur,  juxta  allegoriam.  Quomodo 
enim  a  ralione  vacatjuxta  aUegoriam,  oaod inteiligi 
aliegorice  debet  de  obsidione  spirituali  7 


M9  HOMILIARUM  IN  EZECHIELEaf  LIB.  1.  -  HOMIL.  XII.  930 

designari.  Illam  itaque  obsidionem  qna  Jerosolymo-  A  stilia  et  timore,  et  prcepara  animam  tuam  ad  tentatio- 

nem  (Eccli.  n,  i).  Unde  et  daemonlacusqui  a  Domino 


rum  civitas  destructa  est,  jam  factam  novimus ;  sed 
nunc  aliam  intrinsecus,  quae  quotidie  agitur,  requi- 
ramus.  De  qua  per  significationcm  dicitur :  Et  tu,  fili 
hominis,  sume  tibi  laterem,  et  pones  eum  coram  te,  et 
describes  in  co  civitatem  Jerusalem, 

22.  Sed  anle  nobis  inquirendum  est  cur  Ezechiel 
propheta  vel  quoties  sublimia  conspicit,  vel  quoties 
agere  aliqua  mystica  jubetur,  prius  filius  hominis 
appellatur  ?  Saepe  enim  sublevalur  ad  coelestia,  et 
occultis  ac  invisibilibus  rebus  ejus  mens  pascitur. 
Necesse  ergo  est  ut  inter  occulta  quae  penetrat,  filius 
hominis  vocetur,  ut  semper  agnoscat  quod  est,  et 
nunquam  extoUatur  de  his  ad  quae  ducitur.  Quid  est 
enim  prophetae  ad  spiritalia  sublevato  semper  fili  ho- 


sanatur,  ab  exeunte  daemone  discerpitur,  sicut  scri- 
ptum  est  :  Et  clamans  etmultumdiscerpenseum,exiit 
ab  eo  (Marc.  ix,  25).  Quid  est  enim  quod  obscssum 
hoiiiinem  anliquus  hostis  quem  possessum  non  dis- 
cerpserat,  deserens  discerpait,  nisi  quod  plerumque 
dum  de  corde  expellitur,  acriores  in  eo  lentationes 
generat,  quam  prius  excitaverat  quando  hoc  quietus 
possidebat  ?  Unde  et  Israelitae  quoque  ad  Moysen  et 
Aaron  dicunt  :  Videat  Dominus,  et  juilicet,  quoniam 
fetore  fecistis  odorem  nostrum  coram  Pharaoneet  servis 
ejus,etprcebuistis  ei  gladium,  ut  occideret  nos  (Exod. 
V,  2i).  In  Moyse  enim  et  Aaron  '  lex  et  prophetae 
figuratai  sunt.  Etsaepe  apud  se  infirmus  animus  quasi 


minis  dicere,  nisi  eum  infirmitatis  propriae  memorem  ^  contra  sacra  eloquia  murmurat,  quia  postquam  verba 


facere  ?  Ut  conscius  conditionis  infirmae,  elevari  in 
cogitatione  non  debeat  de  magnitudine  contempla- 
tionis  suae. 

1302  23.  Quia  vero  idem  propheta,  ut  snpra 
jam  diximns,  typnm  praedicantium  vel  doctorum  te- 
net,  recte  ei  nunc  dicitur :  Sume  tibi  laterem,  et  po- 
nes  eum  coram  te.  Omnis  enim  doctor  cum  terrenum 
quempiam  auditorem  ad  coeleatis  verbidoctrinamsus- 
cipit,  laterem  assumit.  Cui  dum  loqui  coeperit  quae 
sit  retributio  coelestis  patriae,  quae-  visio  pacis  super- 
nae,  civitatem  Jerusalem  describit  in  latere.  Quem 
coram  se  ponit,  quia  intenta  mente  qualitatem  au- 
dientis  considerat,  id  est  ^  provectum  vel  defectum 
conspicit,  et  juxta  ejusdem  intelligentiam  pr<Bdica- 
tionis  suae  verba  moderatur,  ut  describi  in  audientis 
mente  civitas  Jerusalem,  id  est  visio  pacis,  possit. 
Dicatur  ergo :  Sume  tibi  laterem,  videlicet  proximi 
cor  terrenum.  Etpones  eum  coram  te,  scilicet  ut  vi- 
tam  atque  intellectum  illius  intenta  mente  custodias. 
Et  describes  ineo  civitatem  JerusaUm,  ut  ei  quae  sint 
supema  gaudia  de  visione  pacis  innotescas.  Quasi 
enim  jam  Jerusalem  in  latere  descripta  est,  cum  ter- 
rena  niens  coeperit  quae  sint  illa  intemae  pacis  gaudia 
vera  cognoscere,  et  ad  conspiciendam  gloriam  patriae 
coelestis  anhelare.  '  Quasi  in  terra  visio  pacis  de- 
scribitur,  quando  mens,  quae  prius  terrena  sapuerat, 
per  amorem  jam  ad  contemplandam  gloriam  regni 
coelestis  elevatur. 

24.  Sed  mox  ut  animus  amare  coelestia  coeperit, 


coelestia  audire  et  sequi  coeperit,  regis  iEgyptii  ad- 
versitas,  id  est  maligni  spiritus  tentatio,  excrescit. 
25.  Debet  ergovigilanterdoctor  proficienti  animae 
quaeilIamtentationessequanturinnotescere,utcautam 
se  valeat  contra  maligni  spiritus  insidias  praeparare. 
Unde  bene  nunc,  post  descriptam  civitatem  Jerusa- 
lem  in  latere,  dicitur  prophetae :  Et  ordinabis  adver- 
sus  eam  obsidionem,  et  cedificabis  munitiones,  et  com- 
portabis  aggerem,  In  quaenim  jam  pacisvisiodescri- 
bitur,  ei  necesse  est  ut  tcntationum  bella  nuntientar. 
Nam  ut  valeat  ad  illa  pacis  gaudia  aeterna  pertin- 
gere,  hanc  hic  procul  dubio  1303  oportet  tribula- 
tionum  certamina  multa  sustinere.  De  quabenedici- 
tur  :  Ordinabis  adversuseam  obsidionem.  Praedicator 
quippe  contra  erudiendam  animam  obsidionem  ordi- 
nat  ^  cum  praemuniendo  indicat  quibus  sa  modis  vi- 
tia  virtutibus  opponant,  qaomodo  luxuria  castitatem 
feriat,  qualiter  ira  tranquillitatem  animi  perturbet, 
quantum  inepta  laetitia  vigorem  mentisresolvat,  qua- 
liter  multiloquium  munitionem  cordis  destruat,  quo- 
modo  invidia  charitatem  interficiat,  quemadmodum 
superbia  arcem  humilitatis  elTodiat,  qualiterfallacia 
cum  veritatem  in  sermone  corruperit,  hanc  etiam 
^  in  cognitione  corrumpat,  ul  qui  verum  dicere  no- 
luit  quod  intellexit  jam  nec  intelligat,  quod  dicere 
valeat.  Ordinatur  ergo  a  praedicatore  obsidio  cum  per 
sanctae  admonitionis  verba  singulis  quibusque  virtu- 
tibus  quae  vel  quibus  modis  vitia  insidientur  osten- 
ditur.  Et  contra  Jerusalem,  quam  describitin  latere, 


moxut  ad  visionem  pacis  intimae  tota  se  intentione  -.  praedicator  munitiones  aedificat  quando  mala  quaeque 
collegerit,  antiquus  ille  adversarius  qui  de  coelo  la-      ^^^^  munita  contramentem  veniant  demonstrat^  ut 

sese  vitia  sub  virtutum  specie  abscondant ;  quatenus, 
sicut  saepe  jam  diximus^  ^  immoderata  ira  justitia 
videri  appetat,  et  disciplinae  remissio  mansuetudo 


psus  est  invidet,  et  insidiari  amplius  incipit,  et  acrio- 
res  quam  consueverat  tentationes  admovet,  ita  ut 
plerumque  sic  resistentem  animam  tentet,  sicut  ante 
nonquam  tentaverat  quando  possidebat.  Unde  scri- 
ptum  est :  Fili,  accedens  ad  servitutem  Dei,  sta  in  ju- 


*  Editi,  profectum.  Proclive  est  v  in  /*mutare,  aut 
vice  versa.  Sic,  ut  observat  Donat.  in  Terentianam 
Andriam,  legilur  saepe  apud  antiquos  Dafus  pro  Da- 
tms;  serfus,  pro  servus ;  corfus,  pro  corvus.  Eadem 
ratione  Fomerius,  in  Cassiod.,  1.  iii  Var.,  ep.  33, 
patat  Referendos  curice,  esse  reverendos,  et  legi  in 
£trascis  Pandect.  provectce,  loco  profecUx. 

•  SicMss.  Anjglic,  Norm.,  Germ.,  etc,  exquibua 
emendantur  Editi,  ubi  legitur,  quasi  intema. 


videri  velit,  et  tenacia  sese  parcimoniam  nominet,  et 
inordinata  rerum  effasio  se  benevolentiam  appellet. 

'  Editi^  lex  et  prophetce  figurati  sunt,  reluctantibus 
Mss. 

^lta  omnes  Mss.  nostri^  praeter  C.  Germ.,  in  quo 
legitur,  cum  prcemonendum,  et  Becc,  ubi,  cum  prce- 
munieiidum. 

*  Melior  videtur  aliorum  Edit.  lectio,  in  cogita- 
tione.  Sed  repagnant  Mss.  omnesquos  consuluimus. 

^  Ebroic,  Gemet.,  Utic  aliique  Norm.,  immo- 
desta. 


931 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


932 


Quasi  enim  asdifieataB  contra  mentem  mnnitiones  A  occidit,  qnam  laboriose  avaritia  accendit  ct  interi 


santy  quando  vitiasub  virtutum  specieexcrescunt,  et 
in  alto  se  ostendunt  per  imaginem,  quae  in  imo  ja- 
cent  semper  per  actionem. 

26.  Adhuc  quoque  additur  :  Et  comportabls  agge- 
rem.  Quo  enim  mens  desiderare  coelestia  coeperit,  eo 
in  iilam  maligni  spiritiis  tentationibus  suis  terrenas 
amplius  cogitationes  exaggerant.  Propheta  ergo  ag~ 
gerem  comportat  cumpraedicatorsanctusbonis  mert- 
tibus  qualiter  terrena  desideria  *  subrepere  solent 
denuntiat.  Atque  adhuc  additur  :  Et  dahis  conira 
eam  castra,  et  pones  arietes  in  gyro,  Quasi  dat  contra 
animam  doctor  castra,  quando  malignorum  spiri- 
tuum  contra  eam  collectas  atque  *  adunatas  insidias 
indicat,  ut  aliquando  '  non  solummodo  ex  uno,  sed 
ex  conjunctis  vitiis  simul  tentent. 

27.  Nam  sunt  quaedam  vitia  quasi  per  quamdam 
sibi  cognationem  propinqua,  sicut  dissoiutio  spiritus, 
appetitus  gulae,  et  immunditia  luxuriae,  sicut  multi- 
loquium,  fallacia,  atqae  perjurium.  £x  dissolutione 

quippe  spiritus  mens  ad  ingluviem  ventris  rapitur, 
et  dum  cibis  venter  extenditur,  ad  luxuriam  caro 
trahitur  superbiendo  captiva.  Et  mrsum  ex  multi- 
loquio  fallacia  generatur,  quia  valde  diiBcile  est  ut 
qui  multa  loquitur  non  etiam  mentiatur ;  et  saepe 
mendacium  etiam  perjurio  tegitur,  utante  humana 
•  judicia  veletur.  Superbia  quoque  esse  sine  invidia 
atque  inani  gloria  nullatenus  potest.  Superbus  ete- 
nim  quisque  honorem  quemipse  ambitaliisinvidet. 
Et  cum  hunc  fortasse  obtinuerit^  in  elationem  gloriae 
temporalis  attoUitur,  atque  quod  alios  conspicit  mi- 
nime  pereipere  potuisse,  hoc  se  per  inanem  gloriam 
gaudet  prae  caeteris  habere.] 

28.  Sciendum  quoque  est  quia  saepe  nonnulla  vitia 
ad  mentem  non  simul  veniunt,  sed  supponuntur, 
1304  ut  unum  alteri  in  tentatione  succedat.  Et 
aliud  contra  faciem  venit,  aliud  vero  in  tentationem 
se  ex  latere  subjicit,  quatenus  dum  alteri  resistitur 
ab  altero  mens  decepta  capiatur.  Ipsa  enim  quae 
superius  diximus  vitia  plerumque  se  alia  pro  aliis 
furtive  supponunt,  sicut  nonnunquam  dum  iram 
vincere  in  nobis  metipsisconamur,pIus  quam  necesse 
estlenitas  mentem  occupat,  ut  asperitatem  peccanti- 
bus  quam  oportet  minime  proponat.  Saepe  verodum 
nobis  inesse  incauta  lenitas  displicet,  zelus  se  in  furo- 


niit,  quam  tumide  superbia  exstinguit.  In  gyro  ita- 
que  arietes  ponere  est  praedicando  ostenJere  qui  un- 
dique  soleant  animam  mucronesvitiorumferire. 

29.  Sequitur :  Et  iu  sume^  iihi  sartaginem  fer- 
ream,  et  pones  eam  miirum  ferreum  inier  te  et  civitatem, 
Quia  ferrum  forte  metallum  est,  et  in  sartagine  ci- 
bus  frigitur,  quid  per  sartaginem  ferream,  nisi  spiri- 
talis  zeli  fortis  frixura  signatur?  Omnis  quippe  spi- 
ritalis  zelus  doctoris  animam  frigit,  quia  valde  cru- 
ciatur  dum  infirmos  quosque  aetema  deserere  et 
rebus  temporalibus  delectari  conspicit.  Quam  bene 
Paulus  sartaginem  ferream  -sumpserat,  cum  zelo 
animarum  cruciatus  dicebat :  Quis  infirmaiur,etego 
non  infirmor  ?  Quis  scandalizaiur,  et  ego  non  uror 

g  {II  Cor,  XI,  29)  ?  Ipsum  suum  cor  quod  animarum 
zelo  succenderat,  quid  aliud  quam  sartaginem  fece- 
rat,  in  quo  amore  virtutum  contra  vitia  ardebat? 
Quod  enim  urebatur,  sartago  erat.  Inardescebat  enim 
et  coquebat,  quia  incendebatur  amaritudine,  sed  vir- 
tutum  alimenta  praeparabat  ex  sua  afilicta  cogita- 
tione. 

30.  Sed  quid  est  quod  eamdem  sartaginem  pro- 
pheta  inter  se  et  civitatem  murum  ferreum  ponit, 
nisi  quod  idcm  fortis  zelus  qui  nunc  in  mente  docto- 
ris  agitur  in  die  extremi  judicii  inter  eum  et  animam 
quam  a  vitiis  ^  zelat  testis  est  ?  ut  etsi  audire  is  qui 
docetur  noluerit,  doctor  tamen  pro  zelo  quem  ex- 
hibet  de  auditoris  negligenlia  reus  non  sit.  Murum 
ergo  ferreum  inter  se  et  civitatem  ponit,  quia  ultionis 
temporeinde  doctoradamnationis  periculo  munitur, 
unde  nunc  per  zelum  custodiae  cordis  frixnram  pa- 
titur.  NuIIum  quippe  omnipotenti  Deotale  estsacri- 
ficium,  quale  est  zelus  animarum.  Hinc  enim  Psal- 
mista  ait :  Zelus  domus  tuw  comedit  me  (Psal.  Lxvrii, 
10).  Quantum  vero  frixura  cordis  quae  ^  spiritali  zelo 
agitur  omnipotentem  Dominum  Deum  placat,  aperte 
ostenditur  cum  offerri  per  legemsimilain  sacrificium 
jubetur.  De  qua  scriptum  est :  In  sartagine  oleo  con- 
spersa  frigeiur,  offereique  eam  calidam  in  odorem  sua- 
vissimum  Domino  sacerdos  qui  pairi  jure  successerit 
et  tota  cremahitur  in  altari  {Levit.  vi,  2i,  22).  Tunc 
enim  simila  in  sartagine  frigitur,  cum  munda  mens 
justi  per  zeli  sancti  ardorem  1305  crematur. '  Quae 
conspergi  oleo  praecipitur,  id  est  claritatis  misericor- 


rem  trahit,  alque  extra  patienti»  limitem  animum  ])  ^^*  misceri,  quae  in  conspectu  omnipotentisDomini 


captivum  rapit.  Quia  ergo  permista  simul  vitia  atque 
adtmata  contra  mentem  veniunt,  recte  in  praedicato- 
ris  ore  contra  descriptam  Jerusalera  castra  ♦  propo- 
nuntur.  £t  quia  aliquando  singula  hinc  inde  sensum 
feriunt,  in  gyro  arietes  ordinantur.  Ponit  ergo  pra3- 
dicator  arietes  in  gyro,  dum  caute  denuntiat  quam 
blande  luxuria  percutit,  quam  aspere  impatientia 


ardet  et  lucet.  Conspergatur  ergo  oleo  mens  quae  m 
sartagine  frigitur,  •  quia  sancti  zeli  districtio  ne- 
cesse  est  ut  ex  misericordiae  virtute  et  aideat  et 
clarescat.  Amat  enim  eumdem  ipsum  quem  inseqni 
videtur.  Unde  et  calida  in  odorem  suavissimum  Do- 
mino  offerri  praecipitur,  quia  si  amorem  zelus  non 
habet,  ca  quae  de  sartagine  offertur  calorem  simila 


'  Vel,  ut  habent  Mss.,  suhripere,  aut  surripere, 

*  Lyran.,  adunatas  acies. 

'  Longip.,  non  solum  ex  uno  modo, 

♦  Longip.,  fonuntur, 

•  OmissummsuperioribttsEdit.  tibi,  revocavimus 
ope  Mss. 

«  Gemet.  et  pler.  Norm.,  zelaiur. 


'  Val.  CI.  cum  plur.  Norm.,  per  spiritalem  zelm. 
Longip.,  pro  spirttahzelo. 
*  C.  (jerm.,  quai  conspersa  oleo,  Longip.,  qum  eum 

sparsa. 

'  Editi,  Mss.  invitis,  quia  in  sancti  zeli  districtione 
necesse  est  ut,,,  ardeat  et  clarescat.  Sagiensis  Codex, 
quia  sancta  zeli  discretio  necessaria  est. 


033 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  H.  —  PRiEFATIO. 


934 


amisit.  Et  notandnm  qols  eam  offerre  praecipitar,  A  Tisionem  doctordenantiat,siadhQceaminfirmariin 


videlicet  sacerdos  qui  patri  jare  successerit.  lUe  enim 
sacerdos  patri  jure  succedit,  qui  esse  se  omnipolen- 
tis  Domini  filium  demonstrat  moribus,  atque  a  nobi- 
litate  intima  opcruui  suorum  ignobilitatcnon  discre- 
pat.  Quae  in  altari  tota  cremari  praecipitur,  nt  videli- 
cet  holocaustum  fiat.  Holocaustum  enim  totum  incen- 
sam  dicimus.Unde  ct  in  translationealtcrahoc  in  loco 
haec  eadem  simila  quae  in  sartagine  frigitur  holocau- 
stumfieri  jubetur.  Hoc  autem  inter  holocaustum  et  sa- 
crificium  distat,quiaomne  quidem  holocaustnm  sacri- 
licium  est,nonautem  omne  sacrificiumholocaustum. 
Sunt  enim  multa  bona  quae  aguntur  sacrificia,sed  ho- 
locausta  non  sunt,  quia  totam  mentem  in  amorem 
spiritalem  minime  ^  incendunt.  Qpi  enim  sic  ope- 
rantur  ea  quae  Dei  sunt,  nt  tamen  et  quaedam  quae  g 
sunt  saecuii  non  relinquant,  nimirnm  sacrificium  et 
non  holocaustum  offerunt.  Qui  autem  cuncta  quae 
mundi  sunt  deserunt,  *  et  totam  mentem  igne  divini 
amorisincendunt,hinimirumomnipotentiDominosa- 
crificinm  et  holocaustum  fiunt.Simiia  itaque  in  sarta- 
gine  est  munda  mens  justi  in  zeli  spiritalis  afflictione; 
quae  per  sollicitudinem  animamm  frigitur,  et  non 
solum  sacrificium,  sed  etiam  holocaustum  Domino 
esse  deputatur.  Sumamus  ergo  sartaginem  ferream, 
et  ponamus  eam  murum  ferreum  inter  nos  et  civita- 
tem,  id  est  assnmamus  zelum  fortem,  ut  inter  nos 
et  auditoris  nostri  animam  inveniamus  hanc  post- 
modum  fortem  munitionem.Tunc  enim  hunc  murum 
ferreum  inventuri  snmns,  si  nunc  eum  fortiter  tene- 


snis  actibus  conspicit,  remissiorem  et  clementiorem 
se  minime  ostendat  ?  Unde  scriptum  est  :  Filife  tibi 
sunl  ?  serva  corpus  illarum,  et  non  ostendas  hilarem 
faciem  tuam  ad  illas  (Eccli.  vn,  26).  Infirma)  (juippc 
animae  ^  atque  ad  appetilum  mundi  deditae,  aliquando 
melius  ex  severitale  servantur,  ut  obfirmata  facies, 
id  est  per  severitatis  custodiam  ab  omni  spe  frtvolae 
remissionis  '^  abducta,  inconstantcm  animam  terreat, 
atque  a  delectatione  vitiorum  districtionis  vigore 
constringat.  Quod  cum  a  doctore  agitur,  semper  ne- 
cesse  est  nt  dulcedo  et  humilitas  in  corde  teneatur, 
quatenus  et  multum  amet,  et  nnnqnam  contra  eum 
per  elationem  superbiat,  cui  tamen  amorem  suum  et 
hnmilitatem  pro  utilitate  ejus  prodere  recusat. 

32.  Sequitur  :  Et  circumdabis  eam,  Circumdat  do- 
ctor  auditoris  animam,  cum  in  omne  qnod  in  hac 
vita  agitur  tentationum  laqneos  apponi  posse  dennn- 
tiat,nt  dum  ubique  fit  mens  pavida,  nbique  circum- 
specta,  quanto  timidior,  tanto  vigilantior  vivat. 

33.  Sequitur  :  Signum  est  domut^Israel.  Si  ad  hi- 
storiam  obsidionis  quae  juxta  litteram  facta  est,  si- 
gnum  est  domns  Israel  quod  propheta  fecit ;  si  ad 
mysterium  quod  quotidie  erga  uniuscuj  usque  animam 
a  doctore  agitur,  signum  est  domus  Israel  et  hoc 
qnod  egit,  et  hoc  quod  ^  agendo  nnntiavit,  quia  sicut 
domus  Israel  obsidionem  corporaliter  pertulit,  ita 
anaqnaeque  anima  quae  jam  servire  omnipotenti  Deo 
incipit  obsidentes  se  insidias  malignomm  spirituum 
sentit.  A  quibns  si  vere  eripi  appetit,  scire  debet  quia 


mns,  videlicet  ^  docendo,  custodiendo,  suadendo,  p  eripi  sua  virtute  non  possit ;  sed  ejus  necesse  est  nt 
increpando,  mulcendo,  terrendo,  aliquando  leniter,      adjutorium  speret  qui  nos,  et  in  came  corraptibili 


aliquando  vero  etiam  severins  agendo.  De  qua  seve- 
ritate  recte  1306  sobditur  :  Et  obfirmabis  faciem 
tuam  ad  eam,  et  erit  in  obsidionem. 

3i .  Quid  est  obfirmare  faciem  ad  Jemsalem  in  la- 
tere  descriptam,  nisi  ut  ei  animae  cui  coelestis  pacis 


viventes,  per  redemptionis  suae  mysterinm  potest 
etiam  super  spiritus  qui  sant  sine  came  roborare, 
Jesus  Christus  Dominns  noster,  qui  vivit  et  regnat 
cnm  Patre  in  nnitate  Spiritus  sancti  Deus,  per  om- 
nia  saecula  saecalorum.  Amen. 


*  Gemet.,  Utic.  et  plur.  Norm.,  intendunt. 

^  Sucss.,  tota  inente  igne  divini  amoris  incenduntur, 

'  Longip.,  arguendo. 

♦  Ita  Mss.  Germ.,  Norm.,  etc.  Editi,  atque  appe- 


titui. 
^  Lon^p.,  obducta, 
^  Editi,  agendum. 


LIBER    SEGUNDUS. 


PRAEFATIO. 

1307  Quoniam,  multis  cnris  prementibas,  Eze- 
chielis  prophetae  librum  coram  charitate  vestra  to- 
tam  per  ordinem  perscrutari  non  licuit,  bonis  vestris 
desideriis  placuit  petere  ut  saltem  extremaejus  visio, 
quae  ei  facta  est  de  aedificio  in  monte  constituto,  quae 
et  cunctis  est  visionibus  ejus  obscnrior^  exponi  de- 
boisset.  £t  quidem  voluntati  vestrae  me  parere  ne- 

^  In  Mss.  legitur  :  Incipit  liber  secundus  homilia" 
rum  sancti  Gregorii  papce  urbis  Romce,  in  extremam 
partem  Ezechielis  prophetce,  quce  sunt  numero  decem, 

*  Val.  Cl.,  interlucere.  Caetemm  de  obscaritale 
prophetiae  Ezechielis  consnle  qaae  diximas  in  prss- 


D  cesse  est,  sed  duo  sunl  quae  hac  in  re  perturbant  ani- 
mum  meum.  Unum,  quod  haec  eadem  visio  tantae 
obscuritatis  nebulis  tegitur,ut  vix  in  eaaliquid  intel- 
lectu  *  interlucente  videatur.  Aliud,  quod  jam  Agi- 
lalphum  Langobardoram  regem  ad  obsidionem  no- 
stram  summoperc  festinantem  '  Padum  transisse 
cognovimus (Supra,  hom.ii,n.  26,  et  l,  v,  epist.lkO), 
Unde  pensate,  fratres  charissimi,  ♦  in  caliginosis  ac 
mysticis  sensibus  penetrare  quid  valeat  mens  misera, 

fatione. 

'  Norm.,  Padum  transire 

^  Codex  antiquissimus  Ecclesiae  Landanensis  et 
alii,  in  caligom.  Ebroic.  et  Lyran.,  in  lectionibus 
mysticis. 


m 


SANCTI  GREGORn  MAGNt 


936 


1308  timoris  sni  pertarbationibns  occnpata.Qnanto  A  itaqne  et  qnataordecim  simnl jancti  facinnt  viginti  et 


enim  circa  terrena  ^  plas  angitur,  tanto  in  his  quae 
sunt  ccelestia  minus  videt ;  et  pro  eo  quod  curis  suis 
extra  se  ducitur^  valdc  intus  minor  est^  quia,  sicut 
scriptum  est  :  Deprimit  terrena  irUiabitatio  sensum 
multa  cogitantem  (Sap.  ix,  15).  Qnae  enim  superiora 
penctrare  etiam  collecta  non  suificit,  pensate  quid 
agerc  poterit  divisa?  Scimus  autem,  scimus  omnes, 
quia  et  fluvius  qui  in  multis  rivis  dividitur,  a  suo 
alveo  exsiccatur.  Sed  tamen  inter  haec  adest  superna 
gratia.  £t  si  mentcm  meam  cogitationum  mearum 
pondcra  deprimunt,vestrorum  hanc  pennae  desiderio- 
rum  levant.  Obscurum  quidem  valde  est  opus  quod 
aggredimur,  sed  ponamus  in  animo  quia  noctumum 
iter  agimus.  Restat  ergo  ut  hoc  palpando  carpamas. 

HOMILIA  PRIMA » 

In  explicatione  trium  priorum  versuum  cap,  xl  Eze- 
chieliSj  et  quarti  inchoati,  de  Chnsto  et  Ecclesia,  de 
electis  et  de  occultis  erga  eos  Dei  judiciiSf  prcesertim 
disseritur. 

1307  EzEGH.  XL»  i.  —  In  vigesimo  et  quinto 
anno  transmigraUonis  nostrce,  in  exordio  anni,  decima 
mensis,  quarto  decimo  anno  postquam  percussa  est  ci- 
vitas,  ipsa  hac  die  facta  est  super  me  manus  Domini, 
et  adduxit  me  illuc, 

i ,  ^  Dicturus  mystica,  narrationem  historicam  prae- 
mittit,  ut  flgat  ex  tempore,  quod  credatur  ex  revela- 
tione.  Notandum  vero  quod  in  exordio  libri  hujus 
quo  anno  prophetare  cceperit  indicavit ;  in  fine  vero 
inseruit  quo  extremam  visionem  vidit,ita  ut  cognosci 


valeat  in  quot  annis  prophetiae  suae  librum  *  duxerit.  g  gentis  ad  Austrum, 


quinque.  Si  igitur  visionem  primam  quinto  captivi- 
tatis  prioris  anno  locutus  est,  atque  hanc  ultimam 
vigesimo  et  quinto  anno  factam  fuisse  describit,  pro- 
fecto  patet  quod  in  viginti  annis  locutionis  suae  mo- 
ras  *  usque  ad  uUimae  visionis  suie  verba  telenderit. 
Nec  movere  quempiam  debet  quod  in  medio  prophe- 
tiae  suae  volumine,  cum  dcBabylonico  rege  loquere- 
tur,  vigesimi  ac  septimi  anni  memoriam  facit.  Quo 
in  loco  cum  nihil  de  tempore  suae  caplivitatis  inter- 
serit,  aperte  demonstrat,  quia  ejus  regis  tempora 
describat,  1309  de  quo»  ut  prophetaret  acceperat. 
Quod  vero  ait  :  In  exordio  anni,  decima  mensis,  tem- 
pus  simpliciter  exprimit,  ut  ex  ipso  quoque  tempore 
in  corda  audietttlQm  juxta  litteram  verbi  radicem 
B  figat,  ex  qua  spiritales  fructus  postmodam  proferat. 

2.  Notandum  vero  quod  ait  :  Quartodecimo  anno 
postquam  percussa  est  civitus,  ipsa  hac  die.  Quid  est 
enim  quod  per  hanc  visionem  ultimam  oronipotens 
Deus  ea  ipsa  die  dignatus  est  promissionis  saae  mise- 
ricordiam  facere,  qua  die  in  percussa  civitate  iram 
justitiae  implevit,  nisi  *o  quod  illa  divinilatis  vis,  qaae 
in  diversitatis  motum  et  mutabilitatem  non  ducitur, 
ea  ipsa  luce  justitiae  afllictos  ac  poenitentes  vivificat, 
qua  superbientes  ac  rigidos  percutil  ?  Praemisso  ila- 
que  visionis  suae  tempore,  subjungit : 

Vers.  1,2.  —  Facta  est  super  me  mantu  Domini, 
et  adduxit  me  illuc  in  visionibus  Dei  :  adduxit  me  m 
terram  Israel,  et  dimisit  me  super  montem  excelsum 
nimis,  super  qu£m  erat  qmsi  cedificium  civikitis  ver- 


Tempus  namque  quo  prophetare  ccepit^in  locutionis 
suae  initio  posuit,  dicens  :  Aperti  sunt  cwli,  et  vidi 
visiones  Domini  in  quinta  mensis;ipseestannusquin' 
ttts  trarmiigrationis  regis  Joachin  (Ezech,  i,  1/Nunc 
vero  loquitur,  dicens  :  In  vigesimo  et  quinto  anno 
transmigrationis  nostris,  Idem  namque  propheta  in 
captivitate  prima  cum  Joachin  rege  fuerat  ^  in  Baby- 
loniam  transductus  (IV  Reg.  xxiv,  15).  Nam  de  se- 
cunda  Jerosolymorum  captivitate  1308  subjungit : 
Quarto  decimo  anno  postquam  percussa  est  civitas, 
Undecim  quippe  annis  Sedecias  jpost  captivitatem 
primam,in  qua  Ezechiel  propheta  cum  Joachin  rege 
duclus  est  *  in  Babylonem,  in  Jerosolymorum  urbe 
regnaverat.  Post  captivitatem  veroejusdem  Sedeciae, 


3.  Cujus  videlicet  civitatis  aedificium  accipi  joxta 
litteram  nuUatenus  potest.  Nam  paulo  post  sabdit 
hoc  ipsum  aedificium  calamo  sex  cubitonim  el  pal- 
mo,  portam  vero  **  ejusdem  aedificii  (jaatuordecim 
cubitis  mensuratam,  cujus  portae  frontes  csse  perhi- 
bet  sexaginta  cubitorum.  Quae  cuncta  stare  jaxtalit- 
teram  nullatenus  valent.  Quomodo  enim  totom  simul 
aedificium  calamo,  id  est  sex  cubitis  et  palmo  mensa- 
ratur,  et  portae  aedificii  in  quatuorAjcim  cabitis, 
frontes  vero  portarum  in  sexaginta  cabitis  exten- 
duntur?  Porta  enim  in  civitate  est,  frontes  vero  in 
portis.  Et  nulla  recipi  ratio  permittit,  qaia  minas 
est  hoc  quod  continet  ab  eo  quod  continetor.  In 
Scriptura  autem  sacra  et  ea  quae  accipi  secondam 


'quae  jam  secunda  erat  urbis  captivitas,quartodecimo  j^  historiam  possunl,  plerumque  spiritaliter  inteiligen- 
anno  propheta  visionem  ultimam  videbat.  Undecim      da  sunt,  ut  et  fides  habeatur  in  veritate  historiae,  et 


'  Vnlgati,  plus  satagit, 

*  In  Editis,  repugnantibus  Mss.,  homilia  decima 
krtia. 

^  Editi,  praeter  Gussanv.,  dicturus  mysticam  nar- 
rationem  htstoricam  prcemittit,  Praelucent  nobis  Mss. 
An  glic,  etc. 

^  Norm.  omnes,quibus  concinuntEdit.Paris.1502, 
4618, 1671,  et  Vatic,  dixertt.  Cod.  Longip.,  diges- 
serit. 

*  Val.  CI.,  cum  Norm.,  in  Babylonem.  Hic  et  ubi- 
aue  deinceps  legitur  tam  in  Mss.  <^uam  in  Editis,  si 
uussanv.  excipias,  Joachim,  Sed  scribendum  Joachin, 
aut  Joakin,ni  m  Hebraicis,  Graecis,  ac  Latinis  exem- 

,  plaribus  Ezech.  proph.  et  lib.  iv  Regum  legitar ;  sic- 
gue  distinguitur  a  patre  Joachim  dicto. 


^  Omittitur  in  Babylonem  in  Norm. 

"^  Editi  omnes,  quce  etiam. 

"  In  vet.  Editis,  usque  ad  ultimum  visionis  sutt 
verba.  Recent.,  usque  aa  ultuna.  Favent  Mss.,  Norm. 
et  Val.  Cl.  Nobis  vero  Laud.,  Suess.  et  Longip. 

»  Val.  Cl.,  concinentibus  Norm.,  prophetare  ca- 
perat. 

^^  Ita  Suess.,  Laud.  et  alii  antiq.  Editi  cam  aliis 
Mss.,  quod  illa  divinitas. 

^^Excn$i,ejusdem  civitatis,Sihsqxie  Mss.  auctoritate. 
Caeterum  propositae  difQcuItatis  nodus  haud  difficile 
est  solvere,  aicendo  mensurandae  civitati  calamam 
^uidem  sex  cubitorum  et  pahni  fuisse  adhibitam, 
idque  dicere  pronhetam  ;  eam  vero  minime,  nisi  pla* 
ries  repetitum  aaaeqaasse. 


937 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LH}.  H.  —  HOMIL.  I. 


938 


spiritalis  intelligentia  capiator  de  mysteriis  allego-  A 
lise.  Sicnt  illad  qnoqne  novimus  qaodPsalmistaait : 
Quoniam  videbo  ccelos  tuos,  opera  digiiorum  iuorum^ 
lunam  et  stellas,  quas  tufundasti  (PsaL  vni,  4).  Ecce 
enini  in  exteriori  descriptione  stat  sermo  rationis, 
quia  et  coeli  opera  Dei  sont,  et  Inna  ac  stellsB  ab  eo 
creatae  atqne  fandatie  sont.  Sed  si  hoc  Psalmista 
juxta  sola  exteriora  opera,  et  non  etiam  secandum 
inteilectum  mysticum  asserit,  qui  ccelos  opera  Dei 
esse  professus  est,  dicturus  iunam  et  stellas,  cur  non 
etiam  solem,  quem  scimus  quia  ejus  opus  est  (Genes. 
I,  16),  pariter  enumeravit  ?  Si  enim  juxta  solam  lit- 
teram  loquebatur,  dicturus  luminare  minus,  prius 
luminare  majus  dicere  debuit,  ut  ante  solem,  et  post 
lunam  atque  slellas  fundatas  esse  perhiberet.  Sed 
quia  juxta  intellectum  mysticum  loquebatur,  ^  ut  g 
lunam  sanctam  Ecclesiam,  et  stellas  sanctos  omnes 
accipere  deberemus,  solem  nominare  noluit,  quia 
yidelicet  ipsi  aetemo  Soli  loquebatur,  de  quo  scri- 
ptum  est :  Vohis  autem  qui  timetis  Dominum,  orietur 
sol  justitice  (Malac,  iv,  2).  De  quo  reprobi  in  fine  di- 
cturi  sunt  :  1310  Sol  justitioe  non  ortus  est  nobis 
(Sap.  V,  6).  Dicendo  ergo,  Lunam  ei  Mlas  quas  tu 
fundasii,eX  tamen  tacendo  solem  qui  factasest,indica- 
vit  quia  illi  Soli  locutus  est  qui  non  solum  solem  et 
lunam  atque  steUis  corporaliter,  sed  etiam  Innam 
Ecclesiam  atque  stellas  sanctos  omnes  spiritaliter 
fecit.  Si  ergo  '  cum  aliquid  deest  historiae,  aperta 
ratione  ducimur  ad  intellectum  allegoriae ;  quanto 
magisilla  spiritaliteraccipienda  sunt,in  quibusjuxta 
rationem  litteraB  nihil  historicum  sonat  ?  Facta  est  Q 
super  memanus  Domini,  et  adduxit  me  illuc  in  visio- 
nibus  Dei ;  adduxit  me  in  ierrram  Israel.Qnod  dixerat, 
Adduxit  me  illuc,  hoc  replicans  subdidit  :  Adduxit 
me  in  terram  IsraeL  Ait  enim  :  Focia  est  super  me 
manns  Domini,  et  adduxit  me  illuc  in  visionibus  Do~ 
nttnt.Manus  etenim  virtutem  potestatis,visiones  vero 
ipsam  quam  acceperat  revelationem  significant.  Ma- 
nus  quippe  in  visione  est  virtus  in  contemplatione. 
Quibus  verbis  quid  aperte  indicat,  nisiquianihilde 
civitate  quam  viderat '  juxta  litteram  dicat  ?  Nam 
spiritaliter  de  ea  loquitur  quam  spiritaliter  contem- 
platur. 

4.  Et  dimisii  me  super  montem  excelsum  nimis, 
Quem  ergo  significat  mons  excelsus  nisi  Mediatorem 
Dei  et  hominum  hominem  Christum  Jesum  ?  Qui  de  j% 
terra  quidem,sed  ultra  terram  est,  quia  caro  ejusdem 
Redemptoris  nostri  de  imis  habet  materiam,  sed  in 
summis  praeeminet  ex  potestate.  Quem  minus  erat 
ut  excelsum  diceret,  nisi  adderet  nimis,  quia  non 
solum  homo,  sed  ex  ejusdem  humanitatis  conceptio- 


ne  quae  ab  eo  assumpta  est  ^  Deus  homo,  non  solum 
homo  ultra  homines,  sed  homo  etiam  ^  super  ange- 
los  factus.  Hinc  enim  de  illo  per  Isaiam  dicitur  :  In 
dieillaerii  frucius  terrce  sublimis  {Isai,  iv,  2).  Creator 
etenim  noster,  quia  pro  nobis  incarnatus  est,  fructas 
terrae  factus  est  nobis.  Sed  jam  fructus  terrae  subli- 
mis  est,  quia  homo  natus  in  terra  super  angelos  re- 
gnatin  ccelo,  quia  juxtaDavid  et  Pauli  vocem,  Om- 
nia  subjecitsubpedibusejus  {Psal.  vni,8  ;  Hebr.  u,S), 
In  eo  enim  quod  ei  subjecit  omnia,  nihil  demisit  non 
subjectum  ei.  Mons  ergo  iste  est  et  excelsus,  et  ni- 
mis,  quia  etsi  de  terra  est  per  substantiam  humani- 
tatis^  ^  incomprehensibilis  .tamen  est  ex  altitudine 
divinitatis.  Hinc  est  enim  quod  eumdem  Dominum 
cum  Isaias  propheta  prospiceret  ^  in  carne  esse  ven- 
turum,  per  prophetiae  spiritum  sublevatus,  ait  :  Et 
erit  in  novissimis  diebus  prceparatus  mons  domus  Do- 
mini  in  vertice  montium  {Isai.  ii,  2).  Domus  enim  Do- 
mini  Israeliticus  populus  fuit.  Mons  itaque  domus 
Domini  ille  appellatus  est,  qui  ex  Israelitico  populo 
incarnari  dignatus  est.  Fuerunt  autem  in  eodem  po- 
pulo  sancti  viri  qui  montes  jure  vocarentur,  quia  per 
vitaB  meritum  ad  coBlestia  propinquaverunt.  Sed  in- 
camatus  unigenitus  istis  montibus  aequalis  non  fuit, 
^  quia  naturam,  vitam,  raeritaomnium  exsua  divi- 
nitate  transcendit.  Unde  et  recte  mons  super  verti- 
cem  montium  dicitur,  quia  excelsus  ex  divinitate  sua 
inventus  est,  etiam  super  cacumina  sanctorum, 
1311  at  hi  qui  multum  in  Deo  profecerant,  ejus 
vestigia  vix  potuissent  tangere  ex  vertice  cogitationis. 
Quiergo  illic  mons  excelsus  nimis.esseperhibetur.  Se- 
quitur  : 

5.  Super  quem  erat  quasi  (sdificium  citiiatis  vergen,. 
tis  ad  Au^trum.  Notandum  est  quod  non  dicitur,  Su- 
per  quem  erat  aedificium,  sed  quasi  cedilicium,  ut 
videlicet  ostenderetur  quod  non  *  de  corporalis,  sed 
de  spiritalis  civitatisaedificiocunctadicerentur.  Qui 
enim  non  se  aedificium,  sed  quasi  aedificiura  vidisse 
perhibet,  cor  audientiam  ad  spiritalera  fabricam  mit- 
tit,  sicut  per  Psalmistam  dicitur  :  Jerusalem  quce  cedi' 
ficatur  ut  civiias  (Psal.  cxxi,  d).Quiaetenim  illa  in- 
temae  pacis  visio  ex  sanctomm  civium  congregalione 
construitur,  Jerasalem  coelestis  ut  civitas  aedifica^ 
tur.  QusB  tamen  in  hac  peregrinationis  terra  dum 
flagellis  percutitur,  tribulationibus  tunditur,  ejus 
lapides  quotidie  quadrantur.  Et  ipsa  cst  civitas,  sci- 
licet  sancla  Ecclesia,  quae  regnatu  ra  in  coelo  adhuc 
laborat  in  terra.  Cujus  civibus  Petrus  dicit :  Et  vos 
tanquam  lapides  vivi  superadificamini  (I  Pet.  ii,  5). 
Et  Paulus  ail  :  Dei  agriculiura,  Dei  oidificatio  estis 


*  Gussanv.,  corrapte,  ut  unam  omnes  aceipere  de- 
bemus,  etc.  Legitur  ut  lunam  in  duobus  German,  et 
caet.  Mss.  Neque  vero  aliter  legi  posse  orationis  se- 
ries  satis  demonstrat. 

*  Laud.,  cum  aliquid  de  hisiorice  aperta  ratione  di- 
cimus. 

>  Laud.  et  Longip.,  juxta  historiam. 
^  Removimus  hinc  conjunctionem  et,  ab  Edit.  ad- 
jecttm,  Deus  et  homo ;  et  paulo  supra  restituimus 

Patrol.  LXXVI. 


particulam  ex,  ante  ejusdem,  repertam  in  omnibus 
melioris  notae  Codicibus. 

'  Longip.,  uUra  anqelos. 

^  Ebroic,  Lyr.,  Val.  CI.,  incomparabilis. 

^  Laud.  et  Lyran.,  incamandum  esse  venturum. 

'  Laud.  et  Longip.,  quia  naiura,viia.S\iess.,  quia 
naturam,  vittie  merita. 

'  Laud.  et  Longip.,de  corporali,  sed  de  spiriiali. 


^ 


939 


SANCTI  GREGORII  MAGNT 


9%0 


(/  Cor.  III,  9).   Quae  videlicet  civitas  habot  hic  in  A  dnbii   iniqHiias,   et    refrigescet    charitas    muliorum 


sanctoruni  nioribus  inagnuin  jain  aidificiunisuuni.  In 
aBdificio  quippe  lapis  lapideni  portat,  quia  iapis  super 
lapidem  ponitur  ;  ct  qui  porlat  alteruui,  portalur  ab 
altero.  Sicitaque,  sic  in  sanclaEcclesiaunusquisque 
et  portat  alterum,  et  portatur  ab  altero.  Nam  vicis- 
sim  se  proxirni  tolerant,  utper  eosaedificium  cliari- 
tatis  surgat.  llinc  eniin  Paulus  adinonet,  dicens  : 
Incicem  onera  vesim  porUitc,  et  sic  adimplehitis  Jcfjem 
Christi  {Galat,  vi,  2).  Cujus  legis  virtntcm  donun- 
tians,  ail  :  Plenitudo  leijis  charilcis  (Roni.  xiii,  iOj. 
Si  enim  ego  vos  portare  negligo  in  inoribus  vestris, 
et  vos  me  lolerarc  conteinnitis  in  inoribus  meis, 
charitatis  «dificium  inter  nos  unde  surgil,  quos  vi- 
caria  dilectio  per  patientiamnonconjungit  ?  Inaidi- 


(Mailh.  xxiY,  12).  Projihcta  quoquede  Jud«a  asse- 
rit,  dicens  :  Sicut  frigidam  facit  cisterna  aquam,  sic 
frigidam  fecit  maliiiam  suam  (Jerem.  vi,  7).  Hiiic 
euim  diabolus,  ])ropheta  eodein  allestante,  dixisse 
perhibetur  :  Sedeho  in  vionte  Testamenti,  tn  iateribm 
Aqiiilonis  (Isai.  xiv,  13).  At  contra  haec  civitas  ad 
Australem  partem  vergit,  quia  torporem  mentis  san- 
cti  Spiritus  gratia  relaxal.  Ilinc  Psalmista  ait :  Con- 
vertey  Domine,  captiviiatem  nostram^  sicnt  torrens  in 
Ausiro  (Psal.  cxxv,  4).  Captivitas  enim  nostra,qua 
torporis  frigore  ad  soquendum  Deum  pigra  reman- 
serat,  per  calorem  sancti  Spiritus  relaxatur,  ut  cur- 
rat  in  amorem  Dei.  Unde  et  nunc  dicitur  quod  civi- 
tas  quae  in  inonte  constituta  est  ad  Austrum  vergit, 


ficio  autein,  ut  praediximus,  lapis  qui  portat  j^orta-  g  quia  eleclorum  Ecclesia  cogitationes  suas  *  inafllata 


tur,  quia  sicut  ego  jam  moreseorumtoleroqui  adhuc 
in  conversatione  boni  operisrudes  sunt,itaegoquoque 
ab  illistoleratussum,  qui  ineintimoreDomini  prasces- 
seruntetportaverunt,utportatusporlarediscerem.Sed 
ipsi  quoque  a  majoribus  suisportatisunt.Lapidesvero 
qui  in  summitate  atque  extremitate  fabricie  ponun- 
tur,  ipsi  quidem  portantur  ab  aliis,  sed  alios  nequa- 
quam  portant,  quia  et  hi  qui  in  fine  Ecclesia),  id  est 
in  extremitate  niundi  nascituri  sunt,  tolerantur  qui- 
dein  a  majoribus,  ut  eorum  inores^  *  ad  bona  opera 
componantur  ;  sed  cuin  non  eos  sequuntur  qui  per 
illos  proficiant,  nullos  super  se  fidelis  fabricaj  jani 
lapides  poriant.  Nunc  itaque  aiii  portantur  a  nobis, 
nos  vero  portati  sumus  ab  iilis.  Oinne  autem  pondus 


sancli  Spirilus  aperit,  alque,  ab  omni  superbiai  suae 
vertice  descendens,  in  Deo,  cui  credil,  amoris  calo- 
rein  concipit,  ut  nihil  ei  libeat,nisi  ejus  gratiajsub- 
mitti,  ^  dilectione  calefieri,  ejus  afllatus semper  mu- 
iiere  repleri.  Uude  ct  ^alido  amore  succensus  con- 
templator  dicebat  :  Anima  mea  exsiiUubil  iu  DoTuino, 
et  delectahilur  super  satutari  ejus  (Psal.  xxxiv,  U). 
Qui  enim  Latine  salutaris,  ipse  llebraice  Jesus  dici- 
tur.  Propheta  igitur  quia  vias  ejus  alque  iniracula 
redemptionis  quoque  nostra)  mysVerium  per  prophe- 
tiae  spiritumcontemplabatur,  exsultare  se  in  Domino 
6  et  delectari  super  Jesu  perhibet,  quia  inde  gau- 
dium  in  menteconceperatundeper  amorem  fortiter 
ardebat.  Pensemus  ita(jue  si  mentes  spiritalium  pa- 


fabricae  fundamentum  portat,  quia  mores  sinmlom-  ^  ^j.^,jj  ^jj  ^n^  delectatie  sunt  qui  necdum  venerat,sed 


nium  solus  Redemplor  noster  tolerat.  De  quo  Paulus 
ait  :  *  Fundamentum  enim  aliud  nemo  jwtest  ponere 
prwter  id  quod  posilum  est,  quod  cst  Christus  Jesus 
(I  Cor.  iii,  11).  Portat  fundamentum  lapides,  et  a  la- 
pidibus  non  portatur,  quia  Recemptor  noster  oinnia 
nostra  tolerat,  sed  in  ipso  maluin  non  fuit  quod  to- 
lerari  debuisset.  Unde  bene  nunc  dicitur  :  Dimisit 
me  super  montem  excelsum  nimis,  super  quem  erat 
quasi  1312  oidificium  civitatis,  quia  raores  et  culpas 
nostras  solus  ille  sustinet,  qui  totam  sanctae  Eccle- 
siae  fabricam  portat.  Qui  per  prophetae  vocem  de 
pcrverse  adhuc  viventibus  dicit :  Laboravi  susiinens 
(Jerem.  vi,  11/  Non  autem  sustinendo  Dominus 
laborat,  cujus  di\inilatis  polentiam  nulla  fatigatio 
contingit ;  sed^  verbis  huraanis  loquens,  ipsam  suam 
circa  nos  patientiam  laborem  vocat. 

6.  Et  notandum  quod  eamdem  civitatem  quam 
propheta  conspexit  ad  Austrum  vergentem  vidit. 
Auster  enim  ventus  quia  in  sancti  Spiritus  typo  poni 
soleat,  hi  qui  in  sacro  eloquio  studiosi  sunt  reco- 
gnoscunt ;  sicut  e  contrario  per  Aquilonera  s»pe  dia- 
bolus  designatur,  quia  et  ille  relaxat  in  calore,  et 
iste  constringit  in  frigore.  Et  Veritas  dicit  :  ^  Abun- 

'  Laud.  et  Longip.,  ad  bom  merita. 
^  Piur.,  fundamentum  autem,..  qnod  positum  est 
Christus  Jesus. 
3  Longip.,  abmdavit ;  et  Laudun.,  refrigescit, 

♦  Laudun.,  m  affectu. 

*  Solus  Gussanv.  hic  addit,  od  bona  opera  elevari. 


prae\  idebatur,  cujus  reatussit  ejus  vias,  ejus  exem- 
pla,  ejus  monita,  postquam  venit  et  redemplionem 
cxibuit,  uon  amare.  Uaec  ergo  civitas  ad  Aastnim 
>  ergere  dicitur,  ac  si  aperte  diceretur  quod  priorilJa 
civitas,  scilicet  Synagoga,  in  infidelibus  suis  ad 
Aquilonem  stetit,  quae  in  frigore  perfidiae  "^  duravit. 
Sancta  vero  Ecclesia,  quae  charitatemfidei  concepit, 
per  caioremad  Austrum  vergit,etquasicaIidovento 
innititur,  quia  non  in  sui  fiducia,  sed  in  douo  spiri- 
talis  gratiae  laetatur.  Sequitur  : 

Vbrs.  3.  —  Et  iniroduxit  me  illuc, 

7.  Coelestis  civitatis  a^dificium  ille  intrat,  qrii  ia 
sancta  Ecciesia  bonorum  vias  imitando  cousiderat. 
Intrare  quippe  est  aedificium  super  mont^m,  eiectos 
sanctae  Ecclesiae  iu  virtutum  culiniae  constiUitai 
^  quaiiter  in  Domiuo  proficiaut  amando  considerare. 
Iste  enim  vitam  conjugio  ligatam  ducit,  1313 
propriis  rebus  contentus  est,  aliena  non  diripit,  de 
suo  quidquid  praevaiet  indigentibus  largitur,  peccata 
sine  quibus  quotidiana  vita  a  conjugatis  daci  non  po- 
test  flere  non  negligit.  Pro  eo  enim  quod  ipsa  fanii- 
liariscura  animuniconiurbat,  sese  ad  lacrj^mas  exci- 
tat.  Ille  vero  jam  cuncta  quae  sunt  mundi  deserail, 


ejns,  etc.  Unde  hoc  sit  accersitum  non  indicat;  qua- 
propter  rescindendum  judica\imu8.  Ibid.,  Laud.  el 
Suess.  Iiabent  ejus  delcctutione. 

^  Laud.  et  Longip.,  et  delectare. 

'^  Longip.,  duruit,  ^otm.,  cum  Yal.  Ci.,  tNOii^^ 
curavit. 


941 


HOMILIARUM  L\  EZECUIKLEM  LIB.  II.  —  HOMEL    I. 


942 


nil  ejushabere  appetit,  ^soliusconteoiplationis  exer-  A  iamnonmorilur,  morsei  ultra  non  dominahiiur(Rom. 


citatione  pascitur,  spe  praemiorum  coeleslium  cum 
fletibus  laetatur,  transcendit  ipsa  etiam  quae  haberi 
concessa  sunt^  quotidianum  cum  Domino  habere  se- 
cretum  quaerit,  nulla  ejus  animum  praetereuntis 
mundi  cura  perturbat,  mentem  semper  in  exspecta- 
iione  coelestium  gaudiorum  dilatat.  Alius  vero  jara 
hujus  mundi  cuncla  deseruit,  ejusque  mens  in  con- 
templationem  coeleslium  sublevatur  ;  sed  tamen  pro 
aedificatione  multorum,  locumregiminis  tenens,  qui 
rebus  praetereuntibus  ex  desiderio  non  succuuibit, 
ad  eas  aliquando  propter  proximorumcompassionem 
reflectitur,  ut  ex  earum  cura  indigentibus  miserea- 
tur  ;  verbum  vitae  auditoribus  praedicat,  animabussi- 
mul  et  corporibus  necessaria  ministrat.  Et  qui  pro- 


VI,  9).  Quid  est  autem,  quod  ipsa  ejus  incarnatio 
sonoro  metallo  comparatur,  nisi  1314  quod  per 
eamdem  assumptionem  humanilatis  nostrae  ^  inso- 
nuit  omnibus  gloria  majestatis  suae  ?  Et  quasi  aspe- 
ctum  aeris  *  habet  in  corpore,  quia  Deus  mundo  in- 
notuit  ex  carne.  Unde  el  per  Juannem  dicitur  :  Ha- 
bebat  in  vestimento  et  in  femore  sno  scriptuvi>:  Rex 
regum,  et  Dominus  dominantinm  (Apoc.  xix,  16). 
Quid  euim  vestiraentum  ejus  est,  nisi  corpus  ^  quod 
assumpsit  ex  Virgine?  ^ec  tanien  aliud  ejus  vesti- 
mentum  est,  atque  aliud  ipse.  Nam  noslrum  quoque 
vestimentum  carodicitur,  sed  tamen  ipsinossumus 
caro,  qua  vestimur.  Hoc  autem  vestimenlura  illius 
longe  ante  Isaias  aspiciens  per  crucem  passionis  san- 


pter  se  ad  coeleste  desiderium  jam  per  contemplatio-  g  guine  cruentatum,  dixit :  Quare  rnbrnm  esi  indtimen' 


nem  evolat,  adhuc  taraen  *  pro  provectu  et  ulilitate 
proximorum  in  rebus  temporalibus  desudat.  Quis- 
quis  ergo  in  sancta  Ecclesia  considerare  sollicite  sta- 
det,  ut  aut  in  bonorum  conjugatorum  vita,  aut  in 
arce  continentium  et  omnia  quae  sunt  hujus  mundi 
derelinquentiura,  aut  etiara  in  praedicatorura  sammi- 
tate  proficial,  jam  civitatis  in  monte  positae  aedifi- 
cium  intravit.  Nara  qui  considerare meliorum  vilam 
nt  proficiat  negligit,  adhucextra  fabricam  stat.  Etsi 
honorem  quem  jam  sancta  Ecclesia  in  mundo  habet 
admiratur,  quasiaedificiuraforis  conspicit  et  obstupe- 
scit.  Et  quia  exterioribus  solis  intentus  est,  intus  in- 
gressus  non  est.  Sequitur  : 

Ibid.  —  El  ecce  vir,  cujus  erat  tpecies  quasi  species 
ceris, 

8.  Ipse  signatur  in  viro,  qui  figuratur  in  raonte. 
Vir  autera  iste  metiri  aedificium  dicitur.  Et  recteDo- 
minus  per  virum  signatur  et  montem,  quia  et  fpse  ■ 
omnia  intra  sanctam  Ecclesiam  judicando  disponit, 
et  ipse  eamdcm  sanctam  Ecclesiam  portat,  et  por- 
tando  ad  coelestia  sublevat.  Sic  in  sancto  quoque 
Evangelio  idem  Rederaptor  noster  loquitur,  dicens: 
Qui  iniratper  osiiuyn,  pastor  estovium  {Joan,  x,  1). 
Et  paulo  post :  Ego  sum  ostium  (Ibid,,  7).  Atque 
iterum  post  pauca  subjungit :  Ego  sumpastor  bonus 
{Ibid.y  II).  Si  igitur  ipse  pastor,  et  ipseostium,  et 
intrat  pastor  per  ostiura,  cur  non  hoc  loco  ct  ipse 
mons,  et  ipse  vir  intelligitur,  qui  aedificium  metitur 
in  monte  ? 


tum  tuum,  et  vestimenta  tua  quasi  calcantium  in  ior- 
culari^i^Isai.  lxiii,  2.)  Cui  ipse  respondit :  TorcuUir 
calcavi  solus,  et  de  genlibus  mn  est  virmecum (Ibid.yli). 
Solus  enim  torcalar  in  quo  calcatus  estcalca\it,  qui 
sua  potentia  eam  quam  pertulit  passionem  vicit.  Nam 
qui  usque  ad  mortera  crucis  passus  est,  de  morte  cum 
gloria  surrexil.  Bene  SLViiem  dmXnr :  Et  de  gentibus 
non  estvir  mecum  (Ibid.),  quia  hi  pro  quibus  pati  ve- 
nerat  passionis  ejus  esse  participes  debebant,  qui 
pro  eo  quod  illo  tempore  uecduni  crediderant,  de 
ipsis  in  passione  quentur,  quorum  vita  in  illa  pas- 
sione  qua^rebatur.  Per  femur  vero  propagatio  carnis 
est.  Quia  ergo  per  propagationem  generis  humani, 
sicut  generationam  ordines  Matthaeo  (Matih.  i,  1, 
Q  seq.),  vel  Luca  {Luc.  ii,  7  ;  iii,  23,  seq.)  narrantibus 
describuntur,  in  hunc  mnndum  venit  ex  virgine,  et 
per  incarnationis  suae  mysterium  quia  Rex  esset  et 
Dominus  cunctis  ubique  gentibus  indicavit,  in  ve^ti- 
mento  et  femore  scriptum  habuit:  Rex  regum,  et  Do- 
minus  dominantium  {Apoe.  xix,  16).  Unde  enim  in 
mundo  innotuil,  ibi  de  se  lectiouis  ^  scientiam  infi- 
xit.  Pra?dicatio  ergo  ejus  ex  carne,quasi  quidam  so- 
nitus  ex  aere  est.  Dicalur  igitur  rccte :  Cujus  species 
quasi  species  ceris.  Sequitur  : 

Ibid.  —  Et  funiculus  lineus  in  manu  ejus. 

10.  In  Septuaginta  interpretibus  funiculus  lineua 
non  habetur,  sed  funiculus  ^  coemenUiriornin.  Quoruni 
si  in  hoc  versu  translationem  ad  exponendum  tene- 
mus,  quid  aliud  ca^mentarios  quam  sanctos  doctores 


9.  Sed  quaerendura  nobis  est  cur  de  hoc  viro  di-  ©  accipimus,  qui,  loquendo  spiritalia,  ad  coelesle  aedi- 


citur,  Cujus  species  erat  quasi  species  ceris.  Cuncti 
autera  noviraus,  fratres,  metalium  aeris  valde  esse 
darabile,  atque  omnimodo  sonorum.  Quid  est  ergo 
quod  aspectus  Mediatoris  Dei  et  hominuni  specie> 
comparatur  aeris,  nisi  boc  quod  aperte  novimus, 
quia  unigenitus  Filius,  formam  servi  accipiens,  fra- 
gilitatem  carnis  humana)  per  resurrectionis  suae 
gloriam  vertit  in  aeternitatem,  quia  in  eo  caro  facta 
est  jam  sine  fine  dorabilis  f  Nam  surgens  a  mortuis 


ficium  vivos  lapidcs,  id  est  electorum  animas,  cora- 
ponunt  ?  Quid(}uid  enim  antiqui  patres,  quidquid 
prophetae,  quidquid  apostoli,  quidquid  apostolorum 
successores  locuti  sunt,  quid  aliud  fuil  quam  com- 
posilio  lapidum  in  hac  qux*  quotidie  construitur  fa- 
brica  sanctorum  ?In  funiculo  autem  caementariorum 
hoc  agi  solet,  ut  cognosci  a^qualitas  vel  rectitudo 
surgentis  parietis  valeat ;  et  si  lapis  intus  est,  foras 
ejiciatur  ;  si  cxt«rius  prominet,  interius  revocetur. 


*  Laudun.,  solius  contemplatione  pascitur . 

*  Ita  Laud.,  Suess.,  Longip.,  Val.  Cl.  Editi  omi- 
serant  pro,  ad  compleadoin  sensum  necessarium. 

'  Laad.  et  Loogip.»  wontHl  ommlms  gloriam^ 


*  AI.,  habet  ex  corpore,  quod  exhibent  vulgati. 
B  Laud.,  Lon^^ip.,  Lyr.,  (imd  assumpsi$. 
^  Saess.,  lectwnis  sententuim. 
^  In  Laud.  semper  legitur  cimnUiriorum. 


m 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LBB.  U.  —  HOMIL.  I. 


M6 


est  qnod  ille  promittit  se  ire,  et  deseritnr ;  iste  do-  A  et  rarsnm  hnmana  patiens,  si  nnlla  fecisset  nt  Dens 


miim  viilt  redire,  et  tamen  ut  sequi  debeat  jubetur? 
Ille  non  suscipitur,  iste  nec  ad  horae  momentum  ab 
obsequio  relaxatur.  *  Interna  ergo  occulti  judicii 
dispensationefuniculuset  mcnsurae  calamusducitur, 
in  quo  et  iste  trahitur,  et  ille  relinquitur,  utcoelestis 
fabrica  non  sine  pio  et  justo  examine  construatur. 

14.  Potest  etiam  calamus  mensurae  Scriptura  sacra 
pro  eo  intelligi^  quod  quisquis  hanc  legit,  in  ea  se- 
metipsum  metitur  vel  quantum  in  spiritali  virtute 
proficit,  vcl  quantum  a  bonis  quae  praecepta  sunt 
longe  disjunctus  remansit;  quantum  jam  assurgat 
ad  bona  facienda,  quantum  adhuc  in  pravis  actibus 
prostratus  jaceat.  Sequitur  : 

Ibid.  —  Stabat  autem  in  porta, 

15.  Quisquis  in  porta  stat,ex:  qaadam  parte  intus  n 
est,  ex  quadam  vero  foris,  quia  aliudejus  focU  aspi- 
citur,  aliud  intus  absconditur.  Redemptor  itaque 
noster,  pro  nobis  misericorditer  incarnatus,  ante 
humanos  oculos  quasi  in  porta  stetit,  quia  et  per  hu- 
manitatcm  visibilis  apparuit,  et  sese  invisibilem  in 
divinitate  servavit.  Hinc  enim  Judaei  qui  hunc  ex 
prophetamm  promissione  sustinuerant  perfidiae  suae 
confusione  turbati  sunt,  quia  eum  quem  ad  ereptio- 
nem  suam  venire  crediderant,  mortalem  videbant. 
Qui  igitur  in  porta  stat,  sicut  superius  dictum  est, 
ex  quadam  parte  foris,  ex  qnadam  vero  1317 
parte  intus  videtur.  Unde  nec  ipsa  Judaeorum  perfi- 
diasine  divinaevirtutis  ostensione  est  derelicta.Nam 
miracula  ejus  videntes  trahebantur  nt  crederent,  sed 


purus  putaretur  homo.  Sed  qnia  et  divina  fecit,  et 
humana  pertulit,  quasi  per  fenestras  vel  per  cancel- 
los  ad  homines  prospexit,  ut  Deus  et  appareret  ex 
miracnlis,  et  lateret  ex  passionibus,  et  homo  cerne- 
retur  ex  passionibns,  sed  tamen  esse  ultra  hominem 
ex  miraculis  agnosceretur.  Sed  qnia  vir  iste  stare  in 
porta  dicilur,*  quarendum  nobis  est  utrum  facie  inte- 
rius,  et  tergo  exterius  ?  Qua  in  re  si  ea  quaj  snnt  prae- 
missa  etsubjuncta  conspicimus,  citius  qualiter  stete- 
rit  invenimus.  Prius  enim  dicitur  :  Erat  qtiasi  aidifi' 
cium  civitatis  vergentis  ad  Austrum,  et  introduxit  fne 
illtic.  Et  paulo  post  de  eodem  viro  subditnr  :  Stabat 
autem  inporta,  Statimque  subjungitur  : 

Vers.  4.  —  Et  locHtusestad  me  idem  vir. 

16.  Qni  enim  introducto  prophetae  in  aedificium 
stans  in  porta  locntus  est,  profecto  constat  qnia  faeie 
interius,  et  tergo  exterius  stetit.  Sed  inlrodnctus 
propheta,  cui  vir  stans  in  porta  locutus  est,  procnl 
dubio  faciem  ad  portam  tenebat.  unde  verba  loquen- 
tis  andiebat.  ,Qnid  est  ergo,  qnod  vir  interins  aspi- 
cit,  propheta  foris  ?  Quid  est  quod  ejnsdem  viri  fa- 
cies  ad  aedificinm,  prophetae  vero  oculi  ad  portam 
snnt,  nisi  quod  Unigenitus  Patris  idcirco  incarnatns 
est,  nt  nos  ad  spiritale  aedificium,  id  est  ad  sanct» 
Ecclesiae  fidem  introdnceret?  Cnjns  ocnli  aedificium 
snnm  semper  aspicinnt,  qnia  qnantnm  qnisqne  in 
virtntibns  proficiat  indesinenter  attendnnt.  Propheta 
vero  ad  portam  respicit,  qnia  qui  verba  Dei  andit 
semper  ocnlos»  cordis  ponere  ad  exitum  debet,  et 


rnrsum  passiones  illius  perpendentes,  dedignabantur  p  sine  cessatione  meditari  quando  a  praesenti  vita 


Deum  cre^re,  qnem  carne  mortalem  videbant; 
nnde  factnm  est  nt  de  ejns  cognitione  dubitarent. 
Videbant  enim  esnrientem,sitientem,  comedentem, 
bibentem,'Iassescentem,  dormientem,etpnrnm  hnnc 
hominem  esse  sestimabant.  Videbant  mortnos  snsci- 
tantem,  leprosos  mnndantem,  caecos  illnminantem, 
daemonia  ejicientem,  et  esse  hnnc  nltra  homines 
sentiebant,  Sed  ipsa  ejus  miracula  in  eornm  corde 
cogitata  hnmanitas  pertnrbabat.  Unde  sancta  Eccle- 
sia  sub  sponsae  voce  hnnc  aperte  jam  videre  deside- 
rans,  ait  :  En  ipse  statpost  parietem  nostrum  (Cant, 
n,9).  Qui  enim  humanis  oculis  hoc  quod  demortali 
natnra  assnmpsit  ostendit,  et  in  seipso  invisibilis 
permansit,  in  aperto  se  videre  qnaerentibus  quasi 
post  parietem  stetit,  quia  videndnm  se  manifestata 
roajestate  non  praebuit.  Quasi  enim  post  parietem 
stetit,  qni  humanitatis  natnram  qnam  assnmpsit  os- 
tendit,  et  divinitatis  naturam  hnmanis  ocnlis  occulta- 
vil.  Unde  et  iliicsubditur:  Respiciens^perfenestras, 
prospiciensper  cancellos(fbid.). Qnisqnis  enim  per  fene 
8tra8,vel  per  cancellos  respicit,nec  totns  latet,nec  totns 
videtnr.  Sic  sic  nimirum  Redemptornoster ante  dn- 
bitantium  ocnlos  factns  est,  quia  si  miracula  faciens 
nil  pertnlisset  ut  homo,  plene  eis  apparnisset  Dens; 


*  Hic  variant  Mss.  Land.  habet,  In  terra  ergo  oc- 
culti  judicii.  Sness.,  lu  tra.  Val.  Cl.,  Intema  ergo 
occulti  judicis. 

'  Laud.,  lassiscentem, 

'  Edit.,  excepta  Paris.  4502,  per  fenestram. 


D 


exeat,  atqne  ad  aetema  gandia  pertingat.  Propter 
hoc  qnippe  incamatns  est  Dens,  nt  nos  introdncat 
ad  fidem,  1318  °  el  reducat  ad  speciem  visionis 
snae.  Unde  qnoqne  in  sancto  Evangelio  Veritas  lo- 
qnitnr,  dicens  :  Per  me  si  quis  introierit,  salvabitur, 
et  ingredietur  et  egrediettir,  et  pascua  inveniet  (Joan. 
X,  9).  Ingredietnr  videlicetad  fidem,  egredietnr  an- 
tem  ad  speciem,  pascua  vero  inveniet  in  aeterna  s&- 
tietate.  Hinc  etiam  Psalmista  ait :  Dominus  custodiat 
introiium  tuum,  et  exitum  tuum  (Psal.  cxx,  8).  Cn- 
stodit  enim  Dominns  nniuscnjnsqne  animae  introi- 
tnm,  qno  intrat  ad  fidem,  et  exitnm  qnoqne  qno 
exit  ad  speciem,  nt  neque  intrans  Ecclesiam  errori- 
bns  supplantetnr,  neqne  ab  hac  temporali  ad  aeter- 
nam  exiens,  ab  antiqno  hoste  rapiatnr.  Propter  hnnc 
vero  egressnm  nostrnm  qnem  quotidie  debemns 
mente  meditari,  Apostolns  de  Redemptore  nostro 
loqnitnr,  dicens  :  Ut  sanctilicaret  per  suum  sangm- 
nem  populum,  extra  portam  passus  est.  Exeamus  igi- 
tur  ad  eum  extra  castra,  improperium  ejus  portantes. 
Non  enim  hic  habemus  manentem  civitatem,  sed  futu^ 
ram  inquirimus  (Hebr,  xiii,  12,  13,  14).  Vir  itaqne 
qni  apparnit  in  porta  stetit,  atqne  ita  locntns  est, 
qnia  Mediator  Dei  et  hominnm  Christns  Jesns  in 

^  In  vet.  Ed.,  ante  Gnssanv.,  qtuBr...  uirum  faci» 
intenus  stetit.  Qtia.  Gussanv.,  post,  et  tergo  exterius, 
addit  an  tergo  interius  et  facie  exterius  steiit.  Stamns 
pro  Mss. 

^  lu  Mss.  Norm.,  Val.  Cl.,  etc.  In  £d.,  ei  educat, 


M7 


SANCtl  GRBGORn  MAGNI 


94B 


ipso  qnoqtie  passionis  suae  tempore  praecepta  vitaB  A  minimis  quae  capere  sufficiunt  jam  de  suis  papilio< 


discipulis  dedit,  ut  hi  qui  in  enm  credunt  ad  porlam 
semper  respiciant,  et^  passionem  ejus  sollicita  con- 
sideratione  pensantes,  a  suo  quoque  exitu  cordis 
oculos  non  avertant.  Nos  quoque  cum  jam  claustra 
carnis  despicere,  mortalitatis  nostrae  angustias  per 
immortalitatis  desiderium  transire,  ad  supernae  lucis 
libertatem  tendere,  ad  ccelestis  patriae  gaudia  anhe- 
lare  coeperimus,  ad  portam  ocuios  lenemus,  quia 
dum  *  a  sacramentis  temporalibus  iransire  ad  ae- 
terna  cupimus,  quasi  jam  praesenti  vitae  terga  dedi- 
mus,  et  cordis  faciem  in  desiderio  no§lri  exitus  ha- 
bemus.Scriptum  quippe  est  :  Corpus  quod  corrumpi' 
tur,  aggravat  animam,  et  deprimit  terrena  inhabiiatio 
sensum  multa  cogitantem  (Sap.  ix,  io).  Sic  itaque 


nibus  quasi  exeunt,  atque  in  ostiis  stant,  quia  el 
habitacula  carnis  relinquere  et  ad  illa  aeternai  vitae 
gaudia  quae  audiunt  progrcdi  conantur.  Hinc  est 
etiam  quod  Elias,  cum  vocem  Domini  secum  lo- 
quentis  audiret  (///  Reg.  xix,  9),  in  speluncae  suae 
ostio  stetisse  describitur,  et  faciem  velasse,  qnia 
cum  per  contemplationis  gratiam  vox  supernae  in- 
telligentidB  fit  in  mente,  totus  homo  jam  intra  gpe- 
luncam  non  est,  quia  animam  carnis  cura  non  possi- 
det,  sed  stat  in  ostio,  quia  mortilitatis  angustiai 
exire  meditatur. 

18.  Sed  jam  qui  in  ostio  speluncae  consistit,  et 
verba  Dei  in  aure  cordis  percipit,  necesse  est  ut  fa- 
ciem  velet,  quia  dum  per  supernam  grati&m  ad  al- 


per  contemplationem  jam  mente  extra  carnis  angu-  B  tiora  intelligenda  ducimur,  "  quanto  subtilius  leva- 


stias  tendimus,  adhuc  tamen  in  sacramentis  quie 
cognovimus  ipsa  camali  angustia  intra  portam  te- 
nemur. 

17.  Saepe  namque  animus  ita  in  divina  contem- 
platione  suspenditur,  ut  jam  se  percipere  de  aeterna 
illa  libertate  quam  oculus  non  vidit,  nec  aurisaudi- 
vit  (Isai.  Lxiv,  4;  /  Cor.  ii,9),  aliquidperquamdam 
imaginem  laetetur;  '  sed  tamen,  mortalitatis  suae 
pondere  reverberatus,  ad  ima  relabitur,  et  qui- 
busdam  pcBnae  suae  vinculis  ligatus  tenetur.  Portae 
igitur  inlendit,  qui  verae  libertatis  suse  gaudia  con- 
spicit,  jamque  exire  concupiscit,  sed  adhuc  non  va- 
let.  Hinc  est  quod  Hebraicus  populus,  de  iEgypti 
servitute  liberatus,  cum  loquente  Deo  columnam 


mur^  tanto  semper  per  humilitatem  nosmelipsos 
1320  in  intellectu  nostro  premere  debemus,  ue 
conemur  plus  sapere  quam  oportet  sapere,  sed  sa- 
ptre  ad  sobrietatem  (Rom  xii,3);  nedum  nimis  in- 
visibilia  discutimus,  aberremus ;  ne  in  illa  nalura 
incorporea  corporei  luminis  aliquid  quaeramus.  Aa- 
rem  enim  intendere  et  faciem  operire  est "  vocem 
interioris  substantiae  audire  per  mentem,  et  lameu 
ab  omni  specie  corporea  oculos  cordis  avertere,  ne 
quid  sibi  in  illa  corporale  animus  fingat,  quaeubique 
tota  et  ubique  incircumscripta  est.  Nos  itaque,  fra- 
tres  charissimi,  qui  jamperRedemptoris  nostrimor- 
tem  ac  resurrectioneni,  atque  ad  ccelos  ascensio- 
nem,  gaudia  aeterna  didicimus,  qui  in  testimonium 


nubis  cerneret,  unusquisque  in  tabernaculi  sui  fori-  C  divinitatis  ejus  apparuisse  exterius  cive%nostros  an- 


bus  stabat,  et  adorabat  (Exocl.  xxxiii,  10).  Dequibus 
paulo  superius  dicitur  :  Cum  egrederetur  Moyses  ad 
tahemaculum,  surgehat  universa  plebs,  et  stabat  unus- 
quisque  in  osiio  papilionis  sui  (Ihid.,  8).  ^  Ibi  etenim 
stamus,  ubi  mentis  oculos  figimus.  Unde  Elias  ait : 
Vivit  Dominus,  in  cujus  conspectu  sto  (III  Reg.  xvii, 
1).  Ibi  utique  stabat,  ubi  cor  fixerat.  Quid  estautem 
populum  columnam  nubis  aspicere,  et  in  taberna- 
culi  sui  foribus  stare  atque  adorare,  nisi  quod  hu- 
mana  mens  cum  superiora  illa  atque  cojlestia  ut- 
cunque  in  ajnigmate  conspicit,  jam  claustra  habita- 
tionis  corporeae  per  sublevatam  cogitationem  exit, 
atque  illum  humiliter  adorat,  1319  cujus  etsi  vi- 
dere  substantiam  non  valet,  jam  tamen  ejus  poten- 


gelos  illius  scimus,  concupiscamus  Regem,  deside- 
remus  cives  quos  cognovimus,  atque  in  hoc  sancts 
Ecclesiae  aedificio  stantes  oculos  in  porta  teneamns; 
demus  terga  mentis  huic  corruptioni  vitae  tempora- 
lis,  intendamus  cordis  faciem  ad  coelestis  patris  li- 
bertatem.  Sed  ecce  adhuc  multa  sunt  quae  nos  de 
cura  vitae  corruptibilis  premunt.  Quia  ergo  perfecte 
exire  non  possumus,  saltem  in  spelancae  nostnfc  ostio 
stemus,  exituri  quandoquc  prospere  per  gmdam 
Redemploris  nostri,  qui  ^ivitet  regnat  cum  Patre 
in  unitate  Spiritus  sancti  Deus,  per  omnia  saM^ula 
saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  H. 
/n  duobus  cap.  xl  versibu^,  quarto  videlicet  acquiiito, 


tiam  per  illuminationem  spiritus  ♦  miratur  ?  Et  cum  ])      explicandis,  de  activa  et  conteinplniiva  viUi  /«* 


Mpyses  tabernaculum  ingreditur,  ejus  terga  populus 
aspicit,  et  in  papilionum  suorum  ostiis  consistit, 
quia  cum  sanctus  quisque  praedicator  alta  de  Deo  lo- 
quitur,  supernaB  habitationis  jam  utcunque  taberna- 
culum  ingreditur.  Cujus  praedicationis  infirmi  quique 
etsi  virtutem  plene  pensare  non  possunt,  ^  tamen 
velut  terga  aspiciunt,  quia  postremaquae  praevalent, 
per  intelleclum  sequuntur.  «  Sed  ct  in  ipsis  qjxoque 


'  Suess.,  a  sardnis  temporalibu9, 
■  Norm.  et  Val.  CI.,  sed  tamen  dum  mortaktatis... 
quibusdam. 
3  Lyran.,  ibi  itOrque. 
♦  Ebroic.  et  Lyran.,  rimatw. 
^  Longip.,  vel  terga,  hoc  est,  saltem. 


disserit  sanctus  Doctar,  el  plurima,  suo  more,  dfh 

cumenta  nioralia  inspergit. 

1321  1.  Ne  quidam  me  fortasse  tacita  cogiti- 
tione  reprehendant  quod  Ezechielis  prophetae  Usl 
profunda  mysteria  a  magnis  expositoribus  intentata 
discutere  pra^sumo,  qua  mente  id  faciam  agnoscaaW 
Non  enim  hoc  temeritate  a^jgredior,  sed  humilitste. 
Scio  enim  quia  plerumque  multa  in  sacro  eloqvio 

^  Ita  magno  consensu  Laud.,  Longip.,  Vil.  O-i 
Ebroic.  aliique  Mss.  Editilamen,  tam  vet.,  tumrt- 
cent.,  habent :  sed  in  ipsis  quoque  quos  m,mm  captru 

^  Solus  Gussanv.,  quanto  sublimius. 

^  Norm.,  vocem  superioris. 


i 


949 


IIOMILIARUM  IN  EZEGHIELEM  LIB.  II.  —  HOMIL.  U. 


950 


qna3  solns  intelligere  non  potui  coram  fratribus  meis  A  talia  ducitur,  filius  hominis  appellatur.  Sed  ne  hoc 


positus  intellexi.  Ex  quo  inteilectu  et  hoc  quoque 
intelligere  studui,  ut  scirem  ex  quorum  mihi  merito 
intellectus  daretur.  Patet  enim  quia  hoc  mihi  pro 
illis  datur  quibus^  mihi  praBsentibus  datur.  Ex  qua 
re,  largienteDeo,  agitur  ut  et  sensus  crescat,  et  ela- 
tio  decrescat,  dum  propter  vos  disco  quod  inter  vos 
doceo,  quia  (verum  fateor)  plerumque  vobiscum  au- 
dio  quod  dico.  Quidquid  ergo  in  hoc  prophcta  minus 
intellexero,  meae  caecilitis  est ;  si  quid  vero  intelli- 
gere  apte  poluero,  ex  divino  munere  vestrae  venera- 
tiouisest.  Sappeautem  peromnipotenlis  Domini  gra- 
tiam  in  ejus  eloquio  qua^dam  intelliguntur  melius 
cum  sermo  Dei  secretius  legilur,  atque  animus,  cul- 
parum  suarum  conscius,  dum  recognoscit  quod  au- 


mente  excesserit,  breviter  replico,  quia  hac  appella- 
tione  memoratur  semper  quid  est  ex  infirmitate,  ne 
extollatur  de  contemplationis  magnitudine.  Et  no- 
tandum  quia  diversa  sunt  ut  dicator,  Oculis  tuis 
videy  aurihus  iuis  audi,  et  tamen  filius  hominis  vo- 
cetur.  Sed  per  haec  verba  quid  ei  aliud  aperte  dici- 
tur,  nisi,  spiritalia  spiritaliter  *  aspice,  et  tamen 
carnalcs  infirmitates  tuas  memorare  ? 

3.  Hinc  est  etiam  quod  plerumque  qui  plus  in 
conlemplatione  rapitur,  contingit  ut  amplius  in  ten- 
tatioue  fatigetur;  sicut  quibusdam  snepe  contingere 
bene  proficientibus  solet,  quorufu  mentein  dum  aut 
compunctio  aflicit,  aut  contemplatio  super  semet- 
ipsam  rapit,  statim  etiam  tentatio  sequitur,  ne  de 


dierit,  doloris  se  jaculo  percutit,  et  compunctionis  g  his  ad  quae  rapta  est  extollatur.  Nam  compunctione 


gladio  transfigit,  ut  nihil  ei  nisi  flere  libeat,  *  et 
fluentis  fletuum  maculas  lavare.  Inter  qu»  etiam  ali- 
quando  ad  sublimiora  1322  contemplandarapitur, 
et  in  oorum  desiderio  suavi  flelu  cruciatur.  Dolet  se 
hic  osse  anima,  ubi  adhuc  prostrata  per  infirmita- 
tem  jacet,  atque  illic  adhuc  non  esse  ubi  illnminata 
fortiter  vigeat,  et  jammentis  oculum  ad  mortalitatis 
tenebras  non  reducat.  Hinc  itaque,  hinc  ardor  ria- 
scitur  in  mente,  luctus  oboritur  ex  ardore.  Et  quia 
inhajrere  coelestibus  necdum  valet,  fervore  suo  in 
lacrymis  fessa  requiescit.  Sed  aliudest  cum  de  unius 
profectu  res  agitur,  ;  liud  cum  de  aedificatione  mul- 
torum.  Ea  itaque  doctrinae  sermone,  largiente  Deo, 
proferenda   sunt  quae  vitam  audientium  moresque 


vel  contemplationead  Deum  erigitur,  sed  tcntationis 
suae  pondere  reverberalur  ad  vsemetipsani,  quatenus 
tentatio  aggravet,  ne  contemplatio  inflet ;  et  item 
contemplatio  elevet,  ne  tentatio  demergat.  Si  enim 
sic  cont6mplatio  attolleret,  ut  tentatio  funditus  de- 
esset,  in  superbiam  animus  caderet.  Et  si  sic  tentatio 
premeret  ut  contemplatio  non  elevaret,  "  plene  in 
culpam  laberetur.  Sed  mira  dispensatione,  in  quo- 
dam  medio  anima  libratur,  ut  neque  in  bonis  super. 
biat,  ncque  in  malis  cadat.  Unde  et  per  beatum  Job 
de  Domino  dicitur :  et  aquas  appendit  mensura  (Job 
XxviTi,  25  ;  XXX VIII,  5).  Aquas  quippe  Deo  mensura 
appendore  ost  inter  prospera  ot  adversa,  inter  dona 
et  tentationes,  inter  summa  et  infima  animarum 


componunt.  Nunc  ergo  quidquid  nos  ad  studinm  bo-  p  sensum  in  humilitate  custodirc.  Sic  Elias  ignem  de 


nae  oporationis  aedificet  in  prophetae  verbis,  sicut  coe 
pimus,  oxsequamur. 

EzECH.  XL,  4.  —  Fili  hominis,  vide  oculis  tuis,  et 
auribus  tuis  audi, 

2.  Ad  testimonium  spiritalium  rerum  deducto, 
quid  est  quod  cum  dicilur  :  Vide  oculis^  additur  fww, 
et  cum  subditur  Audi  auribus,  adjungitur  iuis  ?  Sed 
sciendum  quia  oculi  atque  aures  corporis  adsunt 
etiam  carnalibus,  eisque  suntin  usu  rerum  qujB  cor- 
poraliter  videntur.  Oculi  vero  atque  aures  cordis  so- 
lummodo  spiritalium  sunt,  qui  invisibilia  per  in- 
tellectum  vident,  et  laudem  Dei  1323  sine  sono 
audiunt.  llas  omnipotens  Dominus  aures  quaerebat, 
cuni  diceret  :  Qui  habet  aures  audiendi  audiat  (Luc: 


coelo  deposuerat,  aquas  ca»Io  ligaverat,  et  tamen 
pavoi^Tinius  mulieris  territus,  per  deserta  fugiebat 
(HI  Reg.  xviii,  38 ;  xvii,  1 ;  xrx,  3).  Apparetfugienti 
angelus,  cibum  prajbet,  quia  longum  iter  restat 
praedicit,  et  tamen  timorem  de  corde  non  excutit 
(III  Reg.  XIX,  7,  8),  quia  in  prophetoD  mente  magna 
erat  custodia  fortitudinis,  illa  infirmitas  timoris. 
Sequitur : 

Vers.  4.  —  Pone  cor  tuum  in  omnia  qu(E  ego  osten- 
dam  iibij  quia  ut  ostendnntur  tibi  adductus  es  huc, 
Annuniia  omnia  quce  iu  vides  domui  Israel. 

i.  Pone  cor  tuum.  Ac  si  dicatur  :  Gonsidera.  Quia 
iit  ostendaniur  iibi  adductus  cs  huc,  ei  annuntia  omnia 
quce  vides.  Id  est,  ideo  adductus  es  ut  vidoas,  ot  ideo 


VIIl 


,  8).  Quis  namque  in  ilio  populo  esse  tunc  pote-  D  ^i^es  ut  annunties,  quia  quisquis  spiritalia  videndo 


rat,  qui  aures  corporis  non  haberet  ?  Sed  cum  dici- 
tnr  :  Qui  habei  aures  audiendi  audiat,  aperte  mon- 
straturquod  illa"^  aures  quaereret  quas  omnes  habere 
non  poterant.  Dicatur  ergo  :  Fili  hominis,  vide  ocu- 
lis  tuis,  et  auribus  tuis  audi.  In  priori  autem  ^  locu- 
tionum  noslrarum  parte  jara  dixiraus  (Sup.,  hom. 
42,  n.  21),  cur  propheta,  quoties  ad  videnda  spiri- 


*  Ebroic,  mihi  pr(Bstantihus. 

2  Sic  legendum  ex  Mss.  Locum  hunc  corruperant 
Edilores  ante  Gussanv.,scribendo  et  flumtes  fletuum 
maculas.  Cui  corruptelae  ut  raoderetur  Gussanv.,  in- 
consultis  Mss.,  pro  fluentes,  legendum  putavit,  me- 
liori  sane  sensu,  fonie.  Val.  Gi.  habet  et  jluenie 
fietu. 


proficit,  oporlet  ut  haec  loquendo  eliam  aliis  pro- 
pinet.  Videt  quippe  ut  annuntiet ;  qui  in  eo  quod  in 
se  proficit  etiara  de  profectu  proximi  praedicando 
curam  gerit.  Unde  et  alibi  scriptum  est :  Qui  audit 
dicat:  Veni  (Apoc.  xxii,  17).  Cui  enimjara  voxvo- 
cantis  Dei  efficitur  in  corde,  necesse  est  1324  ut 
proximisperpraedicationis  officiura  erurapat  in  voce; 

3  Hoc  est,  homilianim,  seu  homeliarum,  quae 
Graece  idem  significant  quod  sermones  aut  locuiiones 
Latine. 

♦  Ebroic.  et  Lyr.,  accipe. 

MtaMss.  oranes  Anglic,  Norm.  et  alii,  aut p/ane, 
quod  habent  pauciores.  RecentioresEd.  praetulenint 
pene^  quod  sensum  a  Gre^otia  v\i\ft\s^»2Qx^^^^"<J>^- 


951 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


952 


et  idcirco  alinm  vocet,  qnia  jam  ipse  vocatns  est. 
Unde  et  sponsas  qnoqne  in  Canticis  canticornm  lo- 
qnitnr,  dicens :  Quce  habitas  in  hortis,  ^  amici  auscul- 
tant,  fac  me  OMdire  vocem  tuam  {Cant.  viii,  13).  In 
hortis  enim  sancta  Ecclesia,  in  hortis  unaqnaBqae 
anima  habitat,  *  quae  jam  viriditate  spei  est  et  bo- 
norum  operum  charitate  repleta.  Sicca  quippe  spes 
est  hujus  saecuii,  quia  omnia  quae  hic  amantur  cum 
festinatione  marcescunt ;  et  Petrus  nos  apostolus  fe- 
stinare  admonet,  dicens  :  In  hcereditatem  incorrupti- 
hilem,  incontaminatam,  immarcescibilem  (IPetr.  i,  4). 
Quae  ergo  jani  in  hortis  habitat,  oportet  ut  sponsum 
suum  vocem  suam  audire  faciat,  id  est '  canticum 
bonae  praedicationis  emittat,  in  qua  ille  delectetur 
quem  dcsiderat^  quia  amici  auscultant,  videlicet 
omnes  electi,  qui,  ut  ad  coelestem  patriam  revivi- 
scant^  verba  vit»  audire  desiderant.  Sed  jam  pro- 
phcta  ea  nobis  ^  quae  videt  aperiat.  Sequitur : 

Vers.  S.  —  Et  ecce  murus  forinsecus  in  circuitu 
domm  ujidique. 

5.  Plerumque  in  sacro  eloquio  ex  protectionis  suae 
munimine  murus  dici  ipse  incarnatus  Dominus  solet, 
sicut  de  sancta  Ecclesia  per  prophetam  dicitur: 
Ponetur  in  ea  murus,  et  antemurale  (Isai,  xxvi,  1). 
Ipse  enim  nobis  murus  est,  qui  nos  undique  custo- 
diendo  circumdat.  Antemurale  autem  muri  nostri 
prophetae  omnes  fuerunt,  qui  priusquam  Dominus  ap- 
pareret  in  carne,  ad  construendam  fidem  prophe- 
tando  missi  sunt.  In  sancta  ergo  Ecclesia  Dominus 
murus  nobis  et  prophetae  ejus  antemurale  sunt  po- 
siti,  quia  ad  nos,  quos  ipse  perfecte  protegit,  etiam 
prophetarum  verba  in  fidei  constructione  venerunt. 
Unde  et  bene  prius  murus,  et  post  antemurale  poni- 
tur,  quia  vocati  ex  gentibus,  nisi  prius  Dominum 
cognosceremus,  prophetarum  illius  dicta  minime 
suscepissemus.  Et  notandum  quod  iste  murus  spiri- 
talis  aedificii  esse  forinsecus  dicitur.  Murus  quippe 
qui  ad  munitionem  aedificii  construitur,  non  inte- 
rius,  sed  exterius  poni  solet.  Quid  ergo  necessarium 
fuit  ut  diceretur  forinsecus,  cum  nunquam  poni  mu- 
rus  intrinsecus  soleat  ?  quia  necesse  est  ut  exterius 
positus  ea  quae  intus  sunt  defendat.  Sed  in  hoc  verbo 
quid  aperte  nisi  ipsa  dominica  incarnatio  demonstra- 
tur  ?  Murus  enim  nobis  intus  est  Deus,  murus  vero 
foris  est  Deus  homo.  Unde  ei  per  quemdam  prophetam 
dicitur  :  Existi  in  salutem  populi  tui,  ut  salvos  facias 
christos  tuos  (Habac,  m,  13).  Iste  etenim  murus  in- 
camatus,  videlicet  Dominus,  murus  nobis  non  esset, 
si  forinsecus  non  fuisset,  quia  intus  nos  non  prote- 
geret,  si  exterius  non  appareret.  Sed  neque  hoc 
negligenter  praetereundum  est,  qaod  idem  mnrus 
positus  dicitur  in  circnitu  domus  undiqne.  Domus 
quippe  Dei  non  solum  angeli  sancti,  de  quibus  Psal- 
mista  ait :  Domine,  dilexi  decorem  domus  tuce,  et  lo- 


A  cum  tabemaculi  glorice  tuce  (Psal.  xxv,  8),  sed  etiam 
nos  sumus,  quorum  mentes  inhabitare  dignatur.  Et 
murus  iste  undique  in  circuitu  domus  est,  qaia  Uni- 
genitus  Patris,  qui  sursum  est  firmitas  angeloram^ 
ipse  deorsum  factus  est  redemptio  hominam.  Ulis 
fortitudo  ne  cadant,  1325  nobis  adjutoriam  at  sar- 
gamos  post  casum. 

6.  Si  vero  per  domum  Dei  hoc  loco  sola  redempto- 
rum  hominum  muUitudo  signatur,  undique  nobis 
Dominus  et  per  circuitum  murus  est,  quia,  ut  nos 
perfectecustodiret,omniaquae  docuit  ostendil,  sicat 
scriptum  est  :  Quce  coepit  Jesus  facere  et  docere  ^Act, 
1, 1).  Quia  enim  vocare  nos  ad  coelestem  patriam  ve- 
nit,  nimirum  despicere  nos  bona  transitoria  docoit, 
et  mala  temporalia  non  timere.  Unde  et  opprobria 

Q  non  despexit,  injurias  pertulit,  mortem  non  timuit, 
crucis  patibulum  non  refugit ;  et  cum  hunc  voluissent 
rapere,  et  regem  constituere,  statim  fugit  (Joan,  vf, 
15) ;  quid  nobis  aliud  his  exemplis  innaens,  nisi  at 
debeamus  hujus  mundi  et  adversa  non  metuere,  et 
prospera  vitare  ?  quia  plus  plerumque  ejas  bona  oc- 
cupant  animum  quam  malaperturbant.Antepassio- 
nem  vero  suam  contumelias  audivit,nec  tamen  con- 
tamelias  reddidit ;  traditorem  suum  dia  lacitas  per- 
tulit,  eique  ficte  salutanti  dare  oscalam  non  recosa- 
vit ;  suscepit  mortem,  ne  mori  timeremns;  ostendit 
resurrectionem,  at  nos  resurgere  posse  crederemus. 
Post  passionem  quoque  suam  de  his  qai  se  cradfixe- 
rant  ad  fidei  gratiam  vocavit,  donum  pro  iniqaitate 
reddidit.  Qui  ergo  nos  exemplo  suo  de  omnibas  in- 

Q  struxit,  murus  nobis  per  circuitum  et  andiqae  factos 
est.  Sequitur  : 

Ibid.  —  Et  in  manu  viri  calamus  mensurce  sex  eii- 
bitorum  etpalmo. 

7.  Praeterita  lectione  (Hom.  sup.  n.  14)  jam  dizi' 
mus  quia  per  calamum  Scriptura  sacra  signatar. 
Qui  calamus  mensurae  esse  dicitur,  qaia  in  ipsa 
omnem  vitae  nostrae  actionem  metimur,  ut  scilicet 
videamus  vel  quantum  proficimus,  vel  qaantam 
longe  a  profectu  distamus.  Nam  saepe  aliqoid  ag^- 
tes,  jam  cujusdam  meriti  esse  nos  credimos ;  sed 
cum  ad  verba  Dei  recurrimus,  praecepta  soblimia 
audimus,  ibi  cognoscimus  ^  quantum  a  perfeeUoae 
minus  habeamus.  Calamus  ergo  mensurae  est,  qoia 
per  manus  scribentium  vita  mensuratur  aaditorum. 
Qui  calamus  in  manu  viri  esse  dicitnr,  sive  quia 
sacrum  eloquium  in  potestate  est  Mediatoris  Dei  el 
hominum,  hominis  Christi  Jesu^  seu  certe  qaia  hoe 
quod  scribi  volait  operando  complevit.  Idem  vero 
calamus  sex  cubitorum  et  palmo  esse  describitar. 
Duae  etenim  vitae  sunt,  in  quibus  eos  omnipoteos 
Deus  per  sacrum  eloquium  erudit,  activa  videlioet 
et  contemplativa.  £t  per  sex  cubitos  qoid  aiiud 
quam  activa  vita  exprimitur  ?  qnia  sexto  die  perfectt 


D 


*  Ed.  omnes,  neglectis  Mss.  (nam  lectio  nostra 
est  omnium  Norm.,  Laud.,  Val.  CL,  Longip.),  ha- 
bent,  amica  ausculta.  Quae  lectio  a  textu  Graeco  et  ab 
omnibus  ejus  versionibus  reprobatur ;  imo  ab  ipsomet 
Gregorio,  nam  paulo  post  legitur :  quia  amtci  om- 
scuitant,  vulelicei  omnes  electi. 


^  Suess.,  qucB  jam  viriditateet  spede  bonorum  opt- 
Tum  repleta  est.  Nostra  iectio  est  Mss.  Anglic.  et 
fere  omnium. 

^  Laud.,  cantum. 

^  Laud.  et  Longip.,  qucB  didicit. 

'^  Val.  Cl.,  quantum  ad  perfecUonem. 


953 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  H.  —  HOMIL.  H. 


m 


Dens  omnia  opera  sna  (Gemi,  ii,  i).  Palmns  vero,  A  caretnr  bona.  Qnare  antem  pars  Mariae  sit  optima, 


qni  snper  sex  cuhitos  esse  dicitnr,  jam  de  septimo 
est,  sed  tamen  cnbitns  nonest.  Activa  ergo  vita  si- 
gnatur  per  sex  cnbitos,  contemplativa  per  palmum, 
qnia  illam  opere  perficimns,  de  ista  vero  etiam 
*  cnm  contendimns,  vix  parnm  aliqnid  attingere 
valemus. 

8.  Activa  enim  vita  est,  panem  esurienti  tribnere, 
verbnm  sapientias  nescientem  docere,  crrantem 
corrigere,  ad  hnmilitatis  viam  snperbientem  proxi- 
mnm  revocare,  infirmantis  curam  gerere,  quac  sin- 
gnhs  quibnsqne  expediant  dispensare,  et  commissis 
nobis  qnaliter  subsistere  valeant  providere.  Contem- 
plativa  vero  vita  estcharitatem  qnidem  Dei  proximi 
tota  mente  retinere,  sed  ab  1326  exteriore  actione 


snbinfertnr  cnm  dicitnr  :  Qucb  non  auferetur  ah  ea. 
Activa  etenim  vita  cum  corpore  deficit.  Quis  cnim 
in  aeterna  patria  panem  esnrienti  porrigat,  ubi  nemo 
esnrit  ?  Quis  potum  tribnat  sitienti,  nbi  nemo  sitit  ? 
Qnis  mortuum  sepeliat,  ubi  nemo  moritur  ?  Cum 
praesenti  ergo  saeculo  vita  aufertur  activa,  contem- 
plativa  autem  hic  incipitur,  ut  in  coelesti  patria  per- 
ficiatnr,  quia  amoris  ignis  qni  hic  ardere  inchoat, 
cnm  ipsnm  qnem  amat  viderit,  in  amore  ipsius  am- 
plins  ignescet.  Contemplativa  ergo  vita  minime 
aufertur,  quia  snbtracta  praesentis  saeculi  luce  perfi- 
citur. 

10.  Has  utrasque  vitas,  sicnt  et  ante  nos  dictnm 
est  (Ab  August,,  l,  xxii  contra  Faustuniy  c.  54,  55), 


qniescere,  soli  desiderio  conditoris  inhaerere,  nt  nil  g  duae  beati  Jacob  muliercs  signaverunt,  Lia  videlicet 


jam  *  agere  libeat,  sed^  calcatis  cnris  omnibns,  ad 
videndam  faciem  sui  Creatoris  animos  inardescat ; 
ita  ut  jam  noverit  carnis  corrnptibilis  pondus  cnm 
moerore  portare,  totisqne  desideriis  appetere  illis 
hymnidicis  angelorum  choris  interesse^  admisceri 
coelestibus  civibns,  de  aeterna  in  conspectu  Dei  in- 
cormptione  gandere.  In  palmo  itaqne  manus  et  di- 
giti  tenduntur.  Sed  pamm  quid  de  mensura  cnbiti 
per  palmnm  contingitur,  quia  quantolibet  amore 
animns  ardeat,  qnantalibet  virtnte  se  in  Denm  ^  co- 
gitatione  tetendit,  non  jam  qnod  amet  perfecte 
videt,  sed  adhnc  inchoat  videre  qnod  amat,  quia 
sicnt  fortissimns  praedicator  dicit  :  Videmusnuncper 
speculum  in  eenigmate,  tunc  autem  facie  ad  faciem  (I 


et  Rachei  (Genes,  xxix,  16).  Liaquippc  interpretatnr 
kboriosa,  *  Rachel  vero  ovis,  vel  visuin  principinm. 
Activa  antem  vita  laboriosa  est,  quia  desudat  in 
opere  ;  contemplativa  vero  simplex  ad  solnm  viden- 
dnm  principium  anhelat,  videlicet  ipsnm  qni  ait  : 
Ego  principium,  propter  quod  et  loquor  vobis  (Joan, 
VIII,  25).  Beatusautem  JacobRachel  qnidem  concn- 
pierat,  sed  in  nocte  accepit  Liam,  qnia  videlicet 
omnis  qni  ad  Dominnm  convertitur,  contemplativam 
vitam  desiderat,  qnietem  aetemae  patriae  appetit ;  sed 
prius  necesse  est  nt  in  nocte  vitae  praesentis  opere- 
tnr  bona  quae  potest,  *  desudet  in  labore,  id  est 
Liam  accipiat,  nt  post  ad  videndum  principium  in 
Rachei  amplexibus  requiescat.  1327  Erat  autem 


Cor,  XIII,  12).  Et,  Nunccognoscoexparte,  tuncautem  ^  Rachel  videns,  sed  sterilis ;  Lia  vero  lippa,  sed  fe 


eognoscam  sicut  et  cognitus  sum  (Ibid,),  De  septimo 
ergo  cubito  palmnm  tangimns,  qnia  in  hac  vita 
positi  contemplationisintimae  solainitiadegustamns. 
Activa  enim  vita  quia  perfecte  teneri  potest,  et  sexto 
die  homo  est  conditus  (Genes,  i,  27),quibona  debet 
operari,  sex  cnbitos  calamus  habet. 

9.  Bene  has  ntrasque  vitas  dnae  illae  mnlieres  si~ 
gnavemnt,  Martha  videlicet  et  Maria  (Luc,  x,  40)  : 
qnamm  una  satagebat  circa  freqnens  ministerium, 
alia  vero  sedebat  ad  pedes  Domini,  etaudiebat  verba 
de  ore  ejns.  Cumque  contra  sororem  Martha  qnere- 
retnr  quod  se  adjnvare  negligeret,  respondit  Domi- 
nos,  dicens  :  Martha,  occuparis  et  satagis  circa  multa; 
porro  unum  est  necessarium,  Maria  autem  optimam 


cnnda ;  •  Rachel  pulchra  et  infecnnda,  qnia  contem- 
plativa  vita  speciosa  in  animo  est,  sed  dnm 
'  qniescere  in  silentif>  appetit,  filios  non  generat  ex 
praedicatione.  Videt  et  non  parit,  '  qnia  dum  quietis 
snae  stndinm  diligit,  minus  se  in  aliomm  collectione 
snccendit ;  el  qnantnm  introrsns  conspicit,  aperire 
aliis  praedicando  non  sufficil.  Lia  vero  lippa  et  fe- 
cunda  est,  qnia  activa  vita,  dum  occupatur  in  opere, 
minus  videt,  sed  dnm  modo  per  verbnm,  modo  per 
exemplum  ad  imitationem  suam  proximos  accendit, 
multos  in  bono  opere  filios  generat.  Et  si  in  con- 
templatione  mentem  tendere  non  valet,  ex  eo  tamen 
quod  agit  exterivt,  gignere  sequaces  •  valet.  Recte 
ergo  in  mensura  calami  prins  sex  cubiti,  et  postmo- 


partem  elegit,  qucenon  aufereturabea  (Ibid,,  ^i,  42;.  j^  dum  palmns  dicitur,  quia  ante  activa  agitur,  ut  ad 
Ecce  pars  Marthae  non  reprehenditnr,  sed  Mariae      contempiativam  postmodum  veniatur. 
laadatnr.  Neqne  enim  bonam  partem  eiegisse  Ma-         il.  Sed  sciendum  est  quia  sicut  bonns  ordo  vivendi 
riam  dicit,  sed  optimam,  nt  etiam  parsMarthas  indi-      est  nt  abactiva  in  contemplativam  tendatnr,  ita  ple- 


^  Omnes  Editi,  eum  cor  tendimus,  Seqnimnr  Mss. 
Norm.,  Val.  Cl.  et  plur. 

*  Longip.,  habere  libeat, 

'  Abest  co^totiona aLand.,  Ebroic,  Sagiensi. 

*  Val.  Cl.,  Rachel  vero  quies  vet  ovis, 

>  Val.  Ci.,  et  in  labore  activam,  id  est  Liam  acci- 
piat, 

*  In  Ed.  Vatic.  et  Gnssanv.  hic  insertnm  legitnr: 
Quia  nimirum  mens,  cum  contemplando  otia  appetit, 
jkus  videt,  sed  minus  filios  Deo  generat;  eum  vero  ad 
Idborem  se  pradicationis  dirigit,  minus  videt,  sed  am- 
fhui  parit.  Rachel,  etc.  Haec  in  Mss.  nostris  et  in 


vet.  Ed.  ignota  snnt,  atqne  hand  dnbie  pro  assn- 
mento  habenda. 
7  libroic.  et  Lyr.,  crescere, 

•  Laud.  et  Suess.,  quia  quietis  sucs  studio  intenta, 
minus,  etc. 

•  In  Vatic.  et  Gussanv.,  valet,  Post  Lia  ergo  com- 
plexumad  Rachelem  Jacob  pervenit,  quia  perfectus 
quisque  ante  activcB  vitce  ad  fecunditatem  jungitur,  et 
post  contemplatioiB  ad  requiem  copulatur.  Recte,  Qnae 
m  Mss.  non  contineri  fatetnr  Gnssanv.  Sane  in  nnllis 
reperimus  nec  in  vet.  Excnsis. 


955 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


956 


ramque  nliliter  a  contemplativa  animns  ad  activam  A  ponere  in  terra  constwverat,  jam  a  terra  snspensnm 


reflectitnr,  ut  per  hoc  quod  contemplaliva  mentem 
accenderit,  perfectius  activa  teneatur.  Debel  ergo 
nos  activa  ad  conteniplativam  transmittere,  el  ali- 
quando  tamen  ex  eo  quod  introrsus  mente  conspexi- 
mus  *  contemplativa  melius  ad  activam  revocare. 
Unde  et  idem  Jacob  post  Rachelis  amplexus  ad  Liae 
rediit,  quia  et  post  \isum  principium  laboriosa  vita 
boni  operis  non  est  funditus  deserenda. 

12.  Est  autem  in  contemplativa  \ita  magna  men- 
tis  contentio,  cum  sese  ad  coelestia  erigit,  cum  in 
rebus  spiritalibus  animum  tendit,  cum  transgredi  ni- 
titur  omnc  quod  corporaliter  videtur,  cum  sese  an- 
gustat  ut  dilatetur.  Et  aliquando  quidem  vincit,  et 
reluctantes  tenebras  suae  caecitatis  exsuperat,  ut  de 


portat.  Et  nos  ergo  si  ad  parcntes  proprios,  id  est  ad 
spiritales  palres  redimus,  teneamns  in  via  angelum, 
nt  suavitate  intima  apprehendamus  Deum.  Contem- 
plativae  etenimvitae  amabiiis  valde  dulcedoest,  quaB 
super  semetipsam  animam  rapit,  ^  coelestia  ai^crit, 
terrena  autem  debere  esse  contemptui  ostendit,  et 
spiritalia  mentis  oculis  patefecit,  corporalia  abscon- 
dit.  Unde  bene  Ecclesia  in  Canticis  canticorum  di- 
cit  :  "^  Ego  dormioy  et  cor  menm  vifjUai  (Canf,  v,2j. 
Vigilanti  etenim  cordedormit,  quiaperhocqnod  'm- 
terius  contemplando  proficit,  *  ab  inquieto  foris 
opere  quiescit. 

14.  Sed  inter  haec  sciendum  est  quia  qnandiu  in 
hac  mortali  carne  vivitur,  nullus  ita  in  contempla- 


incircumscripto  lumine  quiddam  furtim  et  tenuiter  g  tionis  virtute  proficit,  ul  inipso  jamincircnmscripto 

luminis  radio  mentis  oculos  infigat.  Neque  enim  om- 
nipotens  Dens  jam  in  sua  claritate  conspicit?ir,  sed 
quiddam  suh  illa  speculatur  ani/na,  imde  ^  refota 
proficiat,  et  post  ad  visionis  ejus  gloriam  pertingat. 
Sic  namque  Isaias  cum  se  Dominum  vidisse  falere- 
tur,  dicens  :  Anno  qno  mortuusestrexOzias,  ridi  Do- 
minum  sedentem  super  solium  e^eelsnm  et  elevntnm, 
protinus  adjunxit  :  Ei  ea  qnat  suh  eo  erani  implebant 
templum  (Isai.  vi,  i).  Qiiando  Oziasrex  superbusac 
pra^sumptor  moritur,  Dominus  videtur,  quia  cnm 
mundi  hujus  elatio  a  desiderio  mentis  oc^iditnr, 
tunc  ipsa  mens  Dei  gloriam  contemplatur.  Et  notan- 
dum  quod  Dominus  supersolium  excclsum  et  eleva- 
tumsedet.Quid  namqueest  ejus  solium,  nisicreatura 
Q  angelica  vel  humana,  cui  per  intellectum  quem  de- 
dit  praesidet  f  Quod  videlicet  soliura  excelsum  et 
elevatum  dicitur,  quia  et  natura  hnmana  ad  coele- 
stem  gloriam  elevata  proficit,  et  creatura  angelica 
dum  multis  spiritibus  cadentibusjam  solidata  e^tin 
coelo  ne  cadat,  inde  elevata  est  unde  et  confirmata. 
Templum  vero  ejus  hoc  est  quod  solinm,  quia  a^ter- 
nus  Rex  ibi  habitat  ubi  sedet.  1329  Nos  ergo  tern- 
plum  illius  sumus,  in  quorum  mentibus  babf tare  di- 
gnatur.  Sed  ea  quae  sub  eo  eranl  injplebant  tem- 
plum  quia  quidquid  de  illo  modo  conspicitur,  adhuc 
non  est  ipse,  sed  [sub  ipso  est.  Sic  Jacob  angelum 
vidit,  et  vidisse  se  Dominum  fatetur  {Genes.  xxxn, 
30),  quiacum  ministeria  ejusc^nspicimus,  jani  ronl- 
tum  estquodsuper  nosmetipsos  ievamur.  Nolandani 


attingat ;  sed  tamen  ad  semetipsam  protinus  reverbe 
rata  revertitur,  atque  ab  ea  luce,  ad  quam  respir- 
rando  transiit,  ad  suae  c<ecitatis  tenebras  suspi- 
rando  rediit.  Quod  bene  sacra  historia  dosignat, 
quae  beatum  Jacob  cum  angelo  luctatum  narrat. 
*  Cuni  enim  ad  parentes  proprios  rediret,  in  via  an- 
gelum  invenit,  cum  quo  in  luctamine  magnum 
certamen  habuit  (Genes.  xxxii,  24).  Is  enim  qui 
certat  in  iuctamine,  aliquando  superiorem  se,  ali- 
quando  vero  eum  cum  quo  contenderit  inferiorem 
invenit.  Designat  ergo  angelus  Dominum,  et  Jacob 
qui  cum  angelo  contendit  uniuscujusque  perfecti  viri 
et  in  contempiatione  positi  animam  exprimit.  Quae 
videlicet  anima  cuui  contemplari  Deum  nititur,  velul 
in  quodam  certamine  posita,  modo  quasi  exsuperat, 
quia  intelligendo  et  sentiendo  de  incircumscripto  lu- 
mine  aliquid  degustat ;  modo  vero  succumbit,  quia 
et  degustando  iterum  deficit.  Quasi  ergo  vincitur  an- 
gelus,  quando  intellectu  intimo  apprehenditur  Deus. 

1328  13.  Sed  notandum  quod  idem  victus  an- 
gelus  nervum  femoris  Jacob  '  tetigit,  eumque  mar- 
cescere  statim  fecit,  atque  ab  eo  temporo  Jacob  uno 
claudicavit  pede,  quia  scilicet  onmipotens  Deus  cum 
jam  per  desiderium  et  intellectum  cognoscitur,  om- 
nem  in  nobis  voluptatem  carnis  arefacit.  Et  qui  prius 
quasi  duobus  pedibus  innitentes,  et  Deum  videbamur 
quaerere,  et  saBculum  tenere,  post  agnitionem  *  sua- 
vitatis  Dei  unus  in  nobis  pes  saAtis  remanet,  atque 
alius  claudicat,  quia  necesse  est  ut,  debilitato  amore 


saeculi,  solus  convalescat  in  nobis  amor  Dei.  Si  ergo  ^^  vero  quod  dicitur  :  Imptebani  t^mplnm,  quoniametsi 


tenemus  angelum,  uno  claudicamus  pede,  quia  dum 
crescit  in  nobis  fortitudo  ^  amoris  intimi,  infirmalur 
procul  dubio  fortitudo  camis.  Omnis  quippe  qui  uno 
pede  claudicat  soli  illi  pedi  innititur  quem  sanum  ha- 
bet,  quia  cui  desiderium  terrenum  jam  arefaclum 
fuerit,  in  solo  pede  amoris  Dei  tota  virtute  se  susti- 
net.  Et  in  ipso  stat,  quia  pedem  amoris  saBcuii  quem 


angelus  apparet,  infirmae  tamen  meutis  de^ideno 
satisfacit^  ut  si  adhuc  majus  non  potest,  jam  tamfQ 
minus  quod  videt  admiretur.  Ea  ergo  qua  snb « 
suntimplenttemplum,quia,  sicut  dictum  est,etcum 
mens  in  contemplatione  profecerit,  non  jam  q^y^^ 
ipse  est,  sed  id  quod  sub  ipso  est  contemplator.  Is 
qua  videlicet  coutemplatione  jam  quietis  intenix 


*  Suess.,  ad  activam  melius  contemplativam  revo- 
care.  Ebroic.  et  Lyr.,  a  coniemplativa, 

*  Post  verba  hajc  in  Laud.  et  Suess.  scriptum  :  ex 
qua  re  Jacob  luctatur  cum  angelo,  uno  claudicatur 
pede,  cum  enim. 

3  PJur,,  tenuit. 

*  Laud,  et  Sue&s,,  suavitatis  inttmce. 


^  Laud.,  amoris  Dei.  Norm.  et  VaL  Cl.,   ibideiu, 
infirmamur...  fortitudine  cordis. 
*  Anglic,  consentientibusNorm.,  cc^lestia appf^*^- 
■^  Laud.,  ego  donnivi, 
'  Vatic.  et  Gussanv.,  a  pravo. 
5  Norm.  et  Val.  Cl.,  refecta. 


957 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  n,  -  HOMIL.  ni. 


9SI» 


gastns  contingitnr.  Cnjxis  qnia  qnaedam  qnasi  pars  A 
e»t,  et  perfecta  nunc  esse  non  potest,  recle  in  Apo- 
oalypsi  scriptnm  est  :  Factum  est  silentium  in  ccelo, 
quasi  media  hora  (Apoc.  viii,  1).  Coelnm  qnippe  est 
anima  justi,  sicut  per  prophetam  Dominus  dicit  : 
CcBlum  mihi  sedes  est  (Isai.  lxvi,  i).  Et,  Coelienar- 
rant  gloinam  Dei  (Psal.  xviii,  i).  Cum  ergo  qnies 
contemplativae  vitas  agitur  in  mente,  silentium  fit  in 
cobIo,  quia  terrenornm  actuum  strepitus  quiescit  a 
cogitatione,  ut  ad  secretum  intimum  '  aurem  animus 
apponat.  Sed  quia  baec  quies  mentis  esse  in  hac  vita 
perfecta  non  potest,  neqnaquam  hora  integra  factum 
coelo  silentium  dicitttf,  sed  quasi  media  hora,  ut 
neque  ipsa  media  hora  plene  sentiatur,  cum  prae- 
mittitur  quasi  quia  mox  nt  se  animus  sublevare 
coeperit,  et  quietis  intimae  lumine  perfandi,  redeunte  "Q 
citius  cogitationum  strepitu,  de  semetipso  confundi- 
tur,  et  confusus  caecatur.  Yita  igitur  contemplativa 
qnse  illic  hora  quasi  media  dicitur ,  apud  Ezechielem 
prophetam  non  cabitus,  sed  palmusappellatur.Ecce. 
fratres  charissimi,  dnm  uninscujnsque  vitae  causas 
exprimere  '  cupimus,  paulo  latius  per  excessum  lo- 
cuti  sumus.  Sed  bonis  mentibus,  quibus  utraque  ea- 
dem  vita  est  ad  agendum  amabilis,  esse  non  debet 
ad  audiendum  gravis.  Sequitur  : 

Ibid.  —  Et  mensus  est  latitudinem  cedificii  calamd 
tino,  altitudinem  quoque  calamo  uno. 

i5.  Omnipotens  Deus,  qui  nec  in  magnis  tendi- 
tnr,  nec  in  minimis  angnstatur,sic  de  tota  simul  Ec- 
clesia  ioquitur  ac  si  de  una  anima  loquatur.  £t  saepe 
quod  ab  eo  de  una  anima  dicitur  nil  obstat  si  de  tota  q 
simul  Ecclesia  intelligatur.  Latitudo  itaque  aedificii 
ad  charitatem  pertinet,  de  qua  Psalmista  dicit  :  La- 
iummandatumtuumnimis  (Psai.cxviii,96).1330NiI 
enim  latius  quam  omnes  in  sinu  amoris  recipere,  et 
nullas  odii  angustias  sustinere.  Sic  quippe  lata  est 
charitas,  ut  in  auiplitudine  dilectionis  sux  capere 
etiam  inimicos  possit.  Unde  et  praecipitur  :  Diligite 
inimicos  vestros,  benefacite  iisqui  oderunt  vos  (Luc.  vi, 
27).  Considerandum  quoque  nobis  est  quia  latitudo 
in  sequalitate,  altitudo  vero  in  sublimitate  tenditur. 
Latitudo  ergo  pertinet  ad  charitatem  proximi,  alti- 
tndo  3  ad  intelligcntiam  conditoris.  Sed  latitudo  et 
altitndo  aedificii  uno  calamo  mensuratur,  quia  vide- 
licet  unaquaiqueanima  quantum  lata  fuerit  in  amore 
proximi,  tantumetaltaeritin  cognitione  Dei.  Dum  ]) 
enirn  se  per  amoren  ^  juxta  dilatat,  per  conitionem 
se  superius  exaltat ;  et  tantum  supcr  semetipsam  ex- 
celsa  fit,  quantum  se  juxta  se  in  pjToximi  amorem 
tendit.  Et  quia  sedificium  qnod  inhabitat  Deus  ex 
angelica  simul  et  humana  natura  perficitur,  per  hoc 
qood  angelica  creatura  sursum  est,et  humana  adhuc 
deorsum,  potest  per  latitudinem  atque  altitudinem 
edificii  utraque  haec  creatura  significari,  quia  ista 


adhuc  intimis  degit,  illa  vero  in  sublimibus  perma- 
net.  Sed  uno  calamo  mensuratur  utraque,  quia  hu- 
militas  hominum  quandoque  ad  sequalitatem  perdu- 
citur  angelorum.  Unde  scriptum  est:  Neque  nubent, 
neque  nubentur,  sed^^erunt  sicut  anyeli  Dei  in  ca;lo 
(Matth.  XXII,  30).  Et  unde  per  Joannem  dicilur : 
Mensura  hominis  quue  cst  AnyeV  (Apoc.  xxi,  17).  Quia 
nsque  ad  illam  altitudinem  glorite  homo  perducitur, 
in  qua  solidatos  se  angeli  laetantur.  Latitudo  ergo 
aedificii  tanta  est,  quanta  et  altitudo,  quia  electi 
qniquc  qui  modo  in  imis  laborant,  quandoque  illis 
beatissimis  spiritibus  non  erunt  inaequales. 

^ed  nos  inter  haec  redeamus  ad  mentem^  ac  totis 
dftdullis  cmrdis  Deum  diligamus  etproximum.  Dila- 
temur  in  anectu  charitatis,  ut.  exaltemur  in  gloria 
celsitudinis.  Compatiamur  per  amorem  proximo,  ut 
conjungamnr  per  cognitionem  Deo.  Condescendamus 
fratribus  minimis  in  terra,  ut  coaequemur  angelis  in 
coelo,  quia  vir  qui  sua  imagine  Redemptorem  signat, 
mensus  est  latitudinem  aedificii  calamo  uno,  altitudi- 
nem  quoque  calamo  uno.  Nunc  igitur  metitur  mores, 
pensat  opera,  cogitationes  considerat,  ut  sine  fine 
postmodum  retributionem  reddat  Jesus  Christus 
UnigenitnsPatri8,qui  cnm  eo  vivitetregnatin  nnitate 
Spiritns  sancti,  per  omnia  saecnla  saeculornm.  Amen. 

HOMILIA  ni. 
In  trium  versuum  explicatione  potissimum  describitw 

EcclesicB  (sdificium  ex  omnibus  sub  utroque  Testa- 

mento  justis  constructum, 

1.  Vir  ^  cni  calamns  mensttrae  in  mann  esse  de- 
scribitnr. 

EzBCH.  XL,  6; — Venit  ad  portam  quce  respiciebat 
ad  viam  Orientalem, 

Quis  veroalius  portao  hujnsappellationesignatur, 
nisi  ipse  Dominns  ac  Redemptor  noster,  qui  nobis 
janua  factus  est  regni  coelestis  ?  Sicut  ipse  ait :  Nemo 
venit  ad  Patrem,  nisi  per  me  (Joan.  xiv,  6).  Sed 
cuin  eumdem  virum  lineis  indutum  figuram  Domini 
tenere  dixerimus,  quaerendum  nobis  est  qua  ralione 
conveniat  ut  idem  Dominus  et  per  virum  designari 
valeat,  et  per  portam,  dum  vir  veniat  1331  ad 
portam?  Nunquidnam  ipse  venit  •  ad  semetipsuin? 
An  ita  est,  quia  et  in  Evangelio  ipse  testatur,  dicens: 
Qui  non  intrat  per  ostium  in  ovHe  ovium,  sed  ascendit 
aliunde,  illefurestet  latro,  Quiautemintratperostium, 
pasior  est  ovium  (Joan.  x,  i,  t).  Et  paulo  post  dicit: 
Ego  sum  ostium  (Ibid.,  9).  Atque  iterum  subjungit : 
Ego  sum  pastor  bonus  (Ibid.,  i4).  Si  ergo  pastor  in- 
trat  per  ostium,  et  ipse  est  ostium,  ipse  pastor,  ipse 
procul  dubio  intrat  persemetipsum.  Ecce  duin  Eze- 
chielis  sensum  enodare  cupimus,  de  Evangelio  etiam 
quaestionem  ^  ligamus.  Quaerendum  nobis  itaque  est 
qualiter  et  ipse  intret,  et  per  semetipsum  intret. 
Dominus  enim  ac  Redemptor  noster,  cnm  sancta  Ec- 


*  Vatic.  et  Gussanv.,  auris  animum  apponat.  Re- 
feUuntur  ex  Mss.  nostris  et  Anglic. 

'  Ebroic.  et  pl.  Norm.,  coepimus. 

'  Val.  CI.,  cum  Norm.,  ad  inteiligenUam  cmtem- 
plationis. 

^  Lyr.,  amoremjusti  dilatat. 


^  Sic  legendum  ex  Mss.,non,  ut  in  Editis  habetur, 
vir  cujm  CAilamus  mensurce  in  manu  eju$  describitur. 

*  Longip.,  ad  semetipsum  per  semetipsum,  an  mn 
ita  est  f 

^  Land.,  legamus,  non  sequendns. 


m 


SANCTI  GREGORIl  MAGNI 


960 


clesia,  quam  redemit,  secnndum  carnem  una  sub-  A  quae  accipit  ei  semper  laudem  su»  pietatis  reddit.Si 


stanlia  est,  Paulo  attestanle  qui  ait :  Adimpleo  ea 
quce  destint  passionum  Christi  in  carnemeapro  corpore 
ejns,  quod  est  Ecclesia  (Coloss.  i,  24).  Hujus  capitis 
corpus  Ecclesia  est,  et  hujiiscorporiscaput  Christus 
(Ephes.  I,  22).  De  quo  suo  capiteexsultatcorpus,id 
est  sancta  Ecclesia,  cum  per  Psalmistam  dicit:  Nunc 
autem  exaUmit  caput  meum  super  inimicos  meos 
(Psal.  XXVI,  6).  Quia  enim  quandoque  ipsa  etiam 
exaltanda  est,  jam  nunc  caput  suum  super  inimicos 
suos  exaltatum  gaudet  in  coelis.  Cum  ergo  electi  qui- 
que  ad  vilam  peneniunt,quiamembra  ejuspereum 
intrani  ad  eum,  ipse  per  se  intrat  ad  se.  Ipse  enim 
in  suis  membris  est  qui  intrat,  ipse  caput  ad  qiu)d 
intrantia  menibra  perveniunt.  Quod  Bfechiel  pro- 


quidam  gradus  in  cordis  ascensione  nonessent,  Psal- 
mista  nondiceret  :  Ambulabuntd^  virtute  in  viriuten 
{Psal.  Lxxxiii,  8). 

4.  Nec  mirum  si  de  virtute  in  virtutem  gradus 
sunt,  quando  unaquseque  virtus  quasi  quihusdam  gra- 
dibus  augetur,  et  sic  per  iacrementa  merilorum  ad 
summa  perducitur.  Aliud  namque  sunt  virtutis  exor- 
dia,  aliud  provectus,  aliud  perfectio.  Si  enim  ipsa 
fidesad  perfectionem  suam  non  quibusdam  gradibus 
duceretur,sancti  apostoli  minimedixissent :  •  Adauge 
nobis  fidem  (Luc,  xvii,  5).  Et  quidam  venilad  Jesum, 
qui  curari  voluit  filium  suum,  sed  requisitus  an  cre- 
deret,  respondit :  Credo,  Domine,  adjuva  incredulita' 
tem  meam  (Marc.  ix,  23).  Pensate,  rogo,quod  dici- 


phela  multipliciler  insinuat,  qui  virum  vcnisse  dicit  g  ^^.  sj  credebatxur  incredulitatem  dicebat  ?  Si  vcro 


ad  portam,  et  quaj  cadem  porta  sit  ostendit,  dicens: 
Quo!  respiciebat  ad  viam  Onentalem.  Ipse  etenim  no- 
bis  est  via,  qui  dixit :  Ego  sum  via,  veritas  et  vita 
(Joan.  XIV,  6j.  Ipse  etiain  Orientalis  via,  de  quoscri- 
ptum  est:  Ecc^  vir,  Oriens  nomcn  ejus  (Zach.w,  Vi). 
Porta  ergo  viain  Orienlalem  respicit,  quia  illum  si- 
gnat  qui  nobis  iter  ad  ortum  fccit  luminis. 

2.  Potest  etiam  portae  nomine  unusquisque  prajdi- 
cator  intelligi,  quia  quisquis  nobis  januam  regni  cce- 
lestis  ore  suo  aperit  porta  est.  Unde  et  duodecim 
porta)  vel  in  Joannis  Apocalysi  (Apoc.  xxi,  21),  vel 
in  exlrema  hujus  prophetae  visione  describuntur.  Po- 
test  etiam  portae  nomine  Scripturae  sacrae  scientia 
non  inconvenienter  iutelligi,  qu»  dum  nobis  intel- 


incredulitatem  habere  se  noverat,  quomodo  crede- 
bat  ?  Sed  quia  per  occultam  inspirationem  gratia?  me- 
ritorum  suorum  gradibus  fides  crescit,  uno  eodein- 
que  lempore  is  qui  necdum  perfecte  credideral  sirnnl 
et  credebat  et  incredulus  erat. 

5.  Hos  nimirum  gradus  Dominus  sub  messis  no- 
mine  describit,  dicens  :  Sic  est  regnum  Dei,quemad' 
modum  '  si  jaciat  homo  semen  in  terram,  ei  dormia*, 
et  exsurgat  nocte  a^  die,  et  semen  germinet  et  crescat, 
dum  nescit  ille.  Ultro  enim  terra  fmcttficat  primum 
herbam  ^  deinde  spicam,  deinde  plenum  fnimentum  in 
spica.  Etcum  *  seproduxerit  fructus,  statim  mittitfal- 
cem,  quoniam  adest  tempus  m^ssts  (Marc.  iv,  26,  seq.). 
Semen  homo  jactat  in  terrani,  cum  cordi  suo  bonam 


lectumaperit,coelestisregnijanuampandit.Possumus  C  inientionem  Mnserit.  Et  postquam  semen  jacUveril 


porlae  nomine  et  fidem  accipere,  qnam  primam  con 
tingimus,  ut  ad  virtutum  aedificia  intremus.Unde  hic 
aperte  subjungitur : 

Ibid.  —  Et  ascendit  per  gradus^us. 

3.  Quid  enim  gradus  sunt  hujus  portae,  nisi  me- 
rita  virtutum  ?  Sive  enim  in  cognitione  Mediatoris 
Dei  et  hominum,  hominis  Jesu  Christi,  seuin  scien- 
lia  divini  eloquii,  seu  in  ipsa  fide  quam  de  illo  acce- 
pimus,  quibusdam  gradibus  ad  altiora  incrementa 
pervenimus.  Nemo  enim  repente  fit  summus,  sed  in 
bona  conversatione  a  minimis  (fuisque  inchoat,  utad 
ma^na  perveniat.  De  his  gradibus  per  Psalmistam 
dicitur  :-i)ptt5  in  gradibus  ejusdignoscetur  dum  susci- 
piet  eam  (Psal.  xlvii,  4^.  Dum  enim  sanctam  Eccle- 


dormit,  quia  in  spe  boni  operis  quiescit.  Nocte  vero 
exsurgit  ac  die,  ^  quia  inter  adversa  et  prospera  pro- 
ficit.  Et  semen  germinat  et  crescit,  dum  nescit  ille, 
quia  et  cum  adhuc  metiri  incrementa  sua  non 
valet,  semel  concepta  virtus  ad  provectum  ducilur. 
Et  ultro  terra  fructificat,quia,praeveiiienlese  gratia, 
mens  hominis  spontanee  ad  fructum  boni  operis  as- 
surgit.  Sed  haec  eadem  terra  primum  herbam,  deinde 
spicam,deindepleiium  frumentum  prodacitin  spica. 
Herbam  quippe  producere  est  inchoationisbonaead- 
huc  teneritudinem  habere.  Ad  spicam  vero  heiba 
pervenit,cum  se.virtus  animo  concepta  ad  profectmn 
boni  operis  pertrahit.  Plenum  autem  framentam  io 
spica  fructificat,  quando  jam  in  tantum  virtus  profi- 


siam  Dominus  suscipit  (De  pmiit.,  dist.  2,  c.  Cum  ^  cit,  ut  esse  robusti  et  perfecti  operis  possit.  Atcom 


sanctam),  in  gradibus  ejus  dignoscitur,  quia  ejus  glo- 
ria  per  illius  incrementa  declaratur.  Quantum  enim 
sancta  Ecclesia  ascendendo  profecerit,  tantum  Deus 
hominibus  ex  ejus  virtutibus  1332  innotescit.  De 
his  quoque  gradibus  beatus  Job  loquitur,  dicens  :  Per 
singulos  gradus  meos  pronuntiabo  illum  (Job  xxxi, 
37).  Omnipotentem  quippe  Dominum  per  singulos 
gradus  suos  pronuntiat,  qui  per  incrementa  virtutum 


se  produxerit  fructus,  statim  mittit  falc6m,quoiiiam 
adest  tempus  messis.  Omnipotens  enim  Deus  pro- 
ducto  fructu  falcem  mittit,  et  messem  suam  desecat, 
quia  cum  unumquemque  ad  opera  perfecta  perdoxe- 
rit,  ejus  temporalem  vitam  per  emissam  seatentiao 
incidit,  ut  granum  suum  ad  coelestia  horrea  perdn- 
cat.  Cum  igitur  desideria  bona  concipimus,  semea 
in  terram  mittimus.  Cum  vero  operari  recta  indpi- 


*  Plur.  Mss.,  auge. 

*  Laud.,  Longip.  et  plerique,  sijactet. 

'  Omissum  in  Vatic.  et  Gussanv.,  deinde spicam,  re- 
vocavimus  ex  Mss.  et  vet.  Ed.  necnon  ex  Evangelii 
textn. 


♦  Ita  Mss.  Laud.,  Longip.,  Norm.,  etc.,cum  inex- 
cusis  legatur  :  Et  cum  ex  se  produxerit  fructus, 

^  Laud.,  miserit,  sano  sensu. 

*  Laud.  et  Longip.,  quia  in  adversa. 


^i 


HOMILfARUM  IN  EZEGHIELEM  LlB.  U.  -  HOMIL.  HI. 


962 


mus,  herba  sumus.  *  Cum  aulem  ad  provectum  boni  A  operis,  et  palmum  ininchoationecontemplationisha- 


operis  crescimus,  1333  ad  spicam  pervenimus. 
Cumque  in  ejusdem  boni  operis  perfectione  solida- 
mur,  jam  plennm  frumentum  in  spica  proferimus. 
6.  Herba  etenim  Petrus  fuerat,  qui  passionis  tem- 
pore,  per  amorem  Dominum  sequens,  hunc  confiteri 
antc  anciilae  vocem  timebat  {Luc.  xxii,  57).  Erat 
enim  jaiii  viriditas  in  mente,  quia  credebat  omnium 
Redemptorem,  sed  valde  adhuc  flexibilis  pede  con- 
culcabalur  timoris.  Jam  in  spicam  surrexerat  quando 
eum  quem  moriturum  confiteri  timuerat^  nuntiante 
Angelo,  in  Galilaea  viventem  videbat. '  Sed  tunc  ple- 
num  granum  in  spicam  pervenerat,  quando,  veniente 
desuper  Spiritu,  et  suam  mentem  in  illius  amore 
roborante,  ita  solidatus  est,  ut  vires  persequentium 


buerunt.  Quia  enim  eorum  vitam  in  unitatem  fidei  et 
perfecta  operatio,  et  inchoata  contemplatio  sublimem 
reddidit,  in  uiio  calamo  mensura  liminis  fuit.  Sequi- 
tur  : 

Vers.  —  Et  thalamum  uno  calamo  %n  longum,  ei 
uno  calamo  in  laium. 

8.  Consideremus  quid  agi  in  thalamo  soleat'  atque 
exinde  hoc  quod  in  sancta  Ecclesia  agimur  colligamus 
In  thaiamo  quippe  sponsus  et  sponsa  foederantur, 
1334  sibique  in  amore  junguntur.  Quid  ergo  sunt 
in  sancta  Ecclesia  thalami^  nisi  eorum  corda  in  qui- 
busa  nima  per  amorem  sponso  invisibili  jungitur,  ut 
ejus  desiderio  ardeat,  nullajam  quae  in  mundosunt 
concupiscat,|prse8entis  vitae  longitudinem  poenam  de- 


caesus  despiceret,  et  Redemptorera  suum  libereinter  g  ^^^^^  ^^.^^  f^^^i^^^^  ^^  amoris  amplexu  in  coelestis 


flagella  praedicaret  {Act.  v,  29).  NuIIus  itaque  quiad 
bonum  propositum  adhuc  in  mentisteneritudine  esse 
conspicitur,  despiciatur,  quia  frumentum  Deiabherba 
incipil,  ut  granum  fiat.  Vir  ergo  vestitus  lineis,  ve- 
nit  ad  portam,  quia  Dominus  ac  Redemptor  noster 
membris  suis  intrantibusperducitur  ad  se.  Et  ascen- 
dit  per  gradus  ejus,  quia,  nobis  proficientibus,  eono- 
bis  amplius  exaltatur,  quo  altus  et  incomprehensibi- 
Us  esse  cognoscitur.  In  virtutum  quippe  nostrarum 
gradibus  ipse  ascendere  dicitur^  quia  tanto  ipse  su- 
blimior  nobis  ostenditur,  quanto  noster  animus  a  re- 
bus  infimis  separatur.  Sequitur  : 

Ibid.  —  Et  mensus  est  limen  portce  calamo  uno  in  h' 
Utudinem,  id  est  limen  unum  calamo  uno  in  latitudi- 
fkem, 

7.  Cur  postquam  dictum  est,  Limen  portce,  statim 
snbjungitur,  >  Limen  unum,  nisi  quia  aperte  innuit 
quod  adhuc  inferius  limen  aliud  dicatur  ?  Porta  au- 
tem  a  limine  surgit  ut  porta  sit.  Si  igitur  porta  Do- 
minus,  quis  hujus  portae  limen  est,  nisi  illi  antiqui 
patres,  ex  quorum  progenie  Dominus  incarnari  di- 
gnatus  est  ?  Sicut  per  Paulum  dicitur  :  Quorum  pa- 
tres,  ex  quibus  Christus  secundum  c^mem,  qui  est  super 
omnia  Deus  benediclus  in  scecula  {Rom.  ix,  5).  Notan- 
dum  vero  est  in  hac  Pauli  sententia  quod  dii  et  cae- 
teri  hominum  sunt  vocati,  sicut  Moysi  dicitisr  :  Po- 
nam  te  in  deum  Pharaoni  {Exod.  vii^  i).  Et  per  Psal- 
mistain  dicitur  :  Ego  dixijdii  estis  (Psal.  lxxxi,6). 
£t  rursum  :  Deus  stetitin  synagoga  deorum  (Ibid,  i). 


sponsi  visione  requiescere  ?  Mens  itaque,  quae  jam 
talis  est,  nullam  praesentis  vitae  consolationem  reci- 
pit,  sed  ad  illum  quem  diligit  medullitus  suspirat, 
fervet,  anhelat,  anxiatur.  Vilis  ei  fit  ipsa  salus  cor- 
poris,  quia  transfixa  est  vulnere  amoris;  unde  et  in 
Canticis  cant|^rum  dicit:  Vulnerata  charitate  ego  sum, 
{Cant.  II,  5,  sec.  LXX).  Mala  autem  salus  est  cor- 
dis,  quae  dolorem  hujus  vulneris  nescit.  Cum  vero 
anhelare  jam  in  coeieste  desiderium  et  sentire  vulnus 
amoris  coeperit,  fit  anima  salubrior  ex  vulnere,  quae 
prius  aegrotabat  ex  salute. 

9.  Menti  autem  sponsum  suum  fortiter  amanti^^^de 
mora  vitae  praesentis  una  solet  esse  consolatio,  si 
per  hoc  quod  ipsa  ab  ejus  visione  differtur,aliorum 
C  animae  ejus  verbo  proficiant,  et  ad  CGal^ftem  spon- 
sum  amoris  facibusinardescant.  Moeret,  quiadifferri 
se  conspicit ;  triste  est  ei  omne  quod  aspicit,  quia 
illum  adhuc  non  videt,  quemvidereconcupiscit.Sed 
est,  ut  dixi,  non  parva  consolatio,  si  cum  fervens 
anima  diflertur,  per  eam  multai  colliguntur,  ut  tarde 
eum  cum  multis  videat,  quem  sola  videre  citiusvo- 
lebat.  Unde  rursus  in  Canticocanticorum  sponsadi- 
cit  :  Fulcite  me  fionbus,  et  stipate  me  malis,  quia 
amore  langueo  (Cant.  ii,  5).  Quid  namquesunt  flores 
nisi  animae  bonum  jam  opus  inchoantesetdesiderium 
coeleste  redolentes  ?  Quid  mala  de  floribus,  nisi  per- 
fectae  jam  bonorum  mentes,  quae  ad  fnictum  perve- 
niuntboni  operis  deinitio  sanctae  propositionis?  Quae 
ergo  amore  languet,  f ulciri  quaerit  floribus,  et  stipari 


Sed  aliud  est  nuncupative,  aliud  ^  naturaliter  dici  t>  malis,  quia  si  illum  quem  desiderat,  videre  adhuc 


Deum.  Et  si  Moyses  in  deum  Pharaoni  est  positus^ 
sed  deus  intra  omnia,  non  deus  super  omnia  dicitur. 
Qoi  vero  est  intra  uterum  Virginis  incarnatus,  Deus 
snper  omnia  vocatur.  Itaque  limen  portae  sunt  antiqui 
patres,  ex  quibus  ille  natus  est  qui  nobis  aditum  re- 
gni  coelestis  aperuit.  Limen  autem  portae  uno  calamo 
mensuratur,  quia  ipsi  anliqui  patres^  qui  potuerunt 
Redemptorem  nostrum  et  prophetando  et  bene  vi- 
Tendo  praedicare,  tanquam  sex  cubitos  in  perfectione 

*  Correctores  Rom.,  ad  hunc  locum  allatum  de 
pcenit.,  dist.  1,  c.  15,  admonent  deesscin  originali, 
eum  autem  ad  profectum  bonioperis  crescimus,  ad  spi' 
eampervenimus,  Exstant  tamen  in  omoibos  Mss.  uo- 
slris. 


non  permittitur,  magna  est  ei  consolatio  si  de  alio- 
rum  provectibus  laetetur.  Anima  ergo  sancto  amore 
languida,  floribus  maiisque  fnlcitur,  ut  requiescatin 
bono  opere  proximi,  quae  adhuc  contemplari  non  va- 
let  vultum  Dei. 

10.  Pensemus,  rogo,  qualis  thalamus  Pauli  mens 
fuerat,  qui  dicebat:  Mihivivere  Christus  est,et  mori 
lucrum  (Philip.  i,  21);  omnipotenti  Deo  inquantum 
se  amore  conjunxerat,  qui  sibi  vitam  Christum  tan- 

*  Suess.,  sed  ad  plenum  granum  in  spicam. 
'  Val.  Cl.,  limen  imum. 

♦  Laud.y  essentialiter. 

^  Editi  omnes  ante  Gussanv.,  faventibus  Mss. 
Norm.,  de  amore  vUa.  Hanifesta  est  hallucinatio* 


I 


963 


SANCTl  GREGORII  MAGNI 


964 


tummodo,  et  mori  lucrura  esse  deputabat  ?  Hinc  est  A  per  eorum  ducatum  qui  visionem  Dei  perfecte  dili- 


quod  iterum  dicit  :  Deaiderium  habens  dissolvi,  et 
cum  Chnsto  esse  multo  vuigis  melius  (Ibid.,  23).  Scd 
ecce  qui  dissoh  i  desideras  quo  amore  langueas  vide- 
anius.  Quia  interim  difTerri  te  conspicis,  fulciri 
quKSO  llorihus  non  requiris  ?  Quaeris  plane,  nam 
sequitur  :  Perinaneve  auteni  in  came  mcessarium 
jyropt^r  vos  (Ibid.  2't).  Et  proficientibus  discipulis 
dicit  :  Qu(B  est  enim  nostra  speSy  aut  gaudivm,  aut 
corona  gloriai  f  Nonne  vos  ante  Dominum  nostrum 
Jesum  Christumf  (I  Thess.  ii,  19.) 

11.  Ilinc  estquod  idem  thalamus  uno  calamo  in 
longum,  ct  uno  calamf)  in  latuni  dicitur  mensus.  Lon- 
gitudo  quippe  ad  longanimitatem  exspectationis  per- 
tinet,  et  latitudo  ad  amplitudinem  charitatis.  Tantum 
ergo  unusquisque  thalamus  habet  in  longitudinem,  ^ 
quantum  et  in  latitudinem  habere  potuerit,  quia 
mens  *  ccelesti  desideriosuccensa,  quanlum  amorem 
habuerit  ad  colhgendum  proximum,  1335  tantum 
et  ionganimitatem  exhibet  ad  exspectandum  Deum, 
et  palienter  *  portat  moras  longitudinis,  quia  se  in 
provectu  proximi  dilatat  amplitudo  charitatis.Potest 
etiam  ipsa  longitudo  longanimitatem  lUUientiaB  qua3 
exhibetur  proximo  designare.  Et  quia  latitudo  clia- 
ritatem  signat,  quas  sinum  men  tis  aperit,  et  amicos 
simul  atque  inimicos  in  amorem  rccipit,  tanta  o&i 
longiludo  thalami,  quanta  latitudo,  quia  quantum 
lata  mens  fuerit  per  amorem,  tantum  erit  et  patieng 
per  longanimitatem.  Nam  tantum  quisque  portat  pro- 
ximum  quantum  amat.  Si  enim  amas,  portas ;  si  de- 
sistis  amare,  desistis  toIerare.Quem  enim  minusdi- 


gnnt,  cl  ipsi  ad  proveclura  nientis  diriguntur.  Inter 
thalamos  ergo  quinque  sunt  cubitij  quia  hi  qui  ab 
exterioribus  quinque  sensibus  adhuc  ad  intellectum 
rayslicuni  non  assurgunt,  dum  inter  eos  sunt  qui 
spirituamoris  fervcnt,  velut  nianentes  inter  Ihalamos 
in  fidei  constructione  proficiunl,  et  a  mensura  ccb- 
lestis  aedificii  disjuncti  non  sunl.  Nam  et  paulisper  se 
ab  appetitu  corporalium  sensuum  sublrahunt,  et  di- 
latato  mentis  spalio,  imitanles  cbaritatem  quam  cm- 
spiciunt,  hiiic  inde  ad  thalamos  extenduntur.  QuoJ 
ergo  non  per  sex  cubitos,  sed  per  quinque  de- 
scripti  sunt,  ipsa  adhuc  eorum  imperfeclio  desi- 
gnatur. 

13.  Sed  tamen  per  bonum  desiderinm  in  mensnra 
spiritalis  aedificii  esse  memorantur,  quia  et  voce 
sanclai  Ecclesiae  per  Psalmistam  dicitur  :  Imperfe- 
ctum  meum  mUrunt  oculi  tui,  et  in  libro  tuo  omnes 
scribentur  (Psal.  cxxxviii,  16).  Hinc  iteruin  idem 
Psalmista  dicit  :  Benedixit  omnes  timentes  sc  Domi' 
nuSfpusiUos  cummajoribus  (Psal.  cxiii,  13).  Hi  ita- 
que  etsi  imperfecti  sunt  ct  pusilli ;  in  quantum  tamen 
cognoscere  pra;valent,  et  Deura  et  proxinmra  dili- 
gunt,  atque  ideo  bona  quae  possunt  noii  iiegUgnnt 
operari.  Qui  etsi  necdum  ad  spiritalia  dona  profi- 
ciunt,  ut  vel  ad  perfectam  operationem,  vel  ad  suc- 
censam  '  conteniplationera  animam  cxerant,  tamen 
ab  amore  Doi  1336  et  proximi,  in  qaantnra  animo 
capere  praevalent,  non  recedunt.  Unde  fit  nt  ipsi 
({uoque  etsi  minori  loco,  in  sanctae  taraea  Ecclesi» 


ligimus,  miuus  etiam  toleramus,  quia,  irruente  fas-  ^  a^dificalione  sint  positi,  quia  et  si  ad  doctrinam,  si 


tidio,  citius  facta  proximi  adducuntur  in  gravedi- 
nem  ponderis  quae  nobis  non  levigat  peana  charita- 
tis.  Sequitur  : 

Ibid.  —  Et  inter  tJialamos,  quinque  cubitos. 

12.  Unum  supra  thalamura  dixerat^  etpostmodom 
qoinque  cubitos  esse  inter  thalaraos  uarrat  :  ea  vi- 
delicet  rvtione  qua  multi  thalami  unum  faciunt,  si- 
cut  et  multffi  Ecclesiad  una  Ecclesia  vocatur.  Unda 
et  in  Joannis  Apocalypsi  seplem  Ecciesiis  scribitur, 
per  quas  tma  catholica  designatur.  Hi  itaque  qui  in 
sancta  Ecclesia,  sicut  diximus^  ferventi  amore  Deum 
videre  sitiunt,  eique  jam  per  desiderium  coujun- 
guntur,  thalami  vocantur.  Sed  tamen  sunt  in  ca  qui- 


ad  prophetiam,  si  ad  miraculorum  gratiam,  si  ad 
contemptum  raiindi  plenius  exsequendum  fortasse 
minores  sunt,  tamen  iii  timoris  et  araoris  funda- 
mento  sunt,  in  quo  solidantur,  quia  etsi  igne  cceie- 
ftlis  desiderii  non  ardent,  ia  ipsis  exterioribus  qu» 
exercere  sufilciuat  vapore  chari  tatis  aaimaatur,  et 
iater  proximorum  prsecelleutium  aedificia  continen- 
tur.  Uade  et  recte  spoasa  iu  Canticis  caotieomiii  lo- 
quitur,  diceos  :  Ferculum  fecit  sibi  rex  Salottum  de 
liffuis  Libani,  columnas  ejus  fecit  argenteas,  recf tim- 
tonum  aureum,  ascensum  purpureum,  ni«dia  cliarttalf 
constravit  propter  filias  Jerusalem  (Cant,  iii,  9,  10). 
Neque  eaim  credendum  est  Salomoneiu  tantae  magni* 
tudiois  regem,  qui  sio  immensis  divitiis  affluebat, 


dam  qui  penetrare  subtilia  aoa  valeates,  et  quiaque  d  ut  poadus  auri  ejus  aestimari  aon  posset,  et  argea- 

adhuc    corporis    seasibus    depressi,    taato  minus 

amant  eum  qui  fecit  omnia,  quanto  amplius  in  his 

quae  facta  sunt  illigantur.  Et  jam  quidem  exercere 

se  in  timore  Domini,  et  amore  proximi  tendere  stu- 

dent,    bona  opera  corporaliter  agere,  eleemosynis 

peccata  redimere;  sed  quia  amore  intimo  ardere  ad 

coeleste  desiderium  nesciuat,  quasi  adhuc  deviacti 

corporeis  seasibus  teaeatur.  Isti  itaque  tbalami  aou 

suat,  sed  tamea  iater  tbalamos  coatinentur,  quia 


tum  in  diebus  illis  pretium  non  haberet^  quia  ffrai- 
lum  sibi  ligneum  fecit.  Sed  est  Salomon  videlicet 
pacificus  noster,  qui  sibi  de  lignis  Libaiii  fercnlam 
fecit.  Libani  quippo  ligna  cedrina  valde  sont  mp^ 
tribilia. 

14.  Ferculum  itaque  Regis  nostri  sancta  Ecclesii 
est,  qua)  de  fortibus  patribus,  id  est  *  de  imputribi* 
libus  meutibus  est  constructa.  Qua^  recte  ferculaia 


*  Laud.,  coBlesti  amore  conjuncta,  openm  studio,  quantum  animo  capere prwmlentyno* 

*  Val.  Cl.,jporto(  de  compas^sione primi  moras  loH'^  recednnt. 

gitudinis.  ^  Laud.  et  Suess.,  quasi  de  Uynis  cedrinis,  id  n^ 

*  lijrr,,  c<m$empl.  a  charitatis  tamen  et  bonorum  de  imputribitibus. 


965 


HOMILIARUM  IN  EZECHDSLEM  LIB.  U.  —  HOMIL.  HI. 


m 


djcitor,  qnia  ipsa  fert  qnotidie  animas  ad  acternnm  A  vit  ?  Quod  ergo  illic  int^r  colamnas  argenteas,  recli- 


convivium  conditoris  sui.  Cui  ferculo  columnaj  ar- 
genteae  factse  snnt,  quia  pra^dicatores  Ecclesiae  *  san- 
ctae  eloquii  luce  resplendent.  Est  autem  cum  co- 
lumnis  argenteis  reclinatorium  aureum,  quiu  per  hoc 
quod  a  sanctis  praedicatoribus  lucide  dicitur,  mentes 
audientium  '  fulgorem  claritatis  intimae,  in  qua  re- 
clinentur,  inveniunt.  Per  hoc  enim  quod  luculenle 
et  aperte  audiunt,  in  illud  quod  clarescit  in  corde 
requiescunt.  Columnae  ergo  ejus  argenteae  et  recli- 
natorium  aureum  factum  est,  quia  per  lucem  ser- 
monis  invenitnr  apud  animum  claritas  quietis.  IUe 
quippe  fulgor  iiHernus  menlem  irradiat,  ut  per  in- 
tentionem  ibi  requiescat,  ubi  praedicationis  gratia 
non  quaeratur.  De  eadem  quippesanctaEccIesia  scri- 


natonum  aureum,  et  ascensum  purpureum,  inesse 
media  charitas  dicitur  propter  filias  Jerusalem;  hoc 
hic  inter  thalamos  per  quinque  cubitos  dcsignatur, 
quia  et  qui  in  virtutibus  infirmantur,  si  ipsi  bona 
quae  possunt  facere  cum  charitate  non  negligunt,  a 
Dei  aediiicio  alieni  non  sunt.  Sequitur  : 

Ibid. —  Et  limen  portce  jiixta  vesUbulum  porUe  in- 
irinsecm,  calamo  uno. 

16.  Dum  limen  quod  modo  describitur  juxta-ve- 
stibulum  portae  intrinsecus  esse  memoratur,  aperte 
ostenditur  quia  limen  quod  prius  descriptum  est  ex- 
trinsecus  fuil.  Sed  si  porta  est  Dominus,  quod  sit 
limen  portie  intrinsecus  et  extrinsecus  requiramus. 
Per  limen  elenim   portam  unusquisque  ingreditur. 


ptum  est  :  Pennce  columbo!  deargentatce,  et  postei-iora  g  Et  quae  sunt  duo  haec  limina,  nisi  patres  Testamenti 


dorsi  ejus  *  in  specie  auri  {PsaL  Lxvii,  14).  Quae 
enim  hic  spiritu  mansuetudinis  impleta  quasi  co- 
lumba  pennas  deargentatas  habet,  in  posteriora 
dorsi  ejusspeciem  auri  continet,  quia  hic  praedica- 
tores  suos  sermonis  luce  induit ;  in  posteriori  aulem 
saeculo  fulgorem  in  se  claritatis  ostendit.  Sed  ad  hoc 
quod  clarum  intus  ostenditur,  qualis  sit  ascensus  ad- 
jungit,  cum  de  odem  ferculo  protinus  subdit  :  A«- 
censum  purpureum  (Cant.  iii,  iO).  Vera  quippe  pur- 
pura,  quia  de  sanguine  tingitur,  non  immerito  in 
colore  sanguinis  videtur.  Et  quia  maxiraa  multitudo 
lidelium  in  exordio  nascentis  Ecclesiae  per  martyrii 
sanguinem  pervenit  ad  regnum,  Rex  noster  ascen- 
sum  purpureum  fecitin  ferculo,quiaadcIarumquod 


Veteris,  et  patres  TestamentiNovi?  Non  solum  quippe 
hi  de  quibus  Dominus  incarnari  dignatus  est,  sed 
omnes  Testamenti  Veteris  patres  portae  hujus  limen 
fuerunt,  quia  hi  qui  eum  praedicere  et  in  eo  sperare 
meruerunt,  cunctis  ad  eum  venientilnu  aperuerunt 
aditum  fidei ;  et  omnes  qui  per  hos  crediderint  Do- 
minum,  quasi  jam  portam  hujus  liminisintraverunt. 
Sed  cur  ante  iimen  exterius  et  post  limen  interius 
dicitur,  nisi  quia  prius  Testamenti  Vcteris  patres,  et 
postmodumNovi  Testamenti  doctores  f uerunt?  Recte 
autem  iimen  exterius  Testamenti  Veteris  patres  desi- 
gnat,  quia  per  eorum  praedicationem  opera  perversa 
punita  sunt.  Per  dicta  vero  novorum  patrum  unius- 
cujusque  animus   etiam  ab  illicitis  cogitationibus 


intus   aspicitur  per  tribulationem  sanguinis  per-  p  coercetur,  dum  reatus  esse  perfectus  et  in  delibera- 


venilur. 

15.  Quid  ergo  nos  miseri  atque  ab  omni  fortitu- 
dine  destituti,  quid  acturi  sumus?  Ecce  in  hoc  fcr- 
culo  columnae  esse  non  possumus,  quia  in  nobis  nec 
^ortitudo  operis,  nec  lumen  emicat  praedicationis. 
Reclinatorium  aureum  non  habemus,  1337  quia 
necdum  sicut  oportet  per  intellectum  spiritalem  re- 
quiem  internae  claritatis  aspicimus.  Ascensuspurpu- 
reus  non  suiuus,  quia  pro  Redemptore  noslro  fua- 
dere  sanguinem  non  valemus.  Quid  ergo  de  nobis 
agendum  est  ?  Quae  spes  erit,  si  nullus  ad  regnum 
pervenit,  nisi  qui  summis  virtutibus  prseditus  fue- 
rit?Sedadest  quoque  nostra  consolatio.  Amemus  in 
qnantum  possumus  Deum,  diligamus  et  proximum, 


tione  cordis  ostenditur.  Illi  quippe  a  flagitiis,  a  cm- 
delitatibus,  a  rapinis  auditorum  animas  prohibere 
curaverunt ;  isti  vero  dum  non  solum  perversaopera, 
sed  etiam  illicita  cogitationum  resecant,  quid  nobis 
aliud  nisi  limen  intrinsecus  facti  sunt?  Unde  et  ipsa 
Veritas  loquitur  dicens:  Audistisquiadictum  est  an* 
tiquis :  Non  occides,  qui  autem  occiderit,  reus  erit  ju- 
dicio.  Ego  autem  dico  vobis,  quia  omnis  qui  irascitur 
fratrisuo*  sine  causa,  reuseritjudicio  (Malth.  v,  21, 
22).  Recte  quoque  exterius  limen  illos  patres  1338 
designat,  qui  ab  ipsa  incarnatione  Redemptoris  no- 
stri  per  intervalla  temporum  longius  constiterunt. 
£t  quidem  ab  Abel  sanguine  passio  jam  coepit  Ec- 
clesiae,  et  una  est  Ecclesia  electorum  praecedentium 


el  simul  quoque  nos  ad  Dei  ferculum^  pertinemus,  r|  atque  sequentium.  Sed  tamen  quia  discipulis  dicitur: 


qaia  sicut  illicscriptum  est :  Media  charitate  constra- 
vit.  Habe  quippe  charitatem,  et  ibi  sine  dubio  ^  per- 
venis,  ubiet  columna)  argenteae  eriguntur,  etascen- 
sos  purpureus  tenetur.  Nam  qnia  hoc  propter  nostram 
infirmitatem  dicitur,  apcrte  monstratur,  cum  illic 
protinus  subdidit  :  Propter  filias  Jerusalem.  Sermo 
etenim  Dei  qui  non  filios,  sed  fiiias  dicit,  quid  aliud 
per  sexum  femineum  quam  mentium  infirma  sigua- 


MuUi  reges  et  prophetw  voluerunt  videre  quce  ves  t?t- 
detis,  et  non  viderunt  (Luc.  x,  24^;  antiquis  patribus 
quasi  foris  stetisse  est,  Redemptoris  nostri  praesen- 
tiam  corporaliter  non  vidisse.  Exterius  igitur,  sed 
tamen  non  divisi  a  sancta  Ecclesia  fuerunt,  quia 
mente,  opere,  praedicatione,  ista  jam  fidei  sacra- 
menta  tenuerunt,  istam  sanctae  Ecclesiae  celsitudi- 
nem  conspexerunt,  quam  nos  non  adhuc   praesto- 


*  Laud.,  sancti  eloquii. 

■  Editi,  invitis  Mss.  Anglic,  Norm.  ct  al.,  fulgo^ 
rem  clMrilaiis.LegewdvLm  c{anta<i<  satis  probant  quae 
sequuntur. 

*  Suess.,  in  pallore. 

*  Ebroic.  etLyr.,permtm{i«.  Land.,  pertingemus. 


^  Ita  Laud.,  Suess.,  Longip.,  Ebroic.  In  Uticensi 
olim  sic  legebatur,  sed  jugulataobelo  \oc9  pervenis, 
nunc  superscriptum  iegitur  pertines,  quod  habent 
Editi. 

*  Abest  sine  causa  a  mss.  Nom.»  Longip.,  Val.  CL 


967 


SAiNCTI  GREGORII  MAGNI 


968 


lando,  sed  jam  habendoconspiciraus.  Sicutenimnos  A  lesli  mysterio  obscura  dicta  protulerunt,  quasi  sine 


in  prjfiterita  passione  Rcdemploris  nostri,  ita  illiper 
fidem  in  eadem  ventura  sunt  salvati.  Illi  ergo  foris 
non  exlra  mysterium,  sed  extra  tempus. 

17.  Unde  et  in  constructione  tabernaculi,  ut  co- 
lumna)  argenleie  intcrius  starent,  paxilli  aerei  figi 
per  circuitum  exlerius  jussi  sunt,  in  quibus  religa- 
liim  tabernaculum  tenerctur.  Goiumnae  itaque  ar- 
genteae  interius,  paxilli  vero  a^rei  *  exterius  figun- 
tur^  atque  in  ipsis  fuuesligatisunt,  uttabernaculum 
fixum  maneret,  quia  videlicet  ut  sancti  apostoli  in 
luce  sermonis  sui  solidi  starent,  ut  totum  taberna- 
culum,  id  est  sancta  Ecclesia  in  fidei  integritate 
consisteret,  tanquam  paxilli  aerei  patres  Testamenti 
Veteris  ac  propheta;exteriusfixi  sunt,  qui  verborum 


luce  sonitum  dederunt.  Quod  ergo  illic  per  paxillos 
et  columnas,  hoc  hic  per  iimen  exterius  et  limen  in- 
lerius  de.signatur, 

18.  Si  vero  portam  Scripturam  sacram  hoc  in  loco 
accipimus,  ipsa  quoque  duo  limina  habet,  exterius 
et  interius, quia  in  litteram  dividitur  et  allegoriam. 
Limen  quippe  Scripturae  sacrae  exterius,  littera ; 
limen  vero  ejus  interius,  allegoria.  Quia  cnim  per 
litteram  ad  allegoriam  tendimus,  quasi  a  limine 
quod  est  exterius,  ad  hoc  quod  ost  interius  venimus. 
Et  sunt  in  ea  permulta,  qu^e  ita juxta  litteram  men- 
tem  aedificant,  ut  per  hoc  quod  exterius  *  agilur  au- 
dientis  meus  interius  trahatur.  Ibi  quippe  invenimus 
praedicamenta  operis  et  exempja  virtutis;  ibi  jubetur 
suorum  funibus  praedicatorum  mentes  in  soliditate  B  quid  agere.etiam   corporalilcr  debemus;    ibi  hoc 


stringerent,  atcjue  hoc  Dei  habitaculum  in  statufidei 
ligarent.  Extra  ergo  paxilli  sunt,  qui  ante  tempus 
hujus  sanctae  Ecclesiae  fuerunt.  Sed  tamen  eos  ligant 
qui  in  ipsa  soi^  quia  dum  cceleslia  mysteria  ven- 
tura  praedicant,  haec  postquam  ostensa  sunt,  credi- 
bilia  omnibus  fecerunt.  Ut  ergo  intus  columnae  im- 
mobiles  stent,  foris  paxilli  funes  continent,  quia  ut 
sancti  apostoli  perfecte  incarnationis  dominicae  my- 
sterium  crederent,  illorum  praedicatio  obtinuit,  qui 
hoc  priusquam  fieret,  et  videre  et  praedicere  potne- 
runt.  Unde  recte  quoque  ipse  primus  apostolorum, 
magna  scilicet  columna  veri  tabernaculi,  loquitnr 
dicens:  Habemns  firmiorem  prophetkum  sermonem, 
cui  hene  facitis  intendentes,  quasi  lucernce  lucenti  in 


quod  ad  operandujn  praecipitur  in  sanctorum  viro- 
rumac  fortium  actione  moonstratur,  ut  postquani  nos 
apertiora  praecepta  atque  exempla  justorum  acl  bo- 
nam  oi^erationem  instruunt,  tunc  ad  limon  interius, 
id  cstadintellectummysticum  intimdecontemplatio- 
nis,  tendamus,  si  possumus.  pedem  menlis.  Stu- 
dete,  quaeso,  fratrescharissimi,  Dei  \erba  meditari, 
nolite  despicere  scripta  nostri  Redemptoris,  quae  ad 
nos  missasunt.  Multum  vaideost  (juod  per  ea  ani- 
mus  refricatur  ad  calorem,  neiniquitatissua;  frigore 
torpescat. 

19.  Cum  illa  praBcedentes  justos  fortiter  egissc  co- 
gnoscimns,  etipsi  ad  fortitudinem  bonae  operationis 
accingimur,  sanctorum  exomplorum  fiamma  animns 


caliginosoloco(II  Petr.  i,  19).  Quibus  verbisindicat  C  legentis  incenditur.  Vidct  quae  fortia  ab  eis  facU 


quia  quamvis  ad  altiora  surrexeritex  culmine,  ^  ibi 
religata  persistat  in  fide.  Quae  tamen  lucerna  pro- 
phetici  sermonis  jam  quidem  intelligentibus  lucet , 
sed  adhuc  non  intelligentibus  cooperta  allegoria- 
rum  obscuritatibus  permanet.  Unde  etiam  per  Psal- 
mistam  de  eisdem  dictis  prophetarum  dicitur  :  Te- 
nehrosa  aqua  in  nubibus  aens  (Psal.  xvii,  12J,  quia 
videlicet  occulta  est  scientia  in  prophelis.  Nec 
immerito  columnae  argenteae,  paxilli  vero  aeroi  facti 
8unt,  quia  quod  clare  jam  apostoli  praedicaut,  hoc 
prophetae  sub  intellectu  mysticoobscurelocutisunt. 
Recte  ergo  per  aeris  metallum  signati  sunt,  qui  clari 
in  suis  praedicationibus  non  fuerunt.  Sancti  vero 
apostoli,  ^  quia  de  Redemptoris  nostri  mysterio  lu- 


sunt,  et  valde  indignatur  sibi,  quia  talia  non  imita- 
tur.  Unde  recte  sponsi  voce  ad  sponsam  dicitur 
in  Canticis  canticorum  :  Sicut  tun^  David  coUum 
tuum,  quce  cedificata  est  cum  propugnaculis  suis,  MUle 
clypei  pendent  ex  ea,  omnis  armatura  fortium  (Cant. 
IV,  4).  In  collo  etenim  gultur,  ingutture  vox  est. 

20.  Quid  ergo  per  collum  sanctae  Ecclesiae,  nisi 
sacra  ejus  eloquia  designantur  ?  In  quia  dum  mille 
clypei  dependere  memoranjur,  per  hunc  perfectum 
numerum  numerus  universus  osteoditur,  quia  uni- 
versa  nostra  munitio  in  sacro  eloquio  continetur. 
Ibi  quippesunt  praecepta  Dei,  ibi  exempla  justorum. 
Si  enim  torpet  animus  conditoris  sui  desiderio, 
audiat  quod  dicitur  :  Diliges  Dominum  Deum  tuum 


cem  praedicationis  habuerunt,  argenteis  columnis  D  ^  ex  tota  mente  tua,  et  ex  totavirtutetua(Matth.  xxii, 


expressi  sunt.  Et  notandum,  1339  quod  argentum 
sonat  et  lucet,  ajs  vero  sonat  et  non  lucet,  quia  prae- 
dicatores  Novi  Testamenti  aperte  locuti  sunt  quae 
etiam  monstrare  potuerunt.  Praedicatores  vero  Testa- 
menti  Veteris  quia  per  allegoriarum  umbras  de  coe- 


37).  ^  In  odio  fortasselabiturproximi?Audiatquod 
dicitur :  Diliges  proximum  tnum,  sicut  te  ipsum  Ibid., 
39).  Res  aiienas  concupiscit  ?  Audiat  quod  illicscri- 
ptum  est  :  Non  concupisces  rem  proximi  tui  (Exod. 
XX,  17).  De  injuria  quae  a  proximi  ore  vel  facto  il- 


*  Vulgati  omnes,  in  circuitu  figuntur,  relnctantibus 
Mss.  nostris. 

*  Solus  Gussanv.,  ibi  religatus.  Ad  columnam  re- 
ferendum  religata.  Ibid.,post  in  fide,  Vatic.  etGus- 
sanv.  attexunt :  Scriptura  autem  prophetici  sermonis 
in  tenebris  vitw  profsentis  facta  est  nobis  lucema,  et 
lumen  itineris ;  undePsalmista  dicit :  Lucerna  pedibus 
meis  verbum  tuum,  Domine,  et  lumen  semitis  meis. 
QuoB  tamen,  etc.  Unde  haec  ernta  sint  non  indicant 


editores.  FateturGussanv.abesse  a  mss.  et  a  quibus' 
dam  impressis.  Videtur  esse  nota  quaedam,  quae  ex 
margine  in  textum  irrepserit. 

3  Ex  his  \erbis  male  lectis.  Edit.  confecerunt,  gut 
ad  Redemptoris  nostri  mysterium. 

*  Laud.,  dicitur. 

*  Lyr.,  ex  toto  corde  tiio. 

*  Longip.y  odio,  omisso  tn. 


969 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  H.  -  HOMIL.  HI. 


970 


lata  esl,  ad  iram  mens  accenditur  ?  Andiat  qnod  di-  A  nnicum  Dominoofferrenondistnlit,nniversammnlli- 


citur  :  Non  quceres  uliionem,  nec  memor  eris  injuricB 
cimum  tuorum  {Levit,  xix,  18^.  In  carnis  concnpiscen- 
tiam  male  sauciata  mens  accenditur?  Ne  sequatur 
oculus  mentem,  audiat  quod  paulo  superius  dictum 
est  '  :  ^t  viderit  mulierem  ad  concupiscendum  eam, 
1338  iam  mcechatus  est  eam  in  corde  suo  (Matth. 
Y,  28).Gontra  inimicum  forsitan  quisquam  animum 
suum  relaxare  disponit  in  odium  ?  Andiat  quod  illic 
scriptum  est  :  Diligite  inimicos  vestros,  benefacite  his 
qui  oderunt  vos  {Luc.  vi,  27).  Sed  is  qui  aliena  jam 
non  rapit,  adhuc  ftrsitan  sua  inordinate  retinet?  Au- 
diat  quod  illic  dicitur  :  Vendite  quce  possidetis,  et  date 
eleemosynam  (Ifnd.,  xii,  33).  Infirmantis  animus  per- 
fmi  desiderat  Deo  simul  et  saeculo  ?  Audiat  quod 


tudinem  gentium  in  semine  accepit  (Genes.  xxii,  16, 
17).  Morum  simplicitas  placet  ?  Isaac  ad  mentem  ve- 
niat,  quem  iu  omnipotentis  Dei  oculis  vitae  suae  tran- 
quillitas  ornavit  (Ibid.,  xxiv,  63).  Laboriosa  forti- 
tudo,  ut  obtineri  debeat,  quaeritur  ?  Jacob  ad  memo- 
riam  deducatur  (Ibid.,  xxix,  25;  xxx,  29),  qui  post- 
quam  scivit  fortiler  servire  homini,  ad  eam  quoque 
virtutem  perductus  est,  ut  non  potuissel  a  luctanle 
angelo  superari  (Ibid.,  xxxir,  25).  Conamur  carnis 
illecebram  vincere?  Joseph  ad  memoriam  redeat, 
qui,  teutantese  domina,  studuitcarniscontinentiam 
etiam  cum  vitae  periculo  custodire  (Ibid.,  xxxix,  12, 
20).  Unde  factum  est  ut  quia  membra  sua  bene  nove- 
rat  regere,  ^  regendae  quoque  omni  iEgypto  praefice- 


illic  scriptum  est  :  Nemo  potest  duobus  dominis  ser^  q  retur.  Mansuetudinem   atque   patientiam   obtinere 


vire  (Matth.  vi,  24).  Alius  non  ad  necessitatem  sti- 
pendii,  sed  '  ad  voluntatem  desiderii  possessa  reti- 
net  ?  Andiat  quod  illic  dicitur :  Qu\  non  renuntiave- 
rit  omnibus  qws  possidet,  non  potest  esse  meus  disci- 
pultis  (Luc.  XIV,  33).Quidam  enim  relinqunnt  omnia, 
multi  autem  etiani  possidendo  renuntiant,  quia  sic 
ad  usum  possessa  retinent,  ut  eis  ex  deuderio  non 
succumbant.  Torpere  quisquam  appetit,  et  laborem 
subire  pro  Domino  etiam  cum  praevalet  i^fugit  ?  Au- 
diat  quod  illic  scriptum  est :  Qui  mecum  non  colligitj 
gpargit  (Ibid.  xi,  23).  In  collo  ergo  Ecclesiae,  id  est 
in  sacri  eloquii  praedicatione,  quod  pro  sua  muni- 
tione  et  altitudine  turri  David  simile  dicitur,  mille 
clypei  dependent,  quia  quot  illic  praecepta  sunt,  tot 
etiani  pectoris  nostri  munimina. 

21.  Ad  servandam  itaque  innocentiam  etiam  laesi 
a  proximo  perdurare  in  humilitate  festinamns  ?  Abel 
ante  oculos  veniat  (Genes.  iv,  8),  qui  et  occisus  a 
fratrc  scribitur,  et  non  legitur  reluctatus.  Mentis 
munditia  etiam  '  in  conjugali  copula  eligitur?  Enoch 
debet  imitari,  qui  et  in  conjugio  positus  ambulavit 
cum  Deo,  et  non  inveniebatur,  quia  transtulit  illum 
Deus  (Ibid.  v,  24).  Praecepta  Dei  festinamus  prae- 
scnti  nostrae  *  utilitati  praeponere  ?  Noe  ante  oculos 
veniat,  qui,  ^  cura  domestica  postposita,  ex  jussione 
omnipotentis  Domini,  per  centum  annos  ad  arcae  fa- 
bricam  vixit  occupatus  (Ibid.  vi,  14).  Subire  obe- 
dientiae  virtutem  nitimur  ?  Aspicere  Abraham  debe- 
mas  (Ibid.  xii,  5),  qui,  relicta  domo,  cognatione, 
patria,obedivit  exire  in  locum  quem  accepturus  erat 


quaerimus  ?  Moysen  ante  oculos  deducamus  (Num. 
XII,  3),  qui,  exceptis  parvulis  ac  mulieribus,  sexcenta 
millia  armatornm  regens,  mitis  fuisse  describitur  su- 
per  omnes  homines  qni  habitabant  super  faciem  or- 
bis  terrae.  Rectitudinis  zelo  contra  vitia  accendi- 
mur?  Phinees  ante  oculos  deducatur  (Ibid.,  xxv,  7, 
8,  11),  qui  coeuntes  gladio  1339  transfigens, 
'  castitati  populum  reddidil,  et  iram  Dei  iratus  pla- 
cavit.  De  spe  omnipotentis  Dei  praesumere  in  dubiis 
quaerimus?  Josue  ad  memoriam  revocemus  (Josue 
III,  5-8),  qui,  dum  dubia  *  certamina  certa  mente 
subiit,  ad  victoriam  sine  dubietate  pervenit.  Jam 
mentis  ^  inimicitias  ponere  cupimus  in  benignitate 
animum  dilatare  ?Samuel  in  cogitationem  deducatur 
(/  Reg.  VIII,  5),  qui,  de  principatu  dejectus  a  po- 
pulo,  cum  idem  populus  peteret  ut  pro  eo  Domino 
preces  effunderet,  respondit  dicens  :  Absit  a  me  hoc 
peccatum  in  Domino,  ut  cessem  orare  pro  vobis  (Ibid., 
XII,  23).  Culpam  quippe  vir  sanctus  perpetrarc  se 
credidit,  si  eis  quos  adversarios  pertulerat  usque  ad 
dejectionem,  benignitatein  gratiae  non  reddidisset  in 
prece.  Qui  rursus,  cum,  jubente  Domino,  mitteretur 
ut  David  ungeret  in  regem,  respondit  :  '^  Quomodo 
vadam?  Inveniet  enim  me  Saul,  et  occidet  me  (Ibid., 
XVI,  2).  Et  tamen  quia  iratum  Deum  eidem  Sauli 
cognoverat,  in  tanto  se  luclu  afQixerat,  ut  ei  per 
se  Dominus  diceret  :  Quousque  tu  Saulem  lugei, 
cum  ego  illum  abjecerim  (Ibid.,  i)  ?  Pensemus 
ergo  ejus  animum  quantus  ardor  charitatis  incen- 
derat,  qui  et  illum  flebat  a  quo  timebat  occidi.  Ca- 


in  haereditatem,  et  exiit  nesciens  quo  iret  (Hebr.  xi,  vere  autem  volumus  quem  timemus?  Sollicita  nobis 
8) ;  qui  paratus  exstitit  ut  pro  aetema  haereditate  di-  mente  pensandum  est,  ne  si  locum  fortasse  reperi- 
lectnm  quem  acceperat  occideret  haeredem.  Et  quia      mus,  malum  pro  malo  reddamus  ipsi  qnem  fugimus. 


*  In  tota  hom.  locus  hic  non  laudatnr,  nisi  dica- 
mns  unum  eumdemque  contextum  conflari  ex  his 
▼erbis  et  ex  superioribus  :  Audistis  quia  dictum  est 
OfiUiauis,  Matth.  v.  21,  seq.,  jam  adductis. 

*  Laud.,  Val.  Cl.,  Longip.,  ad  voluptatem  desi- 
derii. 

^  Laud.,  cum  conjugali. 

*  Idem  Cod.,  humiiitati,  quod  minime  recipien- 
dam,  quantamvis  auctoritatem  huicCodici  conciliet 
antiquitas. 

*  Beccensis  et  Lyr.,  qui  curando  mystica. 
^  Laud.,  regendo. 

PATaoL.  LXXVI. 


^  Rothomag.  et  Lyr.,  castitalm  populo  red- 
didit.  .  . 

8  Ebroic,  Rothomag.,  Lyr.,  certamtna  certamtm 
addidit, 

•  Mendose  in  Editis,  inimicitias  punire.  Hic  error, 
etsi  crassus,  a  prima  Edit.  in  aliis  omnibus  propa- 
gatns  est,  nemine  Editorum  attendente  ad  benignita- 
lem  quae  hic  proponitur,  non  perlinere  inimmtias 
punire,  neque  hoc  Sanuiclis  exemplo  suaderi,  Laud. 
nabet  inimtcitias  postponere. 

*®  Pl.  Norm.,  quomodo  vado  f 


'^V 


971 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


972 


David  ergo  ad  memoriam  redeat,  qui  persequcntera  A  ^^'^tl  alius  potuit  mare  dividere,  alius  solem  figere, 


sc  regcm  et  invcnit  ut  potuisset  occidere,  et  lamen^ 
in  ipsa  fcriendi  polcstate  positus,  eiegit  bonum  quod 
ipsc  deberet  facere,  non  autem  malum  quod  ille 
merebatur  pati,  dicens  :  Absit  a  me  ut  mittam  manum 
meam  in  ehristum  Domini  {Ibid.,  xxiv,  7  ;  xxvi,  11). 
Et  cum  idem  Saul  postab  hostibus  fuisset  interemptus, 
eum,  quem  pcrsecutorem  dum-viveret  pertulit,  tlevit 
occisum  (//  Rey.  i,  17).  Erranlibus  hujus  mundi 
poleutibus  libcre  loqui  dcccrnimus?  Joannis  auctori- 
tas  ad  aniaium  reducatur,  qui,  lierodis  nequitiam 
rcprehende«s,  pro  \crbi  rectitudine  occidi  non  ti- 
nmit  (Marc.  vi,  18,  27).  Et  quia  Ghristus  est  veritas, 
ipsc  idco  pro  Ghristo,  quia  pro  veritatc,  animam 
posuil.   Garnem  jam  nostram  pro  Deo  ponere  in 


alius  mortuum  siiscilare,  alius  paralyticuin  verbo 
crigere,  aJius  umbra  a^grotos  curare,  alius  *  per  sua 
scmicinctia  fcbribus  obviare  (Act.  xix).  Qui  tameu 
onnies  et  patienliaj  longanimitate  miles^  et  zelo 
rcctitudinis  ferventes  fucrunt ;  verbi  p4*i€dicatione 
divites,  simul  et  misericordiae  largitate.  Hi  itaque 
quam  \era  dc  Deo  dixcrinl  tcstantur  miracula,  qnia 
talia  per  illum  non  facerent,  nisi  de  illo  vera  narra- 
rent.  Et  quam  j)ii,  quam  humiles,  quani  beuigni  ex- 
stiterint,  corum  tcstantur  opcrationes.  Si  igitur  de 
fidc  tentamur,  quam  cx  illorum  praedicatione  conc^- 
pimus,  loquentium  miracula  conspiciamus,  et  in  Me 
quam  ab  eis  accepimus  confirmamur.  Quid  ergo  illo- 
rum  miracula,  nisi  noslra  sunt  propugnacu/a  ?  Quia 


mortc  fcstinamus  ?  Pelrus  ad  mentem  veniat  (Act,  t»  et  muniri  per  illa  possunms,  et  tanien  haBC  in  manu 


V,  41),  qui  inter  flagella  gaudet,  qui  caesus  principi 
bus  resistit,  qui  vitam  suaui  pro  vita  despicit.  Gum 
mortis  appetitu  disponimus  adversa  conlemnere? 
Paulum  anle  oculos  deducamus,  qui  non  solum  alli- 
gari,  sed  et  mori  paratus  pro  Ghristo,  non  facitpre- 
tiosiurem  animam  suam  quam  se  (Act.  xx,  22,  24). 
Succendi  cor  nostrum  ignc  charitalis  qujcrimus? 
Joannis  verba  pensemus,  cujus  omne  quod  loquitur 
charitatis  igne  vaporatur  (/  Joan.  i,  seqq.). 

22.  Quia  ergo  in  voce  sacri  eloquii  cujuslibet  dum 
qua^rimus  munimen  virtutis  invenimus,  mille  clypei 
pendent  ex  ea,  omnis  armatura  fortium  (Cant.  iv, 
4).  Sienim  pugnare  contra  spiritalia  nequitiai  volu- 
mus,  in  collo  Ecclesiai,  quae  nobis  sicut  David  lurris 
erecta  est,  id  est  in  divino  eloquio  protectionis  arma 
requiramus,  ut  ex  discrelione  praecepti,  contra  vi- 
tia  sumatur  virtus  adjutorii.  Ecce  enim  contra  aereas 
potestates  festinamus  forles  existere?  In  hac  lurri  ar- 
maturam  nostne  mentis  invenimus,  ut  inde  praicepta 
conditoris,  inde  sumanms  exempla  prajcedenlium, 
per  qua)  contra  advcrsarios  nostros  1340  inexpu- 
gnabiliter  armemur.  Dum  enim  quamlibet  virlutem 
subire  appetis,  et  hanc  illic  a  palribus  jam  im- 
pletam  vides,  ibi  armaturam  tuam  invenis,  per  quara 
contra  spiritalia  bella  muniaris.  Dependent  in  ea 
quippe  mille  clypci  ;  si  quis  pugnare  appetit,  assu- 
mat,  et  ex  ea  virtute  pectus  muniat,  et  verborum 
jacula  emittat. 

23.  Et  notandum  quia  aedificata  cum  propugnacu- 
lis  suis  dicilur.   Hoc  quippe  agunt  propugnacula. 


nostri  arbitrii  non  tenemus,  nam  talia  facere  non 

valemus.  Glypeus  vero  in  manu  est,  et  defendit, 

quia  \irtus  patientiai,  virtus  miscricordiiE,  praece- 

dente  nos  gratia,  etin  polostat^  est  arbitrii,  et^ape- 

riculo  protegit  adversilalis.Turris  itaque  nostra  cum 

propugnaculis  suis  a-dificata  est,  iu  qua  mille  clypei 

depcndent,  quia  in  Scriptura  sacra  el  sub  niiracu- 

lispatremajaculis  adversitatis  abscondimur,  et  con- 

versationis  sanctae  munimina  etiam  in  mami  ope- 

ris  tenonm».  Notandum  \  ero  quod  limen  portae  uno 

calanio  mensuratur.  Galamus  autem  in  sex  cubitis 

et  palmo  tenditur,  quia  videlicet  in  Scriptura  sacra 

et  doctrina  perfecta»  operatiunis  et  initium  supemae 

contemplationis  invenitur.  Sin  vero  porta  hoc  loco 

unusquisque  pradicator  accipitur,   limen  exterius 

in  purta  est  \ita  activa,  liinen  vero  interius  vilacon- 

templati\a.  Per  illam  quippe  auibulatur  in  fide,  per 

hanc  vero  festinatur  '^  ad  speciem.  Illa  exterius  du- 

cit,  ut  unusijuisque  bene  vivere  debeat ;  ista  interius 

perducit,  ut  ex  bona  vita  ad  gaudia  aeterna  pertin- 

gat.  Haec  nos  hodie  traclasse  sufliciat.  Quia  enim, 

transeuntes  ad  alia,  diu  per  excessum  locuti  sumus, 

oa  quic  suhjuncta  sunt  lectioni  alleri  reservemus, 

reparandi  per  silentium,  sperantes  iu  Verbo,  quod 

vivit  et  regnat  cum  Patre  in  unitate  SpiriJu5  sancti, 

per  omnia  sajcula  saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  IV. 

Quatuor  versibus  a  nono  ad  duod^cimum  aUegorict 
aut  moraliter  explicatis,  absolcitur. 

1341 1.  Vir,  cujus  erat  species  quasi  species  «ris, 


quod  clypei,  quia  utraque  pugnantem  muniunt.  Sed  ^  —  Ezech.  xl,  9  i^Mensus  est  vestibulum  portaocto 


mler  utraque  hoc  distat,  quia  clypeum  pru  nustro 
munimine  ubicunque  volumus  movenms ;  propugna- 
culo  autem  dofondere  nos  possumus,  sed  hoc  mo- 
vere  non  possumus.  Glypeus  in  manu  osl,  nam  pro- 
pugnaculum  non  tenetur.  Quid  ergo  inter  propugna- 
cula  et  clj^peos  distat,  nisi  quod  in  sacro  eloquio  pa- 
trum  prajcedentium  et  miracula  legimus,  et  virtutes 
bonorum  operum  audimus  ?  Ibi  namque  cognoscimus 


cubitorum,  et  frontem  ejus  duobus  cubitis.  Ac  neves- 
libulumextraportam  esse  crederemus,  subditnr: 

Ibid.  —  Vestibulum  aui^m  portce  erat  intrinsecus. 

Quid  autem  per  interius  vestibulum,  nisi  aelen» 
vitaj  latitudo  signatur,  quae  modo  inter  angustias 
vita)  praesentis  jam  per  spem  menle  concipiturt  De 
qua  per  Psalmistam  dicilur  :  Intrate  porta$  ^u  i» 
confessione,  atria  ejus  in  hymnis  oonfessionum  (?«'• 


*  Ita  omnes  Mss.  Solus  Cod.  Rothomag.  pro  di- 

versa  lect.  exhibet  in  margine  annotatum,  per  suam 

smtentiam;  quam   amplectuntur   Edit.  Parisienses 

1502,  1518, 1571,  et  Vatic.  Gussanv.  habet,  per 

suam  prmentiam. 


^  Longip.,  a  periculi...  adversitate, 

^  Species,  ut  nic  opponitur  fidci,  significat  visio- 
nem  et  comprehensionem,  ab  antiquo  verbo  spicio; 
unde  aspicio,  conspicio,  etc. 


973 


HOMILIARUM  IN  EZECHIEI^EM  LIB.  JI.  -  HOMIL.  IV. 


974 


xcix,  4).  Cum  eiiim  pecoata  iiostra  per  lacrymas  A  simul  et  octo  damus,  (|uanJo  sic  ea  quffiseptemdie- 

"  '  bu8  evoivuntur  disponimus,  ut  per  hsec  ad  bona 
aeterna  veniamus  ;  ut  dum  modo  caute  agiiur,  post- 
modum  veuientistremendi  judiciiiradeviletur.  Octo 
itaque  cubitis  vestibulum  mensuratur  inlrinsecus, 
quia  j>er  lucem  quai  post  septem  dies  sequitur,  lati- 
tudo  nobis  seternitatis  aperitur. 

3.  Sed  hemo  ad  illam  venit,  nisi  qui  hic  diloctio- 
nem  Dei  ac  proximi  devota  monte  tenuerit.  Unde  et 
subditur  :  Et  frontem  ejus  dtiobtis  ciibitis,  Frons  et- 
enim  porta*  est  bonum  meritum  vitai  pra;sentis.  Sicut 
enim  vestibulum  intrinsecus  SBtema  requies  debet 
intelligi,  ita  per  frontem  portaa  necesse  est  qualilatcm 
visibilis  vit»  signari.  Frons  ergo  porUe  duobus  cubi- 
tis  mensuratur,  quia  quisquis  hic  dilectionem  Dei  et 


confitemur,  *  august»  \iXx  portam  ingredimur.  Sed 
cum  post  haec  ad  aetcrnam  vitam  perducimur,  portae 
nostrffi  atria  in  confessionum  laudibus  intramus,  quia 
ibi  jam  angustia  non  erit,  cum  nos  laetitia  perpetuae 
'  festi\itati8  exceperit.  Propler  confessionis  nostrae 
angustiam  Yeritas  dicit  :  Intrate  per  angustam  por- 
tam  (Matth.  vii,  13).  Et  cum  se  Psalmista  ^  recipi  in 
latitudinem  gaudii  aeterni  praesumeret,  dicebat :  Sta- 
tuisti  in  locAt  spatioso  pedes  ineos  (Psal.  xxx,  9).  Ad 
atrium  ergo  per  portam  tenditur,  quia  ad  latitudinem 
solemnitatis  pertingitur  ab  angustia  confessiunis.  Illa 
itaque  gaudia  quse  apud  David  atria,  apud  Ezechie- 
lem  vestibulum  intrinsecus  vocantur.  Unde  et  hoc 
ipsum  vestibulum  octo  cubitis  dicitur  mensuratum. 


Ibi  enim  omnes  recipiendi  sunt,  qui  nunc  et  in  exer-  B  proximi  servare  studuerit,  ipse  ad  aeternitatis  atrium 


citio  operis  iaborant,  et  ad  aetema  gaudia  per  con- 
templationis  gratiam  suspirant. 

2.  Nec  immerito  mensura  vestibuli  in  octo  cubitis 
pouitar,  quia  septem  diebus  universum  tempus  evoi- 
vitur.  iEterna  etenim  dies,  quae  expleta  septem  die- 
mm  vicissitudiue  sequitur,  sciiicet  octava  est.  Unde 
etiam  Psalmista,  resurrectionis  diem  considerans, 
quia  de  extremi  judicii  districtione  erat  locuturus, 
praemisit  titulum,  dicens  :  In  finem  Psalmus  Damd 
pro  octava  (Psal.  vi,  1).  Ut  enim  quam  octavam  di- 
ceret  demonstraret  diem  illam  tremendi  terroris,  in 
Psalmi  inchoatione  secutus  est,  dicens  :  Domine,  ne 
in  ira  tua  arguas  me,  neque  in  furore  tuo  corripitu  me 
(Ibid.,  2).  Modo  enim  quisquis  per  flagella  corripi- 


pertinget.  Vita  igitur  nostra  ut  duobus  cubitis  sit 
mensurata,  tendi  quotidie  per  charitatem  debel  in 
amorem  Dei  simul  et  proximi.  Non  est  enim  charitas 
vera,  si  minus  a  duobus  cubitis  habet.  Unde  Moyses 
cum  per  colores  vestium,  electoram  virtutes  expri- 
meret,  in  ornamento  pontificis  bis  tinctum  coccum 
jubel  adhiberi  (Exod.  xxviii,  5).  Quid  namque  per 
coccum  nisi  charitas  designatur,  quse  semper  per 
flammam  amoris  accenditur  ?  Sed  coccus  bis  tingi- 
tur,  quando  non  solum  ex  amore  Dei,  sed  etiam 
proximi  nostra  charitas  inflammatur.  Nam  quisquis 
sic  amat  Deum,  ut  commissi  sibi  proximi  curam  re- 
linquat,  adhuc  in  eo  coccus  scmel  tinctus  est.  Et 
quisquis  sic  amat  proximum,  utimminuat  desiderium 


tur,  ot  correptionibus  emendatur,  in  mansuetudine  ^  quo  flagrare  debet  ad  Deum,  non  est  adhuc  in  eo 


compitur,  non  in  ira.  In  districto  autem  illoexami 
ne  onmis  argutio  atque  ^  correptio  furor  et  ira  est, 
quia  venia  post  correptionem  non  est.  Hujus  pctona- 
rii  numeri  causa  est,  quod  post  Sabbatura  dominus 
voluit  a  morte  resurgere.  Dies  quippe  Dominicus, 
qui  tertius  est  a  morte  dominica,  a  conditione  die- 
rnm  numeratur  octavus,  quia  septimum  sequitur. 
Unde  et  ipsa  vera  Redemptoris  nostri  passio,  et  vera 
resurrectio,  figuravit  aliquid  de  suo  corpore  in  die- 
bus  passionis  suse.  Sexta  enini  feria  passus  est,  Sab- 
bato  quievit  in  sepulcro,  Dominico  autcm  die  resur- 
rexit  a  morle.  Praesens  etenim  vita  nobisadhuc  sexta 
est  feria,  quia  ^  in  doloribus  ducitur,  et  1342  in 
angustiis  cruciatur.  Sed  Sabbato  quasi  in  sepulcro 
qniescimus,  quia  requiem  aniuide  post  corpus  in\eni 


color  tinclurae  geminatus.  Debemus  ergo  et  amare 
cos  cmn  quibus  vi\imus,  et  ad  illum  totis  desideriis 
anhelare  in  quo  veraciter  vivamus.  Ecce  etenim  ad 
fidem  atque  ad  audiendum  verbum  onmipotentis  Do- 
mini  nos  qui  religioso  induti  habitu  videmur,  ex  di- 
versa  mundi  qualitate  convenimus,  atque  ex  dissimi- 
libus  iniquitatibus  iji  sancta?  Ecclesiae  concordiam 
congrogati  sunms,  ita  ut  jam  patenter  factum  esse 
videatur  quoil  de  promissionc  Ecclesiae  per  Isaiam 
dicitur :  Habitabit  lupus  cum  agno,  et  pardus  cum 
hoedo  accubabit(hai.  xi,  6).  Nam  per  sancta^  chari- 
tatis  viscera  1343  lupus  cum  agno  habitat,  quia  hi 
qui  in  sseculo  raptores  fuerunt  cum  mansuetis  ac 
mitibus  in  paceconqnicscunt.  Et  pardus  cum  haedo  ac- 
cubat,  (]uia  is  qui  peccatorum  suorum  maculis  varius 


mus.  Dominico  vero  die,  videlicet  a  passione  tertio,  ^  fuit,  cum  eo  qui  se  despicit  et  peccatorem  fatetur 


a  conditione  ut  diximus  octavo,  jam  corpore  a  morte 
resurgimns,  et  in  gloria  animae  etiam  cnm  carne 
gaudebimus.  Quod  ergo  mire  Salvator  noster  fecit  in 
«e,  hoc  veraciter  signavit  in  nobis,  ut  nos  ot  dolor 
in  sexta,  et  rcquics  in  septima,  et  gloria  excipiat  in 
octa>a.  Hinc  per  Salomonem  dicitur  :  ^  Da  partem 
Meptem,  necnon  et  octo,  quia  ignoras  quid  mali  futurum 
$it  sttper  terram  (Eccle.  xi,  i).  Partem  etenim  septem 


'  Val.  Cl.,  angustce  vice. 

*  Ebroic,  felicitatis. 

'  Vatic.  cum  supcrior.  Ed.,  recipere gaudia 

mtema.  Favet  Ms.  Laud. 

*  Norm.,  correptio  in  furore  ct  in  ira  est. 


humiliari  consentit.  Ubi  et  subditur  :  Vitulns  et  leo 
et  ocis  simul  morabuntur  (Isai.  xi,  6),  quia  is  qui  per 
contritum  cor  ad  quolidianum  so  Deo  sacriflcium 
praiparat,  et  alius  qui  tanquam  leo  ex  crudelitate  se- 
veriter  sipviebat,  et  alter  qni  velut  ovis  iu  innocentiae 
sua)  simplicitate  perdurat,  in  caulis  sanctae  Ecclesi» 
con\enerunt.  Ecco  qualis  est  charitas,  qua*  diversi- 
tates  mentium  accendit,  concremat,  conflat,  et  quasi 

»  Rothomag.,  et  Lyr.,  inlaboribus. 

*  Editi  oiiines,  da  parles  ;  iiifra,  parles  etenim  se- 
«tem.Scquimur  unaniniem  Mss.  consensum,  cui  favet 
Vulgata  cum  aliis  versionibus  et  ipso  textu  Hebraeo. 
Sensus  est :  da  partem,  seuporHonem,  iHis  septem. 


975 


SANCTI  GREGORIl  MAGNI 


976 


iu  uuaiiJ  auri  speciciii  rcformat.  Sed  in  eo  quod  se  A  tres  sunt  virlutes,  sine  quibus  is  qui  aliquid  operari 


elecli  sic  aiiiant,  ad  illum  necesse  est  iil  festinent, 
queni  c-etemo  gaudio  iii  cojJis  videre  mereantur.  Unus 
est  etenim  Dominus  ac  Redemptor  noster,  qui  et  hic 
electoriim  suorum  corda  ad  unanimitatem  ligat,  et 
ad  supernum  ainorem  i)er  interna  desideria  Bemper 
stimulat.  Unde  et  iliic  subditur  :  Et  puer  parvidus 
minabii  eos(Ibid.).  Quis  iste  est  puer  parvnlus,  nisi 
de  quo  scriptum  est :  Puer  natus  est  nobis,  fiHus  datus 
est  nobis  {Ibid.,  ix,  6)?  Qui  simul  habilanles  ininat, 
quia  ne  in  terrenis  rebus  corda  nostra  inhajreant, 
haec  per  internuin  desiderium  quotidie  inflammat. 
Et  hoc  ipsuiii  ejus  minare  est  ad  suum  nos  amorem 
incessanter  accendere,  ne  cum  nos  vicissiin  diligi- 
inus,  mente  in  hocexsilioreinaneamus,nequieshujus 
vitae  sic  placeal,  ut  ad  oblivionera  patriae  perducat. 


jam  potest,  salvari  non  potest,  videlicet  fides,  spes, 
charitas.  Et  quia  eadem  fides,  spes,  et  charitas  in 
antiquis  patribus'  quae  innovis  doctoribus  fuit,  juxta 
Orientalem  viam  tres  hinc,  et  tres  inde  thalami  de- 
scribuntur. 

5.  Vel  certe  quia  Ires  patrum  veterum  distiactio- 
nes  fuerunt,  tres  quoque  novorumsub  gratiasequun- 
tur.  Yetus  quippe  populus  habuit  patres  antc  legem, 
ac  deinde  in  lege,etpostmoduin  prophetas.  In  dovo 
autein  populo  prius  Hebraeorum  primitiai  credide- 
runt,  postmodum  plenitudo  gentium  in  fide  secnta 
est,  ac  deinde  in  iine  saeculi  Hebraeomm  reliquiae 
salvantur  (Rom.  ix,  27).  Quia  ergo  incarnatio  Do- 
mini  et  ex  superiori  parte  patres  ante  legem,  patres  fn 
lege^  atque  ad  extremum  prophetas  habuit,  et  ex 


ne  deleclata  mens  prosperis  torpeat.  *  Unde  et  dcmis  B  posteriore  fideles  ex  Hehraeis,  fideles  ex  gentibus,  ac 


suis  flagella  permiscet,  ut  nobis  omi>e  quod  nos  in 
sajculo  delectabat  amaresciit,  et  illud  incendium  sur- 
gat  in  animo  quud  nos  semper  ad  coeleste  desiderium 
*  inquietel,  excitet,  atque,  ut  ita  dicam,  delectabili- 
ter  mordeat,  sua\iter  cruciet,  hilariter  contristet, 
Puer  ergo  nos  parvulus  minat,quia  isqui  paulo  mi- 
nus  quam  angeli  minoratus  est  per  charitatem  quam 
nobis  tribuit,  in  lioc  nos  inundo  raentem  figere  non 
perraittit.  Bis  tinclus  itaquein  nobiscoccusest,  si  et 
hic  proximos  nostros  sicut  nosdiligimus,  et  ad  au- 
ctorem  omnium  cum  ipsis  quos  diligimus  festinamus. 
Si  igitur  \  ita  nostra  de  perfecta  charitate  bis  lingi- 
tur,  frons  in  nohis  porta)  duobus  cubitis  mensuratur. 
Sive  igitur  doctor,  seu  sacrum  eloqiiium,  vei  certe 


postmodum  Hebra^orum  reliquias  coJIiget.  Orientalis 
via  tres  hinc  et  tres  inde  thalamos  babere  memor^- 
tur.  Sed  hoc  quoque  non  inconvenienter  acoipimus, 
si  tres  esse  fidelium  ordines  dicamus.  Sive  namque  in 
veteri,  seu  in  novo  testamento,  allius  est  ordo  pracdi- 
cantium,  alius  continentium,  atque  alius  bononim 
conjugum.  Unde  et  idem  propheta  in  superiori  parte 
tres  viros  liberatos  vidit  :  Noe,  Danielet  Job  (£:ecJb. 
xiv,  14)  ;  in  quibus  videlicet  tribus  praedicatores, 
continentes  et  conjugati  signati  sunt.  Nam  Noe  arcam 
in  undis  rexit,  atque  ideo  flguram  rectorum  tenuit 
{Genes.  vii,  1,  ^,  seq.).  Daniel  in  aula  regia  absti- 
nentia)  deditus  fuit,  et  idcirco  vitam  continentinm 
signavit  {Dan.  i,  16).  Job  vero  in  conjngio  positus, 


fides  portae  nomine  signetur,  in  raensura  utriuscjue  C  et  curam  domus  proprias  exercens,  placuit  Deo,  per 


cubiti  charitas  noii  inconvenienter  accipitur,  quam 
ille  vere  praidicat  qui  Dei  ac  proximi  amorem  do- 
cet ;  et  ipsa  est  certa  scienlia,  quara  charitas  aedifi- 
cat ;  et  fides  robusta  est,  quse  se  in  dilectione  Dei  ac 
proxiini  exercet.  Sequitur : 

Vers.  10.  —  Porro  thalami  portof  ad  viam  Orien- 
talem,  tres  hinc,  et  tres  inde^  et  mensura  nna  trium. 

4.  Quidthalami,  quid  viaOrientalis  designet,jam 
superius  diximus  (Hom.  3,  n.  8  et  seqq.),  nec  repli- 
care  ea  latius  necessarium  putamus.  Sed  qua^rendum 
nobis  est  quid  est  quod  dicitur,  Tres  hinc,  et  tres 
inde.  Thalami  quippe  juxta  viam  Orientalem  sunt 
cordaferveiitium  inamore  Dei.  Et  sive  hi  quielecti 
in  testamento  \eteri  fuerunt,  sive  qui  intestamento 


quem  digne  bonorura  conjuguni  ordo  figuratnr  {Job 
I,  8).  Quia  ergo  etiara  ante  Mediatoris  adventum,  et 
praedicttores^  et  continentes,  ac  boni  conjugati  fne- 
runt,  qui  eumdem  ejus  adventum  praestolati  sunt,  et 
magna  hunc  siti  desiderii  videre  cupiemnt,  et  post- 
modum  praedicatores,  et  eontinentes,  ac  boni  conja- 
gali,  sicut  cernimus,  existunt,  qni  Reclemptoreffl 
nostrum  non  jam  desiderant  incarnandum,  sed  in 
majestatis  suae  gloria  contemplandaai,  Orientalis 
via  tres  hinc,  et  tres  inde  thalamos  habet,  juxta 
Psalmistae  vocem,  qui  de  eadem  via^  videlicet  l\e- 
demptore  nostro,  dicit  :  In  circuitu  ejus  ^  tabmia- 
cula  ejus  (Psal.  xvii,  12). 
6.  Sed  pensandum  nobis  est  sollicita  intentione 


novo  secuti  sunt,  nimirum  constat  quia  omnes  ex  D  quod  dicitur,  quia  mensura  una  trium.  Cum  enim 


amore  Trinitalisaccensi  sunt.  Nequeenim  vereDeum 
diligerent,  si  ejusdeni  Trinitatis,  quae  Deus  est, 
gratiam  non  accepissent.  Juxta  viam  ergo  1344 
Orientalem  tres  hinc  et  tres  inde  sunt  thalami,  quia 
duni  inter  veteres  etnovos  patres  Dominus  incarnari 
dignatus  est,  quasi  in  medio  thalamorura  via  Orien- 
talis  apparuit,  ([ui  thalami  ad  veram  virtutum  spe- 
ciem  in  Trinitatis  sunt  cognitione  decorati.  Sin  vero 
ad  virtutes  electornm  eumdem  numeruni  referamns, 


longe  sit  a  continentibus  et  tacentibns  excellentii 
praidicatorura,  et  valde  a  conjugatis  distet  eminentia 
continentium,  qnid  est  quod  una  mensura  dicitor 
trium  ?  Conjugati  quippe  quamvis  et  bene  agant,  d 
omnipotenteni  Deum  videre  desiderent,  domestidi 
tamen  curis  occupantur,  et  necessitate  cogente,  ifi 
utroque  menteui  dividunt.  Continentes  antem  ab  hn- 
jus  mundi  ^  actione  remoti  snnt,  et  voluptatem  cftr 
nis  etiam  a  licito  conjugio  restringant,  nulla  conjt* 


*  Ebroic.  et  Val.  Cl.,  unde  et  Dominus  suU. 

'  Laud.  et  Longip.,  itiquielet  et  excitet,  atque.  In 
ommhua  Excusis,  in  quiete  excitet,  atque,  felnctanti- 
Jbus  Mss. 


3  Laud.,  atque  innovis  doctoribus. 
^  Editi,  tabernaculum. 
^  Piur.  Mss.,  occupatione. 


977 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  U.  -  HOMIL.  IV. 


978 


gis,  1345nalla  filiorum  cnra,  nnllisnoxiis  ac  dif-  A  novorum  patrnm  fides,  recte  thalamornm  describi- 


ficilibus  rei  famiiiaris  cogitationibus  *  iinplicantur. 
Praedicatores  vero  non  solum  se  a  vitiis  coercent, 
sed  etiam  alios  peccare  prohibent,  ad  fidem  ducunt, 
in  studio  bonae  conversationis  instruunt.  Quomodo 
ergo  una  eorum  mensura  est,  quorum  vitae  sequalitas 
nna  non  est  ?  Sed  mensura  una  trium  est,  quia  etsi 
in  eis  meritorum  magna  est  diversitas,  tamen  distan- 
tia  in  fide  in  qua  tenduntur  non  est.  Nam  eadem  £1-- 
desquae  istossolidat  in  maximis,  illorum  infirmita- 
tem  continet  in  parvis.  Yel  certe  trium  una  mensura 
est,  quia  in  retributione  ultima  quamvis  eadem  di- 
gnitas  omnibus  non  sit,  una  tamen  erit  omnibus 
vita  beatitudinis.  Unde  et  per  semetipsum  Dominus 
dicit  :  /n  domo  Patris  mei  mansiones  mtUkB  sunt 


tur  mensura  una  trium.  Quod  verbis  aliis  replicatur 
cum  subditur: 

Ibid.  —  Ei  mensura  una  frontium  ex  utraque 
parle. 

8.  Ex  utraque  enim  parte  est  una  mensura  fron- 
tium,  quia  patres  nostri  vel  prius  a  vcteri,  vel  nunc 
a  novo  testamcnlo  venientes,  in  una  Mediatoris  fide 
conveniunt.  Qui  pro  eo  quod  charitate  pleni  sunt, 
1346  carnem  suam  abstinentia  edoinaiit,  corda 
audientium  praedicationis  lumine  illustrant,  signa 
faciunt;  virtutes  operaiitur,  per  hoc  quod  eorum 
bona  nobis  foris  innotescunt,  non  iinmerito  hujus 
c&lestis  sedificii  frontes  vocantur.  Omne  enim  quod 
nunc  in  aperto  ostenditur,  frons  est,  ut  illud  sit 


(Joan,  XIV,  2).Sed  tamen  qui  in  vineam  dttctisunt^  3  vestibulum  aedificii,  quod  nobis  interius  reser\atur. 


quamvis  diversis  horis  venerint,  unnm  denarium 
perceperunt  {Matth.  xx,  9).  Qua  itaque  rationecon- 
veniant  mansionesmultae  cuin  uno  denario,nisi  quia 
diversae  quidam  beatorum  civium  dignitates  ^nt, 
sed  tamen  una  quies  aetemae  retributionis  ?  Nam  etsi 
dispar  erit  meritnm  singulorum,  non  erit  diversitas 
gaudiorum,  quia  etsi  alterminusatquealiusamplius 
exsultat,  omnes  tamen  unum  gaudium  de  conditoris 
8ui  visione  laetificat. 

7.  Hoc  quoque  est,  sive  de  veteribus,  seu  de  novis 
patribus  sentiendum,  quia  Orientalis  via  cum  tres 
hinc  et  tres  inde  thalamos  habeat,  mensura  una 
trium  est,  quoniam  ipsa  fides  atque  ipsum  ineritnm 


Unde  et  sanctae  Ecclesiae  in  Canlicis  canticorum 
dicitur  :  Sicut  cortex  mali  punici  gence  tn(B,  ahsque 
occuUis  tuis  (Cant.  vi,  6).  Genae  quippe  sunt  sanctae 
Ecclesiae  spirituales  patres,  qui  nunc  in  ea  miraculis 
coruscant,  et  velut  in  ejus  facie  venerabiles  appa- 
rent.  Cum  enim  videmus  multos  mira  agere,  ven- 
tura  prophetare,  raundum  perfecle  relinquere,  coo- 
lestibus  desideriis  arderc,  sicut  cortex  iiiali  punici 
sanctae  Ecclesiae  genae  rubent.  Sed  quid  istud  est 
omne  quod  miramur  in  illius  rei  comparatione  de 
qua  scriptum  est  :  Qnod  oculus  non  vidit,  nec  auris 
audivit,  nec  in  cor  hominis  ascendil,  quce  prasparavit 
Deus  dtligentibus  se  (I  Cor.  11, 9 ;  Isai.  lxiv,  4)  ?  Bene 
ergo ,   cum   iniraretur   genas  Ecclesiaj,  subdidit  : 


tenuit  corda  prascedentium  qu»  replevit  corda  se-      ^^        ^^^^,^.^  ^,^^  ^^^^^^   ^.^^  g    ^^  ^j  ^^^^^ 

quentium  sub  testaraento  novo  positorum  sicut  et  ^  ^^^^  .  g^  q^j^jg,,,   ^^  ,„  ,^  „^„  ,^j^^j  ^^,^ 


per  Paulum  dicitur  :  Habentes  autem  eumdem  spiri- 
tum  fideif  sicut  scriptum  est  :  Credidi,  propter  quod 
locutus  sum(Psal.  cxv,  i)  :  et  nos  credimus,  propter 
quod  et  loquimur  (II  Cor.  rv,  13).  Spiritales  quippe 
illi  patres  omnipotentem  Deum  Trinitatem  ita  esse 
crediderunt,  sicut  eamdem  Trinitatem  novi  patres 
aperte  locnti  sunt.  Isaias  namque  audivit  angelica 
agmina  in  coelo  clamantia  :  Sanctus,  sanctus,  sanctus 
Dominus  Deus  sabaoth  (Isai.  vi,  3).  Ut  enim  persona- 
rain  trinitas  monstraretur,  tertio  sanctus  dicitur; 
sed  ut  una  esse  substantia  Trinitatis  appareat,  non 
Domini  sabaoth,  sed  Dominus  Deus  sabaoth  esse 
perhibetur.  Quod  David  quoque  similiter  sentiens, 
ait  :  Benedicat  nos  Deus,  Deus  noster,  benedical  nos 


sunt,   sed   illa  ^  valde  inefTabilia,  quae  latent.  Se- 
quitur  : 

Vers.  11. — Etmensus  est  latitudinem  liminis  portm 
decem  cubitomm,  et  longitudinem  portce  tredecim  cu- 
bitorum. 

9.  Multa  superius  de  portaj  significatione  jam  di- 
xinms,  sed  unum  tenere  aliquid  debeinus  per  quod 
possit  et  caetera  lectoris  prudentia  penetrare.  Dictum 
quippe  esl  per  portam  Scripturam  sacrain  posse  fi- 
gurari.  Sed  hoc  nobis  modo  laboriose  discutiendum 
est,  cur  latitudo  limmis  portae  decem  cubitis,  et 
longitudo  portae  tredecim  mensuratur.  Hoc  autem 
loco  longitudo  portaealtitudo  dicitur,  sicut  nos  longe 


Deus  (Ptal.  LXvi,8).Qui  cum  tertio  dixisset  Deum,  D  staturae  dicimus  quem  altum  videmus.  Nam  longi- 


nt  nnum  esse  hunc  ostenderet,  subdidit  i£t  metuant 
ewn  omnes  fines  terrce.  Paulus  quoqne  loquitur  di- 
cens  :  Quoniam  ex  ipso,  et  per  ipsum,  et  in  ipso  sunt 
amnia  (Rom.  xi,  36^.  Ex  ipso,  videlicet  ex  Patre ; 
per  ipsum,  per  Filium ;  in  ipso  antem,  in  Spiritn 
sancto.  Qui  cum  ipsumtertiodixisset,  adjunxit :  Ipsi 
gloria  in  scecula  sfeculorum.  Amen  (Ibid.).  Qui  enim 
non  dixit,  ipsis,  sed  ipsi,  dicendo  ter  ipsum, '  dis- 
tinzit  personas,  et  subjungendo  Ipsi  gloria,  non  di- 
Tisit  sobstantiam.  Quia  itaque  una  est  vetemm  ac 


*  Ebroic.  et  Lyran.,  occupantur. 

*  In  Editis,  dutinxit  per  personas, 
dondat. 


ubi  per  re- 


tudo  portae  dici  in  transversum  non  potest,  cujus 
latitudo  *  per  decem  cubitos  demonstratur.  Quid  orgo 
latitudo  liminis  portae,  nisi  lex  testamenti  veleris 
fuit,  et  longitudo  portae,  nisi  gratia  testamenti  novi? 
Quia  videlicet  Scriptura  sacra  dniii  per  testanien- 
tum  vetus  crimina  operum  compescuit,  dari  decimas 
praecepit  (Deut.  xii,  6),  quasi  per  mandata  humilia 
in  liminis  latitndine  jacuit.  Sed  dum  per  testa- 
mentum  novum  cogitationes  pravas  coercnil,  de- 
relinquit  omnia,  et  pro  Deo  vitam  corporis  jnssit 

^  Vatic.  et  Gnssanv.,  incestimabilia. 
♦  Laud.,  per  decem  cubita. 


979 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


980 


cum  praesenti  saeculo  despici  (Matth.  xv,  19 ;  A 
Marc.  VII,  21 ;  Luc.  ix,  24),  quasi  porta  nostra 
in  longitudinis  altitudinem  surrexit.  Minora  quippe 
praecepta  Israelitico  popuJo  per  legem  data  sunt : 
unde  el  eidem  populo  Moyses  in  campo  locutus  est 
{Exod.  XIX,  lyseq.).  Altiora  Dominus  sanctis  apo- 
stolis  dedit,  unde  et  eos  de  mandatis  vitaB  in  monte 
docuit.  Dum  vero  Redemptor  noster  per  Evange- 
lium  dicit  :  NolH^  putare  quoniam  veni  solvere  le- 
gem  aul  prophetas :  non  veni  solvere,  sed  adimpUre 
(Matth.  V,  17).  Adimplere  onim  venerat  legem  qui 
legis  justitiifi  gfatiam  addidit,  ut  quod  iJla  jubebat 
in  minimis,  ipse  perfici  adjuvaret  in  summis,et  quod 
illa  coercebat  ab  opere,  ipse  resecaret  a  corde.  In- 
tellecta  ergo  lex,  quae  in  latitudine  jacuit,  in  alti- 
tudinem  surrexit.  Ipsa  enira  Dei  cognitio  quae  apud  g 
illam  in  spiritalibus  patribus  fuit,  nota  omni  He- 
braeorum  populo  non  fuit.  Nam  omnipotentem  Deum, 
sanctam  videlicet  Trinitatem,  cum  prophetae  prae- 
dicarent,  1347  populus  ignorabat ;  solum  Decalo- 
gum  *  tenebat  in  lege,  fldera  Trinitatis  nesciens. 
Mensuratur  ergo  latitudo  liminis  portae  decem  cnbi- 
tis,  quia  durus  ille  populus,  *  sublilitatem  fidei 
ignorans,  raandatis  serviebat  Decalogi.  Mensuratur 
vero  longitudo  portae  tredecim  cubilis,  quia  per 
teslamentum  novum  in  corde  fidelis  populi  super 
mandata  Decalogi,  quae  verius  custodit,  ^  cogni- 
tio  Trinitatis  crevil.  Et  eo  mandata  legis  perfi- 
cit,  quo  Trinitatem  esse  omnipotentem  Dominum 
credit. 

10.  Ubi  et  quaeri  rationabiliter  potest  cur  istam  ^ 
latitudinem  Hminis  portas,  quam  superins  dixerat 
uno  calamo  mensurari,  inferius  subjunxit  quod  de- 
cem  cubitis  mensuretur,  ac  deiude  subditur  quod 
longitudo  portae  tredecim  sit  cubitis  mensurata. 
Unus  etenim  calamus,  sicut  jam  saepe  dictum  est, 
sex  cubitos  habet  et  palmum,  decem  vero  cubiti  jain 
mensuram  suam  super  calamum  tenent,  tredecim 
vero  amplius  quam  decem.  Quid  est  ergo  quod  prius 
uno  calamo  iimen  portae,  postmodum  latitudo  ejus  # 
decemcubitis,  ad  extremum  quoque  longitudo  portae 
tredecim  mensuratur,  nisi  quod  sancti  patres,  quos 
per  sanctam  Scripluram  ante  legem  fuisse  cognosci- 
mus,  unum  quidem  omnipotentem  Deum,  sanctam 
videlicet  Trinitatem  esse  noverunt,  sed  eamdem  Tri- 
nitatem  quam  cognoverunt  aperte  minime  prsedica-  D 
verunt?  Qui  ejus  jussionibus  obedientes,  et  vitae 
munditiarn  conser^  antes,  quasi  in  sex  cubitis  calami 
habuerunt  perfectionem  operis^  et  saepe  angelos 
videntes  habuerunt  palmum  contemplationis.  Data 
autem  lege,  rudis  ille  Hebrseorum  populus  mandata 


Decalogi  servare  conatus  est,  sed  tamen  de  cogni- 
tione  sanctge  Trinitatis  eruditus  non  est.  Et  qnamvis 
hanc  spiritales  patres  perfecte  congovissent,  mnlti- 
tudo  lamen  inagna  Synagogae  nec  invenire  mystc- 
rium  Trinitatis  potuit,  nec  quaerere  *  scivit. 

11.  Supen'eniente  autem  gratia  per  testaroentnm 
novum,  omnis  fidelis  populus  unum  Deum  Trinita- 
tem  esse  cognovit,  et  virtutem  Decalogi  in  ejus 
agnitione  complevit.  Prius  ergo  limen  portae  men- 
suratur  calamo  uno,  postmodum  latitudo  ejus  cnbi- 
tis  decem,  atque  ad  extromum  longitudo  portae  cu- 
bitis  tredecim,  quia  et  sanctis  Patribus  ante  legem 
activa  et  contemplativa  vita  non  defuit,  et  snblegis 
Decalogo  populus  *  divinae  substantiae  mysterinm 
nesciens,  inmandatorum  latitudine  servivit.  Etnnnc 
sub  gratia,  custoditis  verius  Decalogi  prceceptis,  om- 
nis  qui  ad  fidem  venerit,  sanctae  Trinitatis  myste- 
rium  cognoscit. 

lSi*Qua  in  re  hoc  quoque  liobis  soiendmn  est 
quia  et  per  incrementa  temporum  crevitsclentia  spi- 
ritalium  patrum.  Plus  namque  Moyses  quam  Abra- 
ham,  plus  prophetae  quam  Moyses,  plus  apostoli 
quam  prophetae  in  omnipotentis  Dei  scienlia  eruditi 
sunt.  Fallor  si  hajc  ipsa  Scriplura  non  loquitur  l 
Pertransibunt,  inquit,  plurimi,  et  multiplex  eril  scien- 
tia(Dan.  xii,  4).  Sed  h.-ec  eademquae  de  Abraham, 
Moyse,  prophetis  et  apostolis  dixiinus,  ex  ejnsdeffl 
Scriptur»  1348  verbis,  si  possuinus,  ostendamus. 
Quis  enim  nesciat  quia  Abrahani  cuin  Ueo  looutus 
est  (Genes.  xii,  seq.)1  et  tamen  ad  Moysen  Doininus 
dicit  :  Ego  sum  Deus  Abraham,  Deus  Isaac,  et  Deus 
Jacob,  et  nomenmeum  Adonai  non  in(Ucaviei$(Exod. 
VI,  3  ;  Ibid.,  iii,  6)  ?  Ecceplus  Moysi  quam  Abraha 
innotuerat,  qui  illud  de  se  Moysi  iodicat  quod  se 
Abrahae  non  indicasse  narrabat.  Sed  videamus  ai 
prophetae  plus  quam  Moyses  divinam  scientiam  ap- 
prehendere  potuerunt.  Cerle  Psalmista  dicit :  Quomo' 
do  dilexi  legem  tuam,  Domine  f  tota  die  meditatio  mea 
est  fP5ai.cxviii,97).Atque subjunxit:  Super omnes do- 
centes  me  intellexi;  qnia  teslimonia  tua  meditatio  mea 
est  (Ibid.,  99).  Et  iteruin  :  Super  seniorei  intiltexi 
(Ibid.,  100).  Qui  ergo  legem  meditari  «e  memortt, 
et  super  omnes  docentes  se  ac  super  seniores  intel- 
lexisse  testatur,  quia  divinam  scientiam  plus  quam 
Moyses  acceperat  manifestat.  Quomodo  autem  os- 
tensuri  sumus  quia  plus  sanctl  apostoli  edocti  sa&l 
quam  propfaet»?  Certe  Veritas  dioit  :  Multi  reget^ 
prophetw  voluerunt  videre  quce  videtis,  et  audire  qfM 
auditis,  sed  non  viderunt  (Luc.  x,  34).  Plas  erge 
quam  prophetae  de  divina  scientia  novemnt,  qma 
quod  illi  solo  spiritn  viderunt,  isti  etiam  corporaiiter 


*  Editi  omnes,  tenebat  in  fids  tegem  Trinitatis, 
adversantibus  Mss.  Anglic,  ^orui.,  etc,  imo  ipso 
sensu. 

•  Val.  CI.  cum  ^orm.y  sublimitatem, 

^  Ebroic,  coynilionem  Trinitatis  credit, 

♦  Val.  Gl.,  siuduit. 

^  Suess.,  divincB  cognitionis.  Porro  quod  hic  san- 

ctus  Doctor  di\ .  substantiae  mysterium  appeliat,  Tri- 

nltas  est  (juam  sic  reveJatam  patriarchis  supra  do- 


cuit,  num.  7,  ut  tamen  a  populo  Judaico  ignorareturr. 
Vide  num.  9  sup.  et  10,  seq.  Hinc,  quando  nnm. 
4  ait  omnes  electos  etiam  veteris  test.  ex  amor. 
Trinitatis  accensos  esse  explicandas  est  de  gratii 
utris(jue  eleclis,  per  Trinitatem,  etsi  non  explicite 
cognitam  ab  omnibus,  coliata,  ut  atnore  fervereut. 
Patet  sancti  Doctoris  mens  ex  verbis  immebiatd  se- 
uuentibus  ;  neque  enim  vere  Deum  diligerent^  si  </m* 
dem  Trinitaiis  qufe  Deus  esi,  gratiam  non  arcepissent. 


98i 


HOlrflLIARUM  IN  EZEGHIELEM  LIB.  II.  —  HOMIL.  IV. 


982 


viderunl.  Impleta  itaqne  est  ea,  qiiam  superius  dixi- 
mus,  Danielis  sententia  :  Qnia  perlransibunt  plurimi, 
etmulliplex  eritscientia  (Dan.  xii,  4).  Mensura  ergo 
caiami,  qui  est  sex  cubitorum  et  palmi,  ducatur  ad 
cubitos  decem ;  et  mensura  decem  cubitorum  ad 
extremum  surgat  in  tredecim,  quia  quanto  mundus 
ad  extremitatem  ducitur,  tanto  nobis  aeternae  scien- 
liae  aditus  largius  aperitur.  Sequitur  : 

Vers.  12.  —  Et  marginem  ante  thalamos  cubiti 
unius. 

13.  Sicut  saepe  diximus,  thalami  corda  electorum 
sunt,  omnipotentis  Dei  amore  ferventia.  Quid  ergo 
per  marginem  ante  thalamos,  nisi  fldes  exprimilur  ? 
quia  nisi  prius  ipsa  teneatur,nullo  modoad  spirlta- 
lem  amorem  pertingitur.  Non  enim  charitas  fidem, 
aed  fides  charitatem  praecedit.  Nenio  enim  potesl 
amare  quod  non  crediderit.  Margo  itaque  est  ante 
thalamos,  fides  ante  ardorem  charitatis,  quia,  sicut 
dictum  est,  nisi  ea  quae  audis  credideris,  ad  amo~ 
rem  eorum  quae  audieris  nullatenus  inflammaberis. 
Sed  margo  ante  thalamos  cubiti  uniusest,qiihilunc 
fides  corda  audientium  in  amore  Deo  copulat,  quaii- 
do  per  errores  et  schismata  divisa  non  est,  sed  in 
unilate  perdurat,  ut  videlicet  margo  unius  cubiti 
audientis  animum  ad  thalamum  perducat,  quia  *  coe- 
lestis  sponsi  speciem  quam  hic  praedicat  postmo- 
dum  in  coelestibus  demonstrat.  Ubi  el  bene  sub- 
ditur  : 

Ibid.  —  Et  cubitus  unus  ^  finis  utrinque. 

14.  Utrinque  autem  dicitur,  ac  si  dicaturutriqne, 
scilicet  limini  et  portae.  Per  latitudinem  quippe  li- 
minis  et  longitudinem  porta)  vetus  ac  novum  testa- 
mentuin  diximus  designari.  Ad  extremum  vero  ad- 
ditur  quod  cubitus  unus  sit  finisutrinque,  quia  vide- 
licet  et  testameutum  vetus  unum  nobis  Mediatorem 
Dei  ct  hominuui  nuntiavit,  et  testamentum  novum 
eumdem  nobis  1349  nuntiat  in  aeterna  claritate 
venturum,  quem  jam  pro  nobis  cognovimus  incar- 
natum.  Cubitus  ergo  unus  *  finis  utrorumque  est, 
quia  et  quem  lex  praedixit  in  carne  apparuit,  et  ipse 
quem  nunc  Testamentum  Novum  loquilur,  in  gloria 
majestatis  apparebit.  Et  tunc  utrorumque  finiserit, 
cum  visus  in  divinitatis  suae  potentia,  omnia  quae 
sunt  praidicta  compleverit,  Scriptum  namque  est  : 
Finis  legis  Chrisiusadju^titiam  credenii  (Rom.  x,  4^. 
Finis  videlicet,  non  qui  consumit,  sed  (^ui  perficit. 
Tunc  elenim  legem  perfecit,  cum,  sicut  lex  praedi- 
xera),  incarnatus  apparuit,  Sed  adhuc  de  ejus  judi- 
cio  multa  Novum  Testamentuin  loquitur,  adhuc 
multa  de  regno  illius  narrat,  quae  necdum  videmus 
impleta.  Ecce  quotidie  Evangelium  legitur,  ventura 
vita  praedicatur.  Tunc  ergo  erit  et  novi  testamenti 
iinis,  cuui  ea  quae  de  se  promisit  Dominus  comple- 
verit. 

15.  Pinietur  vero  testamentum  novum,  quia  per- 


A  ficietur.  Nam  cum  ipse  de  quo  loquitur  visus  fuerit, 
ejusdem  testamenti  verba  cessabunt.  Unde  et  sanctae 
Ecclesiae  veri  luminis  diem  quasi  tempus  vernale 
praestolanti,per  sponsi  vocem dicitur:  Surge,  propera, 
amica  mea,  columba  mea,  formosa  mea,  et  veni.  Jam 
enim  hiems  transiit,  imber  abiit  et  recessit,  flores  appa- 
ruerunt  in  terra  (Cant.  ii,  10,  11).  Sive  enimsancta 
Ecclesia,  seu  unaquaeque  electa  anima,  coelesti  sponso 
est  amica  per  amorem,  columba  per  spiritum,  for- 
mosa  per  morum  pulchritudinem.  Qua3  cum  jam  de 
corruplione  carnis  educitur,  ei  procul  dubio  hiems 
traiisit,  (|uia  prajsentis  vitai  torpor  abscedit.  Imber 
quoque  abitet  recedit,  quiacumad  contomplandum 
in  sua  substantia  omnipotentem  Deum  educitur,  jam 
verborum  guttae  necessariae  non  erunt,  ut  pluvia 

g  debeat  praedicationis  infundi.Nam  quod  minusaudire 
potuit,  amplius  videbit.Tuncapparent  flores  in  terra, 
quia  cum  de  aeternaj  beatitudinis  vitaqusdam  suavi- 
tatis  primordia  praegustare  anima  coeperit,  quasi  jam 
in  floribus  odoratur  exiens,  quod  postquam  egressa 
fuerit,  in  fructu  uberius  habebit.  Unde  et  illic  sub- 
ditur :  Tempus  putationis  adt^enit  (idtd.,  ii,  12j.  In 
putatione  quippe  sarmenta  sterilia  recidflintar,  ut  ea 
quae  praevalent  uberiusfructum  feraat.  No^trae  itaque 
putationis  tempus  tunc  advenit  quando  iiitnictuosam 
ac  noxiam  corruplionem  carnis  deserimusj  ut  ad 
fructum  animae  pervenire  valeamus.  Qui  fructus  no- 
bis  erit  uberrimus,  visio  unius.  Cubitus  ergo  unus 
esl  finis  utrinque,  quia  unus  est  ille  qui  dixit :  Sin- 
gulariter  sum  ego  donec  iranseam  (Psal.   cxl,   10). 

p  Qui  solus  cum  Patre  et  sancto  Spiritu  praesidet  in 
coelo,  sicut  passer  unicus  in  aidificio  (Psal.  ci,  8). 
Quemadmodum  implevit  legem  per  mysteriura 
incarnationis  et  perfectae  humanitatis  suae,  ita  testa- 
menti  novi  promissa  impleturus  est  per  ostensam 
gloriam  claritatis  suae. 

16.  Hunc  unum  nobis  cubitum  mensura  quoque 
arcae  locuta  est.  Arca  enim,  qua3  treceiitis  cubitis 
fieri  in  longitudine  jussa  est,  sexaginta  vero  ia 
latitudine^trjginla  autem  in  SL\X\iudine(Genes.  vi,  15), 
in  uno  est  cubito  consummata.  Quid  enim  per  arcani 
nisi  sancta  Ecclesia  figuratur,  quae  inferius  ampla 
estjSuperius  angusta?Quae  a  trecentis,  et  sexaginta, 
ac  triginta  cubitis  ad  unum  cubitum  colligitur,  quia 
ab  ea  latitudine  quam  sancta  Ecciesia  in  membris 
D  suis  adhuc  infirmantibus  habet  1350  paulisper 
angustata,  et  in  altum  proficiens,  ad  unum  tendil. 
Ipsa  enim  ratio  exigit  ut  credamus  quod  in  illa  arcae 
latitudine  omnes  bestiae,  cuncta  quadrupedia  atque 
'  reptilia  in  inferioribus  fuerunt,  hominesatque  vola- 
tilia  nimirum  in  superioribus.  Juxta  superiorem  et- 
enim  partem  fenestra  fuit  in  latere,  dc  qua  corvum  et 
columbam  dimisithomo,  ut  sijam  diluvii  transissent 
aquae,  cognosceret.  Et  quia  arca  eadem  in  uno  fuit 
cubito  consummata,  homines  et  volatilia  juxta  cobi- 


^  Excosi,  cmleiiis  spiritus.  Quibns  contradicunt 
omnes  Mss.  nostri. 

*  Laud.  et  Longip.,  finis  utrumque,  Utramque  au- 
tem.  Fortasse,  tUrumque,  pro  utrorumque,  ut  in 


Excusis. 

^  In  plur.  Norm.  et  al.,  pro  utrorumque,  legitur 
utrinque,  hic  et  inlra. 


983 


SANCTI  GREGORll  MAGN! 


964 


tnm  fnerunt.  Recte  itaqne  per  arcam  universa  Ec-  A  Signatum  ergo  librum,  sicut  in  Joannis  Apocalypsi 


clesia  designatur,  quae  adhuc  in  multis  snis  carnali- 
bus  lata  est,  in  paucisspiritalibusangusta.  Et  quiaad 
nnum  homiQem,  qui  est  sine  peccato,  colIigitur,quasi 
in  uno  cubito  consunimatur. 

17.  Videmus  etenim  multos  intra  ejusdem  sancta 
Ecclesiae  sinum  in  superbia  erigi,  in  carnis  voluptate 
dissolvi,  acquirendis  terrenis  rebus  inhiare,  impe- 
rante  avaritia  maria  transire,  deservire  iracundias, 
jurgiis  vacare,  proximos  quos  praevalent  Idedere.  Sed 
quia  eos  adhuc  sancta  Ecclesia  tolerat  ut  convertan- 
tur,  quasi  in  arcae  latitudine  deorsum  bestiae  moran- 
lur.  Videmus  alios  jam  aliena  non  quaerere,  iilatam 
injuriam  aequanimiter  portare,  rebus  propriis  esse 
contentos,   humiliter  vivere.   Sed  quia   isti   jam 


legitur  {Apoc.  v,  3,  5),  quemaperire  et  legerenemo 
poterat,  loo  de  tribu  Juda  aperuit,  quia  omnia  ejos 
nobis  mysteria  in  sua  passione  ac  resurrectione 
patefecit.  Et  per  hoc  quod  infirmitatis  nostrad 
mala  pertulit^  suae  nobis  potentiae  et  claritatis  bona 
monstravit. 

20.  Caro  enim  factus  est,  ut  nos  spiritales  face- 
ret ;  benigne  inclinatus  est,  ut  levarel ;  exiit,  ut 
introduceret ;  visibilis  apparuit,  ut  invisibilia  mon- 
straret ;  flagella  pertulit,  ut  sanaret ;  opprobria  et 
irrisiones  sustinuit,  ut  ab  opprobrio  aeterno  libera- 
ret;  mortuusest^  ut  vivificaret.  Agamos  ergo  gratias 
vivificanti  et  mortuo,et  ideo  amplius  vivificanti,  quia 
mortuo.  Unde  bene  salutem  nostram,  et  passionem 


pauci  sunt,  angustatur  arca.  Alios  autem  conspici-  g  illius  Isaias  contemplatus  ait  :  Ut  faciat  opus  $uum^ 


mus  etiam  possessa  relinquere,  nullum  terrenis 
rebus  studium  dare,  inimicos  diligere,  camem  a 
cunctis  voluptatibus  domare,  motus  omnes  sub  ratio- 
nis  judicio  preinere,  percoeleste  desiderium  contem- 
plationispennasublevari.Sedquiatales  quique  valde 
rari  sunt, '  jam  arca  juxta  cubitum  ducitur,  ubiho- 
mines  el  volatilia  continentur.  Quajratur  tamen  si 
quis  ineis  esse  valeat  sine  peccato,  etnullus  inveni- 
tur.  Quis  itaqne  homo  sine  peccato  est,  nisi  iile  qui 
in  peccatis  conceptus  non  est  ?  In  uno  ergo  cubito 
consummatur  arca,  quia  unus  est  auctor  et  Redemp- 
tor  sanctae  Ecclesiae  sine  peccato,  ad  quem  et  per 
quem  omnes  proficiunt,  qui  se  esse  peccatores  no- 
verunt.  Dicatur  itaque  delimine  et  porta  :  Etcubitus 


alienum  opus  ejus ;  utoperetur  opu$  suum,  peregrinum 
est  opus  ejus  ah  eo  (Isai,  xxviii,  21).  Opus  etenim 
Dei  est  animas  quas  creavit  colligere,  et  ad  aeteruae 
lucis  gaudia  revocare.  Flagellari  autem  1352  atque 
sputis  *  illini,  crucifigi,  mori,  atque  sepeliri,  non  hoc 
in  sua  substantia  opus  Dei  est,  sed  opus  bominis 
peccatoris^  qui  haec  omnia  meruit  ^  per  peccatum. 
Sed  peccata  nostra  ipse  pertulit  in  corpore  suo  super 
ligmum  (I  Petr.  ii,  24).  Et  qui  in  natura  sua  manel 
semper  incomprehensibilis,  in  natura  nostra  com- 
prchendi  dignatus  cst  ac  flagellari,  quia  nisi  ea  quae 
erant  infirmitatis  nostrae  susciperet,nunquam  nosad 
suai  fortitudinis  potentiam  sublevaret.  Ut  ergofaciat 
opus  suum,  alienum  opus  ejus ;  et  ut  operetnr  opas 


unus,  finis  utrinque,  quia  cuni  unus  Mediator  Dei  et  ^  ^^^^^^  peregrinum  est  opus  ejus  ab  eo,  ijuia  incar- 


hominuni  homo  Christus  Jesus  in  majestate  sua  appa 
ruerit,  omnia  utriusque  testamenti  quae  praedicta  et 
promissa  sunt  complebit. 

18.  Sin  vero  utraque  hoc  loco  marginem  ac  tha- 
lamos  memorat,  neque  hoc  ab  hac  sententia  abhor- 
ret,quiacum  majestas  Redemptoris  nostri  nobis  fuerit 
ostensa,  finitur  fides,  cum  jam  coeperit  videre  homo 
quod  crcdidit.  Et  ad  finem  suum  perveniunt  thalami, 
quia  corda  fidelium  incomparabiliter  longe  quam 
niodo  sunt,  in  amore  illius  perficiuntur.  Cubitus 
ergo  unus  finis  utrinque  est,  quia  unius  Domini 
et  Salvatoris  visio  in  electis  suis  fidem  finit,  et  cha- 
ritatem  perficit. 

19.  Considerare  libet  qui  nos  sumus  qui  ista  tra- 


natus  Deus,  ut  nos  ad  suam  justitiam  colligeret,  di- 
gnatus  est  pro  nobis  tanquam  peccator  homo  vapula- 
re.  Et  alienum  opus  fecit  ut  faceret  propriom^  quia 
perhocquodinfirmans  mala  nostra  snstinuit,  nosqoi 
creatura  illius  sumus,  ad  fortitudinis  snae  gloriam 
perduxit,in  qua  vivit  et  regnat  cum  Deo  Patre  in  uni- 
tate  Spiritus  sancti  Deus,  per  omnia  saecula  saecalo- 
rum.  Amen. 

HOMILIA  V. 

Ab  extrema  du^decimi  versus  parte  ad  deeimum  sep- 
timum.  Ezechielis  cap.  quoAragesimum  exponitur, 
ac  de  contemplatione  prcesertim  disseritur. 

1351  i.  Memoratis  superius  thalamis,  propheta 
subjungit,  quia  thalami  sex  cubitorum  erant  hincet 


ctamus.  Certe  ex  gentibus  venimus,  certe  parentes  D  inde.  Qua  in  re  magna  nobis  quaestio  generatur,  cur 


nostri  lignorum  ac  lapidum  cultores  fuerunt.  Unde 
ergo  hoc  nobis,  ut  ea  quae  nunc  usque  *  Hebraei 
nesciuntEzechielis  prophetae  tam  profunda  mysteria 
rimemur  ?  Agamus  ergo  gratias  uni,  qui  cuncta  quae 
de  eo  in  sacro  eloquio  scripta  sunt  opere  implevit, 
utquae  intelligi  auditanonpoterant,visa  panderentur. 
Ibi  quippe  incarnatio,  ibi  passio,  ibi  mors,  ibi  resur- 
rectio,  ibi  1351  ascensio  illius  continetur.  Sedquis 
nostrum  haec  audita  crederet,  nisi  facta  cognovisset  ? 


superius  thalamum  uno  calamo  mensoratum  dixit, 
quem  videlicet  calamum  sex  cubitos  et  palmum  ha- 
bere  perhibuit^atque  inferius  thalamos  sexsolummo- 
do  dicitcubitis  mensurari.Si  enimnon  calamo,sedsex 
cubitis  mensurantur,  palmus  deest,  qui  superius  ia 
mensura  calami  dicebatur  adesse.  Sed  si  thalami 
sunt  sensus  atque  cogitationes  fidelium,  in  quibiis 
castae  animae  conditori  suo  in  amore  jungnntur,  et 
per  sex  cubitos  perfecta  operatio,  per  palmam  vero 


*  Ita  omnes  Mss.  a  quibus  Excusi  recedentes  ha- 
bent,  in  arca  juxta  cubitum  ducuntur. 

»  Obscuritatem  Essechielis  prophetae,  maxime  in 
visione  hic  explicata,  fatentur  Hebraei,  ut  in  praefa- 


tione  attigimus^  num.  2. 
3  Ita  melius  Mss.  quam  Editi,  qui  habent  ilUmn. 
*  Val.  Cl.  cum  Norm,,  pro  peccato. 


m 


HOMIUARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  U.  —  HOMIL.  V. 


986 


inchoatio  contemplationis  txprimitur,  sanctaB  uni-  A  et  praesentes  quaerunt ;  et  benedictum  qui  venit  in 


versalis  Ecclesiae  debemus  membra  conspicere,  et 
citins  invenimus  quiasunt  ineathalamiunocalamo, 
et  sunt  alii  sex  tantummodo  cubitis  mensurati.Nam 
fideles  quidem  in  illa  omnipotentem  Deum  itaamant, 
ut  et  in  opere  perfecti  sint,  et  in  contemplatione 
snspensi.  Hi  profecto  calamum  in  mensura  habent, 
quia  et  sex  cubitos  operationis,  et  palmum  contem- 
plationis  possident.  Quidam  vero  omnipolentem 
quidem  Deum  diligunt,  et  perfecte  in  bonis  operibus 
exercentur,  sed  tamen  contemplari  ejus  magnitudi- 
nem  subtiliori  intellectu  nesciunt.  Amant  autem, 
sed  investigare  gaudia  ejus  claritatis  ignorant.  Hi 
itaque  sex  cubitos  habent  et  palmum  non  habent, 
quia  ei  jam  per  amorem  juncti  sunt,  sed  excontem- 


platione  disjnncti.Qui  tamen  thalami  post  comme-  p     7.. 


nomine  Domini  contitentur,  quoniam  una  spes,  una 
fides  est  praecedentium  atquesequentium  populorum. 
Nam  3  sicut  illi  exspectata  passione  ac  resurrectione 
ejus  sanati  sunt,  ita  nos  praeterita  passione  illius  ac 
permanente  in  saecula  resurrectione  salvamur.  Quem 
enim  priores  nostri  ex  Judaico  populo  crediderunt 
atque  amaverunt  venturum,  hunc  nos  et  venisse 
credimus  et  amamus,  ejusque  desiderioaccendimur^ 
ut  eum  facie  ad  faciem  contemplemur.  Thalami  ergo 
ejus  hinc  et  inde  sunt,  quia  corda  amantium  fidem 
quae  in  illo  est  et  a  priori  parte  saeculi  et  ab  ultima 
complectuntur.  Sequitur  : 

Vers.  13.  —  Ei  mensus  esi  portam  a  leeto  ihalami 
usque  ad  iectum  ^us,  latitudinem  viginti  et  quinque 


morationem  cubiti  unius  hinc  etinde  essereferuntur, 
quia  videlicet  in  amore  1352  auctorisac  Redemp- 

toris  nostri  fideles  animae  et  ex  Judaico  populo  et  ex 
gentilitate  convenerunt. 

2.  Unde  et  idem  Redemptor  noster,  cum,  Asellum 
sedens,  Jerusalem  tenderetj  sicut  evangelista  testatur, 
multi  vestimenta  sua  slraverunt  in  via ;  alii  autem 
frandes  ccBdebant  de  arboribuSy  et  stemebant  in  via;  et 
qui  prceibant  et  qui  sequebantur  clamabant,  dicentes  : 
Hosanna,  benedictus  qui  venit  in  nomine  Domini 
(Murc.  XI,  1,  seq,).  Salvator  enim  noster  asellum 
sedens  Jerusalem  tendit,  quando  uniuscujusque  ^  fi- 
delis  animam  regens,  videlicet  jumentum  suum,  ad 
pacisintimae  visionem  ducit. '  Jnmentum  sedet  etiam 


3.  Saepe  jam  diximus,  portam  fidem,  et  per  eam- 
dem  fidem  ipsum  Dominum  ac  Redemptorem  nos- 
trum,  Mediatorem  Dei  et  hominum  Jesum  Christum 
posse  signari,  quia  per  fidem  quae  in  eo  est  introitus 
ad  vitam  patet.  Sed  etiam  Scripturam  sacram,  quae 
nobis  eamdem  ipsam  fidem  in  Redemptoris  nostri 
intellectum  aperit,  non  immerito  portam  accipimus, 
quia,  ea  ut  oportet  cognita,  ad  inlelligenda  invisibi- 
lia  intramus.  Si  igitur  hoc  in  loco,  ut  praediximus, 
porta  Scriptura  accipitur,  quaerendum  est  quid  per 
teclum  thalami,  quid  per  tectum  portae  signetur.  Sed 
habet  thalamus  tectum,  quia  opertaest  mens  aman- 
tium,  et  adhuc  fervor  amoris  in  occulto  est.  Habet 
quoque  et  porta  tectum,  quia  Scriptura  tota  quidem 

cumsanct»  Eccles7ae"Vn'i7emli"t7r'p^^^^^^  C  P''^^?^''  "^^  ^^"P^  ^**'  ^^  "^"  ^^^  intelligitur  a 

in  supernie  pacis  desiderium  accendit.  Multi  au-      nobis. 


tem  vestimenta  sua  in  via  sternunt.  quia  corpora  sua 
per  abstinentiam  domant,ut  ei  iter  ad  mentem  parent, 
vel  exempla  bona  sequentibus  praebeant.  Alii  autem 
ramos  vel  frondes  de  arboribus  caedunt  et  sternunt 
in  via,  quia  in  doctrina  veritatis  verba  atque  sen- 
tentias  patrum  ex  eornm  eloquio  decerpunt,  et  haec 
in  vla  Dei  ad  auditoris  animum  venientes  humili 
praedicatione  submittunt.  Quod  indigni  quoqueetnos 
modo  facimus.  Nam  cum  patrum  sententias  in  ser- 
mone  exhortationis  assumimus,frondesdearboribus 
caedimus,  ut  has  in  viaDei  omnipotentissternamus. 
Sed  qui  praeibant  et  qui  sequebantur  clamabant  : 
Hosanna.  PraecessitquippeJudaicuspopulus,  secutus 


4.  Multa  quippe  in  illa  ita  aperte  scripta  sunt,  ut 
pascant  parvulos ;  quaedam  vero  obscurioribus  sen- 
tentiis  velantur,  ut  exerceant  fortes,  quatenus  cum 
labore  intellecta  plus  grata  sint.  NonnuIIa  autem  ita 
in  ea  clausa  sunt,  ut  dum  ea  non  intelligimus, 
agnoscentes  infirma  nostrae  caecitatis,  ad  humilita- 
tem  magis  quam  ad  intelligentiam  proficiamus.  Sunt 
enim  quaedam  quae  ita  de  coelestibus  loquuntur,  ut 
solis  illis  supernis  civibus  in  patria  sua  persistenti- 
bus  pateant,  necdumque  nobis  peregrinantibus  re- 
serentur.  Nam  si  quis  ad  urbem  incognitam  pergens 
multa  de  illa  in  via  audiat,  quaedam  quidem  ex  ra- 
tione  colligit,  quaedam  vero,  quia  necdum  videt, 


est  gentilis.  Et  quia  omnes  electi,  sive  qui  in  Judaea  d  nullo  modo  cognoscit;  ipsi  vero  cives  quiin  ea  suntj 


esse  potuerunt,  sive  qui  nunc  in  Ecclesia  existunt, 
in  Mediatorem  Dei  1353  et  hominum  crediderunt 
et  crednnt,  qui  praemunt  et  qui  seqnuntur  Hosanna 
damant.  Hosanna  autem  Latina  lingua,  salva  nos 
dicitor,  Abipsoenim  salutem  etpriores  quaesierunt, 


et  quae  de  illa  tacentur  vident,  et  quae  de  illa  dicun- 
tur  intelligunt.  Nos  igitur  in  via  adhuc  sumus,  uiulu 
deilla  coelesti  patria  audimus,  aliajam  per  spiritum 
et  rationem  intelligimus,  quaedam  vero  non  intellecta 
veneramur.Unde  et  de  eodem  sacro  eloquio  scriptum 


*  Yitiose  vulgati  omncs,  fidelisanima,  regens.  Juxta 
oiiam  lectionem  anima  non  regitur  a  Christo,  quod 
oicere  scopus  est  sancti  Doctoris,  sed  ipsa  regit ; 
sicqueruit  comparatio  ducta  a  Christosuper  asinum 
aedente.  Caeterum  hic  modus  loquendi,  sedens  asel- 
htm,  Gregorio  familiaris  est.  Restituimus  hunc  io- 
eam  ex  omnibus  Mss.  nostris  et  Anglic. 

'  Hujusphrasis  Greeorianaeiam  meminimus  in  not. 
e  (col.  nolns  537  Umi  LXXr)X  i  Moral.,  n.23.  Quam 


trita  sit  apud  sanctum  Doctorem,  patet  vel  ex  hoc 
loco,  ubi  ter  adhibetur;  nam  supra  legimus  :  cum 
asellum  sedens,  etc.,  et  paulo  post,  Salvator  enim 
noster  asellum  sedens. 

3  Ebroic.  etpl.  Norm.,  quibus  consentiunt  omnes 
pene  Editi,  sicut  illorum  (yel  illis)  peccata...  sanata 
sunt.  Sequimur  Longip.,  Yal.  CI.  et  alios  cum  Gus- 
sanv.  Favet  antithesis  passionis,  etc.,  exspectatw  et 
pr(eterikB. 


987 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


988 


est  :  Extendem  ecelum  stcutpellem,  qui  tegis  in  aquis  A  probatur  et  cognoscitur  quse  intrinsecus  largitasbo- 


supeviora  ejus  (Psal.  ciii,  2).  CiBlum  quippe  sicut 
pellis  extendilur,  quia  per  ora  mortaiium  Scriptura 
sacra  nobis  in  expositionibus  explicatur.  Sed  sunt 
aquae  in  coelo^  superiore»  yidelicet  multitudines,  id 
est  angelorum  agmina,  in  quibus  ejusdem  coeli  te- 
guntur  superiora,  quia  ea  quae  1354  in  sacro  elo- 
quio  altiora  et  obscuriora  sunt,  angelicis  solummodo 
spiritibus  patent,  et  nobis  adhuc  incognira  perdu- 
rant.  Habet  ergo  thalamus  tectum,  quia  nescil  adhuo 
proximus  quantuni  amatur  a  proximo.  Porta  quo- 
que,  id  est  sacrum  eloquium  habet  tectum,  quia 
nocdum  omnia  j>cnetrare  intellectu  possumus  qu® 
do  coiiestibus  audimus. 

5.  Restat  ergo  ul  in  his  qujo  intelligimus  in  pro- 
fectu  quolidie  charitatis  ambulemus.  Et  quamvis  in 
nobis  proximi  quoque  nostri  non  videant  quantum 
diligantur  a  nobis,  atque  in  sacro  eloquio  ea  quae 
necdum  intelligimus  humiliter  veneremur,  in  liis  ta- 
men  ad  quae  intelligendo  pervenimus,  dilatari  per 
bonam  operationem  debemus.  Unde  et  dicitur  :  Et 
inensus  est  portam  a  tecto  thalamiy  usqne  ad  tectum 
e}us,latitudinem  viginti  et  qninque  cuhitorum.  Quinque 
eniiu  carnis  sensibus  priediti  suinus,  videlicet  visu, 
gustu,  olfactu,  auditu  atque  tactu.  Idem  vero  quina- 
rius  numerus,  per  semetipsum  multiplicatus,  ad  vi- 
gesimumct  quintumnumerum  surgil.  Operari  autem 
exterius  quiddam  de  mandatis  coelestibus  sine  istis 
corporeis  quinque  sensibus  non  valemus.  Ilis  quippo 
officiis  suis  judex  animus  interius  praesidet,  et  quid 
exteriusagere  juste  vel  misericorditer  possit,quasieis. 
dem  officiis  renuntiantibus  ac  deservientibus  agnos- 
cit.  Cum  ergo  timore  omnipotentis  Domini  animus 
impletur,  necesse  est  ut  quinque  iiostri  sensus  uobis 
velut  subjecta  officia  in  bona  operatione  deserviaut. 
Per  quo8  cum  aliquid  agere  misericorditer  coeperi- 
mus,  plus  se  quotidie  ipsa  misericordia  aperit,  et 
quasi  quidam  sinus  boiii  operis  expandit.  Quinque 
igitur  sensus  multiplicantur  in  se,  dum  hoc  quod  per 
ipsos  agitur  in  bono  quotidie  opere  per  profectuni 
mulliplicatur.  Unde  et  latitudo  esse  viginti  et  quin- 
que  cubitorum  dicitur,  quia  timor,  tenacia  et  pi- 
gredo,  angustia  est.  Quisquis  enim  ideo  indigenti 
dare  panem  metuit,  ne  sibi  desit,  adhuc  in  angustia 
timoris  est.  Quisquis  ideo  vestimentum  algenti  non 


B 


nitatis  haboatur.  '  Nam  qnid  jamde  Scriptura  sacra 
didiceris  el  qnantuin  praxiinum  tacilus  ames  iu  la- 
titudine  boni  operis  ostendis. 

6.  Pateat  itaque  viginti  et  quinque  cubitis  ^  lati- 
tudo  inler  thalamum  et  portam,  quia  inter  charita- 
tem  et  scientiam  testis  est  bona  operatio.  Quae  si 
^orlasse  defueril,  profecto  certuin  est  nec  coguovisse 
te  Deum,  nec  diligere  proximum  ;  id  est,  nec  portam 
sacri  eloquii,  nec  anioris  thalamuin  habere.  Et  uo- 
tandum  est  quod  a  tecto  thalami  usque  ad  tectnin 
port<e  dicitur  mensuratum.  Per  ea  cnim  qua^  nobis 
in  sacra  Scriptura  cooperta  sunt,  i  355  nostra  hu- 
militas  approbatur,  quia  quidquid  iu  illa  non  intel- 
ligimus,  non  superbe  reprehendere,  sed  venerari 
humiliter  debemus.  Unde  el  de  Domino  scriptum 
esl  :  Palpebrw  ejus  interrogant  fiUoshominum  (PsaL 
X,  o).  Palpebrae  quippe  ejusjudiciasaiit,qua)aJiquid 
nobis  claudunt,  et  aiitiuid  aperiunt.  Quae  aperiendo 
nosinterrogantsi  intcliigendo  non  extolIimur.Clau- 
dendo  nos  interrogant  si  non  despicimus  quae  intel- 
ligere  non  valemus.  Per  ea  autem  quaa  de  charitale 
nostra  proximis  nostris  non  loquimnr,  inconspectn 
Dei  verius  probamur.  In  quorumdam  enim  orecha- 
rilas  ficta  est,  in  quorumdam  vero  cordibus  vera. 
Et  sxpe  de  charitate  ostenditur  quodnon  est,etnon 
deinonstratur  quod  est.  Ainorem  itaque  nostram 
erga,  proximum  plus  bona  operatio  loquitur  qnam 
lingua,  ut  in  ipso  bono  opere  proximnsnosteramari 
se  videat.  Et  cum  tantum  non  possumus  quantum 

^  volumus  operari,  omnipotenti  Deo  occulta  *  amoris 
nostri  sufficiant.  A  tecto  ergo  thalami  usque  ad  te- 
cluiu  portae  sit  magnalatitudo,  ut  ab  occultis  uostra 
charitatis  propter  proximum  usque  ad  hnmilitatem 
scientiae,  et  propter  Deum,  in  quantum  intelligimus 
et  valemus,  bona  seinper  opereraur. 

7.  Potest  etiam  porta  ii>se  jaui  aditus  regni  cce- 
lestis  intelligi.  Habet  nunc  thalamus  teetum,  babet 
et  porta  tectum,  quia  et  quanta  sit  nostra  charitas 
in  Deum  et  proximum,  non  cognoscitar,  et  quando 
de  hoc  sa3Cuload  aeternai  vilae  requieminlroducamur 
ignoratur.  Esse  enim  nobis  conditor  nosler  diem 
mortis  nostrae  incognitum  voluil,  ut,  dum  semper 
ignoratur,  semper  esse  proximus  credatur;  et  tanlo 
quisque  ferventior  sit  in  operatione,  quanto  et  in- 


porrigit,  quia  hoc  solus  habere  concupiscit,  adhuo  ^  certusest  de  vocatione.  Unde  et  latitudo  vigintirt 


tenacia)  sua;  angustia  coarctatur.  Quisquis  ideo  bo- 
num  non  agit,  quia  tepore  animi  ^  pigrescit,  ipse  ei 
suus  torpor  angustia  est.  Rospioere  autem  inopem, 
exaudire  precem,  largiri  stipem,  praebere  defensio- 
nem,  atque  pro  ejusdem  defensione  pauperis  adver- 
santis  cujuslibet  inimicitias  non  timere,  magna  mcn- 
tis  latitudo  est.  Mensuretur  ergo  inter  thalamum  et 
portam  ea  quae  interjacet  latitudo,  cubitis  viginti  et 
quinque,  quia  in  exteriorum  sensuum  operatione 


quinque  cubitorum  a  thalamo  ad  portam  tenditar, 
quia  per  charitatein  quain  semel  in  Deo  et  pro3umo 
concepimus,usquead  ingressum  regni  debemus  omne 
quod  possumus  multipliter  atque  necessanter operarL 
A  tecto  itaque  thalami  usque  ad  tecluin  porta  inafoa 
latitudo  est,  quia  ex  gratiaqua  inchoanius  Deuiu  di- 
ligere,  usque  ^  ad  ipsam  diiectionem  quae  nobisadi- 
tum  regni  coelestis  aperit,  debemus  nosiuetipsa&  in 
magna  bonorum  operum  aotione  dilatare»  adversa 


*  A1.,  torpescit,  ut  in  Editis  legitur. 

*  Norm.  et  al.  a  Gussanv.  insnecti,  nam qvid dicam 
de  Scriptura  sacra,  Quantum  didicens. 


'  Laud., in  latitudine. 
♦  Lyr.,  cordis  nostri. 
^  Suess.,  ad  ipsam  vocationem, 


989 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  U.  -  HOMH..  Y. 


990 


patienter  perpeti,  >  bona  libenter  impendere,  ipsos  A 
etiam  quos  patimuramare,  habita  tribuere,  non  ha- 
bita  non  ambire,  proximos  sicut  nosmetipsos  dili- 
gere,  eoruin  bona  nostra  credere,  eorum  mala  quasi 
propria  deflere.  In  tali  ergo  mente  magna  iatitudo 
est,  in  qua  anguslia  odiorum  non  est.  Quam  pro- 
fecto  latitudinem  ex  Dei  et  proximi  amore  concepi- 
mus,  et  per  sacra  mandata  cognovimus.  Nam  et 
ipsoslatitudinis  vigintiet  quinque  cubitos  non  incon- 
venienter  iutelligimus,  si  eos  juxta  sacrum  eloqnium 
discutere  velinms.  Sex  euim  cubitis  mensuratos 
thalamos  dixcrat^  et  sexto  die  homo  est  conditus 
{Gencs.  i,  27 1;  eo  quoque  die  Dominus  perfecisse 
opera  sua  describitur.  Unde  eliam  pro  perfectione 
poni  senarius  numerus  solet.  Et  quia  omnem  ope- 
rationem  bonam  per  quatuor  sancti  Evangelii  libros  -n 
agnovimus,  si  sex  quater  ducimus,  ad  viginti  et 
quatuor  pervenimus.  Cui  monas  additur,  ^  quia  unus 
est  1356  perquem  bene  omnes  operantur.  Viginti 
ergo  et  quinque  cubitis  latitudo  haec  explicari  de- 
buit,  quia  omnis  bona  operatio  per  quatuor  sancti 
Evangelii,  ut  diximus,  librosagnoscitur.  etin  unius 
Dei  cognitione  et  confessione  completur.  Sequitur : 

Vers.  13.  —  Et  ostium  contra  ostium. 

8.  Hoc  loco  contra  non  ad  adversi  tatem  ponitur, 
sed  ad  rectitudinem.  Ostium  enim  contraostium  est 
cum  recto  itinere  ab  exteriore  ad  interiorem  aditum 
pervenitur.  In  cognitioneveroomnipotentisDeipri- 
mum  ostium  nostrum  iides  est,  secundum  vero  spe- 
cies  illius,adquam  per  fidem  ambulando  pervenimus. 
In  hac  etenim  vita  hanc  ingredimur,  ut  ad  illam  G 
postmodum  perducamur.  Ostium  ergo  contraostium 
est,  quia  per  aditum  fidei  aperitur  aditus  visionis 
Dei.  Si  quis  vero  utraque  haec  ostia  in  hac  vita  velit 
accipere,  neque  hoc  a  salubri  intelligentia  abhorret. 
Nam  saepe  volumus  omnipotentis  Dei  naturam  invi- 
sibilem  considerare,  sed  nequaquam  valemus;  atque 
ipsis  difficultatibus  fatigata  anima  ^  ad  semetipsam 
redit,  sibique  de  seipsa  gradus  ascensionis  facit,  ut 
primum  semetipsam,  si  ^alet,  consideret,  et  tunc 
illam  naturam  qua>  superipsam  est,  in  quantumpo- 
tuerit,  investiget.  Sed  mens  nostra  si  in  carnalibus 
imaginibus  fuerit  sparsa,  nequaquam  vel  se  velani- 
msB  naturam  considerare  sufficit,  quia  per  quot  co- 
gitationes  ducitur,  quasi  per  tot  obstacula  csecatur. 

9.  Primlis  ergo  gradus  est  ut  se  ad  se  colligat,  se-  j) 
cundus  ut  videat  qualis  est  collecta,  tertius  ut  super 
semetipsam  surgat,  ^  ac  se  contemplationi  auctoris 
invisibilis  intendendo  subjiciat.  Sed  se^ad  se  nulla- 
tenus  colligit,  nisi  prins  didicerit  terrenarum  atque 
coelestium  iniaginum  phantasmata  ab  oculis  mentis 
compescere,  quidquid  de  visu,  quidquid  de  auditu, 


qaidqnid  de  odoratu,  quidquid  de  tactu  et  gustu  cor-i 
poreo  cogitationi  ejus  occurrerit,  respuere  atque 
calcare,  quatenus  talem  se  quseratintus,  qualissine 
istis  est.  Nam  haec  quando  cogitat,  quasi  quasdam 
umbras  corporum  intrortus  versat.  '^  Abigenda  ergo 
sunt  omnia  manu  discretionis  ab  oculis  mentis,  qua- 
tenus  talem*se  anima  consideret,  qualis  sub  Deo 
super  corpus  creata  est,  ut  a  superiore  vivificata, 
vivificet  inferiusquod  administrat.Quae  et  sicinfusa 
est  corpori,  ut  non  per  membrorum  partes  partibus 
sit  divisa.  Nam  si  in  quolibet  loco  pars  corporis 
percutitur,  tota  dolet.  Miro  autem  modo  una  eadem- 
que  THificatione  membris  praesidens,  cum  ipsa  per  . 
naturam  non  diversa  sit,  per  corpus  tamen  agit  di- 
versa.  Ipsa  quippe  est  quae  per  oculos  videt, 
per  aures  audit,  per  nares  odoratur,  per  os  gustat, 
per  membra  omnia  tangit,  et  tangendo  lene  ab 
aspero  discernit.  Et  cum  tam  diversa  per  sensus 
operatur,  non  haec  diversa,sed  una  illa  in  qua  creata 
est  ratione  disponit.  Cum  ergo  seipsam  sine  imagi- 
nibus  corporis  cogitat  anima,  jam  primum  ostium 
intravit.  Sed  ab  hoc  oslio  ad  aliud  tenditur,  ut  de 
natura  Dei  omnipotenlis  aliquid  contempletur.  Ani- 
ma  itaque  in  corpore  vita  est  carnis,  Deus  vero  qui 
vivificat  omnia  viUest  animarum.Si igitur  tantae  est 
magitudinis,  1357  ut  compreliendi  non  possit  viU 
Yivificata,quisintelIectucomprehenderevaleatquantaB 

raajestatis  sit  vita  vivificans  ?  Sed  hoc  ipsum  consi- 
derare  atque  discernere  jam  est  aliquatenus  intrare, 
quia  ex  sua  aestimatione  anima  colligit  quid  de  in- 
circumscripto  spiritu  sentiat, «  qui  ea  incomprehen- 
sibiliter  regit  quaa  incomprehensibiliter  creavit. 

10.  Gonditor  etenim  noster  longe  incomparabiliter 
creatur»  su»  praesidet,  et  quaedam  operatur  ut  sint, 
nec  tamen  vivanl;  qusedam  vero  ut  sint  et  vivant, 
nec  tamen  discernere  aliquid  de  vita  valeant ;  quae- 
dam  autem  ut  sint,  vivant,  atquediscernant.Etope- 
ratur  unus  omnia,  sed  in  omnibus  non  divisus  (i 
Cor. xii,6).  Est  enim  vere  summus,  et  nunquam  sibi 
dissimilis.  Anima  autem  etsi  per  naturam  sibimetipsi 
diversa  non  est,  per  cogitationem  tamen  diversa  est. 
Eo  enim  ^  momento  et  iclu  quo  de  visu  cogitat,  de 
auditu  cogitare  obliviscitur;  et  eo  momento  et  ictu 
quo  de  auditu  vel  gustu  cogitat,  de  odoratu  vel 
tactu  cogitare  non  praevalet,  quia  per  intentionem 
etobIi\ionem  fit  semper  sibimetipsi  dissimilis,  ut 
nunc  hoc,  nunc  illud  cogitalione  teneat.  Omnipotens 
autem  Deus,  quia  sibimetipsi  dissimilis  non  est,  ea 
virtute  videt  qua  audit  omnia,  ea  virtute  creat  (jua 
judicat  creata.  Ejus  ergo  et  videre  simul  omnia  ad- 
ministrare  est,  *  et  administrare  conspicere.  Nec 
alia  cogitatione  justos  adjuvat,  atque  alia  injustos 


^  In  Editis,  benigna  impendere,  aut  benigna  chari" 
tatuobsequia. 

*  Ita  oiunes  Mss.  nostri ;  cuj.us  lectionis  loco  in 
Excusis  legitur :  in  uno  $emper  Deo  bene  omnes  ope- 
ramur. 

^  Laud.,  ad  semetipsam  recidit, 

^  Plur.  iNorui.  ct  Val.  Cl.,  ac  $e  in  contemplatione, 
aut,  in  contemplatumem. 


*  lidem,  abjieienda. 

*  Omnes  Norm.  cum  Lonjip.  et  Val.  Ci.,  qui 
eam...  regit,  sc.  animam;  et  mfra,  quam...  creavit, 
Legendum  tamen  videtur  «i,  et  quiBy  cum  hic  enu- 
merentur  omnia  creaturarum  j^enera. 

^  Laud.  et  Longip.,  momenti-ictu,  quod  repetitur 
inferius  in  Laud. 

*  Ita  optimo  sensa  Laud.,  Suess.,  Longip.,  Norm. 


99i 


SANGTI  GREGORU  MAGNI 


992 


damnat,  sed  nna  eademqne  vi  natnrae  singnlarissibi 
semper  indissimilis  dissimilia  disponit.  Cnr  autem 
hoc  de  potentia  Creatoris  admiremnr,  qni  virtutis 
ejns  vestigia  et  in  creatnris  conspicimns?  Natnra 
quippc  luti  et  cerx  diversa  est.  Solis  vero  radins 
non  est  diversns,  et  tamen  cnm  diversus  non  sit, 
diversa  sunt  quae  in  luto  operatnr  et  c^ra,  qnia  nno 
eodemque  sui  ignis  calore  lutnm  dnrat,  et  ceram  li- 
qnat.  Sed  fortasse  hoc  in  natura  Inti  vel  cerae  est, 
non  in  ipsa  solis  snbstantia,  quae  in  natnris  diversis 
diversa  videtur  operari.  Omnipotens  autem  Deus  in 
semetipso  habet  sine  immutatione  mntabilia  dispo- 
nere,  sine  diversitate  sni  diversa  agere,  sine  oogita- 
tionum  vicissitudine  dissimilia  formare.  Longe  ergo 
dissimiliter  operatur  dissimilia  nnnqnam  sibi  dissi- 
milis  Deus,  qui  el  nbiqne  est,  et  ubiqne  totus  est. 
Ait  enim  :  C(Blum  mihisedes  est,  terraautem  scabel- 
lum  pedum  meorum  (Isai.  lxvi,  1).  El  de  ipso  scri- 
ptum  est :  Qui  ccelum  metitur  palmo,  et  terram  pugillo 
concludit  {Ihid,,  xl,  12). 

11.  Ex  qna  re  considerare  necesse  est  quia  is  qni 
coelo  velut  sedi  praesidet,  snper  et  intus  est.  Et  qni 
coelum  palmo,  et  terram  pugillo  concludit,  el  oxte- 
rius,  superius,  et  inferius  est.  Ut  ergoindicaret  om- 
nipotens  Dens  interiorem  se  esse,  et  snperiorem  om- 
nibus,  coelnm  ipse  sibi  sedem  esse  perhibnit.  Ut 
vero  se  ostenderet  omnia  circumdare,  coelnm  metiri 
palmo,  et  terram  se  asserit  pugillo  concludere.  Ipse 
est  ergo  interior  et  exterior,  ipse  inferior  et  supe- 
rior  :  regendo  snperior,  portando  inferior ;  replendo 
inlerior,  circumdando  exterior.  Sicque  est  intus,  nt 
extrasit;  siccircnmdat,  ntpenetret;  sic  praesidet,ut 
portet ;  1358  sic  portat,  nt  praesideat.  Cum  ergo 
elcvata  ad  seipsam  anima  sunm  modulum  intelligit, 
et  quia  corporalia  omnia  transcendat  agnoscit,  atque 
ab  intellectu  suo  se  ad  auctoris  intellectum  tendit, 
qnid  jam  haec  nisi  ostinm  qnod  est  contra  ostinm 
aspicit?  Unde  et  auctori  omninm  Propheta  dicit  : 
Mirahilis  facta  est  scientia  tua  ex  me  (PsaL  cxxxviii. 
6),  quia  quantnmlibet  intenderit,  semetipsam  anima 
perfecte  non  suificit  penetrare,  quanto  magis  illius 
magnitudinem  qui  potuit  et  animam  condere  ?  Cum- 
qne  in  scientia  Dei  intellectu  laboraret,  lassescens 
ac  deflciens  snbdidit :  Confortata  estf  nec  potero  ad 
eam(Ihid,).  Sed  cum  conantes  atque  tendentes  quid- 
dam  jam  de  invisibili  naturae  conspicere  cupimns, 
lassamur,  reverberamur,  repellimur;  et  si  inleriora 
penetrare  non  possumns,  tamen  jam  ab  exteriore 
ostio  interius  ostinm  videmus.  Ipse  enim  cousidera- 
tionis  labor  ostinm  est,  quia  ostendit  aliquid  ex  eo 
quod  intus  est,  etsi  adhnc  ingrediendi  potestas  non 
est.'  Seqnitnr  : 


A  Vers.  14. —  Et  fecit  frontesper  sexaginta  cubitos, 
et  ad  frontem  atrium  port(e  undique  per  circuitum. 

12.  Saepe  jam  diximus  (Hom,  2,  lih.  ii,  n.  7,  seq.) 
senario  numerb  perfectionem  boni  operis  designari, 
non  illud  sequentes  quod  conati  sunt  hujus  s^ecnli 
sapientes  astmere,  dicentes  idcirco  senarium  nunie- 
rum  esse  perfectnm,  quia  suoordine  nameratus  per- 
ficitur,  nt  cum  unus,  duo,  tres  dicuntur,  senarins  nn- 
mems  impleatur;  vel  quia  in  tribus  partibus  dividi- 
tur,  id  est  sexta,  terlia  el  dimidia,  videlicet  in  nno, 
duobus  et  tribus;  sed  idcirco  senarium  numerum  di- 
cimus  esse  perfectum,  quia,  sicut  paulo  ante  dictnm 
est,  sexto  die  perfecit  Deusomnia  opera  sna  (Genes, 
I,  31;  II,  i).  Quoniam  vero  peccalori  homini  legem 
dedit,  quae  in  decem  praeceptis  scripta  est,et  sexde- 

B  cies  ducta  in  sexagenarium  surgunt,  recle  per  sexa- 
ginta  cubitos  bonorum  operura  perfectio  designatur. 
Quod  aperte  etiam  Dominus  in  Evangelio  desiguat, 
qui,  cum  parabolam  seminantis  exponeref^  dixit : 
AHud  cecidit  in  terram  honam,  etdabat  fruclum  ascen- 
dentem  et  crescentem,  et  afferehai  unum  triginta,  et 
unum  sexaginta,  et  nnum  centum  (Matth.  xiii,  8 ; 
Jfarc.  IV,  8;  Luc.  viii,  S).  Fructus  etenim  terrae  bo- 
nae  triginta  affort,  cummensperfectionemfidei,qnaB 
est  in  Trinitate,  conceperit.  Sexaginta  affert,  cum 
bonae  vitae  opera  perfecta  protulerit.  Centum  vero 
affert,  cum  ad  aeternae  vilae  contemplationem  profe- 
cerit.  Sinistra  enim  nostra  est  vita  praesens,  dextera 
vero  est  vita  ventnra.  Et  rccte  per  centenarium  nn- 
mernm  aeternae  vitae  contcmplatio  designatnr,  quia 

Q  cum  posttrigintaacsexagintaad  c^ntesimnm  nnme- 
rum  computando  pervenimus,  idem  centenarius  nu- 
merus  *  in  dexteram  transit.  Fides  atqne  operatio 
adhnc  in  sinistra  est,  quia  hic  adhuc  positi,  etcredi- 
mus  quod  non  videmus,  et  operamur  nt  videamns. 
Cnm  vero  jam  se  animus  in  contemplationem  aeternje 
vitae  suspenderit,  quasi  ad  dexleram  mannm  *  c^m- 
putus  pervenit.  Fecit  itaque  frontes  per  sexaginta 
cubitos.  Quia  enim  per  sexagenarium  numemm  per- 
fectio,  quid  per  frontes  aedificii  nisi  ipsa  opera  desi- 
gnantur  quae  exterius  videnturfPraedicationis  enim 
1359  verbum  tribuere,  alimenta  esurienlibus,  ve- 
stimenta  algentibns  dare,  et  pro  bono  opere  patien- 
ter  adversa  sustinere,  quid  aliud  qnam  frontes  sunt 
aedificii  coelestis?  quia  pnlchrituSooperum  exteriomm 

j)  ornat  ^  habitacnlnm  Dei,  quodadhuc  latet  intrinse- 
cus.  Sed  istae  frontes  habent  atrium  undique  percir- 
cuitum,  qnia  in  hoc  magna  sunt  opera,  si  haec  in 
mente  dilatat  amplitudo  charitatis.  De  charitateqnip- 
pe  scriptum  est:  Latum  mandatum  tuum  nimis  (Psal. 
cxviii,  96).  De  hac  iterum  Psalmista  ait :  Statuistii^ 
loco  spatioso  pedesmeos  (Psal.  xxx,  9). 


In  Editis  legitur  et  administrata  conspicere, ye\,\xt  ha- 
hei  Gnssany.fetadministrando.  Minus  ad  sancti  Do- 
ctoris  mentem,  ({ui  hic  docet  idem  omnino  Deo  esse 
etvidere,et  administrare  creaturas,iXaL  ul  cnm  conspi- 
cit,  adiiinistret;  cum  administrat,  conspiciat. 

*  AUudit  ad  morem  computandi  veterum.  Olim 
qnippe  numeri  omnes  siriistrae  digitis  aut  erecti8,aut 
v/tnewQexiB  si^nificabantur,  nsque  ad  oentenarium ; 


ad  quem  nbi  perventnm  esset,  de  sinistra  transfe- 
rebatnr  ad  dextram.  Qua  de  re  consule  Caelium  Rho- 
diginum,  Lectionum  antiq.  lib.  xxiii,  cap.  il  et  12. 
Sidonius  ApoII.,  epist.  9,  ad  Faustnm,  lib.  ix :  Ut 
quandoquiaem  tuos  annosjam  dextra  numeraverit,  ad 
quem  locum  lege  notas  J.  Sirmondi. 

'  Laud.,  compositus. 

3  Lyr.  et  nonnulli,  tabemaculum. 


993 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  II.  —  HOMIL.  V. 


994 


13.  Sed  ecce,  dum  loquor,  animooccurrilquoino-  A  regni  est  tendere.  In  quantum  enim  quisque  amat, 


do  lata  est  charitas.  Si  per  charitatem  pertingitur  ad 
Deuui,  et  per  semetipsam  Veritas  dicit  :  Intrate  per 
angtistam  portam  (Matth.  vu,  13).  El  rursiun  Psalmi- 
stam  audio  dicentem  :Proj)terrer6a  kbbiorum  tuorum 
egocustodivi  viasduras  (Psal.  xvi,  4).  Atquein  Evan- 
gelio  Doniinus  dicit :  Jugum  enim  meum  suave  est,  et 
onus  meum  leve  (Matth.  xi,  30).  Quomodo  ergo  aut 
lata  charitas,  si  angustaporta?  aut  quomodo  jugum 
suave  est  et  onus  leve,  si  in  praeceptis  Dei  viae  durae 
sunt  quie  custodiuntur  ?  Sed  hanc  nobis  quaestionem 
citius  ^  ipsa  charitas  solvit,  quia  via  Dei  et  inchoan- 
tibus  angusta  est,et  perfectejam  viventibus  lata.  Et 
dura  suiit  (juae  contra  consuetudinem  spiritaliter  ani- 
mo  proponimus,  et  tamen  onus  Dei  leve  est,  post- 


in  tantum  ad  ingressum  propinquat.  In  quantum  vero 
amare  negligit,  in  tantum  ingredi  recusat,  quia  nec 
studet  videre  quod  appelit.  Tunc  ergo  habemus 
atrium  portae,  quando  ex  latitudine  charitatis  ad  su- 
pernam  vitam  quam  adhuc  contingere  minime  pos- 
sumus  jam  per  desiderium  intramus.  Itaque  cum  bo- 
nuin  opus  erga  proximum  agitur,  restat  ut  ejusdem 
boni  operis  intentio  discernatur,  si  non  praesentis 
gratise  retributionem  quaerit,  sed  spem  suam  animus 
ad  futuram  promissionem  tendit,  ut  ex  temporalibus 
aeterna,  ex  terrenis  ccelestia  speret.  Spes  enim  coe- 
lestium  mentem  solidat,  ne  concutiatur  fluctibus  tu- 
multuum  terrenorum.  De  qua  et  per  Paulum  dicitur : 
Quam  sicut  anchoram  habemiis  ^  animce  tutam  ac  /ir- 


quam  hoc  ferre  cceperimus,  ita  ut  pro  amore  ejus  g  mam,  et  ineedentem  usque  ad   inUriora  velaminis 


etiam  persecutio  *  placeat,  et  omnis  pro  eo  ^  affli- 
ctio  in  mentis  dulcedine  veniat,  sicut  sancti  quoque 
apostoli  gaudebant  cum  pro  Domino  flagella  tolera- 
bant  (Act.  v,  41  j.  Ipsa  ergo  angusta  porta  amantibus 
lata  fii,  ipsae  viae  durae  spiritaliter  currentibus  molles 
et  plana)  fiunt ;  ^  dum  enim  scit  animus  se  pro  tem- 
poralibus  doloribus  gaudia  xterna  recipere,  el  hoc 
incipit  quod  afiligitur  amare.  Atrium  ergo  ante 
frontes  ejus  est  in  perfectione  operis  latitudo  dile- 
ctionis. 

14.Et  uotandum  quod  diciiVLTUndiqueper  circuitumf 
ut  videlicet  homo  per  omne  quod  agit  semper  se  in 
charitatis  amplitudine  dilatet,  ne  hunc  aut  timor  aut 
odia  angustent.  Si  quis  ergo  de  verbo  Dei  loquitur. 


(Hebr.  vi,  19).  De  quibus  interioribus  hic  quoque 
subjungitur  : 

Vers.  13.  —  Et  ante  faciem  portce  quos  pertingebat 
usque  ad  faciem  vestibnli  portce  interioriSf  quinquagin' 
ta  cubitos. 

15.  Hoc  quod  hoc  loco  dicitur,  Ante  faciem  portcB, 
non  exterior,  tnB^  interior  ante  portam  locus  descri- 
bitur,  dum  usque  ad  faciem  vestibuli  portae  interio- 
ris  pertingere  perhibetur.  Unde  et  idem  locus  quin- 
quaginta  cubitis  dicitur  mensuratus.  Per  quinquage- 
narium  enim  numerum  requies  a^terna  signatur.  Ha- 
bet  enim  septenarius  numerus  perfectionem  suam, 
quia  eo  die  dierum  numerus  est  completus.  Et  per 
legem  ^  Sabbatum  in  requiem  datum  est  (Exod.  xx, 
et  charitatem  quam  praedicat  in  mente  non  servat,  q  8,  10).  Ipse  autem  septenarius  numerus  per  semet- 


aedificii  frontem  habet,  sed  atrium  ante  frontem  non 
habet.  Si  quis  eleemosynam  indigentibus  largitur,  et 
per  hanc  fortasse  in  corde  extollitur,  nec  ex  charitate 
proximi  inopiae  subvenit,  sed  se  elatione  tacita  ex- 
tollit,  frontem  quidem  in  aedificio  ostendit,sed  juxta 
frontem  atrium  non  fecit.  Si  quis  illatas  a  proximo 
contumelias  tolerat,  et  mala  objecta  tacitus  portat, 
niagna  est  palientia  quam  demonstrat,  sed  si  dolo^ 
rem  in  cordenon  habeat,  si  lucrari  adtranquillitatem 
mansuetudiuis  etiam  ipsum  qui  male  excesserat  quae- 
rat.  Nam  si  patientiam  exterius  adhibens  intus  dolo- 
rem  tenet,  nec  amat  eum  quem  sustinet,  habet  qui- 
dem  frontem  in  aedificio,  sed  ante  frontem  atrium 
non  hafiet,quia  is  qui  se  angustiae  odiorum  subdidit, 


ipsum  multiplicatus  ad  quadraginta  et  novem  duci- 
tur,  cui  si  monas  additur,  ad  quinquagenarium  per- 
venitur,  quia  omnis  nostra  perfectio  in  iilius  unius 
contemplatione  erit,  in  cujus  nobis  visione  jam  mi- 
nus  aliquid  salutis  et  gaudii  non  erit.  Hinc  etiam  ju- 
bilaeus,  id  est  annus  quinquagesimus,  in  requiem 
datus  est,  quia  quisquis  ac  omnipotentis  Dei  gaudia 
aiterna  pervenerit,  laborem  et  gemitum  ulterius  non 
habebit. 

16.  Notaudum  vero  quia  locus  qui  describitur  per 
quinquaginta  cubitos  tendi,  ad  faciem  vestibuli  por- 
tae  interioris  pertingere  memoratur.  Non  ergo  hoc 
loco  propheta  jam  ipsum  vestibulum  portae  interio- 
ris,  ^  sed  locum  interius  qui  tendit  ad  vestibulum 


profecto  charitatis  latitudinem  amisit.  Nam  sicut  la  q  portae  interioris,  narrat.  Per  quem  locum  utique, 


superiori  parte  jam  diximus  (Hom.  9,  maxime  n. 
22,  seq.),  patientia  ea  vera  est  quae  et  ipsum  amat 
quem  portat.  Nam  tolerare,  sed  odisse,  noii  est  vir- 
tus  mansuetudinis,  sed  velamentum  furoris.  Et  no- 
tandum  quod  hoc  ipsum  atrium  portae  1360  dici- 
tur.  Porta  quippe  nostra  est  aditus  ad  regnum.  Et 
Deum  acproximum  perfecte  amare  jam  ad  ingressum 


sicut  diximus,  spes  nostra  signatur,  quae  dum  aeter- 
nam  requiem  quaerit,  mentem  ad  vestibulum  portae 
interioris  ducit.  Hoc  ipsum  enim,  quod  desideramus 
coelestia,  quod  ad  promissa  gaudia  suspiramus,  quod 
aeternae  vitae  requiem  quserimus,  jam  ad  interioris 
vestibuli  faciem  propinquamus.  Signetur  ergo  per 
portam  fides,  per  atrium  charitas,  per  locum  vero 


*  Sic  le^ere  cogunt  omnes  Mss.  nostri.  Editoribus 
autem  satius  visum  est  scribere  ipsa  vei*itas. 

'  Laud.,  valeat. 

'  Sic  legendum  ex  omnibus  Mss.,  non  affectio,  ut 
habent  omnes  Editi.  Vox  superior,  per^ecutio,  satis 
innuit  hica^i  de  afilictione.  * 

^  Restitutione  voculad  enim  huic  periodo  gratiam 


et  perspicuitatem  reddidimus. 

^  Abest  anima  a  Mss.  Norm.  ^xstat  in  textu  Grae* 
co  et  in  Vulgata. 

^  Laud.,  Sabbathus...  datus  est. 

^  Longip.,  sed  locum  exterius.  Sic  fieri  debet  con- 
structio  :  sed  locum  qui  interius  dudt  ad  vest.  Fre- 
quentes  in  Gregorio  transpositiones  observare  Ucet. 


995 

qni  ad  faciem  vestibnli  porl»  interions  propinquat  A 
figuretur  spes,  sine  quibus  tribus  virtutibus  quisquis 
jain  uti  ratione  p(»test,  ingredi  *  ad  coeleste  aBdili- 
ciuni  non  potest.  Habeatur  ergo  fides  in  porla,  quae 
introducil  ad  inlelligentiam,  charitas  in  atrio,  quae 
montern  dilatat  in  aniorem  ;  spes  in  ioco  1361  qui 
qninquaginta  describitur  cubitis,  quia '  per  desideria 
atque  suspiria  iivtroducit  animnm  ad  secreta  gaudia 
quietis.  De  qua  quieto  etsi  adhuc,  '  sicut  est,  ve- 
rilatis  lumen  non  cernimus,  jam  tamen  ♦  per  rimas 
intoliigentiao  aliquid  videmus.  Unde  ethic  subditur: 

Ybrs.  16.  —  Et  fenestras  obliquas  in  thalamis. 

17.  In  fenestris  obliquis  pars  illa  perquam  lumen 
intrat  angusta  est,  scd  pars  interior  quas  lumen  sus- 
cipit  lata,  quia  menloscontemplantiumquannis  ali- 
quid  tenuiter  de  vero  lumine  videant,  in  semelipsis  g 
tanien  magna  amplitudine  dilatantur.  Qna^  videlicet 
ct  ipsa  qu.T  conspiciunt  capero  panca  \ix  possunt. 
Exignum  quippc  valde  est  quod  de  ailernitate  con- 
templantos  vident,  sed  ex  ipso  exiguo  laxatur  sinus 
mentinm  in  anginontuui  fervoris  et  amoris ;  etinde 
apud  se  ampku  fiunt,  unde  ad  se  veritatis  lumen  quasi 
per  angustias  admittunt.  Qu»  magi|jtudo  coutcmpla- 
tionis,  quia  concedi  ncmnisi  amantibus  potest,  in 
Ihalamis  obliquae  fenestr»  esse  perhibentur,  vel  in 
his  qua;  juxta  thalamos  non  jam  extrinsecus,  sod  esse 
intrinsecus  dicuntur.  Nam  dc  eisdem  fenestris  sub- 
ditur  : 

Ibid.  —  Et  in  frontibus  corum  qtUB  eiwit  intra  por» 
tam  undique  per  circuitum. 


SANCTI  GREGORII  MAGNI  99« 

19.  Nr)tandum  vero  quod  intraportamnndiqae  per 
circuituni  fenestrx  obliquae  esse  memorantnr.  Non 
enim  contomplationis  gratia  summis  datur  et  mini- 
mis  non  datur,  sedsaipe  hanc  sunimi,  sicpe  minimi, 
saepiusremoti,aliquando  etiam  conjugati  percipinnt. 
Si  ergo  nullnm  est  fidclium  ofTicium,  a  qno  possit 
gratia  contomplationis  excludi,  quisquis  cor  intns 
habet,illnstrari  etiam  lumine  contemplationispotest, 
quia  intra  portam  undique  per  circuitum  fenestrae 
obliqu»  constnictce  sunt,  ut  nemo  ex  hac  gratia  quasi 
de  singnlaritate  glorietur.  NuUus  m  donum  veri  In- 
minis  1362  aestimot  habere  privatum^  quia  in  eo 
quod  se  habere  prapcipuum  putat,  saepe  alter  ost  di- 
tior,quom  habere  apud  se  boni  aliquid  non  putabat. 
Unde  hic  quoque  adhuc  apte  sub!ungitor  : 

IiiiD.  —  Similiter  autem  erant  et  in  vestibuli$  fene" 
strw  per  gyrum  intrinsecus. 

20.  Postquam  dixit  fcnestras  in  frontibus,  adjun- 
gilfenostrasinveslibulis  por  gyruni  intrinsecns,  qnia 
non  solum  alta  sanctoi  Ecclesiae  membra  qua;  praec- 
minenthabentcontcmplationisgraliam,  seil  p\erum- 
que  hoc  donum  ctiam  illa  membra  percipiunt  quae, 
etsi  jam  por  desidorium  ad  summa  emicant,  tamen 
adhuc  por  oilicium  in  imo  jacent.  Nisi  euim  ct  Uis  qui 
despecli  N  idontur  omnipolensDeus  Inmon  contempla- 
tionis  infundoret,fonostne  in  vestibulisnon  fuissent. 
Vidomns  itaque  alios  in  suinmis  locis  sanctac  Eccle- 
sia)  constitutos  alta  de  co?lestibus  loqui,niirostudio, 
in  quantum  illustrata  mens  sufllcit,  superna?  patriaB 
sccrota  rimari  ifenostr*  suiil  in  frontibus.  Alii  \oro 


18.  Erant  enim  in  thalamis,  crant  et  in  frontibus  G  in  sanctae  Ecclesia;  sinu  continentur,  eldespectl  hu- 


eoruin,  qua  intraportam  undiqucpercircuitum  fue- 
rant  conslructa,  quiaqui  *  cor  intushabct  ipse  quo- 
que  lumen  contemplationis  suscipit.  Nam  qui  adhuc 
exteriora  immoderatius  cogitant,  quae  sint  de  aetemo 
lumine  ^  rima;  contemplationis  ignorant.  Neque  enim 
cum  corporeamm  remm  imaginibus  illa  infusio  in- 
corporeae  lucis  capitur,  quia  dum  ^  sola  visibilia  co- 
gilantur,  lumen  invisibile  ad  mentem  non  admittitur, 
Sed  quisquis  jam  lumini  contomplationis  iutendit, 
curare  magnopere  dobet,  ut  mentem  semper  in  humi- 
litato  custodiat,  nunquam  se  de  gratia  qua  infunditur 
extollat,  etipsas  quacmentes  contemplantium  signant 
qualos  sintobliquaj  fenestrae  consideret.  Per  obli^iuas 
cteniin  fenestras  lumcn  intrat,  et  fur  non  intrat,  quia 


manis  oculis  videntur,  sod  apud  se  sapientiae  studiis 
vacant,  ad  cielestia  anholant,  atqne,  in  quantum 
pra?\alent,  qn»  sinl  gaudia  a>terna  considerant :  fe- 
nestr»  itaque  obliquai  sunt,  sed  in  \estibulis. 

21.  Bene  autom  dicitur  per  gyrumy  quia  omnls  in- 
quisitio  socrotamm  ronim  gyrum  habet,  dum  in  co- 
gitatione  sua  dicit  animus  :  Putasne  hoc?  pntasne 
illnd  est?  Quasi  circuit,  ut  in^eniat  quoii  quaprit.Cui 
cum  incircumscriptum  lumon  oruinporo^in  cognitione 
copperit,  quasi  per  obliquam  fenostram  radius  veri- 
tatis  venit.Sic  quippo  in  contomplatione  nostra  muUa 
cogitationibuscircurncundo^^proficimus,  sicut  exeni- 
pla  bonorum  s:epc  qu.erimus,  ut  in  inoribu%  profl- 
ciamus.  Nani  cum  jani  cogitat  animns  ad    meliora 


hi  qui  vere  speculatoro^  sunt  semper  sensum  *  in  D  transiro,quidquidmcliusde  aliisaudire  possit  exqni- 


humilitatodeprimunt,  atqucadcomm  mentos  inlel- 
ligentia  contemplationis  mtrat,  sed jactantia  elationis 
non  inlrat.  Et  patcnt  itaquc  fenestra?,  et  munit» 
sunt,  quia  et  aporta  est  in  montibus  eomin  gratia  qua 
replentur,  et  tamen  ad  se  adversarium  iugredi  per 
superbiam  non  permittunt. 


rit,nunc  hujus,  nunc  sancli  allorius  vitam  vontilat. 
Undo  ot  olectus  quidam,  qui  ^*  in  oxpanso  sinu  san- 
cta;  Ecclosi.T  per  univorsum  munduni  inentis  oculos 
misoral,  bonorum  \itam  ad  iinilationeni  requirens, 
dicobat :  Circuibo  et  immolabo  in  tahemacuh  I)ei  ho- 
stiamjubilationis  (Psal.  xxvi,  6).Ecce  ut  immolaret 


*  Val.  Cl.,  Longip.  et  Norm.,  ad  coslest.  wdificii 
portam, 

*  Val.  C\.,per  desidcria  ad  seereta  gaudia  quietis 
pervenitur. 

3  Laud.^  Suess.,  Longip.,  sicut  veritas  esi,  lumm. 

*  Ebroic.  el  Ljr.,  per  sensus. 

^  Longip.^  eor  intui  laturn  habet,  qnod  infra  repe- 
titar. 


®  Idem  Codex,  nm(B  cogitationis. 
^  Mss.  Norai.  non  admittunt  xoto. 

*  Laud.  et  Longip.,  per  hnmilitatem. 

•  Ita  Mss.,  \o\,inagnitionem.  Editi,  in  cogiiatiofie. 
^^  Laud.  et  Suess.,  refjnirimus. 

*' Vulgati,  in  expanso  rico.  Quibns  Codicibus  M». 
auctoribus,  nos  latet,  Sum  in  omnibus  nostris  lega- 
tar  imu. 


997 


flOMILIARUM  IN  EZECHDELEM  LIB.  II.  —  HOMIL.  VI. 


998 


jubilationis  hosliam  circuibat,  quia  nisi  animuni  huc  A  ergo  plerumque  sanclis  etiam  elin  locis  sublimiori- 


illucque  ad  bonorum  vitam  exquirendam  mitleret, 
ipseusqueadjubilationis  sacrificium  non  perveniret. 
Cum  vero  sancti  viri  inlra  sanctam  Ecclcsiam  ad 
loca  summa  perducuntur,  eorum  vita  quasi  in  spe- 
culo  ponitur,  ut  cuncti  videant  bona  quae  debeant 
imitari.  Unde  et  adhuc  apte  subjungitur : 

Ibid.  —  Et  ante  frontes  pictura  palmarum. 

22.  Quid  per  palmas,  nisi  praemia  victorise  desi- 
gnantur  ?  Ipsae  quippe  dari  vinccntibus  solent.  Unde 
et  de  his  qui  in  certamine  martyrii  antiquum  hoslem 
vicerant,  et  jam  viclores  in  patria  gaudebant,  scri- 
ptum  est :  Et  palmce  in  manibus  eorum,  et  clamabant 
voce  viagna,  dicentes  :  Salus  Deo  nostro,  qui  sedet 


bus  positis,  ut  ad  bona  opera  alii  provocenlur,  virtu- 
tes  et  signa  danlur,  ante  frontes  interioris  aedilicii 
palmarum  pictura  oslenditur.  Haec  hodiernodie  *  tra- 
ctata  sufficiant,  ut  ad  ea  quai  subjuncta  sunt,  valen- 
tiores,  adjuvante  Dominonostro  Jesu  Christo,  venia- 
mus,  qui  vivit  et  regnat  cum  Deo  Patre  in  unitate 
Spirilus  sancti  Deus,  per  omnia  saecula  saeculorum. 
Amen. 

HOMILIA  YI. 

Tres  dnntaxat  versus  explicantur,  et  quanta  in  ^hn- 
stianis,  maxime  vero  in  apostolis,  perfectio  eluxeril 
ostenditur. 

1363  i.   Poslquam  de  contemplationis  gratia^ 

obliquas  fenestras  insinuans  propheta  multa  locutus 


«wp^ri/irowMw,^t^ono(^poc.vii,9,iO).Palmasquippe      «♦     i     «  *    ■     j-  •.     .  u  i  ••i- 

.  '^       .,       u  i  *     •  *    •       •  .•        :     ^  est,eductumseexteriusdicil,  etgazophylaciavidisse 

in  mambus  habere  est  victorias  in  operatione  te- B  *    »         -x^  i    .    ••        •,     ,-  j 

nuisse.  Cujus  operationis  palma  ibi  retribuitur,  ubi 


jam  sine  certamine  gaudetur.  1363  Unde  et  hic 
non  dicitur :  Palmae  ante  frontes,  sed  ante  frontes 
pictura palmarum.lhi  enim  victoriae  palma  videbitur, 
ubi  jafii  sine  fine  gaudebitur.  Nam  hic  plerumque 
sanctos  viros  aspicimus  mira  agere,  virtutes  multas 
facere,  leprosos  mundare,  daiuionia  ejicere,  tactu 
aegritudines  corporum  *  fugare,  prophetiae  spiritu 
ventura  praidicere.  Cuncta  haec  necdum  palma»  sunt, 
sed  adhuc  pictura  paimarum,  nam  haec  aliquando 
dantur  et  reprobis.  Unde  et  per  Evangelium  Veritas 
dicit :  Multi  dicent  mihi  in  die  illa  :  Domine,  Domine, 
nonne  in  nomine  tuo  prophetavimus,  et  in  tuo  nomine 
dwmonia  ejecimus,  et  in  tuo  iiomine  virtutes  multas 
fecimus?  Et  tunc  confitebor  illis,  quia  ^  nunquam  novi  Q 
vos ;  discedite  at  me  qui  operamini  iniquitulem  (Matth. 
vii,  22,23).  Unum  vero  signum  electionis  estsolidi- 
tas  charitatis,  sicut  scriptum  est :  /n  hoc  scietur  quia 
discipuli  mei  estis,  si  dilectionem  habueritis  ad  invicem 
{Joan.  XIII,  3o).  Haecautem  miracula  cum  electifa- 
ciunt,  longe  dissimiliter  ^  a  reprobis  faciunt,  quia 
quod  electi  ex  charitate,  hoc  reprobi  studeut  agere 
per  elationem.  Sed  eisdem  electis  et  ipsa  mira  quae 
per  charitatom  faciunt,  non  jam  palmae,  sed  adhuc 
pictura palmarum,  quiade  eis  foris  ostenditur quales 
apud  omnipotentem  Dominum  1364  intus  habean- 
tar.  Ibi  autem  eis  paima  erit,  ubi  jam  mortis  con- 
tentio  non  erit.  Nam  praedicator  egregius  tunc  as- 
pexitpalmam  veram  vhicentibus  dari,  cum  resurre 


commemorat.  In  quibus  gazophylaciis  quid  aliud 
quam  doctorum  scientiadesignatur?Sedrectehacin 
re  quaeri  potest,  cum  doctores  sancti  spiritalia  atque 
interna  doceant,  cur  propheta  eductum  se  exterius 
dicit,  et  gazophylacia  foris  vidisse  ?  Sed  sciendum 
est  quia  alia  est  contemplatio  quae  tantum  videt 
quantum  dicere  non  valet,  alia  vero  scientia  atque 
doctrina,  quaj  tantuni  videt,  quantumexprimereper 
linguam  possit.  *  In  comparatione  quippe  illius  lu- 
minis  quod  voce  exprimi  non  polesl  quasi  hoc  totum 
foris  est  (juod  exprimi  voce  potest.  Ait  itaque  : 

EzECH.  XL,  i7.  —  Eteduxit  meadatriumexterius, 
et  ecce  gazophylacia,  et  pavimentum  stratum  lapide  in 
atrium  per  circuitum, 

2.  Quia  scrmone  Grajco  ^  ^VaTtitv  servare  dicitur, 
et  gazae  lingua  Persica  diviliae  vocanlur,  gazophyla- 
cium  locus  appellari  solet  quodivitiaeservantur.  Quid 
itaque  per  gazophylaciadesignalur,  nisi,  utpraedixi- 
mus,  corda  doctorum  sapienliae  atque  scientiae  div  i- 
tiis  plena  ?  Qiiia,  juxla  Pauli  vocem  :  Alii  daturper 
spiritum  sermo  sapienlia:,  alii  sermo  scientiw  in  eodem 
spiritu  (/  Cor.  xii,  8).  Sunt  euim  quidam  qui  per  do- 
num  gratiae  et  ipsa  intelligunl  quae  exponi  a  doclori- 
bus  non  audierunl;  hi  videlicet  1364  sermonem 

sapientiae  perceperunt.  Et  sunt  quidam  qui  per  semet- 
ipsos  intelligere  audita  nequeunt,  sed  ea  quae  in  ex- 
positoribus  legerint  retinent,  atquescienterproferunt 
quae  lecta  didicerunt.  Unde  itaque  isti  nisi  sermone 
scientiae  pleni  sunt?  Quamvis  hoc  intelligi  et  aliter 


ctionempraevidit  mortuorum  lieri,sicut  dicit  .Oportei  j.  P^^^^^'  ^^*^  sapientia  ad  vitam,  scientia  vero  pcrtinet 


enim  corruptibile  hoc  induere  incorruptionem,  et  mor 
lale  hoc  induere  immortalitatem,  Cum  autem  mortale 
hoc  itiduerit  immortalilatem,  tunc  fiet  sermo  qui  scri- 
pius  est  lAbsorpta  est  mors  invictoria.  Ubi  est,mors, 
victoria  tua  ?  ubi  est,  mors,  stimulus  tuus  (/  Cor.  \\, 
b3,  «e^.)  ?  Tuncergo  erit  perfecta  victoria,  cum  mors 
plene  fuorit  absorpta.  In  omne  autem  quod  modo 
iiurabiliter  designis  agi  conspicimus,  non  jam  ipsam 
Yictoriam,sed  adhuc  imagiaes  victori»  videmus.Quia 


ad  doctrinam.  Qui  igitur  bene  vivit,  et  prudenter 
pi^ilicaljgazophylacium  spiritalis  aedificii  recte  nomi- 
natur,  quiaab  ejus  ore  coeiestesdivitia^dispensantur. 
His  divitiis  abundare  discipulos  idem  magister  gen- 
tium  videral,  cumdicebat :  Dirites  factiestis  in  Ulo, 
in  omniverbo  et omni scienlia  (/  Cor.  i,o).  Sunt  itaque 
in  sancta)  Ecclesiic  icilificio  constructa  gazophylacia, 
quia  abundat  divitiis  scientiae  lingua  doctorum.  lias 
veras  esse  divitias  ipsa  per  se  Yeritas  denuntiat>  cum 


*  Mutamnt  Excusi  fugare  in  sanare,  quod  nuUis  in 
Ms8.  ofTendimus.  Certe  morbi  proprie  non  sanantur, 
cam  morbus  et  sanitas  contradictoria  sint. 

'  Rothomag.,  non  novi  vos. 

'  Editi,reliictaDtiba8omniba8U8s.nosiris»an|)ro* 


bis  fiunt. 

^  Longip..  diciata, 

^  Laud.  et  Suess.,  inconiemplationeenimverilumi- 
nis  Qif(e. 

^  Ebroic.  et  Sag.>  ^^uXicSoc. 


999 


SANCTI  GREGORII  MAGN! 


1000 


de  transitoriis  divitiis  dicit :  Fallacia  divitiarum  suf-  A 
focat  *  verhum  (Matth.  xiii,  22).  Sapientia  etenim 
atque  scientia  doctrinae  spiritaiis  verse  sunt  divitiae, 
in  quarum  comparatione  quae  transire  possunt  falsae 
noininantur.  De  his  divitiisper  Salomonem  dicitur  : 
Thesaurus  desiderabilis  requiescit  in  ore  8apienti$(Prov, 
XXI,  20).  Excepto  antenieo,  quod  adaetemam  patriam 
di\  itiae  spiritales  ducuut,  est  eis  a  terrenis  divitiis 
niagna  distantia,  quia  spirilales  divitiae  erogatae  pro- 
ficiunt,  terrcnaj  autoni  divitix  aut  erogantur  et  defi- 
ciunt,  aut  retinentur  et  utiles  non  sunt.  Qui  ergo  has 
in  se  veras  divitias  continent,  rectegazophylaciadi- 
cuntur. 

1365  3.  Et  habent  ipsa  gazophylacia  pa\imen- 
tum  per  circuitum,  quia  eis  adhaeret  ac  subjacet  hu- 
miiitas  auditorum.  Quod  pavimentmn  recle  stratum  B 
lapide  in  atrium  dicitur,  quia  in  latitudinem  charita- 
tisvicissim  '  sibi  junctae  sunt  animae  fideles.  Qu»  et 
lapides  appellantur  in  fortitudine  fidei^  et  stratae  in 
pavimento  sunt  in  compagehumilitatis.  Has  fidelium 
mentes  Petrus  apostolus  fortes  in  fide  consi^exerat, 
cum  dicebat :  El  vos  tanquam  lapides  viri  supercedifi' 
camini  ^  domus  spiritalis  (I  Petr.  ii,  5).  I)e  his  lapi- 
dibus  sanctae  Ecclesiae  Dominus  per  Isaiam  dicit : 
Pomm  jaspidem  propugnacula  tua,  et  portas  tuas  in 
lapides  ^  sculptos  universos  terminos  tuos,  in  lapides 
desiderabHes  omnes  fllios  tuos  doctos  a  Domino  (Isai. 
Liv,  12, 13).  Omnipotens  enim  Deus  sancta^  Ecclesia^ 
propngnacula  jaspidem,  qui  lapis  viridis  coleris  est, 
posuit,  quiapraedicatorumilliusmentes  i.iternae  viri- 
ditatis  amore  solidavit,  ut  transitoria  cuncta  despi-  q 
ciant,  nihil  in  hoc  mundo  (juifine  clauditur  appetant, 
cuncta  ejus  gaudia  velut  arida  contemnant.  Unde  et 
ipse  pastor  Ecclesiae,  auditores  suos  ad  pascua  aeter- 
na»  viriditatis  vocans,  de  Deo  loquitur,  dic<ms  :  5e- 
cundum  magnam  misericordiam  suam  regeueravit  nos 
in  spemvivam,  per  resurrectionem  Jesu  Christi  ex  mor' 
tuis  in  hereditatem  incorruptibiletn  et  incontamina- 
tam  et  immarcessibilem,  conservatam  in  ccetis  (IPetr.i, 
3,4). 

4.  Hujus  sanctae  Ecclesiae  porta?  in  sculptos  lapi- 
des  ponuntur,  quia  hi,  per  quorum  nos  vocem  ad 
vitam  aeternam  ingredimur,  sancta  opera  quae  divini- 
tus  pra^cepta  sunt,  dum  in  semetipsis  ostenderent, 
quasi  in  se  sculpta  tenuerunt.  Portae  etenim  non 
sculptae,  sed  purae  essent,  si  vocem  quidem  prome-  _. 
rent,  sed  sancta  iu  se  opera  non  demonstrarent.  At 
ubi  secundum  hoc  se  ostendunt  vivere  quod  loquun- 
tur,  et  portae  sunt,  quia  intus  ducunt ;  et  sculptae, 
quia  vivendo  custodiunt  quae  aliis  loquuntur.  Hujus 
sanctae  Ecclesiae  universos  terminos  in  lapides  desi- 
derabiles  positos  videmus,  dum  in  ea  fideles  quosque 


fortes  in  fide  et  charitate  conspicimus.  Qui,  ut  qnos 
dixerit  lapides  demonstraret,  adjunxit :  Omnes  fitios 
tuos  doctos  a  Domino  (Isai.  liv,  13).  Quodergo  Isaias 
universos  terminos  Ecclesiae  lapides  dcsiderabiles 
vidit,  hoc  Ezechiel  pavimentum  lapide  stratnin  per 
circuitum  esse  perhibuit,  quia  adhuc  de  gazophyla- 
ciis  subdit : 

Ibid.  —  Triginta  gazophylacia  in  drcuitu  pavi- 
menti. 

5.  Denarius  numerus  pro  perfectione  semper  acci- 
pitur,  quia  in  decem  prjeceptis  legis  custodia  conti- 
netur.  Acliva  etenim  ac  contemplativa  vita  simul  in 
Decalogi  mandatis  conjuncta  est,  quia  in  eo  et  amor 
Dei,  et  amor  servari  proximi  jubetur.  Amor  quippe 
Deiad  conteinplativam,  amor  vero  proximi  pertinet 
ad  activam.  Sed  unusquisque  doctor,  ut  in  activain 
\ilam  plene  sedilatet,  atque  in  contemplativam  vigi- 
lanter  surgat,  in  sancta;  Trinitatis  fide  debet  esse  per- 
fectus.  Unde  et  eadem  gazophylacia  triginta  esse 
commemorantur,  ut  cum  denarins  ter  ducitnr,  vita 
et  lingua  doctoris  in  Trinitate  solidetur. 

6.  Sed  hac  in  re  illud  nobis  est  vigilanler  intuen- 
duiii,  1366  quod  propheta  dum  gazophylacia  de- 
scripsisset,  adjunxil:  Pavimentum  per  circuitum. 
Atque  inferius  subjunxit:  Gazophylacia  in  circuitu 
pavimenti.  Quatenus  et  gazophylacia  incircuitu  pavi- 
menti,  et  pavimentum  in  circuitu  gazophylaciomra 
esse  videatur.  Pavimentnm  quippe  et  gazophylacia 
eo  suntordine  distincta,  ut  gazophylacia  inter  pavi- 
mentumet  pavimentum  inter  gazophyiacia  faerit  stra- 
tum.  Non  hoc,  fratres,  sine  magno  mysterio  esl,  quod 
incircuitu  gazophylaciorumdicituresse  pavimentum, 
et  in  circuitu  pavimenti  narrantur  esse  gazophylacia. 
Habet  enim  pavimentum  in  circuitu  gazophylacia, 
quia  vitam  audientium  erudit  quotidie  et  cnstodit 
lingua  doctorum.  Doctores  etenim  boni  in  sancts 
eruditionis  verbis  modo  fomentis  dulcedinis,  modo 
asperitate  increpationis  invigilant,  ut  auditomm  suo- 
rum  vitam  a  vitiis  defendant.  Sed  habent  ipsa  quoque 
gazophylacia  in  circuitu  pavimentum,  quia  saepe 
etiam  doctorum  cor  vitiorum  tentatiooibus  tangitar, 
ut  modo  elevetur  ^  jactationis  superbia,  modo  irae 
stimulis  inflammetur.  Sed  cum  bonorum  auditorum 
vitam  considerant,  eamquc  profecisse  suis  exhorta- 
tionibus  pensant,  embescunt  tales  non  esse  quales 
auctore  Deo  per  se  conspiciunt  alios  factos  esse,  *et 
ante  se  in  mente  stabiliunt  quam  plene  incalpamli- 
bantur.  Nam  cum  ipsa  sua  doctoribus  verba  ad  me- 
moriain  redeunt,  embescunt  non  servare  quod  di- 
cunt.  Unde  per  Salomonem  quoqne  dicitur :  Anim 
laborantis  laborat  sibi,  quia  computit  eum  os  swm 
(Prov.  xvj,  26).  Os  enim  nostrum  nos  compellit  ad 


*  In  Editis,  verbum  seientue,  auae  ultima  vox  abest 
ab  omnibus  Mss.  nostris,  nec  haoetur  in  Graeco  textu 
aut  in  Yulgata. 

*  Sag.  et  Longip.,  subjecUB  sunt. 

^  Vulgati,  domos  spirituales,  quod  abhorret  a  sensu, 
nec  legitur  in  fonte  Graeco  vel  in  Vulg. 

^  Laud.,  tculptos.  Contextnm  hunc  in  Gussanv.me- 
dia  ex  parte  mutilum  restitoimas,  tom  ex  Mss.  Germ. 
ao  sUJs,  tam  ex  antea  Yalgatis. 


*  Laud.  et  Longip,,  jactatione  superbics, 
^  Ita  emendavimus  recent.  Edit.  Gussanv.y  Rom.> 
Gilot.,  etc,  ex  Mss.  maxime  Laud.  et  Suess.  acex 
vet.  Excusis.  Prius  legebatur,  et  tanto  se  in  mentesta- 
biliunt  quanto  plene  (Gussanv.  pene)  in  culpam  labe- 
bantur..  In  Utic.  legitur  ut  apud  Gnssanv.  et  alios 
recent.,  sed  secundis  curis,  at  antiqua  mana,  etfor- 
tasse  eadem  eodemque  atramento.  Ibid.,  Land.  hi* 
bet  dodarei  v$rba  ad  mmoriam  nvooatU. 


lOOi 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  IL  -  HOMIL.  VI. 


1002 


laborem,  qnando  per  hoc  quod  dicimas  a  vitiis  re-  A 
frenamur,  quia  turpe  nimis  est  ibi  nos  negligendo  ca- 
dere,  unde  praedicando  conati  sumus  alios  levare. 
Habent  ergo  gazophylacia  in  circuitu  pavimentum, 
quia  doctorum  magna  custodia  est  vita  venerabilis 
anditorum.  Et  suuseis  sermo  fit  inadjutorium,quia 
erubescunt  pulsantibus  vitiis  non  resistere,  qui  con- 
tra  vitia  alios  armaverunt. 

7.  Quia  enim  quandiu  in  hac  vita  vivimus,  contra 
malignos  spiritus  quid  aliud  quam  in  acie  stamus  ? 
sicut  praediximus,  doctoris  animus  forsitan  aliqua 
elatione  pulsatur.  Sed  sive  ne  ipse  pereat,  sive  ne  per 
exemplum  suumalios  ad  perditionem  trahat,  vigilan- 
ter  se  et  festine  circumspicit,  in  cogitationibus  re- 
mordet ;  adducta  auditorum  suorum  vita  ad  memo- 
riam,  semetipsum  humiliat,etquibu8  praevalet  modis  B 
agit  ne  elatio  principetur  in  mente,  ne  dominetur 
in  opere.  Scriptum  quippe  est  :  Initium  omnis  peccati 
superlna(Eccl.  x,  15)*  Quis  ergo  eritante  Deioculos 
fructus  boni  operis,  si  ex  radice  putruit  elationis  ? 
Saepe,  ut  praedictum  est,  ejus  animus  tentatur  ex  ira; 
sed  citius  se  ad  se  circumspiciendo  recolligit,  et 
disciplinae  se  pondere  deprimens  agit  ne  motus  animi 
transeat  in  sermone,  ne  erumpat  in  voce.  Fitque  ut 
ira  perturbati  animi,  ubi  per  negligenti«in  oritur,  ibi 
per  judicium  sufifocata  moriatur.  Quaexre  agitur  ut 
ex  concepta  ctlpa  animus  virtutem  pariat,  quia  etsi 
se  fortiter  custodire  noluit  ne  ad  motum  surgeret,  se 
tamen  in  commotione  1367  fortiter  vicit.  Unde 
bene  per  Salomonem  dicitur  :  Meliar  est  patiens  viro 
forti,  et  qui  dominatur  animo  suo  expugnatore  urbium  Q 
(Prov.  XVI,  32).  Recte  autem  expugnatori  urbium 
patiens  praefertur,  quia  in  illa  actione  victoriae  homo 
victor  est  hominum,  in  hac  autem  mansuetudine  pa- 
tientiae  animus  victor  est  sui.  Sequitur  : 

Vers.  28.  —  Et  pavimentum  in  fronte  portarum 
secundum  longitudinem  portarum  erat  inferius, 

8.  Si  portarum  longitudinem  ad  locnm  referimns 
in  quo  portae  fnerant  constructae,  secnndum  longitu. 
dinem  portarum  pavimentumerat  inferius,quia  quan. 
tnm  tenere  locns  portamm  poterat,  tantnm  *  tende- 
batur  et  pavimentum  quod  erat,  inferius.  Longitudo 
ergo  pavimenti  a  portis  non  erat  dissimilis,  sed  ta- 
men  aequalitas  pavimenti  non  erat  cum  portis.  Quid 
est  ergo  quod  pavimentnm  cumportis  longum  simi- 
liter  erat,  sed  aequale  non  erat,  nisi  quod  longe  distat 
vita  populorum  a  vita  docentium  ?  Quia  etsi  ad  regna 
CQDlestia  tendentes  eamdem  longanimitatem  spei  ha- 
bent,  eadem  tamen  vivendi  stndia  non  habent.  Ten- 
dator  ergo  pavimentum  similiter  in  longum,  quia 
ipsam  fidem,  ipsam  spem  *  in  se  retinent  auditores, 
quam  habere  certum  est  praedicatores.  Sed  pavimen- 


tum  inferiusjaceat,  utomnes  auditores  pracdicatores 
suos  longe  a  suis  meritis  excellere  cognoscant.  Sin 
vero  longitudinem  portarum  ipsam,  sicut  superius 
diximus,  eanim  altitudiuem  intelligere  debemus, 
dum,  sicut  paulo  post  scriptum  est,  ad  portas  gradi- 
bus  ascendebatur,  tanto  pavimentum  jacet  inferius 
quanto  unaquaeque  porta  surgit  in  altitudinem.  Quia 
quanto  sanctior  est  vita  doctoris,  tanto  fit  huniilior 
sensus  audientis.  Et  semctipsum  despicit,  dum  prae- 
dicatoris  sui  vitam  in  magnam  surgere  aititudinem 
perpendit.  Imitari  etenim  bona  ejus  aliaforsi  an  po- 
test,  alia  non  potest.  In  quibus  praevalet,  prolicit;  in 
quibus  minime  praevalet,  ad  humilitatem  crescit.  Et 
hoc  ipsum  ergo  ei  in  provectu  est,  quod  ei  imitabile 
ad  provectum  non  est. 

9.  Ecce  enim  si  praedicatomm  nostromm  ea  quae 
legimus  dicta  et  facta  pensamus,  in  quantam  altitudi- 
nem  surrexerint '  portae  cognoscimus.  Ut  enim  ta- 
ceamus  de  ostensione  signorum,  loquamur  de  virtu- 
tibus  cordium.  Certe  Paulus,  qui  se  legi  mortnum  per 
legem  dicit,  quia  ut  in  Christum  crederet,  ei  hoc  et 
lex  ipsa  praedicavit  (flom.  vii,  10),  magnofidei  ardore 
succensus,  praecepta  legis  *  tenere  carnaliter  noluit, 
circumcisionem  in  gentibus  fieri  vetuit.  Et  cum  Pe- 
trus  apostolus  servari  adhuc  in  circumcisione  legis 
consuetudinem  vellet,  et  in  faciem  restitit,  eumque 
hac  in  re  fuisse  reprehensibilem  dieit  (Galat.  ii,  H). 
Et  hoc  ejus  ^  studium,  discipulis  locpiens,  non  solum 
culpam,sed,  quodestmajus,  hypocrisim,  ideslsimu- 
lationem,  nominat  dicens  :  Cum  venisset  Petrus  An- 
tiochiam,  in  faciem  ei  restiti,  quia  reprefietisibilis  erat 
(Ibid.,  ii).  Et  paulo  post :  Et  simulationi  ejus  con- 
senserunt  cateri  Judasi  (Ibid,,  i3  j.  Idem  vero  aposto- 
lorum  primus  cum  multa  discipulosadmoneret,  atque 
a  quibusdam  detrahi  ^  de  Pauli  scriptis  agnosceret, 
dicit :  Sicut  charissimus  frater  noster  1368  Paulus 
secundum  datam  sibi  sapientiamscripsitvobis,loquefis 
in  eis  de  his  in  quibus  sunt  qucedam  difficilia  intellectu, 
qwB  indocti  etinstahilesdepravant,sicutc(eterasscriptu- 
ras,  ad  suam  ipsorum  perditionem  (11  Pet,  iii,  i5). 
Ecce  Paulus  in  Epistolis  suis  scripsit  Petruni  repre- 
hensibilem,  et  ecce  Petrus  in  Epistolis  suis  asserit 
Paulum  in  his  qua)  scripserat,  admirandum.  Certe 
enim  nisi  legisset  Petrus  Pauli  Epistolas,  non  lau- 
dasset.  Si  autem  legit,  quia  illic  ipsc  reprehensibilis 
diceretur  ^  invenit.  Amicus  ergo  veritatis  laudavit 
etiam  quod  reprehensus  est,  atque  ei  et  hoc  ipsum 
placuit,  quia  in  his  non  placuerat  quae  aliter  quam 
debuerat  sensit.  Seque  etiam  minori  frntri  ad  con- 
sensum  dedit,  atque  in  eadem  re  factus  est  sectator 
minoris  sui,  ut  etiani  in  hoc  praeiret,  quatenus  qui 
primus  erat  *  in  apostolatus  culmine  esset  primus  et 


*  Excnsi  pene  omnes,  tenebaiur.  Corriguntur  ex 
Mss.  Anglic.  et  nostris. 

•  Longip.,  ipsi. 

*  Idem  Cod.,  forte  pro  portce. 

♦  Laud.,  teneri,  ouod  melius  congrait  Apostolo 
qnid  facto  opossit  aocenti.  Unde  etiam  infra  :  ctr- 
emmiuionm..,  fieri  vetuit.  At  qnominus  ita  legamus 

Patbol.  LXXVI. 


obstant  alii  Mss. 

^  Amovimus  hinc  particulam  in  antc  siudium, 
quam  adhibuerunt  Ed.  invitis  Mss. 

«  Carent  Editi  particula  de,  quam  suppeditarunt 
Mss.,  maxime  Laud.  Nonnulli  habent  detrahi  scrinta. 

^  Gnssanv.,  invenitur,  reluctantibus  Mss.  et  aliisEd. 

•  ImA.  et  Longip.,  in  apostolatn  vocutus. 

7?! 


1003 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


iOOI 


in  humilitate.  Pensate  ergo,  fratres  charissimi,  in  A  mino  stetil.  Ipse  ergo  hanc  Epislolaui  scripsit  qnl 

quo  nientis  vertice  slelit  qui  illas  Epistolas  laudavit 

in  quibus  scriptuiu  se  vituperabilem  invenil.  Quai  illa 

uiansuetuJo  tanla  esse  potiiil,  quai  quies  aniuii,  quao 

soliJatis  uientis,  atque  *  irnperturbatio  cogitutionis  ? 

Ecce  a  minore  suo  reprehenditur,  el  reprehendi  non 

dedignatur.  Non  ad  niemoriam  revocat  quod  primus 

in  apostolatum  vocatus  sit,  non  qnod  clavesregni  cce- 

lestis  acceperit,   non   quod  peccata  qua)cunque  in 

terra  solveret,  essent  solulaet  in  coeio  (Matth.  iv,  18, 

XVI,  19,  seq.),  nonquod  in  mare  pedibus  ambulavit 

(Matth.  XI v,  29;,  non  quod  paralyticos  in  Jesu  nomine 

jubenJoerexerat  {Act,  ix,33,34),nonquoda)groscor- 

poris  sui  umbra  sanaverat  (Ibid.  v,  15;,  non  quod 

mentienles  verbo  occiderat  (Ibid.  v,  10),  non  quod 

mortuos  oratione  suscitabat  (/6id.  ix,  40).  Ne  igitur 


hanc  vocem  in  monte  de  Domino  audivit. 

12.  Sed  quia  pauca  de  Petro  dixiums,  nunc  si 
placel,  ad  Pauli  mansuetiidiuem  converlamur,  et 
pensemus  si  possumus  ille  qui  tanti  ardoris  est  in  zelo 
praidicationis,  ut  apostolorum  quoque  primo  non 
parceret,  quantae  fuerit  mansuetudinis  in  studJo 
longaniuiitatis.Taceamus  autem  quod  ler  virgis  csesiu 
est,  quia  semel  iapiJatus  esl,  quia  ter  naufragium 
fecit,  quia  nocte  ac  Jie  in  profundo  luaris  fuit,qaia 
a  Judaeis  quinquies  quadragenas  una  minus  accepit 
(IICoi\\i,^3,8eq.).  Minnsenim  animum  ad  iracun- 
diam  commovent  ea  mala,  quae  nobis  ab  apertis  ad- 
versariis  i  rrogantur  :  hoc  plus  solet  *  dolere,  quod 
a  propriis  patimur.  Unde  etper  Psalmistam  ipsaVe- 


increpalionis  verbadedignareturaudiro,omniadona  ^  "^^  ^^^^,^  traditorem  suum  loquitur,  dicens  :  Quo 


quo)  acceperat  quasi  a  memoria  repulit,  ut  unum  for- 
titer  humilitatis  donuin  teneret.  Quisrogo  nostrum, 
si  vel  extremum  aliquod  signum  fecisset  a  minori 
fratre  increpalus,  increpationis  verbapatienteraudi- 
rel?  Nihil  enim  signi  feciinus,  et  si  quis  nos  fortasse 
de  actione  nostra  reprehenderit,statim  intnmescimus, 
magnos  quoftdam  nos  tacite  cogitamus,  virtutesnobis 
ad  animuin  reducimus,  etiam  quas  non  habemus.At 
contra  Petrus  cum  virtutibus  humilis  in  reprohen- 
sione  permansit,  sed  porta  surrexit  in  altitudinem. 
Hanc  autem  tantam  mansuetudinem  nos  imitari  non 
possumus;  sed  quia  pavimentum  stfmus,  longe  infe- 
rius  jacemus. 


nuim  si  inimiciis  meus  maledixisset  mihi,  supporlassem 
ntique.  Tu  vero  unanimis  duxmeus,  etnolus  mcus;qui 
simul  mecnmdulcescapiebas  cibosfPsal.  xiv,  13).  Pin- 
semus  ergo,  si  possumus.  Paulus  apostolus,  qui  tan- 
tuiu  patieus  inter  persecutores,  quantum  mansuctus 
inter  discipulos  fuorit.  Certe  ^  Corinthum  veniens, 
ab  idolorum  ser\itio  Corinthios  retraxit,  quis  essel 
verus  Deus  iunotuit,  et  ceternae  eisvitajgaudia  prse- 
dicavit.  Et  ciltu  luagnam  multitudineui  populi  in  fide 
collegisset,  tantam  illic  inopiam  pertulit,  ut  victus 
sui  gravi  necessitate  laboraret.  Et  panem  terrae  a 
discipulis  uoii  accepit,  quibus  panem  cceli  praedica- 
vit.  lusistebat  verbo  pro  vita  audientium,  insistebat 


labori  manuum  pro  vita  corporis  sui  (/  Cor.  iv,  12  ; 
10.  Sunt  vero  nonnulli  qui  non  Petrum  apostolo-     j  j.,,^^^  „9.  „  y,,^^,    „,_  g).  De  tcrris  quoque 


rum  principeiu,  sedquemdamalium  eo  nomine  qui  a 
Paulo  sit  reprehensus  accipiunt.Qui  si  Pauli  studio- 
sius  verba  legissent,  ista  non  dicerenl.  Dicturus  ete- 
nimPauIus:  Cum  venisset  Petrus  Antiochiam,  ei  in  fa- 
ciemrestiti  (Galat,  ii,  11),  ut  de  quo  Pelro  loqueretur 
ostenderet,  in  ipso  sua3  narrationis  initio  prxmisit, 
dicens  :  Creditumestmihi  Evangelium  pneputii^sicut 
Petro  circumcisionis.  Qui  enim  operatus  est  Petro  in 
apostolatum  circumcisionis,  operatus  est  et  mihi  inter 
gentes  ilbid.,  7,  8).  Patel  ergo  de  quo  Petro  Paulus 
loquitnr,  quem  et  apostolum  nominat,  et  praefuisse 
Evangelio  circumcisionis  narrat. 

11.  Et  fuerunt  quidam  quisecundam  Petri  Episto- 
lam,  1369  in  qua  Epistolae  Pauli  laudat»  suut,  ejus 


aliis  stipendia  ei  a  discipulis  mittebantur,  ut  Corin- 
thiis  pra^dicare  sufficeret.  Ipse  quippe  ad  eosdem 
Corinthios  post  per  Epistolam  loquitur,  dicens  : 
Cume^sem  apud  vos,  et  egerem,  nuUi  onerosus  fui; 
nam  quod  mihi  deerat  suppleverunt  fratres  qui  tene- 
runt  a  Macedonia  (H  Cor.  xi,9).  Quibos  ad  magnnm 
quoque  improperium  praemisit,  dicens  :  Alias  EccU- 
sias  spoliiwi,  accipiens  stipendium  ad  ministeriutn  tt- 
strum(lbid.  8).  Pensemus  ergo,  si  possnmas,  cujns 
hoc  mansuetudinis  fuerit;  panem  spiritos  praedicare, 
et  panem  camis  non  accipere ;  corda  audiealium  de 
divitiis  a^temis  instruere,  et  intereosdem  discipolos 
fideles  et  ambundantes  fame  laborare ,  inter  saiiatos 
pati  inopiam,  uec  tamen  quod  patiebatur  dicere; 
dicerent  non  fuisse.  Sed  si  ejusdem  Epistol»  verba  D  ^^*  patiebatur  non  dicere,  nec  tamen  dolere;  >t- 


pensare  voluissent,  longe  aliter  sentire  potuerant.  In 
ea  quippe  scriptum  est:  Voce  delapsaad  eum  hujusce' 
modi  a  magnifica  gloria:  Hic  estFilius  mensdilectus, 
in  quo  mihi '  complacui  (II  Petr.  i,  il).  Atque  sub- 
jungitur:  Et  haiui  vocem  nos  audivimus,  cum  essemus 
cum  ipso  in  monte  sancto  (Ibid.,  18).  Legant  itaque 
Evangelium,  et  protinus  agnoscent  quia  cuin  vox  ista 
do  cceio  venit,  Petrus  apostolus  ^  in  monte  cum  Do- 


dere  dura  erga  se  corda  auditorum  tenacium,  neo 
a  pnedicatione  desistere.  Nam  sicut  apostolonua 
Acta  testantur,  auno  et  sex  mensibus  continue  iii 
eadem  civitate  prxdicavit  (Act,  xviii,  i  i),  Cumqitt 
ab  eisdeiu  Corinthiis  recessisset,  ad  eos  postmodom 
scripsit  quod  apud  eos  positus  pertuiit  (//  Cor.  xi» 
23,se<y.).Quare  autein  hoc  eis  1370  cuin  intereos 
viveret,  nunquam  dixit  ?  JNe  sciiicet  quod  erga  eom 


*  Val.  Cl.  cum  Norm.,  imperturbatce. 

•  Plerique  A'orui.,  complacuit. 

^  Omissas  in  Editis  voces  in  //lont^  supplevimus  ex 
Mss.  Laud.,  Suess.,  Longip.,  Norm.  et  An^lic. 
^Longip.,  meUus,  k9(kre.  Yenua  ad  unius  Codi- 


eis  fidem,  alias  non  antiquissimi,  nihil    mntare  an- 
demus  ;  luaxiuie  cum  coustetGregorium  aliqiiando 
improprie   locutuui.  Ibid.,  lS'orm.    omiies  habenti 
quod  a  proximis, 
^  Laud.  et  Longip.,  CorinH  veniens. 


iOOb 


1006 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  H.  —  HOMIL.  VI. 

factum  ex  bona  voinntate  uon  fueral,  fieret  ex  jus-  a  stetit,  fiducialiter  docuit,  et  ex  zelo  veritatis  perse- 
aione ;  et  cum  innotesceret  *  eorum  misericordia,      cutores  suos  fortiter  increpavit,  dicens  :  Vos  semper 


remaneret  voluntas  ignota.  Quare  autem  hoc  post- 
modum  louge  positus  scribil  ?  Ne  omnimodo  disci- 
puli  incorrecti  remanerent,  et  quales  magistro  in 
tenacia  fuerant,  aliis  quoque  fratribus  tales  essent. 
Vere  in  hoc  Paulus,  vere  magister  gentilium,  sua 
negligens,  aliena  curans,  implevit  quod  pra;dicave- 
rat :  yemo  quod  suum  est  qwvrat,  sed  quod  alterius 
(I  Cor.  X,  24).  Et  non  quce  siui  sunt  singuli  cogitantes, 
sed  ea  qu(s  aliorum  {Phil.  ii,  4).  Quanta  itaque  ista 
mansuetudinis  virtus  est  ?  Quauta  tranquillitas  spi- 
ritus  ?  Quis  antem  nostrum,  si  unum  hujus  mundi 
divitem  ad  omnipotentisDei  servitium  couvertisset, 
seque  egere  conspiceret,  et  illum  sibi  vitaB  subsi- 


semper 

Spiritui  sancto  restitistis  {Act.  vii,  5i).  Cumque  illi 
ad  lapides  currerent,  el  eum  lapidibus  necarent, 
flexo  genu  pro  eisdam  persecutoribus  oravit,  di- 
cens  :  Damine,  ne  statuas  illis  hoc  peccatum  {Ibid., 
59).  Quaa  itaqne  ista  virtus  est,  sic  zelo  fervere,  ut 
eis  a  quibns  tenebatur  perfidiaB  suae  improperia  fidu- 
cialiter  diceret;  et  sic  diligere,  ut  in  morte  quoque 
1371  pro  eis  a  quibus  moriebatur  oraret?  Sic 
quippe  ex  zelo  inferbuit,  ac  si  mansuetudinis  nihil 
haberet ;  et  sic  mansuetus  in  eomm  dilectione  per- 
stitit,  ac  si  contra  eos  fervoris  nihil  habuisset.  Pen- 
semusinter  haec  ubi  nostrae  conscientiae  reatus  jacet. 
Quis  enim  nostrum,  si  sallem  verbi  contumeliam  a 


dia  non  prajbere,  non  protinus  de  ejus  vita  despe-  g  proximo  acceperil,  non  slalim  contumeliam  reddit. 
rasset?  Quis   non  incassum  laborasse  se  dicerett 
Quis  non  ab  ejus  exhortatione  obmutesceret,  quem 
in  semetipsum  primum  ferre  fructum  boni  operis 


non  videret  ? 

13.  Sed  Paulns  per  mansnetudinem  in  virtutum 
vertice  solidatus  perstitit,  praedicavit,  dilexit,  et 
bonum  quod  coeperat  explevit,  atque  portando  et 
persistendo  discipulornm  corda  ad  misericordiam 
perduxit  {II  Cor.  ix,  3,  4,  «eg.).  Nam  eorum  pro- 
fectum  postmodum  scire  se  indicans,  in  eadem  Gpi- 
stola  scribit  :  De  ministerio  quod  fit  in  sanctos  '  eat 
abundantia  est  mihi  scribere  vobis.  Scio  enim  prom- 
ptum  animum  vestrumypro  quo  de  vobis  glorior  apud 
MacedotiaSf  quoniam  Achaia  parata  est  ab  anno  prio- 


'  non  funditus  commovetur,  non  ad  odium  erum- 
pit,non  praeceptum  dilectionis  obliviscitur  ?  Sedhoc 
bealus  Slephanus  ex  omnipotentis  Dei  gratia  potuit, 
♦quiasurgenj  in  altitudinem  porta  fuil.  Hocnosmi- 
seri  nostra  virtute  imitari  non  possumus,  quia  longe 
inferius  sicut  pavimentum  jacemus. 

15.  Quid  autem  nos  in  vita  sanctornm  de  nostra 
admiratione  dicimus,  cum  ipsi  quoque  antiqui  pa- 
tres  praedicatorum  sanctae  Ecclesiae  vitam  conside- 
rantes,  valde  admirati  sunt  ?  An  non  eorum  vitam 
Psalmista  admiratus  est,  cum  dicebat  :  Mihi  autem 
nimis  honorati  sunt  amici  tni,  Deus,  nimis  conforta^ 
tus  est  principatus  eorum  {Psal.  cxxxvni,17)?Quod 
de  quibus  ejus  amicis  dicat  Evangelium  interroga, 


r$,  et  cestra  cemulatio  provocavit  pturimos  {Ibid.  i).  ^  in  quo  Veritas  praedicatoribus  dicit  :  Vos  amici  mei 


De  quibus  rursus  ait  :  Qui  non  solum  facere,  sed  ei 
velle  cfBpistis  ab  anno  priore  {II  Cor.  viii,  10).  In 
qnibus  enim  non  tam  opera  quam  pia  vota  require- 
bat,  in  eis  procul  dubio  plus  laudat  pia  vota  quam 
opera.  Notandum  tamen  est  quia  habet  impropcrium 
haec  ipsa  consolatio,  cum  dicitur  :  Ab  anno  priore. 
Bonum  quidem,  sed  tarde  fecerant,  atque  ideo  boc 
magister  non  sine  reprehensione,  laudabat.  Medicus 
quippe  est,  medicamentum  vulneri  apponit,  quod  et 
ea  quae  purgata  sunt  refovet  et  ea  quae  putrida  inve- 
niuntur  mordet.  Sed  haec  tolerando  atque  praedican. 
do,  explevit  quod  ccepit.  Et  mira  longanimitatis  vir- 
tate  discipulorum  duritiam  emollivil  ad  misericor- 
diae  viscera,  quia  longitudo  portae  surrexit  in  altitu- 
dinem.  Sed  infirmi  nos  ad  imitandum  tantae  man- 


estis  (Joan.  xv,  14).  Isaias  quoquc  eorum  vitam  in- 
tuens,  ait  :  Qui  sunt  isti  qui  ut  nuhes  volant,  et  quasi 
columbce  ad  fenestras  suas  {Isai.  lx,  8)  ?  Recte  au- 
tem  praedicatores  sancti  nubes  appellati  sunt,  quia 
verbis  pluunt,  miraculis  coruscant.  Qui  volare  quo- 
que  ul  nubes  dicuntur,quia  et  in  terra  viventes  extra 
terram  fuerunt  per  omne  quod  egerunt.  Unde  et  per 
qnamdam  nnbem  dicitur  :  In  carne  enim  ambulantes 
non secundum  camem  militamus  {II  Cor.x,  3)  ?  Priores 
enim  patres  conjugiis  utebantur,  filios  procreabant| 
substantias  possidebant,  curis  rci  famiiiaris  intende- 
bant.  Istos  autem  per  prophetia)  jam  spiritum "  prae- 
videntes  substanlias  deserere,  conjugia  non  appe- 
tere,  filios  non  procreare,  nil  in  terra  quaerere, 
nihil  possidere,  non  eos  per  terram  veiut  homines 


suetudinis  longaniniitatcm  idcmei  non  sumus,  quia  D  ambulantes,  sod  ut  nubes  volanlesnominant.  Volant 


videlicet  pavimentum  sumus,  et  despecti  in  nostris 
moribusjacemus. 

14.  Ecce  autem  dnm  de  duobus  ducibus  ccelestis 
exercitus  loquor,  martyr  quoque  Stephanus  memo- 
risB  occurrit,  qui  tentus  pro  Creatoris  sui  nomine, 
el  in  medium  persecutorum  deductus,  imperterritus 


*  Editi,  eorum  miseria,  imitis  Mss. 

•  Nurm.  et  Val.  Cl.,  ex  gbundanti. 


'  Longip.,)ioM  cor  funditus  rommorctur.  Laud., roin- 
mocet.  Paulo  post,  prorumpit. 

*  Edit.  Kom.,  qui  cum  esset  plen.  Sp.  s.  intendens 
tn  c(bI.  cidit  gl.  Dei  et  Jes.  st.  a  dext.  et  ail  :  ecce 
9id.  ceel,  ap.  et  Jesum  st.  a  dext.  Dei,  quia  surgens. 
Merum  amaauensis  otiosi  assumentum. 


etcnim,  quia  uiente  ea  qua^  sunt  ca'Iestia  contem- 
plantur.  Qui  terram  quasi  non  tangunt,  quia  in  ipsa 
nil  appetunt.  Qui  et  ad  fenestras  suas  quasi  columba) 
sunl,  ®  quia  per  mansuetudinis  suaj  spiritum  in  hoc 
mundo  per  oculos  nil  concupiscunt.  Consideremus 
ergo  quantae  altitudinis  ista)  spiritalis  aedificii  porta 

"  Recent.  Ed.,  pracidens,  contradicentibus  om- 
nibus  Mss.  nostris,  Angl.,  quos  forsitan  emendare 
voluorunt,  ut  auod  hic  dicitur  noii  ad  priores  patres, 
sed  ad  soluui  isaiain  rofornMit.  Ibid.,  Val.  Cl.,  pro 
inter  homincs,  Iiabet  velut  homines,  consentientiuus 
Anglic. 

*  Ita  omnes  Mss.,  Editis  habentibus  pro  mansue- 
tudinit  swB  spiritu. 


1007 


SANCTI  GREGORII   MAGNI 


1008 


sunt,  quas  et  spiritales  patres  aduiirantur.  Quanluin  A  runt.  El  quidara  videntur  per  abstinentiam  cmciarly 


itaque  nos  in  earuai  adniiratione  liumiliari  necesse 
est,  qui  paviiueulum  sumus  f  Sed  quia  sub  longitu- 
dinis  appellatione  altitudinera  portaruni  audivimus, 
nunc  aliquid  de  earum  latitudine  cognoscamus.  Se- 
quitur  : 

Yeks.  !29.  —  Et  mensus  est  luUtudinfm  a  facie 
portie  inferioris,  usque  ad  fontein  atrii  interioris  ex- 
Irinsecus,  centum  cubitos  ad  Onentem  et  ad  Aquilomm, 

16.  In  quibus  verbis  si  portam  aditum  accipimus, 
quo  ad  cognitionem  Domini  intramus,  porUi  inferior 
fides  est,  atrium  vero  Interius  contemplatio.  Uabet 
aulem  porla  inferior  latitudinem  in  facie,  quia  vide- 
licet  lidesper  charilatis  sua3  amplitudinem  habet  eam 
qua3  videtur  apimmiis  operationem.  Quam  dum  for- 
titer  a  perfeclioribus  agi  conspicimus,  nos,  qui  in  B  tan  violenter  aliena,  isle  adhuc  quae  sit  >ia  perfe- 


gemitibus  insistere ;  sed  eorura  mensura  ad  centum 
cubitos  ^  minime  ducitur,  quia  in  his  quae  agunt  ab 
humano  judicio  favores  requirunt.  Quis  ergo  est  qui 
per  centum  cubitos  mensuratur,  nisi  is  cujus  bona 
operatio  recta  intentione  utitur,  ut  in  eo  quod  agit 
non  ad  terrena  lucra  appetenda  aut  ad  laudes  trans- 
itorias  reflectatur? 

18.  Ecce  enim  misericordiam  proximis  exhibere, 
possessa  largiri,  cum  celeritate  indigenti  tribuere, 
latitudo  in  facie  port%  inferioris  est.  Sed  si  tua  dans 
aliena  non  appetas,  si  terrenam  gloriam  de  ipso 
bono  opere  non  requiras,  recte  in  centenario  nu- 
mero,  id  est  in  perfectione  mensuraris.  Nam  qui 
videtur  dare  misericorditer  propria,  et  rapit  forsi- 


bonis  actibus  1372  anguslamur,  exempla  per  cos 
magna)  operationis  accipimus.  Et  unaquaique  sancta 
actio  quasi  qu<edam  nobis  lit  latitudo  itineris,  quae 
prius  erat  angustia  dillicultatis.  Habet  quoque  atrium 
intorius  frontem,  quia  contemplativa  vita  per  quae- 
dam  signa  desideriorum  et  gemitum  ostendit  quan- 
tum  intus  videat  quie  tantum  amat.  Denarius  autem 
numerus  per  semetipsum  multiplicalus  in  centena- 
rium  surgit.  Unde  recte  per  centenarium  ujagna  per- 
feclio  designatur,  sicut  de  electis  Veritas  dicit :  Omnis 
qui  relimjuit  domum,vel  fratres,aut  sororeSfautpatrem, 
aut  matrem,  aut  uxorem,  aut  fUios,  aut  agros  propter 
nomen  meum,  centuplum  accipiet,  et  vitum  (Bternam 
possidebit  (Matth.  xix,  29).  JSeque  etenmi  sanctus 


ctionis  ignorat^  nec  cognovit  unde  ad  perfectionem 
tenditur>  quia  nec  ipsum  ejus  initium  invenit.  Prius 
enira  appetitum  evellere  a  mente  debuit,  et  postea 
quae  jure  possidet  largiri.  Unde  scriptum  esl  :  De- 
clina  a  malo  et  fac  bonnm  (Psal,  xxxvi,  27).  1373 
Quid  enim  potest  esse  boni  quod  facit,  qui  necdum 
a  malo  declinavit  ?  Et  sunt  quidam  qui,  sicnt  di- 
ctum  est,  ab  aliraentis  abstinent,  carnem  crnciant, 
sed  tamen  si  pulsati  fuerint,  cognoscuntur  quia  ad 
mundi  gloriam  anhelent.  Isti  fronteni  atrii  interioris 
ostendunt^  sed  per  centum  cubitos  non  mensurantur. 
19.  Hi  ergo  in  numero  perfectionis  sunt,  de  qui- 
bus  per  Paulum  dicitur  :  Qui  carnem  suam  crucifixe' 
runt  cum  vitiis  et  concupiscentiis  (Galat,  v,  24).  £t 


quisque  ideo  terrena  deseril,  ut  ha;c  possidere  in  C  nolandum  quia  non  dicitur  quod  intrinsecus,  sed 


boc  mmido  multiplicius  possit,  quia  quisquis tcrreno 
studio  terram  relinquit,  terram  non  relinquit  sed 
appetit.  Nec  qui  unam  uxorem  deserit  centuni  rece- 
pturus  est ;  sed  pcr  centenarium  numerum  perfectio 
designatur,  postquam  etiam  vita  acterna  promitittur^ 
quia  quisquis  pro  Dei  nomine  temporalia  atque  ter- 
rena  contemnit,  et  hic  perfectionem  mentis  recipit, 
ut  jam  ea  non  appetat  quae  contemnit,  etin  sequenti 
saeculo  ad  ajterna)  vitaj  gloriam  pervenit.  Centies 
itaque  recipit  quod  dedit,  qui  perfectionis  spiritum 
accipiens,  terrenis  non  indiget,  etiamsi  haec  non 
babet.  Ille  enim  pauperest,  qui  eget  eo  quod  non 
habet.  Nam  qui  et  non  habens  habere  non  appetit, 
diAesest.Paupertasquippein  inopia  mentis  est,  non 


extrinsecus  ista  mensurantur,  quia  videlicetRedem- 
ptor  noster  cum  per  nos  facla  hominum  vel  appro- 
bat,  vel  judicat,  non  intrinsecus,  sed  extrinsecus 
metitur.  Unde  et  per  Evangeliimi  dicil  :  Ex  fructi- 
bus  eorum  cognoscetis  eos  (Matth.  vii,  16).  Qui  enim 
per  hoc  quod  videmus  cognoscimus  operantis  ani- 
mum  quem  non  videmus,  sive  latitudinem  qu»  in 
facie  portae  est  inferioris,  sive  frontem  atrii  interio- 
ris  extrinsecus  metiraur.  Cuni  enim  alios  conspicimns 
largiri  eleemosynara,  afilictis  ^  concnrrere^  oppressis 
subvenire,  iiihil  eos  in  hoc  mundo  gioria  quaerere, 
nuliis  hujus  raundi  corapendiis  inhiare,  atque  alios 
videmus  carnera  doraare,  lacrymis  insistere,  verbis 
coelestibus  occupari,  nihil  transitorii  honoris  appe- 


in  quantitate  possessionis.  Nam  cui  cum  paupertate  jj  tere,  quid  aliud  debeinus  nisi  eos  perfectos  esse  cre- 


bene  convenit,  non  est  pauper.  Mensus  est  ergo  vir 
latitudinem  a  facie  portie  inferioris,  usque  ad  fron- 
tem  '  atrii  interioris  extrinsecus,  centum  cubitos, 
quia  Redemptor  noster  quolidie  per  magistros  atque 
doctoresinmensuraperfectionis  metitur  vitani  fide- 
lium,  *  vel  in  specie  boni  operis  per  lidem,  vei  in 
sanctis  desideriis  per  contemplationem. 

17.  Multi  etenim  videntur  in  fide  positi  magna 
operari,  sed  in  centum  cubitis  non  mensurantur, 
quia  per  ipsa  quae  faciunt  terrenam  gloriam  quae- 


dere,  sanctos  aestimare  ?  Quia  ergo  per  hoc  qucMi 
aspicimus  eos  perfectos  esse  videmus,  eonun  vitaiu 
per  centum  cubitos  extrinsecus  metiinur. 

20.  Et  quia  multi  in  Judaea,  plerique  vero  in 
gentilitate  positi,  ad  hanc  perfectionis  summam 
pervenerunt,  recte  subjungitur  :  Ad  Orientem  et  ad 
Aquilonem.  Judaicus  etenim  populus  Oriens  jore 
dictus  est,  de  cujus  came  ille  est  natus,  qui  Sol 
justiti»  vocatur.  De  quo  per  prophetam  dicitur  : 
Vobis  autem  qui  timetis  Dominum,  oriektt  Sol  justt- 


'  Laud.,  atrii  port(B  interioris. 
*  Idein  Cod.,i?e/  in  exhibitione, 
»  Longip.,  perducitur.   Et  VaL  CL,  de  his  qum 


pro  in  his. 
*  Laud.  et  Longip.,  occurrere. 


1009 


HOMILIARUM  IiN  EZECHIELEM  LIB.  H.  -  HOMIL.  VI. 


lOiO 


iuB(Malac,  iv,  2J.  Per  Aquilonem  vero  gentilitas  fi-  A 
guratur,  quae  diu  in  perfidiae  suae  frigore  torpuil,  el 
in  cujus  corde  ille  regnavit,  qui,  attestante  pro- 
pheta,  apud  semetipsum  dixit :  Ponam  sedem  meam 
ad  Aquilonem  (Isai.  xiv,  13).  Quia  itaque  incarnatus 
omnipotens  Deus  alios  perfectos  ex  Judaea,  alios  ex 
gentilitate  perfectos  intra  sanctam  Ecclesiam  fecit, 
centum  cubitos  non  solum  ad  Orientem  mensus  est, 
sed  etiam  ad  Aquilonem. 

ti.  Sed  quia  sub  Aqnilonis  nomine  de  gentilitate 
sermo  se  intulit,  considerare  libet  qnantum  super 
nos  efifusa  sunt  viscera  Creatoris  nostri.  Omnes  enim 
nos  ex  gentilitate  venimus.  Antiqui  parentes  nostri 
lignis  et  iapidibus  servierunt,  et,  derelinquentes 
Deum  a  quo  facti  sunt,  deos  venerati  sunt  quos 
fecemnt.  Nos  autem  per  omnipotentis  Dei  gratiam  g 
ad  lacem  de  tenebris  educti  sumus.  Recolamus  ergo 
de  qnibus  tenebris  venimus,  ut  de  luce  quam  accepi- 
mns  gratias  agamus.Neque  enim  divinam  misericor- 
diam  intelligit  qui  suae  miseriae  memor  non*^t. 
Unde  et  per  Psalmistam  Deo  dicitur  :  Mirifica  mise- 
ricordias  tuas,  Domine,  qui  salvos  facis  sperantes  in  te 
{Psal.  XVI,  7).  Tunc  enim  nobis  Dei  misericordiae 
mirae  fiunt,  cum  nobis  ad  memoriam  miseriae  nostrae 
revocantur,  qnia,  recolentes  quid  fuimus,  intelligi- 
mus  cui  debemus  quod  snmus.  Cantemus  itaque 
cum  gaudio  Creatori  nostro,  quia  de  servitio  crea- 
turae  colla  mentis  excnssimus.  Gandeamus  in  nobis 
impletum  esse  quod  1374  per  Isaiam  dictum  est: 
Et  frenum  erroris  quod  erat  in  maxiUis  populorum, 
eanlicum  erit  vobis,  sicut  nox  sanctificaUB  solemnitatis  n 
{Isai.  XXX,  28,  29).  Frenum  quippe  erroris  maxillas 
populorum  constrinxerat,  quando  idolomm  errore 
obligata  gentilitasDeo  vero  confessionis  laudem  dare 
nesciebat.  Sed  hoc  ipsum  erroris  frenum  jam  nobis 
in  canticum  versum  est,  cum  gaudendo  psallimus 
atqne  cantamus  :  Omnes  dii  gentium  dwmonia,  Do- 
minus  autem  coelos  fecit  (Psal.  xcv,  6).  Et  rursum  : 
Simulacra  gentium  argentum  et  aurum,  opera  manuum 
hominum  :  os  habent,  et  non  loquentur  ;oculos  habent, 
et  non  videbunt ;  aures  habent,  et  non  audient ;  nares 
habent,  et  non  odorabunt ;  manus  habent,  et  non  pal- 
pabunt ;  pedes  habent,  et  non  ambulabunt  (Psal.  cxiii, 
12,  seq.).  Qui  itaque  haec  omnipotenti  Domino  psal- 
lendo  dicimus,  ipsnm  erroris  nostri  frenum,  *  quod 
a  lande  Dei  ora  nostra  ligaverat,  vero  Domino  canti- 
eum  fecimus.  Bene  autem  dicitur  :  Sicut  nox  sancti' 
featw  solemnitatis  (Isai.  xxx,  29),quia  dilin  confes- 
ftionis  laudem  Deo  reddimus,  in  sanctificata  solemni- 
tate  gaudemus.  Respondeamus  ergo  moribus  tantae 
misericordiae  Redemptoris  nostri,  et  qui  lucem  co- 
gnovimns,  pravorum  operum  tenebras  declinemus. 

22.  Qnid  est  jam,  rogo,  quod  in  hoc  mundo 
libeat  ?  Ubique  luctns  aspicimns,  ondique  gemitus 
andimus.  Destrnctae  nrbes,  eversa  sunt  castra,  depo- 


D 


pulati  agri,  in  solitndinem  terra  redacta  est.  Nullus 
in  agris  incola,  pene  nullns  in  urbibus  habitator 
remansit  ;  et  tamen  ipsae  parvae  generis  humani 
reliquiae  adhuc  qnotidie  et  sinecessatione  feriuntur. 
Et  finem  non  habent  flagella  coelestis  justitia),  quia 
nec  inter  flagella  correctae  sunt  *  actionis  culpae. 
Alios  in  captivitatem  duci,  alios  detruncari,  alios 
interfici  videmus.  Quid  est  ergo  quod  in  hac  vita 
libeat,  fratres  mei  ?  Si  et  talemadhucmundum  dili- 
gimus,  non  jam  gaudia,  sed  vulnera  amamus.  Ipsa 
autem  quae  aliquando  mundi  domina  esse  videbatur 
qualis  remanserit  Roiiia  ^  conspicimus,  Immensis 
doloribus  multipliciter  altrita,  desolatione  civium, 
impressione  hostiura,  frequentia  ruinarum  ;  ita  ut  in 
ea  completum  esse  videamus  quod  contra  urbem 
Samariam  per  hunc  eumdem  prophetam  longe  supc- 
rius  dicitur  :  Pone  ollam,  pone,  inquam,  et  mitte  in 
ea  aquam,  et  congere  frusta  ejus  in  ea  (Ezech.  xxiv,4). 
Et  paulo  post  :  Efferbuit  coctio  ejus,  et  discocta  sunt 
ossa  illius  in  medio  ejus  (Ibid.,  5).  Atque  iterum  : 
Congere  ossa,  quce  igne  succendam  :  consumentur  car- 
nes,  et  coquetur  universa  compositio,  et  ossa  tabescent. 
Pone  quoque  eam  super  prunas  vacuam,  ut  incalescat, 
et  liquefiatces  ejus  (Ibid.,  10,  ii).  Tunc  enim  nobis 
olla  posita  est,  cum  haec  est  dhritas  constituta.  Tunc 
in  eam  aqua  missa  est,  et  frusta  ejus  congesta  sunt, 
qnando  ad  eam  undique  populi  confluebanl,  qui  ve- 
lut  aqua  calens  actionibus  mundi  fervescerent,  et 
quasi  frusta  carnium  *  in  ipso  suo  fervore  liquaren- 
tur.  De  qua  bene  dicitur  :  Efferbuit  coctio  ejus,  et 
discocta  sunt  ossa  ejus  in  medio  illius,  quia  prius 
qnidem  in  ea  vehementer  incaluit  actio  gloriae  sae- 
cnlaris,  sed  postmodum  ipsa  gloria  cum  suis  sequa- 
cibus  defecit.  Per  ossa  etenim  potentes  saeculi,  per 
carnes  vero  populi  designantur,  quia  sicut  carnes 
porlantur  ossibus,  ita  per  potentes  saeculi  infirmitas 
regitur  populomm.  Sed  ecce  jam  de  illa  omnes 
hujus  saeculi  potentes  ablati  sunt  ;  ossa  ergo 
1375  excocta  sunt.  Ecce  populi  defecerunt,  carnes 
ejus  liquefactae  sunt.  Dicatur  itaque  :  Congere  ossa, 
qu(B  igne '  succendam ;  consumentur  carnes,  et  coque- 
tur  universa  compositio  ejus,  et  ossa  tabescent.  Ubi 
enim  senatus  ?  Ubi  jam  populus  ?  Contabnerunt  ossa, 
consumptae  sunt  carnes,  omnis  in  ea  saeculariura 
^dignitatum  fastusexstinctusest.Excoclaest  universa 
compositio  ejus.  Et  tamen  ipsos  nos  paucos  qui  re- 
mansimus  adhuc  quotidie  gladii,  adhuc  quotidie  innu- 
merae  tribulationes  premunt.  Dicatur  ergo  :  Pone 
quoque  eam  superprunas  vacuam.  Quiaenim  senatus 
deest,  populus  interiit,  et  tariien  in  paucis  qui  sunt 
dolores  et  gemitns  quotidie  multiplicantur,  jam  va- 
cua  ardet  Roma.  Quid  autem  ista  do  liominibus  di- 
cimus,  cum,  rainis  crebrescentibns,  ipsa  quoque  de- 
stmi  aedificia  videmus  ?  Unde  apte  de  civitate  jani 
vacna  snbditor  :  Incalescat,  et  Hquefiat  ces  ejus.  Jam 


*  Pleriqae  Norm.  cum  Longip.  quod  ad  laudem, 

•  Land.  et  Val.  Cl.,  actiones  culpiB. 
'  Idem  cum  Longip.,  conspicitis. 

^  Yal.  Cl.y  coosentientibus  Norm.  plur.,  in  ipBa^ 
id  est,  Roma. 


^  lidem  Codices,  suceendantur.  Paulo  post  Longip., 
coquentur.  Universa  compositio  eius  et  ossa  tabescent, 
Sic  etiam  legitur  supra,  ubi  idem  contextus  lau- 
datur. 

*  Editi,  dignitatum  ordo. 


lOii 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


1012 


enim  et  ipsa  olU  consnmitnr,  in  qnaprins  etcarnes  A  peccatore.^  per  dona  ct  popnitentiam  ad  perfectionem 

el  ossa  consumebantur,  quia  postquam  dofeccrunt 

homines,  etiam  parietes  cadunt.  Ubi  autem  sunt  qui 

in  ejus  aliquando  gloria  laetabantur  ?  Ubi  eorura 

pompa  ?  Ubi  superbia  ?  Ubi  frequens  et  immoderatum 

gaudium  ? 


23.  Impletum  est  in  ea  quod  contra  destructam 
Niniven  per  prophetam  dicitur  :  Ubi  est  hahitaculum 
leonum,  et  pascmratulorum  leonum(Nahum  ii,  11)  ? 
An  ejus  duces  ac  principcs  lcones  non  erant,  qui, 
per  diversas  mundi  provincias  discurrentes,  pnedam 
saeviendo  el  interficiendo  rapiebant  ?  Hicleonum  ca- 
tuli  inveniebant  pascua,  quia  pueri,  adolescentes, 
juvenes  saeculares,  et  saecularium  filii  huc  undique 
concurrebant,cum  proficerein  hocmundo  voluissent. 


veniunt,  ^  largiente  Domino  nostro  Jesu  Christo,  qui 
cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vi\it  et  regnat  Deus  per 
oinnia  saecula  saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  YII  [AL,  XIX]. 

Septem  versuum,  a  20  ad  27,  explicationem  eomplecti' 
tur,  plurimaque  simul  exhibet  prcecepta  moraliafde 
Spiritus  sancti  doniSf  gradibusque  adea  ducentibus, 
de  vera  perfectione  ac  de  bonorum  operum  necdtii- 
tat^. 

i.  Magna  legentium  debet  esse  discretio,  ut  in 
sacro  eloquio  cum  quilibet  unus  sermo  dicitur,  non 
semper  unam  eamdemque  rem  significare  credatur, 
sicut  aliquando  sol  in  bono,  aliquando  vero  accipitur 
in  malo.  Solis  etenim  nomine  aliquando  ipse  Redem- 


Sed  jam  ecce  desolata,  ecce  contrita,  ecce  gemitibus  ^  ptornostersignatur,aliquandopersecutio.  Atleslante 


oppressa  est.  Jam  nemo  ad  eam  currit,  ut  in  hoc 
mundo  proficiat  ;  jam  nullus  potenset  violentus  re- 
mansit,  qui  opprimendo  praedam  diripial.  Dicamus 
ergo  :  Ubi  est  hnbitaculum  leonum,  et  pascua  catulo- 
rum  leonum  ?  Conligit  ei  1376  quod  de  Judaa  no- 
vimus  per  prophetam  dictum  :  Dilata  calvitium  tuum 
sicut  Aquila  {Mich.  i,  16).  Calvitium  quippe  hominis 
in  solo  capite  fieri  solet,  calvitium  vero  Aquiiae  in 
totofil  corpore,  quiacum  valde  senuerit,  plumae  ejus 
ac  pennae  ex  omnibus  membris  illius  cadunt.  Calvi- 
tium  ergo  suum  *  sicut  Aquila  dilatat,  quia  plumas 
perdidit,  quae  populum  amisit.  Alarum  quoque  pennae 
occiderunt,  cum  quibus  volare  ad  praedam  consue- 
verat,  quia  omnes  potentes  cjus  exslincti  sunt,  per 
quos  aliena  rapiebat  (Joan.  Diac,  l.  iv,  c.  66). 

24.Haecautemquasde  Romanae  urbis  contritione 
dicimus,  ^  in  cunctis  facta  mundi  civitatibus  scimus. 
Alia  etenim  loca  clade  desolata  sunt,  alia  gladio 
consumpta,  alia  fame  cruciata,  alia  terrae  hiatibus 
absorpta.  Despiciamus  ergo  ex  toto  animo  hoc  prae* 
sens  sxculum  vel  exstinctum  ;  finiamus  mundi  desi- 
deria  saltem  cum  mundi  fine  ;  imitemur  bonorum 
facta  quae  possumus.  Apud  Orientem  enim  et  Aqui- 
lonem  multi  sunt  qui  pro  perfectione  vitae  centum 
cubitis  mensurantur.  £x  Judaea  etenim  et  gentilitate, 
sicut  dictum  est,  ad  sanctitatis  culmen  excreverunt. 
Quamvis  intelligi  per  Orientem  et  Aquilonem  etiam 
justi  et  peccatores  possint.  Oriens  quippe  non  imme- 
rito  justi  nominantur,  qui,  sicut  in  luce  fidei  nati 


enim  libro  Sapientia^,  in  inferno  impii  dicturi  sunt: 
Erravimus  a  via  veritatis,  et  soljustitia  non  luxitno' 
his  {8ap.  V,  6).  Et  de  jactis  seftiinibus  Dominus  di- 
cit :  Orto  sole  aruerunt  (Maltk,  xiii,  6),  quia  vide\icet, 
facta  persecutione,  in  reproborum  cordibus  praedi- 
cationis  verba  siccantur.  Sic  leo  Dominum  signat. 
Unde  scriptum  est :  Vicit  leo  de  trihu  Juda  {Apoc,  v, 
5).  Sic  leonis  nominc  diaboli  similitudo  exprimitur, 
sicut  per  primum  pastorem  dicitur  :  *  Adoersarim 
vester  diabolus,  sicut  leo  rugienSfCircuit  qtuBrens  qutm 
devoret  (/  Petr,  v,  8).  Sic  bovis  nomine  sapiens 
designatur.  Unde  scriptum  est :  ^  Non  junges  bovem 
et  asinum  (Deut.  xxii,  10),  id  est^  sapientem  cum 
slulto  in  pra^dicatione  non  socies.  Sic  per  bovem  fa- 
G  tuus  figuratur,  sicut  de  eo  qui  ^  in  turpitudiae  amoris 
captus  est,  dicitur :  Statimque  eam  sequitur,  quasi  bos 
ductus  ad  vktimam  (Prov.  vii,  22) ;  id  est,  sicnt  fa- 
tuus  trahitur  ad  mortem.Haec  igitur  dixi,De  quia  por- 
tam  significare  Dominum,  vel  praedicatores,  vel  Scri- 
pturaru  sacram,  velfidem  exposui,  ubicunque  1377 

jam  in  hoc  propheta  porta  logitur  signare  aliud  non  cre- 
datur.  Cum  enim  de  unaporta  ^  prophela  loqueretur  : 
recte  fides  intellecta  est,  quiauna  e&t  omnium  electo- 
rumfides.Cum  vero  aliae  portae  nominaQtar,^intelligi 
ora  praedicatorum  possunt,per  quae  vera  vitacognosci- 
tur,  et  per  quae  ascenditur  ad  sacramentorum  spiri- 
talium  cognitionem.  Naui  porta  per  quam  significari 
fidem  diximus,  notandum  nobis  est  quia  inferiorap' 
pellatur.  In  hac  enim  vita  duin  sumns,  quasiinimo 


sunt,  in  innocentia  perstiterunt.  Per  Aquilonem  vero  ^  positi  adhuc inferius  tenemur. El  recte  inferior  portt 

recte  peccatores  accipimus,  qui  mentis  frigore  di- 

lapsi  sub  peccati  sui  umbra  torpuerunt.  Sed  quia 

omnipotentis  Dei  misericordia  etiam  tales  ad  pGeni* 

tentiam  revocat,  compunctione  et  lacrymis  lavat, 

virtutibus  ditat,  et  usque  ad  perfectionis  gloriam  su- 

blevat,  non  solum  ad  Orientem  centum  cubiti,  sed 

etiam  ad  Aquiionem  ducuntur,  dum  cum  justis  etiam 


fides  est,  quia  nobis  in  terra  positis  aperit  cogoitio- 
nem  Dei.  Itaque  nunc  dicitur : 

Yers.  20-22.  —  Portam  quoque  qum  respiciM 
viam  Aquilonis  atrii  exterioris  mensus  est  tam  in  longi- 
tudine  quam  in  latitudine,  Et  thalamos  ejw  tres  hiiu, 
et  tres  inde ;  et  frontes  ejus,  et  vestibulum  tjus  seeun- 
dum  mnsuram  portcB  prioris :  quinquagiuta  cubitontm 


*  Longip.,  sicut  aquila  Roma  dilatat. 

'  Uiud.,  jampene  in  eunctit.  Yeriusquam  absolute 
tfi  eunetis. 

*  Carent  hac  clausula  Val.  Cl.  et  pler.  Norm. 

*  Rolhomag.  et  Lyr.,  adversarius  noster. 

^  Laud.  et  Longip.,  nonitmgat.  Paulo  post  Laud., 


non  soctas. 

*  Yal.  Cl.,  cum  Norm.,  m  anu)re  turptiudinit. 

'  Suess.,  Yal.  CL  et  quinqne  f^orm, <,prophHadiU' 
tius  loqueretur. 

B  Laud.  et  Suett.,  intelUgi,  mcicI  ei  longe  tmperiitt 
dictum  est,  ora,  etc. 


ioia 


HOMILIARUM  TS  EZECHIELEM  LIB.  U.  —  HOMIL.  VII. 


1014 


longitvdinem  ejns,  et  latitudinem  vingiHet  quinquecti-  A 
hitorum,  FenestrcB  autem  ejus,   et  veslibulum,   *    et 
sculpturce  secundum  mensuram  portce  quop  respiciebat 
ad  Onentem  ;  et  septem  graduum  erat  ascensus  ejus, 
et  vestibulum  ante  eam. 

2.  De  porta  quae  respiciebat  viam  Aquilonis  atrii 
exterioris,  ea  ipsa  repiicanturquaejam  de  portaalia 
superius  dicta  sunt,  atque  alia  subjunguntur  quae  de 
praedicta  porta  propheta  tacuerat.Ut  ergo  do  his  lalius 
disseramus  quas  necdum  discussa  sunt,debemus  ea  quae 
jam  dicta  snnt  sub  brevitalereplicare.  Portaenimviam 
Aquilonis  respicit,  cum  praedicator  quisque  vitampec- 
catorisagnoscit,  eique  interiora  vitaeper  verbum  prae- 
dicationis  aperit.  Quse  porta  atrii  exterioris  dicitur. 
Exterius  quippe  est  atrium  vita  praesens,  in  qua 
omne  quod  corporaliter  agitur  corporaliter  etiam  vi-  g 
detur.  QusB  tam  in  longitudine  qaam  in  latitudine 
mensuratur,  quia  cum  ad  fidem  peccator  ducitur, 
necesse  est  nt  ej  'S  doctor  consideret^  vel  quantum 
in  longitndinem  spei,  vel  quantum  in  latitudinem 
charitatis  ex  ejus  admonitione  prpficiat.  Qsi  enim 
ad  Deam  convertitur,  si  adhuc  bona  vitaR  praesentis 
sperat,  longitudinem  non  habet,  quiabrevis  est  vita 
in  qua  spem  posuit.  Si  per  terrenarum  rerum  con- 
cupiscentiam,  et  adhuc  per  proximi  odium  coangu- 
statur,  latitudinem  non  habet,  quia  nescit  vel  trans- 
itoria  contemnere,  velse  in  proximi  amore  dilatare. 
Cuin  vero  conversus  quisque  aeternae  vitae  gaudia 
longanimiter  sperat,  proximorum  molestias  cum 
charitate  tolerat,  et  ea  quae  non  habet  concupiscere 
contemnit ;  longitudinemet  latitudinemportahabet,  p 
quia  gloria  praedicatoris  est  profectus  auditoris. 
Unde  quibnsdam  per  magnum  praedicatorem  dicitur: 
Gaudium  meum  et  corona  mea  {PhHip.  iv,  1).  Et 
rursum  :  Ecce  nunc  vivo,  ti  vos  statis  in  Domino 

(i  Thess.  III,  8).  Atque  iterum  :  Qucb  est  nostra  spes 
aut  gaudium  f  Nonne  vosante  Dominum(Ibid.,Uy  19)? 
Longitudo  ergo  et  latitudo  portae  est  quae  ad  Aquilo- 
nem  respicit,  qnia  cum  infidelem  quempiam  in  pec- 
cati  sui  frigore  torpentem  praedicator  ad  fidem  con- 
vert«rit,  per  hoc  quoa  eum  in  longitudinem  spei 
1378  ^  tendit,  et  in  amplitudinem  charitatis  di- 
latat,  ejus  gloriam  suam  facit.  Et  quiain  cognitione 
sanctae  Trinitatis  ex  verbo  praedicationis  auditores 
quique  in  ejusdem  Trinitatis  amore  proficiunt,  habet 
*  haec  eadem  porta  thalamos  tres  hinc,  et  trcs  inde,  «^ 
quia  omne  quod  per  Testamentum  Novum  de  Tri- 
nitate  conditor  loquitur,  hoc  etiam  de  Testamento 
Veteri  ostendit.  Et  cor  audientium  in  ainore  coele- 
stis  patriae  >  proficit,  ut  anima  inhaerens  Deo  quasi 
iponsa  cum  sponso  in  quodam  jam  thalamo  sedeat, 
atque  se  a  terrenis  desideriis  funditus  avertat. 

3.  Vel  certe,  ut  longe  superius  dictum  est  {Hom, 


4,  n.  5),  quia  tres  sunt  ordines  benc  viventium,  bo- 
noruni  scilicet  conjngatorum,  continentiuni,  atque 
pradicatorum,  et  quia  alii  eliam  in  conjugiis  positi 
amore  coplestis  patriae  anhelant,  alii  autem  spe  aeter- 
ni  gaudii  ctiam  carnem  macerant,  omnosque  actus 
terrenos  refugiunt,et  in  cura  hujus  saeculi  implicari 
contemnunt,  alii  vero  et  lerrena  bona  despiciunt,  et 
coeleslia  ^  gaudia  pra>dicant,  quae  cogno\erunt,  quid 
isti  nisi  in  spiritali  aedificio  Ihalami  sunt  in  quorum 
cogitalione  et  meditatione  anima  ccelesti  sponso  so- 
ciatur  ?  Quos  Ires  bononim  ordines,  quianon  solum 
Ecclesia  ex  gcntibus  habot,  sed  aliqiiando  etiam  Sy- 
nagoga  habuit,  dum  magna  multitudo  spiritalium  Re- 
demptoris  gratiam  ardenler  exspectavit,  porta  apdi- 
ficii  coelestis  tres  hinc,  et  tres  inde  thalamos  habet, 
quia  prajdicator  quisque,  cum  ^  ad  supcrnam  patriam 
auditorem  provocat,  et  novos  patres  et  veteres  an- 
helasse  coelesti  desiderio  demonstrat.  PIus  enim  ple- 
rumque  exempla  quam  raliocinalionis  verba  com- 
pungunt;  et  cum  prajdicator  dicit  quales  alii  in  con- 
jugio,  vel  in  continentia,  vel  in  praedicatione  erga 
omnipotentisDei  amorem  in  novo  testamentofuerint, 
vel  alii  quales  in  veteri,  porta  quae  loqnitur  temos 
ex  utroque  latere  habere  se  Ihalamos  ■  ostendit.Quae 
porta  habet  et  frontem,  quia  sunt  in  praedicatoris 
vita  aperta  opera  quaj  videntur.  Habet  et  ante  fron- 
tem  vestibulum,quia  priusquam  bona  opera  insinuet, 
praedicat  fidem,  per  quam  anima  humiliter  veniens 
ad  bonorum  actuum  allitudinem  sublevetur.  Quae 
cuncta  secundum  mensuram  portae  prioris  sunt, 
juxta  hoc  quod  subditur  : 

Vers.  21.  —  Quia  mensusest  quinquaginta  cubito- 
rum  longitudinem  ejus,  et  latitudinem  viginti  quinqtie 
cubitorum. 

4.  Haec  jam  superius  latius  me  dixisse  meministis 
(Hom.5, /.  ii).Per  quinquagenarium  enim  numerum 
requiem  diximus  figurari,  quia  et  quinquagesimus 
annus  veteri  populo  ®  in  requiem  datus  est,  quia  ap- 
pellatus  est  jubilaeus  ;  et  septenarius  numerus,  per 
quem  hoc  omne  tempus  evoivitur,  septies  multipli- 
catus  ad  quadraginta  et  no\em  ducilur.  Cui  monas 
additur,quia  in  unius  contemplatione  requies  aeterna 
perficitur.  Idem  ergo  quinquagenarius  numerus  nobis 
in  longitudinem  est,  quia  per\enire  ad  illam  requiem 
non  potest,nisi  qui  adeam  spemsuam  modotendere 
longanimiter  potest.Quiaenim  per  quinquagenarium 
numerum  1379  ad  aeternam  requiem  provocamur, 
etiam  hoc  nos  omnino  instruit  quod  in  tabernaculo 
decem  cortinae  jussae  snnt  fieri,  quae  haberent  ansu- 
las  quinquagenas,  et  circulos  aureos  quinquagenos  a 
latere  et  summiuie  (Exod.  xxv,  4,  seq.).  *<*  Cortinaa 
etenim  tabemaculi  sancti  omnessunt,  qui  ex  diversis 
virtutum  coloribus  in  sanctae  Ecclesias  ornamento 


*  Laud.,  et  scalpturce. 

*  Suess.,  tenet. 

'  Non  legitur  hosc  eadem  porta  in  Gemet.,  Utic.  et 
al.  Korm. 

^  Val.  Cl.,  coQsentientibas  Norm.,  de  trinitate 
conditoris. 

*  Recent.  Ed.,  p$r(icU. 

*  Ebroic,  bona. 


^  Laud.,  ad  supema  provocatus, 

^  Laud.,  tendit. 

»  Laud.,  Longip.,  Gemet.  et  al.  Norm.,  sic  legen- 
dum  suadent.  In  \et.  Ed.^  in  requiem  datur,  qui  ap- 
pellatus.  Alii,  in  requiem  datus,  appellatus  est. 

^^  Sag.  et  Ebroic,  decm  etenim  cortinm,  Ubiqae 
Laud.  habet,  curtinte. 


i0i5 


SANCTI  GREGORIl  MAGNI 


1016 


proficinnt.  Qni  et  interiora  veiant^  et  exteriora  om-  A  1380  quae  porta  ad  Orientem,  fenestras  scilicet 


nimodo  exornant^  quia  corum  vita  in  quantum  vide- 
tnr,  omamentam  est ;  et  eorum  intellectus  intus  ab- 
sconditur^  dam  coelestia  qnae  in  mente  servant,  et 
dicere  non  possunt,  in  eis  aliquo  modo  velantur. 
Recte  autem  decem  cortin»  sunt,  quia  *  per  Decalogi 
custodiam  ipsa  sanctorum  corda  profecerunt.  Hya- 
cinthinsD  vero  ansulae  cortinarum  fieri  qninquaginta 
praec<iptae  sunt.  Ilyacinlhus  coeli  speciem  habet.  An- 
saliB  ergo  cortinarum  sunt  praecepta  ccelestia,  in 
quibus  ligantur  animae,  ut  ab  inferioribus  subievata 
superius  pendoant.  Quae  videlicet  ansulae  habent  et 
circulos  aureos,  intellectum  scilicet  vera  sapientia 
fulgentem.  Qui  intelleclus,  quiaesse  debel  per  omiiia 
circumspectus^  et  cautae  sollicitudinis  vigilantia  mu- 
nitus,  recte  per  circulos  designatur. 

5.  Et  nutandum  quod  a  iatereet  summitate  juben- 
tur  ansulap,  vel  circuli  in  cortinis  fieri,  quia  praece- 
ptacoelestia  et  inteIlectusspirituaiis,nonsolum  debet 
nos  sursum  in  Dei  amorem  suspendere,  sed  etiam 
proximo  in  charitate  sociare.  In  eo  enim  quod  con- 
ditorem  nostruni  diligimus,  quasi  per  superiores  an- 
sulas  in  aere  pendemus.  In  eo  vero  quod  sicut  nos- 
metipsos  proxinios  amamus^  ansulas  et  circulos  a 
latere  habemaSyincortinae  tabernaculi,id  est  fidelium 
animae  per  charitatem  conjunctae  sint,  et  non  per 
discordiam  divisaB.  Unde  et  hic  post  longitudinem 
quinquagintacubitorumprotinuslatitudosubjungitur 
viginti  et  quinque  cubilorum,  quae  videlicet  latitudo 
ad  charitaleni  proximi  pertinet.  Ipsaenim  in  fratrum 


amorem  se  dilatat,  atque  erga  eos  omne  quod  potest  n  gi  vestibnlum  ante  eam. 


contemplationis,  vestibulum  humilitatis^  sculptaram 

bonae  operationis.  Onmes  enim  qui  per  hoc  qaod 

Deo  in  conversatione  ^  nati  sunt  in  innocentia  per- 

Atiterunt,  portam  ad  Orientem  habent,  qoia  eis  coe- 

lestis  regni  aditus  patet  ^  a  lumine  quod  acceperant. 

£t  omnes  qui  in  peccatis  postmodum  lapsi  torporis 

sni  frigore  sunt  depressi,  sed,  dum  per  poenitentiam 

redeunt,  ad  amorem  coelestis  patriae  recalescunt, 

portam  ad  Aquilonem  habent,  qoia  eis  etiam  post 

peccati  sui  frigus  ccelestis  regni  aditus  per  misericor- 

diam  patet.  £a  ergohabere  dicitur  portaad  Aquilo- 

nem  quae  habet  porta  ad  Orientem,  quia  et  conversi 

peccatores  sic  ditantur  virtutibus,  sicut  illi  sunt  di- 

vites  qui  cadere  ^  in  peccatum  vitaverunt.  Unde  et 

B  Psalmistaevoce  per  Dominum  dicitur:  CineremsiciU 

panem  manducabam  (Psal.  ci,  10),  qaia  sic  poeniten- 

tes  recipit  ut  justos.  Scriptum  qaippe  est  de  pecca- 

toribus  :  Olim  in  cilicio  et  cinere  p(Bnitentiam  egissent 

(Maiih.  XI,  21).  Cinis  ergo  sicat  panis  comeditur, 

quando  ad  auctoris  sui  gratiim  peccator  per  poem- 

tentiam  sicut  innocens  revocator.  Porla  igitur  ad 

Aquilonem  habet  fenestras,  habet  vestibulum,  habet 

sculpturas,  quia  cum  peccator  ad  vitam  post  cnlpas 

reducitur,  saepe  lumen  contemplatioois  accipit,  atqae 

de   ipsa  memoria  iniquitatis  suae  gratiam  magnas 

humilitatis  bonae  quoque  operationis  efficaciam  sn- 

mit,  ut  omne  quod  fieri  praecipitur,  in  vita  ejas 

quasi  sculptum  esse  videatur. 

Tbid.  —  Septem  vero  graduum  erat  ascensus  ejus, 


boni  operis  exorcet.  Cuncta  autem  bona  opera  quae 
corporaliter  fiunt,perquinquecorporis  sensus  exhi- 
bentur,videlicetper  visum,audituni,tactum,gu8tum, 
odoraluiii.  Quinarius  ^ero  numerus  per  semetipsum 
ductus  ad  vicesimumetquintum  pervenit,quia  bona 
opera  cum  agi  coeperint,  per  fer\orem  aninmm  ad 
augmentuiu  excitant,  et  per  semetipsa  multiplic^n- 
tur.  Unde  et  latitudinem  *  menti  faciunt^  ut  ncm  sit 
angusta  ^  per  teporem,  sed  expansa  in  bonis  actibns 
per  charitatem.  Omnis  enini  torpor  teporis  angustia 
est,  oninis  \ero  benignitas  charitatis,  ma^na  latitu- 
do.Nam  etsiresdesuntquae  fortasse  indigenti  proxi- 
mo  prael)oantur,anipla  est  substantia  voluntatis  bonae, 
qu{e  sufilcit  ad  regni  retributionem,  sicut  scriptum 


7.  Septem  gradibus  ad  portam  ascenditor,  quia 
per  sancti  Spiritus  septiformem  gratiam  aditus  nobis 
vitae  co^lestis  aperitur.  Quam  septiformem  gratiam 
Isaias  in  ipso  nostro  capite,  vel  in  ejus  corpore,  qnod 
nos  sumus,  enumerans  dicit :  *  Requiescet  super  eum 
spiritus  sapientioe  et  intellectus,  spiritus  consilii  et  for- 
titudinis,  spiritus  scientioe  et  pietatis,  et  replebii  eum 
spiritus  timoris  Domini  (Isai.  xi,  2).  Quos  gradus,  de 
coelestibus  loquens,  descendendo  magis  qnam  a^icen- 
dendo  numeravit,  videlicet  sapientiam,  intelleclam, 
consilium,  fortitudinem,scientiam,  pietatem,  timo- 
rem.  Et  cum  scriptum  sit :  Initium  sapienticB  limor 
Dommi  (Prov.  ix,  10),  constat  procul  dubio  qaia  a 
timore  ad  sapientiani  ascenditur,  non  aatem  a  sa- 


est  :  In  terra  pax  hominibus  bonw  volwUatU  (Luc.  ii,  j^  ^[enilsL  adtimorem  reditur,  quia  nimiram  perfeclam 


14).  Sequitur  : 

Vers.  22.  —  Fenestr(B  auiem  ejus,  ei  vestibulum, 
et  sculplurce  secundum  mensuram  portce  quce  respicie- 
bat  ad  Orieniem. 

6.  Cuncta  ha^c  jam  superias  latius  dicta  sunt,  et 
idcirco  sermo  non  debet  morosa  expositione  *  tar- 
dari.  lloc  tamen  mngnopere  notandum  est,  quod 
porta  ad  Aquilonem   ea   omnia  habere  perhibetur 


habet  sapientia  charitatem.  £t  scriptum  est :  Perfe- 
cta  charitas  foras  mittit  timorem (IJoan.  iv,  18^.  Pro- 
pheta  ergo,  qnia  de  coelestibus  ad  ima  loquebatnr, 
coepit  magis  a  sapientia,  et  descendit  ad  timorem. 
Sed  nos  qui  a  terrenis  ad  coelestia  tendimus,  eosdem 
gradus  ascendendo  enumeremus,  ut  a  timore  ad  si- 
pientiam  per\enir8  valeamus.  In  mente  etenim  no- 
stra  primus  ascensionis  gradus  est  timor  Domini; 


^  £diti  mutnrunt  custodiam  in  studium,  qaod  in 
omnibns  legitur. 

*  Longip.,  inmente. 

^  Ideni., pertorporem. 

*  Vulgati,  tardare,  invitis  Mss.  Laad.,  Val.  CI., 
Longip.,  etc. 


'  Longip.,  juncti  sunt. 

■  Norm.,  ad  lumen.  £diti,  ex  lumine. 

•  Vatic.  et  recent.,  excepta  Gussanv.,  inpeecati 
pmitentiam.  Contradicunt  Mss.,  tum  Anglic,  tam 
Gallic. 

*®  Laud.,  requiescit.,,  et  replevit. 


1017 


HOMILIARUM  L\  EZECHIELEM  LIB.  II.  —  HOMIL  VH. 


1018 


secnndnSy  pietas;  tertius,  scientia;  qnartns,  forti-  A     9.  Potest  qnoqne  per  vestibulum  fides  intelligi. 


tudo ;  quintus,  consilium ;  sextus,  intellectus ;  septi- 
mas,  sapientia.  Est  enim  timor  Domini  in  mente. 
Sed  qualis  est  iste  timor,  si  cum  eo  pietas  non  est  ? 
Qui  enim  misereri  proximo  ignorat,quicompatiejus 
tribulationjbus  dissimulat,  hujus  timor  ante  omnipo- 
tentis  Dei  oculos  nullusest,  quia  non  sublevatur  ad 
pietatem.  Sed  saepe  pietas  per  inordinatam  miseri- 
cordiam  1381  errare  solet,  si  fortasse  pepercerit 
qnae  parc-enda  non  sunt.  Peccata  enim  quaeferirige- 
hennae  ignibus  possunt  disciplinae  verbere  sunt  cor- 
rigenda.  Sed  inordinata  pietascum  temporaliter  par- 
cit,  ad  aeternum  supplicium  pertrahit.  Ut  ergo  vera 
et  ordinata  sit  pietas,  ad  gradum  est  alium  suble- 
vanda,  id  est  ad  scientiam,  ut  sciat  vel  quid  ex  ju- 


Ipsa  quippe  est  antegradus  et  portam,quia  priusad 
fidem  venimus,  ut  postmodnm  per  spiritalium  dono- 
rum  gradus  coelestis  vitae  aditumintremus.  Non  enim 
per  virtutes  venitur  ad  fidem,  sed  per  fidem  pertin- 
gitur  ad  virtutes.  Cornelius  enim  centuno,  cujus 
eleemosynae  ante  baptismum,angeIo  testante,Iaudatae 
sunt,  non  operibus  venit  ad  fidem,  sed  fide  venit  ad 
opera  (Act.  x,  1,  seq.),  Nam  et  ei  per  angelum  dici- 
tur :  Orationes  twB  et  eleemosyius  ascenderunt  in  con- 
spectu  Dei  (Ibid.,  4).  *  Si  enim  Deo  vero  et  ante 
baptismum  non  credideral,  quem  orabat  ?  vel  quo- 
modo  hunc  omnipotens  Deus  exaudierat,  si  non  ab 
ipso  se  in  bonisperfici  petebat?  SciebatigiturCrea- 
toremomnium  Deum,  sed  quod  ejus  omnipotens  Fi- 


dicio  puniat,  vel  quid  ex  misericordia  dimittat.  Sed  3  lius  incamatus  esset  ignorabat.  Neque  enim  1382 


quid  si  sciat  quid  agere  quisque  debeat,  virtutem 
vero  agendi  non  habeat  ?  Scienlia  ergo  nostra  cre- 
scat  ad  fortitudinem,  ut  cum  videt  quid  agendum 
sit,  hoc  agere  per  mentis  fortitudinem  possit,  ne  ti- 
more  trepidet,  et,  pavore  collapsa,  non  valeat  bona 
defendere  quae  sentit.  Sed  saepe  fortitudo  si  impro- 
vida  fuerit,  et  minus  contra  vitia  circumspecta,  ipsa 
sui  praesumptione  ^  in  casum  ruit.  Ascendat  ergo  ad 
consilium,  ut  praevidendo  praemuniat  omne  quod 
agere  fortiter  potest.  Sed  esse  consilium  non  potest, 
si  intellectus  deest,  quia  qui  non  intelligit  malum 
quod  agentem  gravat,  quomodo  potest  bonum  soli- 
dare  quod  adjuvat?  Itaque  a  consilio  ascendamus  ad 
intellectum.  Sed  quid  si  intellectus  magno  quidem 


poterat  bona  agere,  nisi  ante  credidisset.  Scriptum 
namque  est :  Sine  fide  impossibile  est  placere  Deo 
(Hebr.  xi,  6).  Fidem  ergo  habuit,  *  cujus  orationes 
et  eleemosynae  placere  Deo  potuerunt.  Bona  auteig 
actione  promeruit  ut  Deum  perfecte  cognosceret,  et 
incarnationis  ejus  mysterium  crederet,  quatenus  ad 
sacramenta  baptismatis  perveniret.  Per  fidem  ergo 
venit  ad  opera,  sed  per  opera  est  solidatus  in  fide. 
Yestibulum  itaque  antc  gradus  est,  quia  qui  prius 
credidit,ipsepost  virtutum  gradibus  ad  portae  aditum 
ascendit.  Sequitur : 

Vkrs.  23.  —  Etporta  atrii  interioris  contra  portam 
Aquilonis,  et  Orientalem. 

10.  Hoc  loco  contra  non  pro  adversitate  ponitur, 


acumine  vigilet,  et  moderari  se  nesciat  per  maturi-  q  ged  pro  rectitudine ;  ita  enim  porta  interioris  atrii 

posita  monstrabatur,  ut  porta  Aquilonis  et  Orienlis 
recto  ad  eam  aditu  tenderet.  Quid  est  ergo  quod 
porta  interior  recto  itinere  posita  contra  portam 
Orientis  et  Aquilonis  ostenditur,  nisi  hoc,quodaperte 
datur  intelligi,  quia  sive  Judaico  et  gentili  populo, 
seu  justis  et  peccatoribus,  sed  post  peccata  conversis, 
aeque  aditus  regni  ccelestis  aperitur  ?  Larga  est  enim 
misericordia  Creatoris  nostri.  Et  porta  interior  non 
solum  portam  Orientis  respicit,  sed  etiam  Aquilonis, 
quia  non  solum  his  qui  in  innocentia  permanent,  sed 
etiam  peccatoribus  peccata  sua  poenitendo  damnan- 
tibus  aperiuntur  interiorisatriigaudia,  ut  ineffabilia 
mysteria  patriae  coelestis  agnoscant,  agnoscendo  si- 
tiant,  sitiendo  currant,  currendo  perveniant.  ®  Haec 


tatem  ?  Ab  intellectu  ergo  ascendatur  ad  sapientiam, 
ut  hoc  quod  acute  intellectus  invenit,  sapientia  ma- 
ture  disponat.  Quia  igitur  per  timorem  surgimus 
ad  pietatem,  per  pietatem  ad  scientiam  ducimur,  per 
scientiam  ad  fortitudinem  roboramur,  per  fortitu- 
dinem  ad  consilium  tendimus,  per  consilium  in  in- 
tellectum  proficimus,  per  intellectum  ad  maturita- 
tem  sapientiae  pervenimus,  septem  gradibus  ad  por- 
tam  ascendimus,  per  quam  nobis  aditus  vitae  spiri- 
talis  aperitur. 

Bene  autem  dicitur  quia  vestibulum  erat  ante  eam, 
quia  nisi  quis  prius  humilitatem  habuerit,  ad  hos 
graduB  donorum  spiritalium  non  ascendit,  sicut  scri- 
ptum  est :  Super  quem  ^  requiescet  spiritus  meus,  nisi 


super  humilem    et  quietum,  et  trementem  sermones  j)  interni  gaudii  secreta  cognoverat,  qui  dicebat :  Siti- 

vit  anima  mea  ad  Deum  vivum,  quando  veniam  et  ap- 
parebo  ante  faciem  Dei  (Psal,  xli,  3)  ?  Praedicator 
gentium  ad  hunc  aditum  regni  coelestis  anhelabat, 
cum  dicebat :  Cupio  dissolvi  et  esse  cum  Christo  (PW- 
lip.  I,  23).  Haec '  exsultationis  occultae  secreucogno- 
verat  sponsa,  quae  dicebat :  Dilectus  meus  misit  ma- 
num  suam  per  foramen,  et  venter  meus  intremuit  ad 
tactum  ejus(Cant.  v,  4).  Dilectus  etenim  manum  per 

Editis ;  alter  communem  aliorum  Mss.  lectionem 
habet. 
<^  In  Excusis,  operationes  ;  secus  in  Mss.  Anglic. 

et  nostris. 
*  Editi,  hax  oftemi. 
^  Val.  Cl.  et  alii  aGussanv.  laudati,  exspectationii 


meos  (Isai.  lxvi,  2).  De  quo  per  Psalmistam  dicitur: 
Ascensus  in  corde  ejus  disposuit  in  convalle  lacryma- 
rum  (Psal.  lxxxih,  6).  Convallis  quippehumilislo- 
CU8  est,  et  peccator  quisque  dum  se  in  lacrymis  hu- 
militer  affligit  in  corde,  *  per  ascensum  virtutum  pro- 
ficit.  Qui  rursus  ait:  Emittit  fontes  in  convallibus 
{Psal.  ciii,  10),quia  omnipotens  Deus  dona  spiritalis 
gratiae  humilibus  praestat. 

*  Longip.,  incassum  laborat. 

*  LsLm.,requiescit. 

*  Val.  Cl.,  consentientibusNorm.,  iwraw^wiwad 
virtutem. 

^  Editi,  dissentientibus  Mss.,  Suess.,  Laud.,  VaL 
Cl.,  Lon^ip.  etNorm.  omnibus,  sienimDeumvere.., 
fton  eredtderat,  quid  orabat  ?  Ex  Germ.  unus  favet 


1019 


SANGTl  GREGORn  MAGNI 


im 


foramen  mittit,  qnando  Tirtute  sua  Dominus  nostnim  A  atqne  ad  vitam  praesentem  redire  post  fletnm  nolnnt. 


animum  per  subtilem  iiitellectum  pulsat.  Et  venter 
in  tactu  illius  contremiscit,  quia  infirmitas  nostra 
per  hoc  quod  coelestis  gaudii  intellectu  tangitur,  ipsa 
sua  exsultatione  turbatur,  et  fit  in  mentepavor  cum 
laetitia,  quia  jam  sentit  quid  de  coelesti  gaudio  dili- 
gat,  et  adhuc  metuit  *  ne  non  recipiat  quod  vix  te- 
nuiter  sentit.  Quid  igitur  restat  nisi  ut  se  ad  perfe- 
ctionis  vitaj  cursum  dirigant  omnes  qui  illa  gaudia 
patriae  coelestis  agnoscunt  ?  Unde  et  hic  apte  subjun- 
gitur : 

Ibid.  —  Et  mensm  e$t  a  porta  mque  ad  portam  cen- 
tum  cubitos. 

11.  '  Cenlenarium  numerum,  quia  decies  per  de- 
naiium  ducjtnr,jam  superius  diximus  esse  perfectum 


Sed  tamen  differuntur,  ut  dilatus  amor  ex  ipsa  sua 
dilatlono  proficiat,  et  ardenti  desiderio  quasi  quod 
negatur  crescat.  Sic  in  regione  Gerasenorum  qui  li- 
beratusalegionedaenionum  fuerat  jam  cumDoniino 
ire  volebat,  sed  tamen  ei  dicitur :  Rnertere  in  domum 
iuam,  etnarra  quanta  fecerit  tibi  Dominus  (Luc,  viii, 
39).  Sic  sponsa  in  Canticis  canticorum  sanctis  desi- 
deriis  anxia  loquitur,  dicens:  In  lectulo  meo  per  no- 
ctes  qua*sin  quem  diHgitanima  mea.  Qu/psiciilhm,  et 
nm  invcni  (Cant.  iii,  1).  In  lectulo  enim  dilectura 
quaerit,  quando  in  ipso  suo  otio  et  vacatione  quam 
appetit  jam  videre  anima  Dominura  concupiscit,  jara 
ad  euni  exire  desiderat,  jara  carere  praesentis  vitse 
tenebris  anhelat.  Sed  quaerit  illum,  et  non  in\  enit. 


(Hom.  6,  n.  16).  Is  ilaque  qui  aditum  atrii  interioris  B  q^i»  quamvis  magno  amore  desiderat  adhuc  Umen 


videt,  profeclo  necessc  est  ut  per  vitara  perfectionis 
currat,  ol  a  porta  inchoationis  usque  ad  consurama- 
tionis  ingressura  perveniat.  Mensuretur  ergo  atriura 
Interius,  (juod  a  portis  oxterioribns  usque  ad  porlara 
interiorera  tenditur,  centuin  cubitis,  ut  qui  intrare 
araando  coepit,  latitudinera  perfectionis  habeat  in 
mente,  quatenus  in  eo  1383  queni  diligit  huncnec 
adversa  coanguslent,  nec  prospera  elevent,  sed, 
transitoria  cuncta  despiciens,  quousque  ad  gaudia 
secreta  perveniat,  per  atriura  perfectionis  currat. 
Sunt  etenira  inulti  qui  jain  in  septera  gradibus  adituin 
portaiexterioris  intraverunt,  juxla  queradani  supernae 
dispensationis  inodum,  per  tiraorera  Dci  humiles, 
per  pietalis  studiuin  raisericordes,  per  scientiain  di- 


ei  non  conceditur  videre  quem  araat. 

12.  Tales  itaque  sanctorum  mentes  quid  aJiud  in 
hoc  desiderio  faciunt,  nisi  quod  jam  a  portis  exte- 
rioribus  per  atriura  interius  ad  portam  currunt  ? 
Quibus  saepe  evenit  ut  cum  se  viderinl  magno  coe- 
leslis  gratiae  munere  compunctos,  jaii^^  se  perfectos 
existiment,  et  obedientes  putent ;  sed  quia  nuHus 
est  qui  dura  praecipiat,  patiente^  esse  se  credanl, 
scd  quia  nemo  eos  per  contumelias  et  adversitates 
pulsat.  Et  pleruraque  contingit  nt  spiritaleininiste- 
rium  vel  inviti  suscipiant,  atque  ad  gubemationem 
fideiium  deducantur.  Qui  cum  magnis  tribulationibus 
fuerint  hinc  inde  pulsati,  turbati  mente,  sese  imper- 
fectos  inveniunt,  qui  non  pulsati,  perfectos  se  esse 


screti,  per  mentis  fortitudinem  liberi,  per  consilium  C  credidcrunt.  Qua  1384  ex   re  agitur  ut  se  ad  se- 


cauti,  per  intellectum  providi,  persapientiani  maturi; 
sed,  adhuc  quibusdam  necessitatibus  obligati,  hujus 
mundi  curis  inserviunt,  etunde  jamex  magnaparte 
excusserunt  animum,  ibi  adhuc  tenentur  inviti.Cum- 
que  superimposita  terrenae  occupationis  portantonera, 
minus  in  praeceptis  coelestibus  exercentur.  ^  An- 
helare  medullitus  ad  aeternam  patriara  non  vacat, 
ipsa  in  eis  sua  aliquo  modo  desideria  languescunt, 
*  quia  nimirura  curis  teraporalibus  praepeditura  vera 
gaudia  quae  cognovit  amare  non  tantum  licet  quan- 
tum  libet.  Hi  plerumque  a  jiigo  raundi  colla  raentis 
excutiunt,  orania  desorunt,  terrenae  curae  pondera 
deponunt,  atque  ut  ad  coeleste  desidorium  iatius 
animi  sinum  laxent,  vitam  remotam  petunt,  et  in 


metipsos  colligant,  et  apnd  setaciteopprobriumsuae 
infirmitatis  erubescant,  atque,  ex  ipsa  sua  confusione 
<^  roborati,  contra  adversa  patientiam  opponant,  et 
ex  tribulatione  proficiant,  qui  prins  in  otio  ex  ipsa 
sua  sccuritate  torpebant.  Et  veraciter  esse  tales  in- 
cipiunt  quales  se  esse  prius  inaniter  putavemnt.  Hi 
itaquo  cum  a  portis  exterioribus  usquead  interiorem 
portam  per  boni  studii  atrium  ^  difirernntnr,  hoc 
ipsura  in  eis  atriuni  contuni  cubilis  mensuratur,  quia 
dilatione  et  exercitationo  sancla  quotidie  ad  perfe- 
ctionem  proficiunt.  ^  Per  quotidiana  enim  desideria 
in  mente  proficero,  quasi  centura  est  cubitis  inlerius 
atriuin  raensurari.  Idcirco  ergo  a  porlis  usqae  ad 
portara  centura  sunt  cubiti,  ut  quasi  qoai^dam  mora 


sanctis  precibus  intenti,  sacrismeditationibusdediti,  D  eundi  sit  ipsa  dilatio  vivendi,  per  quam  quotidiein 
quotidiano  se  fletu  afiiciunt,et  vetustatem  cordis  igne      virtutibus  crescitur,  ut  ad  interiorem  aditum  perfe- 
amoris  conflant,  atque  ad  coeleste  gaudium  accen-      ctius  perveniatur.  Sequitur : 
dendo  se  innovant.  Hi  plerumque,  in  ipso  suo  desi-         Vkrs.  24-26. — Et  eduxit  me  ad  viam  Atutralm^ 
derio  accensi,  exire  jam    da  carne  concupiscunt,      ^t  ecce  porta  quce  respiciebat  ad  AHstrum  ;  et  mefuus 


'  ItaMss.  qnotquot  consuluimus,  vel,  nenonplene 
recipi  at,  aut  percipiat.  Ubi  Editi  habent  ne  fwn  pereatt 
quae  duplex  negatio  sensum  contrarium  proposito 
sancti  Gregorii  eflicit. 

'  Ebroic,  Gemet.  ac  alii.  Norm.,  centmarius  nume- 
rm  qui  decies  per  denarium  duciturj  pro  perfectione 
semper^  accipitur. 

'  Excusi,  et  dum  anhelarCy  invitis  Mss. 

*  Ita  plerique  Mss.  In  Laud.,  gma  animo,,,  prcepe- 

dito,,.  qna  cognovit.  Consentit  Gfussanv.  mutato  co- 

ffnovit,  in  cognoverunt.  Vatic.  et  al.,  praspedit,.  quce 


cognoverunt, 

*^  Suess.,  revocati. 

•  Excusi,  contra  Mss.  omnium  AngHc.  et  Gallic. 
fidera  hAhQni  deseruntur ;  etinfrarft/ection^,  pro  d*- 
latione,  niagno  sensus  detrimento ;  hic  enim  signifi- 
catur  fideles  a  statu  perfectionis  difiTorri,  ut,  soae 
infirmitatis  conscii,  hurailientur  ;  quadilationefitat 
per  quotidima  desideria  proficiant. 

^Ebroic.y  et  dum  quotidiana  deeideria  in  fienH 
proficiunt^  quasi  centum  cuttitii  interiu$  a^rntm  iM« 
suratur. 


i02i 


HOMrLIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  H.  —  HOMH.  VH. 


iOft 


est  frontemejm^^vestibulumejusjuxtamensurassu'  A  diceretur  quod  eisporta  atrii  interioris  pateat,  qua. 


periores ;  ei  fenestras  ejus,  et  imtibula  in  circuitu, 
sicut  fenestras  ca:teras,  quinquaginta  cubitorum  longi- 
tudinemy  et  latitudinem  viginti  quinque  cubitorum.  Et 
in  gradibus  septem  ascendebatur  ad  eam,  et  vestibulum 
ante  fores  ejus. 

i3.  Cunctahaec  in  Orientis  et  Aquilonis  porta  jam 
dicta  sunt,  et  congrunm  non  est  ut  ea  quao  semel  ac 
secundo  exponentesdiximus  saepius  replicemus.  No- 
tandum  tamen  nobis  est  quia  inspiritali  aBdificioal- 
ter  aditus  ad  Orientem,  alius  ad  Aqnilonem,  atque 
aliusad  Austrum  patet.  Sicutenim  Aquilonis  frigore 
peccatores,  itaper  Austraiem  viam  ferventes  spiritu 
designantur,  qui,  caloresancti  Spiritusaccensi,  velut 
in  meridiana  luce  virtutibus  *  excrescunt.  Pateat  ita-  B  ^'^'^  ^^^^  *^  fronte  ejus. 


tenus  ex  ipsis  nos  certos  faceret  de  quibus  dubitari 
potueral.Hoc  autem  de  porta  Australi  dicendum  non 
erat,  quia  eos  ad  gaudia  interna  pertingere  qui  fer- 
vorespiritusin  virtutibus  permanent  nulhis  ignorat. 
'  [Usus  quippe  est  sacri  eloquii  ea  de  quibus  dubi- 
tari  poteraraperte  dicere,et  ea  qu»  constant  tacere, 
sicut  per  Psalmistam  dicitur  :  Iiritaverunt  Moysen  in 
eastris,  Aaron  sanctumDominifPsal.  cv,  16).  Aaron 
quippe,  exigente  popuio,  idolum  fecerat,  et  recte  po» 
terat  de  vitaejus  dubitari.  Moyses  ergo  sanctus  non 
dicitur,  quia  sanctus  esse  ab  omnibus  scitur ;  et 
Aaron  sanctum  Domini  nominat,  ut  nobis  de  vita 
illius  dubietatem  toUat.]  Sequitur  : 
Vers.  25.  — Et  ccelatce  palmce  erant,  una  hinc,  ei 


que  porta  ad  Orientem,  ut  hi  qui  sacramenta  fidei 
bene  inchoaverunt,  et  in  nulla  postmodum  vitiorum 
profunditate  demersi  sunt,  ad  gaudia  secreta  perve- 
niant.  Pateat  portaad  Aquilonem,  ut  hi  qui  post  in- 
choationem  caloris  et  luminis  in  peccatorum  suorum 
frigore  et  obscuritate  dilapsi  sunt  per  compunctio- 
nem  pcenitentiae  ad  veniam  redeant,  et  quse  sit  intemae 
retributionis  vera  laetitia  cognoscant.  Pateat  porta  ad 
Meridiem,  ut  hi  *  qui  sanctis  desideriis  in  virtutibus 
fervent  per  spiritalem  intellectum  quotidie  interni 
gaudii  mysteria  penetrent.  Inter  haec  aut^m  quaeri 
potest,  cum  quatuor  hujus  mundi  partessint,  cur  in 
hoc  aedificio  ^  exterioris  atrii  non  quatuor,  sed  tres 
portae  esse  memorantur  ?  Quod  recte  quaercndum 


14.  Quid  hoc  est,  quod  prius  in  frontibus  pictura 
palmarum,  nuncautem  ca^Iatae  palmae  in  fronte  essG 
memorantur?  In  cajlaturaquippe  lapidum  forlsopera 
esse  videntur.  Sed,  sicut  jam  superius  dfximus,  pi- 
ctura  palmarum  est  ostensio  signorum.  Nunc  vero 
caelatura  palmarumdicitur,  ut  bonorum  operum  de- 
monstratio  designatur.  Ipsis  enim  summis  praedicax 
toribus  dicitur  :  Videant  opera  vestra  bona,  et  glorifi- 
cent  Patrem  vestrum  qui  in  caslis  est  (Matth.  v,  16), 
Qui  igitur  in  vita  sua  impressa  esse  sancta  opera  de- 
monstrant,  palmas  in  fronte  caelatas  habent,  quia 
quanta  illos  in  posterum  victoria  sequatur,  jam  nuno 
in  sanctis  suis  operibus  ostendunt.  Vel  certe  quia 
fidem  per  Orientis,  spem  per  Aquilonis,  charitatem 


fuerat,  si  Propheta  non  spiritale,  sed  corporale  a^di-  p  vero  per  Australem  portam  diximus  designari,  no- 


ficium  vidisset.  Sanctaenim  Ecclesia,  id  est  spiritale 
aedificium,  ut  ad  secreta  gaudia  pertingat,  tres  .solum- 
modo  portas  habet,  videlicet  fidem,  spem,  atque 
charitatem  :  unam  ad  Orientem,  aliam  ad  Aquilonem, 
tertiam  ad  Meridiem.  Porta  quippe  ad  Orientem  est 
fides,  quia  per  ipsam  lux  vera  nascitur  in  mente. 
Porta  ad  Aquilonem  spes,  quia  unusquisque  in  pec- 
catis  positus,  si  de  venia  *  desperaverit,  misericor- 
diam  funditus  perdit.  1385  Unde  necesse  est  ut  qui 
per  suam  iniquitatem  exstinctus  est,  per  spem  ^  mi- 
sericordiae  reviviscat.  Porta  ad  Meridiem  charitas, 
quia  igne  amoris  ardot.  In  meridiana  etenini  parte 
sol  in  altumducitur,  quia  per  charitatem  lumen  fidei 
inDeiet  proximi  dilectione  sublevatur.  Tribus  igilur 
portis  ad  interius  atrium  tenditur,  quia  per  fidem, 


tandum  nobis  est  quia  in  Orientis  porta  pictiira  pal- 
marum,  ^  in  Aquilonis  vero  et  Meridiei,  caelatura 
esse  perhibetur,  quiacontingitsaepe  ut  hi  qui  adhuc 
inchoantes  sunt,  necdum  se  in  opcribus  solidis  ac 
magnis  exerceant;  hi  vero  qui  post  iniquitates  ad 
virtutes  redeunt,  plerumque,  utculpassuas  anteom- 
nipotentis  Dei  oculos  tegere  valcant,  in  magnis  ope- 
ribus  exercentur.  Et  qui  jam  fervore  spiritus  in  vir- 
tutibus  excreverunt,  ^  quasi  Meridies  in  sanctis  acti- 
bus  inardescunt.  In  Orientis  ergo  porta  pictura  esty 
in  Aquilonis  vero  et  Meridiei  caelatura,  quia  signum 
victoria)  quod  in  inchoantibus  ostenditur,  hoc  in  re- 
vertentibus  atque  ferventibus  jam  solidius  et  robu* 
stius  tenelur. 
15.  Notafidum  quoque  magnopere  est  qnod  dici- 


^  ,       ^ ^_.     .._^.„,  *  *  o  *  » 

spem,  atque  charitatem  ad  gaudia  secreta  perveni-      tur,  1386  Hinc  et  inde.  Omnes  enim  qui  ad  vita 


tur.  Alia  quoque  quaestio  oritur,  cur  porta  atrii  inte- 
rioris  posita  contra  portam  Orientis  et  Aquilonis  di- 
citur,  et  quod  ad  Australem  portam  pateat  tacetur. 
Sed  quia  per  Orientem  inchoantes,  per  Aquilonem 
lapsos  diximus  designari,  dignum  fuit  ut  vel  etiam 
de  iapsis,  sed  ^  perconversionemredeuntibus,  aperto 


aditum  tendimus,  et  ex  dextro  et  ex  sinistro 
latere  habere  palmam  debemus.  Quod  enim  hino 
et  inde  dicitur,  latus  utrumque  signatur.  A  dextro 
igitur  palmam  habet  is  quem  prospera  non  extollunt ; 
a  sinistro  palmam  habet  is  quem  adversa  non  deji- 
ciont.  Quasi  ex  utraque  parte  portabat  Paulus  pal- 


'  Longip.,  exercentur. 

*  Laud,,  Suess.,  Longip.,  qui  posi  acceptce  lucis  ini' 
tium,  sanctis,  etc. 

'  Suess.,  hce  ejcteriores  non  quaiuor,  sed  tres. 

*  Ita  Mss.  Angl.,  Norm.  etpeneomnes,  ac  potio- 
res.  In  Vulgatis  legitur.  desperaverit,  funditus  perit. 

^  Laud.  et  Suess.,  ad  misericordiam  reviviscat. 


•  Gemet.  et  alii  e  Norm.,per  cmfessionem. 

^  Indusa  uncinis  restituimus  ex  Mss.  Laud.  et 
Longip.  Absunta  Norm. 

^  Scilicet,  portis,  Ubi  emendandi  Vulgati  qui  ha- 
bent,  in  Aquxlone  vero  et  meridie. 

•  Longip.  et  Val.  Cl.,  quasi  in  meridie. 


1023 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


1024 


mam  cum  diceret  :  Per  arma  justitUB  a  dextris  et  a  A 
iinistris,  per  gloriam  etignobilitatem,  per  infamiamet 
bonam  famam,  ut  seductores,  et  veraces  {II  Cor.  vi, 
7).  Non  hunc  adversa  frangebant,  non  prospera  in 
mentis  tumorem  sublevabant.  Hinc  inde  ergo  gesla- 
bat  palmam,quia  etin  adversilate  fortis,et  in  prospe- 
ritatehumilispermanebat.Quisquis  enim  de  prospe- 
ris  extollitur,habere  in  dextera  parte  palmamnescit. 
Qniscpiis  in  adversitatibus  frangitur,  portare  palmam 
a  sinislro  latere  ignorat.  Ul  ergo  hinc  et  indepalma 
gestetur  in  fronte,  adesse  semper  nostris  mentibus 
debel  et  in  adversis  fidncia,  et  in  prosperis  timor, 
ne  aut  adversa  in  desperationem  pertrahant,  aut 
prospera  aniinum  in  sui  fiduciam  extollant.  llinc 
est  quod  idem  egrigius  praedicator  dicebat :  Scio  et 
humiUarij  scio  et  abundare,  ubique  et  in  omnibus  3 
institutus  sum.  Et  satiari  et  esurire,  et  abundare  etpe- 
nuriam  pati,  omnia  possum  in  eo  qui  me  confortat 
(Philip.  IV,  12). 

16.  Nunquid  nam,fratres,arsest  aliqua,  humiliari 
et  abundare,satiari  et  esurire,abundare  et  penuriam 
pati,  ut  pro  magno  se  ista  scire  tantus  praedicator 
insinuet  ?  Ars  omnino,  et  mira  disciplin»  scienlia, 
quae  toto  nobis  cordis  est  adnisu  discenda.  Quem 
enim  penuria  sua  non  frangit,  a  gratiarum  actione 
non  retrahit,  in  rerum  temporalium  desiderium  non 
accendit,  scit  humiliari.  Hoc  enim  loco  Apostolus 
humiliari,  dicit  penuriam  pati.  Nam  statim  econtra- 
rio  subjungit  :  Scio  et  abundare.  Qui  enim  acceptis 
rebus  non  extollitur,  qni  eas  ad  usum  vanae  gloriaa 
non  intorquet,  qui  solus  non  possidet  quod  accepit,  C 
sed  hoccum  indigentibus  miscricorditer  dividit,scit 
abundare.  Qui  accertis  alimentis  non  ad  ingurgita- 
tionem  ventris  utitur,  sed  ad  reparationem  virtutis, 
nec  plus  cami  tribuit  quam  necessitas  petit,  scit  sa- 
tiari.  Qui  alimentorum  inopiam  sine  murmuratione 
tolerat,  nec  pro  necessitate  victus  agit  aliquid  unde 
anima  peccati  laqueum  incurrat,  scit  esurire.  Quem 
ergo  nec  in  abundantia  superbia  elevat,  nec  in  neces- 
sitate  cupiditas  irritat,  novit  abundare,novitpenu- 
riam  pati.  Qui  cum  statim  subderet,  Omnia  possum, 
ne  elationis  esse  verba  crederemus,  adjunxit  ^  in 
quo,  In  eo  qui  me  confortat.  Ecce  in  altum  ramus 
prodiit,  sed  quia  in  radice  se  tenuit,  in  viridi- 
tate  permansit.  In  altum  enim  surgens  aresceret, 

si  se  a  radice  divisisset.  Sibi  enim  nihil  tribuit,quia  D 
omnia  se  posse  non  in  se,  sed  in  eo  qui  se  confortat 
fatetur.  Hinc  et*  inde  ergo  praedicator  egregius  pal- 
mam  habet,  quem  nec  abundantia  in  superbiam,  nec 
inopia  ad  avaritiam  pertrahit. 

17.  Discamus  itaque,  fratres,  non  solum  in  pros- 
peris,  sed  in  adversis  quoqne  gratias  agere.  Pater 
enim  nobis  ex  pietatesuafactus  est  conditor  noster, 
nosque  adoptivos  filios  ad  haereditatem  regni  1387 
coelestis  nutrit.  Et  non  solum  donis  reficit^sed  etiam 


flagellis  erudit.  Discamus  igitur  abandare,  nt  concta 
quae  ab  eo  accepimus,  cum  indigentibus  partiamur. 
Et  mentem  abundantia  non  elevel,  ne  fortasse  gau- 
deatquia  hoc  adest  sibi  quod  deest  alteri,  et  non 
jam  communi  bono,  sed  proprio  laitotur.  A  privato 
gaudio  Veritas  *  ad  communediscipulos  revocat,  cum 
eos  de  praedicatione  redeunles,  et  de  subjeclione 
daemonum  laetantes  admonet,  dicens  :  Nolite  gaudere 
superhoc,  sed  potius  gaudete  et  exsultate,  quianomina 
vestra  'scripta  sunt  in  ccelo  (Luc.  x,  20).  Non  enim 
omnes  electi  daemonia  ejiciunl,  sed  tamen  electorum 
omnium  nomina  coelo  tenentur  ascripta.  Admonen- 
tur  ergo  ^  discipuli  privatam  laetitiam  deponere,  de 
communi  autem  etperpetua  felicitate  gaudere.  Quis- 
quis  itaque  in  eo  gaudet  quod  alter  non  habet,  ex 
ipsa  sua  abundantia  deterior  factus,  ^  gaudium  pri- 
vatum  habet,  Contra  hujus  nos  appetitum  abundan- 
tiae  Joannesadmonet,  dicens :  Nolite  diligere  mumhtm, 
neque  ea  quce  in  mundo  sunt  (IJoan.  u,  io).  Qni  mox 
rationem  subdidit,  quare  :  Si  quis  diligit  mundum, 
non  est  cliaritas  Patris  in  eo  (Ibid.).  Nemo  enim  po- 
test  duobus  dominis  servire  (Matth.  vi,  25k),  quia  non 
valet  simul  transitoria  et  aeterna  diligere.  Si  enim 
aeternitatem  diligimus,cuncta  temporaliain  usunon 
in  affectu  possidemus.  Qui  eamdem  rationem  proti- 
nus  subdidit,  dicens  :  Quia  omne  quod  in  mundo  est 
cmcupiscentia  carnis  est,  et  concupiscentia  ocuhrum, 
et  superbia  vitce  (I  Joan.  11,  16^. 

18.  Ideo  enim  habere  aliquid  homines  et  ultn 
quam  necesse  est  concupiscunt,  ut  habendo  super- 
biant,  et  quia  hoc  alius  non  habet  se  in  cogitatiombus 
extollant.  Quisquis  itaque  talis  est,  adhnc  ad  portan- 
dam  abundantiam  doctus  non  est.  Saepe  autem  quod 
avaritia  ex  appetitu  suggerit,  necessitatem  pntat,  et 
cum  minora  sufllciant,  dolet  majora  deesse,  atque 
incantus  animus  quamdamquasinecessitatem  patitur 
quam  parit.  Et  cum  nimia  sint  quae  desiderat,  suam 
sibi  avaritiam  aliquo  modo  excusat.  Abnndantia  ita- 
que  superbiae  ^  vicina  est.  Quam  si  quando  etiam 
cnpiditas  intercepit,  hanc,  ut  ita  dixerim,  gnasi  •  pe- 
regrina  captivitas  invasit.  Si  igitur  abundandi  artem 
scire  volumus,  necesse  est  ut  non  solum  ea  quae  vi- 
cina  sunt,  sed  ea  etiam  quae  de  longinqno  veniunt 
vitia  fugiamus.  Discamus  penuriam  pati,  ne  ea  qa« 
non  habemus  habere  etiam  cum  culpa  requiramus, 
nec  felices  putemus  quos  rebus  onnstos  cemimus. 
Nimia  valde  sunt  ea  qnae  sibi  quasi  in  sumptus  vits 
praesentis  praeparant.  Multa  portant,  sed  in  via  brevi 
magna  est  nobis  in  hoc  itinere  socia  paupertas,  quae 
animum  non  angustat,  cum  deest  terrena  substantia 
de  qua  aeterno  judici  rationes  ponamus.  Liberios  ad 
patriam  tendimus,  quia  quasi  in  via  pondere  caremns. 

19.  Discamus  satiari,  ne  in  sumendis  alimentis 
corporis  gulae  magis  quam  necessitati  serviamus. 
Plus  enim  concupiscentia  quam  necessitas  petit.  £t 


'  Deest  inauo  in  omnibus  Ed.  Legitur  in  Mss. 
Laud.,  Val.  Cl.,  Gemet.  ac  aliis  Norm. 

« Plerique  Norm.,  consentiente  Val.  Cl.,  ad  com" 
mune  honum. 


3  Longip.,  eXecti  discipuli. 

*  Ebroic.  et  Lyr.,  gaudio  privato  hoc  htU>et, 
'  Vel,  e  vicino  est,  ut  plur.  Mss. 

*  Ebroic,  peregrini  capiivitas. 


1025 


HOMTLIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  II.  -  HOMIL.  VH. 


iOM 


saepe  dam  camis  inopiae  satisfacere  curamus,  volu-  A  in  vuUiere  prudenter  docet,  eique  respondet,  dicens: 


ptas  subrepit,  modum  refectionis  excedit.  Unde  fit 
ut  culpa  transeat  ad  culpam,  quia  plerumque  inde 
alia  tentatio  carnis  nascitur,  dumcarni  immoderatius 
in  refectione  servitur.  Ex  peccato  etenim  1388 
primi  hominis,  infirmante  natura,  in  hoc  mundo  cum 
nostris  tentationibus  nascimur.  Et  caro  nobis  ali- 
quando  adjutrix  est  in  bono  opere,  aiiquando  autem 
seductrix  in  malo.  Si  igitur  ei  plus  quam  debemus 
tribuimus,  hostem  nutrimus.  Et  si  necessitati  ejus 
quae  debemus  non  reddimus,  civem  necamus.  Sa- 
tiauda  itaque  est  caro,  sed  ad  hoc  usque,  ut  in  bono 
nobis  opere  famulari  sufficiat.  Nam  quisquis  ei  tan- 
tum  tribuit,  ut  superbiat,  satiari  penitus  ignorat. 
Ars  itaque  magna  est  satiari,  ne  unusquisque  per 


Si  hona  accepimus  de  manu  Domini,  mala  quare  nm 
snscipiamus  {Joh  ii,  10)  ?  Amici  quoque  ad  consolan- 
dum  veniunt,  ad  contumelias  prorumpunt,  et  in  do- 
lore  vulnerum,addunt  adhuc  vulnera  verborum.  Im- 
misericordem  dicunt,  raptorem  nominant,  violentum 
denuntiant,  oppressorem  pauperum  fatentur.  Quid 
igitur  miles  Dei  faceret  inter  dolentia  vulnera  et 
amara  verba  *  deprehensus?  Ecce  flagella  Dei  et 
verba  hominum  simul  afldictum  animum  addespera- 
tionem  premunt;  1389  sed^  virtule  spiritus  ple- 
nus,  carnis  vulneribus  jacens,  mentis  robo- 
re  stans,  contra  desperationis  impulsum  redu- 
xit  ad  memoriam  bona  quae  egerat.  Quia  misericors 
fuerat,  dicit:  Oculus  fui  cosco,  etpes  claudo  {Joh  xxix, 


satietatem  carnis  ad  iniquitatem  prorumpat  turpitu-  g  15).  Et  rursum  :  Pater  erampauperum  {Ibid.,  16). 


dinis.  Discamus  esurire,  ut  nobis  propter  abundan- 
tiam  sequentem  nostra  hic  inopia  placeat,  ne  nos 
ventris  *  necessitas  ad  culpam  trahat,  ne  peccatum 
menti  ipsi  indigentia  suggerat ;  et  dum  caro  fame 
afiicitur,  ad  cupiditatem  animus  irritetur,  et  quaerat 
cum  culpa  providere  undecariii  valeatin  necessitate 
satisfacere,  ne  cor  in  indignationem  prosiliat,  et  lin- 
guam  inmurmurationisamaritudinem  accendat.  Qui 
igitur  in  carnis  suae  inopia  se  hincinde  circumspicit, 
atque  a  peccati  laqueo  custodit,  novit  esurire. 

20.  Nos  itaque,  fratres  charissimi,  iram  atque  ava- 
ritiam  in  adversitate  fugientes,  et  elationem  et  im- 
moderata  gaudia  in  prosperitate  declinantes,  quia 
per  fidem,  spem,  atque  charitatem,  interioris  vitae 


Quia  et  disciplinae  custos  et  benignus,  dicit :  Cttm- 
que  sederemqwisi  rex,^  circumstante  me  exercitu,  eram 
tamen  man-entium  consolator  {Ihid.,  25 j.  Quia  humilis 
fuerit,  dicit :  Si  contempsi  subire  judicium  cum  servo 
meo  et  ancilla  mea,  cum  disceptarent  adversum  me  {Job 
XXXI,  13).  Quia  hospitalis  fuerit,  fatetur:  Si  despexi 
prcetereuntem,  eo  quod  non  hahuerit  indumentum 
{Ibid.,  19).  Qaia  largus  in  donis,  dicit:  Si  non  &e- 
nedixerunt  tni/tt  latera  ejus,  et  develleribus  ovium  mea» 
rum  calefactus  est  (/&u2.,  20).  Quia  violentus  non 
fuerit  testatur,  dicens :  Si  levavi  super  pupillum  mo' 
num  meam,cum  viderem  me  inporta  superiorem(Ibid,, 
i^).  Quia  de  inimici  periculo  nunquam  exsultaverit^ 
dicit :   Si  gavisus  sum  ad  ruinam  ejus  qui  me  oderat 


atrium  tribus  portis  intrare  concupiscimus,  palma»  n  C^^w^j^O^.Quia  patiens  fuit,  et  etiam  suorum  mali- 


hinc  et  inde  teneamus.  Libet  adhuc  '  alterum  civem 
coelestis  patriae  ad  mentem  reducere,  et  qualiter  hinc 
inde  palmam  teneat  demonstrare.  Beatus  etenim  Job 
cum  esset  viris  Orientalibus  ditior,  et  ei  prospera 
cuncta  suppeterent,  ^  filii  pollerent,  familia  cresce- 
ret,  greges  exuberarent,  in  tanto  omnipotentis  Dei 
timore  perstitit,  ut  inter  custodiam  disciplinae,  inter 
acta  justitiae,  inter  multa  humilit^tis  obsequia,  mir- 
sericordia)  operibus  intentus,  sacrificiis  ofTerendis 
deditus,  holocausta  Domino  pro  singulis  filiis  immo- 
laret,  nequis  eorum  saltem  in  corde  peccasset  (Job 
I,  2,  seq.),  Pensemus  ergo  quanta  ei  erat  custodia 
boni  operis,  qui  in  fi liis  suis  expiabat  sacrificiis  cul- 
pas  cordis.  Sed  quam  justus  esset,  in  prosper^tate 
innotuerat,  valde  autem  ignotum  erat  si  perseverare 
justus  et  inter  flagella  potuisset.  Tangendus  ergo 
erat  verbere,  utvir  ille  sanctusin  prosperis  interro- 
garetur  adversis,  ut  qui  notus  erat  omnipotenti  Do- 
mino,  notus  per  flagella  fieret  nobis  et  sibimetipsi. 
Disponente  itaque  Domino  consumpti  sunt  greges, 
interfecti  custodes,  eversadomus,  exstincti  filii,  per- 
CQSsa  caro  a  planta  pedis  usque  ad  verticem.  Reman- 
sit  uxor  incolumis,  quae  verborum  jaculis  vulnera 
augeret.  Sed  hanc  vir  sanctus  in  tentatione,  sanus 


D 


tiam  aequanimiter  pertulit,  dicit :  Si  non  dixerunt  viri 
tabernacuH  mei,  Quis  det  de  C4imibus  ejus  ut  sature^ 
mur  {Ibid.,  31)  ?  Quid  est  ergo  quod  vir  sanctus  tot 
suas  virtutes  inter  flagella  enumerat  ?  Quid  est  quod 
ore  suo  opera  quae  fecerat  laudat  nisi  quia  inter  vul- 
nera  et  verba  quae  huqc  ad  desperationem  trahere 
poterant,  ad  spem  animum  reformant  ?  1390  Et 
qui  in  prosperitate  humilis  fuit,  revocatis  bonis  suis 
ad  memoriam,  infractus  in  adversitate  permansit. 
Cujus  enim  animum  inter  tot  flagella  illa  verba  ad 
desperationem  non  impellerent,  nisi  sibi  ad  memo- 
riam  bona  quae  fecerat  revocasset  ?  Vidit  igitur  san- 
ctus  vir  mentem  suam  auditis  tot  malis  ad  despera- 
tionem  concuti,  et  mirabiliter  studuit  in  spe  certaex 
bonis  suis  actibus  soIidari.Sic  impletur  quod  scriptum 
est :  In  die  honorum  ne  immemor  sis  malorum,  et  in 
die  fnalomm  ne  immemor  sis  honorum  {Eccli.  xi,  27). 
Si  enim  cum  bona  habemus  malorum  reminiscimur 
quae  aut  jam  passi  sumus,  aut  adhuc  pati  possumus, 
accepta  bona  mentem  non  elevant,  quia  eorum  gau- 
dium  timor  memoriae  malorum  premit.  Et  si  cum 
mala  habemus  bonorum  reminiscimur  quae  aut  jam 
accepimus,  aut  adhuc  nos  posse  accipere  speramusy 
maiorom  pondos  animum  in  desperationem  non  de- 


^  Lyran.,  ingluvies. 

*  Gemet.  et  alii  quatuor  Norm.,a{^rttfn  quidem.., 
militiam  ad  mentem. 
^  Vulgati  habent,  fihit  polleret,  ex  unanimi  Mss. 


consensn  castigandi. 

^  Ita  Laud.  et  omnes  alii  Mss.  no8tri.Editi8  magis 
placuit  depressus. 

^  Excusi,  drcunupectante  me  exercitu. 


iOi7 


SANCTI  GRRGORn  MAGNI 


1028 


primit,  quia  huno  ad  spem  memoria  bonorum  levat.  ^  ^^  in  fronte  ejus  hinc  et  inde,  et  in  octo  gradus  a$~ 
Si  ilaque,  fratres  charissimi,  sic  per  praecepla  Domi-      cenms  ejus. 


nica  et  per  sanctorum  exempla  ^adimur,  ut  nos  nec 
prosperitaselevet,  nec  adversitas  frangat,  habere  nos 
aute  omnipotentis  Dei  oculos  palmas  hinc  et  inde 
monstramus.  ^  Cui  est  honor  et  gloria  in  ssBCuIa  sae- 
culorum.  Amen. 

HOMILIA  VIII  [Al  XX]. 

Versus  27  ac  reliqui,  usque  ad  38  inclusive,  p  lerique 
cursimj  alii  fusius  exponuntur,  et  dognia  de  resur* 
rectione  poiissimum  astruitur, 

1389  i.Prophctae  verba  quae,  largiente  Domino, 
hodic  charitati  vestrae  loquenda  sunt  lectione  magis 
indigent  quam  expositione.  £a  enim  in  tribus  portis 
interioribus  replicantur  quae  secundo  jam,  vel  tertio 
de  exterioribus  dicta  sunt.  Pauca  vero  in  earum  de- 
scriptione  permutantur.  Unde  necesse  est  ea  nos 
qua3  jam  dicta  sunt  legendo  transcurrere,  ut  ea  quaa 
necduiu  dicta  sunt  iicentius  possimus  enodare.  Ita- 
que  nunc  dicitur : 

Vers.  27-30.  —  Et  porta  atrii  interioris  *  in  viam 
Australem,  et  mensus  est  a  porta  usque  ad  portam  in 
via Australi centum cubitos.  Etintroduxit me inatrium 
interius  ad  portam  Australem,  et  mensus  est  portam 
juxta  mensuras  superiores,  thalamum  ejus^et  frontem 
ejus,  et  vestibulum  ^us  eisdem  mensuris,  et  fenestras 
ejus,  eti)estibulum  ejus  in  circuitu  quinquaginta  cubitos 
longitudinis,  et  latitudinis  viginti  quinquecubitos,  '^ 
vestibulum  per  gyrum. 

Cuncta  haec  superius  dicta  atque  exposita  esse  me- 


Ea  quoque  quae  de  Auslrali  porta  et  Orientali  dicta 
sunt,  in  eisdein  verbis  etiam  de  porla  quae  ad  Aqui- 
lonem  respicit  replicantur.  Nam  subditur: 

Vers.  35-37.  —  Et  introduxit  me  ad  portam  qua 
respiciebat  ad  Aquilonem,  et  mensus  est  secundum 
mensura^  superiores,  tlialamum  ejus,  et  frontem  ^us, 
et  vestibulum  ejus,  et  fenestras  ejus  per  circuitum, 
longitudine  quinquaginta  cubitorum,  et  latitudine  vi- 
ginti  quinque  cubitorum.  Et  ceslibulum  ejus  re^picidtat 
in  atrium  exterius,  et  calatura  palmarum  in  1391 
fronte  tHius  hine  et  inde,  et  in  octo  gradibus  ascensui 
ejus. 

g  2.  Quid  itaque  interiori  atrio,  quid  thalamo,  quid 
frontibus,  quid  vestibulo,  quid  fenestris,  quid  longi- 
tudine  ot  latitndine,quid  palmarum  caslaturasigne- 
tur,  late  jam  superius  diximus  (Hom.  6  ct  7),  nec 
oportet  ut  in  oisdcin  iterum,  sed  in  his  solummodo 
quac  necdum  dicta  sunt  occupeniur.  Nunc  ergo  quae- 
renduni  nobis  est  quae  istae  tres  portae  interiores  sint, 
vel  quid  est  quod  carumdem  portarum  \  estibula  vi- 
ginti  quinqug  cubitis  in  longitudine,  ctquinque  cu- 
bitis  in  latitudine  metiuntur  ;  vel  cur  ad  eas  non 
septem,  sicut  de  portis  exterioribus  dictum  fuerat 
sed  octo  gradibus  ascenditur.  Porta  enim  ®  atrii  in- 
terioris  quae  superius  dicta  est  de  his  tribus  portis 
interioribus  non  est,  quia  iila  contra  Orientis  ei 
Aquilonis portam  respicere  dicitur,  istae  aute/n  sin- 
gulae  interius  ad  Austrnm  vel  Orientem  et  Aquilo- 
ministis  {Maxime  hom.  superiori), '^ecdnm  vero  est  ^  nem  positae  esse   memorantur.  Unde  recte'  peril- 


dictum  quod  de  eodern  vestibulo  subditur: 
Vers.  30,  31.  —  Longitudine  viginti  et  quinque  cu- 

bitorum,  et  latitudine  quinque  cubitorum,  et  vestibu^ 

lum  ejus  ad  atrium  exterius. 
Atque  iterum   hoc  quod  jam  superius  dictum 

fnerat  1390  replicatur,  cum  dicitur:   Et  palmas 

ejus  in  fronte  (Ibid.).  Et  statim  quod  adhucdictum 
non  fuerat  subditur :  Et  octo  gradus  erant  in  quibus 
ascendebatur  ♦  ad  eam  {Ibid.).  IIoc  quoque  quod  de 
Australi  porta  scriptum  est,  de  Orientali  quoque 
porta  in  eodem  ordine  narratur.  Nam  protinus  sub- 
infertur : 

Vers.  32-34.  —  Et  introduxit  me  in  atrium  interius 
per  portam  Orientalem,  et  mensus  est  portam  secun- 


lam  aditus  mterior  designatur^  quia  sicut  prsecedenti 
locutione  jam  dictum  est,  vel  Judaeis  et  gentilibus, 
vel  inchoantibus  atque  in  bono  •  perseverantibns, 
vel  a  bono  cadentibus,  sed  post  culpas  per  poeniten- 
tiam  surgentibus  patet.  Nunc  aulem  postquam  sin- 
gulae  in  Oriento  et  Aquilone  et  Austro  portae  descri- 
pta  Bant,  cur  interioris  atrii  rursum  portae  singul» 
in  Austro  et  Oriente  atque  Aquilone  describnnlur? 
Aspirante  Domino,  magna  intentione  opus  estsinvLm 
tantae  profunditatis  indagare.  Si  enimportarum  no- 
mine  sanctos  pra^dicatores  accipimus,  sciendum  no- 
bis  est  quia  una  est  Ecclesia  in  praedicatoribus  Testa- 
menti  veteris  ac  novi.  Portae  auteni  septem  vel  octo 
gradus  habent,  quia   sancti  Spiritus  septiformem 


dum  mensuras  superiores,  thalamum  ejus,  et  frontem  D  gratiam  concorditer  prajdicant,  •  octavo  vero  gradu 
ejus,  et  vestibulum  ejus  sicut  supra,  et  fenestras  ejus,  annuntiant  praemium  retributionis  aeternae.  Unde 
et  vestibula  ejus  in  circuitum  longitudine  quinquaginta  scriptuin  esl :  *•  Da  partem  seplem,  necnon  et  octo  (£<?• 
cubitorum,et  latitudine  viginti  quinque  cubitorum.  Et  cles.  xi,  2).  Qaid  itaquedicerc  possunms  exleriore* 
vestibulum  ejus,  id  est  ^  atrii  interioris,  etpalmoscce-      portas,nisi  antiquos  patres  fuisse,  qui  per  praecepta 


*  Additur  in  Laud.,  Suess.,  Longip. :  Ixvtemurergo 
in  ejus  adjutorio  qui  in  suis  nobis  seauacibus  omnia 
quos  proecepit  ostendit  omnipotens  Reaemptor  noster, 
aui  vicit  et  regnat  cumPalre  in  unitate  Spiritussancti 
Deus  per  omnia  swcula  sceculorum.  Amen. 

'  In  Editis,  in  via  auiitrali. 

•  Piur.  Mss.,  et  vestibulum  ejus  pergyrum, 

♦  Laud.,  cum  Longip.,  per  eam. 

*  Longip.,  concinentibus  Laud.  et  Suess.iatriiex- 
terioris;  quod  emendandum  putamus. 


^  Suess.,  atrii  exterioris,  sedmendose. 
^  Laud.,  2)er  illas...  qui  sicut,  etc. 

•  Addunl,  opere  Gemet.  cum  aliis  Norm.  et  Lon- 

•  Laud.,  Suess.,  Longip.,  Val.  Cl.,   octavum  vero 
gradiim  annnntiant  retributionis  wternw. 

i^  Vulgati,  da  partes. Seqmmuv  Mss,  Laud.,  Lon- 

?ip.,  Norm.,  etc.  Vide  quaesupraobservavinitts  nol* 
ad  hom.  4^  olim  decimam  sextamy  num.  2. 


1020 


HOMILIARUM  IN  EZEGHIELEM  LIB.  H,  -  HOMIL.  VIH. 


1030 


legis  noverant  opera  populi  magis  quam  corda  cu-  A  scientiam,  fortitudinem  et  consilium,  intellectum  et 


stodire?  ut  interiores  portas  prsedicatores  sanctaa 
Ecclesiae  debeamus  accipere,  qui  spiritalibus  monitis 
discipulorum  suorum  corda  custodiunt,  nc  maiis 
quae  non  faciunt  vel  in  cogitationibus  delectentur, 
Per  illas  cnim  septem  gradibus  ascendi  dicitur,  is- 
tarum  vero  octo  graduum  ascensus  esse  perhibetur, 
quia  et  in  vencratione  legis  dies  septimus  f uit,  et  in 
novo  testamento  octavus  dies  in  sacramento  est,  is 
videiicet  qui  Dominicus  appellatur,  qui  tertius  a  pas- 
sione,  sed  octavus  a  conditione  est,  quia  et  septi- 
mum  sequitur. 

3.  Sin  vero  portarum  nomine  solos  intelligimus 
sanctos  apostolos  designari,  qui  videlicet  primi  no- 
bis  sunt  sanctcB  Ecclesiae  praedicatores,et  nosfidem, 


sapientiam  suis  auditoribus  praedicant.  Sed  cum  jam 
omnia  dimitti  praecipiunt,  cum  nihil  in  hoc  mundo 
diligi  admonent,  *  nil  per  affectum  teneri,  cum  con- 
templationi  coelestis  patriae  intendi,  atque  in  ejus 
suadent  mysteriis  delectari,  gradum  addunt,  et  ad 
interiora  trajiciunt.  Iste  gradus,  docente  Veritate, 
cuidam  ostensus  est,  cui  cum  legis  praecepta  dice- 
rentur^  respondit  :  H(ec  omnia  custodivi  a  juventute 
mea  (Matth.xix,  20).  Quasi  enim  jani  in  septem  gra- 
dibus  stabat,  cum  a  juventute  sua  omnia  custodisse 
se  diccret.  Sed  ei  mox  dicitur  :  Adhuc  unum  tibi 
deest :  Si  vis  perfectus  esse,  vade,  vetide  omnia  quoiha' 
hes,  et  da  pauperibus,  et  habebis  thesaurum  in  calo,  ei 
veni  sequere  me  (Ibid.,  21).  In  quibus  verbis  octa- 


spem,  atque  charitatem  summopere  tenere  docue-  g  vum  quidem  gradum  vidit,  sed  asccndere  noluit,  qui^ 


runt,  ipsi  itaque  nobis  in  his  virtutibus  portae  sunt, 
qui  nos  per  easdem  virtutes  ad  interiorem  intelle- 
ctura  xiorns  sapientiae  perducnnt.  Sed  si  ipsi  exte- 
riores  portae  sunt,  *  quos  accipimus  interiores  ?  Si 
vero  ipsi  interiores  sunt,  quos  intelligimus  exterio- 
res  ?  Qua  in  re  intelligi  utiliter  potest  1392  quia 
ipsi  nobis  exteriores  simnl  et  interiores  portae  sunt. 
Cum  enim  adhuc  inchoantibus  non  alta  et  mystica, 
sed  quaedam  quae  capi  praevalent,  praedicant,  portae 
exteriores  sunt ;  cum  vero  perfectis  *  profunda  et 
mystica  loquuntur,  portae  interiores.  Videamus  qua- 
liter  porta  exterior  pateat  :  Non  potui  vobis  hqui 
quasi  spirilalibuSy  sed  quasi  camalibus,  tanquam  par- 
vulis  in  Christo  lac  vobis  potum  dedi,  non  escam  (I 


tristis  abscessit.  Quisquis  itaque,  coutemptis  rebus 
temporalibus,  aeternitatis  contemplatione  pascitur, 
ccelestis  regni  gaudia  rimatur,  post  septem  gradus 
quos  tiniendo  et  operando  atque  intellectu  sapientiae 
succrescendo  tenuit^  octavo  gradu  interioris  portaa 
aditum  intravit. 

5.  Per  octavum  quoque  numerum  et  dies  aetemi 
judicii^  et  carnis  resurrectio  designatur.  Unde  et 
Psalmus  qui  ^  pro  octava  scribilur  a  pavore  judicii 
est  inchoatus,  cum  dicitur  :  Domitie,  ne  in  ira  tua 
arguas  me,  neque  in  furore  tuo  corripias  me  (Psal.  vi» 
2).  Nunc  enim  tempus  est  misericordi%  in  illo  autem 
1893  judicio  dies  irae.  In  quo  videlicet  die  omne 
hoc  tempus  linitur  quod  septem  diebus  evolvitur. 


Cor,  III,  1).  Videamus  qualiter  porla  interior  pateat:  n  Qwia  autem  post  septem  dies  sequitur,  jure  octavus 


Sapientiam  loquimur  inter  perfectos  (Ibid.  ii,  6^.  Vi- 
deamus  utrum  ipsa  eadem  sit  porta  interior  et  exte- 
rior :  Sapientibus  et  insipientibus  debitor  sum  (Rom.  i, 
14).  Qui  rursum  dicit:  Sive  mente  excedimus,  Deo ; 
sive  sobrii  sumus,  vobis  (II  Cor.  v,  13).  In  hoc  enim 
quod  contemplando  et  loquendo  sapientibus  mente 
excedil,  porta  interior  est ;  in  hoc  vero  quod  parvu- 
lis  sobrie  in  prsedicatione  se  temperat,  et  quanta 
ebrietate  spiritus  infundatur  in  mente  cum  praidicat 
non  ostendit,  exteriorem  portam  se  esse  manifestat. 
Ipsi  itaque  et  exteriores  portae  nobis  sunt  et  interio- 
res,  qui  nos  et  in  primo  aditu  fidei,  spei  atque  cha- 
ritatis  instituunt,  et  cum  jam  proficientibus  ccelestis 
regni  mysteria  praedicant,per  subtiliorem  sensum 
nos  ad  interiora  perducunt. 


appeliatnr.  In  quo  et  caro  nostra  resurget  ex  pul- 
vere,  ut  sive  bona,  sive  mala  quae  egit,  recipiat  a 
Veritate.  Uude  et  per  iegem  quoque  octavo  die  fieri 
circumcisio  jubetur.  Nam  per  membrum  quod  cir- 
cumciditur  mortaiis  propagatio  generatur,  deceden- 
tium  quoque  et  succedentium  numerus  augetur.  Sed 
quia  in  resurrectionemortuorum  nec  carnis  jam  pro- 
pagatio  agitur,  et  decessio  atque  successio  nulla  erit, 
quia  sicut  scriptum  est :  Neque  nabent,  neque  nu6eti- 
tur,sed  erunt  sicutanyeti  in  cwlo  (Matth.  xxii,  30),  oc- 
tavadie  praecipitur  praeputium  incidi.Ibi  enim  locum 
jam  carnis  propagatio  non  habet,  ubi  resurgens  caro 
perseverantiam  aeternitatis  habet.  ^  Per  iioc  mem- 
brum  mater  virgo  descendit,quae  Deum  in  utero  sine 
virili  admistioue  concepit,  qui  primus  nobis  aeternas 


4.  Unde  et  per  septem  gradus  prius  ascensus  ea-  ^  patriae  gloriam  in  sua  resurrectione  monstravit.  Qui 


nun  describitur,  ct  postmodum  per  octo.  Per  octa- 
Tum  etenim  gradum  illius  vitae  mysteria  signantur, 
quam  in  secretis  suis '  perfecti  intelligunt,  qui  jam 
cuncta  temporalia  mente  transcendere  noverunt,  qui 
praesentem  vitam  quae  septem  dierum  curriculo  evol- 
vitur  plene  despiciunt,  qui  de  intima  contemplatione 
pascuntur.  llabent  igitur  portae  spiritalis  aediAcii  se- 
piem  gradus,  quia  timorem  Domini,  pietatem  et 

*  Laud.,  quos  aspieimus. 

*  Suess.,  «umrna  et  mystica.  Ltixxd, pro f unda summa 
ei  mystiea. 

'  Ebroic.  et  Sagiens.,  perfeete. 
^  Elbroic,  nil  imperfectum  tenere. 


resuryens  a  mortuis,jam  non  moritur,etmors  ei  ultra 
non  dominabitur  (Rom.  vi,  9).  Nobisque  exemplum 
dedit,  ut  ea  lieri  in  die  ultiino  de  nostra  carne  cre- 
damus  quae  facta  de  carne  illiusin  dic  resurrectionis 

agnovimus. 

6.  Sed  quia  de  carnis  resurrectione  nobis  sermo  se 
intulit,  triste  nimis  et  valde  lugubre  est  quod  quos- 
dam  in  Ecciesia  stare,  et  de  carnis  resurrectiono 

"  Multi  sunt  qui  pro  octava  inscribuntur.  At  iste 
primus  est. 

^  Editi  ante  Gussanv.,  per  hoc  verbum,  Emendan- 
tur  ex  Mss.  Anglic.  et  nostris. 


i03i 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


1032 


dnbitare  cognoscimiis.  Hanc  antem  antiqni  patres  A  Jestim  ChrisUm,  qui  reformahit  corpus  humilitatii 


venturam  esse  certissime  credidemnt,  etiam  cum 
nuilum  adhuc  ejusdem  resurrectionis  exemplum  te- 
nerent.  Qua  igitur  damnatione  digni  snnt  qui  et 
exemplum  jam  dominica;  resurrectionis  acceperunt, 
et  tamen  adhuc  de  sua  resurrectione  diffidunt?  Pi- 
gnus  tenent,  et  iidem  non  habent.  Ecclesiam  replent, 
sed  quia  de  resurrectione  sua  dubitant,  mente  vacua 
stant.  De  hac  resurrectione  per  beatum  Job  dici- 
tur  :  Scio  quod  Redemptor  meus  vivit,  et  in  mcissi- 
mo  die  de  terra  surrecturus  sum,  et  rursim  circumda' 
bor  pelle  mea,  et  in  carne  mea  ^  oidebo  Deum ;  qtiem 
visurus  sum  ego  ipse,  et  ocuH  mei  conspecturi  sunt,  et 
non  alius  (Job  xix,  25,  seq.).  Hinc  etiam  per  Psal- 
mistain  dicitur  :  In  conspectu  ejus  *  procidunt  unir- 


nostr(e,  configuratum  corpori  claritatis  suw  (PMlip, 
111^20,21).  Hinc  iterum  dicit :  Si  enim  credimus  quod 
Jesus  morttius  est  et  resurrexit,  ita  et  Deus  eos  qui 
dormierunt  per  Jesum,  adducet  cum  eo  (/  Thess.  i, 
13).  Qui  rursus  ait  :  Primitice  dormientium  Christus 
(I  Cor.  XV,  20J.  Si  enim  nos  a  mortis  somno  non 
surgimus,  quomodo  resnrrectionem  dominicam  pri- 
mitias  habemus  ? 

7.  Ecce  veteres  ac  novi  Patres  uno  sibi  spiritu  de 
carnis  resurrectione  concordant.  Ecce  ipsa  per  se 
Veritas  prius  voce  docuit  quod  de  resurrectione 
carnis  postmodum  opere  demonstravit,  et  tamen 
adhuc  quorumdam  infirmitas  fidem  non  habet  in 
domo  fidei  stans.  Sed  mirari  solent  qualiter  caro 


versi  quidescenduntinterram{Psal.xxi,30).lnlem,  B  reviviscere  possitex  pulvere.  Mirentur  igitur  '  alti- 


enim  mortui  non  spiritu,  sed  corpore  descendunt.In 
conspeclu  ergo  Domini  procidunt  qui  in  terram  de- 
scendunt,  quia  resurgendo  ad  judicium  veniunt  qui 
nunc  in  pulvere  putrescunt.  Hinc  iterum  dicit :  Siti- 
vit  in  te  anima  mea,  quam  multipliciter  et  caro  mea 
(Psal.  Lxii,  2).  Sitil  ^  anima  ut  Deum  videat ;  caro 
quid  sitit,  nisi  ut  resurgat  ?  Hinc  rursus  ait  :  Aufer 
spiritum  eorum,  et  deficient,  et  in  pulverem  suum  re- 
vertentur  (Psal.  cin,  29).  Moxque  de  camis  resur- 
rectione  subjungit  :  Emitte  spiritum  ttium,  et  crea- 
huntttr,  et  retMvabis  faciem  terras  (Ibid.,  30).  Hinc 
iterum  dicit :  Exsurge,  Lomine,  in  requiem  tuam,  tu 
et  arca  sanctificationis  tuce  (PsaL  cxxxi,  S).  Exsur- 
rexit  enim  Dominus  in  requiem  suam  cum  carnem 


tudincm  coeli,  molem  terrae,  abyssos  aqnamm, 
omnia  quae  in  mundo  sunt,  ipsos  quoqne  angeJos 
creatos  ex  nihilo.  Minus  est  valde  aliqnid  ex  aiiqao 
facere  quam  omnia  ex  nihilo  fecisse.  Ipsa  nobis  ele- 
menta,  ipsae  rerum  species,  resurrectionis  imaginem 
praedicant.  Sol  enim  quotidie  nostris  ocnUs  moritur, 
quotidie  resurgit.  Slellae  inatitunis  horis  nobis  occi- 
dunt,  vesperi  resurgunt.  Arbusta  aestivis  teropori- 
bus  ^  plena  foliis,  floribus,  ac  fructibus  videmus, 
quae  hiemali  tempore  nuda  foliis,  floribus  ac  fracti 
bus,  et  quasi  arida  remanent,  sed  veraali  sole  red- 
eunte,  cum  a  radice  humor  surrexerit,  suo  iteram 
decore  vestiuntur.  Cur  ergodehominibos  diffiditar, 
quod  fieri  in  lignis  videtur  ?  Sed  saepe  puJverem  pn- 


suam  de  sepulcro  suscitavit.  Post  hunc  quoque  ex-  n  trescentis  carnis  aspicinnt  ct  dicunt  :  Unde  ossa  et 

•  .  -    tf%^^   ^  *  *  M.        T^  1  •  ¥  W  •  ^^  111  1  1  •11"  • 


surgit  et  arca,  1394  quia  resurgit  Ecclesia.  Hinc 
per  eumdem  prophetam  de  quo  loquimur  scriptum 
est :  Ossa  arida,  audite  verbum  Domini.  Hcec  dicit 
Dominus  Deus  ossibus  his  :  Ecce  ego  intromittam  in 
vos  spintum,  et  vivetis.  Et  daho  super  vos  net^os,  et 
succrescere  faciam  super  vos  cames,  et  superextendam 
in  vos  cutem,  et  daho  vobis  spiritum,  et  vivetis  (Ezech, 
xxxvii,  4,  seq.).  Hinc  est  quod  propheta  alius  *  per 
resurrectionem  Domini  humanum  genus  vidit  in  fine 
snscitari,  atque  ait  :  ^  Vivificabit  nos  post  duos  dies, 
in  die  tertia  suscitahit  nos,  et  vivemus  in  conspectu 
ejus  (Osee  vi,  3).  Hinc  est  quod  cum  de  semetipso 
Dominus  loqueretur,  adjunxit  :  Nolite  mirari  hoc, 
quia  venit  hora  in  qtui  omnes  qui  in  manumentis  sutU 


medullae,  unde  caro  vel  capilli  poterant  in  resnrre- 
ctione  reparari?  Haec  itaque  requirentes,  parva  se- 
mina  ingentium  arborum  videant,  atqae  si  possont 
dicant  :  Ubi  in  eis  latet  tanta  moles  roboris,  tanta 
diversitas  ramorum,  tanta  multitudo  et  viriditas  fo- 
lioram,  tanta  species  florum,  "  tanta  nbertas,  sapor 
atque  odorfructuum  ?  Nunquidnam  seminaarboram 
odorem  vel  saporem  habent,  quem  ipsae  post  arbores 
in  suis  fractibus  proferunt  ?  Si  ergo  ex  semine  ar- 
bornm  quod  videri  1395  non  potest  prodnci  po- 
test,  cur  de  pulvere  carnis  humanae  diffidilnr  quia 
ex  eo  reparari  forma  \aleat  quae  non  videtur  ? 

8.  Saepe  autem  objicure  inanem  quaestinncnlam 
solent,  qua  dicunt :  Carnem  hominis  lupus  comedit. 


audient^voc^m  Filii  Dei.  Et  procedent  qui  bona  fece-  j.  lupum  leo  devoravit,  leo  moriens  ad  pnlverem  re- 
runt  in  resurrectionem  vitce ;  qtii  vero  mala  egerunt,in  diit,  cum  pulvis  ille  suscitatur,  qnomodo  caro  ho- 
resurrectionem  jttdicii  (Joan.  v,  28,  29).  Hinc  Paulus  minis  a  lupi  et  leonis  came  dividitnr  ?  Qnibns  quid 
ait  :  Unde  etiam  salvatorem  exspectamtis  Dominum      respondere  aliud  debemus,  nisi  nt  prius  cogitent 


*  Lvr.,  videbo  Deum  salvatorem  metm.  Caetemm 
quae  ae  resurrectione  in  dubium  adducta  hic  dicun- 
tur,  etiam  le^ntur  1.  xiv  Moral.,  n.  70.  Lege  no- 
stram  praefationem  in  Dialogomm  libros,  num.  10. 

*  Gemet.,Rothomag.  et  plerique  Norm.,  cum  Val. 
CL,  procedunt.  Quae  lectio  non  abhorret  a  Gregorii 
proposito ;  sed  a  textu  Heb.  Yulgata,  caeterisque  ver- 
sionibus  respuitur. 

'  Vulgati,  anima  mea.  Redundare  videtur  mea, 
abestaue  a  Mss.  Laud.,  VaL  CL  etplur. 

*  AL,  in  resurrectione  Domini,  nt  habetur  in  ple- 
rJsque  Notjb,  et  in  Val.  CL 


^  Laud.,  vivificavit...  suscitavit. 

^  Ita  Gemet. ,  Beccensis,  Lyr. ,  Utic. ,  Rotho- 
mag.,  etc. ,  consentiente  evangelico  textn.  Editi, 
vocem  ejus. 

^  lidem  Cod.,  suffragante  Ebroic,  amplitudineftL 

*  Ita  legendum  ex  Mss.  Norm.  et  Anglic.  Laud. 
non  habet  floribus.  Deest  etiam  in  Vulgatis,  nbi,  pro 
fructibus,  legimus  frugibus.  Infra,  nbi  exstat  :  nuds 
foliis,  floribtis,  a^i  fructibtis,  legitur  simpUciter  in 
Ebroic,  Sag.  et  LjT.,ethieme  qttasi  arida  r^manent. 

^  Suess.  et  Longip.,  tanta  ubertas  taponm  a^, 
etc 


i033 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  UB.  U.  -  HOMIL.  YUI. 


i034i 


qnaliter  in  hnnc  mnndam  yenerint,  et  tnnc  inve-  A  scitatns,  ^  ligatis  manibns  ac  pedibns  de^sepnlcro 


nient  qnaliter  resnrgant?  Certe  tn  homo  qni  hoclo- 
qneris,  aliqnando  in  matris  ntero  spuma  sangninis 
fnisti,  ibi  qnippe  ex  patris  semine  et  matris  sangnine 
parvns  ac  liquidus  globns  eras.  Dic,  rogo,  si  nosti, 
qnaliter  ille  hnmor  seminis  in  ossibns  durnit,  quaii- 
ter  in  mednllis  liqnidus  remansit,  qnaliter  in  nervis 
solidatus  est,  qnaliter  in  camibus  crevit^  qualiter  in 
cnte  extensns  est,  qnaliter  in  capillis  atque  ungui- 
bns  distinctus,  ita  ut  capilli  molliores  carnibus,  et 
nngnes  essent  teneriores  ossibus,  carnibns  durio- 
res  ?  Si  igitnr  tot  et  tantaexnno  semine  per  species 
distincta  sunt,  et  tamen  in  forma  remanent  con- 
jnncta,quid  mimm  si  possit  omnipotens  Deus  in  illa 
resnrrectione  mortuoram  camem  hominis  distin- 


exiit,  qnem  postmodum  solvi  Dominus  per  disci- 
pulo«  jussit  (Joan,  xi,  44,  seq.);  quomodo  idem  Re- 
demptor  noster,  in  vera  carne  atque  ossibus  resur- 
gens,  clausis  ostiis  ad  discipulos  intravit  {Joan, 
XX,  26). 

10.  Ecce  haec  investigare  non  vales,  et  tamen 
credis.  Cur  ergo  *  de  resurrectionis  gloria  dispu- 
tando  et  discutiendo  dubitas,  qui  tam  multa  myste- 
ria  sine  discussione  credidisti  ?  Qui  tamen  si  resur- 
rectionem  carnis  non  credis,  omnia  sine  causa  cre- 
didisti,  quia  in  hoc  angelorum  spectaculo  videris 
quidem  velociter  currere,  sed  postquam  cursum  per- 
egeris,  ne  bravium  accipias  aversaris.  Unde  per 
Paulum  dicitur :  Sic  currite  utcomprehendatis  (I  Cor. 


gnere  a  came  bestiaram,  nt  nnns  idemqne  pulviset  g  ix,  24).  Qui  rarsusait :  Siin  hac  vita  in  Christo  tan 
non  resnrgat  in  qnantnm  pnlvis  Inpi  et  leonis  est,  et      tum  sperantes  sumus,  miserabiliores  sumus  omnibus 


tamen  resurgat  in  quantnm  pnlvis  est  hominis?  Vide 
itaqne,  homo,  qualiter  ad  vitam  venisti,  et  nequa- 
qnam  dubites  ad  vitam  qnaliter  redeas.  Cur  autem 
ratione  vis  comprehendere  quomodo  redeas,  qui 
ignoras  qnomodo  venisti  ?  Da  potentiae  Creatoris  tui 
qnodcomprehendere  non  vales  de  temetipso.  Certc 
enim  qnia  tn  ex  terra  factus  es^  terra  vero  ex  nihilo, 
tn  es  creatns  ex  nihilo.  Ne  ergo  de  carnis  tuae  re- 
snrrectione  desperes,  perpende  pradenler  quia  mi- 
nns  est  Deo  reparare  qnod  erat  qnam  fecisse  qnod 
non  erat. 

9.  Sed  si  non  potes  resnrrectionis  elTectnm  ra- 
tione  comprehendere,  perpende  quam  multa  sunt 


hominibus  (I  Cor.  xv,  19).  Divin»  autem  virtutis 
mysteria  quae  comprehendi  non  possunt  non  intelle- 
ctu  discutienda  sunt,  sed  fide  veneranda.  Sciendum 
itaque  nobisestquia  quidquid  rationehominiscom- 
prehendi  potest  mirum  esse  jam  non  potest,  sedsola 
est  in  miraculis  ratio  potentia  facientis.  Ecce  dum 
•  de  resurrectione  carhis  loquimur,  ab  expositionis 
ordine  paululum  digressi  sunius.  Ad  ea  ergo  quae 
ocepimus  redeamus. 

ii.  Ilabent  antem  interiores  portae  vestibula,  qnae 
viginti  et  quinque  cubitis  in  longitudinem  metiuntnr. 
Si  enimocto  ter  ducimus,  ad  viginti  et  quatuorper- 
venimus.  Cui  unus  additur,  ut  viginti  et  quinque  te- 


qnae  non  intelligis  qnaliter  sint,  et  tamen  esse  non  G  neamus.  Auditores  etenim  boni,  qui  quasi  quaedam 


dnbitas.  Dic,  rogo,  si  nosti  ^  gyros  cceli,  terrae  cardi- 
nes,  aqnaram  abyssos,  nbi  finiuntur,  nbi  suspensi 
snnt?  Scimus  autem  quia  qnod  exnihilo  factumest 
pendet  in  nihilo.  Sed  si  est  aliqnid  qnod  diciturni- 
hilum,  jam  nibilnon  est.  Si  antem  nihil  est  nihilum. 
nnsqnam  mnndi  moies  dependet,  nec  est  nbi  sit 
qnod  creatum  est  nt  sit.  Quomodo  ergo  nusqnam 
est  qnod  novimns  qnia  est  ?  Sed  haec  fortasse  ad  te 
multa  snnt,ad  temetipsum  homo  revertere.  Certe  ex 
spiritn  es  creatus  et  limo^  nno  invisibili,  altero  vi- 
aibili;  nno  sensibili,  et  altero  insensibili.  Qnomodo 
ergo  permisceri  in  te  potuit  spiritus  et  limus,  atque 
ex  diverso  fieri  res  non  diversa,  ita  ut  in  tanta  con- 
venientia  misceretur  spiritus  et  limus,  nt  cnm  caro 


vestibula  sunt  portarum,  aeternae  spei  longanimita- 
tem  lenent,  octavum  diem  in  Trinitatis  fide  susti- 
nent.  Quae  Trinitas,  ^  quia  unus  est  Deus,  octo  qni- 
dem  pertria  ducunt,  sed  in  unius  Dei '  confessione 
solidantur.  Plana  sunt  vestibula,  quia  humilia  sunt 
corda  bonoram  auditorum.  Habent  longitudinem, 
qnia  in  spei  perseverant  longanimitate.  Viginti  et 
quinque  cubitis  earam  longitudo  mensuratur,  quia 
resurrectionem  camis  in  octava  per  Trinitatem  cre- 
dnnt,  et  eamdem  sanctam  Trinitatem  unum  Qsse 
Deum  fatentur.  Habent  quoqne  quinque  cubitos  in 
latitudinem,  qnia  per  vitam  simplicem  quae  qninqne 
sensibus  ducitur  circa  amorem  proximi  dilatantur. 
Et  notandum  qnia  postquam  portarum  vestibula  su- 


atteritnr  spiritus  marceat,  et  cum  spiritus  afiligitur  d  perius  alia  dicta  sunt,  postmodum  vestibulum  qnod 


caro  contabescat  ?  Sed  forsitan  necdum  praevales  di- 
•cntere  temetipsnm.  Perpende,  rogo,  si  vales,  quo- 
modo  Rubrnm  mare  virga  divisnm  est  (Exod.  xrv, 
Si),  qnomodopetrae  duritia  percnssione  virgae  nndas 
emanavit  (Num.  xx,  11),  quomodo  Aaron  virga 
uccaflornit  (Ibid.,  xvii,8),qnomodoex  ejusgenere 
▼emens  Virgo  concepit,  quomodo  *  et  in  partn 
▼irgo  permansit  (Luc.  i,  27,  seq. ;  ni,  23,  seq.) ; 
qnomodoqnatridnannsmortnns,  1396  jnssione  sn- 


quinque  cnbitos  habet  in  latitudinem  exterius  respi- 
cere  dicitur,  qni  nimiram  sunt  auditores  alii  qui 
intellectum  interioris  vitae  magis  virtutibus  profi- 
ciendo  penetrant,  etsnnt  quidamsimplicesqui  bene 
qnidem  sed  jnxta  sensus  corporeos  vivunt.  Unde  et 
exterius  respicere  dicuntur.  Quasi  enim  extra  respi- 
ciunt,  quia  jnxta  sensus  corporeos  vivunt.  Sed  ta- 
men  et  exterins  respicientes,  intus  sunt,  qnia  ets^ 
sensns  corporeos  intelligendo  transcenderenescinnt, 


*  Excnsi,  Mts.  invitis,  gyros  easli..,  abyssus. 

*  Val.  a.,  cnm  sex  Norm.,  post  partum. 
'  Editi,  Ugatus. 

*  Land.,  ad  marg.,  de  resurrectiane  camis. 

Patrol.  LXXVI. 


•  Sness.,  de  resurrectionis  gloria. 

*  Abcst  quia  a  Longin.  et  Val.  CI. 

'^  Land.,  Longip.  et  Sness.,  visione. 


"^ 


1035 


SANCTl  GIUBg6RU  MAGNI 


i036 


fidem  tamen  atque  charilalem  humiliter  tenent.  Et  A  secunda  autem  •  inter  portam  Auslri  et  Aquilonis 


intus  ergo  sunt  in  spiritali  aedificio  per  amorem,  et 
quasi  foris  respiciunt  per  simplicitatem. 

12.  Potest  per  vestibulum  quod  exterius  respicit 
fides  inchoantium  designari,  ct  pervestibulum  quod 
est  interius  fides  perfectorum,  qui  jam  per  eam  in 
signis  et  virtutibus  emicant.  Possunt  etiam  per  ve- 
stibulum  interius  praecepta  altiora,  per  1397  ve- 
stibulum  vero  quod  respicil  exterius  praecepla  adhuc 
minima  figurari.  Per  vestibulum  quippe  iturad  gra- 
dus  et  ad  portam,  quia  per  praecepta  praedicationis 
pertingitur  ad  virtutes  atque  aditum  gratiae  coelestis. 
Cum  vero  jubetur  aliis  in  cogitatione  sua  aeterna 
meditari,  coelestia  sapere ;  eisque  dicitur  in  psalmis 
et  hymnis  et  canticis  spiritalibus  vivere  {Coloss.  iii, 


Orientis  porta  nominetur,  quiaetexdivinitateante- 
cessit  omnia,  et  ex  humanitate  venit  inter  omniay 
qui  et  ^  decedentis  Judaeae  finis  factus  est,  et  subse- 
quentis  gentilitatis  initium.  Igitur  quia  ea  qnae  nec- 
dum  dicta  fuerant,  ut,  Domino  largiente,  potuimos, 
rimati  sumus  et  ea  quae  saepius  sunt  replicata  trans- 
currimus,  nunc  ad  ea  veniamus  quae  sic  jam  per  or- 
dinera  dicuntur,  ut  in  eis  pene  nihil  de  his  quae  di- 
cta  sunt  replicetur  : 

Yers.  38.  —  Et  per  singula  gazophylaeia  osiium 
in  frontibus  portarum. 

14.  GazophylaciasuperiusfiJom.  6,  oHm.  18,  n.  1 
et  seq.)  diximus  corda  doctorum,  1398  qnae  scien- 
tiae  divitias  servant.  Frontes  aulem  portarnm  sunt 


16),  quasi  interius  vestibulum  ostenditur,  quod  quin-  p  verba  atque  opera  prajdicatorum,  in  quibus  eos  foris 


quaginta  cubitis  longitudine,  etvigintiquinque  lati- 
tudine  mensuratur.  De  quibus  numeris  nunc  tace- 
mus,  quia  ex  his  jam  multa  superius  diximus.  Cum 
veroaliispraecipitur.  Vxori  virdMtum  reddat,simi- 
liter  autem  et  uxor  viro  (I  Cor.  vii,  3),  quasi  vesti- 
bulum  quod  exterius  respicit  designatur.  Quod 
quamvis  extra  respiciat,  tamen  intus  est,  quia  ru- 
dis  auditor  et  adhuc  agit  quod  carnis  est,  et  tamen 
a  bonorum  numero  alienus  non  est. 

13.  Potest  autem  et  per  Orientis  portam  Dominus, 
et  per  Austri  Judaea,  per  Aquilonis  vero  conversa 
gentilitasdesignari.[^  Portam  autem  Dominum  dici- 
mus,  quia  per  ipsum  intramus  ad  ipsum.  Portas  vero 
Judaeam  et  gentilitatem  non  incongrue  nominamus^ 


agnoscimus  quales  apud  se  intrinsecus  vivant.  Est 
autem  ostium  per  gazophylacia  singula  in  frontibus 
portarum,  quia  unusquisque  doctor  in  corde  audito- 
ris  intellectum  aperit  in  dictis  etoperibus  patrum. 
Cum  enim  Petri  apostoli  praedicationem  discntimus, 
cum  Pauli  verba  perscrutamur,  cum  Joannis  Evan- 
gelium  investigamus,  atque  ex  eorum  verbis  audito- 
res  nostros  ad  interiorem  intellectum  trahimus,  quid 
aliud  agimus,  nisi  ostium  inportarum  frontibus  ape- 
rimus?  Dicatur  ergo:  Per  singulagazophylaciaostiim 
in  frontibus  portarum,  quia  si  doctor  hoc  quod  loqui- 
tur  apostolorum  dictisminimeconfirmat,in  frontihns 
portarum  ostium  non  habet.  Et  si  ostium  non  babet, 
dici  jam  gazophylacium  spiritalisaedificiinon  potest, 


quia  prius  Hebraeis,  et  postmodum  patribus  cx  gen-  n  *  quiasiinlellectum  non  aperit,doctor  non  est.  Cum 


tilitate  venientibus  aditum  aedificii  coelcstis  agnovi- 
mus.]  Sed  hac  in  re  quaestio  animum  pulsat,  cur  in 
superiorinarrationeprophetae,  prius  Oricntalis,  post- 
modum  Aquilonis,  ac  deinde  Austri  porta  descripta 
est.  Cumque  easdem  portas  in  interiori  atrio  narra- 
ret,  prius  portain  Austri,  deinde  Orientis,  et  tertio 
in  loco  descripsit  Aquilonis.  Cur  autem  non  eumdem 
ordinem  quem  cceperat  tenuit,  sed  hunc  in  portarum 
descriptione  permutavit,  ut  et  prius  diceret  Orientis 
portam,  Aquilonis  et  Austri,  et  postmodurn  Austri, 
Orientis  et  Aquilonis  ?  Sed  siAquilonis  nominegen- 
tilitas  designatur,  cunctis  studiose  legentibus  liquet 
quia  ante  Synagogam  gentilitasfuit.Nam  Heberipse, 
a  quo  Hebraei  appellati  sunt,  ex  gentibus  est  electus 


vero  auditores  boni  per  ora  docentium  apostoloroiD 
dicta  et  opera  cognoscunt,  culpassnasapndsemetip- 
sos  ^  tacite  reprehendunt,  et  lacrymis  inseqnuntiir 
omne  quod  se  egisse  inique  meminenint.  Unde  hic 
quoque  de  ostio  quod  est  in  frontibus  portamin 
subditur : 

Ibid.  —  Ibi  lavabant  holocaustum, 

15.  Qui  enim  se  per  fidem  in  conversatione  saneti 
Domino  devovemnt,  holocaustumDominofactisnnt. 
Sed  quia  adhucmulta  in  se  de  corraptibiJisua  came 
patiuntur,  quia  adhuc  in  eis  cordis  munditiasordidis 
cogitationibus  inquinatur,  quotidie  ad  lacrymas  re- 
deunt,  assiduis  fletibus  afiliguntur.  Sanctorum  enim 
patrumdicta  et  facta  considerant,  et  cum  se  indignos 


{Genes.  x,  21).  Dicatur  ergo porta  OrienUlis ante  por-      pensant,in  portarum  ostio  holocaustum  lavant.Ecee 

lam  Aquiloniset  Austri,  quia  iu  divinitate  suaDomi-  ^  etenim  «  quis  pro  timore  omnipotentis  Domini  — 

nus  ante  gentilitatem  et  Judaeam  natus  est,  qui  et 

ante  omnia  saecula.  Dicatur  vero  narratione  subse- 

quenti  porta  Auslri,  Orientis  et  Aquilonis,  quia  Re- 

demptor  noster  in  humana  natura  inter  Judaeam  et 

gentilitatem  nasci  dignatusest,  quiaet  '  in  fine  Sy- 

nagogae  venit,  et  ante  initium  Ecclesiae,  quam  ex 

gentibus  collegit.  In  prima  ergo  descriptione  sit 

Orientalis  porta  ante  portam  Aquilonis  et  Austri;  in 

^  Intra  uncinos  comprehensa  restituimus  ex  Mss. 
Laud.,  Suess.  et  Longip. 

■  Ita  Laud.,Longip.  et  Norm.,  cum  Anglic,  Val. 
Cl.,  cui  consentiunt  Editi,tn/W«.  Melius  xn  (ine  Sy- 
tiagogw,  propter  antithesim  initii  Ecclesite. 


patiens  devovit,nuIIiconvicium  pro  convicioreddere, 
omnia  aequanimiter  tolerare,et  tamen  cum  hunc  coa- 
tumelia  ab  ore  proximi  illata  subito  percnsserit,  tor- 
batus  forte  aliquid  loquitur,  quod  loqui  non  ddnit 
Certe  iste  jam  holocaustum  est,  sed  adhne  inqoisi- 
tum.  Fortasse  contra  illatas  contumelias  patientitf 
exhibuit,  tacitus  permansit ;  sed  tamen  contra  est- 
demcontumeliasquasportatdolore  tangitory  e^nsif^ 

'  Longip.,  decidentis, 

^  Plur.,  quia  si  de  his  intelleclum. 

'  Yel,  taciti,  ut  habent  Laud,  et  Longip. 

•  Laud.  et  Suess.,  qui  se. 


I 


1037 


HOMILIARUM  IN  EZECUIELEM  LIB.  IT  -^  HOMIL.  VHI. 


1038 


iniiniM  in  charitate  sauciator.  Patientia  enim  vera  a  xii^  xiii).  Qui  itaqae  adhnc  mentem  habet  in  sae- 


ett,  qn»  et  ipenm  amat  qnem  portat.  Nam  tolerare. 
•ed  odisse,  non  est  *  virtns  mansnetndinis,  sed  vela- 
mentnm  fnroris.  Hic  itaqne  saepe  in  cogitatione  sua 
te  judicat,  reprehendit  senletipsum  quia  dolet,  uec 
tamen  apud  se  praevalet  obtinere  ne  doleat.  Jani  ergo 
per  bonam  devotionem  holocaustum  est,  sed  tamen 
per  doiorem  qno  tangitur  adhuc  inqninatum.  Alius 
ea  quae  porsidet  apud  semetipsum  decrevit  indigen- 
tibus  cuncta  tribuere^  nil  sibimet  reservare^  \itam 
snam  soli  supemae  gubemationi  committere;  sed 
dnm  praebet  pauperibus  quae  habet,  fortasse  '  cogi- 
tatio  menti  subrepitqnae  dicit :  Unde  vives,  si  cuncta 
dederis?  Nec  tamen  desistit  tribuere,  sed  quod  laetus 
dare  coeperat  poslmodnm  tristis  praebet.  Quid  hujus 
mens  nisi  misericordiae  holocanstum  est?  sed  tainen 


B 


culo,  sed  boni  jam  aliquid  operatur,  Deo  sacrificiuin 
obtulit  in  iEgypto.  Qui  vero  praesens  saeculnin  dese- 
rit,  et  ngit  bona  quae  valet,  quasi  jam  ^Egypto  dere- 
licta  sacrificium  praebet  in  erenio,  quia,  repulso  car- 
nalium  desideriorum  ^  strepitu,  in  mentis  suae  quiete 
alque  solitudine  Deo  immolat  quidquid  operatur. 
Quamvis  ergo,sicut  dictumest,sacrificiumsitetiam 
holocaustum,majus  tamenest  holocaustuni  sacrificio, 
quia  mens  quae  hujus  mundi  ^  delectatione  non  pre- 
mitur,  totum  omnipotentis  Dei  sacrificio  incendit 
quod  habet. 

17.  Sed  sciendum  nobis  est  quia  sunt  quidam  qni, 
etiam  saeculum  relinquentes,  totum  quidem  quod 
habent  ofTemnt,  sed  tamen  in  bonis  quae  agunt  mi- 


perlristitiamcogitationisinquinatnm.  Aut  enim  de-  ^  ^'^^  compunguntur;  et  quidcra  bonum  quod  agunt 


liberare  snmma  non  debnit,  aut  post  deliberationem 
1399  nuJlo  modo  dubitare.  Alius,  contempta 
mnndi  superbia,  honores  atqne  dignitates  hujus  sae- 
cnli  decrevil  vitare,  nltimnm  appetit  inter  homines 
locnm  tenere,  nt  tanto  excelsior  inveniatur  in  per- 
manenti  gloria,  qnanto  hnmilior  aspicitnr  in  trans- 
ennte  vita.  Is  fortasse  cnm  subito  se  a  proximo  de- 
•pici  agnoscit^  dedignatnr  cur  despicitur.  Vult  qui- 
dem  esse  in  loco  hnmili,  sed  tamen  videri  contemp^ 
tibiiis  non  vnlt.  Hunc  jam  devotio  elevat,  sed  adhuc 
infirmitas  gravat.  Jam  ergo  per  devotionem  holocau- 
•tum  est,  sed  adhuc  ex  infirmitate  inquinatum.  Hi 
itaque  qui  in  eis  quae  optime  devoverant,  in  aliqua 
infirmitatis  suae  culpa  tanguntur,  cnm  per  verba  doc- 


holocaustum  est,  sed  quia  flere  ac  semetipsos  dijudi- 
care  nesciunt,  seque  ex  amore  ad  lacrymas  non  ac- 
cendunt,perfectum  eoram  holocaustum  non  est.  Hinc 
per  Psalmistam  dicitur  :  Memor  sit  Dominus  omnis 
sacrificii  iui,  et  holocaustum  tuum  pingue  fiat  (PsaL 
XIX,  4).HoIocaustum  quippe  siccum  est  bonum  opus 
quod  orationis  lacrymae  non  infundunt.  Holocaustum 
vero  pingue  est  1400  quando  hoc  quod  bene  agitur, 
corde  humili  etiam  per  lacrymas  irrigatur.  Unde  rar- 
sus  dicitur  :  Holocausta  medullata  offeram  tibi  (Psal. 
Lxv,  15).  Quisquis  enim  bonum  opus  agit  sed  ex 
omnipotentis  Dei  amore  atquc  desidcrio  flere  nescit, 
holocaustuin  habet,  sed  medullam  in  holocausto  non 
habet.  Qui  vero  bona  operatur,  et  visioni  jam  Crea- 


«  ...       .        •  4  II-      *     *  •  4       I      G  torissuiinhiat,atqueadaeternaecontemplationisgaudia 

toram  dicta  patrnm  mtelhgnnt,  et  in  quanta  culpa  ^  -     ,    -    . 

^  pervenirefestinat,seque  ipsum  ex  amorequoaccen- 

ditur  in  fletibus  mactat,  holocausta  Domino  medul- 


jaceant  agnoscunt,  seque  ipsos  pcenitentiae  lamen- 
tis  afiiciunt,  holocaustum  in  ostio  portaram  lavant. 
16.  Sciendum  vero  est  qnia  hoc  inter  sacrificium 
atqne  hoiocanstum  dislat,  quod  omne  holocanstum 
sacrificinm  est,  sed  non  omne  sacrificium  holocau- 
8tnm.  In  sacrificio  etenim  pars  pecndis,in  holocansto 
vero  totnm  pecns  olTerri  consueverat.  Unde  et  holo- 
caustum  Latina  lingna  totum  incensnm  dicitnr.  Pen- 
•emus  ergo  qnid  est  sacrificinm,  qnid  holocanstum. 
Cnm  enim  qnis  suum  aliquid  Deo  vovet,  et  aliquid 
non  vovet,  sacrificium  est.  Cum  vero  omne  quod  ha- 
bet,  omne  quod  vivit,  omne  quod  sapit,  omnipotenti 
Deo  voverit,  holocaustum  est.  Nam  sunt  quidam  qni 
•dhnc  mente  in  hoc  mnndo  retinentur,  et  tamen  ex 


lata  dedit.  Studendum  ergo  nobis  est  maia  et  fundi- 
tns  relinquere,  et  bona  qua^  sufiicimus  operari,  at- 
que  ^  in  ipsis  bonis  quae  agimus  amore  aeterni  lumi- 
nis  compungi.  Ipse  enim  cordis  tenebras  discutit 
amor  lucis,  nt  subtilius  videre  valeamus  ne  qua  in 
bonis  quae  agimns  prava  misceantur.  Considerandnm 
nobis  quippe  est  opus  nostram  quale  sit  quae  cogita- 
tio  in  opere,  qnae  intentio  in  cogitatione.  £t  cnm 
nostro  bono  operi  admistum  aliquid  malitiae  vel  pravae 
delectationis  agnoscimns,  redeamus  ad  lacrymas,  la- 
vemus  holocaustnm. 

18.  Sunt  autem  quidam  qui  semetipsos  in  magnis 


possessis  rebns  subsidia  egentibus  ministrant,  op-  "  actionibus  Domino  devoverunt,  atque  ad  lantam  per 


pressos  defendere  festinant.  Isti  in  bonis  quae  faciunt 
•acrificinm  ofierunt,  quia  et  aliqnid  de  actione  sua 
Deo  immolant,  et  aliquid  sibimetipsis  reservant.  Et 
•unt  qnidam  qni  nihii  sibimetipsis  reservant,  sed 
•ensnm,  lingnam.  vitam,  atque  snbstantiam  quam 
perceperant  omnipotenti  Dominoimmolant.  Quid  isti 
niai  bolocanstnm  ofiernnt ;  imo  magis  holocanstum 
finnt  tlsraeliticns  etenim  popnlns  phmnm  sacrificium 
in  iEgypto  obtnlit^secnndnm  vero  in  eremo  (Exod, 


fectionem  perveniunt,  ut  ab  cis  nulla  unquam  difll- 
cultate  flectantur,  ^  quatenus  deliberalione  castitatis 
nequaquam  caro  in  prav»  cogitationis  deieclationo 
animum  sternat.  Nam  et  si  quando  per  suggestionem 
pulsat,  surgere  non  permittitur,  quia  vigore  judicii 
calcatur.  In  deliberatione  quoque  palientiae  nec 
sermo  inordinatus  ab  ore  prodeat,  nec  dolor  tacitus 
animum  premat,utinlargitateeleemosynae  nnlla  ino- 
piae  snspicio  tristitiam  generet^  ut  in  deliberatione 


'  Suess.,  non  nl  veritai. 

'  Lyi^->  cunctatio, 

'  Ebroic.  com  caet.  Norm.,  tumultu. 


*  Land.  et  Val.  Cl.,  dilectione, 

*  Land.,  atqne  ut  in  ipsis compungamur. 

"  In  Excnsis,  quatenus  a  deliberatione. 


1039 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


1040 


humilitatis  nullas  '  despectus  animum  mordeat.  Sed  A  timaB  mentem  figunt.  Peccator  vero  et  menstrnata  est 


cum  jam  in  his  quae  recte  devoverunt  sese  fortiter 
exhibent,  priora  tamen  peccata  quse  ab  ipsis  ante 
bonam  deliberationem  perpetrata  sunt  ad  memoriam 
reducunt,  etplangunt  quidquid  illicite  se  egisse  me- 
minerunt.  Hi  itaque  per  vitain  quam  tenent  holocau- 
stum  sunt,  sed  per  vitam  quam  ante  tenuerunt  inqui- 
natum.  Lavant  ergo  holocaustuin  in  ostio  portarum, 
quia  in  iutellectu  quem  perceperuntdedictispatrum, 
lamentis  se  quotidianis  afficiunt^  et  mundant  vitam 
lacrymis,  quam  pravis  aliiiuaudo  actibus  inquinave- 
runt.  Nos  ilaque  inter  haec  ad  vitam  praeteritam  men- 
tis  oculos  reducaraus,  reminiscamur  *  qui  fuimus, 
cum  mundi  hujus  concupiscentias  sequeremur.Et  si 
jam  Domino  toto  corde  servimus,  quia  non  peccasse 


vel  is  qui  delinquit  in  opere,  vel  mens  quae  labitur 
in  prava  cogitatione.  Menstruatae  namque  ista  polla- 
tio  est,  quia  et  aliena  carne  non  tangitur,  et 
sua  carne  inquinatur.  Sic  itaque,  sic  est  omnis 
anima,  quae  etsi  malum  opus  non  agit,  pollata 
tamen  ^  cogitatione  sordescit.  Unde  etiam  per  pro- 
phetam  alium  sub  Judaeae  specie  de  anima  immundis 
desideriis  occupata  dicitur  :  Omnes  qui  qtuBrunt 
eam  non  deficienly  in  menslruis  ejus  invenient  eam 
(Jerem.  ii,  24).  Maligni  quippe  spiritus  quasren- 
les  non  deficiunt  cum  inferre  perditionem  cQpiunt, 
et  nulla  bonae  '  cogitationis  rectitudine  repelluntar. 
Atque  in  menstruis  suis  animam  inveniont,  quando 
in  pollutis  cogitationibus  positam  facile  ad  perver- 


meminimus '  defleamus,in  fletibus  lavemus  holocau-  g  sam  operationem  trahunt.  Dicatur  ergo  :  In  die  illa 

erii  fons  patens  domus  David  hcUtitanlibusJenualem, 
in  ablutionem peccatoris  et  menstruat^B  (Zach.  xiii,l), 
quia  apertus  jam  nobis  est  fons  misericoTdise  Re- 
demptor  noster,  qui  in  domo  David  iocarnari 
dignatus  est,  ut  peccatorem  lavet  a  perverso  opere, 
1402  et  menstruatam  mentem  diluat  ab  iinmanda 
cogitatione.  Patet  igitur  fons :  carramos  cam  Jacry- 
mis,  lavemur  in  hoc  fonte  pietatis. 

21.  In  hoc  fonte  ipse  quoqueDavid  lotasestcomre- 
diit  ad  lamentapcenitentiaepost  macnlasgravisciilps. 
Ipsum  quippe  invenire  fontem  quaerebat  cam  diceret: 
Redde  mihi  lcBtiiiam  salutaris  tui,  ei  spiritu  principali 
confirma  me  (PsaL  l,  14).  Jesus  enim  Hebraice,  La- 
tine  salutaris  dicitur.  £t  quid  est  quod  sibi  Jaetitiam 
Jesu  reddi  postulabat,  nisi  quod  hiinc  ante  culpam 
^  contemplari  consueverat,  ejusque   contemplationis 
gaudia  in  culpa  perdiderat  ?  Unde  recte  post  poeni- 
tentiam  visionis  ejus  laetitiam  sibi  redch  gaaerebat. 
In  hoc  fonte  misericordia;  lota  est  Maria  Magdaieoe, 
quac  prius  famosa  peccatrix,  postmodam  lavit  •  ma- 
culas  lacrymis,  detersit  maculas  corrigendo  mores 
(Luc.  VII,  37,  38,  seq.).  In  hoc  fonte  misericordiaB 
•  coram  omnibus  lavit  Petrus  quod  negaverat,  quia 
flevit  amare  (Matth.  xxvi,  75).  In  hoc  fonte  mi- 
sericordiae  *o  in  fine  suo  lotus  est  latro,  qai,  semet- 
ipsum  in  morte  reprehendens,  a  colpa  sua  ablatiu 
est  confessione  veritatis  (Luc.  xxni,  41-43). 

22.  Cur  igitur  pigri  sumus?  cur  torpentes  et  firi- 
gidi  remanemus,  qui  in  hoc  fonte  pietatis  tantosjam 
-.  se  lavisse  cognovimus?  Ergone  de  emandatione  no- 
stra  desperabimus,  qui  tot  exempla  misericc^s  in 
pignore  tenemus  ?  et  cessamus  veniam  qnaerere,  il- 
que  cum  lacrymisfiduciamhabere,qai  tantoramjani 
emundationem  spei  nostrae  pignus  accepimas  ?  Oof 
rere  enim  misericordiae  fontem  deberemas,  etiamsi 
clausus  esset.  Patet  nunc,  et  negligimus.  Mittamw 


stum. 

19.  Ecce  omnipotenti  Deo  devovimus  castitatem 
nostram  ;  sed  si  adhuc  immunda  cogitatio  mentein 
inquinat,  redeamus  ad  lacrymas,  lavemus  hoiocau- 
stum.  Ecce  patientiam  nos  servare  decrevimus.  Sed 
ti  adhuc  ira  perturbat,  si  mentem  tacitus  dolor  ex- 
cruciat,redeainus  ad  lacrymas,Iavemusholocaustum. 
Ecce,  jam  novimus  possessa  tribuere,  atque  in  hoc 
mundo  humilem  locum  tenere ;  si  quaadhuc  animum 
inopiae  suspicio  deprimit,  si  despectus  proximi  in  ali- 
qua  nos  indignatione  confundit,  redeamus  ad  lacry- 
mas,  lavemus  holocaustum.  Magnus  est  enim  Crea- 
tori  nostro  ad  recipiendos  *  fletus  humilium  miseri- 
cordiae  sinus.  1401  Ubi  enim  innumerabilium  ho- 
minum  fletus  suscepti  sunt,  ibi  locum  si^um  inven- 
turae  sunt  et  lacrymae  nostrae.  Pensemus  quid  per 
alium  prophetam  dicitur :  Et  erit  qui  offenderit  ex  eis 
in  illa  die  quasi  David,etdomus  DavidquasiDei,sicut 
angelus  Domini  in  conspectu  ejus  (Zach.  xii,  8^.  llaec 
est  dies  misericordiae,  quae  nobis  de  adventu  Re- 
demptoris  nostri  promissa  est.  Qui  itaque  ofTenderit 
erit  quasi  David,  qui  peccator  ad  poenitentiam  re- 
dit ;  domus  autem  David  quasi  Dei,  quia  reversus 
qoisqae  ad  justiliam  habitatio  efficitur  Creatoris  sui, 
at  sit  sicut  angelus  in  conspectu  ejus,  quia  miseri- 
cordiae  viscera  quae  in  se  expertus  est  annuntiando 
et  aliis  propinat.  Hinc  etiam  paulo  post  illic  dicitur  : 
/n  die  illa  erit  fons  patens  domus  David  habitantibus 
Jerusalem,   in  ablutionem  peccatoris  et  menstruatce 
(Zach.  XIII,  1/ 

20.  Fons  quippe  occullus  est  •  unigenitus  Pa- 
tris  invisibilis  Deus.  Fons  vero  patens  est  idem  Deus 
incamatus.Qui  fonspatensrecte  domusDaviddicitur, 
quia  ex  David  genere  noster  ad  nos  Redemptor  pro- 
cessit.  Jerusalem  vero  visio  pacis  interpretatur.  Hi 
autem  Jerusalem  habitant,  qui  in  visionem  pacis  in- 

*  Longip.,  dolor. 

'  Vel,  quid  fuimus,  quod   legitur    in   Gemet., 
Ebroic,  etc. 
^  Suess.,  defluamus  infletibus. 

*  Longip.,  fletus  hominum. 

'^  Val.  Ll.,  consentienlibus  Norm.,  unicus  Patris. 
^  Longip.,  in  cogitatione. 

'  AL,  conversaiionis,  utestin  Gemet.  et  al.  Norm. 
^  Laad,  et  Longip,,maculas  criminis,  Hic  sanctus 


Doctor  Mariam  Magdalenam,  et  peccatricem  mnli^ 
rem,  quas  e  sanctis  Pathbus  distingaum  plnnnii, 
unam  et  eamdem  esse  sapponit.De  hac  taatTO^em 
legendus  Tillemontius  et  alii  sive  sancti  Evaii|«lii 
interpretes,  sive  historiae  sacrae  scriptores. 

*  Ita  omnes  Mss  nostri,  nisi  quod  Sness.  et  Lon- 
gip.  habenl  coram  omnibus  apostolis, 

»0  Ebroic,  Lyr.,  Val.  GL,  felix  iUe  vohMMt  ti 
latro. 


i04i 


HOMILIARUM  IN  EZEGHIELEM  LIB.  U.  —  HOMIL.  IX. 


i042 


oculos  fidei  in  mandnm  miiversum,  consideremus  A 
quanti  peccatores  diebus  ac  noctibus  per  lamenta  in 
hoc  fonte  misericordiae  lavantur,  quanti  posl  tene- 
bras  ad  lucem,  quanti  post  maculas  ad  munditiam 
redeunt.  Curramus  ergo  cum  talibus  post  mortis  te- 
nebras  ad  aquam  vitae;  consideremusquantum  pec- 
cavimus,  quantum  quotidie  peccamus,  atque,  ut  ap- 
pareamus  mundipost  culpas,  lavemus  holocaustum. 
*  Ad  haec  agenda  adest  gratia  Redemptoris  nostri, 
qoi  vivitet  regnat  in  saecula  sseculorum.  Amen. 

HOMILIA  IX  [AL  XXI], 

Quinque  versus,  a  39  ad  43,  exponendi  proponuntur,  et 
vix  ientaiosensuiiiterali,  spiriiualis  ei  moralis  pro- 
feruniur,  ac  de  pastoris  officio  inprimis  disserttur. 

Quid  sumus  de  mysticis  sensibus  Ezechielis  pro- 
phetae  locuturi,  qui  ipsa  ejus  historiae  verba  vix  ca- 
pimus?  Ecce  etenim  dicit : 

Vers.  39-4i.  --  Et  in  vestibulo  portce  dtUB  menscB 
hinc,  et  duce  mensce  inde,  ui  immoletur  super  eas  ho- 
locMUstum,  et  pro  peccato,  et  pro  delicto.  Et  ad  latus 
exterius,  quod  ascendit  ad  ostium  porice  qucepergit  ad 
Aquilonem,  duce  mensce ;  ei  ad  latus  alterum  ante 
vesiibulum  portai,  duce  mensce.  Quaiuor  mensce  hinc, 
et  quatuor  mensce  inde  per  latera  portce,  Octo  mensce 
erant,  super  quas  immolabant. 

i.  In  quibus  videlicet  verbis  magna  cahgo  dubie- 
tatis  oboratur,  utrum  haec  de  uni  porta  qualibet,  an 
de  duabus,  aut  de  singulis  portis  dicantur.  Sed  dum 
quatemae  mensae  per  latera  describuntur,  ac  post- 
modum  in  summa  conclusionis  dicitur :  1403  Octo 
mensce  erant  super  quas  immolabant,  patet  quia  hoc  ^ 
spiritus  non  de  singulis  portis  quas  superius  descri- 
pserat  dicat,  quia  si  portae  sex  superius  enan*atae  qua- 
temas  mensas  per  latera  haberent,  simul  omnes  non 
octo,  sed  quadraginta  et  octo  dicerentur.  Rursum 
si  hoc  de  una  dicitur,  magno  obstaculo  nostra  intelli- 
gentia  re  verberatur^quod  post  descriptum  portae  vesti- 
bulum,  ubi  duae  mensae  hincet  duae  mensae  inde  esse 
narratae  sunt,  adhuc  ad  latus  exterius,  quod  ascendit 
ad  ostium  portae  quae '  pergit  ad  Aquilonem,duae  men- 
sae  esse  memorantur,  atque  subjungitur :  Et  adlatus 
alterum  ante  vestibulum  portae  duce  mensce.  Si  enim 
intra  vestibulum  portaebinaeper  latera  mensaeerant, 
cum  snhditnr lEtad  latus  exterius  duce  mensoe,atque 
ad  latus  alterum  ante  vestibulum  duce  mensce,  inter 
quas  etiam  porta  quae  respicit  viam  Aquilonis  esse  D 
memoratur,  profecto  patet  aliud  vestibulum  intrin- 
secus,  atque  aliud  extrinsecus  fuisse^ '  quia  et  prius 
porta  interior,  postmodum  hoc  in  loco  exterior 
Aqnilonis  porta  describitur.  Nam  cum  tres  portas 


superius  descripsisset,  tres  quoque  alias  interioris 
atrii  esse  memoravit,  quarum  extremam  Aquilonis 
portam  narraverat,  sed,  ut  praedictum  est,  atrii  in- 
terioris.  *  Nunc  ergo  cum  duae  mensae  hinc  in  portas 
vestibuloet  duae  mensae  inde  describuntur,  adhuc  de 
eadem  interiori  porta  sermo  contexilur,  quippe  cum 
protinus  subinfertur  quia  ad  latus  exterius,  quod 
ascendit  ad  ostium  portce  quce  pergit  ad  AquHonem, 
duce  mensce ;  et  ad  latus  alterum  ante  vestibulum  porice, 
duce  mensce.  Porta  ergo  interior  binas  per  latera  in- 
veslibulo  mensas  habere  descripta  est*  et  porta  ex- 
terior  similiter  binas.  Quatuor  autem  hinc  et  quatuor 
inde  mensae  pariter  fiunt,  dum  per  latera  singula 
binae  in  vestibulo  portae  interioris  et  binae  hinc  et 
inde  exterius  in  Aquilonis  porta  describuntur,  quae 
simul  omnes  octo  sunt,  in  quibus  immolatur.  His  ita- 
que  de  exteriori  narratione  discussis,  ad  spiritalem 
intellectum  sermo  redeat,qui  tanto  jam  essc,  largiente 
Domino,  facilior  debet,  quanto  nos  exterioris  descri- 
ptionis  ignorantia  non  angustat. 

2.  Possunt  etenim  portarum  nomine,  sicut  supe- 
rius  dictum  est,  sancti  praedicatores  intelligi,  ut 
vestibulum  portae  sit  populus.  Qui  dum  mente  humili 
verba  praedicantium  suscipit,  in  eo  mensae  ad  sacri- 
ficium  ex  virtutibusconstruuntur.  Rursumnihil  ob- 
stat  si  portam  accipimus  boc,  quod  nobis  per  ora 
prsedicationis  sacri  eloquii  intellectus  aperitur,  ut 
vestibulum  portae  ejusdem  nobis  praedicationis  verba 
sint  quae  prius  humiliter  accipimu$,ut  post  acl  sacri 
eloquii  intelligentiam  veniamus.  '  Sit  itaque  nobis 
porta  interior  Testamentum  Novum,  porta  vero  ex- 
terior  Testamentum  Vetus,  quia  et  hoc  spiritalem 
intellectum  aperit,  et  illud  rudibus  adhuc  mentibus 
in  historia  sacri  eloquii  litteram  custodivit.  Habet 
autem  *  porta  interior  in  magna  jam  multitudine  fi- 
delium  populorum  duo  latera,  videlicet  dilectionem 
Dei  et  dilectionem  proximi.  Binae  autem  mensae  sunt 
hinc  et  inde,  quia  in  dilectione  Dei  necessario  tenen- 
da  est  1404  fides  ^  et  vita,  in  dilectione  autem 
proximi  debet  summopere  patientia  et  benignitas  cu- 
stodiri.  Est  enim  in  dilectione  Dei  necessaria  fides 
et  vita,  quia  videlicet  scriptum  est  :  Sine  fide  im- 
possibile  est  placere  Deo  (Hebr.  xi,  6).  Et  rursum  scri- 
ptum  est  :  Fides  sine  operibus  mortuaest  (Jac.u,^0, 
26).Est  autem  in  dilectione  proximi  nobis  patientia 
et  benignitas  conservanda,  quia  de  eadem  dilectione 
scriptum  est :  Charitas  patiens  est,  benigna  est  (l  Cor. 
xni,  4).  Patiens  scilicet,  ut  iliata  a  proximis  mala 
aequanimiter  portet,  benigna  autem,  ut  sua  bona 
proximis  desiderabiliter  impendat.  Habet  quoque  • 


*  Reliqua  desunt  in  Norm.  et  in  Edit.,  excepta 
Gossanv.  Exstant  in  Laud.  et  Longip.,  ubi  legitur  : 
Qui  vivit  et  regjiai  cum  Patre  in  unitate  Spiritus  sancii 
Deus  per  omnia  scecula  saculorum.  Amen. 

*  Ita  Suess.,  Longip.,Val.  Cl.  cum  Norm.  et  An- 
glic.  Hic  mutili  sunt  Codices  Becc.  et  Rothomag. 
Editi,  periingit. 

'  Laud.,  Suess.  et  Longip.,  quia  hoc  in  loco  inte- 
rior  Aquilonisporta  describiiur,  conira  qmmesseporta 
ixterior  ante  vesi^lum  non  dubiiaiur. 


•  In  Laud.,  Suess.  et  Longip.,  hic  et  infra,  multa 
occurrunt  a  vulcata  lectione  prorsus  dissona,  quae, 
cum  hoc  loco  referri  non  possint,  in  praefatione  prae- 
via  observavimus,  num.  ii. 

*Laud.,  Longip.  et  Suess.,  consideremus  itaque 
sanctam  Ecclesiam  ei  SynagogamtrM  <ti. 

•  Laud.  et  Longip.,  vestibulum  poricB  interioris. 
^  Suess.,  Laud.,  Longip.,mto  mundiUa. 

•  Laud.  et  Suess.,  vestibulum  poricequod  exterius. 


1043 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


1044 


porU  exterior,  videlicet  lex,  dao  latera,  spiritales 
patres  ct  carnalem  popalum.  In  qaibas  singalis  binae 
mensae  sant,  quia  babet  in  spiritalibas  patribas 
doctrinam  et  prophetiam,  habet  in  camali  popalo 
circumcisionem  el  sacrificium.  In  his  itaqaeocto 
mcnsis  immolatur,  qnia  quidquid  fides  credit,  quid- 
quid  vita  in  excmplo  boni  operis  ostendit,  qaidquid 
patientia  humilitcr  tolcrat,quidqaid  benignitas  lar- 
giter  ministrat,  quidtjuid  doctrina  salubriter  docet, 
quidquid  prophctia  in  posterum  prajmonct,  quidquid 
circuincisio  ad  mandalum  extcrius  ligavit,  quidquid 
sacrificium  ex  devotione  offerentis  cgit,  in  omni- 
potentis  Dci  oculis  hoc  esse  victimam  ostendit.  In 
lege  cnim  etiam  per  carnale  sacrificiam  qaid  aliad 
populus  nisi  devotionem  sui  cordis  immolabat  ?  No- 
tandum  vcro  quod  qualuor  mensae  solummodo  ad 
holocaustum  fuissc  mcmorantur,  qaas  videlicet  ves- 
tibuli  portaj  inlerioris  accipimus,  *  ut  de  reliquis 
quatuor  scntiainus  qnia  ad  sacrificium  constructaB 
fucrunt,  non  ad  holocaustum.  Holocaustum  enim, 
sicut  prajccdeuti  jain  locutione  professus  sum 
(Homil.  swppr.),  totum  incensum  dicitur.  Etlex  qui- 
dem  Deum  ac  proximamdiligi,divina  mandata  cus- 
todiri  praicipit,  ab  alienarum  rcrum  concupiscentia 
compescil;  non  tamen  omnia  dimitti  jubet.  In  Te- 
stamenlo  autcm  Novo  nos  Veritas  contestatur,  dicens: 
Nisi  quis  reyiuntiaverit  omnibus  qucB  possidet,  nonpO' 
test  essemeus  discipulus  {Luc,  xiv,  33).Atqae  iterum 
dicit  :  Qui  vuU  post  ine  venire,  abneget  semetipsum 
(Ibid.  IX,  23).  Mens»  ergo  interioris  portae  holo- 
caustum  habent,  quia  in  virtutibus  Testamenti  Novi 
quasi  pcr  holocauslum  omnia  incendimus,  quando 
omnibusquae  hujus  mundi  sunt  renuntiamus.  Mensae 
vero  •  portae  exterioris  sacrificium  habent,  scd 
holocaustum  non  habent,  quia  praecepta  legalia  de- 
cimas  offerri  jubent,  sed  dimitti  omnia  non  jabent. 

3.  De  intcrioris  autem  vestibuli  quatuor  mensis 
dicitar  :  Ut  immoletur  super  eas  holocaustum,  et  pro 
peccato,  et  pro  delicto.  Uoc  etenim  inter  peccatam  et 
delictum  di^tat,  quod  peccatam  est  mala  facere,  de- 
lictum  vcro  est  bona  derelinqaere,  quae  summopere 
'  sunt  tenenda.  Vel  certe  peccalum  in  opere  est,  de- 
lictam  in  cogitatione.Recte  ergo  in  interioris  portae 
quatuor  mensis  immolatur  holocaustum  ,etpropeccato 
et  pro  dclicto,  quia  quicanque  potuerit  hoc  praesens 
saeculum  pleniter  contemnere,  et,  derclinquens  om- 
nia,  semctipsum  Domino  holocaustum  dare,  ipse  jam 
perfecte  novil  1405  et  peccaia  operis  plangere,  et 
*  delicla  cogitationis,vel  quod  malum  fecit,  vel  quod 
bonum  quod  debuit  facere  non  fecit.Qui  etenim  totum 
dimisit,  culpas  suas  in  fletibus  jam  liberius  conspicit. 
Cuinque  ejus  meutem  tcrrena  cura  non  praepedit,pr6- 
opcre  simul  cl  cogitatione  plangendo  mentem  saam 
omnipotenti  Domino  qaid  aliad  qaam  holocaastum 
dedit  ? 

4.  Neqae  hoc  a  ratione  videtur  extraneam,  quod 

*  Lonffip.,uf  de  reliquis  guatuor exterioris  vestibuli. 
'  Laua.,  vestibuli  exterioris  scLcrificium. 

^  Anglicani  Cod.,  consentiente  Lyr.,  sunt  c<u)enda. 

*  Lyr.  et  Edit.  pl.,  maxime  1502,  peccata. 
^  VaJ.  Cl.  et  lioTm.,  timore  minarum. 


A  propheta  cum  Iatasexteria8diceret,et08tiam  port» 
nominaret,  addidit  :  Quce  pergit  ad  Aquilonem.  In 
exteriori  enim  custodia  litterae  lex  data  tenebatur. 
Ostium  vero  portae  est  ipsae  historicus  intellectasle- 
gis,  qui  ad  Domini  timorem  ducit.  Qaae  porta  ad 
Aquilonem  pergere  dicitur,  quia  lex  eadem  sob  * 
timore  mortis  frigida  Judaici  populi  corda  constrin- 
xit.  Quasi  enim  per  calorem  ille  populas  carreret,  si 
praecepta  dominica  ex  amore  servasset.  Sed  quia 
sub  timore  mortis  propositae  litteram  castodivit# 
quasi  in  torpore  frigoris  remansit.Unde  novispopalis 
aeterna  praemia  amantibus,  non  autem  temporalia 
tormenta  timentibus,  atque  jam  calentibas,  dicitar: 
Non  ciccepistis  spiritum  servitutis  iterum  in  timore,  $ed 
spiritum  adoptionis,  in  quo  clamamiu,  Abba  pater 

B  (Rom.  VIII,  15).Dicataraatcm  :  Quatuor  mensa hine, 
et  quatuor  mensce  inde  per  latera  porUjB.  Dum  enim 
fides  et  vita,  doctrina  et  prophetia  in  bonoram  men- 
tlbus  custoditur,  porta  nostra,  idest  intellecto^sacri 
cloquii,  quatuor  ex  latere  mensas  habet.  Cnmqae  in 
proficientibus  populis  sancta  prsdicatio  patienliam 
et  benignitatem  scrvat,  quae  prius  in  camaVibas  cir* 
cumcisioncm  et  sacrificium  cuslodivit,  mensae  qao- 
que  qaatuor  quasi  ex  alio  latere  monstrantar.  Qaae 
simul  omnes  octo  ad  immolandam  fiant,  qaataorvi- 
dclicet  interiores  ad  holocaustam,  qoataor  vero  ex- 
teriores  ad  sacrificium,  quia  et  hi  qai  in  sancta  Ec- 
clesia  fidem,  ^  vitam,  patientiam  atqae  benignitatem 
custodiunt,  summis  jam  procul  dabio  virtatibns 
pollent;  et  hi  qai  in  synagoga  doctrinametprophe- 

Q  tiam,  circumcisioncm  et  sacrificiam  cognoverant, 
alia  offerendo,  atque  sibimetipsis  alia  retinendo, 
devotionis  suae  victimam  omnipotenti  Dominodede- 
runt.  Sed  quia  saperius  dictum  est  idcirco  mensas 
quatuor  "^  interioris  vestibuli  constructas,  ut  immo- 
letur  super  eas  holocaastum  et  pro  peccato  et  pro 
delicto,  unde  mensae  ipsae  constmctaB  sint  inferius 
aperitar,  cam  sabditur  : 

Vers.  3.  —  Quatuor  autem  mensm  ad  holoeaU" 
stum  de  lapidibus  quadris  exstmeUB. 

5.  Quos  enim  hoc  loco  lapides  qaadros  accipimas, 
nisi  quoslibct  sanctos,  quorum  vita  in  prosperitale 
atqae  adversitate  novit  fortiter  stare  ?  Lapis  etenim 
quadras  aeque  stat,  in  qnocunqae  latere  faerit  ver- 
sus.  Quisquis  ergo  in  prosperitate  non  extollitor,  ia 
adversitatenonfrangitur,suasioniba8  ad  malam  non 
traliitur,  vitaperationibus  a  bono  operenon  revoca- 
tur,  lapis  qaadras  est.  Et  quasi  ex  omni  latere  sta- 
tum  habet,  qaia  casum  in  qaalibet  permatatione 
1406  non  habet.  Certae  cum  Jadaeoram  popaliiu 
propheta  a  fide  perire  cognosceret,  et  sanctos  aposto- 
los  surgere  in  Ecclesia  praevideret,  per  quos  miilli 
sunt  ex  gentibus  in  fidei  et  vitae  '  fortitadine  soli* 
dati,  in  magna  consolatione  locutas  est,  dicens : 
'  Lapidesceciderunt,  sedquadris  lapidibuscBdifieakiMU 

^  Laad.  et  Longip.,  vitcs  munditiam. 
^  lidem  Cod.,  in  interiori  vestibulo  etu  amslrU' 
ctas. 

*  Laud.,  certitudine. 

*  Laad.  et  Longip.,  lateres.  Et  Infraj  de  Menm 


1045 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  H.  -  HOMIL.  IX. 


1046 


(Isai.  IX,  iO).  Yidens  qoippe  in  sancta  Ecclesia  apo-  A 
stolos,  Martyres,  atque  doctores  surgere,  de  lapidam 
caso,  id  est  de  Jadaeoruni  perditione  minas  dolait, 
quia  omnipotentis  Dei  aedificium,  id  est  sanctam  Ec- 
clesiam  de  quadris  lapidibus  aedificari  conspexit. 
Menss  ergo  qnatuor  de  quadris  lapidibus  construun- 
tur,  quia  fides  et  vita,  patientia  et  benignitas  de  vita 
sanctorum  in  exemplum  datae  sunt  sequentibus  po- 
pulis,  utjam  vestibulum  mensas  habeat,  idest  virtu- 
tes  vitae  *  populus  teneat,  in  quibus  omnipotenti 
Deo  orationis  sacrificium  in  ara  sui  cordis  incendat. 
Quidquid  enim  boni  fideles  sanctae  Ecclesiae  populi 
vel  fecerunt,  vel  faciunt,  hoc  in  exemplun^  de  prae- 
dicatorum  suorum  vita  susceperunt.  Unde  enim 
mensas  hoc  vestibulum  haberet,  nisi  quadros  lapides 
invenisset?  Ut  enim  unum  de  quadris  lapidibus  bre-  3 
viter  ad  medium  deducamus,  vultis,  fratres  charis- 
simi,  fidem  videre  ?  Mihi  vivere  Christus  est,  etmori 
lucrum  (Philip.  i,  Ji).  Vultis  vitam  cognoscere? 
Mihi  mundus  crucifixus  est,  et  ego  mundo  (Galat,  \i, 
14).  Vultis  patientiam  audire  ?  Usqueinhanc  horam 
et  esurimus,  '  et  colaphis  OBdimur,  et  instabiles  su- 
mus,  et  Taboramus  operantes  manibusnostris;  maledi' 
dmur,  et  benedicimus,persecutionempatimur,  etsusti'' 
nemus;  blasphemamur,  et  obsecramus  (I  Cor,  iv, 
11-13).  Vullis  benignitatem  cognoscere  ?  Ego  autem 
libentissime  impendam,  et  superimpendaripse  pro  ani- 
mabus  vestris  (II  Cor,  xii,  15).  Ac  ne  forsitan  cre- 
damus  quia  ^  eorum  amori  pro  quibus  impendi  de- 
siderat  debitor  f  uerit,  mox  ad  eosdem  discipulos  sub- 
jungit,  dicens :  lAcet  plus  vos  diligens,  minus  diligar  n 
(Ibid.),  ^  Cum  ergo  a  populo  fideli  ad  imitandas  vir- 
tutes  sanctorum  praedicatorum  vita  cognoscitur, 
profecto  in  vestibulo  de  quadris  lapidibus  mensae 
construuntur.  Habuit  vero  et  Synagoga  spiritales  pa- 
tres  in  doctrina  atque  prophetia,  ex  quibus  exem- 
plum  vitae  in  virtutibus  traheret.  Sed  rudis  ejus  po- 
pulus,  magis  per  timorem  serviens  quam  per  amo- 
rem  sequens,  \  itam  patrum  noluit  imitari  quam  vidit, 
atque  ideo  '^  porta  exterior  quae  ad  Aquilonem  pergit, 
mensas  non  habet  ad  holocaustum.  Sed  qnia  haec 
moraliter  diximus,  restat  adhuc  ift  easdem  mensas 
per  intelligentiam  typicam  perscrutemur. 

6.  Porta  etenim  nostra  in  interiori  vestibulo  qua- 
tuor  mensas  habet,  quia  sancta  Ecclesia  [  ^  quatuor 
evangelistarum  praedicatione  erudita  est,  per  quorum  ^. 
doctrinam  didicit  cor  in  amorem  Dei  omnipotentis  ^ 


ascendere^  et  suas  ei  in  sacrificio  cogitationes  immo* 
lare.  Quarum  duae  hinc,  et  duaeinde  esse  referuntur, 
quia  duo  evangelistae  '  et  quae  de  Domino  viderunt 
attestati  sunt,  et  duo  illa  narraverunt  quae  praece- 
dentium  auditu  didicerunt.  1407  Vel  certequatuor 
mensae  sunt  interioris  vestibuli,  hoc  quod  patenter 
aspicimus,  quia  sancta  Ecclesia]  ad  eruditionem  fi* 
delium  populorum  quatuor  regentium  ordines  acci- 
pit,  quos  Paulus  ex  dono  omnipotentis  Dei  enume- 
rat,  dicens :  Ipse  dedit  quosdam  quidem  apostolos, 
quosdam  autem  prophelas,alios  veroevangelista^s,  alios 
autem  pastores  et  doctores  (I  Cor.  xii,  28;  Ephes.  iw, 
H).  Pastores  vero  et  doctores  unum  regentium  or- 
dinem  nominat,  quia  gregem  Dei  ipse  veraciter  pa- 
scit  qui  docet.  Habuit  quoque  et  '  porta  exterior 
mensas  quatuor,  quia  videlicet  Synagoga  obsequii 
exterioris  observantiam  per  principes  sacerdotum 
et  seniores  populi^  per  Scribas  atque  Pharisaeos  te- 
nuit.  Qui  scilicet  Pharisaei  etiam  legis  doctores  vo- 
cati  sunt.  Sive  autem  exteriori  seu  interiori  portae 
duae  mensae  hinc  sunt,  et  duae  inde,  quia  in  exordiis 
suis  sancta  Ecclesia  apostolos  et  prophetas  habuit. 
Prophetas  autem  dicimus  non  eos  qui  in  veteri  po- 
pulo  fueruntj  sed  eos  qui  in  sancta  Ecclesia  post 
apostolos  sunt  exorti.  Posteriori  quoque  tempore, 
quod  nunc  est,  habet  evangelistas  atque  doctores. 
Quia  vero  ^^  Evangelium  bonum  nuntium  dicitur^ 
evangelistas  utique  appellamus  qui  rudibus  populis 
bona  patriae  coelestis  annuntiant.  Qui  videlicet  evan- 
gelistae  atque  doctoresetprioriquidemtempore  fue- 
runt,  sed  et  nunc  usque,  Domino  largiente,  perma- 
nent,  quia  adhuc  quotidie  et  infideles  populos  ad 
fidein  trahi,  et  fideles  quosque  in  bonos  mores  per 
doctores  erudiri  cognoscimus.  Apostoli  \ero  et  pro- 
phetae  ab  hoc  tempore  praesenti  sublati  sunt,  atque 
ideo  dicimus  quia  mensae  hae  portae  nostrae,  id  est 
sanctae  Ecclesiae  quasi  in  alio  latere  fuerunt. 

7.  Habet  et  porta  quae  pergit  ad  Aquilonem  duas 
mensas  hinc,  et  duas  inde,  eosdem  quos  diximus 
principes  sacerdotum  et  seniores  populi  in  majori 
auctoritate  regiminis,  Scribas  quoque  et  Pharisaeos, 
quirudi  illi  j^opulo  minori  loco  praefuerunt.  ^<  Sed 
hae  mensae  juxta  portam  sunt  quae  ad  Aquilonem 
pergit,  quia  cum  quatuor  isti  ordines  populo  praees- 
sent,  Synagoga  in  persecutione  Redemptoris  nostri 
saeviens,  ad  torporem  perfidiae  prorupit.  Quae  tamen 
mensae  habuerunt  sacrificium,  quod  juxta  solam 


caiU',  consentiunt  Hebr.  textus,  Vulgata,  et  aliae 
verftiones.  Favet  intentus  a  Propheta  sensus.  Atta- 
meD  in  caeterisMss.  praesertimque  in  Norm.  leffitur 
kspides,  lapidum ;  quos  sequuntur  omnes  Lditi. 
Potiiit  facile  excidere  Gregorio  lapides  diccre,  pro 
UUeres. 

*  Suess.,  Laud.,  Longip.,  populus  fidelis  agnoscat 
per  auas, 

^  hyT.,et sitimus,  et  colaphis. 
'  Deest  amori  in  onmibus  Excnsis.  Reperitur  in 
omnibus  pene  Mss. 

*  Laud.  etLongip.,  sed  esto.  Cum  eryo. 

*  Laudati  Codices,  vestibulum  exterius  portm. 

*  Desiderantur  in  omnibus  Edit.,  excepta  Gus- 
sanv.,  qosB  hic  intra  oncinos  continentor.  Omittun- 


tur  etiam  inSagiensi  et  Lyr.,  at  in  caeteris  leguntur. 

'  Gussanv.,  accendere. 

*  Suess.,  eaquce. 

'  Laud.  et  Longip.,  vestibulum  exterius.  Et  naulo 
infra :  sive  exteriori,  sive  inieriori  vestibulo.  Ubique 
pro  porta  legitur  vestibulum. 

^^  Ebroic.  et  Lyr.,  evangelista  bonus  nuntius. 

^^  I^ud.,  Suess.  et  Lon^ip. :  Sed  hce  fnensw  in 
exteriori  sunt  vestibulo  constitut(s,  quiaipsiSynagogas 
ordines  in  verbis  omnipotentis  Domtni  nulla  mystica, 
sed  sola  historica  ^ucesterunt.  Foris  ergo  construetce 
sunt,  quia  interiort  inteUigentia  eruditCBnonsunt.dtuB 
tamen  habuerunt  sacrificium  quodjuxta  litteramsoli^ 
dam  tenuerunt,  Interiores  autem  mensce. 


1047 


SANCTI  GREGORIl  MAGNI 


iOiS 


litleram  tenuerunt ;  unde  et  ad  torporem  frigoris  A  cubiti  unius  ct  dimidii  metiuntur,  quia  sancti  patres 
1  21  .  atque  doctores,  qui  se  longanimiter  ad  secreta  spei 

intimae  extendunt,  per  hoc  quod  in  virtutibus  vivunl, 
quantum  ad  humanam  quidem  mensuram  pertinet, 
valde  perfecti  sunt,  quantum  veroaddivinaillamy- 
steriaquae  plene  ab  homine  capi  non  possunt,  quan- 
diu  in  hac  mortali  carne  subsistunt,  perfecti  non 
sunt.  In  semetipsisergojamcubitum  habent,  in  Deo 
autem  adhuc  cubitum  non  habent,  quiajam  quidem 
invirtutibus  plene  proficiunl,sed  tamen  aliquid  deDeo 
adhuc  ex  parte  cognoscunt.  Ecce  iterum  in  mensnra 
mensae  ad  testimonium  Paulus  occurrit.  Yideamiis 
an  ejus  vita  cubito  integro  mensuretur.  Dicit  enim : 
Quotqnoi  perfecti  sumus,  hoc  sapiamus  (Philip,  m, 
15).  Yideamus  si  in  his  quae  de  Deo  sentitjamsead 


lapsi  sunt,  quia  flamma  spiritus  succensi  non  sunt. 
Interiores  autem  mensae  holocaustum  habent,  quia 
sive  in  cordibus  apostolorum  atque  prophetarum,  seu 
in  mente  *  evangelistarum  atque  doctorum,  ignis 
spiritus  et  arsit  et  ardet.  Qui  pro  eo  quod  omnem 
eorum  cogitalionem  in  bono  opere  absumit,  flamma 
amoris  Dei  quasi  holocaustum  totum  simul  quod  in- 
venil  incendit.  Holocaustum  enimofferunl,  quisive 
in  bono  opere,  seu  in  sancta  cogitatione  medullitus 
accendunlur. 

8.  Mensae  vero  hae  ex  quadris  lapidibus  factae  sunt, 
quiadum  quotidie  sacrieloquii  in  suis  cordibus  ver- 
ba  meditanlur,  ad  offerendum  Domino  orationisho- 
locaustum,  quasi  ex  quadris  lapidibus  construuntur. 


Verba  elenim  Scripturae  sacr*  lapides  quadri  sunt,  B  percipienda  mysteria  perfecte  tetenderit:   Ego  me 


quia  ubique  stant,  quia  ex  nullo  latere  1408  re- 
prehensibilia  inveniuntur.  Nam  in  omne  quod  prae- 
terituni  narrant,  in  omne  quod  venturum  annuntiant, 
in  omne  *  quod  moraliter  praedicant,  in  omne  quod 
spiritahler  sonant,  quasi  in  diverso  latere  statum 
habent,  quia  reprehensionem  non  habent.  Gorda  ita- 
que  sanctorum  mensae  Dei  sunt  ad  holocaustum  ex 
quadris  lapidibus  constructai,  quia  qui  Dei  verba 
seniper  cogitant  semetipsos  Domino  a  carnali  vita 
in  cogitatione  maclant.  Unde  scriptum  est:  Lex  Dei 
ejus  in  corde  ipsius,  et  non  supplantabuntur  gressus 
ejus  (Psal.  XXXVI,  31).  Et  unde  rursum  dicitur :  In 
corde  meo  abscondi  eloquia  tua,  ut  non  peccem  tibi 
{Psal.  cxviii,  11).  Sed  quia  mensae  hae  unde  sint  con- 


non  arbitror  comprehendisse  (Ihid.,  13).  Qui  rorstu 
ait :  Ex  parte  cognoscimus,  et  ex  parte  prophetamus; 
cum  autem  venerit  quod  perfectum  esi,  evacuabitur 
quodexparteest  (I  Cor.  xiii,  9,  10).  Quiiterum  di- 
cit :  Nunc  cognosco  ex  parte,  tunc  autem  cognoscam 
sicut  et  cognitus  sum  (Ibid.,  13).  Si  ergo  perfectus 
est,  et  ex  parte  cognoscit,  cubitum  habet,  quantnm 
ad  se,  sed  tamen  dimidium  super  se.  Tendantur 
ergo  in  longanimitate.spei  corda  sanctorum,  *  ten- 
dantur  in  perfectione  quam  habent,  cobito  uno.  Sed 
quia  adhuc  plene  videre  non  possunt,  1409  ubi 

spei  oculum  mittunt,  hoc  quod  super  unum  cubitum 
habent,  in  dimidio  cubito  recidatar,  quatenus  in  hac 
\itasemperse  imperfectos  aspiciant,  et  ardentlus 


structae  cognovimus,  etiam  cujus  mensurae  sint  au-  C  ad  perfeclionem  currant. 


diamus.  Sequitur: 

Vkrs.  42.  —  Longitudine  unius  cubiti  et  dimidii, 
et  latitudine  cubiti  unius  et  dimidii,  et  altitudim  cu- 
hiti  unius, 

9.  Hunc  locum  ^  quidam  exposuit,  ^icens :  Lon- 
gitudine  et  latitudine  habent  mensae  cubitum  unum 
et  dimidium,  id  est  per  quadrum,  quae  simul  juncta 
trescubitosfaciunt.  Quitres  cubiti  habent  in  altita- 
dinem  cubitum  unum,  ut  mysteria  Trinitatis  unius 
cubiti,  hoc  est  divinae  majestatis,  mensuram  conser- 
vent.  Qui  videlicet  sensus  expositionis  idcirco  non 
potest  stare,  quia  in  illasummaTrinitatequaeomnia 
creavit,  omnia  continet,  dimidium  nihil  est,  nec  ex 


10.  Habent  quoquemensaelatitudinem  cnbiliuniQS 
et  dimidii,  quia  sanctorum  corda  in  charitatis  am- 
plitudine  dilatata  juxtaproximum  quem  diligontet 
vident  habent  cubitum.  Possunt  enim  perfeete  dili- 
gere  quos  perfecte  valent  juxta  aliquid  scire.  Omni- 
potentem  veroDeum  medullitusdiligant,  medullitai 
sequuntur,  sed  tamen  tantum  diligere  non  possuot 
quantum  debent,  quia  adhuc  non  valent  videre  quem 
diligunt ;  et  mensura  amoris  minor  est  nbi  adhOe 
mensura  minorest  cognitionis.  Super  unumergoca- 
bitum  habent  et  dimidium,quiahoc  eisjam  ^  in  animo 
integrum  est,  ^quod  valde  minos  est,  id  est  charitas. 
cum  proximo ;  atque  iliud  in  eis  quod  valde  m^us 
est,  id  est  amor  Dei  quem  non  vident,  adhac  inte- 


duobusdimidiisaliquid  unum.  Nequeenim  quidquam  D  grum  non  est.  De  hoc  amore,  qui  bic  indpitur,  utex 


imminutionis  acdecisionis  habetilla  substantia,  quae 
semper  incomuiutabilis  manens,  nec  detrimentum 
recipit,  nec  augraentum.  Saepe  autem  diximus  longi- 
tudinem  ad  longanimitatem  spei,  latitudinem  vero 
ad  charitatis  amplitudinem  pertinere.  Mensae  ergo 
quae  ad  holocaustum  constructae  sunt,  longitudine 


visione  Domini  in  aeterna  patria  perficiatar,  reota 
Isaias  loquitur,  dicens  :  ^  Vivit  Dominus,  cujus  igM 
est  in  Sion,  et  camiyius  ejus  in  Jerusalem  {I$aL  xxx^ 
9).  Plusestautem  caminum  esae  qaam  igQem,  qnii 
esse  ignis  et  parvus  potest,  in  camino  aatem  vistior 
flamma  succenditur.  Sion  vero  speculatio,  Jerosaleo 


^  Laud.  et  Longip.,  evangelizantum, 

*  Gilot.,  Valic.  et  Gussanv.,  crasso  errore,  quod 
mortaliter.  Emendantur  ex  Mss.  Anglic.  et  nostris. 

^  Scilicet  Hieronymus,  1.  xii  in  Ezech.,  ad  cap. 
40,  cujus  nomini  pepercit,  sententiam  emendare 
coactus,  quod  modestiae  Gregorii  insigne  est  argu- 
mentum. 

^  Val.  Ci.;  Bothomag.  et  alii  Norm.,  tenduntur. 


»  Norm.,  Anglic,  Val.  Gl.,  et  alii  a  Gassanv.  Jecti 
sic  habent,  ubi  Excusi  in  amore. 

^  Suess.,  consentientibus  Norm.,  quod  valde  m' 
nu^  est  in  charitate  cum  proximo ;  et  infra  Suess.  ^ 
Ebroic,  majus  est  in  amore  Dei.  Stant  pro  nobb  alii 
Mss.,  praesertim  Anglic 

^  Laud.  ct  Longip.,  dixit  Domintiu. 


im 


HOMILIARUM  m  EZECHIELEM  LIB.  H.  -  HOMIL.  IX. 


iOttO 


aatem  visio  pacis  dicitar.  Pacem  vero  nostram  hic 
interim  specalamar^  at  illic  postmodam  plene  vi- 
deamas.  Ex  amore  ergo  Domini  in  Sion  ignis  est, 
in  Jerasalem  caminas,  qaiahic  amoris  ejas  ilammis 
aliqaatenas  ardemas,  abi  de  illo  aliqaid  contempla- 
mar ;  sed  ibi  plene  ardebimas,  abi  illam  plene  vide- 
bimas  qaem  amanms. 

11.  Altitado  vero  mensaram  est  cabiti  anius.  Quae 
est  enim  altitudosanctorum,  nisi  fides  invisibilium  ? 
Per  fidem  enim  creditur  quod  non  videtur,  atque 
ideo  per  hanc  jastorum  ^  mens  ad  altitudinem  duci- 
tor,  at  cuncta  visibilia  despiciat  in  terra,  et  ea  quae 
auditinvisibiliasequatur  in  coelo.  Sed  unum  cubitum 
habet  aititudo  mensarum^  quia  unitas  est  iidei  in 
corde  omnium  sanctorum.  Unum  Deum  esse  Trini- 
tatem  et  patres  testamenti  veteris,  et  praedicatores 
professi  sunt  testamenti  novi.  Altitudo  itaque  men- 
saram  nii  auo  cabito  amplius,  nii  minus  habet,qaia 
in  magna  sibi  anitate  concordatomnium  fides  patrum. 
Sed  hi  quijamin  longanimitatem  spei  summis  virtu- 
tibas  proficientes,  unum  et  dimidinm  cubitum  ha- 
bent,  atque  in  latitudine  charitatis  uno  ac  dimidio 
cabito  metiuntur,  in  altitudinem  vero  fidei  nno  cu- 
bito  excrescont,  magni  sunt,  et  summa  admiratione 
venerandi.  Debent  ergo  parvulornm  animas  in  sinu 
saae  conversationis  suscipere,  atque  eas  in  conspectu 
Domini  velat  quoddam  holocaastum  ac  sacrificium 
offerre.  Unde  aperte  sequitur : 

Ifiii).  —  Super  qms  ponunt  vasa  in  quibus  tfnmo- 
latur  holocaustum  et  victima. 

12.  Quid  enim  sunt  anims  fidelium,  nisi  vasa 
sancta  quae  verba  pietatis  capiunt,  ut  ex  eorum 
mentibus  holocaustum  vitae  atque  orationis  immole- 
tur?  Hinc  est  enim  quod  Paulus  cum  adhuc  1410 
rudis  esset  in  fidei  vocatione,  quia  jam  Domini  verba 
perceperat,  et  coelesti  gratia  plenus  erat,  vas  appel- 
latur,  cum  dicitur  :  Vas  electionis  mihi  est  (Act.  ix, 
15).  Hinc  pastoi^es  atque  doctores  propheta  admonet, 
dicens :  Mundamini  qui  fertis  vasa  Domini  (Isai  lii, 
il).  Ipsi  etenim  quasi  mensae  vasa  Domini  porlant, 
qui  vitam  fideiinm  erudiendo  tolerant,  ut  quandoque 
hanc  Domino  ad  holocaustum  et  sacrificium  perdu- 
cant.  Sed  neque  hoc  negligenter  intuendnni  est,  quod 
in  eisdem  vasis  holocaustum  et  victima  dicitur  im- 
molari.  Holocaustum  enim,  sicut  et  snperius  dixi- 
mos  {Hom»  superiori),  viclima  est,  non  tamen  vic- 
tima  semper  hoiocaustum^  quia  cum  quid  ex  parte 
offertar,  et  ex  parte  retinetur,  sacrificium  quidem 
est,  sed  holocaustum  non  est.  Sunt  vero  in  multi- 
tudioe  magna  fidelium  alii  qui  ea  quae  mundae  sunt 
onmia  relinquont,  cuncta  quae  possident  tribuunt, 
mlsibimetipsis  reservant^adaeternam  patriam  medul- 
litus  anhelant»  seque  ex  toto  corde  in  lacrymis  mac- 
taot.  Hi  videlicet  vasa  super  mensam  sunt,  in  qui- 
bus  immolatur  holocaustum.  £t  sunt  alii  qui  curam 
propriae  domus  gerunt,  de  filiis  cogitant,  eisque  hae- 


A  reditatem  servant,  qui  tamen,  aeterni  jndicii  memo- 
res,  misericordiam  pauperibus  impendunt,  alimenta 
ac  vestimeuta  eis  ex  parte  qna  decreverint  tribuunt. 
Hi  nimirum  vasa  super  mensam  sunt,  in  quibus  vic- 
tima  immolata  est,  non  holocaustum.Quia  enim  pa- 
tientia  et  doctrinasanctorum  admonendo  et  sustinen- 
do,  suadendo  atque  terrendo,  aliorum  corda  nsque 
ad  hoc  erudiunt,  ut  omnia  deserant,  et  totos  se  in 
amore  Domini  accendant,  aliorum  vero  ad  hoc  usque 
instruunt>  ut  quia  omnia  relinquere  non  valent,  vel 
ex  parte  qna  praevalent,  misericordes  fiant,  et  carnis 
cnram  cum  animae  cura  partiantur,  meiisae  Domini 
de  quadris  lapidibus  instructae  vasa  portant,  in  qui- 
bus  immolatur  holocaustnm  et  victima,  quia  et  per- 
fecti,  sicut  dictum  est,  cum  omnia  deserunt,  totum 

n  cor  in  amorem  Domini  accendunt,  et  imperfecti  sa- 
'  crificium  offerunt,  quod  ex  parte  devoverunt.  Se- 
quitur : 

Yers.  43.  —  Et  labia  enrum  palmi  unius,  reflexa 
intrinsecus  per  circuitum, 

13.  Quid  est  hoc,  quod  mensarum  labia  palmo  me- 
tiuntur,  nisi  quod  in  palmo  manus  tenditur,  et  sancti 
patres  atque  doctores  ea  praedicant  in  quibus  audi- 
torum  opera  tenduntur?  Quasi  enim  manum  exten- 
dimus  cum  opera  nostra  dilatamus.  Loquatur  ergo 
unusquisque  doctor,  cor  audientis  exerceat,  otioso- 
rum  torporem  excntiat.  Quos  dum  ad  bona  opera  te- 
tenderit,  palmum  se  habere  *  in  labiis  ostendat.  Pen- 
sandnm  quoque  quia  in  palmo  digitus  major  ac  mi- 
nimus  tenditur.  Quid  vero  in  majori  ac  minimo  di- 

Q  gito,  nisi  magna  et  extrema  actio  designatur  ?  Pal- 
mnm  ergo  mensae  '  in  labiis  habeant,  qnatenus  in 
doctorum  suorum  ^  praedicatione  magna  opera  faciat, 
nt  agere  et  minima  non  omittat.  Sic  minimis  inten- 
tus  sit,  ut  piger  in  agendis  majoribus  non  sit.  Unde 
per  Evangelium  Yeritas  dicit  :  Vcb  vobis,  scribce  et 
Phariscei  hypocritce,  quia  decimatis  men^am  et  ane- 
ihum  et  cyminum,  et  relinquitis  quce  graviora  sunt  U' 
gis,  141 1  judicium,  misericordiam  et  fidem ;  hasc 
oportuit  facere,  et  illa  non  omittere  (Matth,  xxui,  23). 
Per  judicium  quippe,  et  misericordiam,  et  fidem^ 
major  digitus  operationis  ostenditur.  Per  mentham 
vero,  et  anethum,  et  cyminum,  digitus  procul  dubio 
minimns  figuratur.  Haec  ergo  oporluit  facere,  et  illa 
non  omittere,  quia  si  opus  nostrum  palmo  metiri 

D  volumus,  sic  necesse  est  ut  tendatur  minimna,  qua- 
tenus  major  digitus  non  attrahatur. 

14.  Bene  autem  cum  mensarum  labia  metiuntur, 
et  mensura  palmi  dicitur^  additur  unius,  ut  ex  do- 
ctorum  praedicatione  sicnt  nnitas  tenetur  in  fide,  ita 
quoque  unitas  mentium  servetur  in  opere,  ne  per 
opus  bonum  quod  alter  agit,  alter  ad  discordise  ma- 
lum  prorumpat.Itaenim  bona  facere  opera  debemus, 
ut  per  haec  quoque  cum  his  cum  quibus  vivimus  una* 
nimitatem,  in  quantum  recte  possumus,  conserve* 
mus,  id  est  non  deserendoquodagimus,  sedpraeve- 


*  Editi  omnes,  relnctantibus  Mis.,;tfi(orum  mensa, 

*  Laud.  et  Longip.,  in  latus, 

^  Laud.,  Longip.y  Yal.  Ci.  et  Norm.,  in  labio. 


^  Suess.f  cum  Ebroic.  aliisque  Norm.,  prmdieatione 
audUor  emgHit^et  iic  eorum  a  mmitiane  magna  opera 
faciat. 


1051 


SANCTI  GREGORn  MAGNl 


im 


niendobonis  pennasionibns  malnm  discordiae  qnod  A  sistnnl.  Hinc  iteram  dicitar  :  AverHsH  adjutoriuM 


timemns.  Sic  in  suis  operibus  nnitatera  palmi  casto- 
diens  Paalas,  discordiam  generari  prohibebat,  cam 
qaemdam  lapsnm  atqae  ab  Ecclesia  abjectom  jam 
velle  recipere  Corinthios  videret,  dicens  :  Si  eui 
aliquid  donastis,  et  ego,  Nam  et  ego  ii  quid  domm, 
propter  vos  in  persona  Christi,  ut  non  circumveniamur 
a  Satana  (11  Cor.  ii,  10).  Qai  videlicet  solet  de  bonis 
mala  generare,  et  hoc  qnod  charitate  agitar  ad  dis- 
cordiam  trahere.  Unde  et  mox  de  ipso  sabjecit,  di- 
cens  :  Non  enim  ignoramus  cogitationes  ejus  (Ibid., 
11).  Doctor  antem  qui  per  bona  qaae  pracdicat  in  suis 
anditoribns  rectam  operationem  format,  si  mentes 
operantinm  ^  ad  nnanimitatem  non  ligat,  in  labiis 
palmnm  habet,  sed  eam  qn»  dicta  est  palmi  nnita- 
tem  non  habet. 

15.  Pensandum  vero  est  valde  quod  dicitnr,  qnia 
earumdem  mensamm  labia  interius  sunt  reflexa. 
Tunc  enim  mensamm  labia  intrinsecus  rellectuntur, 
quando  doctores  ad  conscientiam  revocant  tacita  co- 
gitatione  qnod  dicunt,  qnando  semetipsos  subtiliter 
perscmtantnr  si  facinnt  quod  loqnnntur.  Recte  antem 
cum  reflexa  intrinsecus  mensamm  labia  dicnntur, 
addilur  quoque  per  circuitum,  nt  non  in  una  quali- 
bet  se  parte  considerent^  *  atqne  ex  alia  semetipsos 
perpendere  praetermittant,  sed  nbique  semetipsos 
inspiciant,  et,  in  qnantnm  praevalent,  stndeant  sin- 
gula  opere  implere  quae  docent^  ne  si  praedicantes 
facere  bona  dissimnlant,  sni  vastatores  sint  cultores 


gladii  ejus,  et  non  es  auxHiatiu  ei  in  hello  (Psal. 
Lxxxviii^  44).  Gladius  qnippe  doctoris  est  sermo  Dei. 
Unde  per  Paulnra  dicitnr :  Et  gladium  spiritus,  quod 
est  verbum  Dei  (Ephes.  vi,  17).  Omnipotens  ilaqoe 
Deuscum  doctorem  rcspicit  nolle  operari  qnae  dicit, 
in  die  belli  adjutorii  ejus  gladinm  avertit,  qaia  *  ia 
tentationum  certamine  non  permittit  ei  esse  in  ad- 
jntorium  doctrinae  verba  quae  dedit.  Habet  igitnr 
gladinm,  sed  hunc  in  bello  non  adjuvat,  qnia  cnm 
adversitas  tentationis  eruperit,  verbi  obliviscitnr 
quod  docebat.  Ecce  enim  de  patientia  forsitan  sermo 
doctori  est,  doctrinae  snae  magisterio  dicere  cogitnr 
qnaliter  contra  illata  damna,  contra  anditas  contn- 
melias  patientia  servetnr.  Sed  cnm  ipse  vel  damno, 
B  vel  contnmelia  fnerit  lacessitns,  oblitns  qnod  docne- 
rat,  vel  in  la^sione  proximi,  vel  in  reddenda  gravins 
contumelia  excedit.  Inter  haec  itaqne  cogitet  gnii 
mensa  Dei  est,  labium  intus  reflectat,  servet  gnod 
praedicat.  Scriptnm  quippe  est  :  In  paHenHa  vestra 
possidehitis  animas  vestras  (Ltic.xxi,  19).  Et  mrsnm 
scriptnm  est  :  Doctrina  viri  per  patientiam  nosdtur 
(Prov.  XIX,  11).  Si  itaqne  index  doctrinae  patientia 
est,  tanto  quisque  doctns  ostenditnr,  qnanto  patiens 
fnerit.  Hinc  est  enim  quod  bonns  ille  discipnlns  qni 
magistrnm  tolli  in  aera  videbat,  per  magns  charita- 
tis  aflFectum  clamabat,  dicens  :  Pater  mi,  pater  mi, 
currus  Israel  et  auriga  ejus  (IV  Reg.  ii,  ii).  Qnid 
est,  fratres  charissimi,  quod  Elias  cnrms  Israel  et 
auriga  dicitur,  nisi  quia  auriga  agitat,  curms  por- 


alieni.  0  doctor,  ecce  lam  mensa  es,  jam  vasa  por-      ^  ^  /..    ^  . „  «^«„i:  ^*  ™  n«t;on 

.       .  •  i5j  11.  j     u  1         »•  .    •      fi  tat?  Doctorergoqui  mores  popnli  et  per  patien- 

tas,  jam  m  vasis  fidelibus  pondus  holocansti  et  vic-  ^  ^.  *•    .     *        •    i  ^„:  ,.«.k;-  -i^^t   i^t  «.nf 

,.  ..  , .  .        /  ♦    ,  u-        -j     *  j  tiam  sustmet,  et  sacn  eloquii  verbia  docet,  et  cnr- 


timae  snstines,  sed  intus  reflecte  labinm,  id  est  ad  cor 
revoca  sermonem.  Audi  qnod  dicis,  operare  quod 
praedicas.  Si  enim  negligis  implere  qnod  praedicas, 
aliis  messem  semiuas,  et  ipse  a  frumenti  participa- 
tione  jejnnas.  Unde  scriptum  est:  Cujus  messem  /o- 
melicus  comedet(Joh\,  5).Messem  quippe  doctoris  qui 
bona  loqnitur,  sed  non  operatur,  famelicuscomedit, 
quia  is  qui  panem  justitiae  esurit  operatur  mandata 
quae  andit,  et  ipse  fructum  non  habet^  qui  seininando 
laboravit.  Hinc  Salomon  ait :  Ahscondit  piger  manum 
suam  '  sub  ascella,  nec  ad  os  suum  porrigit  eam 
(Prov.  XIX,  24).  Nemo  ita  piger  est,  nt  ad  os  nianum 
vel  comedendo  reducere  laborem  putet.  Sed  piger 
nec  ad  os  manum  suam  porrigit,  qni  nec  hpc  vult 


ms  dicitur  et  auriga.  Currus,  quia  tolerando  portat; 
auriga,  qnia  exhortando  agitat.  Curms,  qnia  mala 
sustinet ;  auriga,  quia  popnlum  bonis  admonitioni- 
bus  exercet. 

16.  Fortasse  autem  contra  vanam  gloriam  sermo 
doctori  est,  et  mire  insinuans  qualiter  debeat  decli- 
nari,  eisdem  ipsis  sermonibus  ^anam  gloriam  qnaerit, 
quibus  contra  eamdein  vanam  gloriam  dispntat.  Si 
igitur  hoc  appetit  adipisci  quod  prohibet,  meqsa  in- 
tus  labiuin  non  reflectit.Tunc  antemmensaDomimex 
quadris  lapidibus  exslracU  habebit  intns  labinm  ro- 
flexum,8i  studuerit  audire  quod  dicit.Scriplnm  qnip- 
pe  est  :  Ne  quid  per  conientionem,  neque  per  inoMem 


operari  1412  quod  dicit.  Hinc  itemm  de  bene  do-  D  gioriam  (Philip.  ii,  3).Atqne  eisdem  mrsns  egregins 


centibns  et  male  operantibus  dicitnr :  FiHi^  Ephraim 
intendentes  arcum,  et  mittentes  sagittas,  conversi  sunt 
in  die  helli  (Psal.  lxxvii,  9).  Inlendnnt  arcum,  atque 
sagittas  mittnnt,  qni  Scriptnrae  sacrae  sententias  pro- 
ponnnt,  et  verbis  rectis  auditomm  vitia  feriunt;  sed 
cohvertnntnr  in  die  belli^  quia  post  semetipsos  re- 
deunt  in  tentatione  vitiomm,  et  pectus  opponere 
non  volnnt^  qnia  in  tentationnm  certamine  non  re. 


praedicator  dicit  :  Nec  qucerentes  ah  honUnibus  glo- 
riam,  neque  a  vohis,  neque  dh  aHis  (/  Thess.  u,  6). 
De  praedicationis  etenim  labore  laudem  transitoriam 
quasrere,  quid  estaliud  quam  rem  magnam  vili  pretio 
venundare?  Sed  est  •  in  doctrinae  verbis  grave  perica- 
lunij  quiasaepe  sermonem  docentium  favores  andisB- 
tium  sequnntnr,etcum  doctoresabeoqnodbeneinno- 
tuerint,  apparere  ^  jam  minores  in  dictis  nolont,  do* 


'  Land.  cnm  Longip.,  adunilatem. 

*  Land.  et  Lyr., atquealias  in  semetipsos.lXSLEbToic, 
in  mntato  in  ex.  Lonsip.  habet  aHa. 

'  Pleriqne  Ed.,  suo  axiHa,  Seqnimnr  nnanimem 
Mss,  consensnm. 


*  Norm.,  Ephrem. 

'  Longip.,  Ebroic,  Lvr.,  in  tentaHone  certanMif' 
^  Al.,  m  doctrina  verbi. 

^  Yal.  CI.,  cnm  Norm.,  jam  majorei  in  dktis  oo- 
lunt. 


1053 


HOMILIARUM  m  EZECHIELEM  LIB.  II.  —  HOMIL.  IX. 


1054 


clrinaeverbumquodproacquirendisanimabusaudito- A  diens,  in  suis  precibus  Deo  dicat :  Tu  vides  quia 


rum  1413  exomnipotentisDeiamoreinchoaverunt 
in  hoc  postmodum  pro  acquirendis  laudibus  laborant. 
£t  qui  in  verbis  Dei  quaerebant  prius  lucra  spiritalia, 
temporales  postmodum  favores  sequuntur.  Unde  fit 
ut  sive  recta  quaelibet  opera,  seu  sancta  doctrinae 
verba,  in  omnipotentis  Dei  judicio  pereant,  cum  per 
haec  quisque  transitoriis  favoribus  anhelat.Hinc  ete- 
nim  per  prophetam  Judaeae  dicitur  quod  in  se  ipsa 
incauta  mens  invenit,  si  saltem  post  culpam  suas 
caute  cogitationes  rimetur:  Olivam  uberem,  pul' 
chram,  fructiferam,  tpeciosam  vocavit  Dominus  no-' 
men  tuum.  Ad  vocem  loqueUs  grandis  exarsit  ignis  in 
ea,  et  combusta  sunt  *  fruteta  ^us  (Jerem,  xi,  16). 
Olivam  quippe  uberem  et  pulchram,  fructiferam  et 
8peciosamDominusvocat,cujusvele£ficaciam  inope-  3 
ratione,vel  sancta  studia  in  verbis  scientiae  approbat. 
Sed  ad  vocem  loquelas  grandis  exarsit  ignis  in  ea, 
quia  cum  laudari  quis  coeperit,  erubescit  forsitan 
minor  videri  quam  dicitur,  et  studet  esse  quod  dica- 
tur.  Yox  enim  grandis  loquelae  est  favor  adulantis. 
Unde  scriptum  est :  Qui  benedicit  proximo  suo  voce 
grandi  de  nocte  consurgens,  similis  est  maledicenti 
(Prov.  xxvii,  14).  Ad  vocem  ergo  loquelae  grandis 
exarsit  ignis  in  ea,  quia  in  magnitudine  favoris 
flamma  in  corde  accenditur  de  amore  laudis.  Sed 
omnia  olivae  fruteta  comburuntur,  quia  ante  omni- 
potentis  Dei  oculos,  vel  quae  bene  gesta  vel  quae 
scienter  sunt  dicta  depereunt,  cum  jam  non  amore 
Domini  sed  intentione  transitoriae  laudis  fiunt.  Sic 


causam  pupilli  et  viduae  defendo,  iste  procui  dubio 
quod  cogitat  scit,  sed  quo  intendat  ejus  cogitatio 
ignorat.  Aliud  quippe  cogitat,  atque  <^  alio  intendit. 
Non  enim  defensionem  pupilli  vel  viduae,  sed  merce- 
dem  nummorum  quaerit.  Nam  tolle  temporale  prae- 
mium,  et  pupilluni  ac  viduam  non  defendit.  Sermo 
itaqueDeidiscretor  est  cogitationum  et  intentionum 
cordis,  quia  non  aspicit  1414  quid  apud  temet- 
ipsum  cogitas  sed  per  medullam  compagis,  id  est 
per  intentionem  cogitationis  quid  accipere  requiras. 
Restat  ergo  ut  doctor,  cum  loquitur,  quasi  mensa 
Dei  semperintusiabium  reflectat,ne  aut  mala  inten- 
tione  loqui  inchoet,  aut  cum  bene  coeperit,  seductus 
favoribus,  in  appetitum  alium  declinet. 

18.  Fortasse  autem  de  custodia  disciplinae  sermo 
doctori  est.  Et  saepe  etiam  contingit  ut  discipUnae 
regulam  quam  scit  dicere  nesciat  tenere,  quia  aut, 
nimio  zelo  motus,  minus  se  per  mansuetudinem 
temperat;  aut  nimia  mansuetudine  placidus,  minus 
secontra  vitia  in  zeli  stimulo  inflammat.  Magna  enim 
consideratione  debemus  pensare  quod  scriptum  est, 
quia  *  in  vasis  templi  inter  coronas  et  plectas,  boves 
et  leones  et  cherubim  exsculpta  sunt,  et  subter  bo- 
ves  et  leones  lora  dependentia  (///  Reg.  vii,  269). 
Coronae  quippe  signum  victoriae,  plectae  autem  con- 
cordiae  unanimitatem  signant;  Cherubim  vero  pleni- 
tudo  scientiae  dicuntur.  Sacerdotes  enim  atque  do- 
ctores  inter  coronas  et  plectas,  id  estinter  fortitudi- 


.     .     .,  ....  ,.  nem  boni  operis  qua  ad  victoriam  currunt  et  chari- 

enimKepecogiUtioni  bonacogitatiosinistra  snbjnn-  ^,  ^^.^  concordiam,  qua  a  se  vicissim  non  discrepant. 
gitnr.  nt  vix  ipse  qu.  easdem  cogitationes  generat     ^^  ^^^  ^^  ,^^  J  ^^^^  ^^^^^^  ^^.^^^^.  ^„„,^ 


animus  cognoscat.  Unde  praedicator  egregius,  cum 
loquens  subtiliter  diceret :  Vivus  est  sermo  Dei  et 
efficax,  et  penetrabilior  omni  gladio  ancipiti,  H  per- 
imgens  usque  ad  divimnem  animoe  ac  spiritus  (Hebr. 
vr,  12),.  illico  subjunxit :  Compagum  quoque  et  m^- 
dullarum,  et  discretor  cogitationum  et  intentionum 
cardis  {P)id.). 

17. '  Distinguit  enim  Dei  sermo  compages  et  me- 
dullas^  quia  discernitcogitationesetintentionescor- 
dis.  Per  compages  quippe  ossibus  ossajunguntur.  Et 
saepe  dum  quid  recta  cogitatione  agimus,  sed  subito 
in  laudis  amorem  declinamus,  atque  hoc  pro  laude 
facimus  qnod  prins  facere '  pro  veritate  cceperamus, 


quia  in  plenitudine  tcientiae  quam  habent  necesse 
est  ut  et  boum  mansuetudinem  teneant,  et  fervorem 
leonum,  quatenus  in  disciplina  quam  praedicant,  et 
ex  sancto  zelo  accensi  sint,  et  ex  paterna  dulcedine 
tranquilli.  Qilibus  subter  se  lora  dependeant,  ut  dis- 
ciplinae  suae  retinacula  quibus  ipsi  ligati  sunt  etiam 
subjectis  suis  sollicite  impendant.  Subter  eos  enim 
loradependere  est  custodiae  vincula  subditis  tenere. 
Quae  tunc  recte  servantur,  cum  nec  boum  mansue- 
tudoin  zeli  fervore  amittitur,  nec  leonum  terrorin 
mansuetudine  declinatur.  Tanta  quippe  debet  esse 
discretio,  ut  nec  disciplina  nimia,  nec  misericordia 
sit  remissa,  ne  si  inordinate  culpadimittitur,  is  qui 
quia  cogiUtiones  cogitationibus  adjunguntur,  quasi  D  est  culpabilis,  in  reatu  gravius  astringatur;  et  rur- 


quaedam  in  spiritucompagesfiunt.  Sed  habentossa, 
quae  in  compage  juncta  sunt,  etiam  medullas.  Quod 
praedicator  sanctus  apertius  intulit,  cum  subjunxit : 
Diseretor  cogitationum  et  intentionum  cordis  (Ibid.), 
Compages  enim  nostrae  cogitationes  sunt,  meduUae 
autem  intentiones.  Et  saepe  aliud  cogitamus,  atque 
aiiud  est  ^  quod  per  cogitationem  intendimus.  Nam 
si  quis  proposito  nummorum  praemio  pupilli  vei  vi- 
diUB  causam  defendat,  et,  fortasse  Ecclesiam  ingre- 


sus,  si  culpa  immoderate  retinetur,  tanto  qui  corri- 
gilur  deterior  fiat,quanto  erga  se  nihil  ex  benignitatis 
gratia  agi  considerat.  Exhibenda  itaque  pravis  est 
asperitas  in  ostensione,  charitas  in  mente;  ut  et  dura 
ostensio  dellnquentem  coerceat,  et  charitatis  custo- 
dia  mercedem  mansuetudinis  non  amittat. 

19.  Ecce,  dum  loquor,  Joseph  animum  pulsat,  ut 
ad  ostendenda  quae  dico  ipse  testis  veniat.  Certe 
somnium  quod  de  profectu  suo  viderat,  ffittribus 


<  Laud.,  Longip.  et  Yai.  CI.,habent  frutecta  ejus, 
bic  et  infra. 
'  Longip.^  praeeunteLaud.,  distinguet.,.  discemet. 
'  Longip.,  pro  Deo. 


^  Lyran.,  quo,  pro  quod. 
>  Laud.,  consentiente  Lonffip.,  aliud  inkndit. 
*  Suess.  et  Longip.,  praBlucente  Laud.,  quia  in 
bases  t$mpli. 


im 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


1056 


narrans,  per  hoc  quod  innocenter  retulil,  malitia  A  oslensa  misericordia  quae  erat,  et  non  apparebat. 


contra  se  stimulos  excitavit  (Genes.  xxxvii,  5).  Ab 
eisdem  fratribus  Ismaelitis  est  venditus  {Ibid.,  28), 
in  iEgyptum  ductus,  mira  omhipotentis  Domini  dis- 
pensatione  eidem  iEgypto  praelatus  est  {Ibid.,  xu, 
41).  Cumque  in  terra  Chanaan  fames  exsurgeret, 
fratres  ad  iEgyptum  venerunt,  Joseph  praelatum 
iEgypto  repererunt,eumquesubmissis  ad  terram  cer- 
vicibus  adoraverunt  {Jbid.,  xlii,6).  Et  quiamutare 
Dei  consilium  non  valuerunl,  quem  ideo  vendide- 
rant  ne  adorarent,  adoraverunt  quia  vendiderunt. 
Tunc  ipsevirDei,  spiritudiscretionisplenus,  cogno- 
vit  *  fratres  non  cognitus.  Sed  memor  culpae,  et  re- 
missor  injuriae,  mala  fratrum  nec  reddere  studuit, 
nec  sine  purgatione  laxare.   1415  Nam  suspecta 


Sic  vir  sanctus  facinus  fratrumet  dimisit,  et  vindi- 
cavit.  Sic  in  vigore  clementiam  tenuit,  ut  delin- 
quentibus  f ratribus  nec  sine  ultione  pius  existeret, 
nec  sine  pietate  districtus. 

20.  Ecce  hoc  est  magisterium  disciplinae,  *  ut 
culpas  et  discrete  noverit  parcere,  et  pie  resecare. 
Qui  autem  discretionis  spiritum  non  babent,  aut  sic 
dimittunt  peccata,  ut  non  corrigant,  aut  sic  quasi 
corrigendo  feriunt,  ut  non  dimittant.  Doctor  ergo 
cui  de  disciplinae  moderamine  loqui  necesse  est  men- 
sam  Dei  esse  se  sciat,  atque  intus  labrum  reflectai, 
ut  quod  docendo  loquitur,  hoc  sub  discretionis  spi- 
ritu  vigilanter  operetur.  Nec  si  quaedam  sibi  deesse 
considerat,  oportet  ub  ab  eorum  praedicatione  conti- 


voce  protinus  dixit :  Exploratores  estis  vos  ;  «  ut  vi-  B  cescat.   Locus  quippe  ejus  exigit  ut  loquatur.  Ver- 


deatis  infirmiora  terrce  venistiSy  jam  nunc  experimen- 
tum  vesti-i  capiam.  Per  salutem  Pharaonis  non  egre- 
diemini  hinc  ("JWd.xLii^O^lS^.Ojaculum  incorde ! Pe- 
regrini  venerant,  famis  periculum  fugiebant,  fru- 
menta  quae  quaerebant  non  acceperant,  ^  ct  feriri  se 
insuper  jactatione  criminis  videbant.  Inter  haec  du- 
cuntur  ad  carcerem,  et,  post  triduum  educti,  adhuc 
in  eadem  asperitate  terrentur.  Jam  reditur  ad  cor, 
jam  culpae  memoria  pulsat  animum,  atque  inter  se 
invicem  loquuntur :  Merito  hcec  patimur,  quia  pecca^ 
vimus  in  fratrem  nostrum,  videntes  angustiam  animce 
illius,  cum  deprecaretur  nos,  et  non  audivimus  ;  id- 
eirco  venit  super  nos  ista  tribulatio  (Ibid.,  21). In  his 
autem  cor  Joseph  amore  vincitur,  secessum  petit, 


bis  ergo  suis  seroetipsum  conveniat ;  et  si  non  ideo 
loquitur  ^  quia  non  operatur,  ideo  operetur  quia  lo- 
qui  compellitur.  Ubi  itaque  se  conspicit  opere  im- 
plere  quod  dicit,  ibi  auditores  admoneat,  eommque 
animos  ad  studium  bonae  operationis '  accendat.  Ubi 
autem  necdum  sevidet  implesse  quod  \oquiVur,  ad 
bona  de  quibus  auditores  admonet  se  quoqne  pari- 
ter  inflammet,  ut  ipse  etiam  simul  discat  in  opere 
1416  quod  per  eum  loquitur  veritas  in  praedica- 
tione.  Saepe  enim  quod  vivendo  nescimus,  compulsi 
locutione  doctrinae^  loquendo  discimus;  *  et  dum  co- 
gitatione  nostrae  pigritiae  reatus  nascitur  in  mente, 
eamdem  mentem  coinpunctio  subito  oborta  tnns- 
verberat,  et  sua  voce  excitata  evigilat  in  opere,  qnm 


solvit  flendo  quod  pietati  debuit.  Severus  ad  fratres  n  prius  torpebat  in  otio  sine  voce.  Ecce  aatem  cum 


revertitur,  *  ut  cruciatus  eorum  aniinus  a  culpa  li- 
beraretur.  Post  haec  unus  religatur  in  vinculis,  di- 
mittuntur  caeteri  cum  frumentis,*  ut  unus  fraterve- 
niat,  quem  minimum  habere  se  dixerant  {Ibid.,  34, 
35).  Venit  poslmodum  fraler.  Vincebat  menlem  pie- 
tas  cum  frater  innocens  videretur ;  sed  permanebat 
in  ostensione  asperitas,  ut  fratres  noxii  purgarentur. 
Frumenta  dantur^  scyphus  in  sacco  junioris  fratris 
absconditur,  furti  post  eos  quaestio  movetur  {Genes. 
XLiv^  2).  Mittitur  ut  reducantur,addici  in  servitutem 
decernitur  apud  quein  scyphus  fuisset  inventns.  In 
sacco  ultimi  fratris  invenitur.  Tunc  Benjamin  redu- 
citur,  afilicti  omnes  fratres  sequuntur.  0  tormenta 
misericordiae !  Cruciat,  et  amat.  Reversi  igitur,  in 
terram  cum   lacrymis  prostrati,  veniam  postulant. 


D 


mcnsae  labium  palmo  tenditur,  id  est  cum  per  do- 
ctoris  os  contra  vitia  disputalur,  atque  ad  bona  opera 
cor  auditorum  accenditur,  multi  qui  ejus  verba  au- 
diunt  quanta  vel  qualia  mala  perpetraverint  reco- 
gnoscunt;  atque  ad  eum  confltentes  veniunt,  eumque 
pro  pcccatis  suis  intercessorem  fieri  cum  fletibns 
petunt,  ut  ipse  orando  deleat  culpas  quas  praedi- 
cando  manifestat.  Unde  et  subditur: 

Vers.  43.  —  Super  mensas  autem  cames  obla-- 
tionis. 

21.  Doctores  etenim  sancti  cum  pro  compunctis 
peccatoribus  atque  confitentibus  omnipotenti  Domino 
preces  fundunt,  per  hoc  quod  veniam  pro  camali 
eorum  vita  postulant,  mensae  Domini  cames  obla- 
tionis  portant.  Ut  ergo  sint  pro  quibus  conversiset 


Memores  enim  quid  de  illo  patri  promiserant,  inoe-      flentibus  rogent,  oportet  ut  eisdem  prius  in  peccato 


rore  intolerabili  tabescebant.  Tunc  se  ultra  cohibere 
nonvalens  pietas  clausa  prorupit  admedium,et  ex- 
cussitcharitatis  lacrymasde  vultu  severitatis  {Genes. 
XLV,  l).Detersaestiraquae  apparebat,  et  non  erat ; 


positis  praedicent ;  et  cum  jam  cceperint  peccata  re- 
linquere,  atque  ad  innocentiam  festinare,  necesse 
est  ut  erga  eos  in  ore  doctoris  incrementa  praedica- 
tionis  excrescant,  et  quibusdam  doctrinae  sus  verbo 


*  Laud.  et  Longip.  addunt  ab  eis,  Val.  Cl.  et 
Norm.,  a  fratribus  non  cognitus. 

'  Lvr.,  nam  infirmiora  terrce  considerare  venistis. 

'  Enroic,  cum  caet.  Norm.  et  Val.  CI.,  consen- 
tiente  Edit.  1502^  et  fieri  super  se  objectionem  cri' 
minis  videbant. 

^  Longip.,  iU  eruciatu  eorum  animus  a  ctUpa  libe- 
retur. 

»  Anglic,  Lyr.  et  Val.  Gl.,  etjubet.  Sag.,  etpetit. 


•  ItaLaud.,  Val.  CI.,  Lyr.  et  Longip.  Edit.  plw. 
habent,  culpis  et  discrete  noverit  parcere. 

^  Editi  contra  sancti  Gregorii  mentem,  quia  op^ 
ratur. 

'  Ita  omnes  Mss.  nostri ;  Ed.  vero,  (secingat. 

'  Sic  legitur  in  Val.  Ci.  et  plor.  Mss.  Aliij  com 
Suess.  et  Longip.,  habent  de  cognitione,  etc.  Lmd., 
cognitione  nostrte  pigritiee. 


1057 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  II.  -  HOMIL.  X. 


im 


tanto  vehementins  insistat,  qaanto  eos  ^aviosceci-  A  mactant.  Nec  laboriosnm  debet  esse  doctoribns  pro 


disse  considerat,  videlicet  sciens  qaod  ipse  tanto 
mercedem  magnae  remnnerationis  accipiat,  qaanto 
verbis  sais  alios  de  profandioribos  peccatis  levat. 

22.  Libet  inter  haec  sanctiE  vangelii  ad  mediam  verba 
deducere,cujussacra  historia  per  hocquod  factum  mi- 
raculum  narrat,mira  quae  quotidie  aguntur  denuntiat. 
Nam  cum  fcssi  atque  jejuni  ad  Dominum  populicon- 
venissent,  discipulis  Dominus  dixit  :  Miaereor  super 
iurbam,  quia  ecce  jam  triduo  sustinent  me,  nec  habent 
quid  manducent;  et  si  dimisero  eos  jejunos  in  domos 
Siios,  deficient  in  via;  quidam  enim  ex  eis  de  longe  ve- 
nerunt  (Marc.  vin,  2,  3).  Turba  tridao  Dominura 
sustinet,  quando  multitudo  fideliam  peccata  quae  per- 
petravit,  per  poenitentiam  deciinans,  ad  Deum  se  in 


conversis  peccatoribos  lacrymas  fundere,  qaando  et 
ipse  qni  omnia  creavit,  homo  factus,  •  pro  nostris 
iniquilatibus  in  cruce  sanguinem  fudit,  qai  vivit  et 
regnat  cum  Patre  in  unitate  Spiritus  sancti  Deu8,in 
saecula  saeculoram.  Amen. 

mmLiAX[Ai.,xxir]. 

Qnatuor  versus,  a  k^  ad  48,  exponendo  sanctus 
Doctor  de  flde,  spe,  charitate,  ac  de  bonis  operibus 
Deo  in  cordis  altari  offei^endis  liberiusexcurrtt,ethoc 
opus  absolvit. 

1417  I.  '  Sacri  eloquii  myslicos  sensus  Pro- 

pheta  per   aspirationem  sancti  Spiritus  prudenter 

intelligens,  dicit :  Mirabilia  testimonia  tua,  ideo  scru- 

tata  est  ea  anima  mea  (Psal.  cxviii,  129).  Qui  rarsus 

ait :  Revela  oculos  meos,  et  considerabo  mirabilia  de 

opere,  locutione,  atqae  in  cogitatione  convertit.Quos  B  lege  tua  (Ibid.,  18).  Qui  enim  necdum  occulta  de 


dimittere  jejunos  in  domum  suam  Dominns  non  vult, 
ne  deficiant  in  via,  quia  videlicet  conversi  peccatores 
in  praesentis  vitae  via  deficiunt,  si  in  sua  conscientia 
ftine  doctrinae  sanctae  pabulo  dimittantur.  Ne  ergo  * 
lassentur  in  hajus  peregrinationis  itinere,  pascendi 
sunt  sancta  admonitione.  Yalde  aatem  pensanda  est 
pia  sententia  quae  processitex  ore  Veritatis,  qua  di- 
citur  :  Quidam  enim  ex  eisde  longe  venerunt(Ibidem) , 
Estautem  qoi,  nihil  fraadis  et  nihil  camalis  cor- 
raptionis  expertus,  ad  omnipotentis  Dei  servitinm 
festinavit.  Iste  de  longinquo  non  venit,  qaia  per 
incorraptionem  et  innocentiam  proximas  fuit.  Alius 
nalla  impudicitia,  nullis  flagitiis  inqainatus,  solum 
aatem  conjagium  expertus,  ad  ministerium  spiritale 


apertis  intelligit,  ocnlos  velatos  habet.  Qui  vero  jam 
intelligit,  reveiatis  oculis  mirabilia  de  lege  Dei  con- 
siderat,  quia,  spiritaliterlitterae  verba  di8catiens,qaae 
interius  magnitado  lateat  pensat.  An  non  est  mirabile 
quando  aliud  aaribus  sonat,  atque  aliad  exit  ad 
intelligentiam  quod  non  sonabat?  Cui  ergo  \erbam 
sacri  eloquii  nisi  lapidi  simile  dixerim,  in  qao  ignis 
latet?  Qai  mana  qaidem  frigidas  tenetar,  sed,  per- 
cussus  ferro^  per  scintillas  micat,  atque  hoc  emittit 
ignem  qui  post  ardeat,  quod  prias  manas  frigidom 
tenebat.  Sic  etenim,  sic  verba  sunt  sacri  eloqaii,qaaB 
qoidempernarrationemlitterae  frigida  tenentansed 
si  quis  hsec,  aspirante  Domino,  intento  intellectu 
pulsaverit,  de  mysticis  ejus  sensibus  ignem  producit, 


conversus  est.  Neque  iste  venit  de  longinquo,  quia  G  ^t  in  eis  verbis  post  animus  spiritaliter  ardeat,  quae 


osus  conjunctione  concessa,  per  illicita  non  erravit. 
Alii  vero  post  carnis  flagitia,  alii  post  falsa  testimo- 
nia,  alii  post  facta  furta,  1417Alii  post  illatas  vio- 
lentias,  alii  post  perpetrata  homicidia  ad  poeniten- 
tiam  redeunt,  atque  ad  omnipotentis  Dei  servitium 
convertontur  :  hi  videlicet  ad  Dominum  de  longin- 
quo  veniunt.  Quanto  etenim  quisque  plus  in  prtTO 
opere  erravit,  tanto  ab  omnipotente  Domino  longios 
recessit.  Nam  et  prodigus  filius,  qui  patrem  dese- 
ruit,  abiit  in  regionem  longinquam,  in  qna  porcos 
pavit,  quia  vitia  nutrivit  (Luc.  xv,16).  Dentur  igitur 
alimenta  eis  etiam  qui  de  longinquo  veniunt,  quia 
conversis  peccatoribus  doctrinae  sanctae  cibi  prae- 
bendi  sant,  ut  in  Deum  vires  reparent,  qnas  in  fla- 


prius  per  litteram  ipse  qaoqae  frigidus  aadiebat.  Ecce 
enim  propheta  dicit  : 

Vkrs.  44.  —  Et  extra  poriam  interioremgazophy^ 
lacia  cantorum  tn  atrio  interiori,  quod  eratin  kttere 
porUe  respicientis  ad  Aquilonem;  et  facieseorum  con- 
tra  ^  viamAusiralemunam,ex  tatere  porUe  Orienialit 
qucB  respiciebat  ad  viam  Aquilonis. 

2.1n  his  itaque  verbis  litterae  adamorem  Deicujus 
animus  infcrvescat,  quin  potius  non  ex  ipsa  eorum 
lectione  tepefiat?  Si  autem  latens  in  littera  spiritalis 
medulla  discutitur,  per  hoc  scintillae  intellectas 
exeunt,  et  incendunt  qnod  priascordisaaribasfrigi- 
dum  sonabat.  Nobis  tamen,  ut  se  aspirante  Domino 
interior  inteliectas  aperiat,  1418  ipsa  prios  narra- 


gitiis  amiserunt.  Qui  saepe  a  doctoribus  tanto  necesse  j)  tio  juxta  litteram  patefiat.  Ait  enim  qaia  porta  erat 


est  at  a  largioribus  cibis  doctrinae  satientur,  qnanto 
fessi  majoribus  vitiis  venerunt.  Et  cum  jam  1418 
confiteri  coeperint  mala  quae  commiserunt,  atqae 
confitendo  relinquere  et  fletibus  punire,  necesse  est 
nt  doctores  sancti  pro  eorum  peccatis  sollicite  exo- 
rent,  qnatenus  mensae  Domini  carnes  oblationis  por- 
tent.  Quod  qnoties  agunt,  in  hoc  qnod  pro  alienis 
peccatis  interveniunt,  saa  ante  Dei  oculos  amplius 
detergont,  quia  ea  ipsa  charitate  se  jastificant,  qua 
mira  pietate  pro  alienis  iniqoitatibas  se  in  lamentis 


interior^  atque  extra  hanc  atrium,  quod  appellatur 
interius ;  ac  deinde  aliae,  id  est  Aquilonis, Anstri,  at- 
qne  Orientis  portae  describantnr,  ut  ipsum  atrium 
*  quod  esse  extra  portam  interiorem  dixerat  a  portis 
exterioribus  esse  interiusostendat.  Atrium  ergo  hoc 
et  foris,  et  intus  est  :  foris,  quia  extra  portam  in- 
teriorem  ;  intus  antem,  quia  intraportas  exteriores. 
Gazophylacia  qaoque  cantorum  esse  in  hoc  eodem 
atrio  narrantar,  qaae  a  latere  portae  posita  dicuntur 
respicientis  ad  Aqoilonem.Sed  ipsaeademgaiophy- 


'  Laud.,  laxentur. 

*  Idem  j»ro  nobit. 

*  VaL  Cl.,  Ebroic,  Lyr.,  lomelogutt  mysHcisuni 


feiuui,  utprophita. 
^  Longip.  et  Val.  Cl.,  viam  Orientalem, 
"  Longip.,  cum  Norm.,  quod  ipse. 


1009 


SANGTI  GRE60RU  MAGNI 


1060 


lacia  ad  Aastralem  viam  respiciant.  Et  sobditar  :  A  iDteriorisignificationemsanctaeEcclesiaeqaamsemel 


Ex  laiere  portcB  Orientalis,  qws  retpiciebat  ad  viam 
Aquilonis,  In  qaibus  verbis  aperte  intelligitar  qaia 
cantoram  gazopbylacia  inter  latas  port»  respicientis 
ad  Aqnilonem^  etlatns  port»  Orientalisfaerant  posi- 
ta^  qaae  porta  videlicet  respiciebat  ad  viam  Aqailonis. 
Facies  itaqae  gazopbylacioram  '  contra  viam  Aa- 
stralem,  sed  positio  inter  portam  erat  Orientis  et 
Aqailonis.  Porta  ergo  interior  babebat  ex  latere 
portam  Aquilonis,  ex  alio  qaoqae  latere  portam 
Aastralera.In  fronle  vero  vestibuli  Orientalis  porta 
surrexerat, "  atque  sic  atrium  qaod  era^t  extra  por- 
tam  interiorem,  ut  boc  quoque  esset  interins,  port» 
exterius  ambiebant. 

3.  Haec  de  verbis  litterae  sub  brevitate  transcurri- 
mus,  ut  in  eis  sensus  mysticos  non  breviter  exquira-  B  q^^s  narrando  subjunxit. 


dixi  mutare  non  debui,  infulgente  Dei  onmipotentis 
gratia,  ^  quae  coepimus  ipsa  teneamus,  ut  et  porta 
interior  signet  Ecclesiam,  quae  nos  ad  interiora 
gaudia  perducit ;  et  gazophylacia,  cantores,  sacer- 
dotes,  templam,  altare,  sacrificia  sint  in  atrio  quod 
est  extra  portam,et  tamen  extra  Ecclesiam  non  sint. 
Sienim  subtili  investigatione  perquirimus,nil  obstat 
intelligi  ut  interiorem  portam,  sicut  dictam  est, 
sanctam  Ecclesiam  sentiamus.  De  qua  nunc  dicitur: 
Et  extra  portaminteriorem  gazophylacia  cantorum  in 
atrio  interiori.  Duo  sunt  etenim  quae  dicuntnrrporta 
interior,  atque  extra  banc  atrinm  interius,  quatenas 
hoc  ipsum  atrium  et  exterius  sit  et  interias,  a  porta 
exterius,  interius  autem,  sicut  praediximos,  portis 


mus.'  In  parte  autem  superiori  tres  portae  descriptae 
sunt,  id  est  Orientis,  Aquilonis,  et  Austri ;  moxque 
interioris  atrii  tres  aliae  narratae,  id  est  Austri,Orien- 
tis,  et  Aquilonis,  ac  deinde  porta  atrii  interioris 
dicta  est,  in  qua  mensae  de  quadris  lapidibus  ex- 
structae  memorantur ;  et  porta  qaae  respiciebat  ad 
Aquilonem,  in  qua  mensae  essent  1419  ad  sacrifi- 
cium,  non  ad  holocaustum.Unde  in  interiori  diximus 
significari  Ecclesiam,  in  exteriori  Synagogam.  Sed, 
his  expletis,  rursum  propheta  incipit  interiorem 
portam,  atque  tres  alias,  id  est  Aquilonis,  Austri  et 
Orientis  describere,  et  in  earum  atrio  interiori,  quod 
erat  extra  portam  interiorem,  esse  ^  gazophylacia, 
cantores,  sacerdotes,  templum,  altare,  sacrificia  per- 


4.  Sancta  enim  Ecclesia  duas  vitas  habet,  unam 
quam  temporaliter  ducit,  aliam  quam  in  aetemam 
recipit;  unam  qua  laborat  in  terra,  aliam  qoa  re~ 
muneratur  in  coelo ;  unam  qua  mercedes  colligit, 
aliam  vero  in  qua  jam  de  receptis  mercedibus  gaa- 
det,  atque  in  utraqae  vita  offert  sacrificium.  Hic 
videlicet  sacrificiamcompunctionis,et  illicsacrificiam 
laudis.  De  hoc  sacrificio  dicitur  :  SacrificiuM  Deo 
spiritus  contribulatus  (Psal.  h,  i9).  De  illo  autem 
scriptum  est  :  Tunc  acceptahis  sacrificium  justituB, 
oblationes  et  holocausta  (Ibid.,  2i).  De  quo  rursus 
ait :  Ut  cantet  tibi  gloria  mea,  et  non  compungar^Psal. 
XXIX,  13).  In  utroque  autem  sacrificio  carnes  offe- 
runtur,quia  hic  oblatio  camis  est  maceratiocorporis, 


hibet.  In  quibus  verbis  quia  de  sanctae  Ecclesiae  in-  C  ibi  oblatio  carnis  est  in  laudem  Dei  gloria  resorrec- 


stitutione  narrarealia  ab  eis  quae  prius  dixeratcoepit, 
patet  quod  interioris  portae  intellectum  mutavit.  Si 
enim  sub  uno  inteliectu  omnia  diceret,  novo  ordine 
ipsaatque  alia  non  replicaret.  Nam  quomodo  possu- 
mus^  extra  portam  interiorem  atrium,  gazophylacia, 
cantores,  sacerdotes,  templum,  altare,  sacrificia 
dicere,  si  per  eamdem  portam  interiorem  hoc  loco 
sancta  Ecciesia  designantur  ?  Cum  enim  cuncta  haec 
intra  ipsam  sint,  quomodo  extra  portam  interiorem 
sunt,  si  extra  Ecclesiam  non  sunt  ?  Intelligi  ergo 
porta  interior  potest  ea  de  qua  jam  longe  superius 
locuti  sumus,  quae  contra  portam  Aquilonis  et  Orien- 
talem  dicitur  posita,  per  quam  figurari  diximus  adi- 
tum  qui  nobis  ad  interiora  gaudia  patriae  coelestis 


tionis.Tuncquippe  illic  quasi  in  holocaustamofferetor 
caro,  quando  in  aeterna  incorruptione  permatata  nil 
contradictionis,  nil  mortalitatis  habuerit^  quia  tota 
simul  amoris  ejus  ignibus  accensa  in  laude  sine  fine 
permanebit.  1420  Porta  ergo  haec  interior,  id  est 
in  sanctaEccIesia  habeat  interiora  sua,  illam  videli- 
eet  vitam  quae  adhuc  oculis  nostris  occolta  est.  Ha- 
beat  extra  eam  atrium  exterius,  id  est  vitam  prae- 
sentem,  in  qua  omne  bonum  agitor,  ut  ad  bonam 
sine  fine  perveniatur. 

5.  Sint  ergo  in  interiori  atrio,  quod  tamen  exlra 
portam  est,  gazophylacia  cantorum,  quiaelecti  qoi* 
que  atque  perfecti,  qui  adhuc  in  carne  mortali  subsis- 
tunt,et  intra  sinum  sunt  sanctae  Ecclesiae^  et  adhoc 


aperitur,  ut  hic  quoque  per  portas  quae  circa  vesti-  D  ^^^^^  secreta  gaudia  interioris  vitae.  ^  Sint  gazophy- 
bulum  narrantur  sancta  Ecciesia,  per  portam  vero  lacia  cantomm  interius  et  exterius,  quia  corda 
interiorem  coelestis  regni  aditus  figuretur.  Sed  ne  sanctomm  quae  omnipotenti  Deo  desiderium  suum 
quis  me  verba  sancti  Spiritus  aestimet  ad  intellectum  per  magni  ardoris  amorem  cantant ,  et  jam  intos 
meum  violenter  inflectere,  et  dicat  quia  de  porta     sunt,  et  adhuc  intus  non  sunt,  quia  in  sanct»  Eccle- 


*  Laud.  et  Longip.,  eontra  viam  Orientalem. 

*  Suess.,  Laud.,  Longii^.,  atquesic  erat  atriumex- 
tra  portam  interiorem,  ut  hoc  auoque  esset  interius 
portis  quo!  illud  exterius  ambieoant. 

'  Sic  legitur  hic  locusinLongip.,Laud.etSuess.: 
In  parte  autem  iuperiore,  tresporta  descnptce  sunt,  id 
est  Orientis,  A^uilonis,  et  Austri.  Tres  alice  narratce,id 
est  Austri,  Onentis,  et  Aquilonis.  Quce  videluiet  porta 
interior  ad  Aquilonem  respiciens  inter  duo  vestibula 
esse  memoratur.  Atque  per  eadem  utraque  vestibula,et 
reUrem  exierius  et  novum  populum  ex  gen^kus,  per 


hoc  quod  est  interius,  diximus  figurari.  Sed  his  expU' 
tis,  etc,  ut  in  Editis. 

^  Norm.,  esse  gazophyUicia  cantorum.  Sane  paolo 
post  legitur  :  sint  gazophylacia  cantorum. 

*  Lyr.,  extra  portam  exteriorem. 

*  Laud.  et  Suess.,  eumdem  intellectum  quem  di 
sanctce  Ecclesiai  typo  diximus,  sicut  ccepimus,  (mm- 
mus. 

^  Suess.  et  Longip.,  sint  ergo  gazophylacia  eanifh 
rum  extra  portam  interiorem  et  intra  porUu  exterio* 
res,  interius  et  exterius,  quia. 


I06i 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  U.  -  HOMU..  X. 


i062 


siae  sinu  posita,  el  jam  vident  per  spiritnm  qnod  in-  A  bonam  novit.  Eornm  ergo  corda  qui  adventum  ^  jn- 


tns  forliter  ament,  et  tamen  adhn  *  non  vident  per- 
fecte  quod  amant.Sintitaquein  interiori  atriogazo- 
phylacia,  sed  extra  portam,  ut  jam  et  intus  sint  per 
desiderium,  et  adhuc  intus  non  sint  per  plenarinm 
effectum.  Quid  sunt  autem  gazophylacia  cantorum, 
nisi  sancta  desideria  amantium  ?  Qui  praecepta  divina 
qnasi  quasdam  divitias  custodiant  in  mente,  quas 
cantando  servant,  qnia  mandata  Dei  non  ex  timore, 
sed  ex  amore  ^  perficiunt ;  eisque  ipsis  sacri  eloqui 
praeceptionescantabilesfiunt,quianon  ex  tristitia,sed 
ex  desiderio  semper  operantur.  Vultis  cor  justi  quasi 
cujusdam  cantoris  gazophyiacium  andire  ?  Cantabiles 
mihi  erant  justificationes  tuce  in  loco  incolatus  mei 
fP5a^cxviii,54).JustificationesI>ei  dicimus  praecepta 


dicis  dilignnt  gazophylacia  cantorum  sunt,  qnia  per 
praesnmplionem  gratiae  et  vitae,  per  virtutes  sancti 
desiderii  cantant  justi  judicium,  quod  omnes  injusti 
pertimescunt. 

7.  Meminit  autem  charitas  vestra  qnia  superiori 
locutione  per  portam  Orientis  fidem,  per  Aquilonis 
spem,  per  Austri  autem  charitatem  diximus  desi- 
gnari.  Haec  itaque  gazophylaciainter  portam  Orientis 
et  Aquilonis  esse  memorantur,  atque  ad  viam  Au- 
stralem  respicere,  auia  corda  sauctorum,  inler  fi- 
dem  et  spem  posita,  Australem  viam  respiciunt^ 
quoniam  sanctae  cbaritatis  ignibus  exardescunt.  Ipsa 
quoque  Orientalis  porta  respicere  dicitur  ad  viam 
Aquiionis,  quia  nobis  per  fidem  quidem  omnia  in 


divina,  quae  nos  justos  faciunt,  *  si  impleanlur.Quae  3  baptismate  peccata  iaxantur,  sed  tamen  dum  adhuc 


tunonobis  in  loco  incolatus  nostri  cantabiles  fiunl, 
qnando  in  hac  peregrinatione  vitae  praesentis 
ipsa  eadem  mandata  diligimus,  et  ex  desiderio 
implemns.  Hinc  est  quod  idem  Psalmista  itemm 
ex  cantornm  gazophylacio  se  insinuat,  qni  ait  : 
Misericordiam  etjudicium  cantabo  tibi,  Domine  (PsaL 
c,  i). 

6.  Misericordiam  Domini,  qua  peccata  laxantur, 
cantare  etiam  peccator  debet,  id  est  hanc  cum  gau- 
dio  dicere  atque  sperare.  Sed  quis  ita  justus  est,  ut 
ejns  sibi  aeternum  judicium  ante  mentis  oculos  revo- 
cet,  et  non  contremiscat,  ^  ac  potius  venire  ad  illud 
examen  tanti  judicis  praesumat,  festinet,  et  gaudeat  ? 
Quisquis  ille  est,  magnus  est,  quia,  jam  misericor- 


hic  vivimus,  etiam  post  fidem  saepius  ad  peccata  de- 
clinamus.  Et  quasi  Orientis  porta  viam  Aquilonis 
respicit,  cum  vita  nostra  post  perceptam  fidem  adhuc 
aliqilatenus  in  frigore  culpae  torpescit.  Quis  enim  in 
hac  vita  valeat  post  fidem  sine  culpa  vivere,  cnm 
Joannes  dicat  :  Si  dixerimus  quia  peccatum  non  ha" 
bemuSj  ipsi  nos  sedwimus,  et  veritas  in  nobis  non  esi 
(I  Joan.  i,  8)  ?  Cujus  [verbis  Jacobus  concordans» 
ait  :  In  multis  enim  offendimus  omnes  (Jac,  iii,  2).Si 
autem  peccata  praeterita  in  fidei  perceptione  dimissa 
sunt,  et  adhnc  post  fidem  ad  peccata  declinatur, 
quae  nobis  erit  praesumptio  justitiae,  qnae  spes  vitae 
permanentis  nisi  ut  nunc,  dnm  adhuc  inter  portam 
Orientis  et  Aquiionis  snmus,  ad  viam  Austri  mentis 


diam  Domini  et  judicium  cantando,  omnipotentem  G  ^^"^^'  '"^"'"'^'  quatenus,  ex  sancU  charitate  fer- 


Denm,  qui  ejus  peccata  misericorditer  relaxat,  toto 
mentis  affectu  diligit,  ac  propterea  ejus  judicium  non 
pertimescit.  Charitas  namque  perfecta,  ut  Joannes 
apostolus  ait,  foras  mittit  timorem  (I  Joan.  iv,  18). 
Cantat  quippe  judicium,  ad  quod  inlrare  non  Irepi- 
dat.  Sit  ergo  mens  illiusgazophyIaciumcantorum,ut 
per  divitias  misericordiae  qnas  accipit  laetus  pergat  ad 
judicinm,  quod  jam  non  pertimescit.  Videamus  si 
placet,  fratres  charissimi,  alind  qnoqne  gazophyla- 
cinm  cantoris.  Forsitan  et  ipse  judicium  cantat.Quid 
etenim  dicit  ?  Ego  enim  jam  diltbor,  et  tempus  mece 
resolutionis  instat.  Bonum  certamen  certavi,  cursum 
consummavi,  fidem  servavi;  de  reliquo  reposUa  est 
mihi  coronajustitice,  quam  reddet  mihi  Dominus  %n  illa 


ventes,  calor  nos  amoris  liberet  ^  a  culpa  torporis 
et  frigoris?  Sint  ergo  gazophylacia  inter  portam 
Orientis  et  Aqnilonis ;  sed,  sicut  dictum  est,  ad  An- 
stralem  viam  facies  intendant,  ut  inter  hoc,  qnod 
nati  in  fide  sumns,  et  quod  post,  ad  peccata  delapsi, 
de  spe  *  pietatis  praesnmimns,  exerceamus  nosmet- 
ipsos  in  ardore  charitatis,  et  ibi  tendamus  ocnlos 
cordis,  nbi  accendimur  ignibus  amoris. 

8.  Potest  autem  per  Aquilonis  portam  gentilitas, 
per  Austri  viam  Judaea,  per  Orientis  autem  portam 
ipse  Dominus  designari.  Per  Aquilonem  quippe  non 
immerito  gentilitas  fignratur,  quam  ille  in  torporis 
frigore  possedit  ^  qui  dixit  :  Sedebo  in  monte  testa' 
menti,  in  lateribus  Aquilonis  (Isai.  xiv,  i3).  Per  Au* 


die  justus  judex  (II  Tim.  iv,  6,  seq.).  Qui  laborum  D  stralem  quoque  portam  recte  Judaea  accipitur,  in  qua 


snornm  conscius,memor  certaminisquodegit,memor 
fidei  qnam  servavit,  esse  sibi  in  judicio  repositam 
coronam  dicit,  eamque  sibi  in  illa  die  1421  reddi 
sperat  potius  quam  donari,  profecto  patet  quia  judi- 
cinm  cantat,  quod  venire  desiderat.  Unde  etiam 
snbdit ;  Non  solum  autem  mihi,  sed  et  his  qui  dili" 
guni  adventum  ejus  (Ibid.,  8).  Nemo  enim  adventum 
jndicis  diligit,  nisi  qui  se  habere  causam  in  judicio 

'  lidem  cum LsLnd.,custodiunt.  Cantare quippegau- 
dentis  est,  et  eis  ipsa  sacri,  etc. 

*  Additur  in  Laud.  et  Lon^p.,  a  nobis. 

'  lU  omnes  Mss.  Anglic,  Norm.,  etc.  In  Editis 
legitur,  mnUto  sensn,  an  potius. 

♦  Norm.,  jusUjudicis. 


spiriules  patres  coelesti  amore  ferbuernnt.  Qnorum 
nnus  loqnitnr,  dicens  :  Converte,  Domine,  captivita- 
tem  nostram,  sicut  torrens  in  Austro  (Psal.  cxxv,  4). 
Quae  etsi  carnalem  populum  habuit  in  quo  velut 
Aquilonis  frigora  porUvit,  in  sanctis  Umen  suis  do* 
ctoribus  ac  Prophetis  ad  Deum  ac  proximum  calore 
chariutisarsit.  Orienulisautem  porU  non  immerito 
ipsum  signat^  de  quo  scriptnm  est :  Ecce  vir,  Oriens 

"  Vulffati,  a  culpa  teporis,  invitis  Mss.  Angllc, 
Norm.,  Val.  Cl.,  etc 

*  Laud:  et  Longip.,  misericorduB. 

^  Male  Vnlgati,  possidet,  cogentibns  Mss.  et  rei 
veriute  legere  possedit. 


1063 


SANCTI  GREGOmi  MAGNl 


1064 


nomen  ^n$  (Zaidk,  vi,  i2).  Et  de  qoo  Zacharias  ait :  A  apparoit,  quia  ex  illa  venit,  et  istam  in  suam  servi' 


VisiUimi  no$  Oriens  ex  alto  {Luc,  i,  78).  Sint  ergo 
gazophylacia  cantornm  ex  latere  portae  Aquilonis, 
qnia  non  solum  1422  m  Judaea  fuerunt  corda  san- 
ctorum  spiritaliter  accensa,  sed  etiam  in  gentilitatis 
multitudine  ad  sanctaefidei  sacramenta  conversae  ar- 
dent  corda  sanctornm  amorecoelestispatrise,  inhiant 
gaudiis  aeternis,  suspirant  ad  societatem  suorum  ci- 
vium  in  coelo ;  sed  tamen  exempla  hujus  ardoris, 
quem  dono  sancti  Spiritus  accepcrunt,  a  spiritalibus 
patribus  Synagogae  capiunt.  Unde  ipsa  quoque  gazo- 
phylacia  et  in  Aquilonis  latere  posita  oculos  ad  viam 
Australem  tendunt.  Ecce  enim  ex  gentibus  venimus : 
sed  in  hoc  quod  per  sancti  Spiritus  amorem  calemus, 
Judaeae  patres  aspicimus^qui  nobis  in  suis  dictis  quo- 
tidie  sancti  desiderii  exempla  praebent. 

9.  An  non  quasi  calore  meridiani  fervoris  arde- 
bat,  qui  aestuabat,  dicens  :  Sicut  cervus  desiderat  ad 
fontes  aquarum,ita  desiderat  anima  mea  ad  te,  Deus. 
Silivit  anima  mea  ad  Deum  vivum ;  quando  veniam  et 
parebo  ante  faciem  Dei  {Psal,  xli,  2,  3)  ?  Qui  rursus 
ait  :  Psallam  etintetligaminviaimmaculata,  quando 
venies  ad  me  {Psal  c,  2j.  Hoc  quoque  ardore  suc- 
census  fuerat  qui  dicebat  :  Nunc  ♦  dimittis,  Domine, 
servum  tuum  secundum  verbum  tuum  in  pace,  quia  vi- 
derunt  oculi  mei  salutare  tuum  {Luc,  n,  29,  30).  Quia 
ergo  ex  gentilitate  venimus,  sed  sanctos  Judaeae  pa- 
tres  nobis  in  divini  amoris  imitatione  proponimus, 
quasi  quaedam  cantorum  gazophylacia  ex  latere  portae 
quae  viam  Aquilonis  respicit  sumus^  sed  ad  viam  Au- 
stri  facies  tenemus. 

10.  Et  notandum  quod  haec  eademgazophylacia  in- 
ter  portam  Aquiionis  et  Orientis  esse  perhibentur, 
quia  vidclicet  post  incarnationcm  Dominicam  multi- 
tudo  gentium  ad  fidem  venit,  atque  inter  ipsos  fi- 
delcs  populos  *  et  sacramenta  dominic^  incarnatio- 
nis  quam  medullitus  diligunt,  corda  amantium  sur- 
gunt.  Habeant  ergo  ^  sancta  gazophylacia,  hinc 
Orientis  portam,  et  inde  Aquilonis,  quia  inter  ipsa 
redemptionis  suae  mysteria  quae  sequuntur,et  carna- 
les  quosdam  quos  et  intra  sanctam  Ecclesiam  tole- 
rant,  multi  in  Deum  forti  amore  proficiunt,  virtuti- 
bus  excrescunt,  seterni  judicis  adventum  quaerunt, 
et  inter  ea  quae  amant  atque  illa  quae  tolerant,  quasi 
quaedam  gazophy]acia,divitias  spiritus  in  mente  ser 


tium  convertit.  Unde  et  bene  dicitur  quod  porta  ea- 
dem  Orientalis  ad  viam  respicit  Aquilonis,  quia  na- 
tus  Dominus  Synagogam  deseruil,  et  multitndinem 
gentium  collegit.  Notandum  quoque  est  quod  dum 
de  gazophylaciis  diceretur  :  Et  facieseorum  ad  viam 
Au^tralem,  additum  est  unam,  ut  videlicet  aperte 
sentiamus  quia  non  alia  est  via  ad  coelestem  patriam 
nobis  qui  ex  gentiiitate  venimus,  atque  alia  illis  pa- 
tribus  qui  fuerunt  1423  in  Judaea;  scd  haec  eadem 
una  via  est  nobis  et  illis,  quae  nos  ad  aeterna  gaudia 
perducit,  quae  nobis  per  Evangolium  dicit :  Ego  sum 
via,  veritas,  et  vita  (Joan.  xiv,  6).  De  quaPsalmista 
ail  :  Ut  cognoscamus  in  terra  viam  tuam,  in  omnibus 
gentibus  satutare  tuum  (Psal.  lxvi,  3).  Quod  enim 
3  Hcbraice  Jesus,  hoc  Latine  dicitur  salutaris.  In  terra 
ergo  via  cognoscitur,  quia  Jesus,  Deus  ante  saecula, 
et  homo  factus  in  finesaeculorum,  gentibus  est  mani- 
festatus.  Una  ergo  est  via  et  illis  qui  ab  Austro  snnt, 
et  his  qui  ab  Aquilonis  ^  parte  respiciunt,  quia  ele- 
ctis  Judaeis  et  gentibus  Dominus  ac  Redemptor  no- 
ster,  expulsa  poena  formidinis,  ad  Patrem  faclns  est 
iter  amoris,  atque  adjutorium  perventionis.  Sequi- 
tur,  —  VERS.  45  :  —  Et  dixit  ad  me  :  Hoc  gazophyla-' 
cium  quod  respicit  viam  meridianam,  sa^ierdoium  e$i 
qui  excubani  in  custodiis  templi,  Atqne  mox  sub- 
ditur  : 

Vers.  46.  —  Porro  gazophylaciumquodrespidtad 
viam  Aquilonis  sacerdotum  erit  qui  excubant  ad  mini' 
sterium  altaris. 
Q      12.  In  quibus  prophetae  verbis  prins  nobis  qns- 
rendum  est  qui   sint  majoris  ordinis  sacerdotes, 
utrum  hi  qui  in  custodiis  excubant  templi,  an  qoi 
in  ministerio  altaris.  Sed  quia  paulo  post  subditur : 
Altare  eratante  faciem  temp^i,  aperte  ostenditurillos 
esse  majoris  ordinis  sacerdotes  qui  in  custodiis  tem- 
pli  excubant,  quia  profecto  in  altari  quod  est  inte- 
rius  ministrant.  Hi  autem  qui  ad  altare  quod  ante 
faciem  templi  est  excubant  tanto  inferiores  sunt 
quanto  in  exterioribus  ministrant.  Quaerendum  ergo 
nobis  est  qui  sacerdotes  sint  qui  templum  custo- 
diunt,  et  qui  ad  ministerium  altaris  excubare  perhi- 
bentur.  Magister  gentium,  fidelibus  ftcribens,  sdt  : 
Templum  Dei  sanctum  est,  quod  estis  vos  (/  Cor.  lu, 
17).  Qui  itaque  sacerdotes  sunt  qui  templum  Dei 


vant.  Nec  inter  sacramenta  quae  diligunt  et  quaedam  D  ^.^**°^^""*'  ^'^}  ^'  ^^^  0^*"^«'  praedicando,  spirita- 


contraria  quae  portant  deficiunt,  qui  ad  Australem 
viam  facies  intendunt.  Quid  enim  patimur  quod  pa- 
tres  nostri  pro  amore  Domini  antea  non  pertu- 
lerunt. 

11.  Notandum  vero  quod  inter  portam  Austri  et 
Aquilonis  Orientalis  porta  esse  describitur,  quia  Do- 
minus  ac  Redemptor  noster  de  Judaea  est  natus^ 
moxque  in  fide  sua  Ecclesiam  ex  gentibus  ^  traxit. 
Quasi  enim  inter  meridianam  portam  et  Aquilonis 

'  Gemet.,  assentientibos  aliis  Norm.idtmitttf^  quod 
fert  Graecus  textus. 
•  Lon^ip.,  ex  sacramentis. 
3  Editj,  sancti  gazophylacia.  Refelluntor  ex  omni- 


libus  actibus  vigilando,  sanctam  Ecclesiam  a  mali- 
gnorum  spirituum  immissionibus,  a  pravorum  sua- 
sionibus^  ab  haereticorum  erroribus  defendunt?  An 
non  custos  templi  fuerat  ®  qui,  labores  suae  passio- 
nis  enumerans,  dicit  :  In  laboreetcBrumna,  in  vigiHis 
multis,  in  fame  et  siti,  in  jejuniis  muUis,  in  frigon 
et  nuditate  (II  Cor.  xi,  27)  ?  Atque  statim  subdil : 
PrcBter  illa  quce  extrinsecus  sunt,instantia  meaqttoti' 
diana,  soHicitudo  omnium  Ecclesiarum  {Ibid.,  28). 

bus  Mss.  nostris, 
^  Yal.  Ci.y  cum  Norm.  omnibus,  comtruxiL 
<^  Ita  unanimiter  Mss.  At  Editi,  porto. 
^  Longip.,  qui  laboris  iui  paaionei. 


I0d5 


HOMILIARUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  H.  —  HOMIL.  X. 


1066 


Pensate,  quaBSO,  custos  templi  quanta  sollicitudine  a  qui  excubantincustodiis  templi,  solam  meridianam 


vigilet.  Ecce  enim  in  seipso  inaestimabilia  patitur,  et 
cordis  sui  sollicitudinem  aliis  impartitur.  Cujus  rogo 
virtutis  est  plus  de  utilitate  proximorum  quam  de 
sua  afllictione  cogitare  ?  Quis  hoc  digne  aestimet  ? 
quis  digne  penset  ?  Laborat,  luget,  esurit,  sitit,  al- 
get,  jejunat,  vigilat,  et  tamen  vigilando  de  Ecclesia- 
rum  omnium  sollicitudine  cogitat.  Ecce  est  solertis- 
simus  custos  templi  in  exemplo  propositus.  Imitetur 
qui  valet.  Adversa  etenim  pro  veritate  pati,  bona 
proximis  impendere,  circa  animarum  sollicitudinem 
vigilare,  ne  quis  in  perfldiam,  ne  quis  in  superbiam, 
ne  quis  in  rapinam,  vel  immunditiam  labatur,  ex- 
quirere  atque  compescere,  hoc  est  templum  Dei,  id 
est  sanctam  Ecclesiam,  custodire. 


viam  respiciunt,  quoniam,  solis  studiis  spirilalibus 
occupati,  semper  his  quae  amoris  Dei  sunt  sollicite 
intendunt  ;  sacerdotes  autem  minoris  ordinis,  qui 
discutiendis  peccatis  delinquenlium  praesunt,  etiam 
ad  Aquilonis  viam  oculos  reflectunt,  ut  in  mente 
peccantium  quae  sinl  lorporis  frigora  videant,  et 
haec,  verbis  correptionis  usque  ad  p(Enitentia3  gemi- 
tus  perducentes,  quasi  carnes  in  altari  Domini  in- 
cendant?Hespiciant  etiam  cum  magnis  sacerdotibus 
ad  meridianam  viam,  quia,  quantum  ad  semetipsos 
est,  fervent  igne  charitatis,  etsuccensi  sunt  flammis 
amoris  Dei.  Sed  quia  peccata  delinquentium  crebro 
corrigunt,  etiamadAquilonis  viamoculos  reducunt. 


De  utrisque  autem  sacerdotum  ordinibus  subditur: 

13.  Sunt  autem  minoris  ordinis sacerdotes,  qni  ad  B  r!^-'!.'.l^J.!^i'l^^^^^^^  ^"'  '^'''^"'**  ^'  '^"" 

ministeriam  altaris  excubant,  qui  videlicet  *  in  ad- 


Levi  ad  Dominum  ut  ministrent  et. 

15.  Sadoch  Latine  dicitur  justus.  Quis  autem  ju- 
stus  est,  nisi  ipse  cui  dicitur :  Justus  es,  Domine,  et 
rectum  judicium  tuum  (Psal.  cxviii,  137)  ?Qui  vero 
sunt  fllii  justi,  nisi  hi  de  quibus  scriptum  est:  Quot" 
quot  autem  "  crediderunt  in  eum,  dedit  eis  potestatem 
filios  Dei  fieri  {Joan.  i,  12)?  Levi  autem  interpreta- 
tur  assumptus.  Quis  1425  autem  a  Domino  assum- 
ptus  est,  nisi  populus  fidelis,  qui  per  sacramenta  fi- 
dei  est  a  perfidis  segregatus  ?  Omnes  ergo  qui  perse- 
veranter  spiritalibusactibus  intendunt  filii  sunt  justi. 
Et  de  filiis  populi  assumpti  accedunt  ad  Dominum 
ut  ministrent  ei,  quia  de  ipsis  quoque  fidelibus  eli- 
guntur,  qui  ad  omnipotentis  Dei  ministerium  ve- 

p  niant,  et  ccelestibus  studiis  pro  eruditione  populi 
intendant. 

16.  Sed  nobis  solerter  inquirendum  est  qui  sunt 
qui  Domino  ministrant.  Neque  enim  omnes  qui  le* 
gunt,  omnes  qui  praedicant,  omnes  qui  propria  tri. 
buunt,omnes  qui  percarnis  abstinentiam  corpus  casti- 
gant,Dominoministrant.Quienim  legendoatque  prae- 
dicando,gIoriam  propriam  quaerunt,Iargiendo|quae  ha- 
bent,etcorpus|in  abstinentiamacerando,Iaudes  recipe- 
reab  hominibus  appetunt,  sibi,  non  Domino,  mini- 
strant.QuocontraperPsalmistam  Dominus  dicit:i4m- 
bulans invia immaculata,  hic  mihi  ministrahat  {Psal.c, 
6).Habelenim  maculam  in  viaqui  inbono  opere  quod 
agit  terrenae  gloriae  sibi  pracmium  proponit,  qui  in 
hoc  mundo  recipere  mercedem  quaerit,  et  foedat  in 


jutorium  majorum  peccata  delinquentium  subtiliter 
1424  investigant,  et  vitam  carnalipm  corrigunt, 
atque  ad  hoc  usque  perducunt^  ut  per  lamenta  pce- 
nitentiae  quasi  incendant  carnem  in  sacrificio,  quam 
prius  vivere  permiserant  in  peccato.  Non  enim  hi 
qui  sanctis  Ecclesiis  praesunl  per  semetipsos  cuncta 
agere  prxvalent.  Sed  dum  ipsi  causis  spiritalibus  oc- 
cupantur,  si  qua  prava  ac  carnalia  perpetrantur, 
haec  aliis  discutienda  atque  corrigenda  committunt. 
Per  quos  dum  carnalis  vita  corrigitur,  et  usque  ad 
abstinentiae  atque  orationis  studium  a  proficientibus 
pervcnitur,  quasi  in  altarijam  caro  incenditur,  ut  in 
conspectu  omnipotentis  Domini  inde  sacrificium  re- 
doleat,  unde  prius  culpa  displicebat. 

14.  Sed  hac  in  re  quaestio  oritur,  cum  superius 
dictum  sit  quod  gazophylacia  ad  Australem  viam  fa- 
cies  haberent,  qua  ratione  nunc  dicatur  quia  gazo- 
phylacium  quod  respicit  viam  meridianam  sacerdo- 
tum  est  qui  excubant  in  custodiis  templi,  et  gazo- 
phylacium  quod  respicit  viam  ^uilonis  sacerdotum 
qui  excubant  ad  ministerium  altaris.  Si  enim  utra- 
que  facies  ad  Australem  viam  ^  tendebant,  quomodo 
nunc  unum  ad  meridianam  atque  aliud  ad  Aquilonis 
viam  respicere  dicitur  ?  Sed  in  his  verbis  agnosci- 
mus  quod  gazophylacium  sacerdotum  qui  excubant 
in  custodiis  templi  ita  positum  fuerat,  ut  solam  me- 
ridianam  viam  respiceret ;  gazophylacium  vero  sa- 
cerdotum  qui  excubant  ad  ministerium  allaris  ita 
erat  in  atrio,  ut  et  ad  Australem  viam  et  Aquilonis  D  conspectu  Dei  speciem  boni  operis  macula  prav»  in- 


faciem  tenderet,  ^  qnatenus  et  cum  gazophylacio 
sacerdotum  qui  excubant  in  cuetodiis  tempti  meri- 
dianam  viam  aspiceret,  et  tamen  sine  gazophylacio 
eommdem  sacerdotum  gazophylacium  sacerdotum 
qni  excubant  ad  ministerium  altaris  Aquilonis  viam 
videret.  Sed  quid  est  hoc,  fratres  charissimi  ?  quid 
n  his  verbis  mysticum  possumus  intueri,  nisi  hoc 
qnod  secundum  ea  quae  praemissa  sunt  jam  spiritalis 
*  auditor  inteiiigit,  quia  sacerdotes  majoris  ordinis, 


tentionis.Fortasseetenim  quis  disciplinae  studio  in- 
tentus  fervel,  culpas  delinquentium  resecat,  qui  ta- 
men  ad  haec  agenda  si  non  ex  omnipotenlis  Dei 
amore,  sed  zelo  proprio  ducitur,  sibi  in  his,  et  non 
Domino,  ministrat.  Alius,  ne  asper  esse  videatur, 
multa  leniter  tolerat  quae  prave  perpetranlur.  Iste 
itaque,  quia  videri  pro  Domino  districtus  non  vult, 
per  lenitatis  suae  studium  sibi,  et  non  Domino,  mi- 
nistrat.  Restat  ergo  ut  sive  in  verbi  ministerio  fati- 


*  Laud.,  in  auditorum  malorum.  Longip.,  in  audi- 
torum  suorum, 

'  Laud.,  LoDgip.,  Rothomag.,  tenehant. 

•  Lyr.  et  Longip.,  quatenus  et  gazophylacium  sacer- 

Patbol.  LXXVI. 


dotum  qui.  Laud.,  et  cum  gazophylacium. 

*  Lyr.,  adjulor  majoris  ordinis  queat  inteUigi:  sic* 
que  olim  lectum  in  Rothomag. 

*  Lyr.  addit  vel  receperunt  eum. 


1067 


SANCTI  GREGORU  MAGNl 


1068 


gemnr,  sive  indigentibus  nostra  largiamur,  sive  per  A  bns  fidelium  non  est,  nam  per  fidem  quidq[uid  valet 


abstinentiam  carnem  domemus,sive  zelo  moveamur, 
sive  per  patientiam  aliquando  leniter  prava  tolere- 
mus,  ut  nos  summopere  debeamus  intentionem  nos- 
tram  discutere,  quatenus  omne  qnod  facimus,  non 
nostro,  sed  Dominizelo  faciamus,  ne  in  his  quae  agi- 
mus  nobis  potius  quam  Domino  ministremus.  Non 
enim  Domino,  sed  sibi,  ministraverant  de  quibus 
Paulus  dicebat :  Omnes  quce  sua  sunt  qucerunt,  non 
quce  sunt  Jesu  Christi  (Philip.  ii,  2i).  Idem  vero 
Paulus  cnm  electis  fratribus  non  sibi  ministrare,  sed 
Domino,  et  vivendo  et  moriendo  festinabat,  dicens: 
Nemo  nostrum  sibi  vivit,  et  nemo  sihi  moritur.  *  Sive 
enim  vivimus,  Domino  vivimus;  sivemorimur,  Domini 
sumus  (Rom.  xiv,  7,  8).  Sibi  enim  sancti  nec  vivunt, 


operatur.  Unde  per  Paulum  dicitur :  In  Christo  Jesu 
neque  circumctsio  aliquid  valet,  neque  praputium,sed 
fides  quce  per  dilectionem  operatur  (Gal.  v,  6).  Si  ergo 
in  vita  fidelium  juxtaquemdam  modum  per  singulos 
perfecta  est  longanirnitas  spei,  perfecta  iatitudo  cha- 
ritatis,  perfecta  certitudo  fidei,  perfectum  studium 
operationis,  atrium  templi  per  quadrum  centum  cu- 
bitos  habet.  In  mensura  autem  quadri  non  aliud  la- 
tus  majus  est,  atqne  aliud  minus,  sed  cuncta  simul 
quatuor  latera  aequali  spatio  tenduntur,  quia  et  ipsas 
easdem  virtutes,  quas  diximus,  fidem  scilicel,  spem, 
charitatem  atque  operationem,  quandiu  in  hac  vita 
vivimus,  aequales  sibi  esse  apud  nosmetipsos  inveni- 
mus.  Idcirco  autem  *  major  spe  et  fide  charitas  dici- 


nec  moriuntur.  Sibi  non  vivunt,  quiaper  omne  quod  B  tur,  quia  postquam  ad  auctoris  nostri  speciem  per- 


agunt,ad  lucra  spiritalia  anhelant,  atque  orando,pr2e- 
dicando,  sanctis  operibus  insistendo,  coelestispatriae 
civesmultiplicare  desiderant.Sibi  minimemoriuntur, 
quia  in  conspectu  hominum  Deum  de  sua  morte  glo- 
rificant,  ad  quem  pervenire  etiam  moriendo  festi- 
nant.  Pensemus  itaque  in  morte  sanctorum  non 
quantum  eorum  opprobrium  ab  infidelibus  fuit,  sed 
quanta  laus  Domini  in  corde  fidelium  excrevit.  Qui 
si  suam  laudem  quaererent,  profecto  pati  tot  oppro- 
bria  in  morte  timuissent.  Sed  •  nemo  nostrum  sibi 
vivit,  et  nemo  sibi  moritur,  quia  suam  gloriam  nec 
vivendo,  nec  moriendo  quaesierunt.  Videamus  si  ipse 
primus  pastor  Ecclesiae,  qui  sibi  non  vixit,  sibi  sit 
mortuus.  Joannes  ejus  socius  requiralur,  et  ex  ver- 


venitur,  spes  quidem  et  fides  transit,  sed  charitas 
permanet.  Nam  nunc  et  quantum  credimns,  tantum 
amamus ;  et  quantum  amamus,  tantum  de  spe  prae- 
sumimus.  De  fide  quoque  et  operatione  Joannes  apos- 
tolus  fatetur,  dicens :  Qui  se  dicii  nosse  Deum,  et 
mandata  ejus  non  custodit,  mmdax  est  (I  Joan.  xi,4). 
Notjtia  quippe  Dei  ad  fidem  pertinet,  mandatomm 
custodia  ad  operationem.Cum  ergo  virtus,  *  tempns 
et  locus  operandi  suppetit,  tantum  quis  operatur, 
quantum  Deum  noverit ;  et  tantum  se  nosse  Deum 
indicat,  quantum  pro  Deo  bona  operatur.  Metiantur 
ergo  ^  fidelis  populi  virtutes  in  quadrum,  quia  onus- 
quisque  qui  in  activae  vitae  exercitio  versatur  tantum 
credit  ^  quantum  sperat,et  amat,  et  operatur ;  tantum 


bis  Domini  1426  de  morte  pastoris  ejusdem  dicat:  p  sperat  quantum  credit,  operatur  et  amal;  tantom 


Hoc  autem  dixit  significans  qua  morte  clarificaturus 
esset  Deum  (Joan.  xxi,  19).  Non  ergo  sibi  est  mortuus 
qui  Deum  clarificavit  in  morte.  Discamus  igitur,  fra- 
tres  mei,  intentionem  nostram  in  omne  quod  agimus 
sollicita  inquisitione  discutere,  et  nostra  non  quae- 
rere,  si  omnipotenti  Deo  volumus  ministrare.  Sed 
quia  ex  fideli  populo  filios  Sadoch  ad  omnipotentis 
Dei  ministerium  diximus^  assumi,nunquid  in  eodem 
popnlo  non  sunt  multi  qui  inveniantur  in  mandatis 
Dei  vivere  perfecti  ?  Snnt  omnino ;  nam  subditur : 

Vers.  47.  —  Et  mensus  est  atrium  longitudine 
eentum  cuhitorum,  et  latitudine  centam  cubitorum  per 
qundrum, 

17.   Saepe  jam  per  longitudinem  longanimitatem 


amat  quantum  credit,  sperat  et  operatur;  tantum 
operatur  quantum  credit,  amat  et  sperat.  Quia  ita- 

que  in  sanctae  Ecclesiae  populo  multi  sunt  et  robusti 
per  fidem,  et  longanimes  per  spem,  et  ampli  per 
charitatem,  et  efficaces  per  operationem,  atriam 
templi  centum  cQ^itis  in  quadro  mensurator. 

18.  Nam  ut  aliquid  quoqne  de  eomm  virtatibns 
loquamur,  1427  saepe  ex  eis  quosdam  videmaspm- 
dentes  per  inteliigentiam,  fortes  in  adversitate,  joslos 
in  operatione,  temperantes  a  voluptatibos,  atqne  in 
omni  zelo  discretionis  se  mensura  moderantes.  Qai 
dum  prudentiam,  fortitudinem,  justitiam,  atqae  tem- 
perantiam,  vel,  sicnt  eas  ennmerare  quibasdam  pU- 
cet,  prudentiam,  temperantiam,  fortitudinera,  atqne 


spei,  per  latitudinem  vero  charitatis  amplitudinem  D  justitiam  tenent,  mensuram  spiritalis  atrii  in  qoadro 


diximus  signari.  Centenarius  autem  numcrus  in  quo 
denarius  decies  ducitur,  quod  summam  perfectionis 
signet,  plene  superius  dictum  est  (Hom.  6,  olim  18, 
num.  16).  Quid  est  igitur  atrium  spiritalis  aedificii, 
nisi  amplitudo  fidelium  populomm?  Ipsa  autem  lon- 
ganimitas  spei  et  latitndo  charitatis  vacua  in  cordi- 


habent.  Ecce  enim  ipsae  virtutes  qnas  habere  bonos 
ac  fideles  diximus  ita  in  quadro  sant,  at  ana  aliam 
non  excedat.  Magna  qnippe  est  pmdentia ;  sed  si 
minus  est  a  voluptatibus  temperans,  minas  in  peri- 
culis  fortis,  minus  in  operalionibas  justa,  profecto 
minus  est  pmdens.  Magna  est  temperantia;  sedsi 


*  Laud.  et  Longip.,  sivemorimur,  Domino  wiort- 
mur.  Sire  ergo  vivimns  sive  morimur.  Domini  sumus. 

'Editi,  nemo  illorum.  Secus  in  omnibus  Mss. 
^  Ita  iidem  Mss.  Vulgati  habent  assumptos. 

*  Longip.,  major  spei  et  fidei, 

"  Ebroic,  Sag.,  Rothomag.,  Lyr.^  tempus  ei  lo- 
eum  operandi  appetit, 
'LoQg.,  fideUspopuU. 


'  In  Longip.,  quantum  ^erat,  amat  ei  operaiurf 
tantum  sperat  quantum  credit  et  amat.  Caetera  desunt. 
In  Editis  ante  Gussanv. :  qui  inhocvitw  e^ercitio  ver- 
satur,  tantum  credit  quantum  sperat  et  amat^  et  tantum 
operatur  quantum  credit,amat  et  speral.  Quaedeerant 
supplevimus  ex  Mss.  Norm.  et  Anglic.  Codex  Ltad. 
hic  deficit. 


I0«9  HOMILIARUM  IN  EZECiOBLfiM  LIB.  U.  —  HOMIL.  X.  1090 

minas  intelligit  ande  se  temperet,  si  adversa  susti-  a.  vivit  in  virtutibus,  et  est  a  vitiis  occisum.  Hostia  vi- 

delicet,  quia  jam  huic  mundo  est  a  pravis  actiJbus 


nere  per  fortitudinem  minus  valet,  atque  in  timore 
animum  dejicit,  si  per  praecipitationem  suam  ali- 
quando  ad  injustitiae  opera  prorupit,  minus  est 
temperans.  Magna  est  fortitudo ;  sed  si  minus  intel- 
ligit  quas  bona  custodiat,  quibus  malis  resistat,  si 
minus  a  voluptalis  appetitu  se  temperat,  sed  vincitur 
deiectatione,  si  justitis  opera  minustenet,  atqueali- 
quando  in  ii^ustitiae  dominatione  superatur,  minus 
est  fortis.  Magna  estjustitia  ;  sed  si  minusquamde- 
bet  inter  justa  et  injusta  opera  discernit,  *  siminus 
oor  a  mundi  deiectatione  temperat,  si  minus  se  con- 
tra  adversa  confortat,  minus  est  justa.  Mensuretur 
ergo  perfectorum  fidelium  vita  per  quadrum,  et  tan- 
tum  babeat  spiritalis  atrii  latus  unum,  quantum  ia- 


mortuum  ;  vivens  autem,  quia  cuncta  quae  praevalet 
bona  opcratur. 

20.  Sedquia  subaltarisnomine  de  compunctionis 
flamma  sermo  se  intulit,  necessarium  puto  quai  sit 
diversitas  ejusdem  compunctionis  ostendere.  Alia 
quippe  compunctio  est  quae  per  timorem  nascitur, 
alia  quae  per  amorem,  quia  aliud  est  supplicia  fuge- 
re,  aliud  praemia  desiderare.  Unde  etiam  in  taberna- 
culo  per  legem  duo  altaria  fieri  jubentur,  unum  vi- 
delicet  exterius,  aliud  vero  interius;  unum  in  atrio, 
aliud  ante  arcam  ;  unum  quod  aere  coopertum  est, 
aliud  quod  auro  vestitur.  Atque  in  altari  aereo  cre- 


♦^^  -•«   ,1..    ^         ..  •    .  j  *      mantur  carnes,  m  altan  vero  aureo  mcenduntur 

tera  smgula,  quia  unusquisque  tantum  prudens  est  p  .   /r.    j  o«  oo        ^         vc.uuiinii 

*       .  t  1-      .  •    .       .    .       .        °  aromala  (Exod.  xxxix,  37,  38;  xl,5,  seq.  etc.).  Ou  d 

quantum  temperans,  fortis  et  lustus  ;  tantum  tem-         ^.       \   ,       u    •    •    •         j^    •  €.«/.  «tm,.;.  yuiu 

•*  est  hoc,  fratres  chanssimi,  quod  foris  concremantur 

cames,  intus  aromata,  nisi  hoc  quod  quotidie  vide- 

mus,  quia  duo  sunt  compunctionis  genera,  '  quia 

alii  adhuc  per  timorem  plangunt,  alii  verojam  se  per 

amorem  in  lamentis  afficiunt  ?  Multi  namqne,  pecca- 

torum  suorum  memores,  dum  supplicia  aeterna  per- 

timescunt,  quotidianis  selacrymis  ^  affligunt.  Plan- 

gunt  mala  quae  fecerunl,  et  incendunt  vitia  igne 

compunctionis,  quorum  adhuc  suggestiones  in  corde 

patiuntur.  Quid  isti  nisi  altare  sunt  aereum  in  quo 

cames  ardent,  quia  adhuc  ab  eis  carnalia  opera 

planguntur  ? 

21.  Alii  vero,  a  caraalibus  vitiis  liberi,  aut  longis 
jam  fletibns  securi,  amoris  flamma  in  compunctionis 


perans  quantum  prudens,  fortis  et  justus;  tantum 
fortis  quantum  prudens,  temperans  et  justus  ;  tan- 
tum  justus  quantum  prudens,  temperans  et  fortis 
fuerit.  Sunt  tamen  inter  eos  plurimi  qui  adbuc  car- 
nahter  vivunt.  Qui  el  si  fortasse  litteras  ignorant,  et 
praecepta  Dei  legere  non  valent,  certe  in  multorum 
fidelium  conversatione  bona  quae  imitentur  vident. 
£cce  in  EcclesiavocessanctiEvangelii  atqueaposto- 
lorum  sonant,  ecce  exempia  bene  viventium  quotidie 
omnium  oculis  opponuntur.  Nec  in  excusalione  di- 
cere  poterunt :  Non  vidimus  quod  imitari  deberemus. 
Unde  et  subditur : 
Ibio*  —  Et  altare  ante  faciem  templi, 
19.  Quid  est  templum,  nisi  fidelis  populus  ?  sicut 


per  Paulum  apostolum  discipulis  dicitur :  Templum  ^  lacrymis  inardescunt,  coelestis  patriae  praemia  cordis 


mum  Dei  sanctum  est,  quod  estis  vos  (I  Cor.  iii,  17). 
£t  quid  est  altare  Dei,  nisi  mens  bene  viventium  ? 
Qni  peccatorum  suorum  memores  lacrymis  maculas 
lavant,  carnem  per  abstinentiam  macerant,  nullis  se 
mondi  hiyus  actionibus  miscent,  quae  habent  indi- 
gentibus  tribuunt,  et  habere  quae  non  habent  non 
eoncupiscunt.  Recte  igitur  horum  cor  altareDei  di- 
citur,  ubi  ex  moerore  compunctionis  ignis  ardet,  et 
caro  consumitur.  Et  nunquid  nontales,  fratres  cha- 
rissimi,  quotidie  in  sancto  hoc  *  fideii  populo  quasi 
in  templi  atrio  videmus  ?  Nunquid  non  eorum  vitam 
nobis  ad  exemplum  propositam  indesinenter  aspici- 
mns?  Altare  ergo  ante  faciem  templi  est,cum  multi 
in  sanctae  Ecclesiae  conspectu  sunt  positi,  qui,  aeterai 


oculis  proponunt,  supernis  jam  civibus  interesse 
concupiscunt.  Dura  eis  apparet  servitus,  longitudo 
peregrinationis  suae.  Regem  in  decore  suo  videre  de- 
siderant,  et  flere  quotidie  cx  ejus  amore  non  cessant 
{Isai.  XXXIII,  i7).Quid  isti  nisi  altare  sunt  aurcum, 
in  quoram  corde  aromataincensa  sunt,  quia  virtutes 
ardent?  Bene  autem  de  eodem  altari  dicitur  quod 
ante  velum  arcae  sit  positum  in  sancta  sanctoram. 
Arca  quippe  testamenti  ipse  nobis  factus  est  de  quo 
scriptum  esse  novimus:  In  quo  suntomnes  thesauri 
sapientio!  et  scientios  ahsconditi  (Coloss.  ii,  3).  Arca 
intra  velum  est  Redemptor  noster  in  coelo.  Altare 
vero  aureum  in  quo  thymiama  incenditur  ^  ante  vc- 
lum  sanctornm  corda,  quae  cum  magnis  virtutibus  in 


Jndicii  memores,  semetipsos  quotidie  1428  Deo  D  Dci  amore  succensasunt,  persanctum  desiderium  in 


sicrificium  in  lamento  compunctionismactant.  Qui, 
«t  praedictum  est^  corpora  castigant,  quatenus  hoc 
quod  per  Magistram  gentium  dicitur  impleant :  Ut 
m^ibeatis  carpora  vestra  hostiam  viventem,  sanctam, 
Iko  placentem  (Rom.  xn,  1).  Hostia  quippe  occiditur 
it  offeratur.  Sed  hostia  vivens  estcorpus  proDomi- 
no  tfflictum.  Quod  et  hostia  dicitur,  et  vivens,  quia 


illo  ardenl  quem  adhuc  revelala  facie  vidore  non 
possunt.  Inler  arcam  quippe  et  altare  velum  cst, 
quia  hoc  quod  nos  adhuc  a  visione  Dei  separal  cor- 
ruptionis  nostrae  obstaculum  reraolum  non  est.  Sed 
quousque  ante  velum  sumus  oportet  utquasi  thymia-v 
matis  incensum  flamma  amoris  ardeamus.  Per  com- 
punctionis  autem  lacrymas  nil  terrenum,  nii  transi- 


^  *  Yal.  Cl.  etNorm.,  quibus  consentiunt  vet.  Ed., 
m  minns  ewram  mundi  delectatione  temperat. 

•  Val.  Cl.,  fieri  populo, 

*  In  Gemet.  et  al.  Norm.  unum  roembram  alteri 
pneponitur. 

^Val.  Cl.,  a|SM'tml. 


*  Sic  restituendum  duximus  Mss.  auctoritate  et 
ratione  frcti.  In  Vulgatis  logilur:  ante  velum,  quia 
sanctorum  rorda.  Qua  lectione  sequi  videturChristum 
esse  arcam  et  altare,  contrasancti  Gregorii  mcntem, 
oui  Christum  quidein  dicit  arcam  esse,  corda  voro 
ndelium  charitate  flagrantium  altnre  auroum. 


i07l 


SANCTI  GREGORn  M AGNI 


i07S 


torinm  qudBrere  debemtis.  ^  Solos  ipse  nobis  sufficiat  A 
qni  fjecit  omnia.  Transcendamus  per  desiderium  om- 
nia,  utmentem  colligamus  in  unum.  1429  Non  jam 
timore  poenarum,  non  memoria  vitiorum,  sed  amo* 
ris  llamma  succensi,  ardeamus  in  lacrymis  cum  odo- 
re  virtutum. 

22.  Ista  electorum  oratio  jam  prospiciebatur,  cum 
in  sponsae  laude  diceretur  :  Qucb  est  ista  qucB  ascendit 
per  desertum  sicutvirgula  fumi  ex  aromatibus  myrrhcB 
etthuris,et  universipulverispigmentarii(Cant.  iii,  6)? 
Sancta  quippe  electorum  Ecclesia  cum  ab  hoc  niundo 
in  sanctis  precibus  ardenti  amore  se  erigit,  per  de- 
sertum  quod  deserit  ascendit.  Qualiter  vero  ascendat 
adjungit  :  Sicut  virgula  fumi  cx  aromatibus  (Ibid.). 
Fumus  de  incenso  nascilur,  sicut  per  Psalmistam 
dicitur  :  Dirigatur  oratio  mea  sicut  incensum  in  con-  g 
spectu  tuo  (Psal.  cxl,  2).  Fumus  excutere  lacrymas 
solet.  itaque  fumus  est  ex  aromatibus,  compunctio 
orationis  concepta  ex  virtutibns  amoris.  Qua3  lamen 
oratio  fumi  virgula  dicitur,  quia  dum  sola  coelestia 
postulat,  sic  recta  progreditur,  ut  ad  terrena  atque 
temporalia  •  petenda  minime  reflectatur.  Et  notan- 
dum  quod  non  virga,  sed  virgula  nuncupatur,  quia 
interduin  in  compunctionis  ardore  tanta)  subtilitatis 
est  vis  amoris,  ut  hanc  nec  ipse  animus  possit  com- 
prehendere,  qui  illuminatus  meruit  habere. 

23.  Beneautemdicitur,  wi/n*/i<F  etthuris.  Thus  enim 
ex  lege  Domino  in  sacrificio  incenditur.  Per  niyr- 
rham  verocorpora  morluacondiuntur,  nea  vermibus 
corrumpantur.  Myrrhae  ergo  et  thuris  sacrificium 
offerunt  qui  et  carnem  afliciunt,  ne  eis  corruptionis  p 
vitia  dominentur,  et  redolenteminconspectu  Doraini 
amoris  sui  hostiam  incendunt,  ^  seque  ipsos  Deo  in 
sanctis  virtutibus  exhibent.  Unde  et  illic  subditur : 
Et  universi  pulveris  pigmentarii.  Pulvis  esl  pigmenta- 
rii  virtusbeneoperantis.  Et  notandum  quod  virtutes 
bene  operantium  non  pigmenta,  sed  pulveres  dicun- 

^  Excusi  contra  Mss.  omnium  nostr.  fidem,  solus 
nobis  d€siderium  perficit.  Et  infra,  ut  mente  colliga- 
mur, 

'  Longip.,  appetefido,  pro  terreno  studio  minime  re- 
flectatur. 

3  Additur  in  Longip. :  myrrha  itaque  quia  secru- 
ciant,  et  cruciando  se  a  vitiis  conservant.  Thus  vero 


tur.  Cum  enim  1430  quaelibet  bona  agimtis,  pi- 
gmenta  offerimus.  Cum  vero  ipsa  etiam  bona  qne 
agimus  retractamus,  et,  ne  quid  in  his  sinistnim  sit, 
judicio  retractationis  attendimus,  quasi  ex  pigmentis 
pulverem  facimus,  ut  orationem  nostram  Domino  per 
discretionem  et  amorern  sublilius  incendamus. 

24.  Ecce  hac,  ut,  Deo  largiente,  potuimus,  coram 
vobis,  fratres  charissimi,  rimati  sumus.  Nemo  ftutem 
me  rcprehendat,  *  si  post  hanc  locutionem  cessavero, 
quia,  sicut  omnes  cernitis,  nostrae  tribulationes  ex- 
creverunt :  undique  gladiis  ^  circumfusi  sumus,  un- 
dique  imminens  mortis  periculum  timemus.  Alii, 
detruncatis  ad  nos  manibus  redeunt,  alii  capti,  alii 
interenipti  nuntiantur  (Joan.  Diac.,  l.  iv,  c.  67).  Jam 
cogor  linguam  ab  expositione  retinere,  quia  taedel 
animam  meam  vitae  meae  (Job  x,  i).  Jam  nullus  a 
me  sacri  eloquii  studium  requirat,  quia  versa  in  ia- 
ctum  cithara  mea,  et  organum  meum  in  voccm  flen- 
tium  (Ibid.,  xxx,  31).  Jam  cordis  oculus  in  myste- 
riorum  discussione  non  vigilat,  quia  dormitavit  anima 
mea  pra  taedio  (Psal.  cxviii,  28).  Jam  minus  leclio 
animo  dulcis  est,  quia  oblitus  sum  manducare  panem 
meum  a  voce  gemilus  mei  (Psal.  ci,  5).  Cui  autem 
vivere  non  licet,  de  Scripturae  sacrae  sensibus  loqui 
mystica  qualiter  libet  ?  Et  qui  cogor  quotidie  amare 
bibere,  quando  possum  dulcia  propinare  ?  Quid  igi- 
tur  restat,  nisi  ut  inter  flagella  quae  ex  nostris  iniqoi- 
tatibus  patimur  cum  lacrymis  gratias  agamus  ?  Ipse 
etenim  qui  nos  creavit  etiam  pater  nobis  factus  est 
per  adoptionis  spiritum  quem  dedit.  £t  aliquando 
fllios  pane  nutrit,  aliquando  flagello  corrigit,  qoia 
per  ^  dolores  et  munera  ad  haereditatem  perpetoam 
erudit.  Sit  itaque  gloria  omnipotenti  Domino  noitro 
Jesu  Christo,  qui  vivit  et  regnat  cum  Patre  in  uni- 
tate  Spiritus  sancti  Deus,  per  omnia  sscula  saeculo- 
rum.  Amen. 


quia  Dei  visiotiem  diligunt,  ad  quam  pervenire  midul- 
litus  inardescuntf  seque,  etc. 

*  Longip.,  si  post  hmc  a  locutione. 

^  Ebroic,  circumfossi. 

^  Norm.,  per  dolores  innumeros.  Val.  Gl.,  per  do- 
lores  et  vulnera  innumera. 


ADMONITIO    IN    OPUS    SUBSEQUENS. 

1431  L  In  subsequentes  homilias  longius  praefari  nos  vetat  quae  ipsis  praefationis  vice  praemittitnr  laQ" 
cli  Gregorii  epistola,  in  qua  fere  quidquid  ad  illas  scitu  dignura  occurrit  explicatur.  lUas  autem  homiiiis  in 
Ezechielem  ea  ratione  subjeciraus,  qua,  in  sacrarura  Scriplurarura  serie,  libris  Veteris  Testamenti  Evangelia 
et  quxquo  ad  Novum  pertinentpostponuntur.  Alioquin  habitas  illas  fuisse,  saltem  aliquas,  antequam  sanctas 
Doctor  Ezechielera  prophetara  popuio  exponere  inciperet  legenti  priraara  slatini  constabit.  Nimirum  paslor 
optinius,  ut  verbo  simul  et  exeniplo  iis  quibus  pra^erat  prodesset,  statimac  apostolicam  cathedram  conscendit, 
nullara  verbi  divini  prajdicandi  vacationem,  etiarasi  assiduis  raorbis  vexaretur,  innumerisque  distraheretur 
curis,  sibi  indulgenuam  putavit. 

II.  Mira  aviditate  slatim  exceptas  illns  homilias  rairabiliori  modeslia  conquestus  est  humilis  noster  Eccle- 
siastes,  in  sua  ad  Secundinum  epistola  mox  subjicienda.  Cerle  quanto  seraper  in  pretio  sint  habitae,  ind^ 
liquet,  quod  onmes,  una  forsitan  exceplaaut  altera,  divinis  ofliciis,  prae  caeleris  sanctorum  Patram  homiliis, 
jarn  olira  fuerint  insertae.  Nec  immerito  quidera ;  cura  in  ipsis,  litterali  sensu  prius  brcviter  exposito,  float 
scntentiaruni  ad  raoresspectantium  uberriraa  copia,  quarurasane  pluriraae  sunt  quae  aureis  litteris  describantnr 
digna;.  Utinam  vero  huraanis  in  cordibus  assidua  lcctione  ac  meditatione  insculpantar  et  incidantur  1  Ei 
his  aliouas  olim  selecinius  et  observavimus  in  Vita  sancti  Doctoris  Gallice  scripta,  lib.  iv,  c.  ult.,  num.  13. 

///.  JVe^ne  vero  solum  Christianorum  mores  his  in  homiliis  erudiuntur,  sed  etiam  fidei  dogmata  confir- 


1873  ADMONITIO  IN  OPUS  SUBSEQUENS.  i074 

mantnr  et  contra  fntnros  praBmnnmntnrhaereticos.  Incamationis  mysterinm  ab  oppositis  invicemqne  pngn-an 
tibus  Neslorianorum  Enlychianornmque  erroribus  passimdefenilitur,sed  potissimum  hom.38,n.*J.Quid(iuid- 
fere  Christianis  in  scholis  de  angelis  doceri  solet,  idex  hom.  38  eruilur,  a  num.  7  ad  i5.De  confessionis  et 
absohUionis  sacerdotalis  necessitate  agitur  fuse  hom.  26,  num.  5  et  6,  necnon  hom.  40,  num.  2,  sed  prae- 
sertim  impium  dogma  CalviniChristum  Dominum  damnatorum  pcenas  perpessum  esse  asserentis  jiuulatur 
hom.  21.  Hajc  sunt  Calvini  verba,  I.  ii  Instit.,c.  16,  §  10,  ubiprobandum  sihi  proponit  Jesum  Christum  in 
locum sceleratorum  sponsoreniy  vadevi,ideoque  instar  rei  submissum  :  utsciamus  inqmi,  nonmodoc^rpusChri" 
sti  in  pretium  redemptionis  fuissetraditum;  sed  aliud  niajus  et  excellentius  prelium  fuisse,  qnod  diros  inanima 
cruciatus  damnati  (horresco  referens)ac  perditi hominis  pertulerit.  HiEC  autem  contumeliosa  in  Christum  in- 
ferni  mortisque  debellatorem  sententia  validissime  reflellitur  a  nostro  Gregorio,  scilicet  hom.  21,  num.  7. 
nbi.  proposito  Samsonis  typo,  docet  Dominum  liberumet  victorem  non  solum  ex  inferno  exiisse,  sed  ipsa 
etiam  inferni  claustra  destrnxisse. 

IV.  Ex  his  et  aliis  longe  nlurimis  mirum  in  modum  Ec^jlpsia?  causa  contraimpugnantosheterodoxosadiu- 
vatnr.  Neque  omittendum  illas  Evangeliorum  sectiones  quae  aGregorio  hic  exponuntur,  Et  inter  sacrn  mis- 
sarum  solemnia  certis  diebus  jam  tunc  ex  more  leijebantur,  easdem  esse  quae  fere  iisdem  adhucdiebus  recitan- 
tnr.  Unde  patet  qnam  tenaxsisuornm  ritunm  Ecclesia  Romana.  Inde  etiam  astruitur  antiqua  prQcessionura 
et  stationnm,  publicarnmque  supplicationum  inhasilicis  et  cfemoteriis  marlyrum,  consuetudo.  Quippe,  nt 
observavit  Joan.  Diaconus,  lib  ii,  Vitae  sancti  Gregorii,  c.  18,  et  lib.  iv,  c.  74,  in  illis  processionibus  ant 
stationibus  vigilantissimus  pastor  homilias  in  Evangelia  aut  pronuntiavit,  aut  pronunliandas  dictavit. 

V.  Porro  in  assignandisillis  stationibus  nonnihil  est  controversije  inter  eruditos,neque  mss.Codicesnbi- 
qne  consentiunt.  CodexenimLateranensis  nullibi  designat  basilicam  sancti  Joannis  Baptistw  quce  dicitur  Con- 
stantiniana,  quamvis  in  aliis  optimae  notae  Codicibns  saepissime  occurrat,  maxime  in  Corb.Germ.,Belvac.- 
Bigot.,  praesertim  vero  in  Codice  reginaj  Sueciae,  nbi  qnoties  in  Lateranensi  aut  aliis  Iegitur,6a5i/tca  sancti 
Salvatoris,qu(B  dicitur  Constantiniana,  ioiiesreciiTrii  nomen  sancti  Joannis  Baptistae.Contendit  quoqueJoan- 
nes  Fronto,  in  praenotatis  ad  kalendarium  Romanum,i)ag.80,nuIIam  fuisse  basilicam  Constantinianam  praeter 
Ecclesiam  sancti  Salvatoris ;  sed  id  minime  nrobat  vir  doctissimus.  Infirmum  estenim  (^uod  ait  Anastasinm 
Bibliothecarium,  in  VitaLeonis  papae,qui  seait  an.595,meminisse  Ecclesiaj  sancti  Joannis  BaptistaegMCB/)o- 
nitur  juxta  patriarchium  Lateranense ;  9ii  non  aLDi^ehsse  Constantinianam,  cuin  basilicam  sancti  Salvatoris 
semper  Constantinianam  dicat.  1432  Sed  qnia  roboris  habet  illudargumentum  negans  contra  totMss.clara 
et  indnbitata  testimonia;  nimirnm  Belvac.,Bigot.,Carnot.,  Gemet.,  Reg.  Sueciae,  maxime  vero  Corbeiensis 
Germ.,  quiaetate  non  est  Anastasio  posterior  ?  Hoc  in  codice  homilia  16,  in  Evangel ium  dwctus  est  J^sus  in 
desertum, \e2iiMT  habita  ad  populnm  in  basilica  sancti  Joannis  qu(B  appellatur  Constantiniana.  Idem  praemit- 
tnr  hom.  22,  25,39. 

VL  Addit  Joan.  Fronto  basilicam  sancti  Joannis  Baptistae  fnisse  monasterium.  Porro  in  monasteriorum 
oratoriis  olim  non  fieri  stationes  et  populi  confluxus.  Refellitur  vir  eruditus  ipsius  Gregorii  auctoritate  ad 
septifonnem  litaniam  sen  supplicationem  et  processionem  assignantis  ecclesiam  sancti  Joannis  Baptistae 
(non  appellat  oralorinm),  quo  convenire,  et  unde  procederet  litania  clericorum  ;  quod  testimonio  quoque 
confirmatur  Joan.  Diac,  1.  i,  capp.  41  et  42.  Praelerea  basilica  sancti  Pancratii  locus  stationis  eratsancti 
Gregorii  temporibus,  nt  ex  hom.  27  ibidem  habita  manifestum  est,  atque  postea  stationem  in  ea  perseve- 
rasse  ex  antiquis  Ecclesiae  monumentis  constat.  Ecclesia  tamen  sancti  Pancratii  quam  prius  obtinebant 
presbyteri,  his  expulsis  propter  incnriam  et  negligentiam,  monachis  cesserat  jubente  sanctissimo  papa,  nt 

Salam  fit  ex  epist.18  libri  alias  iii,  nunc  iv,  indict.l2.  Denique  homilia  5  est  habitain  basilica  sancti  An- 
reae  apostoli  ejusdem  natalis  die  nimiruminecclesia  monasterii  auod  Gregorius  ipse  condiderat.  Ergolex 
illa  quae,  monachorum  quieti  prospiciens,  vetabat  in  eomm  ecclesiis  stationes  et  populi  concursus  fieri, 
multis  patebat  exceptionibus. 

VII.  In  eodem  calendario  Rom.  a  Joanne  Frontone  edito  non  eaedem  nbiqne  stationes  ac  in  Gregorianis 
homiliis  videntur  assignata>,  nec  mirum.  Primo  enim  calendariuin  illud  exaratum  fuit,  Joannis  Frontonis 
jndicio,  saeculo  tantum  octavo,  circiter  an  731,  hoc  estsaeculo  integro  et  pene  diuiidio  post  habitas  a  Gre- 
gorio  in  Evangelia  homilias;  unde  facile  potuit  tanto  temporis  intervallo  aliquid  in  stationibus  immutari. 
Secundo  in  homiliarnm  collectione  indicatur  quo  in  loco  habitaesint,  et  in  calendario  stationis  locns  ;  at 
nihil  cogit  dicere  in  loco  stationis  habitam  semper  fuisse  concionem;  quid  enim  credere  vetat  praemissam 
aliqnando,  maxime  aestivo  tempore,  fuisse  processioni  ? 

VII.  Solutis  omnibus  quae  vel  ex  calendario  Rom.  vel  ex  ejus  Editoris  observationibus  opponi  poterant 
diflBcultatibus,  de  hac  novissima  laudatarum  homiliarum  Editione  nunc  pauca  subjungenda  et  attexenda. 
Quamvis  in  antiquis  Mss.  et  veteribus  Editis  uno  eodemque  libro  comprenendantur  homiliae  quadraginta, 
morem  tamen  gerendum  duximus  ipsimet  Gre^orio,  qui  in  epist.ad  Secundinum  ait :  Easdem  quoque  ho- 
milias,  eo  quo  dictoesuntordine,  in  duobus  Codicibus  ponere  curavi  ;  ut  et  priores  viginti  quoe  dictatce  sunt,  ct 
posteriores  totidem  qu(e  sub  oculis  dictce,  in  singulis  essent  distinctw  corporibus.  Porro  licet  earum  unus  idem- 
oue  non  sit  ordo  nostris  in  Mss.  (tres  enim  scilicet  Lateran.,  Corb.  et  Reg.  Sueciae  acaeteris  et  ab  invicem 
discrepant),  cnm  tamen  alii  omnes  consentiant,  iique  vetustiores,  eadein  serie  qua  jam  antea  semper  ex- 
cusae  snnt  ipsas  excudi  curavimus.  Breviores  columnis  nolas  subjecimns,  in  quibus  aut  variae  lectiones  con- 
tinentnr,  ant  restitutionum  a  nobis  factarum,  sane  non  pancarnm  nec  contemnendarum,rationesafferimns, 
ant  aliquas  sancti  Gregorii  sentenlias  illustramus,  etsi  quid  difficultatis  occurrerit,  enodamus. 

IX.  Ct  ex  locis  a  nobis  emendatis  nonnulla  coinmemoremus,  in  homilia  2  quatuor  sunt.  Nnm.  1  :  C(ecus 
quippe  est  genus  humanumf  pro  ccecum  est,  etc.  Nuin.  4  :  sed  quidad  haic,  pro  sed  qui  adhuc.^xim.  5:  Jesum 
mentifigimus,  pro  Jesum  figimus.  Num.  denique  7  :  mentc  salvatum,  pro  mente  illuminatum. UomiMB,  3,num. 
3,  restitnimns  obtinuit,  pro  sustinuity  ei  num.  4  :  nos  in  auram  maledictionis  impingimusj  pro  nosinjuriam 
fnaUdictionis  in  auram  maledictoris  impingimus,  qnod  ab  Editoribus  sine  ulla  causafictum.  Hom.  5,num.4, 
nnnc  legitur  nihil  unquam  appetere,  nihil  vel  sine  appetitu  possid^re,  ubi  prius  legebatur  nihit  umquam  appe- 
ttre,  nihit  etiam  cum  appetitu  possidere,  corrupto  sensu.  IIoeu.  0,num.  2,  reposuimus  nec  cujuslibetdetrnctio 
tfi  tra  asperum  faciebat,  pro  neccujuslibet  detractionis  iraasperum  faciebat.^Mm.  3,  expressione,pTO  sanctitate 
Ibid..  pilis contextis  cestitus,  pro  pilis  contextis  vestibus,  quod  vitiose  legitur  in  Gussanv.  Ilom.  7,  nnm.  3, 
nan  lavat,  pro  non  sanat,  et  sine  tempore  est  a  Patre  generatus\)TO  sine  matreante  tempora  est  a  Palre  gene- 
ratus.  Num.  4,  in  Gnssanv.  legitnr  Israeliticum  populum  contradiclione  possidere,  pro  sine  ulla  postmodum 
eontradiclione  pouidere.  Homil.  9,  nnm.  3,  infine,  niagnam  Editionis  Gussanv.,  Vatic,  aliarnmauc  recen- 
tioram  lacunam  replevimus.  Recentiores  antem  Editiones  appellamns  1433  quae  a  medio  saecnlo  decimo 


i# 


1075  SANCTI  GREGORII  MAGNI  407ft 

sexto  sunt  adomatae.  Hom.  11,  num.  3,  restituimus rfiicto,  protnmcto.  Nimius  essem  si  cstera  proseqnerer. 
Unicum  ergo  locum  ex  tot  a  nobis  sanatis  addidisse  suflQciet,  hom.  videlicet  21,  ex  cujus  vitioerror  di- 
manare  videtur  contra  Christi  divinitatem.  Scilicet,nun.  4,  prius lectum  in  Excusis:  nonesthtc  (Christus), 
dicaturj  per  prcBsentiam  majestatis.Aiex  Mss.  legendum,juxta  sanam  Ecclesia  doctrinam  :non  est  hic  dicitur 
per  prwscntiam  cerniSy  qui  tamen  nus^uam  d^erit  per  prmentiam  majestatis.  HinCj  ni  fallor,  liquet  quaejam 
emissse  sunt  Editiones  iterum  a  nobis  necessario  fuisse  recensendas,  et  ex  mss.  Codicibus  emendandas  Co- 
dicum  autem  a  nobis  adhibitorum  hic  indicem  accipjB, 

X.  Codex  pervetustus  membraneus  tabularii  basiiicae  Constantinianae  sancti  Salvatoris,  in  Laterano  in- 
scriptus  1674. 

Codex  Corbeiensis,  nunc  in  bibliotheca  sancti  Germani  a  Pratis  asservatus,  quem  idcirco  Corbeiensis 
Gennanensem  appellamus,  notatus  166.  Hunc  nono  saltem  saeculo  scriptum  esse  pene  constat  excbaracte- 
rum  forma.  in  eadem  bibliotheca  duos  alios  veteres  Codices  consuluimus^  quos  vel  Sangermanenses,  vel 
simpliciter  German.  sumus  appellaturi.  Codicem  bibliothecae  Regiae  certis  in  locis  tantum,  non  ex  intl^ro 
cum  Editis  contulimus. 

Codex  Ecclesia?  Belvacensis  nono  saeculo  exeunte,  aut  decimo  incipiente  videtur  exaralus.  In  fine  le^n- 
tur  carmina  recentiori  manu  descripta  de  Rogerio  episcopo  nuper  deioncto,  qui  in  fine  decimi  sscnli,  et 
initio  undecimi  Belvacensem  Ecclesiam  rexit. 

Codex  Corbeiensis  numero  J63,  antiquitate  cum  omnibus  superioribus  contendit. 

Codex  Turonensis  insignis  Ecclesiae  sancti  Martini  non  inferioris  aetatis  continet  tantnm  viginti  priores 
honiilias. 

Codex  reginae  Sueciae  inscriptus  43. 

Duo  Codices  monasterii  sancti  Petri  Camut.  sexcentornm  annorum. 

Codex  Bigotianus  quingentorum  annorum  aetatem  praefert. 

Codex  Gemeticensis  non  minoris  aetatis  videtur.Duoalii  Codices  ejusdem  celebris  monasterii  vixtrecen- 
torum  sunt  annorum.  Prior  saepe  convenit  cum  antiquiori,  secus  alter. 

Codex  monasterii  Vallis  Clarae  ord.  Cisterciensis. 

Codex  monasterii  Longipontis  ejusdem  ordinis. 

Hisaccedant  quatuor  exemplaria  Anglicana,  quomm  variantes  lectiones  suppeditavit  Thomas  Jamezius 

Adhibendum  quoque  putavimus  subsidium  veterum  Editionum,  Antuerpianae  an.  1509,  Rothomagensis 
apud  Franciscum  Regnaut  (quae  mendose  legitur  facta  an.  1421),  Parisiensium,  annoram  1518  et  1571, 
aliarum  denique  recentiorum. 

XI.  In  calce  addendum  censuimus  sermonem  a  sancto  Gregorio  habitum  de  mortalitate  (sic  in  veteribus 
membranis  inscribitur)  postquam  ad  Romanam  sedem  fuisset  electus.  Jam  editus  fuerat  inter  Gregorianas 
epistolas,  ipso  in  limine  libri  alias  xi,  nunc  xiii,  indict.6,in  Vita  ejusdem  sancti  Doctoris,auctore  Joanne 
Diacono,  lib.  i,  capp.  41  et  42,  etinter  Gregorii  Turonici  opera  orationem  hanc  referentis  lib.xHist.,c.l. 
Eadem  denuo  recensuimus  et  contulinius  ad  duos  Codices  bibliothecae  Bigotianae  apud  Rothomagum,unum 
quadraginta  homilias  in  Evangelia  complectentem,  et  alterum  Vitam  sancti  Gregorii  a  Joan.  Diaconocon- 
scriptam ;  ad  unum  Codicem  Ulicensem  seu  sancti  Ebrulphi  ejusdem  Vitae  ;  denique  ad  Corb.  Germ.gua- 
draginta  homiliarum  in  Evang.,  ad  cuius  calcem  rejectus  est  hic  sermo.  Exstat  etiam  in  oonnullis  Codd. 
mss.  Registri  ante  omnes  epistolas,  scilicel  in  duobus  Tellerianis,  qui  nunc  sunt  Bibliothecae  Regiae,  et  in 
Colbertino.  Utere  jam  labore  nostro,  pie  lector,  et  gratus  hac  in  palaestra  desudantibus  nobis  bene  precari 
memineris. 


SANCTI  GREGORll  MAGNI 

ROMANI  PONTiFiCiS 

XL  HOMILIARUM  IN  EVANGELIA 

LIBRI  DUO  \ 


PRiGFATIO. 

AD  SECUNDUM  TAUROMENITANUM  EPISCOPUM. 

1434  Reverentissimo  et  sanctissimo  fratri  '  Se-  A  per  notarium  recitata ;  qnarumdam  yero  explanatio' 

cundino  episcopo,    Gregorius  ^  servus   servorum  nem  coram  populo  ipse  locutas  sam,atque  itantkh 

Dei.  quebar  excepta  est.  Sed  quidam  fratres,  sacri  veriH 

Inter  sacra  missarum  solemnia,  ex  his  quae  diebus  studio  ferventes,  antequam  ad  propositnm  modam  ea 

certis   in  hac  Ecclesia  legi  ex  more  solent  sancti  quas  dixeram  subtili  emendatione  perdacerem,traas- 

Evangelii  quadraginta  lectiones  exposui.Etquarum-  tulerunt.  Quos  recte  ego  qaasi  -quibasdam  famelicis 

dam  quidem  dictata  expositio,  ^  assistente  plebe,  est  similes  dixerim,   qai  prius  escas    edere  app^ont 


^  In  Mss.  Cod.variat  titulus.  In  plerisque  legitur :  Evangelia  Secnndo  sen  Secandino  missas  folsse 

Indpit  liber  hom.  beati  Gregorii  papcs  urbis  Romw,  serit  Joan.  Diaconns  l.  IV,c.74.  In  Cod.Camat.  le- 

de  diversis  lect.  Evangelii.  gitur  Patri  Secundino.   Ad  hunc  Sicilias  episcopom 

'  Alius  est  a  Secundino  servo  Dei  ad  queni  duos  exstant  plurima  sancti  Gregorii  epistola. 

homil.  Codices  transmisit  Gregorius  ex  ep.olim  54  ^  De  hoc  titulo  dicemus  in  notis  ad  epistoUt . 

1.  alias  vii,  ind.  11,  nunc  1.  ix,  ep.  52.  Homilias  in  *  Al.,  assistenti  plebi.nX  m  Ed. 


1077 


XL.  HOHILIARUM  IN  EVANGEUA  LIB.  I.  —  HOMIL.  I. 


1078 


1  qaampleniasexcoqaantar.Hocyero  nbi  scriptnm  A  qnia  sicnt  a  me  diversis  temporibns^  dictssnnt,  ita 


est :  Ducius  est  Jesus  in  deserium  a  spvitUy  ui  tenta 
reiur  a  diabolo  {Maith,  iv,l),priu8quidemquasisub 
qnadam  ambiguitate  exposni,  sed  eamdem  dubitatio- 
nem  postmodum  certa  *  notalione  correxi^  1435 
Easdera  quoque  homilias,  eo  quo  dictae  sunt  ordine, 
in  duobns  Codicibus  ponere  curavi,  nt  et  prioresvi- 
ginti, '  quaB  dictatas  sunt,  et  posteriores  totidem,  quae 
sub  oculis  dictae,  in  singulis  essent  distinctae  corpo- 
ribus.  Quod  vero  quaBdam  anteposita  sunt  quae  in 
Evangelio  post  leguntur,  quaedam  vero  postpositae 
qnae  ante  per  evangelistam  scriptae  sunt  inveninn- 
tur,  nequaqnam  movere  tnam  fraternitatem  debet, 

<  C.  Germ.  e%pleTiqvie,quamcibipleniusexcoquan- 

tur. 
3  1  Gemet.  ac  2  Camnt.,  enodatione, 
'  Corb.  Germ.,  3  Gemet.,  vet.  £d.  Antnerp.  1{K)9 


quoqne  snnt  ab  exceptoribus  in  Codicibus  affixa. 
Tua  itaque  fraternitas,  sacris  semper  lectionibus  in- 
tenta,  si  praedictum  locum  Evangelii  invencrit  snb 
dubietate  prolatum,  vel  easdein  homilias  repererit 
ita  ut  praedixi  non  esse  dispositas,  has  inemendatas 
remansisse  cogaoscat,  et  juxta  eas  qnas  per  praesen- 
tem  portitorem  mittere  studui  corrigat,  nuiloqne 
modo  illas  sine  emendatione  remaaere  permittat. 
Editae  autem  in  scrinio  sanctae  Ecciesiae  nostrae  reti- 
nentnr,  ut  si  qui  forte  a  tua  fraternitate  longe  snnt, 
hic  inveniant,  unde  in  his  qnae  cmendatae  sunt  cer- 
tioresfiant. 


acParis.  1518,  quce  dictce  sunt,- 

^  Ita  pleriaue  Mss.  et  vet.  Edit.,  non,  dictatce,  ut 
in  al.  Edit.  legitur. 


LIBER    PRIMUS. 


HOMU.U  PRIMA.  B 

Habita  ad  popnlum  ^  in  basilica  sancti  Petri  apo- 
stoli,  '  Dominica  secunda  Adventns  Domini. 

LECTIO  BVANGELII  8EC.  LUC.  XXI,  25^32. 

In  illo  tempore,^  dixit  Jesus  discipulis  suis:  Erunt 
signa  in  sole,  et  luna,  et  stellis,  et  in  terris  pressura 
genliumf  prce  confusione  sonitus  maris  et  fluctuum, 
arescentibushominibus  prcB  timoreet  exspectatioiu  quce 
supervenient  unioerso  orbi.  Nam  viriutes  coelorum 
^  movebuntur.  Et  tunc  videbunt  Filium  hominis  ve- 
nientem  ^  in  nubibus  cum  potestate  magna  et  majestate. 
His  autem  fieri  incipientibus,  respicite,  et  levate  capita 
vestra,quoniamappropinquatredemptiovestra.  Et  di- 
xii  illts  similitudinem:  Videte  ficulneam,  et  omnes  ar- 
bores,  cumproducuntjam ex  se  fructum,  scilis  quoniam 
prope  esi  cestas,  lia  ei  vos,  cum  videritis  hcec  fierisci-  Q 
tote  quoniam  prope  est  regnum  Dei.  Amen  dico  vobis, 
quia  non  prceteribit  generatio  luec,  donec  omnia  fiant. 
Coelum  et  terra  transibunt,  verba  autem  mea  non 
transibunt. 

1436  1.  Dominns  ac  Redemptor  noster,  fratres 
charissimi,  paratos  nos  invenire  desiderans,  sene- 
scentem  mnndum  quae  mala  sequantur  denuntiat,  ut 
nos  ab  ejus  amore  compescat^  ^  Appropinqnantem 
ejus  terminum  quantae  percussiones  praeveniant  in- 
notescit,  ut  si  Deum  metuere  in  tranquiliitate  non 
volumns,  vicinum  ejus  judicium  vel  percussionibus 
attriti  timeamns.  Huic  etenim  lectioni  sancti  Evan- 
gelii,  quam  modo  vestra  fratemitas  audivit,  paulo 
snperius  Dominus  praemisit,  dicens :  Exsurget  gens 


contra  gentem,  et  regnum  ctdversus  regnum ;  et  eruni 
terrcemotus  magni  per  loca,  et  pestilenticB,  et  fames 
(Luc.  XXI,  10).  Etqnibusdam  interpositis,  hoc  qnod 
modo  audistis  adjunxit :  "^  Erunt  signa  in  sola,  et 
luna,  et  stellis,  etinterris  pressuragentium,  prce  coii- 
fusione  sonitus  maris  et  ftuctuum.  Exqnibus  profecto 
omnibus  alia  jam  facta  cemimns,  alia  e  proximo  ven- 
tura  formidamus.  Nam  gentem  super  gentem  exsur- 
gere,  eammque  pressuram  terris  insistere,  plus  jam 
in  nostris  '  temporibus  cernimus  quam  in  Codicibns 
legimus.  Quod  terrae  motus  urbes  innumeras  '  sub- 
ruat,  ex  aliis  mundi  partibus  scitis  quam  freqnen- 
ter  audivimus.  Pestilentias  sine  cessatione  patimnr. 
Signa  vero  in  sole,  et  luna,  et  stellis,  adhuc  aperte 
minime  videmus,  sed  quia  ethaec  nonlongesint,  ex 
ipsajam  aeris  immutatione  colligimus.  Quamvis 
priusquam  Italia  gentili  gladio  ferienda  traderetnr, 
igneas  in  coelo  acies  vidimus,  ipsum  qui  postda  hn- 
mani  generis  fusus  est  sanguinem  ^^  coruscantem. 
Confusio  autem  maris  et  fluctuum  necdum  nova 
exorta  est.Sed  cum  mnltapraenuntiatajam  completa 
sint,  dubium  non  est  quin  sequantur  etiam  panca 
^uae  restant,  quia  sequentium  rernm  certitndo  est 
praeteritarum  exhibitio. 

1437  2.  Haec  nos,  fratres  charissimi,  idcirco  di- 

cimus,  ut  ad  cantelae  studium  vestrae  mentes  evigi- 
lent,  ne  securitate  torpeant,  ne  ignorantia  langnes- 
cant,  sed  semper  eas  et  timor  sollicitet,  et  in  bono 
opere  sollicitudo  confirmet,  pensantes  hocquodRe- 
demptoris nostri  voce  subjungitnr:  Arescentibus  ho^ 


*  Sic  habent  C.  Germ.,  Bigot.,  duopriores  Gemet. 
et  omnes  Ed.  In  Cod.  Lateran.  not.  1674  Iegitur,tn 
Basilica  sanctce  Marice  ad  prcesepe.  In  Cod.  reginae 
Sneciae  et  in  multis  Mss.  non  assignatur  ubi  sit  ha- 
bita  haec  hom. 

*  In  soloGemet.  2  id  habetnr;  tamen  retinuimns, 
qnod  sit  in  Ed.  etiam  antiqnioribns. 

*  Gemet.  1,  dixit  DominusJesus.  Big.,  dixitDomi- 
nui  Jeius  Christui, 

*  Belvac,  Corb.,  Bigot.,  C.  Germ.,  cammovebwi- 


D  tur, 

<^  C.  Germ.  et  Bigot.,  in  nubibus  casli, 

®  2  Carnut.,  appropinquante  ejus  termino. 

'  C.  Germ.,  Belvac.  et  plur.,  ei  erunt. 

*C  Germ.,  Corb.,  1  Gemet.,  tribulationibus.  Gon- 
sentiunt  Anglic. 

*  Ed.,  obruat,  invitis  Mss. 

^^  Ita  Corb.  Germ.,et  pleriqne.  Belvac.;etSCarn., 
coruscare.  Ed.,  coruicantes. 


1079 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


iOiO 


minibus  pros  timore  ei  exspectatione  qua  zupervcnieni  A 
universo  orhi,  Namvirtutes  c(elorummovebuntur .Qmdi 
etenim  Dominus  virtutes  coelorum  nisi  angelos,  ar- 
changelos,  thronos,  dominationes,  principatusetpo- 
testates  appellat,  quas  in  adventu  districti  judicis  no- 
stris  tunc  oculis  visibiliter  apparebunt,  ut  districte 
tunc  a  nobis  exigant  hoc,  quod  nos  modo  invisibilis 
conditor  aequanimiter  porlat?  Ubi  et  subditur  :  Ei 
iunc  videbunt  Filium  hominis  venientem  in  nubihus 
*  cum  potestate  magna  et  majestate.  Ac  si  aperte  dice- 
retur:  In  potestate  et  majestate  visuri  suntquemin 
humilitate  positum  audire  noluerunt,  ut  virlutem 
ejus  tanto  lunc  districtius  sentiant,  qnanto  nunccer- 
vicem  cordis  ad  ejus  patientiam  non  inclinant. 

3.  Sed  quiahaec  contra  reprobos  dictasunt,  mox 
ad  electorum  consolationem  verba  vertuntur.  Nam  " 
et  subditur  :His  autem  fieri  incipientibus,  respicite  et 
levat^vos  capitavestra,quoniam  appropinquatredemp- 
Uo  vcstra.  Ac  si  aperle  Veritas  electos  suos  admo- 
neat,  dicens :  Cum  plagae  mundi  crebrescunt,  cum 
terror  judicii  virtutibus  commotis  ostenditur,  levate 
capita,  id  estexhilarate  corda,  quiadum  finitur  mun- 
dus,  cui  amici  non  estis,  prope  fit  redemptio  quam 
qusesistis.  In  Scriptura  etenim  sacra  saepe  caput  pro 
mente  ponitur,  quia  sicut  capite  reguntur  membra, 
ita  et  cogitationes  mente  disponuntur.  '  Levare  ita- 
que  capita  est  mentes  nostras  ad  gaudia  patriae  cce- 
lestis  erigere.  Qui  ergo  1438  Deum  diligunt  ex 
mundi  line  gaudere  atquehilarescerejubentur,  quia 
videlicet  eum  quem  amant  mox  inveniunt,  dum  tran- 
sit  is  quem  non  amaverunt.  Absit  enim  ^  ut  fidelis  G 
quisque  qui  Deum  videre  desideralde  mundi  percus- 
sionibus  lugeat,  quein  finirieisdem  suis  percussioni- 
bus  non  ignorat.  Scriptum  namque  est:  Quicunque 
voluerit  amicus  esse  soeculi  hujus^  inimicus  Dei  consti- 
tuitur  (Jac.  iv,  4).  Qui  ergo  appropinquante  mundi 
fine  non  gaudet,  amicum  se  iilius  esse  testatur,  atque 
per  hoc  inimicusDei  esse  convincitur.  Sed  absit  hoc 
a  fldelium  cordibus,  absit  ab  his  qui  et  esse  aliam  vi- 
tam  per  fidem  credunt,  et  eam  per  operationem  dili- 
gunt.  Ex  mundi  enim  destructione  lugere  eorum  est 
qui  radices  cordis  in  cjus  amore  plantaverunt,  qui 
sequentem  vitam  non  quaerunt,  qui  illam  neque  esse 
suspicantur.  Nos  autem  qui  coelestis  patriae  gaudia 
aeterna  cognovimus,  festinare  *  ad  ea  quantocius  de- 
beraus.  Optandum  nobis  est  citius  pergere,  atque  ad  j) 
illambreviore  viapervenire.  Quibusenim  malismun- 
dus  non  urgetur  ?  Quae  nos  trislitia,  quae  adversitas 
non  angustal  ?  Quid  est  vita  mortalis,  nisi  via  ?  Et 
quale  sit,  fratres  mei,  perpendite,  in  labore  viae  las- 
sescere,  et  lamen  eamdem  viara  nolle  fmiri.  Quod 
autem  calcari  mundus  ac  despici  debeat,  Redemptor 
noster  provida  comparatione  manifestat,  cum  proti- 
nus  adjungit :  Videte  ficulneam  et  omnes  arbores,  cum 


producunt  jam  ex  se  fructum,  scitis  quiaprope  est  as- 
stas.  Ila  et  vos  cumvideritis  hcec  fieri,scitote  quoniam 
prope  est  regnum  Dei.  Ac  si  aperte  dicat :  Quia  sicut 
ex  fructu  arborum  vicina  aestas  cognoscitur,  ita 
ex  ruina  mundi  prope  esse  agnoscitur  regnum 
Dei.  Quibus  profecto  verbis  ostenditur  quia  fructas 
mundi  ruina  est.  Ad  hocenim  crescit,  ut  cadat.  *  Ad 
hoc  germinat,  ut  quacunque  germinaverit,  cladibas 
consumat.  Bene  autem  regnum  Dei  aestati  compara- 
tur,  quia  tunc  moeroris  nostri  nubila  transeunt,  et 
vitae  dies  aeterni  solis  claritate  fulgescunt. 

4.  Quae  omnia  sub  magna  certitudine  confirmaa- 
tur,  cum  sententia  subjungitur  qua  dicitur:  Amen 
dico  vobis,  quia  non  prceteribit  generatio  hcec,  donec 
omnia  fiant.  Coelum  et  terra  transibunt,  verba  autem 
mea  non  transibunt.  Nihil  enira  in  rerum  corporalinm 
natura  coelo  et  terra  durabilius,  et  nihil  in  rerum 
natura  tara  velociter  quara  sermo  transit.  Verba  enim 
quousque  iraperfecta  sunt,  verba  non  sunt ;  cum  Yero 
perfecta  fuerint,oranino  jara  non  sunt,quia  necperfici 
n  isi  transeundo  possunt .  A  i  t  ergo :  Calum  et  terra  trans- 
ibunt,  verba  autem  mea  non  transihunt.  Ac  si  aperte 
dicat :  Omne  quod  apud  vos  durabile  est,  sine  ira- 
mutatione  durabile  ad  aeternitatem  non  est;  et  omne 
quod  apud  me  transire  cernitnr,  fixam  et  sine 
transitu  tenetur,  quia  sine  mutabilitate  manentes 
sententias  exprimit  meus  sermo  qui  transil. 

5.  Ecce,  fratres  raei,  jam  cemimus  quod  andie- 
barans.  Novis  quotidie  et  crebrescentibns  malis 
mundus  urgetur.  Ex  illa  plebe  innumera  qnanti  re- 
raanseritis  aspicitis;  et  taraen  adhuc  quotidie  fla- 
gella  urgent,  repentini  casus  opprimont,  novae  nos  et 
improvisa;  clades  affligunt.  Sicut  enim  in  javentnte 
viget  corpus,  forte  et  incolume  manet  pectus,  1439 

torosa  cervix,  plena  sunt  bronchia  ;  in  annis  autem 
scnilibus  statura  curvatur,  cervix  exsiccata  deponi- 
tur,  frequentibus  suspiriis  pectusurgetur,  virtusdefi- 
cit,  loquentis  verba  ^  anhelitus  intercidit;  nam  etsi 
languor  desit,  pleruraque  sensibus  ipsa  sua  salus 
aegritudo  est :  ita  mundus  in  annis  prioribns  velut 
in  juvcntuteviguit,  ad  propagandam  humani  generis 
prolera  robustus  fuit,  salute  corpomm  viridis,  opa- 
lentia  rerura  pinguis ;  at  nunc  ipsa  sua  senectute 
depriraitur,  et  quasi  ad  vicinara  raortem '  molestiis 
crescentibus  urgetur.  Nolile  ergo,  fratres  mei,  dili- 
gere  quem  videtis  diu  stare  non  posse.  Praecepta 
apostolica  in  animo  ponitc,  quibus  nos  admonet, 
dicens :  Nolite  diligere  mundum,  neque  ea  qwe  in 
mundo  sunt,  quia  si  quis  diligit  mundum,  non  estcha- 
ritas  Patris  in  eo  {IJoan.,  ii,  i5).  Nudius  tertius,  fra- 
tres,  agnovistis  quod  subito  turbine  anaosa  arbusta 
eruta,  destructae  doraus,  atque  Ecclesiae  a  fanda- 
raentis  eversae  sunt.  Quanti  ad  vespernm  sani  atque 
incolumes  acturos  se  in  crastinum  aliquid  putabant, 


*  Geraet.  ac  Val.  CI.,  in  potestaie. 

'  Duo  Cam.  et  duo  priores  Gemet.,  levare  itaque 
est  capita,  mentes. 

^  Belvac,  et  3  Gemet.,  ne  fidelis.  Paulo  post.  2Ge- 
met.  habet  persecutionihus  pro  percussionmiA 

*  Septem  Mss.,  ad  eam. 


^  In  omnibus  pene  Ed.,  quibos  favet  3  Gemet.  ad- 
ditur  :  ad  hoc  cadit  ut  germinet. 

^  Turon.,  anhelitus  intercipit. 

"^  C.  Germ.,  Corb..  Bigot.  et  duopr.  Gemet.,  mo- 
lestiis  crebrescentibus.  Longip.^  moUstiis  crescentibus 
crehrius.  Consentit  Ed.  Antuerp. 


i08i 


XL.  HOMILIARUM  IN  EVANGELL\  LIB.  I.  —  HOMIL.  II. 


1082 


et  tamen  nocte  eadem  repentina  morte  defuncti  sunt,  A  phetas  de  Filio  hominis.   Tradeiur  enim  gentibus,  et 


in  laqneo  ruinaB  deprehensi  ? 

6.  Sed  considerandum  nobis  est,  dilectissimi,  quod 
ad  hcBC  agenda  invisibilis  judex  venti  tenuissimi 
spiritum  movit,  unius  procellam  nubis  excitavit,  et 
terram  subruit,  casura  tot  aedificiorum  fundamenta 
concussit.  Quid  ergo  judex  iste  facturus  est,  cum 
per  semetipsum  venerit,  et  in  ultionem  peccatorum 
ira  ejus  exarserit^  si  portari  non  potest  cum  nos 
per  tenuissimam  nubem  ferit?  Iniraeejuspraesentia 
quae  caro  subsistet,  si  ventum  movit,  et  terram 
subruit,  concitavit  aera,  et  tot  aedificia  stravit  ?  Hanc 
districtionem  venturi  judicis  Paulus  considerans, 
ait  :  Horrendum  est  incidere  in  manus  Dei  viventis 
{Hebr.  x,  3i).  Hanc  Psalmista  exprimit,  dicens  : 


illudetur,  et  ftagellabitur,  et  conspuetur,  Et  postquam 
flagellaverint,  occident  eum,  et  die  tertia  resurget.  Et 
ipsi  nihil  horum  intellexerunt.  Erat  autem  verbum 
istud  absconditum  ab  eis,  et  non  intelligebant  qua  di^ 
cebantur.  Factum  est  autem,  cum  appropinquaret  Jeri- 
cho,  ccBcus  quidam  sedebat  secus  viam,  mendicans.  Ei 
cum  audiret  turbam  prastereuntem,  interrogabai  quid 
hoc  esset.  Dixerunt  autem  ei  quod  Jesus  Nazarenus 
transiret.  Et  exclamavit,  dicens  :  Jesu  fili  David,  mi- 
serere  mei.  Et  qui  prieibani  increpabant  eum,  ui  tace- 
ret.  Ipse  vero  multo  magis  clamabat  :  Fili  David,  mt- 
serere  mei.  Sians  autem  Jesus  jussit  illum  adduci  ad 
se.  Et  cum  appropinquasset,  interrogavit  illum,  dicens: 
Quid  tibi  vis  faciam?  At  ille  dixit  :Domine,  utvideam* 


^  Deus  manifeste  veniet,  Deus  noster,  et  non  silebit.  g  Ei  dixit  iHi  Jesus  :  Respice,  fides  tua  te  salvum  fecii. 


Ignis  in  conspectu  ejus  ardebit,  ei  in  circuiiu  ejus 
iempestas  valida  (Psal.  xlix,  3).  Districtionem  quip> 
pe  '  tantae  justitiae  tempestas  ignisque  comitantur, 
quia  tempestas  examinat,  quos  ignis  exurat.  IUum 
ergo  diem,  fratres  charissimi,  ante  oculos  ponite, 
et  quidquid  modo  grave  creditur  in  ejus  compara- 
tione  levigatur.  De  illo  etenim  die  per  prophetam 
dicitur :  Jtucta  esi  dies  Domini  magnus,  juxta  et  velox 
nimis.  Vox  dieiDomini  amara,  tribulabitur  ibi  foriis. 
Dies  ircB,  dies  illa,  dies  tribulationis  et  angustue,  dies 
calamitaiis  et  miserice,  dies  tenebrarum  et  caliginis, 
dies  nebulcB  et  turbinis,  dies  tuba  et  clangoris  (So- 
phon.  i,  14,  seq.).  De  hac  die  Dominus  iterum  per 
prophetam  dicit :  Adhuc  semel  et  ego  movebo  non  so- 
lum  terram,  sed  etiam  ccelum  (Aggcei  ii,  22).  Ecce,  ut  ^ 
praediximus,  aerem  movit,  et  terra  non  subsistit ; 
quis  ergo  ferat,  cum  ccelum  moverit  ?  Quid  autem 
terrores  quos  cernimus,  nisi  sequentis  irae  praecones 
dixerimus  ?  Unde  et  considerare  necesse  est  quia  ab 
illa  tribulatione  ultima  tantum  sunt^  istse  tribula- 
tiones  dissimiles  quantum  a  potentia  judicis  persona 
praeconis  distat.  Illum  ergo  diem,  fratres  charissimi, 
tota  intentione  cogitate,  vitam  corrigite,  ^  mores 
mUtate,  mala  tentantia  resistendo  vincite,  perpe- 
trata  autem  fletibus  punite.  Adventum  namque 
aetemi  judicis  tanto  securiores  quandoque  videbitis, 
quanto  nunc  districtionem  illius  timendo  ^  prae- 
venitis. 

HOMILIA  II. 


St  confestim  vidit,  et  sequebatur  iltum,  magnificant 
Deum.  Et  omnis  plebs,  ut  vidit,  dedii  laudem  Deo. 

14401.  Redemptor  noster  praevidensexpassione 
sua  discipulorum  animos  perturbandos,  eis  longe  ant  e 
et  ejusdem  passionis  poenam,  et  resurrectionis  suae 
gloriam  praedicit,  ut  cum  eum  morientem,  sicut  prae- 
dictum  est,  cemerent,  ^  etiam  resurrecturam  non 
dubitarent.  Sed  quia  carnales  adhuc  discipuli  nuUo 
modo  valebant  capere  verba  mysterii,  venitur  ad 
miraculum.  Ante  eorum  oculos  caecus  lumen  reci- 
pit,  ut  qui  coelestis  mysterii  verba  non  caperent,  eos 
ad  fidem  coelestia  facta  solidarent.  Sed  miracula  Do- 
mini  et  Salvatoris  nostri  sic  accipienda  sunt,  fratres 
charissimi,  ut  et  in  ventate  credantur  facta,  et  ta- 
men  per  significationem  nobis  aliquid  innuant.  Opera 
quippe  ejus  et  per  potentiam  aliud  ostendunt,  et 
per  mysterium  aliud  loquuntur.  Ecce  enim  qnis 
juxta  historiam  caecus  iste  fuerit  ignoramus,  sed 
tamen  quem  per  mysterium  significet  novimus. 
^  Caecus  quippe  est  genus  humanum,  quod  in  pa- 
rente  primo  a  paradisi  gaudiisexpulsum,  claritatem 
supernae  lucis  ignorans,  damnationis  suae  tenebras 
patitur ;  sed  tamen  per  Redemptoris  sui  praesentiam 
illuminatur,  ut  intemae  lucis  gaudia  jam  per  desi- 
derium  videat,  aCque  in  via  vitaeboni  operis  gressus 
ponat. 


2.  Notandum  vero  est  quod  cum  Jesus  Jericho 

appropinquare  dicitur,  caecus  illuminatur.  Jericho 

„  , ..      ,         ,       .  •    ,     .1.  .-  n  .  •  quippe  luna  interpretatur,  luna  autem  in  sacro  elo- 

Habita  ad  populum  '  in  basilica  sancti  Petri  apo-  D         ;.     ^  <•   #  •        -•  •    j  .    • 

r  n     •  •     •    r\  •  r     xj  q^j^  pj.^  defectu  carnis  ponitur,  quia  dum  raenslruis 


stoli,  Dofflinica  in  Quinquagesima. 

LBGTIO  S.  BVAlfGELII  SBC.  LUG.  XVIII,  3i-4i. 

In  iHo  iempore,  assumpsii  Jesus  duodecim  discipu* 
loi  suos,  ei  ait  illis  :  Ecce  ascendimus  Jerosolymam, 
et  consummabuntur  omnia  qucB  scripta  suni  per  pro- 


momentis  decrescit,  defectum  nostrae  mortalitatis 
designat.  Dum  igitur  conditor  noster  appropinquat 
Jericho,  caecus  ad  lumen  redit,  quia  dum  divinitas 
defectum  nostrae  carnis  suscepit,  humanum  genus 
lumen,  quod  amiserat,  recepit.  Unde  enim   Deus 


'  Corb.  et  duo  Gemet.,  Deus  manifestus. 
'  Ita  Turon.,  cum  decem  al.  Mss.  Editi  habent, 
tanti  judicii. 

*  1  Carnot.,  mentes  mutate. 

*  In  omnibus  fere  Mss.  desinit  hom.  in  his  verbis, 
limendo  prcevenitis.  Consentiunt  veteres  Ed.  In  aliis 
lefitur,  prcBstanie  Domino,  etc.  In  Belvac,  ipso  ad- 
juvante  ^ui  vivit  et  regnat  Deus.  In  duob.  pr.  Gemet., 
pervenitts,  qui  vivii  ei  regnat  per  omnia  scecuta  scecu- 


^orum.  Amen. 

■  Ita  Cod.  Lateran.,  Reg.  Sueci» ;  C.  Germ.,  Bel- 
vac.  et  alii  Mss.  pene  omnes.  In  Cod.  Lateran.  alius 
est  ordo  homiliarum,  et  quae  hic  est  secunda  in  illo 
est  nona.  In  2  Gemet.  additur,  Dominica  in  Quinqua- 
gesima,  quod  abest  ab  aliis. 

*  Duo  Caraut.,  eiiam  resurreciionem. 

^  Editi  recent.  Gilot.,  Vatic,  Gussanv.,  cacum 
quippe. 


1083 


SAJSCTI  GREGORU  MAGNI 


1084 


hamana  patitar,  inde  homo  ad  divina  sablevatar^ 
Qai  videlicet  caecos  recte  et  jaxta  viam  sedere  et 
mendicans  esse  describitar ;  ipsa  enim  Veritas  di- 
cit  :  Ego  sum  via  {Joan.  xiv,  6).  Qai  ergo  aBterna 
lacis  claritatem  nescit,  caecas  est;  sed  si  jam  1441 
in  Redemptorem  credit,  jaxta  viam  sedet;  si  aatem 
jam  credit,  sed  at  aeternam  lacem  recipiat  rogare 
dissimalat,  atque  a  precibas  cessat^  caecas  qaidem 
jaxta  viam  sedet,  ^  sed  minime  mendicat. '  Si  vero 
et  crediderit,  et  caecitatem  cordis  sai  cognoverit,  et 
at  lamen  veritatis  recipiat  postalat,  jasta  viam  cae- 
008  sedet,  et  mendicat.  Qaisqais  ergo  ciecitatis  saa 
tenebras  agnoscit,  qaisquis  hoc,  qaod  sibi  deest,  la- 
men  ^  aeternitatis  intelligit,  clamet  medallis  cordis, 
clamet  et  vocibas  mentis,  dicens  :  Jesu  fili  David, 
miserere  mei,  Sed  qaid  clamante  caeco  sabjangi- 
tor  aadiamus  :  Et  qui  prceibant,  increpabant  eum,  ul 
taceret, 

3.  Qnid  aatem  designant  isti  qui  Jesam  venientem 
praecedont,  nisi  desiderioram  carnaliam  tarbas,  ta- 
moltosqae  vitioram,  qai,  priasqaam  Jesas  ad  cor 
nostram  veniat,  tentationibas  sais  cogitationem  no- 
stram  dissipant,  et  voces  cordis  in  oratione  pertar- 
bant?Sape  namqae  dam  converti  adDominam  post 
perpetrata  vitia  volamas,  dam  contra  haec  eadem  ex- 
orare  vitia  qaae  perpetravimas  conamar,  occarrant 
cordi  phantasmata  peccatoram  quae  fecimas,  mentis 
nostrae  aciem  reverberant,  confandant  animam,  et 
yooem  nostrae  deprecationis  premant.  Qui  praeibant 
ergo  increpabant  eam,  at  taceret,  quia,  priusquam 
Jesas  ad  cor  veniat,  mala  quae  fecimas,  cogitationi 
nostrae  suis  imaginibus  ^  illisa,  in  ipsa  nos  nostra 
oratione  contarbant. 

4.  ^  Sed  qaid  ad  haec  illaminandas  iste  caecas  fecit 
aadiamas.  Seqaitur  :  Ipse  vero  multo  magis  clama- 
bat :  FUi  David,  miserere  mei,  Ecce  qaem  turba  in- 
crepat  at  taceat  magis  ac  magis  clamat,  quia  qaanto 
graviori  tamaltu  cogitationum  carnalium  premimar, 
tanto  orationi  insistere  ardentius  debemus.  Contra- 
dicit  tarba,  ne  clamemas,  quia  peccatoram  nostro- 
ram  phantasmata  plerumque  et  in  oratione  patimur. 
Sed  nimirum  necesse  est  ut  vox  cordis  nostril442 
qao  darius  repellitur,  eo  valentius  insistat,  quatenus 
cogitationis  illicitae  tumultum  superet,  atque  ad  pias 
auresDomini  nimietate  suae  importunitatiserumpat. 
In  se,  at  suspicior,  recognoscit  anusquisque  quod  di- 
cimus,  quia  dum  ab  hoc  mundo  animum  ad  Deum 
matamas,  dum  ad  orationis  opus  convertimur,  ipsa 
qaae  prias  delectabiliter  gessimus  importuna  postea 
atqu9  gravia  in  oratione  nostra  toleramas.  Yix  eo- 
ram  cogitatio  manu  sancti  desiderii  ab  oculis  cordis 


A  ^  abigitur,  vix  eoram  phantasmata  per  poBnitentiae 
lamenta  superantur. 

5.  Sed  cum  in  oratione  nostra  vehementer  insi- 
stimus,  transeuntem  ^  Jesum  menti  ligimus.  Unde 
illic  subditur  :  Stans  autem  Jesiu,  ju^sit  illum  adduei 
ad  se,  Ecce  stat  qui  ante  transibat,  quia  dum  adhnc 
turbas  phantasmatum  in  oratione  patimur,  Jesum 
aliquatenus  transeuntem  sentimus.  Cum  vero  ora- 
tioni  vehementer  iasistimns,stat  Jesus  ut  lucem  re- 
stituat,  quia  Deus  in  corde  figitur,  et  lux  amissa  re- 
p  aratur. 

6.  Qua  tamen  in  re  aliud  aliquid  nobis  Dominos 
innuit,  quod  intelligi  de  humanitate  ac  divinitate  il- 
lius  utiliter  possit.  Clamantem  etenim  caecnm  Jesas 
transiens  audivit, '  sed  stans  miraculum  illuminatio- 

B  nis  exhibuit.  Transire  namqae  humanitatis  est,stare 
divinitatis.  Per  hnmanitatem  quippe  haboit  nasci, 
crescere,  mori,  resurgere,  de  loco  ad  locam  yenire, 
Quia  ergo  in  divinitate  mutabilitas  non  est,  atque 
hoc  ipsum  mutaritransireest,  profecto  ille  transitos 
ex  carne  est,  non  ex  divinitate.  Per  divinitatem  vero 
ei  semper  stare  est,  quia  nbiqae  praesens,  nec  per 
motum  venit,  nec  per  motum  recedit.  Csecam  igitar 
clamantem  Dominus  transiens  audit,  stans  illumi- 
nat,  quia  per  humanitatem  suam  vocibas  nostrae  ca- 
citatis  compatiendo  misertus  est,  sed  lumen  nobis 
gratiae  per  divinitatis  potentiam  infudit. 

7.  Et  notandum  quid  caeco  venienti  dicat  :  Quid 
tihi  vis  faciam  ?  Nunquid  qui  lumen  reddere  poterat 
quid  vellet  caecus  ignorabat  ?  Sed  peti  vult  id  quod 

C  et  nos  petere  et  se  concedere  praentfScit.  Importune 
namque  ad  orationem  nos  admonet,  et  tamen  dicit : 
Scit  namque  Pater  vester  coslestis,  quid  opus  sit  vobis, 
antequam  petatis  eum  (Matth.  vi,  8).  Ad  hoc  ergo  re- 
quirit  ut  petatur :  ad  hoc  requirit,  ut  cor  ad  oratio- 
nem  excitet.  Unde  et  caecus  protinus  adjunxit :  Do- 
mine,  ut  videam.  Ecce  caecus  a  Domino  non  aurum, 
sed  lucem  quaerit.  Parvipendit  extra  lucem  aliquid 
quaerere,  quia  etsi  habere  caecus  quodlibet  potest, 
sine  luce  videre  non  potest  quod  habet.  Imitemar 
ergo,  fratres  charissimi,  eum  quem  et  corpore  audi- 
vimus  et  mente  ^  salvatum.  Non  falsas  divitias,no  n 
terrena  dona,  non  fugitivos  honores  a  Domino,  sed 
lucem  quaeramus ;  nec  lucem  quae  loco  claaditur, 
quae  tempore  finitur,  quae  noctium  interruptione  va- 

D  riatur,  quae  a  nobis  communiter  cum  pecoribos  cer- 
nitur,  sed  lucem  quaeramus  quam  videre  cam  solis 
angelis  possimus,  quam  nec  initium  inchoat,  nec  fi- 
nis  angustat.  Ad  quam  profecto  lucem  via  fides  est. 
Unde  recte  et  illummaudo  caeco  protinus  responde- 
tur  :  Respice,  fides  tua  te  salvum  fecit.  Sed  ad  haec 
cogitatio  carnalis  dicit :  Quomodo  possam    lucem 


'  i  Carnot.  et  3  Gemet.,  sed  mendicare  contemnit. 

^  Bellovac.,  Corb.,  1  Camut.,  si  vero  et  credit  et 
exorat,  etiuxta  viam  sedet  et  mendiccU,  a  qaibus  pa- 
mm  recedant  Corb.  Germ.,  Longip.,  Yal.  CI. 

'  Duo  priores  Gemet.  et  Bigot.,  veritatis, 

^  Duo  posteriores  Gemet.  ac  tres  Yet.,  £d.  An- 
taerp.,  sc.,  Rothom.  etParis.,  Hlusa, 

'  Ita  Hss.  fere  omnes,  ubi  Editi,  sed  quid  adhuc. 


^  In  Ed.,  abjicitur.  Sequimur  Mss.  Taron.,  Corb., 
C.  Germ.,  etc. 

^  Omittitur  in  Gussanv.  menti,  quod  habent  alii 
tum  Mss.,  tum  Editi. 

'  In  Corb.  Germ.,  non  sedens,  sed  stans. 

'  In  Excusis,  illuminatum,  etsi  in  omnibas  Mss. 
legatur,  salvatum. 


1085 


XL  HOMILIARUM  IN  EYANGEUA  UB.  I.  —  UOMIL  m. 


lOM 


spiritalem  qiuerere»  qoam  viderenon  possnm?  Unde  A  quoniam  ipsi  eoniolabuniur(MaWi.  v,  5j.  Ad  fletam 


1443  mihi  certum  est  si  sit,  qn»  corporeis  ocnlis 
non  infulget  ?  Cui  scilicet  cogitationi  est  qnod  brevi- 
ter  qnisque  respondeat,  quia  et  hiec  ipsaquae  sentit, 
non  per  corpns,  sed  per  animam  cogitat.  £t  nemo 
snam  animam  videt,  nec  tamen  dubitat  se  animam 
habere,  quam  non  videt.  Ex  invisibili  namqne  anima 
visibile  regitur  corpus.  Si  autem  auferatur  quod  est 
invisibile,  protinus  corruit  hoc  quod  visibile  stare 
videbatur.  Ex  invisibili  ergo  substantia  in  hac  vita 
visibili  vivitur,  et  esse  vita  invisibilis  dubitatur  ? 
8.  Sed  jam  petenti  caco  quid  factum  est,  vel  quid 
ipse  fecerit,  audiamus.  Sequitur :  Confestim  vidit,  et 
sequebatur  illum,  Videt  et  sequitur,  qui  bonum  quid 
intelligit  operatur.  Yidit  autem,  sed  non  sequitur, 


vero  per  gaudia  pervenitur,  hac  eadem  Veritate  at- 
testante,  qu»  ait  :  Vce  vobiequi  nunc  ridetis,  quia  /«- 
gebitis  etftebitis  {Luc.  vi,  25).  Si  ergo  retributionis 
gaudium  in  perventione  quaerimus,  pcBnitenti»  ama- 
ritudinem  in  via  teneamus.  Sicque  fit  ut  non  solum 
vita  nostra  in  Deum  proficiat,  sed  h»c  ipsa  nostra 
^  conversatio  ad  laudem  Dei  et  alios  accendat. 
Unde  illic  snbditur  :  Et  omuis  plebs,  ut  vidit,  dedU 
laudem  Deo, 

HOMILIA  m. 
Habita  ad  populum  in  basilica  '^  sanct»  Felicitatis 
martyris,  in  die  natalis  ejus. 

LSGTIO  S.  SVANGXLU  SEC.  MATTH.  XU,  46-50. 

In  Ulo  tempore,  loquente  Jesu  ad  turbas,  ecce  mater 


qui  bonum  quidem  intelligit,  sed  bona  operari  con-  g  ^us  et  fratres  stabant  foris,  quan-entes  loqui  ei,  Dixii 


temnit.  Si  ergo,  fratres  charissimi,  cascitatem  jam 
nostrae  peregrinationis  agnoscimns^  si  credendo  in 
Redemptoris  nostri  mysterium,  juxta  viam  sedemus, 
si  exorando  quotidie  ab  auctore  nostro  luc^m  peti- 
mus,  si  eamdem  lucem  jam  per  intellectum  videndo 
illuminati  post  cscitatem  sumus,  Jesum  quem  mente 
cemimus  opere  seqnamur.  Aspiciamusquagraditur, 
et  ejus  vestigia  imitando  teneamus.  Jesum  etenim 
sequitur  qui  imitatur.  Hinc  namque  dicit  :  Sequere 
me,  et  dimiUe  mortuos  sepelire  mortuos  sms  {Matth. 
VIII,  i2).Sequere  enim  dicitur  imitare.  Hinc  rursus 
admonet,  dicens  :  Si  quis  mihi  ministrat,  me  sequatur 
(Joan.  XII,  26).  Consideremus  ergo  qua  graditur,  ut 
sequi  mereamur.  Ecce,  cum  sit  dominus  et  creator 
angelorum,  susceptums  naturam  nostram  quamcon- 
didit,  in  uterum  Yirginis  venit.  Nasci  tamen  in  hoc 
mundo  per  divites  noluit,  parentes  pauperes  elegit. 
Unde  et  agnus  qui  pro  illo  offerretur  defuit,  colum- 
barum  puUos  et  par  turturum  ad  sacrificium  mater 
invenit  {Lue.  ii,  24).  Prosperari  in  mundo  noluit ; 
opprobria  irrisionesque  toleravit;  sputa,  flagella, 
alapas,  spineam  coronam,  crucemque  sustinuit ;  et 
quia  remm  corporalium  delectatione  ^  a  gaudio  in- 
terno  cecidimus,  cumqua  amaritudine  illucredeatur 
ostendit.  Quid  itaque  homo  pro  se  pati  debet,  si  tanta 
Deus  pro  hominibus  pertulit  ?  Qui  ergo  in  Christum 
jam  credidit,  sed  adhuc  avaritia  lucra  sectatur,  in 
'  superbia  honoris  extollitur,  invidi»  facibus  inarde- 
scit,  libidinis  se  immunditia  polluit,  prospera  qu»  in 
mundo  sunt  concupiscit,  Jesum  in  qnem  credidit  se- 


autem  eiquidam  :  Ecce  mater  tua  et  fratres  tui  foris 
stant,  quarentes  te.  At  ille  respondens  dicenti  sibi  ait : 
Qna  est  mater  mea,  et  qui  sunt  ffatres  mei  f  Et  exten- 
dens  manus  in  disdpulos  suos,  dixit :  Ecee  mater  mea 
et  fratres  mei.  Quicunque  enim  fecerit  voluntatem  Pa- 
hismeiquiin  ealis  est,  ipse  meusfrater,  et  soror,  el 
mater  est. 

1444  i.  Sancti  Evangelii^  fratres  charissimiy 
brevis  est  lectio  recitata,  sed  magnis  mysterioram 
ponderibus  gravida.  Jesus  etenim  condltor  et  re- 
demptor  noster  matrem  se  nosse  dissimulat,  et  qua 
ei  mater  sit,  et  qui  propinqui,  non  per  cognatio- 
nem  camis,  sed  per  conjunctionem  spiritus  designat, 
dicens  :  Qua  est  mater  mea,  et  qui  sunt  fratres  mei  f 
Qwcunque  enim  fecerit  voluntatem  Patris  mei  qui  in 
ccelis  est,  ipse  meus  frater,  et  soror,  et  mater  e$t. 
Quibus  nobis  verbis  quid  aliud  innuit,  nisi  quod  ob* 
sequentes  jussionibus  suis  multos  ex  gentilitate  eol- 
ligit,  et  JudsBam,  ex  cujus  carae  est  genitus,  noa 
agnoscit  ?  Unde  et  mater  ejus  *  cum  quasi  non 
agnoscitur,  foris  stare  perhibetur,  quia  videlicet  Sy- 
nagoga  idcirco  ab  auctore  suo  non  recognoscitur, 
quia,  legis  observationem  tenens,  spiritalem  intel- 
lectum  perdidit,  et  sese  ad  custodiam  litterae  forii 
fixit. 

2.  Sed  cum  is  qui  voluntatem  Patris  fecerit  soror 
et  frater  Domini  dicitur,  propter  utmmque  sexum 
qui  ad  fidem  colligitur  mimm  non  est ;  mirandum 
vero  valde  est  quomodo  etiam  mater  dicatur.  Fid»-* 
les  enim  discipulos  fratres  vocare  dignatus  est,  di«* 


qui  contemnit.  Diverso  quippe  itinere  ambulat,  si  "  cens  :  Ite,  nuntiate  fratribus  meis  {Matik.  xxYiii,  iO). 


gaudia  delectationesque  appetit,  cui  dux  suus  viam 
amaritudinis  ostendit.  Revocemus  ergo  ante  oculos 
peccata  quae  fecimus ;  consideremus  quam  terribilis 
judex  haec  punitums  adveniat ;  mentem  formemus 
ad  lamenta ;  vita  nostra  ad  tempus  amarescat  in 
poenitentia,  ne  aeternam  amaritudinem  sentiat  in 
vindicta.  Per  fletus  quippe  ad  *  »terna  gaudia  duci- 
mur,  Veritate  pollicente,  qu»  ait :  BeaH  qui  tufgent^ 


Qui  ergo  frater  Domini  fieri  ad  fidem  veniendo  p  «• 
tuerit,  quaerendnm  est  quomodo  etiam  et  mater  esse 
possit  ?  Sed  sciendum  nobis  est  quia  qui  Christi  fra- 
ter  et  soror  est  credendo,  mater  efficitur  praedi- 
cando.  Quasi  enim  parit  Dominum,  quem  cordi  au- 
dientis  infuderit.  Et  mater  ejus  efficitur,  si  per  ejia 
vocem  amor  Domini  in  proximi  mente  generatur. 
3.  Ad  quam  rem  nobis  idonee  confirmandam  ad<- 


'  Longip.,  a  j/audio  atemo. 

*  i  Caraot.,  M  superbia  honoribus. 

'  Abest  atema  in  G.  Germ.,  Bigot.  et  duob.  prio* 
ribus  Gemel. 

*  Turon.^  Val.  Cl.  et  unus  Gemet.,  conversio. 


'^  De  sancta  Felicitate  lege  Aeta  martf/rum  oolleota 
a  nostro  Theod.  Ruinart.,  p.  20  et  seq. 

*  C.  Germ.,  2  Gemet.  et  quatuor  Anglic.y  eum  frm- 
tribus  quasi  non  agnosdtur. 


1087 


SANCTI  6REG0RII    MAGNI 


1086 


est  beata  FeliciUs,  cnjas  hodie  natalitia  celebramos/^A  sed  restituenda  per  amaritadinero  salas  placet.  Ama- 


qoae  credendo  exstititancillaChristi,  et  praedicando 
facta  est  mater  Christi.  Septem  quippe  filios,  sicat 
in  gestis  ejas  emendatioribos  legitur,  sic  post  se  ti- 
mait  vivos  in  carne  relinqaere,.8icat  carnales  pa- 
rentes  solent  metuere  ne  mortuos  praemittant.  In 
persecutionis  enim  labore  deprehensa,  filiorum 
corda  in  amore  supemae  patriae  praedicando  robora- 
vit,  et  parturivit  spiritu  quos  carne  pepererat,  ul 
prsedicatione  pareret  Deo  quos  carne  pepererat 
mundo.  Considerale,  fratrcs  charissimi,  in  femineo 
corpore  virile  pectus.  Ad  mortem  stetil  1445  im- 
perterrita.  Amittere  se  in  filiis  lumen  veritatis  ti- 
muit,  si  non  fuisset  orbata.  Nunquid  ergo  hanc  fe- 
minam  martyrem  dixerim  ?  sed  plus  quam  marty- 


vit  ergo  juxta  carnem  Felicitas  filios  suos,  ^  sed  pro 
amore  caelestis  patriae  mori  etiam  coram  se  volait 
quos  amavit.  Ipsa  eorum  vulnera  accepit,  sed  ipsa  in 
eisdem  ad  regnum  praevenienlibus  excrevit.  Recte 
ergo  hanc  feminam  ultra  martyrem  dixerim,  qaae 
toties  in  filiis  desiderabiliter  exstincta,  dum  multi- 
plex  *  martyrium  obtinuit,  1446  ipsam  quoqae 
martyrii  palmam  vicit.  Fertur  apud  veteres  mos 
fuisse  ut  quisquis  consul  exisleret  juxta  ordinem 
temporum  honoris  sui  locum  teneret ;  at  si  quis  po- 
steriusad  consulatum  veniens  consul  non  semel,  sed 
bis  fortasse  aut  tertio  fieret,  etiam  illos  laude  etho> 
nore  transcenderet  qui  non  plus  quam  semel  con- 
sules  exstitissent.  Yicit  ergo  beata  Felicitas  marty- 


rem.  Certe  Dominus,  cum  de  Joanne  loqueretur,  B  r^s,  quae,  tot  ante  se  morientibus  filiis,  pro  Christo 


dixit  :  Quid  existis  in  desertutn  videre  f  Prophetam  ? 
ulique  dico  vohis,  etplus  quam  prophetam  {Matth,  xi, 
7).  Et  Joannes  ipse  requisitus  respondit,  dicens  : 
Nbn  sum  propheta  (Joan.  i,  2i^.  Qui  enim  se  plus 
quam  prophetam  noverat,  esse  prophetam  negabat. 
Qai  idcirco  plus  quam  propheta  dicitur,  quia  pro- 
phetae  officium  est  ventura  praenuntiare,  non  etiam 
ostendere.  Joannes  vero  plus  quam  propheta  est, 
qaia  ^  quem  verbo  dixit  digito  ostendit.  Non  ergo 
hanc  femmam  martyrem,  sed  plus  quam  martyrem 
dixerim,  quae,  septem  pignoribus  ad  regnum  prae- 
missis,  *  toties  ante  se  mortna,  ad  poenas  ^  prima 
venit,  sed  pervenit  octava.  Aspexit  mater  et  cru- 
ciata  et  imperterrita  filiorum  mortem,  ^  spei  gau- 


freqnenter  occubuit,  *  quia  et  amori  illius  sola  saa 
mors  minime  suffecit. 

4.  Consideremus,  fratres,  hanc  feminam,  conside- 
remus  nos,  qui  membris  corporis  viri  sumus,  in  ejos 
comparatione  quid  existimabimur.  Saepe  namqae 
agenda  aliqua  bona  proponimus,  sed  si  unos  contra 
nos  vel  levissimus  sermo  ab  ore  irridentis  eruperit, 
ab  intentione  actionis  nostrae  fracti  protinus  et  con- 
fusi  resilimus.  Ecce  nos  plerumque  a  bono  opere 
verba  revocant.  Felicitatem  vero  a  sancta  intentione 
frangere  nec  tormenta  potuerunt.  ^^  Nos  in  auram 
maledictionis  impingimus;  haec  ad  regnnm  etiam 
per  ferrum  exiit,  nihilque  esse  quod  obsistebat  aesti- 
mavit.  Nos  ad  praecepta  dominica  largiri  nostra  sal- 


dium  adhibuitdolori  naturae.  Timuitviventibus,  ga-  n  tem  superflua  nolumus;  haec  non  solnm  Deo  suam 


YJsa  est  morientibus.  Optavit  nullum  post  se  relin- 
qaere,  ne  si  quem  haberet  superstitem,  non  posset 
habere  consortem.  Nemo  ergo  ex  vobis,  fratres  cha- 
riasimi,  existimet  quod  ejus  cor,  morientibus  filiis, 
etiam  camalis  affectus  minime  pulsarit.  Neque  enim 
filios  quos  carnem  suam  esse  noverat  sine  dolore 
poterat  morientes  videre,  sed  erat  vis  amoris  inte- 
rior  quae  dolorem  vinceret  camis.  Unde  et  passuro 
Petro  dicitur  :  Cum  senueris,  extendes  manus  tuas,  et 
alius  te  cinget,  et  duc^t  quo  tu  non  vis  (Joan.  xxi,  iS), 
Neqae  enim  si  plenissime  Petrus  nollet  pro  Christo 
pati  potuisset,  sed  martyriuro,  quod  per  infirmita- 
tem  camis  noluit,  per  virtutem  spiritus  amavit.  Qui 
dam  per  camem  ad  poenas  trepidat,  per  spiritum  ad 


substantiam  contulit,  1447  sed  pro  illo  etiam  pro- 
priam  caraem  dedit.  Nos  cum  ex  divina  jassione 
filios  amittimus,  sine  consolatione  lugemns;  haeceos 
velut  mortuos  plangerct,  si  non  obtulisset.  Cam  ergo 
ad  illud  terribile  examen  districtns  jodex  venerit, 
quid  nos  viri  dicemus,  cum  hujus  feminae  gloriam 
viderimus  ?  De  debilitate  mentis  suse  quae  tunc  erit 
viris  excusatio,  quando  haec  ostendetur,  qase  cam 
saeculo  et  sexum  vicit  ?  Sequamnr  ergo,  fratres  cha- 
rissimi,  districtam  et  asperam  Redemptoris  viam  ; 
usu  quippe  virtutum  ita  jam  plana  facta  est,  nt  per 
eam  feminis  libeat  ambulare.  Despiciamus  cuncta 
prsBsentia,  nulla  snnt  etenim  quae  transire  possunt. 
Turpe  sit  diligere  quod  constat  citius  perire.  Non 


gloriam  exsultat ;  actamque  est  ut  craciatum  mar-  r^  nos  terrenarum  rerum  amor  superet,  non  superbia 
tyrii '  nolendo  voluisset.  ^  Sic  nos  quoque  cum  gau-  inflet,  non  ira  dilaniet,  non  luxuria  polluat,  non  in- 
dium  qaaerimus  salutis,  amaram  pocalum  sumimus  vidia  consumat.  Amore  nostri,  fratres  charissimi, 
porgationis.  Amarltudo  quidem  in  poculo  displicet,      Redemptor  noster  occubuit,  et  nos  amore  ejas  di- 


^  1  Camot.  et  3  Gemet.,  quem  verho  prwdixit. 

*  Rigot.,  duo  priores  Gemet.  et  Val.  Cl.,  toties 
ante  se  moritura. 

'  Val.  Cl.,  non  venit. 

^  Hic  locus  mira  varietate  legitur  in  Mss.  In  Tn- 
ron.  et  C.  Germ.  habes  spei  gawdium  adhihuit  dolo- 
rem  natura,  sed  corrupte.  Duo  priores  Gemet.,  spei 
aaudium  delevit  dolorem  naturce,  optime.  Idem  dic  de 
hic  lectione  primi  Cara.,  spei gamium  inhihuit  dolo- 
Tim  natura. 

*  Relvac,  volendo  noluisset. 

*  C.  Germ.,  primns  Cam.  et  alii,  sicut  noi  quoque. 


"C.  Germ.,  Relvac.,dnopriores  GemeX. fpraamon. 

'  Ita  Mss.  onines,  quibus  consentiunt  vet.  £d.  In 
recentioribus  legitur,  Martyrium  sustinuit. 

'  i  Cam.,  quia  et  amatori.  Sunt  aiiae  plares  var. 
lectiones^  sed  leviter  discrepantes. 

'°  Ita  omnes  Mss.  Anglic.  et  nostri,  vel  in  aura.  Et 
quidem  utrumque  optimo  sensuet  eleganter,  auram 
enim  opponit  ferro.  Cedimus  aurae,  cum  Felicitas 
ferro  non  cesserit.  Id  non  intelligentes  Editores  sic 
internolarnnt  :  nos  i^juriam  maUdictionis  in  aurem 
maleaictoriis  impingimus. 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGELLA  LtB.  I.  —  HOMIL.  IV. 


1090 


scamns  vincerenos  meflpsos.  Qnod  si  perfecte  agi-  A  snbtrahitur,quiasuscitari  per  gratiam  non  merentfir. 


mus,  non  solum  imminentes  poBnas  evademus,  sed 
una  cum  martyribus  gloria  remunerabimur.  Nam 
quamvis  occasio  persecutionis  desit,  habet  tamen  et 
pax  nostra  martyrium  suum,  quia  etsi  carnis  colla 
ferro  non  subdimus,  spiritali  tameu  gladio  carnalia 
desideria  in  mente  trucidamus,  ipso  adjuvante,  etc. 

HOMILIA  IV. 

Habita  ad  populum  in  basilica  sancti  Stephani 
martyris,  *  de  aposlolis. 

LECTIO  S.  EVANGELII  SEC.  MATTH.  X,  5-iO. 

In  illo  tempore,  misitJesus  duodecim  discipulos  suos, 
prcecipiens  eis  dicens  :  In  mam  geniium  ne  abieritis, 
et  in  civitates  Samaritanorum  ne  intraveritis,sedpotius 
ite  ad  oves  quos  perierunt  domus  Israel.  Euntes  autem  „ 
prcedicate,  dicentes  quia  appropinquavit  regnum  ccelo- 
rum,  Infirmos  curate,mortuo8 suscitate,leprosos  mun- 
date,  dcemones  ejicite,  Gratis  accepistis,  *  gratis  date, 
Nolite  possidere  aurum,  neque  argentum,  nequepecu- 
niam  in  zonis  vestris  ;  non  pei  am  in  via,  neque  duas 
tunicas,  neque  calceamenta,  neque  virgam,  Dignus  est 
enim  operarius  cibo  suo, 

i.  Cum  constet  omnibus,  fratres  charissimi,  quia 
Redemptor  noster  in  mundum  pro  redemptione  gen- 
tium  venit,  cum  Samaritanos  quotidie  ad  fidem  vo- 
cari  conspicimus,  quid  est  quod  in  praDdicationem 
discipulos  mittens,  dicit :  In  viam  gentium  ne  abieri- 
tis,  et  in  civitates  Samaritanorum  ne  intraveritis,  sed 
potius  ite  ad  oves  quoB  perierunl  domus  Israel  f  Nisi 
hoc  quod  ex  facti  fine  colligimus,  quia  prius  soli  Ju- 


Unde  necesse  est,  fratres  charissimi,  ut  1448  in 
onme  quod  agimus  omnipotentis  Dei  super  nos  con- 
silia  occulta  timeamus,  ne  dum  mens  nostra,  exte- 
rius  fusa,  a  sua  se  ^  voluptate  non  revocat,  intns 
contraeam  judex  terribiliter  adversa  disponat.  Quod 
bene  Psalmista  intuens,  ait :  Venite  et  videte  opera 
Domini,  quam  terribilis  in  consiliis  super  filios  hami* 
num(Psal.  xlv,9;  Psal.  lxv,  5).Viditnamquequod 
alius  misericorditer  vocatur,  alius  justitia  exigente 
repeliitur.  Etquia  alia  parcendo  Dominus,  alia  ira- 
scendo  disponit,  expavit  quod  penetrare  non  potuit.  - 
Et  quem  non  solum  investigabilem,  sed  etiam  in 
quibusdam  suis  sententiis  inilexibiiem  vidit,  terri- 
bilem  in  consiliis  esse  memoravit. 

2.  Missis  autem  praedicatoribus,  quid  praBcipiatiir 
audiamus.EMnte^  proedicate,  dicentes,  quia  appropiH' 
quavit  regnum  coelorum.  Hoc  jam,  fratres  charissimi, 
etiam  si  Evangelium  taceat,  mundus  clamat.  Roinae 
namque  illius  voces  ejus  sunt.  Qui  enim  totattritns 
percussionibus  a  gloria  sua  cecidit,  quasi  jam  nobis 
eproximo  regnumaliud  quod  sequiturostendit.  Ipsis 
jam  et  a  quibus  amatur  amarusest.  Ipsae  ejus  ruinae 
praedicant  quod  amandus  non  est.  Si  enim  rninam 
sui  domus  quassata  minaretur,  quisquis  in  illa  habi- 
taret  fugeret;et  qui  stantem  dilexerat^recedere  quan- 
tociusa  cadente  festinarct.  Si  igitur  mundus  cadit, 
et  nos  eum  amando  amplectimur,  opprimi  volnmus 
potius  quam  habitare,  quia  nulla  nos  ratio  a  roina 
illius  separat,  quos  ejus  passionibus  amor  ligat.  Fa* 


daae  voluit,  etpostmodum  cunctis  gentibus  praedica-  C  cile  est  ergo  nunc  jam  cum  destructa  omnia  cerni- 


ri,  ut  dum  illa  converti  vocata  renueret,  praedicato- 
res  sancti  ad  vocationem  gentium  per  ordinem  veni- 
rent,  quatenus  Redemptoris  nostri  praedicatio  a  pro- 
priis  repulsa  ,  gentiles  populos  quasi  extraneos 
quaereret;  et  quod  Judaeis  fiebat  in  testimonium, 
hoc  gentibus  gratiae  esset  incrementum.  Erantenim 
tunc  qui  de  Judaea  vocandi  essent,  et  de  gentibus 
vocandi  non  essent.  Nam  et  in  apostolomm  Acti- 
bus,  prsedicante  Petro,  legimus  et  prius  Hebraeorum 
tria  millia,  et  postea  quinque  millia  credidisse  ("Act. 
II,  4i;  IV,  5).  Et  cum  praedicare  apostoli  gentibus 
in  Asia  voluissent,  per  Spiritum  prohibiti  esse  me- 
morantur  (Act,  xvi,  6) ;  et  tamen  ipse  Spiritus  qui 
prius  praedicationem  prohibuit,hanc  Asianorum  cor- 


mus  animum  nostrum  ab  ejus  dilectione  disjungere. 
Sed  hoc  illo  in  tempore  difficillimuin  fuit,  quo 
tunc  praedicare  coelorum  regnum  invisibile  mitte- 
bantur,  cum  longe  lateque '  omnia  cemerent  florere 
regna  terrarum. 

3.  Unde  et  adjuncta  sunt  praedicatoribus  sanctis 
miracula,  ut  fidem  verbis  daret  virtus  ostensa^  et 
nova  facerent  qui  nova  praedicarent,  sicut  in  hac 
eademlectionesubjungitur:  Infirmos  curate,  mortuot 
suscitate,  Uprosos  mundate,  damones  ejicite,  Florente 
mundo,  crescente  humano  genere,  diu  in  hac  vita 
subsistentecarae,  exuberante  remm  opulentia,  qnis 
cum  audiret  vitam  esse  aliam  crederet?  Quis  invisi- 
bilia  visibilibus  praeferret  ?  Sed  ad  salutem  redeonti- 


dibns  postmodum  infudit.  Nam  diu  est  quod  Asia  D  hus  iniirmis,  ad  vitam  resurgentibns  mortuis,  car- 


cuncta  jam  credidit.  Idcirco  ergo  prius  prohibuit 
quod  postmodum  fecit,^quia  tunc  in  illaerant  qui  sal- 
vandi  non  erant.  Tunc  in  illa  erant  qui  necdum  ad 
vitam  reparari  merebantur,  nec  tamen  gravius  de 
contemptapraedicationejudicari.Subtili  ergo  occulto- 
que  judicio  a  quorumdam  auribus  praedicatio  sancta 


nis  munditiam  recipientibus  leprosis,  ereptis  a  jnre 
immundorum  spirituum  daemoniacis,  tot  visibilibus 
miraculis  exactis,  quis  non  crederet  quod  de  invisi- 
bilibus  audiret?  Ad  hoc  quippe  visibilia  miraculaco- 
ruscant,  ut  corda  videntium  ad  fidem  invisibiliom 
pertrahant,  ut  per  hoc  quod  mirum  foris  agitur  hoc 


*  Haec  in  Mss.  C.  Germ.,  Belvac.,  Gemet.,  Bigot. 
et  Reg.  Suec,  non  leguutur. 

'  In  i^ivac.  et  C.  Genn.  haec  verba  absolvunt 
lectionem  Evang.  Nihil  quoque  ex  seq.  explicatur 
in  homii. 

'  3  Gemet.,  quia  in  illa  erantqui  needum  ad  vitam 
merebarUur  vocari,  Nec  tamen,  etc.  In  Turon.,  uno 
Sangerm.,  daob.  prior.  Gemet.»  Bigot.  et  2  Cam. 


reparari  merebantur.  Sed  tamen  eis  utiliter  preBdiea^ 
tionis  officium  subtrahitur,  ne  gravius  de  contempta 
prcedicatione  judicari  mererentur,  Subtili  ergo.  Se^i- 
mur  C,  Germ.,  alterum  Germ.,  Regium,etc. 

^  Duo  Gemet.  priores,  totidem  Capn.,Bigot.  etC. 
Germ.,  voluHtate, 

■  C.  Germ.,  Belvac.,  Bigol.  et  tres  Gemet.,  (mna 
cemerent. 


{ 


1091 


SAIfCTl  6RB60RH  MA6M 


m% 


qnod  intns  est  longe  mirabilinsesse  sentiatnr.  Unde  A 
nnnc  qnoqne  cnm  fidelinm  nnmerositas  excrevit, 
intra  sanctam  Ecclesiam  mnlti  snnt  ^  qui  vitam  vir- 
tntum  tenent,  sed  signa  virtutnm  non  habent,  qnia 
fmstra  miracnlnm  foris  ostenditnr,  si  deest  qnod  in- 
tns  operetnr.  Nam  jnxla  Magistri  gentinm  vocem  : 
LingucB  in  sig^nwn  sunt  non  fidelibus,  sed  infidelibus 
(ICor.  XIV,  22).  Undeetidem  praedicator  egregins* 
inter  praedicationis  verba  dormientem,  cadentem- 
qnedefenestraEntychnm,  atqne  avita  fnnditns  ex- 
stinctnm,  coram  canctis  infidelibus  orando  suscita- 
vit  (Act,  XX,  9,  seq.).  »  Meliten  veniens,  et  1449 
plenam  infidelibns  insulam  sciens,  patrem  Publii 
dysenteria  febribnsque  vexatum,  orando  ♦  sanavit 
(AcL  XXVIII,  8).  Peregrinationis  vero  sua  comitem, 
et  sanctae  praedicalionis  adjutorem  Timotheum,  ex  B 
infirmitate  stomachi  lassescentem,  non  verbo  curat, 
•  sed  medicinali  arte  reparat ,  dicens :  Modico  vino 
utere,propter  stomachum  etfrequentes  tuas  infirmita- 
te$  (/  rtm.v,23^.  Qui  ergo  infirmnm  infidelem «  nna 
precesalvat,  cnr  et  aegrotnm  socium  precenon  robo- 
rat?  Quia  nimirnra  ille  foris  per  miracnlum  sanandus 
erat,  qui  interius  vivus  non  erat,  nt  per  hocqnod 
exterior  potestas  ostenderet,  huncad  vitam  interior 
virtns  animaret.  iEgrotanti  autem  fideli  socio  ex- 
hibenda  foris  signa  non  fuerant,  qui  salubriter  in- 
tns  vivebat. 


.  C 


4.  Sed  concessa  potestate  praedicationis,  conces- 

sis  virtntum  miracnlis,  quid  Redemptor  noster  sub- 

jungat  audiamns  :  Gratis  accepistis,  gratis  date.Prx 

sciebat  namque  nonnullos  hoc  ipsum  donumaccepti 

Spiritus  in  usum  negotiationis  inflectere,  et  miracu- 

lorum  signa  ad  avaritiae  obsequium  declinare,  Hinc 

est  enim  quodSimon  Magus,  per  impositionem  ma- 

nns  edicta  miracula  '  conspiciens,  percipere  donum 

Spiritus  sancti  pecunia  voluit  (Act.  viii,  18,  seq.), 

scilicet  ut  deterins  venderet  qnod  male  comparasset. 

Hinc  de  templo  redemptor  noster  flagello  de  resticu- 

lis  facto  turbas  ejecit,  cathedras  vendentinm  colum- 

bas  evertit  (Joan.  ii,  15).  Columbas  qnippe  vendere 

est  impositionem  manus  qua  Spiritus  sanctns  acci- 

pitnr,  non  ad  vit«  meritum,  sed  •  adpraeminm  da- 

re.  Sed  snnt  nonnuUi  qni  quidem  nnmmornm  prae- 

mia  ex  ordinatione  non  accipiunt  (i,  q.  1,  c.  Non- 

nuUi),  et  tamen  sacros  ordines  pro  hnmana  gratia 

iargiuntur,  atqne  de  largitate  eadem  landis  solum-  ^ 

modo  retributionem  qnaBrunt.  Hi  nimimm  quodgra- 

tis  acceptum  est  gratis  non  tribuunt,  quia  de  im- 

penso  officio  sanctitatis  nummnm  expetnnt  favoris. 

Unde  bene  cum  justum  virnm  describeret  propheta, 

tit :  Qui  excutit  manus  suas  ab  omni  munere  {Isai. 

*  Recent.  Ed.,  qui  viam,  relnctantibns  Mss.  et  ve- 
lenbus  Excnsis. 

■  i  Cam.,  6emet.,  Longip.  et  plnr.  al.  Mss.,  ad 
pradicationis. 

•  Vitiow  in  plnr.,  Mitilenem,  MUitene,  MiUtinm. 

♦  Vel  salvavii,  In  2  eemet.,  iusdtatit. 

•  Dno  priores  Carn.,  mederi  porol/qnod  etiam 
Habet  Tnron.,  nisi  qnod,  pro  mederi,  ledtar  in  eo 
medere. 


xxxin,  15).  Neqne  enim  dicit:  Qni  excntit  maniis 
suas  a  mnnere,  sed  adjunxit  ab  omni,  qnia  aliodest 
munus  ab  obsequio,  alind  mnnus  a  manu,  alind  mn- 
nns  a  lingua.  Munus  quippe  ab  obsequio  est '  snb- 
jectioindebiteimpensa,  munns  amanu  pecnnia  est, 
mnnns  a  lingua  favor.  Qui  ergo  sacros  ordines  tri- 
buit,  tnnc  ab  omni  munere  manus  excutit,  quando 
in  divinis  rebus  non  solnm  nullam  pecuniam,  sed 
etiam  humanam  gratiam  non  requirit. 

5.  Sed  vos,  fratres  charissimi,  quos  secnlaris  ha- 
bitus  tenet,  cum  quae  sint  nostra  cognoscitis,  mentis 
oculos  ad  vestra  revocale.  Cuncta  erga  vos  vicissim 
gratis  agite.  Noliteoperis  vestri  in  hoc  mnndo  retri- 
butionem  quaerere,  quem  cum  tanta  jam  cemitis  ve- 
locitate  defecisse.  Sicut  male  acta  abscondi  vnltis  ne 
alii  videant,  itabona  ne  ad  humanam  landem  appa- 
reant  cavete.  Neqne  mala  quoque  modo,  nec  bona  pro 
temporali  retributione  faciatis.  Ipsnm  vestri  operis 
testem  quaerite  quem  jndicem  sustinetis.  Occnlta 
nunc  bona  vestra  esse  videat,  ut  ea  retributionis  suae 
tempore  in  publico  ostendat.  Sicut  cami  vestrae,  ne 
deficiat,  cibos  quotidie  praebetis,  sic  mentts  vestrae 
quotidiana  alimenta  bona  sint  opera.  Cibo  corpns 
pascitur,  pio  opere  1450  spiritns  nutriatnr.  Quod 

moritura  carai  tribuitis,  victnrae  in  perpetnnm  ani- 
mae  non  negetis.  Si  quando  enim  repentinns  ignis 
habitaculum  absnmit,  quisquis  ejus  possessor  exsti- 
terit,  rapit  qnod  valnerit,  et  fugit,  lucram  depntat 
si  quid  secum  ex  ignibus  tollat.  Ecce  tribnlationnm 
flamma  mundum  concremat,  et  cuncta  qnae  in  eo 
speciosa  videbantur  finis  jam  proximus  velnt  ignis 
devastat.  Lucram  ergo,fratres  charissimi,  maximum 
credite  1451  si  vobiscnm  aliquid  de  illo  rapiatis, 
si  quid  fngientes  tollitis,  si  hoc  quod  perire  manendo 
poterat  ad  retributibnem  vobis  perpetnam  largiendo 
servatis.  Terrenaqnippeomniaservando  amittimns, 
sed  bene  largiendo  servamus.  Cum  velocitate  tem- 
pora  fuginnt.  Ad  videndum  ergo  citins  jndicem  no- 
stram  qnia  cum  magna  importunitate  impellimar,ei 
bonis  actibns  cnm  festinatione  praBparemnr,  do- 
nante  Domino  nostro,  etc. 

HOMILIA  V. 

Habita  ad  populnm  in  basilica  beati  Andre»  apo- 
stoli,  in  die  natalis  ejns. 

LEGTIO  s.  bVang.  sbc.  hatth.  iv,  18-22. 

In  illo  tempore,  ambulans  Jesus  ^^juxta  mare  GaU- 
Ub(b,  vidit  duosfratres,  Simonem,  quivocatur  Petrus, 
et  Andream  fratrem  ejus,  mittentes  "  rete  t»  fiwir* 
(erant  enim  piscatores),  et  aU  illis :  Venite  poet  me,  et 
faciam  vos  fieri  piscatores  hominum.  At  illi  contmuo, 
repictis  reUbus,  secuH  sunt  eum.  Et  procedens  tmie,  vi- 


•  In  recent.  Ed.  additur  et  ut  credimus,  mortuum, 
una.  Hoc  assumentum  recidimns,  qnod  in  Mss.  et 
in  vet.  Editis  non  exstet. 

'  Turon.,  C.  Germ.  et  plnr.,  concupiseens. 
'  Primns  Cam.,  ad  promium  mundawB  negoUa" 
tionis. 

*  Val.  Cl.,  subjectio  indebitw  servitutis  impensa. 
*^  3  6emet.,  secus  mare;  consentit  C.  Qem. 

«*  Al.,  rHia  eua,  nl  habent  C.  Oerm.^Bigot.ela]. 


1093 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGEUA  LIB.  I.  -  HOMIL.  V. 


1004 


dit  alios  duos  fratres,  Jaeohum  Zehedcei,  et  Joannem  A 
fratrem  ejus  in  navi,  cum  Zehedceo  patre  eorum,  re- 
ficientes  retia  sua,  et  vocavit  eos.  Illi  autem  statim 
relictis  retihus  et  patre,  secuti  sunt  eum. 

1450  1.  Audistis,  fratres  charissimi,  quia  ad 
unius  jussionis  vocem  Pelrus  et  Andreas,  relictis 
retibus,  secuti  sunt  Redemptorem.  Nulla  vero  hunc 
facere  adhuc  miracula  viderant,  nihil  ab  eo  de  pra^- 
mio  aeternaB  retributionis  audierant;  et  tamen  ad 
unnm  Domini  praeceptum  hoc  quod  *  possidere  vide- 
bantur  obliti  sunl.  Quanta  nos  ejus  miracula  vide- 
mus,  quot  flagellis  !lffligimur,  quantis  minarum  as- 
peritatibus  deterremur,  et  tamen  vocantem  sequi 
contemnimus?  In  coelo  jam  sedet,  qui  de  conver- 
sione  nos  admonet  ;  jam  jugo  fidei  colla  gentium 
subdidit,  jam  mundi  gloriam  stravit,  jam,  ruinis  B 
ejus  crebrescentibus,  d'stricti  sui  judicii  diem  pro- 
pinquantem  denuntiat;  et  tamen  superba  mens  nostra 
non  vult  hoc  sponte  deserere  quod  quolidie  perdit 
invita.  Quid  ergo,  charissimi,  quid  in  ejus  judicio 
dicturi  sumus,  qui  ab  amore  praesentis  s^culi  nec 
praBceptis  flectimur,  nec  verberibus  emendaraur  ? 

2.  Sed  fortasse  alliquis  tacitis  sibi  cogitationibus 
dicat :  Ad  vocem  dominicam  uterque  iste  piscator 
quid  aut  quantum  dimisit,  qui  pene  nihii  habuit  ? 
Sed  hac  in  re,  fratrescharissimi,  aifectum  debemus 
potius  pensare  quam  censum.  Muitum  reliquit  qui 
sibi  nihil  retinuit,  multum  reliquit  '  qui,  quantum- 
Hbet  parum,  totum  deseruit.  Certe  nos  el  habita 
cum  amore  possidemus,  et  ea  quae  minime  habemns 
ex  desiderio  quaerimus.  Multum  ergo  Petrus  et  An-  q 
dreas  dimisit,  quando  uterque  etiam  desideria  ha- 
bendi  derelinquit.  Multum  dimisit,  qui  cum  re  pos- 
sessa  etiam  concnpiscentiis  renuntiavit.  A  sequenti- 
bns  ergo  tanta  dimissa  sunt,  quanta  a  non  sequen- 
tibns  concupisci  potuerunt.  Nemo  igitur,  etiam  cum 
quosdam  conspicit  multa  reiiquisse,  apud  semetip- 
8um  dicat :  Imitari  mundi  hujus  contemptores  volo, 
sed  quod  relinquam  non  habeo.  Multa,  fratres^  re- 
linquitis,  si  ^  desideriis  terrenis  renuntiatis.  1451 
Exteriora  etenim  nostra  Domino  quamlibet  parva  suf- 
ficiunt.  Cor  namque,  et  non  substantiam  pensat ;  nec 
perpendit  quantuminejussacrificio,  sed  ^  exquanto 
proferatur.  Nam  si  exteriorem  substantia  perpenda- 
mus,  ecce  sancti  negotiatores  nostri  perpetuam  an- 
gelorum  vitam  datis  retibus  et  navi  mercati  sunt.  j) 
iEstimationem  quippe  pretii  non  habet,  sed  tamen 
regnum  Dei  tautum  \alet  quantum  habes.  Yaluit 
namque  Zacchaeo  dimidium  substantiae,  quia  dimi- 
diuffl  aliud  ad  hocquod  injusteabstulit  restituendura 
in  quadruplum  reservavit(Lttc.xix,  8).  VaiuitPetro 
et  Andreae  dimissis  retibus  et  navi  {Matth,  iv,  20), 


valuit  viduae  duobus  minutis  {Luc.  xxi,  2),  valuital- 
teri  calice  aquae  frigidae  {Matth.  x,  42).  Regnum  ita- 
que  Dei,  ut  diximus,  tantum  valet,  qpantum  habes. 

3.  Pensate  igitur,  fratres,  quid  vilius  cura  emi- 
tur,  quid  charius  cum  possidetur.  Sed  fortasse  nec 
calix  aquae  frigidae  suppetit  qui  indlgenti  praebeatur, 
etiam  tunc  securitatem  nobis  promittit  sermo  divi- 
nus.  Redemptore  elenim  nato,  cceli  cives  ostensi 
sunt,  qui  clamarent:  Gloria  in  excelsis  Deo,  et  in 
terra  pax  hominibus  bonce  voluntatis  {Luc.  n,  14). 
Ante  Dei  namque  oculos  nunquam  est  vacua  manus 
a  munere,  si  fuerit  arca  cordis  repleta  bona  volun- 
tate.  Hinc  etenim  Psalmista  dicit :  In  me  sunt^ 
Deus,  vota  tua  quce  reddam,  laudationes  tibi  {Psal. 
Lv,  12).  Ac  si  aperte  dicat :  Etsi  exterius  munera 
offerenda  non  habeo,  intra  memetipsum  tamen  in- 
venio  quod  in  ara  tuae  laudis  impono,quia  qui  nostra 
datione  non  pasceris,  oblatione  cordis  melius  placa- 
ris.  Nihil  quippe  offertur  Deo  ■  ditius  voluntatebona. 
Yoluntas  autem  bona  est  ^  sic  adversa  alterius  sicut 
nostra  pertimescere^  sic  de  prosperitate  proximi  si- 
cut  de  nostro  profectu  gratulari,  aliena  damna  no- 
stra  credere,  aliena  lucra  nostra  deputare,  amicum 
non  propter  mundura,  sed  propter  Deum  diligere, 
inimicum  etiam  amando  tolerare,  nulli  quod  pati 
non  vis  1452  facere,  nulli  quod  tibi  juste  impendi 
desideras  denegare,  necessitati  proximi  non  soium 
juxta  vires  concurrere,  sed  prodesse  etiam  ultra 
vires  velle.  Quid  ergo  isto  holocausto  locupletius, 
quando  per  hoc  quod  Deo  immolat  in  ara  cordis 
anima  seraetipsam  mactat  ? 

4.  Sed  hoc  bonae  voluntatis  sacrificium  nunquam 
plene  persolvitur,  nisi  mundi  hujus  cupiditas  perfe- 
cte  deseratur.  Nam  quidquid  in  eo  concupiscimus, 
hoc  procul  dubio  proximis  invidemus.  Yidetur  ete- 
nim  quia  nobis  desit  quod  alter  as«equitur.  £t  quia 
semper  invidia  a  bona  voluntate  discordat,  mox  ut 
hsc  mentem  ceperit,  illa  discedit.  Unde  praedicato- 
res  sancti  ut  possent  proximos  perfecte  diligere  stu- 
duerunt  in  hoc  saeculo  nihil  araare,  nihil  unquam 
appetere,  ^  nihil  vel  sine  appetitu  possidere.  Quos 
bene  Isaias  intaens,  ait :  Qui  sunt  isti,  qui  ut  nubes 
volmt,  et  qucisi  columboe  ad  fenestras  suas  {Isai.  lx, 
8)  ?  Yidit  quippe  terrena  eos  despicere,  mente  coe- 
lestibus  propinquare,  verbis  pluere,  miraculis  com- 
scare.  £t  quos  a  terrenis  contagiis  sancta  praedicatio 
et  sublimis  vita  suspenderat,  hos  volantes  1453 
pariter  et  nubes  appellat.  Fenestrae  autem  nostri 
sunt  oculi,  quia  per  ipsos  anima  respicit  quod  ex- 
terius  concupiscit.  Columba  vero  siraplex  est  ani- 
mal,  atque  a  malitia  feilis  aiienum.  Quasi  colufflbse 
ergo  ad  fenestras  suas  sunt,  qui  nihil  in  hoc  mundo 


*  Modus  est  loquendi  nostro  Gregorio  satis  usita- 
tU8,  et  alleri  Gregorio  Turon.  Yide  lib.  iv  de  Mirac. 
sancti  Martini,  cap.  11 ;  sint  hcec  oinnia  penes  sancli 
Martini  ditionem,  auas  habere  videor, 

*  C.  Germ.,  Higot.,  Longip.,  qui,  quamlibet 
parvum. 

'  C.  Germ.  et  al.,  desideriis  carm$. 
^  3  Gamiat.,  $x  quanh  affectu. 


•  Duo  posteriores  Gemet.,  devoHus. 

*  Corb.,  sic  adversa  alteri  sicut  nobis  pertimeseere. 
Rellovac,  sic  alteri  sicut  nobis,  etc. 

^  Ita  legendum  ex  pler.  Mss.  et  quidem  uberiori 
sensu  quam  qnod  legitur  in  Excusis,  nihil  etiam  cum 
afpetitu  possidere, quod  videtur  superflaum  poetqoam 
dictum  est  nthil  appetere.  In  C.  (>erm.  post  tti/ui  tcn- 
qwamappetere,  seqailur  immediate  qu»$  bene,  ete. 


1095 


SANGTI  GREGORU  MAGNl 


i096 


concapiscunt,  qui  omnia  simpliciter  aspiciunt,  et  in  A  nuntiaverat,  hunc  moriendoet  ad  inferos  procnrre- 


his  qus  vident  rapacitatis  studio  non  trahuntur.  At 
contra  milvus  et  non  columba  ad  fenestras  suas  est, 
qui  ad  ea  quae  oculis  considerat  rapinae  desiderio 
anhelat.  Quia  ergo,  fratres  charissimi,  beati  An- 
dreae  apostoli  natalitia  celebramus,  debemus  imitari 
quod  coliraus.  Ostendat  nostrae  obsequium  devotio- 


bat.  Ait  ergo  :  Tu  es  qui  venturus  eSy  an  alium  exspe- 
ctamus  ?  Ac  si  aperte  dicat :  Sicut  pro  hom  inibus 
nasci  dignatus  es,  an  etiam  pro  hominibus  mori 
digneris  insinua,  ut  qui  nativitatis  tuae  praecursor 
exstiti,  mortis  etiam  praecursor  fiam,  et  venturum 
inferno  te  nuntiem,  quem  jam  venisse  mundo  nun- 


nis  immutatsesolemnitatis  mentis;  despiciamus  quae    .tiavi.  Unde  et  inquisitus  Dominus  enumeratis  po- 


terrenasunt,  relictis  temporalibus,  mercemur  aeter- 
na.  Si  autem  necdum  possumus  relinquere  propria, 
saltem  non  concupiscamus  aliena.  Si  necdum  mens 
nostra  accenditur  igne  charitatis,  in  ambitione  sua 
habeat  frenum  timoris,  ut  profectus  sui  passibus 
vegetata,  dum  ad  alienorum  appetitu  conspescitur, 
quandoque  ad  propria  contemnenda  perducatur,  ad- 
juvante  Domino  nostro  Jesu  Christo,  etc. 

HOMILIA  VI. 
Habita  ad  populum  in  basilica  sanctorum  Marcel- 
lini  el  Petri,  *  Dominica  tertia  Adventus  Domini. 

LECTIO  S.  EVANG.  SEG.  BiATTH.  XI,  2-10. 

In  illo  tempore,  cum  audisset  Joannes  in  vinculis 
opera  Christi,  mittens  duos  ex  discipulis  suis,  ait  illi: 
Tu  es  qui  venturus  es,  an  alium  exspectamus  ?  Et  re- 
spondens  Jestis,  ait  iilis:  Euntes  renuntiate  Joanni 
quai  audistis  et  vidistis,  Cceci  vident,  claudi  ambulant, 
leprosi  mundantur,  surdi  audiunij  mortui  resurgunt, 
pauperes  evangelizantur,  et  beatus  est  qui  non  fuerit 
scandalizatus  in  me,  Illis  autem  abeuntibus,  coapit 
Jesus  dicere  ad  turbas  de  Joanne :  Quid  existis  in  de- 
sertum  videre  ?  Arundinem  venio  agitatam  ?  Sed  quid 

exUtis  videre  f  Hominem  inollibus  vetiitum  f  Ecce  qui      ciant,  qui  sigaa  venerantur. 

mollibus  vestiuntur  in  domibus  regnum  sunt.  Sed  quid 

existis  videre  ?  Prophetam  ?  Etiam  dico  vobis,  et  plus 

quam  prophetam.  Hic  est  enim  de  quo  scriptum  est : 

Ecce  ego  mitto  angelum  meum  ante  fadem  tuam,  qui 

prceparMt  viam  tuam  ante  te. 

1452  i.  Quaerendum  nobis  est,  fratres  charis- 
simi,  Joannes  propheta,  et  plus  quam  propheta, 
qui  venientem  *  ad  Jordanis  baptisma  Dominum 
ostendit  dicens  :  Ecce  Agnus  Dei,  ecce  qui  tollit  pec- 
eatum  mundi  (Joan.  i,  29,  36) ;  qui  et  humilitatem 
suam,  et  divinitatis  ejus  potentiam  considerans,  di- 
cit :  Qui  de  terra  est  de  terra  loquitur,  qvi  autem  de 
ecelo  venit  super  omnes  est{Joan.  iii,  31) ;  cur  in  car- 
cere  positus,  mittens  discipulos  suos,  requirit :  Tu 
es  qui  venturus  es,  an  alium  exspectamus  ?  tanquam 


tentiae  suae  miraculis,  de  mortis  sus  protinus  hu- 
militate  respondit,  dicens  :  Coeci  vident,  claudi  am- 
bulant,  leprosi  mundantur,  surdi  audiuni,  mortui 
resurgunt,  pauperes  evangelizantur,  et  beatus  est  qui 
non  fuerit  scandalizatus  in  me.  Visis  tot  signis,  tan- 
tisque  ^  virtutibus,  non  scandalizari  quisquam  po- 
tuit,  1454  sed  admirari.  Sedinfidelium  mensgrave 
B  in  illo  scandalum  pertulit,  cum  eum  et  post  tot  mi- 
racula  morientem  vidit.  Unde  et  Paolus  dicit :  Nos 
autem  proedicamus  Christum  crucifixum,  Judceis  gtit- 
dem  scandalum,  gentibus  autem  stultitiam  (I  Cor.  i, 
23).  Stultum  quippe  hominibus  risum  est  ut  pro 
hominibus  auctor  vitae  moreretur;  et  inde  contra 
eum  homo  scandalum  sumpsit^  unde  etlam  plus  de- 
bitor  fieri  debuit.  Nam  tanto  Deus  ab  hominibos  di- 
gnius  honorandusest,quanto  prohominibus  et  indigna 
suscepit.  Quid  estergo  dicere  :  Beatus  quinonfuerit 
scandalizatus  in  me,  nisi  aperta  voce  abjectionem 
mortis  suae  humilitatemque  signare?  Ac  si  patentef 
dicat ;  Mira  quidem  facio,  sed  abjecta  perpeti  non 
dedignor.  Quia  ergo  moriendo  te  subsequor,  caven- 
dum  valde  est  hominibus,  ne  in  me  mortem  despi- 


2.  Sed  dimissis  Joannis  discipulis,  quid  de  eodem 
Joanne  turbis  dicat  audiamus :  Quid  exisHs  tn  deser- 
tum  videre  ?  Arundinem  vento  agitatam  )  Quod  videli- 
cet  non  asserendo,  sed  negando  intulit.  Arundinem 
quippe  mox  ut  aura  contigerit,  in  partem  alteram 
flectit.  Et  quid  per  arundinem  nisi  carnalis  animus 
designatur  ?  Qui  mox  ut  favore  vel  detractione  tangi- 
tur,  statim  in  partem  quanlibet  inclinatur.  Si  enim 
ab  humano  ore  aura  favoris  flaverit,  biiarescit,  ex- 
tollitnr,  totumque  se  quasi  ad  gratiam  inflectit.  Sed 
si  indeventusdetractioniseruperit,  unde  laudisaura 
veniebat,  mox  eum  quasi  in  partem  alteram  ad  vim 
furoris  inclinat.  Sed  arundo  vento  agitata  Joannes 
non  erat,  quia  hunc  nec  blandum  gratia,  *  nec  cujos. 


91  ignoret  quem  ostenderat,  et  an  ipse  sit  nesciat,  "  libet  detractio  ira  asperum  faciebat.  Nec  prospera 


quem  ipsum  esse  prophetando,  baptizando,  et  osten- 
dendo  clamaverat.  Sed  ha^c  citius  quaestio  solvitur 
si  gestae  rei  tempus  et  ordo  pensetur.  Ad  Jordanis 
enim  flnenta  positus,  quia  ipse  Redemptor  mundi 
esset  asseruit;  missus  vero  '  in  carcerem,  an  ipse 
veniat  requirit,  non  quia  ipsum  esse  mundi  Redem- 
ptorem  dubitet,  1453  sed  quaerit,  ut  sciat  si  is  qui 
per  se  in  mundum  venerat  per  se  etiam  ad  inferni 
claustra  descendat.  Quem  enim  praecurrens  mundo 

^  Haec  desunt  in  Cod.  reg.  Suec.  et  in  caeteris, 
praeterquam  in  2.  Gemet. 
•  Abest  JordaniSf  a  C.  Germ.,  Corb.  et  Bigot. 
'  1  Carnut.  et  Bigot.,  in  cnrcerem,  utnm  aHum 


hunc  erigere,nec  adversa  noverant  inclinare.  Arun- 
do  ergo  vento  agitata  Joannes  non  erat,  quem  a  sta- 
tus  sui  rectitudine  nuUa  rerum  varietas  inflectebat. 
Discamus  ergo  fratres  charissimi,  arundinem  vento 
agitatam  non  esse ;  solidemus  animum  inter  aaras 
iinguarum  positum,  stet  inflexibilis  status  mentis 
Nulia  nos  detractio  ad  iram  provocet,  atque  ad  r^ 
missionem  inutilis  gratiae  nullus  favor  inclinet.  Non 
nos  prosperaeIevent,non  adversa  perturl)ent,  ut  qu^ 


extpectent  an  ipse  veniai. 
*  Duo  priores  Gemet.  et  Bigot.,  miraculU, 
■  Ita  C.  Germ.^  Carnut.,  Corb.,  etc,  ubiExcusi 

habent  nec  cujushbet  detraciianis  ira  a^perum. 


1097 


HOMILIARUM  IN  EVA  NGELIA  LB.  1.  —  HOMIL.  VI. 


i098 


in  solidiUte  fidei  figimur,  neqnaquam  rerum  trans-  A  ait :  Labia  saeerdolis  ctutodimt  scientiam,  et  legem 
*  '  '^^  requirunt  ex  ore  ejus,  quia  angelus  Domini  exercitum 

est  (Malac.  ii,  7).  Sed  hujus  altitudinem  nominis, 
etiam  vos,  si  vuitis,  potestis  mereri.  Nam  unusquis- 
que  vestrum  in  quantum  sufiicit,  in  quantum  gratiam 
supernae  aspirationis  accepit,  sia  pravitate  proximum 
revocat,  si  exhortari  ad  bene  operandum  curat,  si 
aeternum  regnum  vel  supplicium  erranti  denuntiat, 
cum  sanctae  annuntiationis  verbaimpendil,  profccto 
angelus  existit..Et  nemo  dicat:  Admonere  non  suf- 
ficio,  exhortari  idoneus  non  sum.  Quantum  potes 
exhibe,  ne  male  servatum  '^  quod  acceperas  in  tor- 
mentis  exigaris.  Neque  enim  plus  quam  unumtalen- 
tum  acceperat  qui  hoc  abscondere  magis  studuit 
quam  erogare.  Et  scimus  quod  in  Dei  tabcmaculo 


eontium  mutabilitate  moveamur. 

3.  Adhuc  autem  de  ^  ejus  expressione  subjungi- 
tur :  Sed  quid  existis  in  desertum  videre?  Hominem 
moUibus  vestitum  f  Ecce  qui  mollibus  vestiuntur  in  do- 
mibus  regum  sunt.  Camelorum  etenim  pilis  contextis 
vestitus  Joannes  fuisse  describitur.  Et  quid  est  dice- 
re  :  Ecce  qui  mollibus  vestiuntur  in  domibus  regum 
sunt,  nisi  aperta  sententia  demonstrare  quia  noncoB- 
lesti,  sed  terreno  '  regi  militant  hi  qui  pro  Deo  per- 
peti  aspera  fugiunt,  sed,  solis  exterioribus  dediti, 
praesentis  vita  molUtiem  et  delectationem  quaerunt  ? 
Nemo  ergo  existimet  in  fluxu  atque  studio '  vestium 
peccatum  deesse,  quia  si  hoc  culpa  non  esset,  nuUo 
modo  Joannem  Dominus  de  vestimenti  sui  asperitate 


laudasset,  Sihoc  culpanon  esset,  nequaquam  Petrus  g  non  solum  phialae,  sed,  praecipiente  Domino,  etiam 


apostolns  per  epistolam  feminas  a  pretiosarum  ve- 
stium  appetitu  compesceret,  dicens :  Non  in  veste 
pretiosa  (iPet.  iii,  3 ;  /  Tim.  ii,  9).  Pensate  ergo  quae 
culpa  sit  hoc  etiam  viros  appetere,  a  quo  curavit  pa- 
stor  Ecclesiae  et  feminas  prohibere. 

MB6  4.  Quamvis  hoc  quod  Joannes  non  esse 
Testitus  moUibnsdicitur,per8ignificationem  intelligi 
et  aUter  potest.  MoUibus  enim  vestitus  non  fuit, 
quia  vitam  peccantium  non  blandimentis  fovit,  sed 
*  vigore  asperae  invectionis  increpavit,  dicens :  Geni" 
mina  viperarum,  quis  vobis  demonstravit  fugere  a  ven- 
tura  ira  f  (Matth.  iii,  7 ;  Luc.  iii,  7.)  Unde  et  per  Sa- 
lomonem  dicitur  :  Verba  sapientium  quasi  stimuli,  et 
sicut  clavi  in  altum  defixi  (Eccle.  xii,  iij.  Clavis 


cyathifactisunt  (Ejeo(i.xxxvii,i6).PerphiaIas  quippe 
doctrina  exuberans,  per  cyathos  vero  parva  atque 
angusta  designatur  scientia.  Alius,  doctrina  veritatis 
plenus,  audientium  mentes  inebriat.  Per  hoc  ergo 
quod  dicit  profecto  phialam  porrigit.  Alius  explero 
quod  sentit  non  valet,  sed  quia  hoc  utcunque  denun- 
tiat,  profecto  per  cyathum  gustum  praebet.  In  Dei 
ergo  tabernaculo,  id  est  in  sancta  Ecclesia,  positi, 
si  per  doctrinae  sapientiam  ministrare  phialas  mini- 
me j)otestis,  in  quantum  pro  divina  largitate  sufiicitis 
proximis  vestris  boni  verbi  cyathos  date.  In  quantum 
vos  profecisse  pensatis,  ^  etiam  vobiscum  alios  tra- 
hite,  in  via  Dei  socios  habere  desiderate.  Si  quis 
vestrum,  fratres,  ad  forum  aut  fortasse  ad  balneum 


quippeatque  stimulis  sapientum  verba  comparantur,  q  pergit,  quem  otiosum  esse  considerat  ut  sefcum  ve- 


quia  culpas  delinquentium  nesciunt  palpare,  sed 
pungere. 

5.  Sed  quid  existis  videre  in  desertum  f  Prophetam  f 
Etiam  dico  vobis,  et  plus  quam  prophetam.  Prophetae 
quippe  ministerium  est,  ventura  praedicere ,  non 
etiam  demonstrare.  Joannes  ergo  plus  quam  prophe- 
ta  est,  quia  eum  quem  praecurrendo  prophetaverat 
etiam  ostendendo  monstrabat.  Sed  quia  arundo  ven- 
to  agitata  esse  denegatur,  quia  non  esse  vestitus 
molUbus  dicitur,  quia  prophetae  nomen  huic  impar 
esse  perhibetur,  jam  quid  digne  dici  possit  audia- 
mns.  Sequitur :  Hic  est  de  quo  scriptum  est :  Ecce 
ego  mitto  angelum  meum  ante  faciem  tuam,  qui  prce^ 
parabit  viam  tmm  ante  te  (Malach.  iii,  i).  Quod  enim 


niat  invitat.  Ipsa  ergo  terrena  actio  vestra  vos  con- 
veniat,  1456  et  si  ad  Deum  tenditis,  curate  ne  ad 
eum  soli  veniatis.  Hinc  etenim  scriptum  est :  Qui 
audit,  dicat:  Veni  (Apoc.  xxii,  i7) ;  ut  qui  jam  in 
corde  vocem  supemi  amoris  acceperit,  foras  etiam 
proximis  vocem  exhortationis  reddat.  Et  fortasse  pa- 
nem,  utindigenti  eleemosynam  porrigat,  non  habet; 
sed  majus  est  quod  tribuere  valeat,  qui  linguam  ha- 
bet.  Plus  enim  est  verbi  pabulo  victuram  in  perpe- 
tuum  mentem  reficere,  quam  ventrem  moritura 
carnis  terreno  pane  satiare.  Nolito  ergo,  fratres, 
proximis  vestris  eleemosynam  verbi  subtrahere. 
Mecum  vos  admoneo,  ut  ab  otioso  sermone  parca- 
mus,  inutiliter  loqui  declinemus.  Inquantum  reniti 


Graece  angelus,  hoc  Latine  nuntius  dicitur.  Recte  d  ^*"^^®  praevalemus,  in  ventum  verba  non  defluant, 

cum  judex  dicat :  Omne  1457  verbum  otiosum  quod 
locuti  fuerint  homines,  reddent  de  eo  rationem  in  die 
judicii  (Matth.  xii,  36).  Otiosum  quippe  verbum  est, 
quod  aut  utilitate  rectitudinis,  aut  ratione  justae  ne- 
cessitatis  caret.  Otiosa  ergo  colloquia  ad  aedificatio- 
nis  studium  vertite :  quam  celerrime  hujus  vitae 
tempora  fugiant^  considerate  :  quam  districtus  ve- 


ergo  qoi  nuntiare  supemum  judicem  mittitur  angelus 
Tocatur,  ut  dignitatem  servet  in  nomine,  quam  ex- 
plet  in  operatione.  Altum  quidem  nomen  est,  sed 
vita  nomine  inferior  non  est. 

6.  Utinam,  fratres  charissimi,  non  ad  judicium 
nottram  dicamus,  quia  omnes  qui  sacerdotii  nomine 
oenflentur  angeli  vocantur,  propheta  attestante^  qui 


*  Vulffati^  de  ^us  sanctitate.  Optime,  nisi  relucta- 
rentur  Mss. 

'  Belvac.,  1  Cam.,  Val.  Cl.,  Longip.,  regno. 

*  Exponximns  nretiosarum  auctoritate  Mss.  Tu- 
ron.  C.  Germ.,  Belvac.,  Carn. 

^  Al.y  rigore,  ut  legilur  in  Corb.  Germ.,  Gemet., 

Patrol.  LXXVI. 


Bigot.,  etc. 

<^  Ita  simplicius  Mss.  quam  Ekcusi,  ubi  legitur 
^tiod  acceperas  talentum  %n  tormentis  pendere  exi- 
garis. 

*  Turon.  et  quinque  al.  Mss.,  etiam  alios  trahere 
vobiscum  satagite. 


1099 


SANCTI  GREGORII  MAGiNI 


1100 


niat  jndex  attendite.  Hnnc  ante  ocnlos  vestri  cordis  A 
ponite :  hnnc  proximornm  yestromm  mentibns  in- 
timate ;  nt  inqnantnm  viressuppetnnt,  si  annuntiare 
eum  ^  non  negligitis^  vocari  ab  eo  Angeli  cnm  Joanne 
valeatis ;  quod  ipse  praestare  dignetur  qni  vivit  et 
regnat  Deus  in  saecula  saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  Vn. 

Habita  ad  populum  in  basilica  sancti  Petri  apostoli, 

3  Dominica  quarta  in  Adventu  Domini. 

LBCTIO  S.  EVANG.  SEG.  JOAN.  I,  19-28. 

tn  illo  tempore,  miserunt  Judm  a  Jerosolymis  »a- 
cerdotes  et  levitas  ad  Joannem,  ut  interrogarent  eum  : 
Tu  quis  es  ?  Et  confessus  est,  et  non  negavit,  Et  con-- 
fessus  est :  Quia  non  sum  ego  Christus.  Et  interrogave- 
runt  eum  :  Quid  ergo  f  Elias  es  iu  ?  Et  dixit :  Non 
sum,  Propheta  es  tu?  Et  respondit:  Non.  Dixerunt  g 
ergo  ei :  Quis  es,  ut  responsum  demushis,  qui  miserunt 
nos  ?  Quid  dicis  de  teipso ?  Ait :  Ego  vox  clamantis  in 
deserto :  Dirigite  viam  Domini,  sicut  dixit  Isaias  pro- 
pheta,  Et  qui  missi  fuerant  erant  ex  Pharisceis.  Et  tn- 
terrogaverunt  eum,  et  dixerunt  ei :  Quid  ergo  baptizas, 
si  tu  non  es  Christus,  neque  Elias,  neque  propheta? 
Respondit  eis  Joannes,  dicens :  ^  Ego  baplizo  in  aqua ; 
medius  atilem  vestrum  stetit,  quem  vos  nescitis.  Ipse 
est  qui  post  me  venturus  est,  qui  ante  me  factus  est, 
♦  cujus  non  sum  dignus  solvere  corrigiam  calceamenti. 
Hcec  in  Bethania  facta  sunt  trans  Jordanem,  ubi  erat 
Joannes  baptizans. 

1456  1.  Ex  hujus  nobis  lectionis  verbis,  fratres 
charissimi,  Joannis  humilitas  commendatur,  qui  cum 
tantae  virtutis  esset  ut  Christus  credi  potuisset,  elegit  p 
solide  subsistere  in  se,  ne  humana  opinione  rapere- 
tur  inaniler  super  se.  Nam  confessus  est,  et  non  ne- 
gavit,  et  confessus  est :  Quia  non  sum  ego  Christtu. 
Sed  quia  dixit  Non  sum,  negavit  plane  quod  non 
erat,  sed  non  negavit  quod  erat,  ut  veritatem  lo- 
quens^  ejus  membrum  fieret  cujus  sibi  nomen  falla- 
citer  non  usurparet.  Cum  ergo  non  vult  appetere  no- 
menChristi,  factus  estmembrum  Christi,  quia  dum 
inlirmitatem  suam  studuit  humiliter  agnoscere,  illius 
celsitudinem  meruit  veraciter  obtinere.  Sed  cum  ex 
lectione  alia  Redemptoris  nostri  sententia  ad  mentem 
reducitur,  ex  hujus  lectionis  verbis  nobis  quaestio 
valde  implexa  generatur.  Alio  quippe  in  loco  inqui- 
situs  a  discipulis  Dominus  de  Eliae  adventn,  respon- 
dit :  Elias  jam  venit,  et  non  cognoverunt  eum,  sed 
fecerunt  ineum  quoscunque  voluerunt.Et  sivultisscire, 
Joannes  ipse  est  Elias  (Matth.  xvii,  12).  Requisitus 
autem  Joannes,  dicit :  Non  sum  Elias.  Quid  est  hoc, 
fratres  charissimi,  quia  quod  Yeritas  affirmat,  hoc 
propheta  Yeritatis  negat  ?  Valde  namque  inter  se  di- 
versa  sunt  Ij^se  est  et  Non  sum.  Quomodo  ergo  pro- 
pheta  Yeritatis  est,  1457  si  ejusdem  Veritatis  ser- 
monibus  concors  non  est  ?  Sed  si  subtiliter  veritas 
ipsa  requiratur,  hoc  quodinter  se  contrarium  sonuit, 


D 


quomodo  contraritim  non  sit  invenitur.  Ad  Zacha- 
riam  namque  de  Joanne  angelus  dicit :  Ipsepracedet 
ante  illum  in  spiritu  et  virtute  Eli(B{  Lue.  i,  17).  Qui 
idcirco  ventums  in  spiritu  et  virtute  Eliae  dicitnr, 
quia  sicut  Elias  secundum  Domini  adventum  praeve- 
niet,  ita  Joannes  praevenit  primum,  Sicut  ille  prae- 
cursor  ventums  est  judicis  ,  ita  iste  praecnrsor 
est  factus  Redemptoris.  Joannes  igitur  in  spiritu 
Elias  erat,  in  persona  Elias  non  erat.  Quod  ergo 
Dominus  fatetur  de  spiritu,  hoc  Joannes  denegat  de 
persona,  quia  etjustum  sicerat,  utet  discipnlis  Do- 
minus  spiritalem  de  Joanne  sententiam  diceret,  et 
Joannes  idem  turbis  caraalibus  non  de  suo  spintu, 
sed  de  corpore  responderet.  Contrarium  ergo  veritati 
videtur  esse  quod  Joannes  sonuit,  sed  tamen  a  veri- 
tatis  tramite  non  recessit. 

2.  Qui  cum  se  etiam  prophetam  negat,  quia  vide- 
licet  non  solum  poterat  Redemptorem  '  praedicare, 
sed  etiam  demonstrare,  quisnam  sit  continno  expri- 
mit,  dum  subjungit :  Ego  vox  clamantis  in  deserU), 
Scitis,  fratres  charissimi,  quia  unigenitusFiUua  Y^ 
bum  Patris  vocatur,  Joanne  attestante,  i4Bft=fBi 
ait :  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  etpud 
Deum,  etDeus  erat  Verbum  (Joan.  i,  1/  £t  ex  ipia 
vestra  locutione  cognoscitis  quia  prius  vox  sonat,  nt 
verbum  postmodum  possit  audiri.  Joannes  ergo  vo- 
cem  se  esse  asserit,  quia  Yerbum  praecedit.  Adven- 
tum  itaque  Dominicum  praecurrens.  vox  dicitur,  quia 
per  ejus  ministerium  Patris  Yerbum  ab  hominibus 
auditur.  Qui  etiam  in  deserto  clamat,  quia  derelictae 
destitutaeque  Judaeae  ®  solatium  Redemptoris  annun- 
tiat.  Quid  autem  clamet  insinuat  cum  subjungit: 
Dirigite  viam  Domini,  sicut  dixit  Isaiaspropheta(Isai. 
XL,  3^.  YiaDomini  adcor  dirigitur  com  veritatis  ser- 
mo  humiliterauditur.ViaDominiad  cordirigiturcom 
ad  praeceptum  vita  praeparatur.  Unde  scriptum  est : 
Si  quis  diligit  me,  sermonem  meum  servabii,  et  Pater 
meus  diliget  eum,  et  ad  eum  veniemus,  et  mansionem 
apud  eum  faciemus  (Joan.  xvi,  23^.  Qoisqois  ergo 
in  superbiam  mentem  elevat,  quisquis  avaritiae  aesti- 
bus  anhelat,  quisquis  se  luxuriae  inquinationibns  pol- 
Iuit,cordisostiumcontraveritatem  claudit;  etneadse 
Dominus  veniat,claustra  animi  serisvitiomm  damnat. 

3.  Sed  adhuc  qui  missi  sunt  percontantnr :  Qma 
ergo  baptizas,  si  tu  non  es  Christus,  neque  Eliat,  neque 
propheta  ?  Quod  quia  non  studio  cognoscendae  veri- 
tatis ,  sed  malitia  exercendae  aemulationis  dicitur , 
Evangelista  tacite  innotult  cum  subjimgit,  dicens : 
Et  qui  missi  fuerant  erant  ex  Pharisoeis.  Ac  si  apertc 
dicat :  Ilii  Joannem  de  snis  actibns  reqninut,  qoi 
doctrinam  nesciunt  quaerere,  sed  invidere.  Sed  san- 
ctus  quisque  etiam  cum  perversa  mente  reqniritur, 
a  bonitatis  suas  studio  non  mntatur.  Unde  Joannes 
quoque  ad  verba  invidiae  praedicamenta  respondit 
vitae.  Nam  protinus  adjungit :  Ego  baptizo  in  aqua ; 


*  Corb.,  non  negatis. 

'  In  2  Gemet.  solo  Dominica  haec  indicatur,  nec 
alia  dies  assignatur  in  Mss. 
^  C.  GeTm.  et  Bigot.,  egoquidem  baptizo, 
*  Belvac,  et  C.  Germ.,  cujus  e^o  wm  vm  dignus 


ut  solvam.  Habet  etiam  Bigot.  ut  solvam. 

*  Gemeticenses  et  nonnulli,  prcedxcere. 

*  Ita  Mss.  cum  vet.  Ed«  In  recent.,  soJaHmw» 
redemptionis. 


ilOl 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGEUA  LIB.  1.  -  HOMIL.  VU. 


1102 


medius  autem  vestrum  iteiit,  quem  vos  nescitis,  Joan-  A 
nes  '  non  spiritn^  sed  aqua  baptizat^  qnia^  peccata 
solvere  non  valens,  baptizatorum  corpora  per  aqaam 
lavat^  sed  tamen  mentem  per  veniam  '  non  lavat. 
Cnr  ergo  baptizat  qui  peccata  per  baptisma  non 
relaxat,  nisi  ut^  praecursionis  sux  ordinem  servans, 
qui  nasciturum  nascendo  praevenerat,  baptizaturum 
quoque  Dominum  baptizando  praeveniret ;  et  qui 
praedicando  factus  est  prsecursorChristi,  baptizando 
etiam  praecursor  ejus  ficret  imitatione  sacramenti  ? 
Qui  inter  haec  mysterium  annuntians,  hunc  in  medio 
hominum  et  stetisse  asserit,  et  nesciri,  quia  per 
carnem  Dominusapparens,  etvisibilis  exstititcorpore 
et  invisibilis  majestate.  De  quo  etiam  subdit :  Qui 
posi  me  venit,  anteme  factus  est.  Sic  namque  dicitur: 
Ante  me  factus,  ac  si  dicatur,  Ante  meposiius.  Post  n 
me  ergo  venit,  quia  postmodum  natus ;  ante  me  au- 
tem  factus  est,  quia  mihi  praelatus.  Sed  haBc  paulo 
superius  dicens  etiam  praelationis  ejus  causas  aperuit 
cum  subjunxit  quia  priorme  erat.  Ac  si  aperte  dicat: 
Inde  me  etiam  post  natus  superat,  quo  cum  nativi- 
tatis  suae  tempora  non  angustant.  Nam  qui  per  ma- 
trem  in  tempore  nascitur, '  sine  tempore  est  a  Patre 
generatus.  Cui  quantae  reverentiae  humiiitatem  de- 
beat  subdendo  manifestat :  Cujus  non  sum  dignus 
solvere  corrigiam  calceamenti  (Marc.  i,  7).  Mos  apud 
veteres  fuit  ut  si  quiseam  quae  sibicompeteret  accipere 
uxorem  nollet,  ille  ei  calceamentum  1459  solve- 
ret  qui  ad  hanc  sponsus  jure  propinquitatis  veniret. 
Quid  igitur  inter  homines  Christus,  nisi  sanctae  Ec- 
clesiae  sponsus  apparuit  ?  De  quo  et  idem  Joannes  p 
dicit :  Qui  hahei  sponsam,  sponsus  est  {Joan.  iii,  29). 
Sedquia  Joannem  homines  Christum  esse  putaverunt, 
quod  idem  Joannes  negat,  recte  se  indignum  esse  ad 
solvendam  corrigiam  ejus  calceamenti  denuntiat.  Ac 
si  aperte  dicat :  Ego  Redemptoris  nostri  vestigia  de- 
nudare  non  valeo,  quia  sponsi  nomen  mihi  immerito 
non  usurpo.  Quod  tamen  intelligi  et  aliter  potest. 
Quis  enim  nesciat  quod  calceamenta  ex  mortuis  ani- 
malibus  finnt?  Incarnatus  vero  Dominus  veniens 
quasi  calceatus  apparuit,  quia  in  divinitate  sua 
morticinanostraecorruptionisassumpsit.  Unde  etiam 
per  Prophetam  dicit :  In  Idumoeam  extendam  calcea- 
mentum  meum  (Psal.  ux,  10).  Per  Idumaeam  quippe 
gentilitas,  per  calceamentum  veroassumptamortali- 
tas  designatur.  In  Idumaeam  ergo  Dominus  calcea- 
mentum  suum  se  extendere  asserit,  quia  dum  per  ^ 
camem  gentibus  innotuit,  quasi  calceata  ad  nos  di- 
vinitas  venit.  Sed  hujusincarnationis  mysterium  hu- 
manus  oculus  penetrare  non  sufficit.  Investigari  et- 
enim  nullatenus  potest  ^  quomodo  corporatur  Ver- 
bumy  quomodo  summus  et  vivificator  spiritus  intra 


uterum  matris  animatur,quomodo  is  qui  initium  non 
habet,  et  existit,  et  concipitur.  Corrigia  ergo  calcea- 
menti  est  ^  ligatura  mysterii.  Joannes  itaque  solvere 
corrigiam  calceamenti  ejus  non  valet,  quia  incarna- 
tionis  ejus  mysterium  nec  ipse  investigare  sulficit, 
qui  hanc  per  prophetiae  spiritum  agnovit.  Quid  est 
ergo  .dicere  :  Non  sum  dignus  soloere  corrigiam  cal» 
ceamenti  ejus,  nisi  aperte  et  humiliter  suam  *  igno- 
rantiam  profileri?  Ac  si  patenter  dicat :  Quid  mirum 
si  ille  mihi  praelatus  est,  quem  post  me  quidem  na- 
tum  considero,  sed  nativitatis  ejus  mysteriura  non 
apprehendo?  EcceJoannes,  prophetiae  spiritu  imple- 
tus,  mira  scientia  emicat,  et  tamen  illud  de  se  in- 
sinuat  quod  ignorat. 

4.  Qua  in  re  pensandum  nobis  est,  fratres  charis-  ^ 
simi,  et  tota  intentione  cogitandum  quomodo  sancti 
viri,  ut  humilitatis  in  se  virtutem  custodiant,  cum 
quaedam  mirabiliter  sciunt,  illud  ante  mentis  oculos 
student  revocare  quod  nesciunt,  ut  dum  ex  partealia 
infirmitatem  suam  considerant,  ex  ea  parte  ^  qua 
perfectus  est  eorum  se  animusnonextollat.  Scientia 
etenim  virtus  est^  humilitas  etiam  custos  virtutis. 
Restat  ergo  ut  in  omne  quod  scit  sese  mens  deprimat 
ne  quod  virtus  scientiae  congregat  ventus  elationis 
^  tollat.  Cum  bona,  fratres,  agitis,  semper  ad  memo- 
riam  male  acta  revocate,  ut  dum  caute  culpa  con- 
spicitur  nunquam  de  bono  opere  incaule  animus  lae- 
tetur.  Superiores  invicem,  eos  maxime  qui  vobis 
commissi  non  sunt,  proximos  vestros  attendite, 
quia  et  quos  agere  aliqua  prava  conspicitis,  quia 
in  eis  lateant  bona  nescitis.  Magnus  ergo  unus- 
quisque  esse  studeat,  sed  tamen  aliquo  modo  esse 
se  nesciat,  ne  dum  sibi  magnitudinem  arrogan- 
ter  tribuit,  •  amittat.  Hinc  etenim  per  prophetam 
dicitur  :  Vce  qui  sapientes  estis  in  oculis  vestris,  et 
coram  vohismeiipsis prudentes  {Isai.  v,  21).  Hinc  Pau- 
lus  ait  :  Nolite  prudentes  esse  apud  vosmetipsos  {Rom. 
XII,  16).  Hinc  contra  superbientem  Saul  dicitur  : 
1460  Cum  esses  parvulus  in  oculis  tuis,  caput  in 
tribubus  Israel  facius  es  {I  Reg,  xv,  17).  Ac  si  aperte 
diceretur  :  Cum  tu  te  parvulum  conspiceres,  ego  te 
prae  caeteris  magnum  feci.  Quia  vero  tu  te  magnum 
conspicis,  a  me  parvus  iestimaris.  Quo  contra  cum 
David  regni  sui  potentiam  coram  arca  foederis  Do- 
mini  saltando  despiceret,  dixit :  Ludam  ei  vilior  fiam 
plus  quam  facius  sum,  et  ero  humilis  in  oculis  meis 
{II  Reg.  VI,  22).  Quem  enim  non  extolleret  ora  leo- 
num  frangere,  ursorum  brachia  dissipare,  despectis 
prioribus  fratribus  eligi,  reprobato  rege  ad  regni 
*o  gubernacula  ungi,  timendum  cunctis  uno  lapide 
Goliam  sternere,a  rege  proposita  exstinctis  allophylis 
numerosa  praeputia  reportare,  regnum  ex  promis^ 


*  In  recent.  Ed.,  in  spiritUf  in  aqua. 
'  Excusi,  non  sanat,  invitis  Mss. 

*  Excusi,  sine  matre  ante  iempora  es(,  etc.  Resti- 
tnimus  hunc  locom  ex  Mss.  Anglic.  et  omnibus  no- 
stris. 

^  Sic  legere  cogit  Mss.  consensus.  Editi  habent, 
ineamatur. 

*  Duo  prior.  Gemet..  Bigot.,  Longip.,  VaL  Ci., 
est  hujus  causa  nostris  sennbus  obligata  mysterii,  Ac- 


cedit  unus  Codex  San.-Germ.  Adhaeremus  autem  C. 
Germ.,  Re^.,  Corb.,  Carnut.,  etc. 

•  Duo  priores  Gemet.,  confiteri. 

^  Vulgati,  qua  perfecii  sunl.  Contradicunt  Mss. 
omnes. 

« Ita  Turon.,  C.  Germ.,  etc.  Excusi,  spargat» 

<  Post  amittat  habent  Ed.  intus  quod  erat. 

^^  In  nonnuUis  Ed.,  iabemacula. 


1103 


SAf^CTI  GREGORll  MAGNI 


UM 


sione  percipere^  cnnctnmque  Israeliticam  ^  popalam  A  leantur  de  libro  viventium,  et  cumjustis  non  scrihaniur 


sine  nlla  posmodnm  contradictione  1461  possi- 
dere?  £t  tamen  in  cnnctis  se  despicit,  qni  in  snis 
ocolis  se  esse  hamilem  confitetur.  Si  ergo  sancti 
viri  etiam  cum  agunt  fortia,  de  semetipsis  vilia  sen- 
tiant,  quid  in  sua  excusatione  dicturi  sunt  qui  sine 
opere  virtutis  intumescunt?  Sed^etsi  qaaelibet  bona 
adsint  opera,  nulla  sunt,  nisi  ex  humilitate  condian- 
tar.  Miranda  quippe  actio  cum  elatione  non  elevat, 
sed  gravat.  Qui  enim  sine  humilitate  virtutes  con- 
gregat,  in  ventum  pulverem  portat ;  et  unde  aliquid 
ferre  cernitur,  inde  deterius  cajcatur.  In  cunctis  ergo 
qaae  agitis,  fratres  mei,  radicem  boni  operis  hamili- 
tatem  tenete  ;  nec  quibus  jam  superiores,  sed  quibus 
adhuc  inferiores  estis,  aspicite,  ut  dum  meiiorum 


(Psal.  Lxviii,  29).  Qui  beneetiam  in  Bethlehemna- 
scitur:  Bethlehem  quippe  domus  panis  interpretator. 
Ipse  namque  est  qui  ait :  Ego  sum  panis  tnrta,  ^tit 
de  ccbIo  descendi  (Joan.  vi,  41,  52).  Locus  ergo  in 
quo  Dominus  nascitur,  domus  panis  antea  vocatas 
est,  quia  futurum  profecto  eratut  ille  ibi  per  mate- 
riam  camis  appareret,  qui  electorum  mentisintema 
satietate  reficeret.  Qui  non  in  parentum  domo^  sed 
in  via  nascitur,  ut  profecto  1461  ostenderet,  quia 
per  humanitatem  suam  quam  assumpserat  quasi  in 
alieno  nascebatur.  Alienum  videlicet  non  secundum 
potestatem  dico,  sed  secundum  naturam.  Nam  de 
polestate  ejus  scriptum  est :  In  propria  venit  (Joan. 
I,  il).  In  naturaetenim  sua  ante  temporanatus  est. 


vobis  exempla  proponitis,  ad  majora  semper  ascen-  g  [^  nostra  venit  ex  tempore.  Qui  ergo  aetemus  per 

manens  temporalis  apparuit.  alienum  est  ubi  descen- 
dit.  Et  quia  per  prophetam  dicitur  :  Omnis  caro  fe- 
num  (Isai.  xi,6),  factus  homo,  fenum  nostrum  ver- 
tit  in  fmmentum,qui  de  semetipso  ait :  Nisigranum 
frumenii  cadens  in  terram  mortuum  fuerit,  ipsum  solum 
manei  (Joan,  xii,  24).  Unde  et  natusin  praeaepio  re- 
clinatur,  ut  fideles  omnes  videiicet  sancta  animalia, 
carnis  suae  frumcnto  reficeret,  '  ne  ab  aeternae  intel- 
ligentiae  pabulo  jejuna  remanerenl.  Quid  autem  est 
quod  vigilantibus  pastoribus  angelus  apparet,  eosque 
Dei  clarilas  circumfulget,  nisi  quod  illi  prae  caeteris 
videre  sublimia  merentur,  1462  qui  fidelibas  gre- 
gibus  praeesse  'soliicite  sciunt  ?  Dumqae  ipsi  pie  su- 
per  gregem  vigilant,  divina  super  eos  gratia  Jargias 


dere  ex  humilitate  valeatis  '. 

HOMILIA  VIII. 

Habita  ad  populum  in  basilicabeataeMaria)  Yirginis, 
in  die  Natalis  Domini. 

LECTIO  S.  EVANG.  SEC.  LUC.  II,    1-14. 

In  illo  iempore,  exiit  edicium  a  CcBsare  AugusU),ut 
describeretur  universus  orbis.  Hcbc  descripiio  primafa- 
cta  estaprceside  Syrice  Cyrino.  Et  ibanl  omnesui  pro- 
fiterentur,  singuli  in  suam  civitatem.  Ascetidit  autem 
et  Joseph  a  Galilcea  de  civitate  Nazareth,  in  Judceam 
in  civitatem  David,  quas  vocatur  Beihlehem,  eo  quod 
esset  de  domo  ei  familia  David,  ut  profitereiur  cum 
Maria  desponsata  sibi  uxore  prcegnanie.  Factum  est 
autem,  cum  essent  ibi,impleti  sunt  *  dies  ut  pareret.Et 
peperit  filium  suum  primogeniium ;  et  pannis  eum  in- 


volvii,etreclinavit  eum  in  prcBsepio,quianon  erat  ei  lo-  G  comscat 


cus  in  diversorio,  Et  pastores  erant  in  regione  eadem, 
vigilantes  et  custodientes  vigilias  noctis  super  gregem 
suum.  Et  ecce  angelus  Domini  stetit  juxta  illos,  et 
claritas  Dei  circumfulsit  illos,  et  timuerunt  timore 
magno,  Et  dixit  illis  angelus  :  Nolite  timere.  Ecce 
enim  evangelizo  vobis  gaudium  magnum,  quod  erit 
omni  populo,  quia  natus  est  vobis  hodie  Salcator,  qui 
est  Christus  Dominus,  in  civitate  David,  Et  hoc  vobis 
signum  :  Invenietis  infantem  pannis  involutum,  et  po- 
situm  in  prcesepio.Et  subito  facta  estcum  angelomui- 
iitudo  militice  ccelestis  ^  exercitus,  laudantium  Deum, 
ei  dicentium  :  Gloria  in  altissimis  Deo,  etin  terrapax 
hominibus  bonas  voluntatis, 

1460  Quia,largienteDomino,missaram  solemnia 


2.  Regem  vero  natum  angelus  nantiat,  ejusqae 
voci  angeiorum  chori  concinunt,  et  congaadentes 
ciamant :  Gloria  in  excelsis  Deo,  etin  terra  pax  homi- 
nibus  boncevoluntatis.  Prius  quippe  qaam  Redemptor 
noster  nasceretur  per  carnem,  discordiam  cum  an- 
gelis  habuimus,  a  quorum  claritate  atque  manditia 
per  primae  culpae  meritum,  per  quotidiana  deiicta 
longe  distabamus.  Quia  enim  peccando  extranei  era- 
mus  a  Deo,  extraneos  nos  a  suo  consortio  depota- 
bant  angeli  ci  ves  Dei .  Sed  quia  nos  cognovimas  Regem 
nostrum,  recognoverunt  nosangeli  civessuos.  Qaia 
enim  coeli  Rex  terram  nostrae  carnis  assamp«it,  in- 
firmitatem  nostram  illa  jam  angelica  celsitado  non 
despicit.  Ad  pacem  nostram  angeli  redeant,  inten- 


ter  hodie  celebraturi  sumus,  loqui  diu  de  Evangelica  D  tionem  prioris  discordiae  postponunt ;  et  qaos  prius 


lectione  non  possumus.  Sed  nos  aliquid  vel  breviter 
dicere  Redemptoris  nostri  nativitas  ipsa  compeliit. 
Quid  est  quod  nascituro  Domino  mundus  describitur, 
nisi  hoc  quod  aperte  monstratur,  ^  quia  ille  veniebat 
in  carne^  qui  eleclos  suos  ascriberet  in  aeternitate  ? 
Qao  contra  de  reprobis  per  Prophetam  dicitur  :  De- 

^  In  Gussanv.  populum  contradictione  possidere, 

*  Belvac.  et  al.,  sed  qtuelibet  bona. 

'  In  C.  Germ.  et  Turon.,  prcestante  Domino  nostro 
Jesu  Christo.  Additar  in  Turon*  cui  est  honor  etglo- 
ria  in  scecula  sceculorum.  Amen, 

*  Beiv.,  dies  Marice,  ut  pareret.    • 

«  Abest  exercitus  a  Mss.  C.  Germ.,  Belv.,  Bigot. 
Paulo  post  Gorb.  Germ.  et  Belv.  habent  in  excelsU, 


infirmos  abjectosqae  despexerant,  jam  socios  vene- 
rantur.  Hincest  enim  >  quod  Loth  (Genes,  xix,  1)  et 
Josue  (Josue  v,  15)  angeios  adorant,  nec  tamen  ado- 
rareprohibentar;  Joannes  vero  in  Apocalypsi  ^*  soa 
adorare  angelum  voluit,  sed  tamen  1463  idem 
hunc  angelus  ne  se  debeat  adorare  compescoit,  di- 

]^T0  altissimis, 

^  Excusi,  quia  ille  apparebat  in  came. 

^  1  Carnut.  et  pauci,  ne  ab  intema. 

^  Belvac.  et  C.  Germ.,  soHiciti  sunt, 

•  Turon.,  Corb.  Germ.,  Belvac.,  Gemet.,  etc., 
qmd  Loth  vel  Josue,  abi  vel  samitar  pro  particQii 
conjunctiva  et. 

^*  Abest  sua,  a  Turon,  et  pl. 


1105 


XL  HOMIUARUM  IN  EVAN6ELIA.  LIB.  I.  —  HOMIL.  IX. 


1106 


cens  :  Videne  feceris,conservus  enim  tuus  sum  etfra-  A  etcongrego  ubi  non  sparsi^oportuit  ergo  te  ^  darepc' 


k^m  tuorum  (Apoc.  xxu,  9  j.  Qaid  est  quod  ante  Re- 
demptoris  adventum  angeliabhominibns  adorantnr^et 
tacenty  postmodam  vero  adorari  refuginnt,  nisi  quod 
natnram  nostram^  quam  prius  despexerant,  postquam 
hanc  super  se  assumptam  conspiciunt,  substratam 
sibi  videre  pertimescunt?  Necjamsubsevelutinfir- 
mam  contemnere  ausi  sunt,  quam  super  se  videlicet 
in  coeli  Rege  venerantur.  Nec  babere  dedignantur 
hominem  socium,  qui  super  se  adorant  hominem 
Deum.  Curemus  ergo,  fratres  charissimi,  ne  quanos 
immunditia  polluat,  qui  in  aetema  ^  praescientia  et 
Dei  cives,et  angelisejus  aequalessumus.Viildicemus 
moribus  dignitatem  nostram,  nulla  nox  luxuria  in- 
quinet,  nulla  nos  turpiscogitatio  accuset,  non  malitia 


cuniam  m^am  nummulariiSy  et  ego  veniens  recepissem 
utique  quod  meum  est  cum  usura.  Tollite  itaque  ah  eo 
talentum,  et  dateei  qui  hahet  decemtalenta.Omnienim 
hahenti  dabitur,  etahundabit ;  ei  autem  qui  nonhahet 
et  quod  videtur  hahere  auferelur  ah  eo.Etinutilem 
servum  ejicite  in  tenehras  exteriores;  illic  erit  fletus  et 
stridor  dentium. 

1.  Lectio  sancti  Evangelii^fratres  charissimi,sol- 
licite  considerare  nos  admonet^ne  nos,  qui  plus  cae- 
teris  in  hoc  mundo  accepisse  aliquid  cernimur  ab 
auctore  mundi,  gravius  inde  judicemur.  Gum  enim 
augentur  dona,  rationes  etiam  crescunt  donorum. 
Tanto  ergo  esse  humilior  atque  •  ad  serviendum 
1464  promptior  quisque  debet  ex  munere,  quanto 


mentem  mordeat,non  invidiaerubigoconsummat,non  3  se  obligatiorem  esse  conspicit  in  reddenda  ratione. 


elatio  inflet,  non  ambitio  per  terrena  oblectamenta 
dilaniet,  *  non  ira  inflammet.  Dii  etenim  vocati  sunt 
homines.  Defende  ergo  tibi,  0  homo,  contra  vitia 
honorem  Dei,  quia  propter  te  factus  est  Deus  homo, 
qui  vivit  et  regnat  in  saecula  saecalomm.  Amen. 

HOMILU  IX . 
Habita  ad  popalum  in  basilica  sancti '  Silvestri^  in 

die  natalis  ejus. 

LBCTIO  S.  BVANG.  SBC.  MATTH.  XXV,  14-30. 

In  illo  tempore,dixit  Jesus  discipulis  suisparaholam 
hanc :  Homo  quidam  peregre  proficiscens,  vocavit  ser- 
vos  suos,  et  tradidit  illis  bona  sua.Etuni  deditquinqu£ 
taknta,  alU  autem  duo,  alii  vero  unum^unicuique  se- 
cundum  propriam  virtutem,  et  profectus  est  statim. 


Ecce  homo  qui  peregre  proficiscitur,  servos  suos  vo- 
cat,  eisque  ad  negotium  talenta  parlitur.  Post  mul- 
tum  vero  temporis  positurus  rationem  revertitur, 
bene  operantes  pro  apportato  lucro  reraunerat,  ser- 
vum  vero  a  bono  opere  torpentem  damnat.  Quisita- 
que  iste  homo  est  qui  peregre  proficiscitur,  nisi  Re- 
demptor  noster,  qui  in  ea  carne  quam  assumpserat 
abiit  in  coelum  ?  Carais  enim  locus  proprius  terra 
est,  quae  ^  quasi  ad  peregrina  ducitur,  dum  perRe- 
demptorem  nostrum  in  coelo  collocatur.  Sed  homo 
iste  peregre  proficiscens  servis  suis  bona  sua  Iradi- 
dit,  quia  fidelibus  suis  spiritalia  dona  concessit.  Et 
uni  quidem  quinque  talenta,alii  duo,  alii  verocom- 
misit  unum.  Quinque  etenim  sunt  corporis  sensus. 


Abiikiutemquiquinquetalentaacceperat,etoperatusest  p  videlicet  visus,  auditus,  gustus,  odoratus  et  tactus. 

•  •  _       •  -^  A  J*  *  O*  *f  *X  A  *      J  ^^^        ^v  •  1  A*  J  _  _      •  ^  j*  «*       va  ««  w>  *    J 


tfi  eis,  et  lucratus  est  alia  quinque.  Similiter  et  qui  duo 
acceperat,  lucratus  est  aliaduo.Quiautem  unumacce- 
perat,  ahiens  fodit  in  terram,  et  cthscondit  pecuniam 
domini  sui.  Post  multum  vero  temporis  venit  Dominus 
servorum  illorum,  et  posuit  rationemcum  eis.  EtaccC' 
dens  qui  quinque  talenta  acceperat,obtulit  alia  quinque 
tatenta,dicens:Domine,  quinque  talenta  tradidisti  mihi, 
ecce  alia  quinque  superlucratus  sum.  Ait  illi  Dominus 
ejus:  Euge  serve  boneet  fidelis,quia  superpauca  fuisti 
fidelis,  super  multa  te  constituam;  intra  in  gandium 
domini  tui.Accessit  autem  et  qui  duo  talenta  acceperat, 
et  ait :  Domine,  duo  talenta  tradidisti  mihi,  ecce  alia 
duo  ^  superlucratus  sum.Aii  illi  Dominus:  ejus  ;Euge, 
serve  bone  et  fidelis,  quia  super  pauca  fuisti  fidelis, 
tuper  multa  te  constitmm;  intra  in  gaudium  domini 


Quinque  ergo  talentis  donum  quinque  sensuum,  id 
est  exteriorum  scientia,  exprimitur.  Duobus  vero 
inteilectuset  operatio  designatur.Unius  autem  talenti 
nomine  intellectus  lantummododesignatar.  Sed  is  qai 
quinque  talenta  acceperal  alia  quinque  lucratus  est, 
quia  sunt  nonnulli  qui,  etsiiinteraaac  mysticapene- 
trare  nesciunt,  pro  intentione  tamen  supernae  patri» 
docent  recta  quos  possunt  de  ipsis  exterioribus  quaa 
'  acceperunt;  dumque  se  a  carnis  petulantia  et  ater- 
renarum  rerum  ambitu,  atquea  visibilium  voluptate, 
custodiunt,  ab  his  etiam  alios  admonendo  compes- 
cunt.  Et  sunt  nonnulli  qui,  quasi  duobus  Ulentis  di- 
tati,  intellectum  atque  operationem  percipiunt,  sub- 
tilia  de  internis  intelligunl,  mira  in  exterioribus  ope- 
rantur ;  cumque  et  intelligendo  et  operando  aliis 


tui.Acced^s  autem  et  qui  unum  talentum  acceperat,  ^  praedicant,  quasi  duplicatum  de  negotio  lucram  re- 

portant.  Bene  autem  alia  quinque  vel  alia  duo  in  lu- 
crum  venisse  referuntur,  quia  dum  •  utrique  sexui 
praedicalio  impenditur,  quasi  accepU  telenta  gemi- 
nantur.  Sed  is  qui  unum  talentum  aceeperat,abien8, 
fodit  in  terram,  et  abscondit  pecuniam  domini  sui. 


Uit :  Domine,  scio  quia  homo  durus  es,  metis  ubi  non 
seminasti^et  congregas  ubi  non  sparsisti;  et  timens  ahii 
et  abscondi  talentum  tuum  tn  terra,  ecce  habes  quod 
tuum  est.  Respondens  autem  dominus  ejus,  dixit  ei  ; 
Serve  male  ct  piger,sciebas  quia  meto  uhi  non  semino, 

*  Duo  priores  Gemet.  ac  Bigot.,  prcesentia. 

*  Haec  in  Belv.,  Corb.  et  C.  German.,  minime  le- 
guntur. 

'  Ita  legitur  in  omnibus  Mss.  nostris,  nullibi  autem 
Felids;  quod  pro  varia  lect.  Gussanv.  annotayit.  In 
duob.  Gemet.  vet.  legitur  Silvestripapo!.  In  alio,  epi- 
icopi.  In  kalend.  Rom.  a  Joanne  Frontone  edito, 
quodputatante  an.  731  exaratum  esse,  aliud  Evan- 
geliom  assignator  in  festo  sancti  Silvestri. 


•  In  Corb.  Germ.  et  Norm.,  simpliciter,  lucratus 

sum. 

6  C.  Germ.,  Belv.  et  Bigot.,  commitUre. 

•  Belvac,  quasiperegrina. 

7  In  recent.  Ed.  additur  duplum  talentum  portant, 
quod  abest  a  veteribas  tum  valg.  tam  manu  exar- 
ratis. 

•  1.  Carnot.,  utrique  sensui. 


ii07 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


iiOS 


Talentum  in  lerra  abscondere  est  acceptum  ingeniam  A  non  semino,  et  congrego  ub%  non  *  «parst;  oporiuit  ergo 


in  terrenis  actibos  implicare,  lacrnm  spiritale  non 
qaaerere,  cor  a  terrenis  cogitationibas  nnnquam  le- 
vare.  Sunt  namqne  nonnuUi  qai  donum  inte)ligentiaB 
perceperunt,sed  tamen  solaquae  carnis  suntsapiunt. 
De  quibus  per  prophetam  dicitur  iSapientes  sunl  ut 
faciant  mala,  bene  aut(^m  facere  nescierunt  (Jerem.rv, 
22j.Sed  Dominus,  qui  talenta  contulit,  rationem  po- 
siturus  redit,  quia  is  qui  nunc  pie  spintalia  dona  tri- 
buitdislricle  in  judicio  meritaexquirit,  quidquisque 
accepit  considerat,etquod  lucrum  de  acceptis  repor- 
tet  pensat. 

2.  Servus  qui  geminata  talenta  retalit  a  domino 
laudatur,  atque  ad  aetemam  remunerationem  *  per- 
ducitur,  cum  ei  voce  dominica  dicitur,Eu^c  serve 


te  dare  pecuniam  meam  nummulariis,  et  ego  veniens 
recepissem  utique  quod  meum  est  cum  usura.  Ex  verbis 
suis  servus  constringitur  cum  dominus  dicit  :  Meto 
ubi  non  semino,et  congrego  ubi  non  sparsi.  Ac  si  aperte 
dicat  :  Si  juxta  tuam  sententiam  et  illud  exquiro 
quod  non  dedi,  quanto  magis  a  te  exquiro  quod  ad 
erogandum*dedi;  oportuerat  ergo  te  dare  pecuniam 
meam  nummulariis;  et  ego  veniens  recepissem  uti- 
que  quod  meum  est  cum  usura.  Pecuniam  vero  dare 
nummulariis  est  eis  scientiam  praedicationis  im- 
pendere  qui  hanc  valeant  exercere. 

4.  Sed  sicut  nostrum  periculum  aspicitis  si  domi- 
nicam  pecuniam  teneamus,  ita  vestrum,fratre8cha- 
rissimi,  sollicite  pensate,  quia  a  vobis  cum  usura 


bone  et  fidelis,  quia  super  pauca  fuisti  fidelis,  super  g  exigitur  quod  auditis.  In  usura  quippe  pecunia  etiam 


multa  te  constituam,  intra  in  gaudium  domini  tui. 
Pauca  quippe  bona  sunt  omnia  praesentis  vitae,quam- 
libet  multa  esse  videantur,  *  comparatione  retribu- 
tionis  aeternae.  Sed  tunc  fidelis  servus  super  multa 
constiluitur  quando,  devicta  omni  corruptionis  mo- 
lestia,de  aeternis  gaudiis  in  illacoelestisede  gloriatur. 
Tunc  ad  domini  sui  gaudium  perfecte  1465  inlro- 
mittitur,  quando  in  aeterna  illa  patria  assumptus, 
atque  angelorum  coetibus  admistus,  sic  interius  gau- 
det  de  munere,ut  nou  sit  jam  quod  exterius  doleat 
de  corruptione. 

3.  Servus  autem  qui  operari  de  talento  noluit,  ad 
domin  um  cum  verbis  excusationis  redit,  dicens  : 
Dominef  scio  quia  homo  durus  es,metis  ubi  non  semi- 


non  data  recipitur.  Cum  enim  hoc  redditur  quod  ac- 
ceptum  fuerat,  illud  etiam  superimpenditnr  quod  ac- 
ceptum  non  est.  Pensate  ergo,  fratres  charissimi, 
quia  de  accepta  hac  verbi  pecunia  usuras  solvetis,  et 
curate  ut  ex  eo  quod  auditis  etiam  alia  studeatis  in- 
telligere  quae  non  auditis,  quatenus  alia  ex  aliis  col- 
ligentes,  etiam  illa  discatis  ex  vobismetipsis  agere 
quae  necdum  ex  praedicatoris  ore  didicistis.  Pigrum 
vero  servum  qua  sententia  feriat  audiamus  :  Tollite 
ab  eo  taUntum,  et  date  ei  qui  habet  decem  taknta. 

5.  Opportunum  valde  videbatur  ut  cum  malo  servo 
unum  talentum  tollitur,  ei  potius  qui  duo  quam  qui 
quinque  talenta  acceperat  daretur.  lUi  enim  1466 
^  dari  debuit  qui  minus  quam  qui  plns  habnit.  Sed, 


nasti,  et  congregas  ubi  non  sparsisti;  et  timens  abii  et  q  sicut  superius  diximus,  per  quinqne  talenta,  qiuQqne 


abscondi  talentum  tuum  in  terra,ecce  habes  quod  tuum 
est.  Notandum  quod  inutilis  servus  durum  dominum 
vocat,  cui  tamen  ad  lucrum  deservire  dissimulat,  et 
timuisse  se  dicit  in  lucrum  talentum  expendere,  qui 
hoc  solum  timere  debuerat,  ne  hoc  sine  lucro  ad  do- 
minum  reportaret.  Sunt  enim  plerique  intra  sanctam 
Ecclesiam,quorum  iste  servus  imaginem  tenet^  qui 
melioris  vitae  vias  aggredi  metuuut,  et  tamen  jacere 
in  sui  torporis  ignavia  non  pertimescunt:  cumquese 
peccatores  considerant,sanctitatis  vias  arripere  tre- 
pidant,  et  remanere  in  suis  iniquitatibus  non  formi- 
dant.  Quorum  bene  Petrus  adhuc  in  infirmitate  posi- 
tusspeciem  tenet  cum,  viso  miraculo  piscium,dixit: 
Exia  me,Dominef  quia  homo  peccator  sum  {Luc.  v,8). 


videlicet  sensus,  id  est  exteriorum  scientia  designa- 
tur,  perduoautem  intellectuset  operatioexprimitor. 
Plus  ergo  habuit  qui  duo  quam  qui  quinque  talenta 
perceperat,  quia  qui  per  quinque  talenta  exteriorum 
administrationem  meruit,  ab  intellectn  interioram 
adhuc  vacuus  fuit.  Unum  ergo  talentum,  quod  intel- 
lectum  signiiicare  diximus,  illi  dari  debuit  qui  bene 
exteriora  quae  acceperat  ministravit.  Quod  qnotidie 
in  sancta  Ecclesia  cernimus^  quia  plerique  dum  bene 
ministrant  exteriora  quae  accipiunt,  per  adjunctam 
gratiam  ad  intellectum  quoque  mysticum  perducon- 
tur,  ut  etiam  de  interna  intelligentia  poUeant  qoi 
exteriora  fideliter  administrant. 
6.  Generalis  etiam  mox  sententia  sobditur^  qua 


Iipo  si  te  peccatorem  consideras,  ^  oportet  ut  a  te  |>  dicitur :  Omni  enim  habenti  dabitur,  et  abundabit;  ei 


Dominum  non  repellas.  Sed  qui  idcirco  melioris  ha- 
bitus  vias  et  rcctioris  vitae  apprehendere  arcem  uo- 
luDt,  quia  infirmosseesseconspiciunt,  quasi  et  pec- 
catores  se  fateatur,et  Dominum  repellunt,  eumque  ♦ 
quem  in  se  sanctificare  debuerant,  fugiunt,  et  velut 
in  pcrturbationeconsUium  non  habent,dum  moriun- 
tur,et  vitam  timent.Unde  et  huic  servo  protinus  res- 
pondetur:  Serve  maleetpigerf  sciebas  quia  meto  ubi 


autsm  qui  non  habet,  et  quod  videtur  hahere  auferetnr 
ab  eo.  Habenti  namque  dabitur,  et  abondabit,  quia 
quisquis  charitatem  habet  etiam  dona  alia  percipit. 
Quisquis  charitatemnon  habet  etiamdona  quae  per- 
cepisse  videbatur  amittit.  Unde  necesse  est,  fratres 
mei,  ut  per  omne  quod  agilis  erga  charitatis  custo- 
diam  vigiletis.  Charitas  autem  vera  est  amicnm 
diUgere  in  Deo,  et  inimicum  dUigere  propterDeum. 


^  In  Ed.,  introducitur, 

'  HaecabsuntaBelv.,  Corb.,duob.  prior.  Gemet., 
duob.  Carnut.  et  Longip.  Exstant  in  C.  Germ.,  aUa 
manu,  sed  antiqua. 

3  Additur  in  duob.  Carnut.  in  veritate. 

*  Ita  C.  Germ.,Belv.  et  potiores  Mss.  In  Excusis, 


eumque  in  quo  sanctificari  debeant. 

'^  C.  Germ.  et  3  Gemet.,  non  spargo. 

^  Hic  ex  Mss.  et  antiq.  Ed.  replevimos  lacunam 
duarum  linearum. 

"^  Ed.  suppleverunt  magis,  quod  abest  a  Mss. 


1109  XL  HOMILIARUM  IN  EVAN6EUA  LIB.  I.  -  HOMIL.  X.  iliO 

Quam  qnisqiiis  non  habet  omne  boniun  amittit  qnod  A  HOMILIA  X  ^ 

Habita  ad  popalam  in  basilica  sancti  Petri  apostoii, 


habet,  talento  quod  acceperat  privatmr,  et  juxta  Do- 
minicam  sententiam  in  exteriores  tenebras  mitti- 
tor.  Per  pcBnam  quippe  in  exteriores  tenebras  ca- 
dit,  qui  per  cnlpam  snam  sponte  in  interiores  te- 
nebras  cecidit;  et  illic  coactns  patitur  tenebras 
ultionis,  qui  hic  libenter  sostinait  ^  tenebras  vo- 
laptatis. 

7.  Sciendam  vero  est  qaod  nallas  piger  ab  hac 
talenti  acceptione  secaras  est.  NoUas  namqae  est 
qai  veraciter  dicat :  Talentam  minime  accepi,  non 
est  ande  rationes  ponere  cogar.  Talenti  enim  no- 
mine  cailibet  paaperi  etiam  hoc  ipsam  repatabitur, 
quod  vel  minioMim  accepit.  Alius  namque  1467 
accepit  intelligentiam,  praedicationis  ministerium 


in  die  ^  EpiphanisB. 

LBGTIO  S.  EVANG.  SBG.  MATTH.  [I,  i-12. 

Cum  natus  esset  Jesus  in  Bethlehem  Judas,  in  diebus 
Eerodis  regis,  ecce  magi  ab  Oriente  venerunl  Jeroso^ 
lymam,  dicentes :  Ubi  est  qui  natus  estRex  Judceorumf 
Vidimus  enim  stellam  ejus  in  Oriente,  et  venimus  ado' 
rare  eum.  Audiens  autem  Herodes  rex  turhalus  est,  et 
omnis  Jerosolyma  cum  illo.  Et  congregans  omnes 
principes  sacerdotum,  et  scribas  populi,  sciscitabatwr 
aheis  ubi  Christus  nasceretur,  At  illi  dixerunt  ei:  In 
Bethlehem  Judce.  Sic  enim  scriptum  estper  prophetam : 
Et  tu  Bethlehem,  terra  Juda,  nequaquam  minima  esin 
principibusJuda,ex  te  enim  exiet  dux  quiregatpopulum 


debet  ex  talento.  Alius  terrenam  substantiam  accepit,  q  meim  IsraeL  Tunc  Herodes,  clam  vocatis  mag*s,  diti* 


erogationem  talenti  debet  ex  rebus.  Alius  nec  inter- 
noruminteliigentiam,  nec  rerum  affluentium  accepit, 
sed  tamen  didicit  artem  qua  pasdtUr,  ipsa  ars  ei  in  ta- 
lenti  acceptione  reputatur.  Alius  nihil  horum  assecu- 
tus  est,  sed  tamen  fortasse  familiaritatis  locum  apud 
divitem  meruit,  talentum  profecto  familiaritatis  ao- 
cepit.  Si  ergo  nihil  ei  pro  indigentibus  loquitur,  pro 
talenti  retentione  damnatur.  Habensergo  intellectum 
curet  omnino  ne  taceat,  habens  rerum  affluentiam 
vigilet  ne  a  misericordiaB  largitate  torpescat^  habens 
artem  qua  regitur  magnopere  studeat  ut  usum  atque 
utilitatem  illius  cum  proximo  partiatur,  habens  lo- 
quendi  locum  apud  divitemdamnationem  pro  retento 
talento  timeat,  si,  cum  Talet,  non  apud  eum  pro 


genter  didicit  ab  eis  tempus  stellce  quce  apparuit  eis. 
Et  mittens  itlos  in  Bethkhem,  dixit :  Ite  et  interrogate 
diligenter  depuero,  et  cum  inveneritis,  renuntiate  mxhi, 
ut  et  ego  veniens,  adorem  eum,  Qui,  cum  audissent  re- 
gem,  abierunt.  Et  ecce  stella  quam  viderant  in  Oriente 
antecedebat  eos,  usque  dum  veniens  staret  supra  ubi 
erat  puer.  Videntes  autem  stellam,  gavisi  sunt  gaudio 
magno  valde.  Et,  intrantes  domum,  invenerunt  puenm 
cum  Maria  matre  ejus ;  et,  procidentes,  adoraverunt 
eum.  Et,  apertis  thesauris  suis,  obtulerunt  ei  muneraf 
aurum,  thus  et  myrrham.  Et,  responso  accepto  in 
somnis  neredirentad  Herodem,  per  aliamviamreveni 
sunt  in  regionem  stiam. 

1468  1.  Sicut  in  lectione  evangelica,  fratres 


pauperibus  intercedit.  Tantum  quippe  abunoquoque  n  cbarissimi,  audistis,  coeli  Rege  nato,  rex  terrae  tur 


nostrum  venturus  judex  exiget  quantum  dedit.  Ut 
ergo  de  talenti  sui  rationibus,  redeunte  Domino, 
quisque  securus  sit,  cum  tremore  penset  quotidie 
quid  accepit.  Ecce  namque  jam  juxta  est  ut  ille  qui 
peregre  profectus  est  redeat.  Quasi  quippe  peregre 
abiit  qui  de  hac  terra  in  qua  natus  estlonge  discessit; 
sed  profecto  revertitur,  ut  de  talentis  rationes  ponat, 
quia  si  a  bona  actione  torpescimus,  *  de  ipsis  donis 
qu»  contulit  nos  districtius  judicat.  Gonsideremus 
ergo  quae  accepimus,  atque  in  eorum  erogatione  vi- 
gilemus.  Nulla  nos  a  spiritali  opere  terrena  cura  im- 
pediat,  ne  si  in  terra  talentum  absconditur^  talenti 
dominus  ad  iracundiam  provocetur.  Piger  etenim 
servus^  cum  jam  culpas  judex  examinat,  talentum  de 


batus  est,  quia  niufirum  terrena  altitudo  confunditur 
cum  celsitudo  coelestis  aperitur.  Sed  quaerendum 
nobis  est  quidnam  sit  quod,  Redemptore  nato,  pasto- 
ribus  in  Judaea  angelus  apparuit,  atque  ad  adorann 
dum  hunc  ab  Oriente  magos  non  angelus,  sed  stella 
perduxit  ?  Quia  videlicet  Judaeis,  tanquam  ratione 
utentibus,  *  rationale  animal,  id  est  angelus,  pr»- 
dicare  debait ;  gentiies  vero,  quia  uti  ratione  nescie- 
bantj  ad  cognoscendum  Dominum  non  per  vocem, 
sed  per  signa  perducuntur.  ^  Unde  etiam  per  Paulum 
dicitur  :  Prophetice  fidelibus  datce  sunt,  non  infidelir- 
bus  ;  signa  autem  infidelibus,  non  fidelibus  (I  Cor. 
XIV,  22) ;  quia  et  illis  prophetiaB  tanquam  fidelibus, 
non  infidelibus ;  et  istis  signa  tanquam  infidelibus, 


terra  levat,  quia  sunt  plerique  qui  tunc  se  «  a  ter-  -^  non  fidelibus  daU  sunt.  Et  noUndum  qaod  Re- 


renis  desideriis  vel  operibus  subtrahunt,  quandojam 
per  animadversionem  judicisad  aBtemum  supplicium 
trahuntur.  Ante  ergo  de  talenti  nostri  ponenda  ra- 
tione  vigilemus,  ut  cum  jam  judex  ad  feriendum  im- 
minet,  lucrum  nos  quod  fecimus  excuset.  Quod 
praestet  nobis  Deus^  qui  vivit^  etc. 


demptorem  nostrum,  cum  jam  perfectae  esset  aeta- 
tis,  eisdem  gentilibus  apostoli  praedicant,  eumque 
parvulum,  et  necdum  per  humani  corporis  offi- 
cium  loquentem,  stella  gentibus  denuntiat,  quia 
nimirum  rationis  ordo  poscebat  ut  et  loquentcm  jam 
Dominum  loquentes  nobis  praedicatores  innotesce* 


'  Gorb.  et  Belv.,  tenebras  voluntatis. 
'  Val.  Gl.,  de  ipsis  bonis. 

'  Gorb.,  a  terrenis  obligationibus.  Turon.,  a  terre- 
nis  desideriis  vel  cogitationibus,  vel  operibus. 
^  Est  nona  in  God.  reg.  Suec. 

*  Belv.,  TheophanicB. 

*  Propter  formam  exteriorem  hominis  quam  assu- 
mere  solent  angeli^  quos  aUunde  incorporeos  asse- 


rit  sanctus  Gregorius.  Vide  1.  iv  Dial.,  c.  29^  ubisic 
discipulum  interrogat :  Dic,  quaso  te,  apostatas  spi- 

ritus corporeos,  an  incorporeos  suspicaris.  Re- 

spondit  Petrus :  Quis  sanum  sapiens  esse  spiritus  cor- 
poreos  dixerit  f 

^  Haec,  usque  ad  siana  autem  infidelibus,  non  fideU- 
bus,  absunt  a  Mss.  Belv.,  G.  Germ.,  duob.  Gam.,  Big. 
et  uno  Gemet. 


illi 


SANCTI  GREGORn  MAGNl 


IIIS 


rent,  et  necdam  loqneoitem  elementa  mnta  praBdi- 
carent. 

2.  Sed  in  omnibns  signis  qnae  vel  nascente  Do- 
mino  vel  moriente  monstrata  snnt,  considerandum 
nobis  est  qnanta  fuerit  in  qnorumdam  Judaeorum 
corde  duritia,  quae  hunc  nec  per  prophetiae  donum, 
nec  per  miracula  agnovit.  Omnia  quippe  elementa 
auctorem  suum  venisse  testata  sunt.  Ut  enim  de  eis 
quiddam  usu  humano  loquar,  Deum  hnnc  coeli  esse 
cognoverunt,  quia  protinus  stellam  miserunt.  Mare 
cognovit^  quia  sub  plantis  ejus  se  calcabile  prsebuit. 
Terra  cognovit,  quia  eo  moriente  contremuit.  Sol 
cognovit,  quia  lucis  suae  radios  abscondit.  Saxa  et 
parietes  cognoverunt,  quia  tempore  mortis  ejus 
scissa  sunt.  Infernus  agnovit,  quia  hos  quos  tenebat 
mortuos  reddidit.  £t  tamen  hunc,  '  quem  Dominum 
omnia  insensibilia  elementa  senserunt,  adhuc  infide- 
lium  Judaeorum  corda  Dcumesseminimecognoscunt, 
et,  duriora  saxis,  scindi  '  ad  poenitendum  nolunt, 
eumque  confiteri  abnegant,  quem  elementa,  nt  dixi- 
mns,  aut  signis  aut  scissionibus  Deum  clamabant. 
Qui  etiam  ad  damnationis  suae  cumulum,  eum  quem 
natum  despiciunt,  nasciturum  longe  ante  praescive- 
mnt.  £t  non  solum  quia  nasceretur,  noverant,  sed 
etiam  ubi  nasceretur.Nam  ab  Herode  requisiti,  locum 
nativitatiscjus  exprimunt,quem  Scripturae  auctoritate 
didicerunt.£ttestimoniumproferunt^quodBethlehem 
honorari  nativitate  novi  ducis  ostenditur,  ut  ipsa 
'  eorum  scientia  et  illis  fieret  ad  testimonium 
damnationis,  et  nobis  ad  adjutorium  crednlitatis. 
1469  Quos  profecto  bene  Isaac,  cum  Jacob  filium 
suum  bencdiceret,  designavit  {Genes,  xxvii,  28, 
seq,);  qui  et  caligans  oculis  et  prophetans,  in  prae- 
senti  filium  non  vidit,  cui  tam  multa  in  posterum 
praevidit,  quia  nimirum  Judaicus  populus  prophetiae 
spiritu  plenus  et  ca^cus  eum  de  quo  multa  in  futurum 
praedixit  in  praesenti  positum  non  agnovit. 

3.  Sed  nativitate  Regis  nostri  cognita,  Herodes  ad 
caliida  argumenta  convertitur,  ne  terreno  regno  pri- 
varetur.  Rcnuntiari  sibi  ubi  puer  inveniretur  postu- 
lat,  adorare  eum  velle  se  simulat,  ^  ut  (quasi  hunc  in- 
venire  possit)  exstinguat.  Sed  quanta  cst  humana 
malitia  contra  consiiium  divinitatis?Scriptum  quippe 
est :  Non  est  sapientia,  non  est  prudentia,  non  est  con' 
tilium  conlra  Dominum  (Prov.  xxi,  30).  Nam  ea 
qnae  apparuit  steila  magos  perducit ;  natum  Regem 
reperiunt,  munera  deferunt,  et  ne  redirb  ad  Herodem 
debeant  in  somnis  admonentur ;  sicque  fit  ut  Jesum, 
qnem  quaerit  Herodes,  invenire  non  possit.  *  Cujus 
persona  qui  alii  quam  hypocritae  designantur,  qui 
dom  ficte  quaerunt,  invenire  Dominum  nunquam 
merentur  ? 

4.  Sed  inter  haec  sciendum  quod  Prisciliianistae 

*  Corb.  Germ.,  tres  Gemet.,  Val.  CL,  quem  Deum. 
'  Bigot.  et  duo  prior.  Gemet.,  ad  pcenitentiam. 

'  Belv.  et  C.  Germ.,  eorum  gemina  scientia, 
^  Sic  legere  cogimur  magno  Mss.  consensu.  Editi 
habent  ut  hunc  si  invenire  possit  exstinguat, 

•  Corb.  et  Corb.  Germ.,  cujus  personam  ii  in  aK- 
quam  rem  agunt  qui  hypocnt(B  designantur. 


A  haeretici  nasci  nnumquemqae  hominem  snb  constita . 
tionibus  stellarum  putant ;  et  hoc  in  adjutoriom  sui 
erroris  assnmunt,  quod  nova  steila  exiit  cnm  Domi- 
nus  in  carne  apparuit,  cujus  fuisse  fatum  eamdem 
quae  apparuit  stellam  putant.  Sed  si  Evaogelii 
verba  pensamus,  quibus  de  eadem  stella  dicitor  : 
Usque  dum  veniens  staret  supra  uhi  erat  puer,  dam 
non  puer  ad  stellam,  sed  stella  ad  puerum  cucarrit, 
si  dici  liceat,  non  stella  fatum  pueri,  sed  fatam 
steliae  is  qui  apparuit  puerf  uit .  Sed  afidelinm  cordibas 
absitutaliquidessefatum  dicant.  Vitam  quippe  ho- 
minum  solus  hknc  conditor  qui  creavit  administrat. 
Neque  enim  propter  stellas  homo,  sed  stellae  propter 
hominem  factae  sunt.  Et  si  stella  fiitum  hominis  di- 
citur,  ipsis  suis  ministeriis  subesse  homo  perhibetur. 

B  Certe  cnm  Jacob,  de  utero  egrediens,  prioris  fratris 
plantam  teneret  manu  {Genes.  xxv,  25),  prior  per- 
fecte  nequaquam  egredi  potuit,  nisi  et  subsequens 
inchoasset ;  et  tamen  cum  uno  tempore  eodemqoe 
momento  utrumque  maler  fuderit,non  ana  utriasqae 
vitae  >  qualitas  fuit. 

5.  Sed  ad  hoc  solent  mathematici  respondere, 
quia  virtus  constellationis  ^  in  icta  puncti  est.  Qui- 
bus  e  diverso  nos  dicimus  qnia  magna  est  mora  na- 
tivitatis.  Si  igitur  in  ictu  puncti  constellatio  permu- 
tatur,  necesse  jam  erit  ut  tot  dicant  fata,  qaot  sont 
membra  nascentium.  Fateri  etiam  mathematici  so- 
lent  quod  quisquis  '  in  signo  Aqaarii  nascitar,  in 
hac  vita  piscatoris  '  ministerium  sortiatur.  Piscato- 
res  vero,  ut  fertur,  Getalia  non  habet.  Quis  ergo 

Q  dicat  quia  nemo  illic  in  stella  Aqaarii  nascitur^ 
1470  ubi  piscator  omnimodo  non  habetur  ?  Rur* 
sum  quos  nasci  sub  signo  Librae  asserunt,  tra- 
pezitas  futuros  dicunt ;  et  trapezitas  maltarum 
gentium  provinciae  ignorant.  Fateantur  ergo  ne- 
cesse  est,  aut  hocin  eis  signum  deesse,  aateflfectum 
fatalem  nullo  modo  habere.  In  Persarum  qaoqae, 
Francorumque  terra  Reges  ex  genere  prodeont ;  qui- 
bus  profecto  nascentibus  quis  aestimet  qaanti  eisdem 
momentis  horarum  ac  temporum  ex  servili  condi- 
tione  nascuntur?  et  tamen  regum  filii  ano  eo- 
demque  sidere  cum  servis  nati,  ad  regnum  profi- 
ciunt,  cum  servi  qui  secum  fuerant  '^  genlti,  In  ser- 
vitute  moriantur.  Haecde  stellabreviter  diximas,  ne 
Mathematicorum  stultitiam  indiscussam  praBterisse 

jj  videamur. 

6.  Magi  vero  aurum,  thus  et  myrrham  dederant. 
Aurum  quippe  regi  congruit,  thus  vero  in  Dei  sa- 
crificium  ponebatur,  myrrha  autem  mortaoram  cor- 
pora  condiuntur.  Eum  ergo  magi  quem  adorant 
etiam  mysticis  muneribus  pr«edicant,  anro  regem, 
thure  Deum,  myrrha  mortalem.  Sunt  vero  nonnalli 
haeretici  qoi  hunc  Deum  credunt,  sed  ubiqae  regnare 

^  Longip.  et  Val.  Cl.,  vitCB  wqualitas. 
^  Omnes  Mss.  nostri,  excepto  Belv.,  habent,  tii 
ictu  pungentis,  et  tamen  postea,  in  ictu  puncti, 
^  Abest  in  a  Belv.,  C.  Germ.,  Gemet.,  etc. 
•  Belv.  et  C.  Germ.,  ministerio. 
^^  Duo  prior  Gemet.  et  Big.,  nati. 


1113 


XL  HOMILIARUM  m  EYANGELIA  LIB.  I.  -  HOMIL.  XI. 


1114 


neqoAqiiain  crednnt.  Hi  profecto  ei  thas  offernnt,  A 
sed  offerre  etiam  aanim  nolont.  E^  snnt  nonnnlli 
qni  hnnc  regem  existimant,  sed  Denm  negant.  Hi 
videlicet  ei  anmm  offernnt,  sed  offerre  thus  no- 
lont.  Et  snnt  nonnnlli  qui  hnncet  Deum  et  regem 
fatentnr,  sed  assnropisse  camem  mortalem  negant. 
Hi  nimimm  ei  anram  et  thus  offerant,  sed  offerre 
myrrham  assnmpUe  mortaiitatis  nolant.  Nos  itaqae 
nato  Domino  offeramas  aaram,  at  hanc  abiqae  re- 
gnare  fateamar;  offeramas  thas,  at  credamas  qaod 
15  qai  in  temporeappamitDeas  ante  tempora  exsti- 
tit;  offeramas  myrrham,  ut  eam  qaem  credimas  in 
saa  divinitate  impassibilem  credamas  etiam  in  nostra 
fuisse  carne  mortalem.  Quamvis  in  auro,  thure  et 
myrrha  intelligi  et  aliud  potest.  Auro  namque  sa- 
pientia  designatur,  Salomone  attestante,  qui  ait :  q 
Thesaurus  desiderahilis  requiescit  in  ore  sapientis 
(Prov.  XXI,  20,  sec.  LXX).  Thure  autem  quod  Deo 
incenditur  virtus  orationis  exprimitur.  Psalmisla  te- 
stante,  qui  dicit:  Dirigatur  oratio  mea  sicut  incensum 
in  conspectu  tuo  (Psal,  ctl,  2).  Per  myrtham  vero 
camis  nostrse  mortificatio  figuratur ;  unde  sancta 
Ecclesia  de  snis  operariis  usque  ad  mortem  pro  Deo 
certantibus  dicit:  Manta  mea  distillaverunt  myrrham 
{Cant.  y,  5).  Nato  ergoRegi  aurum  offerimus,  si  in 
conspectu  illius  ^  claritate  superosB  sapientise  re- 
splendemus.  Thus  offerimus, '  si  cogitationes  carnis 
per  sancta  orationum  studia  in  ara  cordis  incendi- 
mus,  ut  suave  aliquid  Deo  per  coeleste  desiderium 
redolere  valeamus.  Myrrham  offerimus,  si  carnis  vi- 
tia  per  abstinentiam  mortificamus.  Per  myrrham  n 
namque,  ut  diximus,  agitur  1471  ne  mortua  caro 
putrefiat.  Mortuam  vero  caraem  putrescere,  est  hoc 
mortale  corpus  fluxui  luxuriae  deservire,  sicut  de 
qaibusdam  per  prophetam  dicitur :  Computruerunt 
jumenta  in  stercoresuo  (Joel  i,  17).  Jumenta  quippe 
in  stercore  suo  putrescere  est  carnales  homines  in 
fetore  luxuriae  vitam  finire.  Myrrham  ergoDeooffe- 
rimus^  qnando  hoc  mortale  corpus  a  luxuriae  putre- 
dine  per  condimentum  continentiae  custodimus. 

7.  Magnnm  vero  nobisaliqnid  magi  innuunt,  quod 
in  regionem  suam  per  aliam  viam  revertuntur.  In  eo 
namque  quod  admoniti  faciunt,  nobis  profecto  insi- 
nnant  quid  faciamus.  Regio  quippe  nostra  paradisus 
est,  ad  qnam,  Jesucognito,  redire  per  viam  qua  ve- 
nimos  prohibemur.  A  regione  etenim  nostra  super-  d 
biendo,  inobediendo,  visibilia  sequendo,  cibum  ve- 
titnm  *  gustando^  discessimus ;  sed  ad  eam  necesse 
esty  ut  flendo,  obediendo,  visibilia  contemnendo, 
atque  appetitum  carais  refrenando,  redeamus.  Per 
aliam  ergo  viam  ad  regionem  nostram  regredimnr, 
qnoniam  qni  a  paradisi  gaudiis  per  delectamenta  dis- 
cessimns,  ad  haec  per  lamenta  revocamur.  Unde  ne- 
cesseest,  fratres  charissimi,  nt  semper  pavidisem- 

<  Taron.,c[artto(u  supemaspatrialucere^Undemui 
C.  Gerro.,  claritatis  supema  sapientUB  lumine  respl. 

*  Secundus  Carn.,  si  concupiscenUas  camis, 

'  Duo  prior.  Gemet.,  comedendo. 

^Corb..  secondos  Cara.,  Gemet.,  Bigot.,  donata 
iunt.  C.  Germ.  et  primus  Cara.,  deleta  sunt. 


perqae  sospecti  ponamus  ante  oculos  cordis  hinc 
culpas  operis,  illinc  judicium  extremae  districtionis. 
Pensemus  quam  districtus  judex  veniat,qui  judicium 
minatur  et  latet ;  terrores  peccatoribus  intentat,  et 
tamenadhncsustinet ;  et  idcirco  venire  citiusdiffert, 
ut  minus  inveniat  quos  condemnet.  Puniarous  fleti- 
bus  culpas,  et  cum  Psalmistae  voce  praevcniamus  fa- 
ciem  ejus  in  confessione  (Psal.  xciv,2).  Voluptatum 
nos  ergo  fallacia  nulla  decipiat,  nulla  vana  laetitia 
seducat.  In  proximo  namque  est  judex  qui  dixit : 
V(B  vohis  qui  ridetis  nunc,  quia  lugehitis  et  flehitis 
(Luc.  vr,  25).  Hinc  etenim  Salomon  ait:  Risus  do^ 
lori  miscehitur  ,  et  extrema  gaudii  luctus  occupat 
(Prov.  XIV,  13).  Hinc  itemm  dicit:  Risum  deputavi 
errorem,  et  gaudio  dixi :  Quid  frustra  deciperis  f 
(Eccle.  11,  2.)  Hinc  rursus  ait :  Cor  sapientium  uhi 
tristitia  est,  et  cor  stultorum  ubi  IwUtia  (Ihid.,  75). 
Pertimescamus  ergopraecepta  Dei,  si  celebramus  ve- 
raciter  solemnitatem  Dei.  Gratum  namque  Deo  sa- 
crificium  est  afflictio  contrapeccatum,F^Imista  te- 
stante,  qui  ait :  Sacrificium  Deo  sptritus  contribula- 
tus  (Psal.  L,  19).  Peccata  nostra  praeterita  in  ba- 
ptismatis  perceptione  ^  laxata  sunt,  et  tamen  post 
baptisma  mnlta  commisimus,  sed  lavari  iternm  ba* 
ptismatis  aqua  non  possnmus.  Qnia  ergoet  post  ba- 
ptisma  ipquinavimns  vitam,  baptizemus  lacrymis 
conscientiam,  quatenus  regionem  nostram  per  viam 
aliam  repetentes,  qui  ex  ea  bonis  delectati  discessi- 
mus,  ad  eam  malis  amaricati  redeamus,  praestante 
Domino  nostro,  etc. 

HOBOLIA  XI K 
Habita  ad  populnm  in  basilica  sanctae  Agnetis,  in 

die  natalis  ejus. 

LBGTIO  S.  BVANGBLII  SBC    MATTU.   XIII,  44  —  52. 

/n  illo  tempore,  dixit  •  Jesus  discipulis  suis  para- 
holam  hanc :  Simile  est  regnum  calorum  thesauro  abs- 
condito  in  agro ;  quem  qui  invenit  homo,  abscondit,  et 
pra  gaudio  illius  vadit,  et  vendit  universa  qua  hahet^ 
et  emit  agrum  iUum.  Iterum  simile  est  regnum  caUh- 
rum  homini  negoUatori,  quarenti  honas  margarilas  ; 
inventaautem  unapretiosamargarita,  ahiit  etvendidU 
omnia  qua  habuit,  et  emit  eam.  Itemm  simile  est  re- 
gnum  calooum  mgena  missa  in  mare,  et  ex  omni  gC' 
nere  piscium  congreganti.  QUam,  cum  impleta  esset, 
educentes,  et  secus  littus  sedentes,  elegemnt  bonos  in 
vasa,  malos  autem  foras  miserunt.  Sic  erit  in  consum- 
matione  saculi.  Exihunt  angeli,  et  separahunt  mahs 
de  medio  justomm,  et  mittent  eos  in  caminum  ignis, 
Ihi  erit  fletus  et  strtdor  dentium.  Intellexistis  hac  om- 
niaf  '^  Dicunt  ei :  Utique,  Domine.  Ait  illis :  Ideo 
omnisscriba  doctusin  regno  calomm  similis  est  homini 
patrifamilias  proferentide  thesauro  suo  nom  et  vetera. 
1472  1.  Cceloram  regnum,  fratres  charissimi, 
idcirco  terrenis  rebns  simile  dicitur,  nt  ex  his  quae 

*  In  Cori).  est  trigesima  tertia.  In  God.  re|[.  Saec. 
trigesima  septima.  In  omnibos  legitnr  habita  m  festo 
sanctae  Agnetis,  sea  Agnae. 

•  Bigot.,  Dominus  Jesus.  In  Belvac.  omittitar  pa- 
rabolam  hanc. 

^  Belvac.  et  C.  Germ,  dicunt  ei:  Etiam. 


1118 


SANCTI  GREGORU  MA6NT 


ill6 


animns  novit  surgat  ad  incognitaS  qnatenus  exem-  A 
plo  visibiliom  se  ad  invisibilia  rapiat,  et  per  ea  qasB 
asu  didicit,  qoasi  confricatos,  incalescat,  nt  per  hoc 
qnod  scit  notum  diligere,  discat  et  incognita  amare. 
Ecce  enim  coelorum  regnum  thesauro  abscondito  in 
agro  comparatur,  qtiem  qui  invenit  homo,  abscon- 
dit,  et  pra  gaudio  illius  vadit  et  vendit  universa  qua 
habet,  et  emit  agrum  illum.  Qua  in  re  hoc  quoque  no- 
tandum  est,  quod  inventus  thesaurus  absconditur, 
ut  servetur,  quia  studium  coelestis  desiderii  a  mali- 
gnis  spiritibus  custodire  non  sufiicit,  qui  hoc  ab 
humanis  laudibus  non  abscondit.  In  praesenti  etenim 
vita  quasi  in  via  sumus,  *  qua  ad  patriam  pergimus. 
Maligni  autem  spiritus  iter  nostrum  quasi  quidam 
latrunculi  obsident.  Depraedari  ergo  desiderat,  qui 
thesaurum  publice  portat  in  via.  Hoc  autem  dico,  g 
non  ut  proximi  opera  nostra  ^  bona  non  videant,  cum 
scriptum  sit :  Videant  opera  vestra  honay  et  glorifir' 
cent  Patrem  vestrum  qui  in  ccelis  est  (Matth.  y,  16), 
sed  ut  per  hoc  quod  agimus  laudes  exterius  non 
quaeramus.  Sic  autem  sit  opus  in  publico  quatenus 
intentiomaneat  in  occulto,ut  etde  bonoopere  proxi- 
mis  praebeamus  exemplum,  et  tamen  per  intentio- 
ncm,  qua  Deo  soli  placere  quaerimus,  semper  opte- 
mus  secretum.  Thesaurus  autem  coeleste  est  deside- 
rium,  ager  vero  in  quo  thesaurus  absconditur  disci- 
plina  studii  coelestis.  Quem  profecto  agrum  venditis 
omnibns  comparat,  qui,  voluptatibus  carnis  renun- 
tians,  cuncta  sua  terrena  desideria  per  disciplinae 
coelestis  custodiam  calcat,  ut  nihil  jam  quod  caro 
blanditur  libeat,  nihil  quod  carnalem  vitam  trucidat  n 
spiritus  perhorrescat. 

2.  Rursum  coeleste  regnum  negotiatori  homini 
simile  dicitur,  qui  bonas  margaritas  quaerit,  sed 
1473  unam  pretiosam  invenit ,  quam  videlicet 
inventam^  omnia  vendens  emit,  quia  qui  coelestis  vi- 
tae  dulcedinem,  in  quantum  possibilitas  admittit, 
perfecte  cognoverit,  ea  quae  in  terris  amaverat  li- 
benter  cuncta  derelinquit;  in  comparatione  ejus  vi- 
lescunt  omnia,  deserit  habita,  congregata  dispergit, 
inardescit  in  coelestibus  animus,  nil  in  terrenis  li- 
bet,  deforme  conspicitur  quidquid  de  terrenae  rei 
placebat  specie,  quia  sola  pretiosae  margaritae  clari- 
tas  fulget  in  mente.  De  cujus  dilectione  recte  per 
Salomonem  dicitur  :  Fortis  est  ut  mors  diUctio 
(Cant.  viii,  6),  quia  videlicet  sicul  mors  corpus  in-  j) 
terimit,  sicab  amore  rerum  corporalium  aeternae  vi- 
tae  charitas  occidit.  Nam  quem  perfecte  absorbuerit, 
ad  terrena  foris '  desideria  velut  insensibilem  reddit. 

3.  Nec  enim  sancta  haec,  cnjus  hodie  natalitia  ce- 
lebramus,  mori  pro  Deo  potuisset  in  corpore,  si  prius 
a  terrenis  desideriis  mortua  non  fuisset  in  mente. 
Erectus  namque  in  virtutis  culmine  animus  tormenta 


despexit,  praemia  calcavit.  Ante  armatoft  reges  et 
praesides*^  ducta  stetit,  feriente  robustior^  jndicante 
sublimior.  Quid  inter  haec  nosbarbati  et  debiles  di- 
cimus,  qui  ire  ad  regna  coelestia  puellas  per  fermm 
videmus,  quos  ira  saperat,  superbia  inflat,  ambitio 
perturbat,  luxuria  inquinat  ?  Qui  si  adipisci  regna 
coelorum  per  bella  persecutionum  non  possnmuSy 
hoc  *  ipsum  nobis  turpe  sit,  quod  Deum  nolamas 
saltem  per  pacem  sequi.  Ecce  nulli  nostrum  hoc 
tempore  dicit  Deus :  Pro  me  morere,  sed  :  Illicita 
tantummodo  in  te  desideria  occide.  Qai  ergo  in  pace 
subigere  carnis  desideria  nolumus,  quando  in  bello 
pro  Domino  ipsam  carnem  daremus? 

4.  Rursus  simile  est  regnumcoelorumsagenae  in  mare 
missae  dicitur,  ex  omni  genere  piscium  congreganti, 
quae  impletaad  littus  educitur,  et  in  vasis  boni  pisces 
eliguntur,  mali  autem  projiciuntur  foras.  Sancta  Ec- 
clesia  sagenae  comparatur,  ^  quia  et  piscatoribus 
1474  est  commissa,  et  per  eam  quisque  ad  aeter- 
num  regnum  a  praesentis  saeculi  fluctibus  trahitur, 
ne  in  aeternae  mortis  profunda  mergatur.  Quae  ex 
omni  genere  piscium  congregat,  quia  ad  peccatomm 
veniam  sapientes  et  fatuos,  liberos  et  servos,  divites 
et  pauperes,  fortes  et  infirmos  vocat.  Unde  per  Psal- 
mistam  Deo  dicitur:  Ad  te  omnis  caro  veniet  (Psal, 
Lxiv,  3).  Quae  sagena,  scilicet,  tunc  universaliter  re- 
pletur,  cum  in  fine  suo  humani  generis  summa  con- 
cluditur.  Quam  educunt,  et  secus  littus  sedent,  qoia 
sicut  mare  saeculum,  ita  saeculi  finem  significat  lit- 
tus  maris.  In  quo  scilicet  fine  boni  pisces  in  vasis 
eliguntur,  mali  autem  projiciuntur  foras,  quia  et 
electus  quisque  in  tabernacula  aeterna  recipitar,  et 
interni  regni  luce  perdita,ad  exteriores  tenebras  re- 
probi  pertrahuntur.  Nunc  enim  bonos  malosqoe 
communiter  quasi  permistos  pisces  fidei  sagena  nos 
continet,  sed  littus  indicat  sagena,  id  est  sanctaEc* 
clesia,  quid  trahebat.  Et  quidem  pisces  qui  capti 
fuerint  mutari  non  possunt;  nos  autem  mali  capi- 
mur,  sed  in  bonitate  permutamur.  Cogitemus  igitor 
in  captione,  ne  dividamur  in  littore.  £cce  quam 
grata  est  vobis  hodierna  solemnitas,  ita  at  se  non 
modicum  addicat,  si  cui  ex  hoc  conventu  vestro 
deesse  contingat.  Quid  ergo  in  die  illa  acturus  est, 
quia  conspectu  judicis  rapitur,  ab  electorum  socie- 
tate  separatur,  qui  tenebrescit  a  lumine,  craciatnr 
aeterna  combustione?  Unde  et  hanc  eamdem  compa- 
rationem  Dominus  sub  brevitate  aperit  cum  subjim- 
git :  Sic  ent  in  consummatione  saculi,  Exibunt  a»- 
geli,  et  separabunt  malos  de  medio  justarum,  et  milr 
tent  eos  in  caminum  ignis.  Ihi  eritftetusetstridordenr 
tium.  Hoc  jam,  fratres  charissimi,  timendum  est  po- 
tius  quam  exponendum.  Aperta  etenim  voce  tor- 
menta  peccantium  dicta  sunt,  ne  quis  ad  ignorantis 


1  Rejecimas  qwB  non  novit  aliorum  Edit.,  abest 

enim  a  Taron.  et  potioribas ;  est  in  G.  Germ.,  sed 

non  a  prima  manu. 

*  Corb.  Germ.,  Longip.,  Val.  CI.,  quiaadpatiiam, 

'  Omittitur  haec  vox  m  C.  Germ.,  Toron.,  Belv. 

et  duobus  prioribus  Gemet. 


^  In  secundo  Carnot.,  desideria  nequaquam  sancta 
velut, 

*  Excusi,  invieta,  reluctantibus  Mss. 

*  C.  Germ.,  hoc  ipsum  nobis  timor  sit. 
^  Belv.,  quce  a  ptscatoribus  est  missa. 


1117 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGELU  LIB.  I.  —  HOMIL.  XU. 


1118 


suaB  excusationem   recurrerel,  si  quid  de  aBterno  A  lia  fugitis,  aeterna  gaudia  sine  labore  capiatis,  prae- 

stante  Domino  noslro  Jesu  Christo,  etc. 


^  supplicio  obscure  diceretur.  Unde  et  subditur :  In- 
telkxistis  hwc  omnia?  Dicunt  ei :  UHque,  Domine, 

4.  Atque  in  conclusione  subjungitur :  Ideo  omnis 
Mcriba  doclusin  regno  ccelorum  similis  est  homini  patri- 
familias  proferenti  de  thesauro  suo  nova  et  vetera.  Si 
per  novum  et  vetus  quod  dicitur,  utrumque  Testa- 
mentum  accipimus,  Abraham  doctum  fuisse  dene- 
gamus,qui  Novi  et  Yeteris  Testamenti  etsi  facta  no- 
vit,  minime  verba  nuntiavit.  Moysen  quoque  docto 
patrifamilias  comparare  non  possumus,  1475  qui 
etsi  Testamentum  Vetus  edocuit,  Novi  tamen  dicta 
non  protulit. '  Dum  ergo  ab  hoc  intellectu  excludi- 
mur,  ad  alium  vocamur.  Sed  in  eo  quod  Veritas  di- 
cit :   Omnis   scriba   doctus  in  regno  ccelorum,  similis 


♦  HOMILIA  XIL 
Habita  ad  populum  in  basilica  sanctae  ^  Agnetis,  in 

die  natalis  ejus. 

LECTIO  S.  EVANG.  SEC.  MATTH.  XXV,  1-13. 

In  illo  tempore,  dixit  Jesus  discipulis  suis  ^  parahO' 
lamhanc:  Simileest  regnum  coBlorum  decem  virginibus 
quoe,  accipientes  lampades  suas,  exierunt  obvidm  sponso 
et  sponsce,  Quinque  autem  ex  eis  erant  fatuce,  et  quin- 
que  prudentes.  Sed  quinque  fatuw,  acceptis  lampadi^ 
bus,  non  sumpserunt  oleum  secum  ;  prudentes  autem 
acceperunt  oleum  in  vasis  suis  cum  lampadibus.  Moram 
autem  faciente  sponso,  domitaverunt  omnes,  et  dor^ 
mierunt.  Media  autem  nocte  clamor  factus  est  :  Ecce 


est  '  patrifamilias,  intelligi  valet,quia  non  de  his  qui  g  sponsus  venit,  exiteobviamei.  Tunc  surrexerunt  omws 


fnerant,  sed  de  his  qui  esse  in  Ecclesia  poterant 
loquebatur.  Qui  tunc  nova  et  vetera  proferunt  cum 
utriusque  Testamenti  jnrsBdicamenta  vocibus  et  mo- 
ribus  loquuntur.  Quod  tamen  intelligi  et  aliter  po- 
test.Vetustum  quippe  humani  generis  fuit  ad  infemi 
claustra  descendere,  pro  peccatis  suis  supplicia  ae- 
terna  tolerare.  Gui  per  Mediatoris  adventum  novum 
aliquid  accessit,  ut  si  hic  recte  studeat  vivere,  coe- 
lorum  regna  valeat  penetrare  :  et  homo  in  terra 
editus,  a  corruptibili  vita  moriatur,  in  ccelo  collo- 
candus.  Et  vetus  itaque  est,  ut  pro  culpahumanum 
genus  in  aetema  poen  a  intereat;  et  novum,  ut  con- 
versns  in  regno  vivat.  Quod  ergo  in  conclusione  lo- 
cutionis  suae  Dominus  subdidit,  hoc  est  utique  quod 


virgines  illce,  et  omavenrunt  lampades  su<is.  FatuceaU' 
tem  sapientibus  dixerunt  :  Date  nohis  de  oleo  vestro, 
quia  lampadesnostro!  exstinguuntur.Responderunt  pru* 
dentes,  dicentes  :  Ne  forte  non  suficiat  nobis  et  vobis, 
ite  potius  ad  vendentes,  et  emite  vobis.  Dum  autem 
irent  emere,  venit  sponsus,  et  quce  paratce  erant  intra- 
verunt  cum  eo  ad  nuptias,  et  clausa  est  janua.  Novis- 
sime  vero  veniunt  et  reliqwB  virgines,  dicentes  :  Do^ 
mine,  Domine,  aperi  nobis.  At  ille  respondens  ait : 
Amen  dico  vobis,  nescio  vos.  Vigilate  itaque,  quia  ne- 
scitis  diem  neque  horam. 

1476  1.  Saepe  vos,  fratres  charissimi,  admoneo 
prava  opera  fugere,  mundi  hujus  inquinamenta  devi- 
tare ;  sed  hodierna  sancti  Evangelii  lectione  com- 


praemisit.  Prius  enim  de  regni  similitudine  thesau-  r  pcHor  dicere  ut  et  bona  quae  agitis  cum  magna  cau 


mm  inventum,  acbonammargaritam  protulit,  post 
modum  vero  infemi  poenasde  maloram  combustione 
narravit,  atque  in  conclusione  subjungit:  Ideo  omnis 
scriba  doctus  in  regno  ccelorum,  similis  est  patrifami- 
lias  proferenti  de  thesauro  suo  nova  et  vetera.  Ac  si 
aperte  diceretur :  Ille  in  sancta  Ecclesia  doctus  prae- 
dicator  est,  qui  et  nova  scit  proferre  de  suavitate 
regni,  et  vetusta  dicere  de  terrore  supplicii,  ut  vel 
poenae  terreant,  quos  praemia  non  invitant.  Audiat 
de  regno  quod  amet,  audiat  de  supplicio  unusquis- 
que  quod  timeat  ut  torpentem  animum  et  terrae  ve- 
hementer  inhaerentem,  si  amor  ad  regnum  non  tra- 
hit,  vel  timor  minet.  Ecce  enim  de  gehennae  expres- 
sione  dicitur :  Ibi  erit  fletus  et  stridor  dentium.  Sed 
quia  praesentia  gaudia  sequuntur  perpetua  lamenta, 


tela  timeatis,  ne  per  hoc  quod  a  vobis  rectum  geri- 
tur  favor  aut  gratia  humana  requiratur,  ne  appetitus 
laudis  ^  subrepat,  et  quod  foris  ostenditur  intus  a 
mercede  vacuetur.  Ecce  enim  Redemptoris  voce  de- 
cem  virgines,  et  omnes  dicuntur  virgines,  et  tamen 
intra  beatitudinis  januam  non  omnes  sunt  receptae, 
quia  earum  quaedam,  dum  de  virginitate  sua  gloriam 
foris  expetunt,  in  vasis  suis  oleum  habere  noluerunt. 
Sed  prius  quaereudum  nobis  est  quid  sit  regnnm  ccs- 
lorum,  aut  cur  decem  virginibus  comparetur,  quae 
etiam  virgines  prudentes  et  fatuae  dicantur.  Dum 
enim  ccelorum  regnum  constat  quia  reproborum  nul- 
lus  ingreditur,  etiam  fatuis  virginibus  cur  simile 
esse  perhibetur  ?  Sed  sciendum  nobis  est  quod  saepe 
in  sacro  eloquio  regnum  coelorum  praesentis  temporis 


hic,  fratres  charissimi,  vanam  laetitiam  fugite,si  illic      Ecclesia  dicitur.  De  quo  alio  in  loco  Dominus  dicit : 


flere  formidatis.  Nemo  etenim  potest  et  hic  gaudere 
cnm  saeculo,  et  illic  regnare  cum  Domino.  Tempora- 
lis  itaque  laetitiae  fluxa  restringite,  carnis  voluptates 
edomate.  Qnidquid  animo  ex  praesenti  saeculo  arri- 
det,  exconsideratione  aetemi  ignis  amarescat.  Quid- 
qnid  in  mente  pueriliter  hilarescit,  hoc  disciplinae 
juveniliscensuracoerceat,  ut  dum  sponte  tempora- 


Mittet  Filius  hominis  angelos  suos,  et  cotligent  de  re- 
gno  ejusomnia  scandala  {Matth.  xiii,  4i).  Neque  enim 
in  illo  regno  beatitudinis,  in  quo  pax  summa  est^ 
inveniri  scandaia  poterunt  quae  colligantur.  Et  unde 
mrsum  dicitur  :  Qui  ergo  solverit  unum  de  mandatii 
istis  minimis,  et  docuerit  sic  homines,  hic  minimus  vo- 
cabUur  in  regno  ctelorum.  Qui  autem  fecerit  et  do- 


*  Primus  Carnot.,  judicio. 

*  Haec,  usque  ad  sed  in  eo,  desiderantur  in  Corb. 
Germ.,  altero  Corb.,  duobus  Gemet.  prior  et  Bigot. 

*  Duo  priores  Gemet.,  homini  patrifamilias. 

*  In  Corb.  est  trigesima  quarta ;  in  Cod.  reg. 
Suec.  est  trigesima  sexta. 


*  In  Cod.  eod.  et  in  C.  Germ.,  necnon  in  primo 
Gemet.,  S.  AgwB. 

*  C.  Germ.  et  Belvac.  non  habent  parabolam 
hanc. 

^  Pler.  Mss.,  subripiat* 


1119 


SANCTI  GREGORn  MAGxM 


Ml 


cuerit,  hiemagnus  vocabUur  in  regno  ccelorum  {Ibid,,  A 

y,   19).  Mandatnm  qnippe  solvit  et  docet  qnando 

hoc  qnisqne  voce  prapdicat  qnod  vivendo  non  implet. 

Sed  ad  regnnm  aeternae  beatitndinis  pervenire  non 

valet,  qni  non  vnlt  opere  implere  qnod  docet.  Qno- 

modo  ergo  in  eo  minimns  vocabitnr  qni  ad  hoc  nnllo 

modo  intrare  permittitnr?  Qnid  itaqneper  hanc  sen- 

tentiam  nisi  praesens  Ecclesia  regnnm  ccelomm  dici- 

tnr  ?  In  qna  doctor  qui  mandatnm  solverit  minimns 

vocatnr,qniacnjn8  vitadespicitnr,  restat  nt  ejus  prae- 

dicatio  contemnatnr.  In  qninqne  antem  corporis  sen- 

sibns  nnnsqnisqne  snbsistit,  geminatns  antem  qnina- 

rins  denarinm  perficit.  Et  qnia  1477  ex  ntroqne  sexn 

fidelinm  mnltitndo  colligitur,  sancta  Ecclesia  decem 

virginibns  similis  dennntiatnr.  Inqua  qniamalicum 

bonis  et  reprobi  cum  electis  admisti  snnt,  recte  si-  g 

milis  virginibus  pmdentibus  et  fatuis  esse  perhibe- 

tnr.  Sunt  namqne  plerique  continentes  qni  ab  appe- 

titu  se  exteriori  cnstodinnt,  et  spe  ad  interiora  ra- 

piuntur,  carnem  macerant,  et   toto   desiderio  ad 

snperaam  patriam  anhelant,  aetema  praemia  expe- 

tnnt,  pro  laboribus  suis  recipere  landes  humanas 

noInnt.Hinimiram  gloriam  snamnoninorehominum 

ponuntj  sed  intra  conscientiam  contegunt.  Et  snnt 

plerique  qni  corpus  per  abstinentiam  aflligunt,  sed 

de  ipsa  sna  abstinentia  humanos  favores  expetnnt^ 

doctrinae  inservinnt,  indigentibns  mnlta  largiunlur. 

Sed  fatuae  profecto  sunt  virgines,  qnia  solam  laudis 

transitoriae  retribntionem  quaerunt.   Unde  et  apte 

snbditur  :  Quinque  faiucB,  accepiis  lampadibus,  non 

sumpseruni  oleum  secum  ;  prudenies  auiem  acceperuni 

oleum  in  vasis  suis  cum  lampadibus.  Per  oleum  quippe 

nitor  gloriae  designatnr ;  vascnla  autem  nostra  sunt 

corda,  in  qnibns  ferimus  cuncta  quae  cogitamus. 

Pradentes  ergo  oleum  in  vasis  habent,  quia  nitorem 

gloriae  intra  conscientiam  retinent,  Paulo  attestante, 

qni  ait  :  Gloria  nosira  hasc  esi,  tesiimonium  conscien- 

iiwnostra  {II  Cor.  i,  12).  Fatuae  autem  virgines 

olenm  secnm  non  snmnnt^  qnia  gloriam  intra  con- 

scientiam  non  habent^  *  dum  hanc  ab  ore  proximo- 

rnm  qnaernnt.  Notandum  vero  quod  omnes  lampa- 

des  habent,  sed  omnes  oleum  non  habent,  quia  ple- 

rumque  bona  in  se  opera  cum  electis  et  reprobi 

ostendunt,  sed  soli  ad  sponsnm  cum  oleo  veniunt, 

qni  de  his  qnae  foris  egerint  intns  gloriam  requirant. 

Unde  per  Psalmistam  qnoque  de  sancta  electornm 

Ecclesia  dicitnr  :  Omnis  gloria  ejus  filice  regis  ab  inius  ^ 

{PsaL  XLiv,  14). 

2.  Moram  autem  facienie  sponso,  dormiiaveruni 
omnes,  ei  dormieruni,  quia  dum  venire  judex  ad  ex- 
tremnm  judicium  diff^ert,  electi  et  reprobi  in  mortis 
somno  sopiuntur.  Dormire  etenim  mori  est.  1478 
Ante  sonmum  verodormilareest  ante  mortemasa- 
lule  languescere,  quia  per  pondus  aegritudinis  per- 
venitor  ad  somnum  mortis.  Media  auiem  nocie  cla- 


mor  facius  esi:   Ecce  sponsus  venii,  exite  obviam  ei, 

3.  De  adventu  sponsi  clamor  in  media  nocte  fit, 
qnia  sic  dies  judicii  subrcpit,  ut  praevideri  non  va- 
leat  quando  venit.  Unde  scriptum  est  :  Dies  Domini 
sicui  fur  in  nocie  iia  veniei  {I  Thess.y,  2).  Tunc  om- 
nes  virgines  surgunt,quia  et  electi  et  reprobi  a  somno 
suae  mortis  excitantur.  Lampades  omant,  quia  sua 
secum  opera  numcrant,  pro  quibns  aeternam  reci- 
pere  beatitudinemexspectant.Sedlampades  fatnarum 
virginum  exstinguuntur,  quia  earum  opera,  quae 
clara  hominibus  foris  apparaerant,  in  adventu  judi- 
cis  intus  obscurantur.  '  Et  a  Deo  retributionem  non 
inveniunt,  quia  pro  eis  receperant  ab  hominibus 
laudes  quas  amaverunt.  Quid  est  antem  qnod  tunc  a 
pradentibus  oleum  petunt,  nisi  quod  in  adventnjn- 
dicis  cum  se  intus  vacuas  invenerint,  testimonium 
foris  quaerunt  ?  Ac  si  a  sna  fiducia  deceptae  proxi- 
mis  dicant :  Quia  nos  quasi  sine  opere  repelli  con- 
spicitis,  dicite  de  nostris  operibus  qnid  vidistis.  Sed 
prudentes  virgines  respondent,  dicentes :  Ne  forte 
non  sufficiai  nobis  ei  vobis.  Inillo  enim  dle  (quodta- 
men  de  quibusdam  in  pace  Ecclesiae  quiescentibus 
loquor)  sibimetipsi  testimonium  uniuscnjosque  vix 
sufficit ;  quanto  minns  et  sibi  et  proximo  ?  Unde  et 
protinus  per  increpationem  subdunt  :  Ite  potius  ad 
vendenies,  ei  emiie  vobis.  Yenditores  quippe  olei  adu- 
latores  sunt.  Qui  enim  accepta  qualibet  gratia,  vanis 
suis  laudibus  nitorem  gloriae  offerant^  qnasi  olenm 
vendunt.Dc  quo  profecto  oieo  Psalmista  dicit:  Oleum 
aulem  peccaioris  non  impinguei  caput  meum  {PsaL 
cxL,  5/  Principale  etenim  nostrum  capul  est.  Ap- 
pellatione  autem  capitis  ea  quae  principatnr  corpori 
mens  vocatnr.  Impinguat  ergo  caput  olenm  peccato- 
ris,  cum  demulcet  mentem  favor  adulantis.  Sed  dum 
ireni  emere,  venii  sponsus,  quia  cum  vitae  snae  testi- 
monium  a  proximis  quaernnt,  judex  venit,  qui  non 
3  solum  operum,  sed  et  cordium  testis  est.  Qwb  an- 
iem  paraiw  erani,  iniraveruni  cum  eo  ad  nupiias,  et 
clatisa  esi  janua. 

4.  0  si  sapere  in  cordis  palato  possit  guid  admi- 
rationis  habet  quod  dicitur:  Venii  «pofuiM .' quid  dal- 
cedinis:  Iniraveruni  cum  eo  adnuptuu  Iquid  amari- 
tudinis:  Ei  clausa  esi  janua  1  Venit  quippe  ille  qui 
adventu  suo  elementa  concutit,  in  cujus  conspectu 
*  coelum  et  terra  contremiscit.  Unde  etiam  per  pro- 
phetam  dicit :  Adhuc  semel,  ei  ego  movebo  non  soUm 
ierram,  sed  eiiam  ccelum  {Aggce.  ii,  7;  Heb.  xii,  26). 
Ad  cujus  examen  omne  humanum  genus  deducitor. 
Cui  ad  vindictam  maloram  remunerationemque  bo- 
norum  angeli,  archangeli,  throni,  principatus  et 
dominationes  obsequnntur.  Pensate,  fratres  charts^ 
simi,  ante  conspectum  tanti  judicis  qui  in  il'.o  die 
terror  erit  quando  jam  in  pcena  remediiun  non  erit, 
quae  illa  confusio  cui  reatu  suo  exigente  continget 
in  conventu  omnium  angeloram  hominnmque  erube- 


>  In  Corb.  desunt  qnae  sequuntur,  usque  ad  quia 
plerumque. 

*  Belvac.,  eiad  reiribuiionem  non  veniuni. 
^  Belvac.  et  C.  Germ.  non  admittunt  solum. 


^  C.  Germ.,  duo  priores  Gemet.  et  alii,as2iiiii  cimi 
ierra.  Paulo  post  primusCarnot.  etultimus  Gemet., 
quis  in  illo  die. 


1121 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANaELLA.  LtB.  1.  —  HOMlL.  Xll. 


illS 


scere,  qai  pavoream  qaemet  tranqaillam  mensha-  A  poenitentiam  sascipit,  si  sciret  qaisqae  de  praesenti 


mana  capere  non  vaiet  etiam  iratam  videre.  Qaem 
diem  bene  propheta  intaens,  ait  :  1479  Dies  irce^ 
dies  illa,dies  tribulaiianis  et  angusti(B,dies  calamitatis 
et  miserice,  dies  tenebrarum  et  caliginis,  dies  nebuUe 
et  turbinis,dies  tuboe  etctangoris  (Soph.  i,  15).  Pen- 
sate  ergo,  fratres  charissimi,  extremi  diem  jadicii 
saper  corda  reproboram  qaa  asperitate  propheta  vi- 
dit  amarescere,  qaem  tot  appellationibas  non  *  valet 
explicare.  Qaanta  vero  tanc  erit  electoram  laetitia, 
qai  de  ejas  merentar  visione  gaudere,  de  cujus  con- 
specta  vident  et  eiementa  omnia  contremiscere,cam 
eo  simul  ad  nuptias  intrare !  Qai  ^  et  in  sponsi  nu- 
ptiis  gaudent,  et  tamen  ipsi  sunt  sponsa,  quia  in  iilo 
aeterni  regni  thaiamo  visioni  nostrae  Deas  conjungi- 


saeculo  qao  temporis  exiret,  aliud  tempas  voiaptati- 
bas,  atque  aliud  pcenitentiae  aptare  potuisset.  Sed 
qui  poenitenti  veniam  spopondit^  peccanti  diem  cra- 
stinum  non  promisit.  Semper  ergo  extremum  diem 
debenius  metuere,  quem  nunquam  possumus  praevi- 
dere.  Ecce  hunc  ipsum  diem,  in  quo  loquimur,  '^  ad 
inducias  conversionis  accepimus,  et  tamen  mala  quae 
fecimus  flere  recusamus.  Non  solum  commissa  non 
plangimus,  sed  etiam  quae  defleantur  augemus.  At  si 
aliqua  nos  aegritudo  corripiat,  si  signa  aegritudinis 
vicinam  mortem  denuntient,  1480  inducias  vi- 
vendi  quaerimus,  ut  peccata  uostra  defleamus,  et  eas 
^  cum  magno  aestu  desiderii  petimus,  qaas  acceptas 
modo  pro  nihiio  habemus. 


tar.Quae  scilicet  visio  nunquam  jam  in  perpetuum  g      7.  Rem,  fratres  charissimi,  refero,  qaam  si'  in- 


ab  amoris  sui  amplexibns  evelletur.Tunc  regni  janua 
iagentibus  claudetur,  qaae  modo  quotidie  poenitenti- 
bas  aperitur.  Erit  namque  et  tunc  poenitentia,  sed 
fractuosa  jam  non  erit,  quia  neqaaquam  tunc  veniam 
invenit,  qui  modo  aptum  veniae  tempus  perdit.Hinc 
etenim  Paulus  dicit  :  Ecce  nunc  tempus  acceptabile, 
ecce  nunc  dies  salutis  (II  Cor.  vi,  2).Hinc  propheta 
ait :  Qucerite  Dominum  dum  inveniri  potest,  invocate 
eum  dum  prope  est  (Isai.  lv,  6) . 

5.  Unde  et  easdem  virgines  fatuas  invocantes  Do- 
minus  non  audit,  quia  interclusa  regni  janua,  ^  is 
qai  prope  esse  poterat,  prope  jam  non  erit.  Nam 
sobditur:  Novissimceveniuntet  reliquce  virgines,dicen' 
tes:  Domine,  Domine,aperi  nobis.  At  ille  respondens. 


tente  audire  vult  charitas  vestra^  ex  consideratione 
illius  vehementer  instraetur.  Quidam  vir  nobilis  in 
Yaleria  provincia  nomine  Chrysaorias  fait,  quem 
lingua  rastica  populus  Chryseriam  vocabat:  vir 
valde  "  idoueus,  sed  tantum  plenas  vitijis,  quantam- 
rebus ;  superbia  tumidus,  carnis  suae  voluptatibas 
8ul)ditas,  in  acqairendis  rebus  avaritiae  facibus  oc- 
census.  Sed  cam  tot  malis  Dominus  finem  ponere 
decrevisset,  sicat  a  religioso  viro  quodam,  qai  nanc 
saperest,  propinqao  iiiias  didici,  corporis  languore 
percussus  est.  Qai  ad  extremum  veniens,  eadem 
hora  qua  jam  de  corpore  erat  exiturus,  apertis  oca- 
lis  vidit  tetros  et  nigerrimos  spiritus  coram  se  as- 
sistere,  et  vehementer  ^  imminere,  at  ad  inferni 


ait :  Amen  dico  vobis,  nescio  vos.  Ibi  jam  a  Deo  non  p  claustra  se  raperent.  Coepit  tremere,  pallescere,  sa- 


potest  mereri  quod  petit^  qui  hic  noluit  audire  quod 
jassit,  qoi  tempus  congruae  poenitentiae  perdidit. 
frastra  ante  regni  janaam  cum  precibus  venit.  Hinc 
est  enim  quod  per  Salomonem  Dominus  dicit :  Fb- 
eavi,  et  renuistis ;  extendi  manum  meam,  et  non  fuit 
qui  aspiceret',  despexistis  omne  consilium  meum,  et 
increpationes  meas  neglexistis.  Ego  quoque  in  interitu 
vestro  ridebo,  et  subsannabo,cum  vobis  quod  iimebatis 
advenerit.Cum  irruerit  repentina  calamitas,etinteritus 
quasi  tempestas  ingruerit,  quando  venerit  super  vos 
tribulatio,  et  angustia,  tunc  invocabunt  me,  et  non 
exaudiam;  mane  consurgent,etnoninvenientme(Prov, 
I,  24,  seq.).  Ecce  ^  aperiri  clamant,  et,  repulsionis 
saae  dolore  compulsae,appellationem  dominantis  in- 


dare,  et  magnis  vocibas  indacias  petere,  filiumqae 
suum  nomine  Maximum,  quem  ipse  jam  monachas 
monacham  vidi,  nimiis  et  turbatis  clamoribus  vo- 
care,  dicens  :  Maxime  carre,  nunquam  tibi  aliquid 
mali  feci,  in  fidem  tuam  me  suscipe.  Tarbatus  mox 
Maximus  adfuit,  lugens  et  perstrepens  familia  con- 
venit.  Eos  autem  quos  ille  insistentes  sibi  graviter 
tolerabat  ipsi  malignos  spiritus  videre  non  poterant, 
sed  eorum  praesentiam  in  confusione,  in  pallore  ac 
tremore  illius  qui  trahebaturvidebant.  Pavore  autem 
tetrae  eoram  1481  imaginis  huc  illucqae  verteba- 
tur  in  lectulo,  jacebat  in  sinistro  latere,  aspectam 
eorum  ferre  non  poterat ;  vertebatar  ad  parietem, 
ibi  aderant.  Camque  constrictus  nimis  *®  relaxari  se 


geminant,  dicentes  :  Domine,  Domine,  aperi  nobis,      jam  posse  desperaret,  coepit  magnis  vocibus  clamare, 
Preces  offerunt,  sed  nesciuntur,  quia  tunc  velut  in-  ^  dicens :  Inducias  vel  asque  mane^  inducias  vel  usqae 

mane.  Sed  cam  haec  clamaret.  in  ipsis  suis  vocibas 
de  habitacalo  saae  carnis  evulsas  est.  De  quo  nimi- 
ram  constat  qaia  pro  nobis  ista,  non  pro  se,  viderit, 
ut  ejus  visio  nobis  proficiat^  quos  adhuc  divina  pa» 
tientia  longanimiter  exspectat.  Nam  illi  tetrosspiri- 


cognitos  Dominus  deserit,  qaos  modo  suos  per  vitae 
meritam  non  agnoscit. 

6.  Ubiaple  qaoqae  generalis  addiscipalosexhor- 
tatio  sabinfertur,  cam  dicitur  :  Vigilate  iiaque,  quia 
neiciHs  diem  neque  horam.  Qaia  post  peccata  Deas. 


*  C.  Germ.,  Belvac.  et  dao  Carn.^  non  valet  ex» 
plere. 

'  Belvac,,  Turon  .,  Longip.,  qui  de  nuptiis, 
■  Ila  simpiciter  Turon.,  tielvac,  C  Germ.,  etc. 
In  Corb,  Germ.  tamen  alia  manu  ascriptum,  at  ha- 
bent  Editi,  is  quis  nunc  per  exauditionem  prope. 

*  Gemeticenses,  Ecce,  Aperi,  clamant. 

*  Bellovac.,  et  inducias. 

*  Secandos  Cam.  et  alt,  Gemet.,  cum  magnosU^ 


dii  desiderio, 

^  Belvac,  C.  Germ.,  Longip.,  Val.,  Cl.,  intenta 
vult.  Secandus  Camot.,  intenta  aure,  etc. 

'Secandus  Carnot.,  dao  priores  Gemet.  et  Bigot.i 
dives, 

*  De  hac  voce  consale  notas  ad  cap.  38  1.  iv  Dia- 
log. 

*®  Corb.  Germ.,  relaxare. 


11)3 


SANCH  61{E60tUl  1IA6N1 


1114 


tns  ante  mortem  vidisse,  et  indncias  petiisse,  quid  A  additar :  Et  lucema  ardenUs  in  manihus  ve$tr%M,  Lu- 


profait,  qni  easdem  indncias  qnas  petiit,  non  acce- 
pit  ?  Nos  ergo,  fratres  charissimi,  nnnc  sollicite  ista 
cogitemns,  ne  nobis  in  vacunm  tempora  pereant,  et 
tnnc  qnsramns  ad  bene  agendnm  *  vivere,  cum  jam 
compellimur  de  corpore  exire.  Mementote  quid  ve- 
ritas  dicat :  Orate  ne  fiat  fuga  vestra  hieme  vel  Sab- 
bato(Matth.  xxiv,  20).  Per  legis  qnippe  mandatum 
ambulare  longius  Sabbato  non  licet  (Exod.  xvi) ; 
hiems  quoque  ad  ambulandnm  *  impedimento  est, 
quia  gressus  ambulantium  torpor  frigoris  astringit. 
Ait  ergo  :  Orate  ne  fiat  fuga  vestra  hieme  vel  Sabbato 
Ac  si  aperte  dicat ;  Yidete  ne  tunc  qnaeratis  peccata 
vestra  fugere,  quando  jam  non  licet  ambulare.  Illud 
ergo  tempus  quo  fugere  non  licet  modo  debet  cogi- 


tari  dum  licet.  Illa  hora  nostri  exitus  est  semper  in-  jg  stitate. 


cemas  quippe  ardentes  in  manibus  tenemus  cam  per 
bona  opera  proximis  nostris  lucis  exempla  monstra- 
mus.  De  quibus  profecto  operibus  Dominus  dicit : 
Luceat  lux  vestra  coram  hominibu$,ut  videant  1482 
opera  vestra  bona,  etglorificent  Patrem  vestrum  gui  m 
ccelis  est  (  Matth.  \,  16).  Dudautem  sunt  qu»  juben- 
tur,  et  lumbos  restringere,  et  lucernas  tenere,  ut 
et  mnnditia  sit  castitatis  in  corpore,  et  lumenveri- 
tatis  in  operatione.  Redemptori  etenim  nostro  unum 
sine  altero  placere  nequaquam  potest,  si  ant  is  qni 
bona  agit  adhuc  luxuriae  inquinamenta  non  deserit, 
aut  is  qui  castitate  praeeminet  necdam  se  per  bona 
opera  exercet.  Nec  castitas  ergo  magna  est  sine  bo- 
no  opere,  nec  opus  bonum  ^  est  aiiquod  sine  ca- 


tuenda,  ista  Redemptoris  nostri  admonitio  ante  men- 
tis  ocnlos  semper  ponenda,  qua  ait :  Vigilate  itaque 
quia  nescitis  diem  neque  hroam. 

HOMILIA  XIII. 
Habita  ad  populum  in  basilica  beati  ^  Felicis  con- 
fessoris,  in  die  natalis  ejus. 

LECTIO  S.  EVANG    SEC.  LUG.   XI.,  35-40. 

/n  illo  tempore,  dixit  Jesus  dcscipulis  suis :  Sint 
lumbi  vestripracincti,  et  lucemce  ardentes  in  manibus 
vestris.  Et  vos  similes  hominibus  exspectantibus  domi- 
num  sunm,  quando  revertatur  a  nuptiis,  ut  cum  ve^ 
nerit  et  pulsavirit,  confestim  aperiant  ei.  Beati  servi 
illi,  quos  cum  venerit  dominus  invenerit  vigilantes, 
Amen  dico  vobis  quod  prcecinget  se,  et  faciet  illos  dis- 
cumbere,  et  transiens  ministrabitillis.  Et  si  venerit  in 
secunda  vigitia,  et  siin  tertia  vigiliavenerit,  etita  in- 
venerit,  beati  sunt  servi  illi.  Hoc  autem  scitotey  quo- 
niam  si  sciret  pater  familias  qua  hora  fur  veniret,  vi- 
gilaret  utique,  et  non  sineret perfodi  domum  suam.  Ideo 
et  vos  estote  parati,  quia  qua  hora  non  putatis  Filius 
hominis  veniet. 

1480  1.  Sancti  Evangelii,  fratres  charissimi, 
aperta  vobis  est  lectio  recitata.  Sed  ne  aliquibus  ipsa 
ejus  planities  alta  forlasse  videatur,  eam  sub  brevi- 
tate  transcurrimus,  quatenus  ejus  expositio  ita  ne- 
scientibus  fiat  cognita,  ut  tamen  scientibus  non  sit 
onerosa.  Quia  virisluxuria  in  lumbis  sit,  feminis  in 
umbilico,  testatur  Dominus,  qui  de  diabolo  ad  bea- 
tum  Job  loquitur,  dicens  :  Virtus  ejus  in  lumbis  ejus, 


2.  Sed  et  si  atrumque  agitur,  restat  ut  qaisquis 
^  ille  est  spe  ad  supernam  patriam  tendat,  et  nequa- 
quam  se  a  vitiis  pro  mundi  hujus  bonestate  conti- 
neat.  Qui  etsi  quaedam  bona  aliquando  pro  hone- 
state  inchoat,in  ejus  tamen  intentionenoadebet  per- 
manere,  nec  per  bona  opera  praesentis  mundi  glo- 
riam  quaerere,  sed  totam  spem  in  Redemptoris  sui 
adventum  constituat.  Unde  et  protinus  sobditur: 
Et  vos  similes  hominibus  exspectantibus  dominum 
suum,  quando  revertaturanuptOs.Ad  nuptias  quippe 
Dominus  abiit,quia  resnrgens  a  mortais,ascendens 
in  coelum,  supemam  sibi  angeloram  maltitudinem 
novus  homo  copulavit.Quituncrevertitarx  cnm  no- 
bis  jam  per  judicium  manifestatur. 

3.  Bene  autem  de  servis  exspectantibas  sobditar : 
Ut  cum  venerit  et  pulsaverit,  confestim  aperiant  et. 
Yenit  quippe  Dominus  cum  ad  judiciam  properat, 
pulsat  vero,cum  jam  per  aegritudinis  molestias  esse 
mortem  vicinam  designat.  Cui  confestim  aperimus, 
si  hunc  cum  amore  suscipimus.  Aperireenimjudici 
pulsanti  non  vult,  qui  exire  de  corpore  trepidat,  et 
videre  eum  quem  contempsisse  se  meminit  judicem 
formidat.  Qui  autem  de  sua  spe  et  operatione  se- 
curus  est,  pulsanti  confestim  aperit,  qoia  laBtas  ju- 
dicem  sustinet;  et  cum  tempus  *  propinquae  mortis 
agnoverit,  de  gloria  retributionis  hilarescit.  Uade  et 
protinus  subditur :  Beati  sunt  servi  illi,  quos  cum 
veneritdominus,invenerit  vigilantes.  Yigilatqai  adas- 
pectum  veri  luminis  mentis  oculos  apertos  tenet, 


etfortitudo  illius  in  umbilico  ventris  ejus  (Job  xl,      vigilat  qui  servat  operando  quod  credit,  vigilatquia 
11).  A  principali  igitur  sexu  lumborum  noniine  -  — 

luxuria  1481  designatur,  cum  Dominus  dicit :  Sint 
lumbi  vestri  prcecincti.  Lumbos  enim  praecingimus 
cum  camis  luxuriam  per  continentiam  coarctamus. 
Sed  quia  minus  est  mala  non  agere,  nisi  etiam  quis- 
'que  studeat  et  bonis  operibus  insudare,  protinus 

*  Idem,  cum  Belv.  et  primo  Cara.,  venire. 

*  Turon.,  C.  Germ.,  Belv.,  impedimentum  est. 
'  Sic  legitnr  in  Cod.  reg.  Suec,  Belv.,  C.  Germ. 

et  duobus  Caraot.  In  Cod.  Lateran.  et  tertio  Gemet. 
tantum  legitur  beati  Felicis.  In  Excusis,  beati  Felicis 
martyris.  In  Cod.  reg.  Suec.  est  trigesima  qaarU :  in 
Lateran.  trigesima  octava.  Porro  quis  sit  iste  Felix 
non  liquet.  ivKal.  Aug.  legitur  inLib.  Sacram.  na- 
talis  5.  Felieis,  qaem  noster  Hugo  Menardus  in  notis 


se  torporis  et  negligentiae  tenebras  repellit.  Hinc 
etenim  Paulus  dicit :  Evigilate,  justi,  et  nolite  pec-^ 
care  (I  Cor,  xv,  34).  Hinc  mrsus  ait  :  Hora  esijam 
nos  de  somno  surgere  (Rom,  xiii,  II). 

4.  Sed  veniens  dominus  quid  servis  vigilantibos 
exhibeat  audiamus :  Amen  dico  vobis  quod  prcecinget 

Erobat  esse  Felicem  II,  Liberio  papse  sabrogatum. 
lOcum  consule. 

^  Al.,  est  aliquid,  ut  legitur  in  duobas  prior.  Ge- 
met. 

s  Longip.et  tertiasGemet.,t7l0  quiad.„tendii,  ne* 
quaquam. 

^  Ita  cum  Mss.  vet.  Ed.  At  in  recent.legitor  pro^ 
pinqute  mortis  advenerit. 


ii2^  XL  HOMIUARUM  IN  EVANGELJA  LIB.  I.  -  HOMIL.  Xm.  1126 

se,  et  faciet  eos  discumbere,  et  transiens  ministrahit  A  Dei  (Rom,  ii,  4,  5).  Hinc  Psalmista  ait:  Deus  judex 
illis.  Praecinget  .se,  id  est  ad  retributionem  praepa-     justus,  fortis,  et  longanimis  (PsaL  vii,  12).  Dicturus 
rabit ;  et  faciet  illos  discumbere,  id  est  in  aeterna 
quiete  refoveri.  Discumbere  quippe  nostrum  in  re- 
gno  quiescere  est.  Unde  rursum  Dominus  dicit : 


Venient  et  recumbent  cum  Abraham,  Isaac  et  Jacoh 
(MatUi,  VIII,  11).  Transiens  autem  Dominus  mini- 
strat,  quia  lucis  suae  iliustratione  nos  satiat.  *  Trans- 
ire  vero  diclum  est,  cum  de  judicio  ad  regnum  re- 
dit.  Vel  certe  Dominus  nobis  post  judicium  transit, 
qnia  ab  humanitatis  forma  in  divinitatis  suae  con- 
templationem  nos  eievat.  £t  transire  ejus  est  in  cla- 
ritatis  suae  speculationem  nos  ducere,  cum  eum 
quem  in  humanitate  in  judicio  cemimus,  etiam  in 
divinitate  post  judicium  videmus.  Ad  judicium 


quippe  longanimem,  praemisit  justum,  ut  quem  vi- 
des  peccata  deiinquentium  diu  patienter  ferre,  scias 
hunc  etiam  quandoque  districte  judicare.  Hinc 
'  per  quemdam  sapienliam  dicitur :  Altissimus  enim 
estpatiens  redditor  (Eccli,  v,  4).  Patiens  enim  red- 
ditor  dicitur,  quia  peccata  hominum  et  patitur  et 
reddit.  Nam  quos  diu,  ut  converlantur,  tolerat,  non 
conversos  durius  damnat.  Ad  excutiendam  vero 
mentis  nostrae  desidiam,  etiam  exteriora  damna  per 
similitudinem  ad  medium  deducuntur^  ut  per  haec 
animus  ad  sui  custodiam  suscitetur.  Nam  dicitur : 
Uoc  autem  scitote,  quia  si  sciret  paterfamilias  qua 
hora  fur  veniret,  vigilaret  utique,  et  non  sineret  per- 


quippe  1483  veniens,  in  forma  servi  omnibus  ap-  ^  fodi  domum  suam,  Ex  qua  praemissa  similitudine 

paret,  quia  scriptum  est :  Videbunt  in  quem  trans- 

fixerunt  (Zach.  xii,  10 ;  Joan.  xix,  37).  Sed  cumre- 

probi  *  in  supplicium  corruunt,  justi  ad  claritatis 

ejus  gloriam  pertrahuntur,  sicut  scriptum  est :  Tol- 

latur  impius,  ne  videat  gloriam  Dei  (Isai  xxvi,  10 j. 

5.  Sed  quid  si  servi  in  prima  vigilia  negligentes 
existunt  ?  Prima  quippe  vigilia  •  primae  aetatis  cu- 
stodia  est.  Sed  ueque  sic  desperandum  est,  et  a  bono 
opere  cessandum.  Nam  longanimitatis  suae  patien- 
tiam  insinuans  Dominus,  subdit :  Et  si  venerit  in  se- 
cunda  vigilia.  et  si  in  tertia  vigilia  venerit,  et  ita  iTkve- 
nerit,  beati  sunt  servi  illi.  Prima  quippe  vigilia  pri- 
maevum  tempus  est,  id  est  pueritia.  Secunda,  ado- 
lescentia  vel  juventus,  quae  auctoritate  sacri  elo- 


etiam  exhortatio  subinfertur,  cum  dicitur  :  Et  vos 
estoie  parati,  quia  qmhora  nonputatis  Filius  hominis 
veniet,  Nesciente  enim  patrefamilias  fur  domum 
perfodit,  quia  dum  a  sui  custodia  spiritus  dormit, 
improvisa  mors  veniens  carnis  nostrae  habitaculum 
irrumpit,  et  eum  quem  dominum  domus  invenerit 
dormientem  necat,  quia  cum  ventnra  damna  spi- 
ritus  minime  praevidet,  hunc  mors  ad  supplicium 
nescientem  rapit.  Furi  autem  resisteret,  si  vigilaret, 
quia  adventum  judicis,  qui  occulte  animam  rapit» 
praecavens,  ei  pcenitendo  occurreret,  ne  impoenitens 
periret. 

1484  6.  Horam  vero  ultimam  Dominus  noster 
idcirco  voluit  nobis  esse  incognitam,   ut  semper 


quii  unum  sunt,  dicente  Salomone  :  Lastare  jucenis  r  possit  esse  suspecta,   ut  dum  iiiam  praevidere  non 


in  adolescentia  tua  (Eccle.  xi,  9).  Tertia  autem,  se- 
nectus  accipitur.  Qui  ergo  vigilare  in  prima  vigilia 
noluit  custodiat  vel  secundam,  ut  qui  converti  a 
pravitatibus  suis  in  pueritia  neglexit  ad  vias  vitae 
saltem  in  tempore  juventutis  evigilel.  Et  qui  evigi- 
lare  in  secunda  vigilia  noluit  *  tertiae  vigiliae  reme- 
dia  non  amittat,  ut  qui  in  juventute  ad  vias  vitae  non 
evigilat  saltem  in  senectute  resipiscat.  Pensate,  fra- 
tres  charissimi,  quia  conclusit  Dei  pietas  duritiam 
nostram.  Non  est  jam  quid  homo  excusationis  inve- 
niat.  Deus  despicitur,  et  exspectat ;  contemni  se 
videt,  et  revocat ;  injuriam  de  contemptu  suo  susci- 
pit,  et  tamen  quandoque  revertentibus  etiam  praemia 
promittit.  Sed  nemo  hanc  ejus  longanimitatem  ne- 


possumus,  ad  illam  sine  intermissione  praeparemur. 
Proinde,  fratres  mei,  in  conditione  mortalitatis  ve- 
strae  mentis  oculos  figite,  venienti  vos  judici  perfle- 
tus  quotidie  et  lamenta  praeparate.  Et  cum  certa 
mors  '  maneat  omnibus,  nolite  de  temporalis  vitae 
providentia  incerta  cogitare.  Terrenarum  rerum  vos 
cura  non  aggravet.  Quantislibet  enim  anri  et  ar- 
genti  molibus  circumdetur,  quibuslibet  pretiosis 
vestibus  induatnr  caro,  quid  est  aliud  quam  caro  ? 
Nolite  ergo  attendere  quid  habetis,  sed  quid  estis. 
Vultis  audire  quid  estis?  Propheta  indicat.  dicens  : 
Vere  fenum  est  populus  (Isai,  xl,  7).  Si  enim 
fenum  populus  non  est,  ubi  sunt  illi  qui  ea  quae 
hodie  colimus  nobiscum  transacto  anno  beati  Fe- 


gligat,  quia  tanto  districliorem  justitiam  in  judicio  ^  licis  natalitia  '  celebraverunt  ?  0  quanta  et  qualia 


exiget,  quanto  longiorem  patientiam  ante  judicium 
praerogavit.  Hinc  etenim  Paulus  dicit :  Ignoras  quo- 
niam  benignitas  Dei  ad  poenitentiam  te  adducit  ?  Tu 
autem  secundum  duritiam  tuam  et  cor  impoenitens  the- 
saurizastibiiram  in  die  irce  et  revelationisjustijudicii 


de  praesentis  vitae  ^  provisione  1485  cogitabant, 
sed,  subripiente  mortis  articulo,  repente  in  his  quae 
praevidere  nolebant  inventi  sunt,  et  cuncta  simol 
temporalia  quae  *  congregata  quasi  stabiliter  tenere 
videbantur  amiserunt.  Si  ergo  transacta  multitudo 


*  Belvac.,  transit  vero  dictum  dejudicio. 

*  Turon.,  in  supplicium  currunt. 

•  C.  Germ.,  duo  priores  Gemet.  ac  Bigot.,  pri- 
mwvce  cetatis. 

♦  C.  Germ.  et  secundus  Cam.  addunt  temporeju- 
ventuUs. 

•  Sic  landare  solet  sanctus  Doctor  scriotorem  li- 
bri  Ecclesiastici.  Vide  I.  vu  Moral.,  n.  45,  et  1.  xx, 
n.  51.  Eodem  modo  designat  auctorem  libri  Sapien- 


*  Sic  scribere  co^nt  veteres  Cod.  mss.  Edit.  An* 
tuerp.  1509,  et  Pans.  1518,  habent  moneat  pro  ma^ 
neat. 

'  Duo  priores  Gemei.  et  Bigot.,  coluerunt. 

*  Val.  Cl.^  correctoris  manu,  vel  potius  corrupto* 
ris,  promisstone. 

*  Mss.  Tnron.,  C.  Germ.,  tres  Gemet.,  Longip,, 
Val.  CI.,  Bigot.,  qua  tractata;  secandoB  Cun,,  qua 
tracta. 


ilS7 


SANGTI  GR£GOIUI  MAGNI 


litt 


generis  homani  per  nativitatem  virnit  in  carne,  per  A  subditur :  Mertenarius  autem,  et  qui  non  est  pa$tor. 


mortem  aruit  in  pulvere,  videlicet  fenum  fuit.  Quia 
igitur  momentis  suis  hors  fugiunt,  agite,  fratres 
charissimi^  ut  in  boni  operis  mercede  teneantur. 
Audite  quid  snpiens  Salomon  dicat :  Quodcunque 
potest  manus  tua  facere,  instanter  operare,  quia  nec 
opus,  nec  scientia,  nee  ratio,  nec  sapientia  erunt  apud 
inferos,  quo  tu  prope^-as  {Eccle.  ix,  10).  Quia  ergo 
et  \enturae  mortis  tempus  ignoramus,  et  post  mor- 
tem  operari  non  possumus,  superest  ut  ante  mortem 
tempora  indulta  rapiamus.  Sic  enim  sic  mors  ipsa 
cum  venerit  vincetur,  si  priusquam  veniat  semper 
timeatur. 

HOMILIA  »  XIV. 

Habita  ad  populum  in  basilica  beati '  Petri  apostoli, 
Dominica  secunda  post  Pascha. 

LECTIO  S.  KVANG.  SBC  JOAN.  X,  11-16. 

In  illo  tempore,  dixit  Jesus '  Pharisceis  :  Ego  sum 
pastor  honUrS.  Bonus  pastor  animam  suam  ponit  pro 
ovibus  suis,  Mercenarius  autem,  et  qui  non  est  pastor, 
cujus  non  sunt  oves  proprice,  videt  lupum  venientem, 
et  dimittit  oves,  et  fugit ;  et  lupus  rapit,  et  dispergit 
oves.  Mercenarius  autem  fugit,  quia  me^renarius  est, 
et  nofi  pertinet  adeumde  ovibus.  Ego  sum  pastor  bo- 
nits,  et  cognosco  oves  meas,  et  cognoscunt  me  mea. 
Sicut  novit  me  Pater,  et  ego  agnosco  Patrem,  et  ani- 
mam  meam  pono  pro  ovibus  meis.  Et  alias  oves  haheo 
qncB  non  sunt  ex  hoc  ovili,  et  illas  oportet  me  addu- 
cere,  et  vocem  meam  audient,  et  fiet  unum  ovile  et 
unus  pastor. 

1484  1-  Audistis,  fratres  charissimi,   ex   le- 

ctione  evangelica  eruditionem  vestram,  audistis  et 
periculum  nostrum.  Ecce  enim  is  qui  non  ex  acci- 
denti  dono,  sed  essentialiter  bonus  est,  dicit :  Ego 
ium  pastor  bonus.  Atqne  ejusdem  bonitatis  formam 
quam  nos  imitemur,  adjungit  ,  dicens  :  Bonus 
pastor  animam  suam  ponit  pro  ovibus  suis.  Fecit 
quod  monuit,  ostendit  quod  jussit.  Bonus  pastor 
pro  ovibus  suis  animam  suam  posuit,  ut  in  sacra- 
mento  nostro  corpus  suum  et  sanguinem  verteret, 
et  oves  quas  redemerat^  carnis  suae  alimento  satia- 
ret.  Ostensanobisestde  contemptu  mortis  via  quam 
sequamur,  apposita  est  forma  cui  imprimamur. 
Primum  nobis  est  exteriora  nostra  misericorditer 


cujus  non  sunt  oves  propria,  videt  lupum  venientem, 
et  dimittit  oves,  et  fugit, 

2.  Non  pastor,  sed  mercenarius  vocatur,  qni  non 
pro  amore  intimo  oves  dominicas,  sed  ad  tempora- 
les  mercedes  pascit.  Mercenarius  quippe  est  qui  lo- 
cum  quidem  pastoris  tenet,  sed  Incraanimamm  non 
quaerit;  terrenis  comaiodis  inhiat,  honore  praelatio- 
nis  gaudet,  temporalibus  iucris  pascitur,  impensa 
sibi  ab  '  hominibus  reverentia  laetatur.  Istae  sunt 
etenim  mercedes  mercenarii,  utpro  eo  ipso  quodin 
regimine  laborat,  hic  quod  quaerit  inveniat,  et  ab 
haereditate  gregis  in  posterum  alienus  existat.  Utrum 
vero  pastor  sit,  an  mercenarius,  cognosci  veraciter 
non  potest,  si  occasio  necessitatis  deest.  Tranquii- 

B  litatisenim  tempore,  plerumque  ad  gregis  custodiam 
sicut  verus  pastor,  sic  etiam  mercenarius  stat ;  sed 
lupus  veniens  indicat  quo  quisque  animo  super  gre- 
gis  custodiam  stabat.  Lupus  etenim  snper  oves  ve- 
nit  cum  quilibet  injustus  et  raptor,  1486  fideles 
quosque  atque  humiles  opprimit.  Sed  is  qui  pastor 
esse  videbatur  et  non  erat,  relinquit  oves  et  fugit, 
quia  dum  sibi  ab  eo  periculum  metuit,  resistere  ejos 
injustitiae  non  praesnmit.  Fugit  autem  non  mutando 
locum,  sed  subtrahendo  solatium.  Fugit,  quia  injusti- 
tiam  vidit,  et  tacuit.  Fugit,  quia  se  sub  silentio  abs- 
condit.  Quibusbene  per  prophelam  dicitur:  Nona$een' 
distis  ex  adverso,  neque  opposuistis  murum  pro  damo 
Israel,ut  staretis  in  prcelio  in  die  Domini(Ezech,  xni^) . 
Ex  adverso  quippe  ascendere  est  quibuslibet  potesta- 

Q  tibus  prave  agentibus  rationis  libera  voce  contraire. 
Et  in  die  Domini  pro  domo  Israel  in  praelio  stamus, 
ac  murum  opponimus,  si  fideles  innocentes  contra 
perversorum  injustitiam  ex  justitiae  auctoritate  vin- 
dicamus.  Quod  quia  mercenariusnon  facitj  comve- 
nientem  lupum  viderit,  fugit. 

3.  Sedest  alind  lupusqui  sine  cessatione  quotidie 
non  corpora,  sed  mentes  dilaniat,  malignus  videlicet 
spiritus,  qui  caulas  fidelium  insidians  circuit,  et  mor- 
tes  animarum  quaerit.  De  quo  lupo  mox  snbditur : 
Et  lupiu  rapit,  et  dispergitoves.LvLpusy^nii,  et  mer- 
cenarius  fugit,  quia  malignus  spiritus  mentes  fide- 
lium  in  tentatione  dilaniat,  et  is  qui  locum  pastoris 
tenet  curam  sollicitudinis  non  habet.  Animae  pe- 
reunt,  et  ipse  de  terrenis  commodis  laetatur.  Lupus 


ovibus  ejus  impendere  ;  postremum  vero,  si  necesse      rapit  et  dispergit  oves  cum  alium  ad  luxuriam  per 
sit,   etiam    mortem   nostram  *  pro  eisdem  ovibus      ♦— *^:»  «i:-~>  «^  »,,»..;*:»».  »»»»»/!;«  «1;««^«  ;•«  ennAP 


ministrare.  A  primo  autem  hoc  minimo  perveni- 
tur  ad  postreroum  majus.  Sed  cum  incomparabili- 
ter  longe  sit  melior  anima  qua  vivimus  terrena  sub- 
stantia  quam  exterius  possidemus,  qui  non  dat  pro 
ovibus  substantiam  suam,  quando  pro  his  daturus 
est  animam  suam  ?  £t  sunt  nonnulli  qui  dum  plus 
1485  terrenam  substantiam  quam  oves  diligunt, 
merito  nomen  pastoris  perdunt.  De  quibns  protinus 


trahit,  alium  ad  avaritiam  accendit,  alium  in  super. 
biam  erigit,  alium  per  iracundiam  dividit,  honc  in- 
vidia  stimulat,  illum  in  fallacia  supplantat.  Quasi 
ergo  lupus  gregem  dissipat  cum  fidelinm  popu- 
lum  diabolus  per  tentationes  necat.  Sed  contra  haec 
mercenarius  nullo  zelo  accenditur,  nullo  fervore  di- 
lectionis  excitatur :  quia  dum  sola  exteriora  commo- 
da  requirit,  interiora  gregis  damna  negligenter  pati- 
tur.  Unde  et  mox  adjungitur :  Mereenarius  autem 


^  In  Corbeiensi  est  decimaoctava;  in  Cod.  reg. 
Sueciae,  decima ;  in  Later.  vigesima. 

*  Editi,  beati  Petri  principis  apostolorum,  qnod 
abest  a  Mss.  In  solo  Gemet.  secundo  legitur  Domi' 
nica  prima  post  octavam  Paschte. 


*  C.  Germ.,  Belvac.  et  tres  Gemet.,  diicipulit 
suis. 
^  C.  Germ.,  pro  ejusdem, 
<^  Bigot.,  ab  omntbus. 


1129 


XL  HOMILIARUM  IN  EVAN6EUA  UB.  I.  -  HOMIL.  XIV. 


ii30 


fugit,  quia  mercenarius  esi,  et  non  pertinet  ad  eumde  A 
ovibus,  Sola  enim  caasa  est  nt  roercenarias  fngiat 
qnia  mercenarios  est.  Ac  si  aperte  diceretar :  Stare 
in  pericoJo  oviam  non  potest  qai  in  eo  qaod  ovibas 
prseest  non  oves  diligit,  sed  iacram  terrennm  qaao- 
rit.  Dam  enim  honorem  amplectitar,  dam  temporali- 
bas  commodis  istatar,  opponere  se  contra  pericalam 
trepidaty  ne  hoc  qaod  diligit  amittat.  Sed  qaia  Re- 
demptor  noster  calpas  ficti  pastoris  innotait  iteram 
formam  cai  debeamas  imprimi  ostendit,  dicens :  Ego 
$um  Pastor  bonus.  Atqae  sabjangit ;  ^  Et  cognosco 
wes  meaSf  hoc  est  diligo,  et  cognoscunt  me  mece. 
Ac  si  patenter  dicat :  Diligentes  obseqaantar.  Qai 
enim  veritatem  non  diligit,  adhac  minime  cognovit. 

&.  Qoia  ergo  aadistis,  fratres  charissimi,  perica-  -^ 
lum  nostnun^  pensate  in  verbis  dominicis  etiam  pe- 
ricalam  vestnim.  Videte  si  oves  ejasestis,  videtesi 
eam  cognocitis,  videte  si  lamen  veritatis  scitis.  Sci- 
tis  aatem  dico,  non  per  fidem,  sed  per  amorem.  Sci- 
tis  dicox  non  ex  credalitate,  sed  ex  operatione.  Nam 
itanipse  qai  hoc  loqaitar  Joannes  evangelista  testa- 
Ipv,  dicens:  Qui  dictt  *  se  nosse  Deum,  et  mandata 
ijfiit  mon  eustodit,  mendax  est  (JJoan.  ii,  4).  Unde  et 
in  hoc  loco  Dominos  protinas  sabdit :  Sicut  mmt  me 
Pater,  et  ego  agnosco  Patrem,  et  animam  meam  pono 
fro  ooihus  meis.  Ac  si  aperte  dicat :  In  hoc  constat 
qaia  et  ego  agnosco  Patrem,  1487  et  cognoscor  a 
Patre,  qoia  animam  meam  pono  pro  ovibasmeis ;  id 
est^  ea  charitate  qaa  pro  ovibas  morior  qaantam 
Patrem  diligam  ostendo.  Qaia  vero  uon  solum  Ja-  q 
dsam,  sed  etiam  gentilitatem  redimere  venerat, 
adjangit :  Et  alias  oves  liabeo  quw  non  sunt  ex  hoc 
ovili,  et  illas  oportet  me  adducere,  et  vocemmeamau- 
dient,  et  fiet  unum  ovUe  et  unus  pastor.  Redemptio- 
nem  nostram,  qai  ex  gentili  popalo  venimas,  Do- 
minas  aspexerat  cam  se  addacere  et  alias  oves  dice- 
bat.  Hoc  qaotidie  fieri,  fratres>  aspicitis,  hoc  '  re- 
conciliatis  gentibas  factam  hodie  videtis.  Quasienim 
ex  daobus  gregibus  unum  ovile  efficit,  quia  Judai- 
com  et  gentilem  populum  in  sua  fideconjungit,  Paulo 
allestante,  qui  ait :  Ipse  est  pax  nostra,  qui  fecit 
mtraque  unum  (Ephes.  ii,  14).  Dum  enim  ad  aBternam 
Titam  ex  utraque  natione  simplices  eligit,  ad  oviie 
proprium  oves  deducit. 

5.  De  quibus  profecto  ovibus  rursum  dicit :  Oves  D 
meof  vocem  meam  audiunt,  et  ego  cognosco  eas,  et  te- 
quuntur  me,  et  ego  vitam  ceternam  do  eis  (Joan.  x, 
S7,i8).  De  quibus  et  paulo  superius  dicit  iPermesi 
quis  introierit,  salvabitur,  et  ingredietur,  et  egredietur, 
9ipascua  inveniet  (Ibid.,  9).  Ingredietur  quippe  ad 


fidem^egredieturveroafide  ad  speciem,a  credulitate 
ad  contemplationem,  pascua  autem  inveniet  in  aeter- 
na  refectione.  Oves  ergo  ejos  pascua  inveniunt^quia 
quisquis  illum  corde  simplici  sequitur,  aeternae  viri- 
ditatis  pabulo  nutritur.  Quae  autem  sunt  istarum 
ovium  pascua,  nisi  ^  interna  gaudia  semper  virentis 
paradisi?  Pascua  namque  electorum  sunt  vultus 
praesens  Dei,  qui  dum  sine  defectu  conspicitur,  sine 
fine  mens  vitae  cibo  satiatur.  In  istis  pascuis  de 
aetemitatis  satietate  iaetati  sunt  qui  jam  laqueos  vo- 
luptuosae  temporalitatis  evaserunt.  Ibi  hymnidici 
angelorum  chori,  ibi  societas  supernorum  civium. 
Ibi  dulcis  solemnitas  a  peregrinationis  hujus  tristi 
labore  redeuntium.  Ibi  providi  prophetarum  chori, 
ibi  judex  apostolorum  numerus,  ibi  innumerabilium 
martyrum  victor  exercitus,  tanto  illic  laetior,  quanto 
hic  durius  afilictus ;  ibi  confessorum  constantia,prae- 
mii  suii  perceptione  consolata ;  ibi  fideles  viri  quos 
<^a  virilitatissux  robore  voluptas  saeculi  emollire  non 
potuit;  ibi  sanctae  mulieres  quae  cum  saeculo  et  se- 
xum  vicerunt ;  ibi  pueri  qui  hic  annossuosmoribus 
transcenderunt;  ibi  senes  quos  hic  et  aetas  debiles 
reddidit,  et  virtus  operis  non  reliquit. 

6.  Quaeramus  ergo,  fratres  charissimi,  haec  pas- 
cua,  in  quibus  cum  tantorum  civium  solemnitate 
gaudeamus.  Ipsa  nos  laetantium  festivitas  invitet. 
Gerte  sicubi  populus  nundinas  celebraret^  si  ad  ali- 
cujus  Ecclesi»  dedicationem  denuntiatasolemnitate 
concurreret,  festinaremus  omnes  simul  inveniri»  ei 
interesse  ^  unusquisque  satageret,  gravi  se  damno 
afilictum  crederel  si  solemnitatem  communis  laetitiaa 
non  vidcrct.  Ecce  in  coelestibus  electorum  civium 
laetitiaagitur^  viclssim  de  se  omnes  in  suo  conventa 
gratulantur,  et  tamen  nos,  ab  amore  sternitatis  te- 
pidi,  nullo  dcsiderio  ardemus,  interesse  tantae  so- 
lemnitati  non  qua;rimus,  privamur  gaudiis,  et  Iseti 
sumus.  Accendamus  ergo  animum,  fratres,  recales- 
cat  fides  in  id  quod  credidit,  inardescant  ad  superna 
nostra  desideria,  et  sic  amare  jam  ire  est.  Ab  inter- 
nae  solemnitatis  gaudio  1488  nulla  nos  adversitas 
revocet,quia  et  si  quis  ad  locum  propositum  ircde* 
siderat,  ejus  desiderium  quaelibel  viae  asperitas  non 
immutat.  Nulla  nos  prosperitas  blandiens  seducat, 
qoia  stultus  viator  est^  qui  in  itinere  amoena  prata 
consipicens,  ^  obliviscitur  ire  quo  tendebat.  Toto 
ergo  desiderio  ad  supernam  patriam  animus  anhelet, 
nil  in  hoc  mundo  appetat,  quod  constat  quia  citius 
relinquat,  ut  si  coelestis  Pastoris  veraciter  oves  su- 
mus,  quia  in  via  *  delectatione  non  figimur  aeternis 
pascuis  in  perventione  saliemur  *. 


<  Corb.  Gerib.,  BelloV.,  duo  priores  Gemet.,  et 
eognosco  meas. 

*  Belv.  et  C.  Germ.,  se  nosse  eum. 

*  C.  Germ.,  dao  priores  Gemet.,  Bigot.,  reconei^ 
Matis  genlMibus. 

*  Duo  Carn.  et  Corb.  Germ.,  nisi  cUema  gaudia. 
Corb.,  fim  estsma  gaudia,  sempitema  viriditas  paror 

Pataol.  LXXVI. 


•  C.  Gerra.,  a  viridHatis. 

•  Belv.  et  tres  Gemet.,  interessetan^ttB  solmnitati. 
^  G.  Germ.,tre8Gemet.  ao  Bigot.,  obliviscitur  quo 

tendehat. 

•  Corb.,  dilectione. 

•  Addilur  in  Belv.  pr(estante  Domino  nostro  Jesu 
Chrihto,  qui  cum  Patre  et  Spiritu  saneto  vivit  et  regnaS  i 
in  scBCuta  scsculorum.  Amen. 


1131 


SANCn  GREGORn  MAGNl 


Il3t 


*  HOMILIA  XV. 


A  laces  sunt  qaae  mentis  nostra  inopiam  non  expel- 
lunt.  Solae  autem  divitiae  verae  snnt  qns  nos  divitet 
virtatibos  1489  facinnt.  Si  ergo,  fratres  charissi* 
mi,  divites  esse  cnpitis,  veras  divitias  amate.  Si  cal« 
men  veri  honoris  quaeritis,  ad  coeleste  regnum  tea* 
dite.  Si  gloriam  dignitatnm  diligitis,  in  illa  «ipenui 
angeloram  caria  tscrihi  festinate. 

S.  Yerba  Domini,  qnae  aore  percipitit,  meiite  to- 
tinete.  Cibns  enim  mentis  est  sermo  Oei.  Bt  qoid 
acceptns  cibus  stomacho  langaente  rejicitory  qnando 
anditas  sermo  in  ventre  memoriae  non  tenetor.  Sei 
qaisqais  alimenta  non  retinet,  hajns  profecto  vita 
desperatar.  iEtem»  igitur  mortis  pericolam  fonu* 
date,  si  cibnm  quidem  sanctae  exhortationis  accipitis, 
sed  verba  vilae,  id  est  alimenta  jastitis,  in  memoda 


Habita  ad  populum  in  basilica  *  sancti  Pauli  'apo- 
stoli,  Dominica  in  Sexagesima. 

LECTIO  S.  EVAN6.  SBG.   LUG.  Vni,  4-15. 

Jn^  illo  tempore,  cum  turba  pltinma  eonveniret,  et 
de  civitatibus  properarentadJesumf  dixitper  simHUu- 
dinem  :  Exiit  qui  seminat  seminare  emen  iuum,  Et^ 
dum  seminat,  aliud  cecidit  secus  viam^  et  concultatum 
esty  etvolucres  cceli  comederunt  illud,  Et  aliud  cecidit 
iupra  petram,  et  natum  aruit,  quia  non  habebat  humo' 
rem,  Et  aliud  cecidit  ^  super  spinas,  et  simul  exorta 
spina  suffocaverunt  illud.  Et  aliud  cecidii  in  terram 
honam,  et  ortum  fecit  fructum  centuplum,  U<bc  dicens, 
elamabat :  Qui  habet  aures  audiendi  audiat,  Interro' 
§ant  auiem  eum  discipuli  qus  qum  esset  h(ec  pardbola, 
Quibus  ipse  dixit :  Vobis  datum  est  nosse  mysterium  B  non  tenetis.  Ecce  transit  omne  qnod  agitls,  et  ai 


re§ni  Dei,  cwteris  autem  in  parabolis,  ut  videntesnon 
videant,  et  audientes  non  inteUigant,  Est  autem  hasc 
parabola  :  Semen  est  verbum  Dei.  Quod  autem  secus 
viam,  hi  sunt  qui  audiunt,  deinde  venit  diabolus,  et 
tollit  verhum  de  corde  eorum,  ne  credentes  salvi  fiant, 
^  Nam  quod  supra  petram,  hi  sunt  quicum  audierint, 
eum  gaudio  suspiciunt  verbum.  Et  hi  radices  non  ha- 
bent,  quia  ad  tempus  credunt,  et  in  tempore  tentatio- 
nis  recedunt.  Qnod  auiem  in  spinas  cecidit,hi  sunt  qui 
audierunt,  et  a  sollicitudintbus,  et  divitiis,  et  volupta- 
Ubus  vitCB,  euntes  suffocantur,  et  non  referunt  fru-- 
etum,  Quod  autem  cecidit  in  terram  honam,  hi  smt 
qui  tn  corde  bono  et  optimo  audientes  verbum  retinent, 
et  fructum  afferunt  in  patientia. 


extremum  judicinm  sine  nlla  momenti  interpositioiie 
quotidie  volentes  nolentesque  properatis.  Car  ergo 
amatur  qaod  relinquitur?  Cur  ilJod  oegligitar  quo 
pervenitur  t  Mementote  quod  dicitur:  St  qvM  boM 
aures  audiendi  audiat.  Omnes  enim  qai  ilUc  aderaal 
aures  corporis  habebant.  Sed  qai  cunctis  aores  b^ 
bentibus  Si  quis  habet  aures  audiendi  amdiai  dicit» 
aures  procul  dubio  cordis  requirit.  Corate  ergo  il 
acceptus  sermo  in  cordis  aare  remaneat.  Corate  ne 
semen  juxta  viam  cadat,  ne  malignus  spiritos  iFenia^ 
et  a  memoria  verbum  tollat.  Curate  ne  petroea  terra 
semen  excipiat,  et  fractum  boni  <^>^  1480  sint 
perseverantiae  radicibus  mittat.  Multis  eoim  libel 
quod  audiunt,  boni  operis  initia  proponant ;  sed  mox 


1488  i.  Lectio  sancti  Evangelii  quam  modo,  C  ut  fatigari  adversitatibus  coeperint,  inchoata  derelin- 


fratres  charissimi,  audistis  expositione  non  indiget, 
•ed  admonitione.Quam  enim  per  semetipsam  Yeritas 
exposuit,  hanc  discutere  humana  fragilitas  non  prae- 
sumit.  Sed  est  quod  sollicite  in  hac  ipsa  expositione 
dominica  pensare  debeatis,  quia  si  nos  vobis  semen 
verbum,  agrum  mundum,  volucres  daemonia,  spinas 
divitias  significare  diceremus,  ad  credendum  nobis 
mens  forsitan  vestra  dubitaret.  Unde  et  idem  Domi- 
nus  per  semetipsum  dignatus  est  exponere  quod 
diccbat,  ut  sciatis  rerum  significationes  quaerere  in 
iis  etiam  quae  per  semetipsum  noluit  explanare.  Ex- 
ponendo  ergo  quod  dixit  figurate  se  loqui  innotuit, 
quatenus  certos  vos  redderet  cum  vobis  nostra  fragi- 
litas  verbomm  illius  figuras  aperiret.  Quis  enim  mihi 


quunt.  Petrosa  ergo  terra  humorem  non  haboit,  qos 
hoc  quod  germinaverat  ad  fmctum  persevmntiai 
non  perduxit.  Multi  namque  cum  verbnm  contraava- 
ritiam  audiunt,eamdem  avaritiam  dete8tantar,reram 
omnium  contemptum  laudant ;  sed  mox  at  viderit 
animus  quod  concupiscat,obIiviscitar  qaod  laadebat. 
Multi  cum  verbam  contra  luxuriam  aadiant,  pollo- 
tiones  carois  non  solum  perpetrare  non  appetant, 
sed  etiam  perpetratas  erubescunt ;  sed  mox  nt 
nis  species  eoram  oculis  apparet,  sic  mens  ad 
deria  rapitar,  ac  si  adhoc  ab  ea  nihil  sit  contra  baee 
eadem  desideria  deliberatam;  et  danmaBda  agit, 
quae  quidquid  egisse  se  meminit  ^  jam  et  ipsa  daoi» 
navit.  Saepe  etiam  contra  culpas  compungimar,  et 


anquam  crederet,  si  sipinas  divitias  interpretari  vo-  D  tamen  post  fletum  ad  easdem  culpas  redimas.  Sic 


luissem,  maxime  cum  illae  pungant,  istae  delectent  ? 
£t  tamen  spinae  sunt,quia  cogitationum  suaram  pun- 
ctionibus  mentem  lacerant,  et  cum  usque  ad  pecca- 
tuum  pertrahunt,  qnasi  inflictovulnere  cruentant. 
Quas  bene  hoc  in  loco,  alio  evangelista  attes- 
tante,  neqnaquam  Dominns  divitias,  sed  fallaces 
divitias  appeliat  (Matth,  xiii,  22).  Fallaces  enim 
sunt  qaae  nobiscam  dia  permanerenonpossant,£al- 

^  Est  octava  in  Corb.  et  Later.i  et  andecima  in 
Cod.  reg.  Suec. 

*  Carnut.,  sancti  Petri, 

3  Haec  miniiue  habent  C.  Germ.,  Bigot.  et  duo 
priores  Gemet. 

*  In  Beiv,  et  C,  Germ.,  In  illo  tempore,  dixit  Jesus 


Balaam  Israelitici  populi  taberaacala  contemplitos 
flevit,  eisque  se  similem  fieri  in  morte  deposcit,  di- 
cens :  Moriatur  anima  mea  morte  justorum,  et  fknf 
novissima  mea  horum  similia  (Num.  xxui,  10) ;  sed 
mox  ut  hora  compunctionis  transiit,  in  avaritia 
nequitiam  exarsit.  Nam  propter  promisaa  manera 
in  ejus  populi  mortem  consilium  dedit^  cnjas  mort 
se  fieri  similem  optavit;  et  oblitoa  est  quod  plin- 

turbis  simihtudinem  hane :  BxUt,  eto. 

■  C.  Germ.,  intef  spinas. 

^  C.  Germ.  et  Bigot.^  nam  qui  supra  petnm  qui 
ctm  audierunt, 

^  C.  Germ.,  et  ipse  damnavit. 


1133 


XLI  HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  UB.  L  —  HOMIL.  XV 


1134 


zerat,  cam  ezstingiiere  nolnit  quod  per  avaritiam  A  emerat,  et  religiosos  qnosqne  in  hospitalitate  snsci- 


ardebat. 

3.  Notandnm  vero  est  qnod  exponens  Dominns  di- 
cit  quia  sollicitndines^  et  voluptates,  et  divitiae  snf- 
focant  verbum.  SnfTocant  enim,  ^  qnia  importnnis 
cogitationibns  suis  gnttnr  mentis  strangnlant ;  etdnm 
bonum  desiderinm  intrare  ad  cor  non  sinnnt,  qnasi 
aditnm  flatns  vitalis  necant.  Notandnm  etiam  quod 
dno  gunt  quaedivitiisjungit,  sollicitndines  videlicet 
M  voJuptates,  quia  profecto  et  *  per  cnram  mentem 
opprimunt,  et  per  afflnentiam  resolvunt.  Re  enim 
eontraria  possessores  snos  et  afflictos  et  lubricos  fa- 
dnnt.  Sed  quia  voluptas  convenire  non  potest  cnm 
afflictione,  aiio  quidem  tempore  per  cnstodiae  suae 
soUicitndinem  afflignnt,  atqne  alio  per  abnndantiam 
ad  voluptates  emoUiunt. 

4.  Terra  autem  bona  fructum  per  patientiam  red- 
dit,  quia  videlicet  nnlla  sunt  bona  qnx  agimns,  si 
non  aBquauimiter  etiam  proximorum  mala  toleramns. 
Qnanto  enim  quisque  aUius  profecerit,  tanto  in  hoc 
mundo  invenit  quod  durius  portet,  quia  cum  a  prae- 
senti  saeculo  raentis  nostrae  ^  dilectio  deficit,  ejus- 
dem  saeculi  adversitas  crescit.  Hinc  est  enim  quod 
plerosqne  cernimus  et  bona  agere,  ct  tamen  sub 
gravi  tribnlationnm  fasce  desudare.  Terrena  namque 
jam  desideria  fugiunt,  et  tamen  flagellis  durioribus 
fatigantur.  Sed  juxta  vocem  Domini  fructum  per  pa- 
tientiam  reddunt,  quia  cum  humiliter  flagella  susci- 
pinnt,  post  flagella  ad  requiem  snblimiter  suscipiun- 
tnr.  Sic  uva  calcibus  tunditur,  et  in  vini  saporem 


piens,  hos  coram  se  legere  sine  intermissione  facie- 
bat.  Factumque  est  ut,  quantum  ad  mensuram  pro- 
priam,  plene  sacram  Scripturam  diceret,  cum,  sicut 
dixi,  litteras  fnnditus  ignoraret.  Studebat  in  dolore 
semper  gratias  agere,  hymnis  Deo  et  laudibus  diebus 
ac  noctibus  vacare.  Sed  cnm  jam  tempus  esset  ut 
tanta  ejus  patientia  remunerari  debuisset,  menibro- 
rum  '^  dolor  ad  vitalia  reJiit.  Cumque  se  jam  morti 
proximum  agnovit,  peregrinos  viros  atque  in  hospi- 
talitate  susceptos  admonuit  ut  snrgerent,  et  cum  eo 
psalmos  pro  exspectatione  exilus  sui  decantarent, 
Cumque  cum  eis  el  ipse  moriens  psalleret,  voces 
psallentium  repente  compescuit,  cum  terrore  magni 
clamoris,  dicens :  Tacete,  nunquid  non  auditis  quan- 
3  tae  resonant  landes  in  ccelo?  Cumque  adeasdem  lan- 
des  qnas  intus  audierat  aurem  cordis  intenderet,  san- 
cta  illa  anima  a  carne  soluta  est.  Sed  exeunte  illa 
tanta  illic  fragrantia  odoris  aspersa  est,  ut  ^  omnes 
illi  qui  aderant  inaestimabili  suavitate  replereiUur» 
ita  ut  per  hoc  patenter  agnoscercnt  quod  eain  laudes 
in  ccelo  suscepisscnt.  Cui  reinionachus  noster  inter- 
fuit,  qui  nunc  usque  vi\it,  et  cum  magno  flctuatle- 
stari  solet  quia  qnousque  corpus  ejus  scpulturx  tra- 
deretur,  ab  eorum  naribus  odoris  Ulius  fragrantia 
non  recessit.  Ecce  quo  fjnc  ex  hac  vita  exiit  qui  in 
hacvita  aequanimiter  flagclla  toleravil.  Juxta  vocem 
ergo  dominicam,  bona  terra  fructum  perpatientiam 
reddidit,  qnx,  cxarata  discipliniC  vomere,  adremu- 
nerationis  segetem  pervenit.  Sed  vos  rogo,  fratres 


Hqnatur.  Sic  oliva  *  contusionibus  expressa  amur-  ^  charissimi,attendite  quodexcusationisargumentum 

__  J  •  ^  -•  1*1*  •  •  A  O  •  ^l       •  •|1J*J*A  'l**ll*A  * 


cam  suam  deserit,  et  inolei  liquorem  pingnescit.  Sic 
per  trituram  areae  a  paleis  grana  separantnr,  et  ad 
horreum  purgata  perveninnt.  Qnisqnis  ergo  appetit 
plene  vitia  vincere,  1491  studeat  hnmiliter  purga- 
tionis  suae  flagella  tolerare,  nt  tanto  post  ad  judicem 
mundior  veniat,  qnanto  nunc  ejus  rnbiginem  ignis 
tribulationis  purgat. 

5.  In  ea  porticu  quae  euntibus  ad  ecclesiam  beati 
Clementis  est  pervia  fuit  quidam  Servulus  nomine^ 
qnem  multi  veslrum  mecuni  noverunt,  rebus  pauper, 
meritis  dives,  qucm  longaaegritudodissolveratfLift. 
rv  Dial.,  cap.  14).  Nam  a  primaeva  aetate  usque  ad 
finem  vitae  paralyticus  jacebat.  Quid  dicam  quia 
stare  non  poterat  ?  Qui  nunquaui  in  lecto  suo  surgere 
vel  ad  sedendum  valebat,  nunquam  iiianuni  suam  ad  t\ 
os  duccre,  nunquam  se  potuit  in  latus  aliud  decli- 
nare.  Huic  ad  ser\icndum  mater  cum  fratrc  aderat, 
et  quidquid  ex  eleemosyna  potuisset  accipere,  hoc 
eorum  manibus  pauperibuserogabat.  Nequaquam  lit- 
teras  noverat,  sed  Scripturae  sacrae  sibimet  Codices 


in  illo  districto  judicio  habituri  sumus  nos,  qui,  a 
bono  opere  torpentcs,  et  res  et  manus  accepinms,  si 
praecepta  dominica  egenns  et  sine  manibus '  imple^ 
verit.  Non  contranos  Dominus  tunc  apostolos  osien. 
datqui  ad  regnum  sccum  turbasfidelium  pro^dicando 
traxerunt,  non  contra  nos  martyres  cxlubcai  qui  ad 
coeleslem  patriam  sanguinem  fundcndo  per\enerunt. 
Quid  tunc  dicluri  sumus,  cum  hunc  de  quo  loculi  su* 
musServuIum  viderimus,  cui  longus  languor  brachia 
tenuit,  sedtamen  haeca  bono  opere  non  liga\  it  ?  Ilxc 
vobiscum,  fratres,  agitc,  sic  \o$  ad  studium  boni 
operis  instigate,  ut  cum  bonos  vobis  modo  ad  imi- 
tandum  propoaitis,  eoruui  consortes  tunc  csse  va« 
leatis. 

HOMILIA  «  XVI. 
Habita  ad  populum  in  '  basilica  sancti  Joantiis, 
qnae  dicitur  Constantiniana,  *°  Dominica  prima  in 
Quadragesima. 

LEGTIO  EVANG.  SEC.  MATTH.  IV,  i-ii. 

In  Ulo  tempore,  ductus  est  Jesus  indesertum  a  Spi-- 


*  Belv.,  (juia  soUicitudines  importunis, 

*  Duo  priores  Gemet.  et  Bigot.,  per  curiositatem ; 
secnndus  Carn.,  per  incuriam. 

'  Bigot.,  duo  priorcsGemet.,Longip.  et  Yal.  Cl., 
delectatio. 

*  C.  Germ.,  Corb.  et  plur.,  contritionibus. 

*  Secundus  Carn.,  calor. 

*  Turon.  et  Longip.,  omnes  qui  iUic  aderant, 
^  Excusi,  potuit  implere. 


*  Est  decima  in  Codd.  Lateran.  et  Corb.,  ac  in 
Cod.  reff.  Sueciae  duodecima. 

•  Cou.  Laler.ji»  basilica  sancli  Sahatoris  quasapp. 
Constantiniana  ;  duo  priores  Gemei., sancli  Saloatoris 
in  Lateranensi. 

*°  Cod.  rcg.  Succ,  dic  Dominica  inilium  quadrage- 
sm(e.  Desideratur  in  Belv.,  C.  Germ.,  primo  et  ter<' 
tio  Gemet.i  Dominicag  etc. 


1133 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


iiae 


riiUj  ut  ientaretur  a  diaholo.  Et  cum  jejunaMet  qud'  A  tatione  liberamnr.  Antiqans  hostis  contra  primQm 


draginta  diebusetqua  draginta  nociibus,  poseta  esuriit, 
Et  accedens  tentaior,  dixit  ei :  Si  Filius  Dei  es,  dic  ut 
lapides  isii  panes  fiani.  Qui  respondent  *  dixit :  Scrip- 
tum  esi :  Non  in  solo  pane  vivit  homo,  sed  in  omni 
verho  quod  proeedit  ab  ore  Dei.  Tune  assumpsit  eum 
diabolusin  sanctamciviiatem,  etsiatuiteum  suprapin- 
naculum  templi,  et  dixit  ei :  Si  Filius  Dei  es^  mitte  te 
deorsum.  Scripium  est  enim :  Quia  angelis  suis  man- 
davii  de  ie^  et  in  manibus  tollent  te,  ne  forte  offendas 
ad  lapidem  pedem  tuum.  '  Ait  illi  Jesus :  Rursum 
scriptum  est:  Non  tentabis  Dominum  Deum  tuum. 
Iterum  assumpsit  eum  diabolus  in  montem  excelsum 
valde,  et  ostendit  ei  omnia  regna  mundi,  et  gloriam  eo- 
rum,  et  dixit  illi :  Hcec  omnia  tibi  dabo,  si  cadens 


hominem  parentem  nostrnm  in  tribus  se  tentationi- 
bns  erexit,  qoia  hanc  videiicet  gula,  vana  gloria  et 
avaritia  tentavit ;  sed  tentando  superavit,  qoia  sibi 
eum  per  consensum  subdidit.  Ex  gula  quippe  tenta- 
vitcum  cibum  ligni  vetitum  ostendit,  atquead  come- 
dendum  suasit.  Ex  vana  autem  gloria  tentavit  cam 
diceret :  Eritissicutdii  (Genes.  iii,  6).  Et  ex  provectn 
avaritiae  tentavit  cumdiceret  :  Scientes  bonumetmo' 
lum.  Avaritia  enim  non  solum  pecuniae  est,  sed 
etiam  altitudinis.  Recte  enim  avaritia  dicitur  cum  sa- 
pra  modum  sublimitas  ambitur.  Si  enim  non  ad  ava- 
ritiam  honoris  rapina  pertimeret,  nequaquam  Paulos 
de  onigenito  Dei  Filio  diceret :  Non  rapinam  arhitra- 
tus  est  se  esse  Ofqualem  Deo  {Phitip.  u,  6).  In  hocaa- 


adoraveris  me.   Tunc  dicit  ei  Jesus :   Vade,  Saiana.  g  ^em  diabolus  parentem  nostrum  ad  superbiam  traxit. 


Scripium  est  enim  :  Dominum  Deum  iuum  adorabis, 
et  illi  soli  servies.  Tunc  reliquit  eum  diabolus,  et  ecce 
angeli  accesseruni,  ei  ministrahant  ei. 

1492  1.  Dubitari  a  quibusdam  solet  a  quo  spi- 
ritu  sit  Jesus  ductus  in  desertum,  propter  hoc  quo<! 
subditur :  Assumpsii  eum  diabolus  in  sanciam  civiia- 
tem.  Et  rursum :  Assnmpsii  eum  in  montem  excelsum 
•  valde.  Sed  vere  et  absque  ulla  *  qusstione  conve- 
nienter  accipitur  ut  a  sancto  Spiritu  in  desertum  du- 
ctus  credatur,  ut  illuc  eum  suus  Spiritus  duceret,  ubi 
nunc  ad  tentandum  malignus  spiritus  inveniret.  Sed 
ecce  cum  dicitur  Deushomo  vel  in  excelsum  montem» 
vel  in  sanctam  civitatem  a  diaboloassumptus,  mens 
refugit,  humanae  hoc  audire  aures  expavescunt.  Qui 


quod  eum  ad  avaritiam  sublimitatis  excitavit. 

3.  Sed  quibus  modis  primum  hominem  stravit, 
eisdem  modis  '^  secundo  homini  tentato  succubuit. 
Per  gulam  quippe  tentat  cum  dicit :  Dic  ut  lapides 
isti  panes  fiant.  Per  vanam  gloriam  teatalcom  dicit : 
Si  Filius  Dei  es,  miiie  te  deorsum.  <  Per  sublimitatis 
avaritiam  tentat  cum  regna  omnia  mundi  ostendit, 
dicens  :  Hcec  omnia  tibi  daho,  si  procidens  adorateris 
me.  Sed  eisdem  modisasecundo  homine  vincitor^qui- 
bus  primum  hominem  se  vicisse  gloriabatur,  ut  a  no- 
stris  cordibus  ipso  aditu  captus  exeat,  quo  nos  adita 
intromissus  tenebat.  Sed  est  aliud,  fratres  charissimi» 
quod  in  hac  tentatione  dominica  considerare  debe- 
mus,  quia  tentatus  a  diabolo  Dominus  sacri  ejoqoii 


tamen  non  esse  incredibiiia  ista  cognoscimus,  si  in  q  praecepta  respondit,  et  qui  eo  verbo  quod  erat  tenta- 


illo  et  alia  facta  pensamus.  Certe  iniquorum  omnium 
capul  diabolus  est,  et  hujus  capilis  membra  suntom- 
nes  iniqui.  An  non  diaboli  membrum  fuit  Pilatus  ? 
An  non  diaboli  membra  Judaei  persequentes,  et  mili- 
tes  crucifigentes  Christum  fuerunt?  Quid  ergo  mi* 
rum  si  se  ab  illo  permisit  in  montem  duci,  qui  se  per- 
tulit  ctiam  a  membris  illius  crucifigi  ?  Non  est  ergo 
indignum  Redemptori  nostro  quod  tentari  voluit,  qui 
venerat  occidi.  Justum  quippe  erat  ut  sic  tentationes 
nostras  suistentationibus  vinceret,  sicut  mortem  no- 
slram  venerat  sua  morte  superare.  Sed  sciendum 
nobis  est  quia  tribus  modis  tentatio  agitur^  sugge- 
stione,  delectatione  et  consensu.  Et  nos  cum  tenta- 
mur,  plerumque  in  delectationem,  aut  etiam  in  con- 


sensum  labiinur,  quia  de  carnis  peccato  propagati,  j^  raret. 


torem  suum  mergere  in  abyssum  poterat,  virtutem 
suae  potentiae  1494  non  ostendit,  sola  divinaB 
Scripturae  praecepta  dedit,  quatenus  suae  nobis  pa- 
tientia)  praeberet  exemplum,  ut  quoties  a  pra\isho- 
minibus  aliquid  patimur,  ad  doctrinam  excitemur 
potius  quam  ad  vindictam.  Pensate  qaanta  est  pi- 
t:L':itiaDei,  et  quanta  impatientia  nostra.  Nos  si  injn- 
riis,  aut  aliqua  laesione  provocamur,  furore  permoti, 
aut  quantum  poasunius  nosmetipsos  ulciscimur^  aut 
quod  non  possumus  facere  minamur.  Ecce  adversita- 
tem  diaboli  Dominus  pertulit,  et  nihil  ei  ni^  mansue- 
tudinis  verba  respondit.  Portatquem  punire  poterat, 
ut  hoc  ^  in  laudem  ejus  altius  cresceret,  si  hostem 
suum  non  exstinguendo,  sed  interim  patiendo  supe. 


in  nobisipsis  etiam  gerimus  unde  certamina  tolere- 
inus.  Deus  vero  qui,  in  utero  Yirginis  incarnatus,  in 
mundum  sinc  peccato  venerat,  nihil  contradictionig 
in  scmetipso  tolerabat.  Tentari  ergo  per  suggestio- 
nem  potuit,  sed  ejus  menteni  peccati  delectatio  non 
momordit.  Atqne  ideo  omnis  diabolica  illa  tentatio 
foris  non  intus  fuit. 

1493  2.  Sed  si  ipsum  ordinem  tentationis  ejas 
aspicimus,  pensemus  quanta  magnitudine  nos  a  ten- 


4.  Notandum  vero  quod  stibditur,  qaia,  recedente 
diabolo,  angeli  ministrabant  ei.  Ex  qua  re  qaid  aliod 
quani  unius  personae  utraque  natura  ostenditar  ?  Quia 
et  homo  est  quem  diabolus  tentat,  et  idem  ipse 
Deus  est  cui  ab  angelis  ministratur.  Cognoscamus» 
igitur  in  eo  naturam  nostram,  quia  nisi  hnnc  diabo- 
lus  hominem  cemeret,  non  tentaret.  VeQeremnr  in 
illo  divinitatem  suam,  quia  nisi  super  omnia  Dens 
existeret,  ei  nullo  modo  angeli  ministrarent. 


*  Belv.  et  Corb.  Germ.,  dixit  ei, 

'  lidem  Codices,  ait  iUi  iterum  Jesus. 

'  Abest  valde  a  C.  Germ.  et  tribus  Gemet. 

*  Bigot.  et  duo  priores  Gemet.,  dubiiatione. 


■^  Corb.  Germ.  et  primus  Cam.,  a  secundo  homine 
teniaio  succubuit, 
<  Primus  Cam.,  per  sublimitatem  avaritim. 
^  Idem  Cod.,  in  taudem  gloruB  </t». 


il37 


XL  HOMIUARUM  IN  EVANGELU  LIB.  I.  —  HOMIL.  XVII. 


1138 


5.  Sed  qtiia  his  diebns  leotio  congrnit,  nam  qna-  A  credat  posse  snfficere,cum  per  prophetam  DominuB 


draginta  diemm  abstinentiam  nostri  Redemptoris  an- 
divimns,  qni  Qnadragesim»  tempns  inchoamns,  di- 
scntiendnm  nobis  est  cnr  haec  ipsa  abstinentia  per 
qnadraginta  diemm  nnmemm  cnstoditnr.  Moyses 
enim  nt  legem  acciperet  secnndo  diebns  qnadragin- 
ta  jejnnavit  (Exod.xxxjY, 28).  Elias  in  deserto  qna- 
draginta  diebns  abstinnit  (IJIReg,  xn,  8).  Ipse  an- 
ctor  hominnm  ad  homines  veniens,  in  qnadraginta 
diebns  nnllnm  omnino  cibnm  snmpsit  (Matth.  w, 
8).  Nos  qnoqne  in  qnantnm  possnmns,  annno  Qna* 
dragesimae  tempore  caraem  nostram  per  abstinen- 
tiam  affligere  conemnr.Cnrergo  in  abstinentia  qna- 
dragenarins  nnmeras  cnstoditnr,  nisi  qnia  virtns 
Decalogi  per  libros  qnatnor  sancti  Evangelii  imple- 


dicat:  Nonne  hoc  est  magis  j^unium  quod  elegifsvh- 
jiciens :  Frange  esurienti  panem  tuum,  et  egenos  va^ 
gosque  induc  in  domum  tuam  ;  eum  videris  nudum, 
operi  eum,  et  camem  tuam  ne  despexeris  (Isai,  lviii, 
6,  7).  Illnd  ergo  jejunium  Dens  approbat,  qnod  ad 
ejns  oculos  manns  eleemosynamm  levat,  qnod  cnm 
proximi  dilectione  agitnr,  quodex  pietate  conditur. 
Hoc  ergo  quod  tibi  subtrahis,  alteri  largire,  ut  nnde 
tna  caro  affligitnr,  inde  egentis  proximi  caro  repa- 
retnr.  Hinc  etenim  per  prophetam  Dominus  dicit: 
Cumjejunaretisetplangeretis,  nunquidjejunium  jeju^ 
nastis  mihif  Et  cum  comeditis  et  bibitis,  nunquid  non 
vobis  comeditis,  et  vobismetipsis  bibitis?  (Zach.  vii,  5^ 
6.)  Sibi  enim  comedit  et  bibit  qui  alimenta  corpo- 


tnr?  Denarius  etenim  qnater  dnctns  in  qnadragena-  g  ris,  qu»  snnt  commnnia  dona  conditoris,  sine  indi< 


rinm  snrgit,  quia  tnnc  Decalogi  mandata  perficimus 
cum  profecto  qnatuor  libros  sancti  Evangelii  cnsto- 
dimns.  Exqnare  sentiri  et  aliud  potest.  In  hoc  enim 
mortali  corpore  cx  qnatuor  elementis  snbsistimns, 
et  per  volnptates  ejnsdem  corporis  praeceptis  domi- 
nicis  contraimns.  Praecepta  antem  Dominica  perDe- 
calognm  snnt  accepta.  Qnia  ergo  per  carnis  deside- 
ria,  Decabgi  mandata  contempsimns,  dignnm  est 
nt  eamdem  caraem  qnaterdecies  affligam'^s.  Qnam- 
vis  de  hoc  Qnadragesimae  tempore  est  adhuc  aliud 
qnod  possit  intelligi.  A  praesenti  etenim  die  nsqne 
<  ad  Paschalis  solemnitatis  gandia  sex  hebdomadas 
veninnt^  qnamm  videiicet  dies  quadraginta  dno 
finnt.  £x  quibns  dum  sex  dies  Dominici  ab  abstinen- 


gentibns  percipit.  Et  sibi  quisque  jejunat,  si  ea  qna 
sibi  ad  tempns  snbtrahitnonpanperibns  tribuit,sed 
ventri  postmodum  oiTerenda  custodit.  HincperJoe* 
lem  dicitur :  Sanctificate  jejunium  (Joel.  i,  14  ;  ir, 
15).  Jejunium  qnippe  sanctificare  est,  adjunctis  bo- 
nis  aliis,  dignam  Deo  abstinentiam  carnis  osten- 
dere.  Cesset  ira,  sopiantnr  jnrgia.  Incassnm  enim 
caro  atteritnr,  si  a  pravis  snis  volnptatibus  animns 
non  refrenatnr,  cnm  per  prophetam  Dominus  dicat: 
Ecce  in  die  jejunii  vestri  invenitur  voluntas  vestra. 
Ecce  ad  lites  et  contentiones  jejunatis,  et  percu  itis  pu- 
gno  impie,  et  omnes  debitores  vestros  repetitis  (Isa. 
Lviii,  3,4).  Neqne  enim  ^  qni  a  debitoresno  hoc  quod 
dedit  repetit  aliquid  injustnm  facit,  sed  dignum  est 


tia  snbtrahuntur,  non  plns  in  abstinentia  quam  tri-  q  ut  qnisqnis  se  in  poenitentia  macerat  etiam  hocquod 


ginta  et  sex  diesl495remanent.  Dnm  vero  per  tre- 
centos  et  sexaginta  qninqne  dies  annns  ducitnr,  nos 
autem  per  triginta  et  sex  dies  affligimnr,  qnasi 
anni  nostri  decimas  Deo  damns,  nt  qni  nobismeti- 
psis  per  acceptum  annnm  viximns,  *  anctori  nostro 
nos  in  ejus  decimis  per  abstinentiam  mortificemns. 
Unde,  fratres  charissimi,  sicut  ofiTerre  in  lege  jnbe- 
mini  decimas  remm  (Levit.  xxvu,  30,  seq.),  ita  ei 
ofierre  contendite  et  decimas  diemm.  Unnsqnisqne 
in  quantum  virtus  suppetit,  caraem  maceret,  ejns- 
qne  desideria  affligat,  concupiscentias  tnrpes  inter- 
ficiat,  ut  juxta  Pauli  vocem,  hostia  viva  fiat  (Rom. 
XII,  1).  Hostia  quippe  et  immolatnr  et  viva  est, 
qnando  et  ab  hac  vita  homo  non  deficit,  et  ^  tamen 


sibi  jnste  competit  interdicat.  Sic  sic  nobis  afflictis 
et  pcenitentibns  a  Deo  dimittitnr  qnod  injuste  egi- 
mns,  si  pro  amore  illius  et  hoc  qnod  nobis  juste 
competit  relaxemns. 

HOMILIA  8  XVII. 
*  Habitaad  episcopos  in  fontes  Lateranensinm. 

LECTIO  EVANG.  SEC.  LUC.   X,  1-9. 

In  illo  tempore,  designavit  ^  Dominus  et  alios  sep* 
tuaginta  duos,  et  misit  illos  binos  ante  faciem  suam 
in  omnem  civitatem  et  locum,  quo  erat  ipse  venturus. 
Et  dicebat  illis:  Messis  quidem  multa,  operarii  autem 
pauci.  Rogate  ergo  dominum  messis  ut  mittat  opera^ 
rios  in  messem  suam.  Ite,  ecce  ego  mitto  vos  sicut 


se  a  carnalibus  desideriis  occidit.  Caro  nos  laeta -^  agnosinter  lupos.  Nolite  portare  sacculum,  neque  p€' 


traxit  ad  cnlpam,  afflicta  reducat  ad  veniam.  Anctor 
etenim  mortis  nostrae  per  fractum  ligni  vetiti  vitae 
praecepta  transgressns  est.  Qni  ergo  a  paradisi  gan- 
diis  per  cibnm  cecidimuSj  ad  haec  in  qnantnm  pos- 
snmnSy  per  abstinentiam  resurgamns. 
6.  Sed  nemo  sibi  eamdem  abstinentiam  solam 


ram,  neque  calceamenta,  et  neminem  per  viam  salut^ 
veritis,  In  quamcunque  domum  intraveritis,  primum 
dicU$ :  Pax  huic  domui,  Et  si  ibi  fuerit  fitius  ptuis, 
requiescet  super  illum  pax  vestra  ;  sin  autem,  ad  vos 
revertetur,  In  eadem  aute^n  domo  manete,  edentes  et 
bibentes  quee  apud  illos  sunt.  Dignus  est  enim  operch- 


<  Idem,  ad  prcesentis  solemnitatis. 

•  Longip.,  octori  nostro;  et  infra,  actor  etenim  mort, 

'  Dno  priores  Germ.,  et  tamen  in  se  carnalia  desi" 
deria  occtdit. 

^  C.  Germ.,  qui  debitorem  suum. 

B  In  Corb.  est  trigesima  sexU,  in  Lateran.  trige- 
sima  qnarta,  in  Cod.  reg.  Suec.  decima  tertia. 

•Sic  titnlnm  restitnimns  ex  Hss.  Lateran.,  reg. 


Snec.,  Corb.  Germ.,  Bigot.,  etc.  Duo  priores  Ge« 
met.  habent  tantnm^  in  convcntu  episcoporum,  In 
Editis  legitnr :  habita  ad  populum  in  basiluM  Latera- 
nensi ,  de  apostolis.  Vemm  hanc  homiliam  habilam 
esse  ad  episcopos  congregatos  liqnet  maxime  ex 
num.  13  et  sea.  Sane  hic  mnlta  legnntor  in  iibro 
Reg.  Past.  jam  aicta. 
^Belvac.,  designavit  Jesus, 


1139  SANCTI  GRE60BTI  MA6NI  1140 

riut  mmedi  nta.  *  NoHte  traniirB  de  damo  in  do^  A  cationis  scrmo  subtrahatur.  Ex  sua  quippe  nequitia 
fRtnii.  Et  tn  ^meunque  civilatem  intraveritie,  et  #«• 


eeeperint  voe,  manducate  qua  apponuntwr  foobie  ;  ei 
curate  tnfirmot  qui  in  illa  tunt,  et  didte  Hlie:  Ap- 
propinquavit  m  vot  regnum  Dei. 

1496  1.  Dominus  et  Stlvator  noster,  fratres 
charia8imi,aIiquanclo  nosse  monibu8,aliqnando  vero 
operibns  admonet.  Ipsa  etenim  faeta  ejus  prscepta 
sunt,  quia  dum  aliquid  tacitus  facit^  quid  agere  de* 
beamus  innotescit.  Ecce  enim  binos  in  prsdicatio* 
nem  discipnlos  mittit,  quia  duo  sunt  prsecepta  cha* 
ritatis^  Dei  videlicet  amor,  et  proximi,  et  minua 
quam  inter  dnos  charitas  haberi  non  potest.  Nemo 
enim  proprie  ad  semetipsum  habere  charitatem  di- 
citur,  seddilectio  inaltenim  tendit,  utcharitasesse 


praedJcantium  lingua  restringitur,  sicut  Psalmista 
ait :  Peccatori  autem  dixit  Deut  :  Quare  tu  enarrae 
juttitiat  meat?  (Ptal,  xlix,  16.)  Et  rursum  ex  vitio 
snbjectorum»  vos  praedicaatium  prohibetur  sicat  ad 
Ezechielem  Domiuus  dicit :  Linguam  tuam  adhiere^ 
teere  faciam  palato  (uo,  et  erit  muiut,  nec  quati  vir 
otfjurffans,  qvia  domus  exasperant  ett  (Ezech,  ui,26)* 
Ac  si  aperte  dicat :  Idcirco  tibi  praedicationis  aermo 
tollitur,  quia  dum  me  in  suis  actibus  plebs  exaspe- 
raty  non  est  digna  coi  exhortatio  verilatis  Qat.  Ex 
cii\)U8  ergo  vitio  praedicatori  sermo  subtraliatur,  non 
iacile  cognoscitur.  Uuia  vero  Pastoris  tacituruitas 
aliquaudo  sibi,  semper  autem  sobjectis  noceat^  cer- 
tissime  scitur. 


possit.  Binos  ad  praedicandnm  discipulos  Dominus  g     4.  Sed  utinam  si  ad  prsedicationis  virtutem  non 


mittit,  quatenus  hoc  nobis  tacitus  innuat,  quia  qui 
charitatem  erga  alterum  non  habet,  praedicationia 
officium  suscipere  nullatenus  debct. 

2.  Bene  autem  dicitur  quia  mitit  eos  ante  fadem 
euam  tn  omnem  civitatem  et  locum  quo  erat  ipte  «m- 
turut,  Praedicatores  enim  suos  Dominus  sequitur, 
quia  prsedicatio  prsevenit,  et  tnnc  ad  mentis  nostr» 
habitaculum  Dominusvenit,  quando  verba  exhorta^ 
tionis  prsecurrunt,  atque  per  h»c  veritas  in  mente 
fluscipitur.  Hinc  namque  eisdem  praedicatoribns 
Isaias  dicit:  Parate  victm  Domini,rectat  f<icite  temttat 
Dei  nottri  (Isai.  xl,  3).  Hinc  illis  Psalmista  ait : 
iter  facite  ei  qui  atcendit  tuper  occatum  (Peal.  Lxvn, 
8).  Super  occasum  namque  Dominus  ascendit,  quia 


tufficimus,  loci  nostri  officium  in  innocentia  vitae 
teneamus.  Nam  subditur  :  Ecce  etp  mitto  vot  ticul 
agnot  inter  lupot.  Multi  autem  cum  regiminis  '  jnra 
suscipiunt,  ad  lacerandos  subditos  inardescunt,  ter- 
rorem  potestatis  exhibent,  etquibusprodessedebue. 
ranty  nocent.  £t  quia  charitatis  viscera  non  babenty 
domini  videri  appetunt,  patres  se  esse  minime  re* 
cognoscunt,  humilitatis  locum  in  elationem  domi- 
nationis  immutant,  et  si  quando  extrinaecua  bian- 
diuntur,  intrinsecus  saeviunt.  De  quibus  alias  Yeri- 
tas  dicit :  Veniunt  ad  vot  in  vettimentit  ovium^  tftlrtn- 
tecut  autem  sunt  lupi  rapacet  (Matth.  vii,  15).  Con- 
tra  quae,  oinnia  considerandum  nobis  ett  quia  si- 
cut  agni  1498  inter  lupos  roittimur,  ut|  sensum 


nnde  in  passione  occubuit,  inde  majorem  suamglo-  q  servantes  innocentiae,  raorsum  maliti»  non  habea- 

riam  resurgendo  manifestavit.  Super  occasum  vide-  ^  .      -     . 

licet  ascendit,   qua  mortem  quam  pertulit  resur- 

gendo  calcavit.  Ei  ergo  qui  ascendit  super  occasum 

iter  facimus  cum  nos  ejus  gloriam  vestris  mentibus 

praedicamus,  ut  eas  et  ipse  pott  veniens  per  amoris 

sui  praesentiam  illustret. 

3.  Missis  autem  praedicatoribus»  quid  dicat  au- 
diamus:  Mettit  quidem  multa,  operarii  auiem  pauci. 
Rogate  ergo  dominum  mettit,  ut  miitat  operariot  in 
mettem  tuam.  *  Ad  messem  multam  operarii  pauci 
funt,  quod  sine  gravi  moerore  loqui  non  possumus, 
quia  etsi  sunt  qui  bona  audiant,  desunt  qui  dicant. 
Ecce  mundus  sacerdotibus  plenus  est,  1497  sed 
tamen  in  messe  Dei  rarus  valde  invenitur  operator^ 


mus.  Qui  enim  locum  praQdicationis  suscipit,  mala 
inferre  non  debet,  sed  tolerare,  ut  ex  ipsa  sua  man- 
suetudine  irain  saevientium  mitiget,  et  peccatorum 
vulnera  in  aliis  ipse  aillictionibus  vulneratus  sanet. 
Quem  et  si  quando  zclns  rectitudinis  exigit  ut  erga 
subjectos  saeviat,  furor  ipse  de  amore  sit,  non  de 
crudclitate,  quatenus  et  jura  disciplinae  foris  exhi- 
bcat,  ct  intus  patema  pietate  diligat,  quos  foris 
quasi  inscqucndo  castigat.  Quod  tunc  bene  Rector 
exhibet,  cum  *  seipsum  diligere  per  amorem  priva- 
tum  ncscit,  cum  nulla  quae  mundi  sunt  appetit,  cum 
terrenae  cupiditatis  oneribus  nequaquam  mentis 
colla  supponit. 

5.  Unde  et  subditur  :  Noliie  portare  tacculum,  ne^ 


^ia  officium  Iquidem  sacerdotale  suscepimus,  sed  d  ^ue  peram,  neque  calceamenta,  ei  neminem  per  ciam 


opus  officii  non  implemus.  Sed  pensate,  fratres  cha- 
rissimi,  pensate  quod  dicitur:  Rogate  dominum^  met- 
$it,  ut  miitat  operariot  in  mestem  tuam.  Yos  pro  no- 
bis  petite,  ut  digna  vobis  operari  valeamus,  ne  ab 
exhortatione  lingua  torpeat,  ne  postquaui  praedica- 
tionislocumsuscepimusapudjustum  judicem  nostra 
nos  taciturnitas  addicat.  Saepe  enim  pro  sua  nequi- 
tia  praedicantium  lingua  restringitur  :  ssepe  vero  ex 
aubjectorum  culpa  agitur  nt  eis  quipraesuntiprffidi- 


talutaveritit.  Praedicatori  etenim  tanta  debet  in  Deo 
esse  fiducia,  ut  pra^seutis  vitae  sumptus  quamris 
non  provideat,  tamen  sibi  hos  non  deesse  certissime 
sciat,  ne  dum  mcns  ejus  occupatur  ad  temporalia, 
minus  aliis  providcat  aelerna.  Cui  etiani  per  viam 
neminem  salutare  conceditur,  ut  sub  quanta  festina- 
tione  *  iter  praedicationis  pergere  debeat  ostendator. 
Quae  si  quis  verba  etiam  per  allegoriam  veli  t  intelligi,ia 
aaccuio  pecunia  clausa  esl;  pecunia  vero  clausa  est  sa- 


*H»c,  usque  ad  Et  in  quam,  eto.,  desunt in  Belv. 
et  C.  Germ. 

*  C.  Germ.,  Turon.,  Corb.,  Belvao.»  at  mettit 
muita,  ted  operarii  tunt  pauci. 


>  Belvac,  Turon.,  C.  Germ.,  curam  euscipiunL 
*  Turon.,  C.  Germ.,  Longip.,  teipte  ditigere. 
^  C.  Germ^  primus  Gemet.  et  Bigot.,  initer;  Lon- 
gip.  et  Val.  Gl.,  tn  Uinere.  Primus  Carnot.,  iUnert. 


1141 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGEUA  LIB.  I.  —  HOMIL.  XVH. 


liU 


pienliaocculta.QniigitursapientiaB  verbum  habet,sed  A  aenti  accipitur :  hoo  in  nobis  debet  agere,  ut  ad 


bocerogareproximo  negligit^quasi  pecuniaminsacculo 
ligatam  tenet.  Unde  scriptum  est :  Sapientia  abscon- 
dita,  et  tkesaurus  occultus,  quce  utilitas  in  utrisque  ? 
{EecH.  xLi,17.>Quidveroperperam,  nisionerasaeculi; 
et  quid  hoc  loco  per  catceamenta,  nisi  mortuorum 
operum  exempla  signantur?  Qui  ergo  officium  prae- 
dicationis  suscipit,  dignum  non  est  ut  onus  saecula- 
rium  negotiorum  portet',  ne  dnm  hoc  ejus  colla 
deprimit,  ad  praedicanda  coelestia  non  assurgat.  Nec 
debet  stultorum  operum  exempla  conspicere,  ne  sua 
opera  quasi  ex  mortuis  pellibuscredatmunirc.  Sunt 
etenim  multi  qui  pravitatem  suam  ex  alienis  pravi- 
tatibus  tuentur.  Quia  enim  alios  talia  fecisse  con- 
siderant,   se  haec  facere   licenter  putant.  Hi  quid 


quentem  mercedero  robustius  tendatur.  Vetus  ergo 
quisque  prxdicator  non  ideo  prxdicare  debct,  ut  in 
hoc  tempore  inercedem  recipiat,  sed  ideo  merce- 
dem  recipere,  ut  pranlicare  subsistat.  Quisquis  nam- 
que  ideo  pru^dicat  ul  hic  \el  laudis  \el  muneris 
mercedcm  recipiat,  xterna  procul  dubio  niercede  se 
privat.  Quisquis  vero  vel  ea  quae  dicit,  ideo  ptacere 
hominibus  appetit,  ut,  dum  placet  quod  dicilur,  per 
eadem  dicta  non  ipse,  sed  Dominus  amctur,  vel 
idcirco  terrcna  stipendia  in  prxdicalione  consequi- 
tur,  ne  a  prcedicationis  >oce  per  inilig<'ntiarn  lasse- 
tur,  huic  procul  du.iio  ad  recipiendam  inerceJem 
nil  obstat  in  patria,  quia  sumptus  sumpsil  in  \ia. 
8.  Sed  quid  nos  (quod  tanicn  sinc  dolore  dicere 


aliud  faciunt,  nisi  pedes  suos ex  mortuorum  anima--  ^  non  possuni)  quid  nos,  o  Pastores,  *  aginuis,  qui  ei 


lium  munire  pellibus  conantur?  Omnis  vero  qui 
salutat  in  via,  ex  occasione  salutat  itineris,  non 
ex  studio  optandae  ejusdem  salutis.  Qui  igitur  non 
amore  aeternae  patriae,  sed  praemorium  ambitu  salu- 
tem  audientibns  praedicat,  quasi  in  itinere  salutat, 
quia  ex  occasione,  et  non  ex  intentione,  salutem 
audientibus  exoptat. 

6.  Sequitur:  /n  quamcunquedomumintraveriUs,pii>- 
mum  dicite:  Pax  huic  domui,  Et  si  ibi  fuent  filius 
pacis,  requiescet  ^  super  illum  pax  vestra\  sin  aulem, 
ad  vos  revertetur.  Pax  quae  ab  ore  praedicatoris  ofTer- 
tur,  aut  requiescit  in  domo,  si  in  ea  (ilius  pacis  f ue- 
rit,  aut  ad  eumdem  praidicatorem  re\ertitur ;  quia 
aut  erit  quisque  praedesti|iatus  ad  vitam,  et  CiBleste 


merceden)  consequiinur,  et  tamen  opcrarii  neqna* 
quam  sumus?  Fructus  quip[)e  sancta)  Ecclesix  in 
stipendio  quotidiano  percipinius,  sed  tamen  pro 
a»terna  Ecclcsia  minime  iu  pranlicationc  laburamut. 
Pensemus  cujus  damnationis  sit  sine  labore  hic 
percipere  mercedeia  laburis.  Ecce  ex  oblatione  fide* 
lium  vivimus,  '  sed  quid  pro  animabus  fidelium  la- 
boramus?lIIa  in  stipendium  nostrum  sumiinus  qua 
pro  redimendis  peccatis  suis  lideles  obtulerunt,  nec 
tamen  contra  peccata  eadem  vel  oralionis  sludio, 
vei  praedicationis»  ut  dignum  est,  insudamus.  Vix 
pro  culpa  sua  quempiani  aperta  voce  reprehendi- 
mus.  Et  adhuc  (quod  est  gravius)  atiquandosi  per- 
sona  in  hoc  roundo  potens  sit,  ejus  forsitan  errata 


verbum  sequitur  quod  audit;  aut  si  nullus  audire  p  laudantur,  ue,  si  adxerselur,  per  iracundiam  niunnt 


voluerit,  ipse  praedicator  sine  fructu  non  erit,  quia 
ad  eum  pax  revertitur,  quoniam  ei  a  Domino  pro 
*  labore  sui  operis  merces  recompentatur. 

7.  Ecce  autem  qui  peram  et  sacculum  portare 
prohibuit  sumptus  et  alimenta  ex  eadem  praedica- 
tione  1499  concedit.  Naii  subditur :  In  eadem  au- 
tem  domo  manete,  edentes  et  bibentes  quce  apud  illoi 
sunt.  Dignus  est  enim  operarius  mercede  sua,  Si  pax 
nostra  recipitur,  dignum  est  ut  in  eadem  domo  ma- 
neamus  edentes  etbibentes  quae  apud  illussunt,  ut  ab 
eis  terrena  stipendia  consequamur,  quibus  prxmia 
patriae  coelestis  oiferimus.  Unde  etiam  Panlus  haec  i|)sa 
pro  minimo  suscipiens,  dicit :  Si  nos  vobis  spirtialia 
seminavimuSy^  magnum  estsivestra  camalia  metamusJ 


snblrahat  quod  impendebat.  Sed  debcmus  sine  ces- 
satione  meminisse  qnod  de  quibusdam  scriptuin  est: 
Peccata  populi  mei  comedent  {Osee  iv,  8).  Cur  aulem 
peccata  popnli  comedere  dicuntury  nisi  quia  pec- 
cata  deiinqaentium  fovent,  ne  temporalia  stipendia 
amittant?  Sed  et  nos  qui  ex  obtationibus  fidolium 
vivimus,  quas  illi  pro  fieccatis  suis  oblulerunt,  si 
^  comedimus  et  tacenius,  eorum  procui  dubio  pec- 
cata  manducamus.  Pensemus  ergo  cujus  sit  apud 
Deum  criminis  peccatorum  preiium  nianducare,  et 
nihii  contra  peccata  praKlicando  agere.  Audiamos 
quid  beati  Job  voce  dicitur :  Si  adcersum  me  terra 
mea  elamatf  et  ewn  ipsa  suki  ejus  deflent^  si  fruclus 
ejus  comedi  absqui  pecunia   (Job  xxxr,  38,   39). 


(J  Cor.  IX,  ll.>El  notandum  quod subditur :  Dignus  d  ^500  Terra  enim  conira  posscssorem  suum  cta- 


est  operarius  mercede  sua  (  /  Tim.  y,  18),  quia 
jam  de  mercede  suiit  operis  ipsa  alimenta  sustenta- 
tionis,  ut  hic  merces  de  labore  praedicationis  inchoe- 
tur,  quae  illic  de  veritatis  visione  perficitur.  Qna  in 
re  considerandum  est  quod  uni  nostro  operi  dua 
mercedes  debentur,  una  in  via^  altera  in  patria ; 
una  qu»  nos  in  labore  sustentat,  alia  qum  nos  in 
resurrectione  remunerat.  Merces  itaque  quae  in  prae- 


mat  quando  contra  pastorem  suum  juste  Ecclesia 
murmurat.  Cujus  etiam  sulci  deflent,  si  corda  au- 
dientium,  quae  a  prxcedentibus  sunt  patribus  prae- 
dicationis  voce  et  vigore  invectionis  exarata,  \ident 
aliquid  quod  lugeant  de  vita  pastoris.  Cujus  \  idelicet 
terrae  fructns  possessor  bonns  sine  pecunia  non 
manducat,  quia  discretns  pastor  praerogat  talenlum 
verbi,  ne  ad  damnationem  suam  de  Ecclesia  stipen- 


<  C.  Germ.,tres  Gemet.  et  Longip.,  tnper  UUim, 
nempe,  domum. 

*  Belvac,  Longip.,  Yal.  Ci.,  pro  labore  $ui  operis 
recompensalur. 

'  Duo  post.  Gemet.,  magnum  non  esi  si, 

^  Restituimus  agimus,  ex  Mss.  et  vet.  Excuais. 


Dttidferatur  in  recent. 

^  C.  Germ.  et  duo  post.  Gemet.,  sed  nunqtdd 
pro,  etc. 

*  Corb.  Germ.,  Belv.  et  primus  (kmX.,  comed$^ 
runt;  duo  alii  Gemet.,  comedunL 


1143 


SANCTI  6RE60RU  MA6NI 


1144 


dium  sumat  alimenti.  Tunc  enim  de  terra  nosira  A  1501  Specula  quippe  mulierum  suntpnBcepUDei, 


tum  pecunia  fructus  comedimus,  quando  sumentes 
ecclesiastica  subsidia  in  praedicatione  laboramus. 
Pnecones  namque  venturi  judicis  sumus.  Quis  ergo 
¥entumm  *  judicem  nuntiet,  si  praeco  tacet  ? 

9.  Proinde  considerandum  nobis  est  ut,  in  quan- 
tum  valet  quisque,  in  quantum  sufficit,  et  terrorem 
venturi  judicii,  et  dulcedinem  regni,  susceptae  Ec- 
clesi»  insinuare  contendat.  Et  qui  una  eademque  ex- 
hortationis  voce  non  sufficit  simul  cunctos  admo- 
nere,  debet  singulos,  in  quantum  valet,  instruere, 
privatis  locutionibus  sedificare,  exhortatione  sim- 
plici  fructum  in  flliorum  suorum  cordibus  quaerere. 
Debemus  namque  pensare  continuo  quod  sanctis 
apostolis  dicitur,  et  per  apostolos  nobis :    Vos  estii 


inquibus  se  sanctae  animae  semper  aspiciunt,  etai 
quae  in  eis  sunt  foeditatis  maculae,  deprehendunt. 
Cogitatlonum  vitia  corrigunt,  et  quasi  *  renitentes 
vultus  velut  ex  reddita  imagine  componunt,  quia 
dnm  praeceptis  dominicis  solerter  intendnnt,  in  eis 
procul  dubio  vel  quid  in  se  ccelesti  viro  placeat,  vel 
quid  displiceat  agnpscunt.  Quae  quandiu  in  hac  vita 
sunt,  actemum  tabernaculum  ingredi  nequaqoam 
possunt.  Sed  tamen  ad  ostium  tabernaculi  mulieres 
excubant,  quia  sancta)  animae  etiam  cum  infirmi- 
tate  adhuc  carnis  gravantur,  amore  tamen  continno 
ingressum  aeterni  introitus  observant.  Moyses  ergo 
labrum  sacerdotibus  de  speculis  mulierum  fecit, 
quia  lex  Dei  lavacrum  compunctionis  peccatorum 


ial  terra  (Matih.  v,  13).  Si  ergo  sal  sumus,  condire  3  nostrorum  maculis  exhibet,  dum  ea  per  quae  sanctae 


mentes  fidelium  debemus.  Vos  igitur,  qui  pastores 
estis,  pensate  quia  Dei  animalia  pascitis.  De  quibns 
profecto  animalibus  Deo  per  Psalmistam  dicitur : 
Animaliatua  habitabunt  in  ea  {Psal.  lxvii,  li).  Et 
saepe  videmus  quod  petra  salis  brutis  animalibus 
ponitur, '  ut  eamdem  salis  petram  lambere  debeant, 
et  meliorari.  Quasi  ergo  inter  bruta  animalia  petra 
salis  debet  esse  sacerdos  in  populis.  Curare  namque 
*  sacerdotem  necesse  est,  quae  singulis  dicat,  unum- 
quemque  qualiter  admoneat,  ut  qui  quis  sacerdoti 
jungitur,  quasi  ex  salis  tactu,  aeternae  vitae  sapore 
condiatur.  Sal  etenim  terrae  non  sumus,  si  corda 
audientium  non  condimus.  Quodprofecto  condimen- 
tum  ille  veraciter  proximo  impendit  qui  praedicatio- 
nis  verbum  non  subtrahit. 

10.  Sed  tunc  vere  aliis  recta  praedicamus,  si  dicta 
r^us  ostendimus,  si  nosipsi  divino  amore  compun- 
gimur,  et  humanae  vitae,  quae  sine  culpa  transire 
nequaquam  potest,  quotidianas  lacrymis  maculas 
lavamus.  Tunc  autem  de  nobis  vere  compungimur, 
si  studiose  patrum  praecedentium  facta  pensamus, 
ut  ex  conspecta  illorum  gloria,  in  nostris  nobis  ocu- 
lis  nostra  vita  sordescat.  Tunc  vere  compungimur, 
cum  praecepta  Domini  studiose  perscrutamur,  et  per 
baec  proficere  ipsi  contendimus,  per  quae  jam  profe- 
cisse  novimus  quos  veneramur.  Hinc  est  enim  quod 
de  Moyse  scriptum  est :  Posuit  et  labrum  csneum  in 
quo  lavarentur  Aaron  et  filii  ^us,  cum  ingrederentur 
in  sancta  sanctorum,  quod  fedt  de  speeulii  mulierum 
quce  excubabant  in  ostio  tabernaculi{Exod,  xxxviii,8). 


anima)  superno  sponso  placuerunt  intuenda  nobis 
ooplestia  pra^cepta '  praebet.  Quibus  si  diligenter  in- 
tendimus,  internae  nostrae  imaginis  maculas  vide- 
mus.  Videntes  autem  maculas,  in  paenitentiae  dolore 
compungimnr ;  compuncti  vero,  quasi  in  labro  de 
speculis  mulierum  lavamur. 

11.  Est  autem  valde  necessarium  utcum  de  nobis 
in  compunctione  afficimur,  etiam  commissorum  no- 
bis  ^itam  zelemus.  Sic  ergo  nosamaritudo  compun- 
ctionis  afficiat,  uttamenaproximorum  custodianon 
avertat.  Quid  enim  prodest,  si,  amantes  nosmetip- 
sos,  relinquamus  proximos?  Vel  quid  rursum  pro- 
dest,  si,  amantes  vel  zelantes  proximos,  relinqua- 
mus  nosmetipsos  ?  In  ornamento  quippe  tabemaculi 
bis  tinctus  coccus  ofiferri  praecipitur  (Exod,  xxr,  4)^ 
ut  ante  Dei  oculos  charitas  nostra  Dei  et  proximi 
amore  colorelur.  llle  autem  vere  se  diligit,  qui  pure 
diligit*  auctorem.  Tunc  ergo  coccus  bis  tingitnr, 
quando  erga  se  et  proximum  ex  ^  amore  veritatis 
animus  inflammatur. 

12.  Sed  inter  haec  sciendum  nobis  est  ut  sic  exer- 
ceatur  zelus  rcctitudinis  contra  prava  acta  *  proxi- 
morum  quatenus  in  fervorc  districtionis  nullo  roodo 
relinquatur  virtus  mansuetudinis.  Ira  etenim  sacer- 
dotis  nequaquam  debet  esse  praeceps  et  pertnrbata, 
sed  magis  ex  consilii '  gravitale  mitiganda.  Ei  por- 
tare  ergo  debemus  quos  corrigimus,  et  corrigere 
quos  portamus,  ne  si  ex  utroque  unum  defuerit,  vel 
in  ^°  fervore,  vel  in  mansuetudine  actio  sacerdotalis 
non  sit.  Hinc  namque  est  quod  in  templi  ministerio 


Labrum  quippe  aeneum  Moyses  ponit,  in  quo  sacer-  ^  in  basibus  templi  sculptorio  opere  leones  et  boves 

et  cherubim  expressa  sunt.  Cherubim  quippe  est 
plenitudo  scientiae.  Sed  quid  est  quod  in  liasibns 
nec  leones  sine  bobus,  nec  boves  sine  leonibos  fiunt? 
Quid  enim  aliud,  designant  bases  in  templo,  nisi  sa- 
cerdotes  in  Ecclesia?  Qui  dum  sollicitndinem  regi- 
minis  tolerant,  quasi  more  basium  superimpositum 


dotes  lavari  debeant  et  sancta  sanctomm  ingredi, 
quia  lex  Dei  prius  nos  lavari  per  compunctionem 
praecipit,  ut  nostra  immunditia  ad  penetrandam  se- 
cretorum  Dei  munditiam  non  sit  indigna.  Quod  bene 
labrum  de  speculis  mulierum  perhibet  factum  quae 
ad   tabernaculi  ostium    indesinenter  excubabant. 


*  Camot.,  mundi  vel.,  mundo  nuntiat, 

*  C.  Germ.,  Belvac.  et  duo  post.  Gemet.,  utexea- 
dem  salis  pelra  lambere. 

^  SecundusCam.,  tres  Gremet.  et  C.  Germ.,  cwrare 
namque  sacerdoti. 
^  Turon.,  pcenitentes.  Camot.,  remittentes. 

*  C.  Germ.,duo  Cam.  et  tertius  Gemet^, pratbent. 


*  Longip.,  actorem. 

^  Secundus  Cam.,  ex  amore  ckaritatis, 

*  Idem,  pessimorum. 

*  In  recent.  Ed.,  contra  Mss.   Anglic.  et  nostror, 
fldem,  alienoquoque  sensu,  metuenda. 

*®  C.  Germ.  ettres  Gemet.,  furore. 


1145 


XL  HOMILIARITM  IN  EVANGELIA  LIB.  I.  —  HOMIL.  XVII. 


1140 


onu8  portant.  In  basibas  ergo  *  cherubim  exprimnn*  ^  jndex  ventnms  est,  cui  tacendo  qnisqne  se  non  po- 


tnr,  qnia  decet  uimimm  ut  sacerdotum  pectora  ple 
nitudine  scientiae  sint  referta.  Per  leones  autem 
terror  severitatis,  perboves  vero  patientia  mansue- 
tudinis  figuralur.  Itaque  in  basibus  nec  leones  sine 
bobus,  nec  boves  sine  leonibus  exprimnntur,  quia 
limper  in  sacerdotali  pectore  cum  terrore  severita- 
tis  cuslodiri  debet  virtus  mansuetudinis,  ut  et  iram 
mansuetudo  condiat,  1502  et  eamdem  mansuetu- 
dinem,  ne  fortasse  dissoluta  sit,  zelus  districtionis 
accendat. 

13.  Sed  ista  cur  loquimur,  cum  adhuc  plerosque 
gravari  factis  atrocioribus  videamu»  ?  Vobis  enim 
•  sacerdotibus  lugens  loquor,  quianonnullos  vestrum 
cum  praemiis  facere  ordinationes  agnovimus  spirita- 


test  celare,  quem  negando  non  potest  fallere. 

14.  Est  et  alind,  fratres  charissimi,  quod  me  de 
vita  Pastorum  vehementer  afQigit ;  sed  ne  cui  hoc 
injuriosum  videatur  fortasse  quod  assero,  me  quoque 
pariter  accuso,  quamvis  ^  barbarici  temporis  neces- 
sitate  compulsus,  valde  in  his  jaceo  invitus.  Ad  ex- 
teriora  enim  negotia  delapsi  sumus,etaliud  exhonore 
suscepimus,  atque  aliud  oflicio  actionis  cxhibemus. 
Ministerium  praedicationis  relinquimus,elad  poenam 
nostram,  ut  video,  episcopi  vocamur,  qui  honoris 
nomen,  non  virtutem  tenemus.  Relinquunt  nanujue 
Deum  hi  qni  nobis  commissi  sunt,  et  tacemus.  In 
pravis  actibus  jacent,  ct  correptionis  manum  non 
tendimus.Quotidie  per  multas  nequitias  pereunt,  et 


lem  gratiam  vendere,  et  de  alienisiniquitatibuscum  B  eos  ad  infernum  tendere  negligenter  videmus.  Sed 


peccati  damno  temporalia  lucra  cumulare.  Cur  ergo 
ad  memoriam  vestram  non  redit  quod  vox  Dominica 
praecipiensdicit :  Gratisaccepistis,  grdtis  date  (Matth. 
X,  8).'Cur  non  ante  mentis  oculos  revocatis  quod 
templum  Redemptor  noster  ingressus,cathedras  ven- 
denlium  columbas  evertit,  et  nummulariorum  eflFu- 
dit  aBS  ?  (Joan,  ii,  14,  seq.)  Qui  namque  sunt  in  templo 
Dei  hodie  qui  columbas  vendunt,  nisi  ^  qui  in  Eccle- 
sia  pretium  de  impositione  manus  accipiunt  ?  Per 
quam  videlicet  impositionem  Spiritussanctus  coelitus 
datur.  Columba  ergo  venditur,  quia  manus  impositio, 
per  quam  Spiritus  sanctusaccipitur,  ad  pretium  prae- 
betur.  Sed  Redemptor  noster  calhedras  vendentium 
columbas  evertit,  quia  talium  negotiatorum  sacerdo- 


quando  nos  vitam  corrigere  valeamus  alienam,  qut 
negligimus  nostram?  Curis  enim  ssecnlaribus  intenti, 
tanto  insensibiliores  1503  intus  eflicimur,  quanto 
ad  ea  quae  foris  sunt  studiosiores  videmur.Usu  quippe 
curae  terrenae  a  coelesti  desiderio  obdurescit  animus; 
et  dum  ipsosuo  usu  durus  efBcitur  peraclionem  sx- 
culi,ad  ea  emoUiri  non  valetquao  pertinent  ad  cha- 
ritatem  Dei.Unde  bene  sancta  Ecclesia  de  niembris 
suis  infirmantibus  dicit :  Posnerunt  me  custodem  in 
vineis,vineam  meamnon  custodipi  (Cant.  i,  5).Vinea! 
quippe  nostrae  actiones  sunt,  quas  usu  quotidiani 
laborisexcolimus.Sedcustodes  in  vineis  positi,  no- 
stram  vineamminimecustodimus,quia  dum  exlra- 
neis  actionibus  implicamur,   niinistcrium  actionis 


tium  destruit.  Hinc  estenim  quod  sacri  canones  si-  C  J^ostras  negligimus.^^NulIum  puto,fratrcs  charissimi, 


moniacam  haeresim  damnant,  et  eos  privari  sacerdo- 
tio  praecipiunt,  qui  de  largiendis  ordinibus  *  pretium 
qnaerunt.  Cathedra  ergo  vendentium  columbas  ever- 
titurquando  hi  qni  spiritatem  gratiam  venundant,  vel 
ante  humanos,  vel  ante  Dei  oculos,  sacerdotio  pri- 
▼antur.  Et  quideni  multa  sunt  alia  praepositorum 
mala  quae  humanos  modo  oculos  latent.  Et  ^  ple- 
rumque  se  pastores  sanctos  homlnibus  exhibent,  at 
que  in  occultis  suis  videri  turpes  ante  intemiarbitri 
oculos  non  erubescunt.  Veniet,  veniet  profecto  ille 
dies,  nec  longe  est,  in  quo  pastorum  pastor  appareat, 
et  unius  cujusque  facta  inpublicum  deducat,  et  qui 
modo  subditomm  culpas  per  praepositos  ulciscitur, 
tunc  praspositorum  mala  per  semetipsum  saeviens 


ab  aliis  majus  praejudicium  quam  a  sacerdotibus  lo~ 
lerat  Deus,quando  eos  quosad  aliorum  correctionem 
posuit  darede  se  exempla  pi*avitalis  cernit,  quando 
ipsi  peccamus,  qui  compescere  peccata  debuimus. 
PIerumque,quodest  gravius,  sacerdolcs  qui  propria 
dare  debuerant  ctiam  aliena  diripiunt.  Plernmquc,si 
quos  humiliter,  si  quos  continontcr  vivere  conspi- 
ciunt,  irrident.  Considerate  ergo  quid  de  gregibus 
agatur,  quando  pastores  lupi  nunt.lli  enim  custodiam 
gregis  suscipiunt,  qui  insidiari  gregi  dominico  non 
metuunt,  'contra  quos  Dei  greges  custodiri  dcbue- 
rant.  Nulla  animarum  lucra  quxrimus,  ad  nostra 
quotidie  studia  vacamus,  terrenaconcnpiscinnis,hu- 
manam  gloriam  intenta  mente  captamus.  Etquia  eo 


damnat.  Unde  et  ingressus  in  templum,  per  semet-  jy  ipso  quo  cajteris  pnelati  sumus,  ad  agenda  quailibet 


ipsum  quasi  flagellum  defuniculis  fecit,  etde  homo 
Dei  pravos  ncgotiatores  ejiciens,  cathedras  venden. 
tium  columbas  evertit  (Ihid.  14-16),  quia  sub  di- 
torum  quidem  culpas  per  pastores  percutit,  sed  pas- 
torum  vitia  per  semetipsumferlt.  Ecce  modo  homi- 
nibus  negari  potest  quod  latenter  agitur.  Ille  certe 


majorem  licentiam  habemus,  suscepta$  benedictionis 
ministerium  vertimus  ad  ambitionis^  argumenlum  ; 
Dei  causam  relinquimu«,ad  terrena  negolia  vacamus ; 
*°  locum  sanctitatis  accipimus,  et  terrenis  actibus 
implicamur.  Impletum  est  in  nobis  profecto  quod 
scriptum  est :  Eterit  8icutpopulM,sic  sacerdos  (Osee 


*  C.  Germ.,  Gemet.,  Bigot.,  Longip.,  Val.  Cl., 
Cherubin  exprimitur. 

*  Belvac,  sacerdotes. 

^  Belvac,  quiEcclesice. 

*  C.  Gerin.,  Bigot.  et  primusCam.,  pretium  cuxi- 
piunt. 

*  Prinius  Carn.,  etplerique, 

*  Belvac,  barbarict  timaris.  Turon.  utramque  lect. 


exhibet. 

"  Corb.Germ.,  in  nullum.  Bigot.  et  duo  priores 
Gemet.,  in  nullo. 

^  Haec  non  habent  Belvac.  et  Corb.,  sed  post  m«- 
tuunt  immediate  sequitur  nulla^  etc. 

*  Secundus  Carn.,  augmentum. 

^*^  C.  Germ.,  jugum  sanctitatis. 


lur 


SANCn  GREGOBn  MA6NT 


1148 


iv,  9).Sacerdo6  enim  ncm  dlstal  a  popolo,  (piando  A  cibos  Dei,  atqne  idcirco  ab  anctorenon  snmitnr,  ({uia 


nnllo  merito  8Q8B  Tnlgi  transcendit  actionem. 

15.  Imploremns  Jeremi»  lacrymas ;  consideret 
mortem  noetram,  et  deplorans  dicat :  Quomodo  o&-* 
icuratum  est  aurum,  mutatus  est  color  optimus,  di$- 
fersi  sunt  lapides  sanetuarii  in  capite  omnium  platea- 
ruml  (Thren.  iy,  i.)  Aoram  qoippe  obscuratnm  est, 
qnia  sacerdotnm  vitaqnondampergloriam  yirtatam 
clara,nunc*  peractiones  infimas  ostenditur  reproba. 
Color  optimus  est  mutatns,  quia  ille  sanctitatis  ha- 
bitus  per  terrenaet  abjecta  opera  ad  ignominiaui  de 
spectionis  venit.Lapidesvero  sanctuarii  intrinsecus 
habebanlur,  nec  sumebantur  in  sommi  sacerdotis  ' 
corpore,  nisi  cum»  sancta  sanctorum  ingrediens,  in 
gecreto  sui  conditoris  apparubat.  Nos  ergo,  fratres 


exigente  fatuitatenostra,  minime  conditur.  Penaemns 
ergo  qui  unquam  per  llnguam  nostram  conversi^  qni 
de  perverso  suo  opere  nostra  increpatione  correpti» 
pmnitentiam  egerunt,  quis  luxuriam  ex  nostra  ern- 
ditione  deseruit,  quis  avaritiam,  quis  superbiam  de- 
clinavit  ?  Pensemus  quod  lucrum  Deo  fecimus  nos, 
qui,  accepto  talento,  ab  eo  ad  negotium  misslsnmas. 
Etenim  dicit :  Negotiamini  dum  venio  (Luc,  xix,  13). 
Ecce  jam  venit,  ecce  de  nostro  negotio  lucrum  re- 
quirit.  Quale  ei  animarum  lucrum  de  nostra  negotia- 
tione  monstrabiraus?  Quot  ejus  conspectui  anima- 
mm  manipulos  de  prasdicationis  nostrae  segete  llla- 
turi  sumus  ? 
17.  Ponamus  ante  oculos  nostros  illum  tantae  dis- 


charissimi,nossumus  lapides  sanctuarii  qui  apparere  g  trictionis  diem,  quo  judex  veniet,  et  rationem  cume 


semper  debemus  in  secretoDei;  quos  nunquam  ne- 
cesse  est  foris  conspici,  id  est  nnnquam  in  extraneis 
actionibus  videri.Sed  dispersi  sunt  lapides  sanctuarii 
in  capito  omnium  platearum,  quia  hi  qui  per  vitam 
et  orationem  intus  semper  esse  debnerant  per  vitam 
reprobam  foris  vacant.  Ecce  jam  pene  nulla  est  sae- 
cnli  actio  quam  non  sacerdotes  administrent.  Dum 
ergo,  in  sancto,  habitu  constitntijexteriorasuntquaB 
exhibent,  quasi  sanctuarii  lapides  foris  jacent.Quia 
enim  Graeca  voce  platea  a  latitudine  vocatur,  san- 
ctuarii  lapides  in  plateis  sunt  1504  cum  religiosi 
quique  lata  mundi  itinera  sectantur.  Nec  solum  in 
plateiSjSed  et  in  capite  platearum  dispersi  sunt,quia 
et  per  desiderium  hujus  mundi  opera  peregunt,  et 


servis  suis,  quibus  talenta  credidit  ponet  ([hid.),Ecce 
in  majestate  terribili,  inter  angelorum  atque  archan- 
gelorum  choros  videbitur.  In  illo  tanto  examine  ele- 
ctorum  omniumetreproborum  multitudodedocetur, 
et  unusquisque  quid  sit  operatus  ostenditur.  Ibi  Pe- 
trus  cum  Judasa  conversa,  quam  postse  traxit,  appa- 
rebit.  Ibi  Paulus  conversum,  utitadixerlm,  mundum 
ducens.  Ibi  Andreas  post  se  Achaiam,  ibi  Joannes 
Asiam,  ThomasIndiam,inconspectum  sni  regiscon- 
versam  ducet.  Ibi  omnes  dominici  gregisarietescum 
animarum  lucris  apparebunt,  qui  sanctis  suis  pr<edi- 
cationibus  Deo  post  se  subditum  gregem  trahuut. 
Cum  igitur  tot  pastores  cum  gregibns  suis  ante 
aeterni  pastoris  oculos  venerint,  nos  miserl  quid  di- 


tamen  de  religioso  habitu  cnlmen  honoris  quaBrunt  ^  cturi  sumus,  qui  ad  Dominum  nostmm  post  nego 


In  capite  ergo  plateammdispersi  sunt,  quia  et  jacent 
per  ministerium  operis,  et  honorari  volunt  de^ima* 
gine  sanctitatis. 

IG.Quanto  autem  mundus  gladio  feriator  aspicitis, 
qnibus  quotidie  percussionibus  intereat  populus  vi« 
detis.  Cujus  hoc  nisi  nostroprascipne  peccato  agitnr? 
Ecce  depopulats  nrbes,  eversa  castra,  Ecclesiaa  ac 
monasteria  destmcta,  *  in  solitudinem  agri  redacta 
sunt.  Sed  nos  pereunti  populo  anctores  mortis  exi- 
stimus,"  qui  esse  debuimns  dnces  ad  vitam.  Ex  no- 
atro  etenim  peccato  populi  turba  prostrata  est,  quia, 
nostra  faciente  negligentia,  ad  vitam  emditanon  est. 
Quid  autem  animas  hominom  nisi  cibum  Domini 
dixerimus,  qua  ad  hoc  snnt  oondit»,atin  ejuscor» 


tium  vacui  redimus,  qui  pastorum  nomen  habuimus 
et  oves  quas  1505  ex  nutrimento  nostro  debeamus 

ostendere  nonhabemus  ?  Hic  pastores  Yocati  somns, 
et  ibi  gregem  non  ducimus. 

18.  Sed  nunquid  si  nos  negligimas,  omnipotens 
Deus  deserit  oves  suas  ?  Nullo  modo  ;  nam  ipse  eas, 
sicut  per  prophetam  pollicitus  est,  per  semetipsum 
pascit  {Ezech.  xxxiv),  omnesque  quos  prsordinavit 
ad  vitam,  flagellorum  stimulis,  compunctionis  spirita 
^  erudit.  Et  per  nos  quidem  iideles  ad  sanctum  ba- 
ptismaveniunt,  nostris  precibusbenedicnntnr,  etper 
impositionem  nostramm  manuum  a  Deo  Spiritum 
sanctum  percipiunt,  atque  ipsi  ad  regnum  codlomm 
pertingunt,  et  ecce  nos  per  negligentiam  nostram 


pore  trajiciantur.  id  est  nt  in  «temae  Ecclesias  au-  r|  deorsum  tendimus.  Ingrediuntur  electi,  sacerdotum 


gmentum  tendant  ?  Sed  hnjnscibicondimentnm  nos 
esse  debuimas.  Sicnt  enim  panlo  snperins  praefati 
snmus,  missis  praedicatoribus  dicitar  :  Vos  ettu  sal 
terr(B(Matth,  v,  13).  Sic  igitur  dbnsDei  est  populus, 
condimentnm  cibi  sacerdotes  esse  debnemnt.  Sed 
quia  dum  nos  aborationis  et  eraditionis  sanctas  usn 
cessamus,  sal  infatnatnm  est,  *  condire  non  valet 


manibus  expiati,  coelestem  patriam ;  et  sacerdotes 
ipsi  per  vitam  reprobam  ad  inferai  supplicia  festi- 
nant.  Cui  ergo  rei,  cui  similes  dixerim  sacerdotes 
malos,  nisi  aquaa  baptismatis,  quae  peccata  baptiu- 
tomm  diIuens,ilIosad  regnumc(Blestemittit,etipsa 
posteain  cloacas  descendit  ?  Timeamus  haec,  fratres, 
conveniat  actioni  nostrae  ipsum  ministeriam  nostnun. 


*  Toron.,  C.  Germ.,  Gemet.  et  alii,  per  actiones 
infirmas;  primus  Cara.,  per  actUmum  infima, 

*  Dno  priores  Gemet.  ac  Big.,  pectore. 

*  Tres  Gemet.,  Bigot.et  secnndns  Carn.,de  tmtfci- 
Uone,  Consentinnt  vet.  Ed. 

^  Sic  optime  emendavimus  ex  Mss.  G.  Germ.,Tu- 
ron.,Bigot.,  eto.,  priorem  lectionem,  in  soUtudinem 


agri  redacti  sunt.  Significatur  monasteria  in  agroram 
solitudinem  esse  r^acta. 

B  Longip.  et  Yal.  Cl.,  cui  esse  debemus. 

*  Ita  Mss.  et  vet.  Ed.,  ubialii  excusi  habent^cM* 
dirt  non  valet  cibus  Dei;  quibus  tamen  favet  Corb. 
Germ. 

^  Secnndns  Carout.,  srmL 


1149 


XL  HOMILIARUM  IN  EVAN6EUA  UB.  I.  —  HOMIL.  XVni. 


liSO 


De  peccatornm  nostroram  relaxatione  qnotidie  cogi- 
temus,  ne  nostravita  peccato  obilgata  remaneat,per 
qnam  omnipotens  Deus  quotidie  alios  solvit.  Consi- 
deremus  sine  cessatione  quidsumns,  pensemus  nego- 
tium  nostrum,  pensemus  pondus  quod  suscepimns. 
Faciamus  quolidie  nobiscum  rationes,  quas  cum  no- 
stro  judice  habemus.  Et  sic  debemus  agere  curam 
nostri,  ut  nonnegligamus  curam  proximi,  ut  quisquis 
ad  nos  jungitur  ex  lingnae  nostrae  sale  condiatur. 
Cum  vacantem  quempiam  et  lubricum  videmus,  ad- 
monendus  est  ut  conjugio  frenare  studeat  iniquitatem 
suam,  quatenus  per  hoc  quod  licet  discat  superare 
quod  non  licet.  Cum  conjugatum  videmus,  admo- 
nendos  est  ut  sic  exerceat  curam  saeculi,  ne  postpo- 
nat  amorem  Dei ;  sic  placeat  voluntati  conjugis,  nt 
non  displiceatconditori.CumcIericum  videmus,  ad- 
monendus  est  quatenus  sic  vivat,  nt  exemplnm  vita 
saecularibus  prxbeat,  ne  si  qiiid  in  ilto  juste  repre- 
henditur,  ex  ejus  vitio  ipsa  religionis  nostrs  aesti- 
matio  gravetur.  Cuoi  monachum  videmus,  admonen- 
dus  est  ut  revcrcntiain  habitus  sui  in  actu,  in  locu- 
tione,  in  cogitatione  sua  semper  circumspiciat,  utea 
qua)  mundi  sunt  pcrfecte  deserat,  et  quod  ostendit 
humanis  oculis  habitu,  hoc  ante  Dei  oculos  moribns 
praetendat.  Iste  itaque  jam  sanctus  est,  admoneator 
at  crescat;  ille  vero  adhuc  iniquus  est,  admoneatur 
nt  se  corrigat,  quatenus  quisquis  se  ad  saccrdolem 
junxerit,  sale  sermonis  illius  condilus  recedat.  H<cc, 
fratres,  vobiscum  sollicite  cogitatc,  hacc  et  proximis 
vestris  impendite ;  omnipotcnti  Dco  fructum  ^os  red- 
dere  de  negotio  quod  accepistis  '  paratc.  Sed  ista 
qnae  dicimus  melius  apud  vos  orando  quam  loquendo 
obtinebimus. 

Oremus. 
Deus,  qui  nos  pastores  in  populo  vocare  voluisti, 
praesta,quae$umus,  ut  hoc  quod  humanoore  dicimur, 
in  tuis  oculis  esse  valeamus.  Per  Dominum  no- 
strum,  etc. 

»  HOMILIA  XVHI. 
Habita  ad  populum  in  basilica  sancti  Petri  aposto- 
li, '  Dominica  in  Passione. 

LBCTIO  EVANG.  SF.C.  JOAN.    VIII,  4549. 

Inillo  tempore,  dicchat  Jvsus  turbii  ^  Judworum,  et 
jprincipihus  sacerdoUm :  Quis  ex  vobis  arguet  me  de 
peccatof  Si  veritatem  dico,  quare  non  creditis  mihif 
Qui  ex  Deo  est  verba  Dci  audit ;  propterea  vos  non 
auditis,  quia  ex  Deo  non  estis,  Responderunt  igitur 
Ju  lai,  et  dixerunt  ei .  Nonne  benedicimus  nos,  quia 
Saviaritanus  es  tu,  et  damonium  Imbes  f  Respoudit 
Jesus :  Ego  damonium  non  habeo,  sed  honorilico  Pa- 
trem  meum ;  et  vos  inhonorastit  m$.  Ego  autem  non 
quoero  gloriam  meam,  est  qui  quasrat  et  judicet,  Amen, 
amen  dico  vobis,  siquis  sermonem  meum  sercaveritinor' 
iem  non  videbit  in  aternum.  Dixerunt  ergo  Judaiiliune 

*  Secundus  Carn.,  Gemet.  et  Bigot.,  sperate, 

'  Est  in  Corb.  undecima,  in  Later.  duodecima,  in 
Cod.  Reg.  et  Suec.  dccima  quarta. 

3  Haec  in  Cod.  Later.,  Cf.  Germ.,  Belvac,  reg. 
Suec.  et  Bigot.,  minime  leguntur. 

^  C.  Germ.  et  Belvac.,  turbis :  Quisex  vobis. 


k  cognovimus  quia  dmmonium  habes.  Ahraham  mortuut 
est,  et  prophetat,  et  tu  dieis  :  Si  quis  sermonem  meum 
servaverit  mortem  non  gustabit  in  cetemum.  Nunquid 
pi  major  espatre  nostro  Abraham,  qui  mortuus  est  fei 
propheUB  mortui  sunt.  Quemteipsumfacis  f  Respondii 
Jesus  :  Si  ego  glorifico  meipsum,  gloria  mea  nihil  est. 
Est  Pater  meus  qui  glorifieat  me  quem  vos  dicitis  quia 
Deus  vester  est,  et  non  eognovistis  eum,  Ego  autem  novi 
etim.  Et  si  dixero  quia  non  scio  eum,  ero  similis  vobis, 
mendax ;  sed  scio  eum,  et  sermonem  ejus  servo.  Abra' 
ham  pater  vester  exsultavit  ut  videret  diem  meum;  vidit, 
et  gavisus  est.  Dixeruntergo  Judaei  ad  eum  :  Quinqm-' 
gintaannosnondumhabes,  etAbraham  vidii^ti  f  Dixit 
eis  Jesus  :  Amen,  amen  dico  vobis,  antequam  Abraham 
fieret  ego  sum,  Tuterunt  ergo  lapides  ut  jacereJit  in  eum. 

S  Jesus  autem  abscondit  se,  et  exivit  de  templo. 

1506  I.  Pensate,  fratres  charlssimi,  mansnetndi- 
nem  Dei.  Relaxare  peccata  venerat^  el  dicebat :  Quis 
ex  vobisarguetme  depeccato  f  Non  dedignalurex  ra- 
tione  ottendere  se  peccatorem  non  esse,  qui  ex  vir- 
tute  divinitatis*  poterat  peccalores  justificare.  Sed 
terribile  est  valde  quod  subditur  :  Qui  ex  Deo  eA 
verba  Dei  audit  ;propterea  vos  non  auditiSf  quia  ex  Deo 
fum  estis.  Si  enim  ipse  verba  Dei  audii  qui  ex  Deo 
esX,  etaudire  verba  ejus  non  potest  quisquis  cx  illo 
non  est,  interroget  se  unusquisquc  si  verba  Dei  in 
anre  cordis  percipit,  et  intelliget  undesit.  Ctrlestem 
patriam  desiderare  Veritas  jubel,  carnis  desideria 
conteri,  ^  mundi  gloriam  declinare,  aliena  non  ap- 
petere,  propria  largiri.  Pensetergoapud  se  unusquis- 

Q  que  vestrum  si  hxc  vox  Dei  in  cordis  ejus  aure  con- 
valuit,  et  quia  jam  ex  Deo  sit  agnoscit.  Nam  siuit 
nonnulli  qui  praecepta  Dei  ^  nec  aore  corporis  per- 
cipere  dignantur.  Et  sunt  nonnulli  qui  haec  qnidem 
corporis  aure  percipiunt,  sed  nnlloea  mentis  deside. 
rio  complectnntur.  Et  sunt  nonnulli  qui  libenter 
verba  Dei  suscipiunt,  ita  nt  etiam  in  fletibus  com- 
pnngantur,  sed  post  lacrymarum  teropus  ad  ini- 
quitatem  redeont.  Hi  profecto  verba  Dei  non  ao- 
diunt,  qui  haec  exeraTe  opere  conlemnont.  Vi- 
tam  ergo  vestram,  fratres  charissimi,  ante  mentis 
oculos  revocate,  et  alta  consideratione  perlimescite 
hoc  qnod  ex  ore  Veritatis  sonat :  Propterea  vos  non 
auditis,  quia  ex  Deo  non  estis,  Sed  hoc  qood  de  re« 
probis  Veritas  loquitor,    ipsi  hoc  de  semetipsii 

])  reprobi  suis  operibus  ostendnnt.  Nam  sequitor  : 
Rfisponderunt  igitur  Judcei,  e(  dixerunt  ei  :  Nonne 
1507  benedieimus  nos  quia  Samaritanus  es  tu^  et 
dofmonium  habes  f 

8.  Accepta  aotem  tantacontomelia,  qoid  Dominos 
respondeat  audiamus  :  Ego  damonium  non  habeo,  sed 
honorifico  Patrem  meum,  etvos  inhonomstisme.QvLisL 
enim  Samaritanos  interpretator  custos,  et  ipse  ve- 
raciter  cuatoa  est  de  qoo  Psalmista  ait  :  Am 

'^  Longip.  et  Val.  Cl.,  venerat. 

^  C.  Germ.  et  primus  Carnot.,  a  mundi  gloria  de» 
elinare. 

^  Primoa  Carnot.,  nee  aure  eordis,  nee  aureeorpo- 
ris. 


ilSi 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


ii52 


Dominus    eustodierit    eimtatm,    in    vanum   vigx--  A  Unde  el  ipsi  Verilati  eumdem  Abraham  et  prophetas 


lant  qui  custodiunt  eam  {Psal  cxxvi,  i)  ;  et 
cuiper  Isaiam  dicitur  : '  Custos  quid  de  nocte  f  custos 
quid  de  nocte  ?  (hai.  xxi,  ii.)  respondere  noloi' 
Dominas  :  Samaritanas  non  sum  ;  sed,  Eqo  dcemo- 
nium  non  liaheo.  Duo  quippe  ei  illata  fuernnt  :unam 
negavit,  aliud  tacendo  consensit.  Custos  namqae 
humani  generis  venerat  ;  et  si  Samaritanum  se  non 
esse  diceret,  esse  se  custodem  negaret.  Sed  tacuit 
quod  recognovit,  et  patienter  repalit  quod  dictum 
fallaciter  audivit,  dicens  :  Eyo  damonium  non  habeo, 
In  quibus  verbis  quidaliad  nisisuperbia  nostracon- 
funditur  ?  quae  si  exagitata  vel  leviter  fuerit,  atro- 
ciores  injurias  reddit,  qaam  acceperat :  facit  mala 
qnaB  potest,  minatur  et  qaaB  facere  non  potest.  Ecce 


qaasi  venerantes  praeferunt.  Sedaperta  nobis  ratiooe 
ostenditur  quia  qai  Deum  nesciant  Dei  qnoque  fama- 
los  falso  venerantar. 

3.  Et  notandum  quod  vidit  eos  Dominas  aperta 
sibi  impugnatione  resistere,  et  tamen  eis  se  iterata 
non  desinit  voce  praedicare,  dicens :  Abrdham  pater 
vester  exmltavit  ut  videret  diem  meum  ;vidit,eiqav\' 
SU8  e8t(Gene8.  xviii,  i,  eeq.).  Tanc  quippe  diem  Do- 
mini  Abraham  vidit^  cum  in  figura  snmmae  Trinitatis 
tres  angelos  hospitio  suscepit ;  quibus  profectosusce- 
ptiSy  sic  tribus  quasi  uni  locutus  est,  quia  etsi  in 
personis  numerus  Trinitatis  est,  in  natura  unitas 
divinitatis  est.  Sed  carnales  mentes  audientium 
oculos  a  carne  non  sublevant,  dum  in  eo  solam  car. 


injuriam  suscipiens  Dominus  non  irascitur,  non  con-  B  "^*  aetatem  pensant,  dicentes:  Quinquaginta  annos 


tumeiiosaverbarespondet.  Qui  si  eisdem  ista  dicen- 
tibus  respondere  voluisset :  Daemonium  vos  habetis, 
verum  profecto  diceret,  quia  nisi  impleti  essent 
daemonio,  tam  perversa  de  Deo  loqui  non  possent. 
Sed  accepta  injuria  etiam  quod  verum  erat  dicere 
Veritas  noluit,  ne  non  dixisse  veritatem,  sed  pro- 
vocatus  contumeliam  reddidisse  videretur.  Ex  (pia  re 
quid  nobis  innuitur,  nisi  ut  eo  tempore  quo  a  proxi- 
mis  ex  falsitate  contumelias  accipimus,  corum  etiam 
1508  vera  mala  taceamus,  ne  ministerium  justae 
correptionis  in  arma  vertamus  furoris  ?  Sed  quia 
quisquis  Dei  zelo  utitur  a  pravis  hominibus  dehone' 
stntur,  in  semetipso  nobis  Dominus  patientiae  praebnit 
exemplum,  qui  ait  :  Sed  honorifico  Patrem  meum,  et 


nondum  hahes,  et  Ahraham  vidisti?  Quos  benigne 
Redemptor  noster  a  camis  suaD  intuitu  submovet,  et 
ad  divinitatiscontemplatioMiiitrahit,dicens:  Amen, 
amen  dico  vobis,  antequam  Abraham  fieret,  ego  stm. 
Ante  enim  praeteriti  temporis  est,  Sum  praesentis. 
Et  quia  praeteritum  et  futurum  tempus  DiviniVas  non 
habet,  sed  semper  esse  habet,  non  ait :  Ante  Abra- 
ham  ego  fui,  sed  Ante  Ahraham  ego  sum,  Undeet  ad 
Moysen  dicitur :  Ego  sum  qui  sum.  Et,  Dice$  fUiis 
Israel :  Qui  est  misit  me  advos  (Exod.  iii,  i4).  Ante 
crgo  et  post  Abraham  habuit,  qui  et  accedere  potuit 
per  exhibitionem  praescntiae,  et  recedere  per  cursuin 
vitae.  Veritas  vero  semper  esse  habet,  quia  ei  qoid- 
quam  nec  priori  tempore  incipitur,  1509  nec  snb- 


vos  inhonorastis  me.  Sed  quid  nobis  ad  ista  faciendum  C  s®?'*^"^^  terminatur.  Sed  sustinere  isU  atemitatis 


sit,  adhuc  exemplo  nos  admonet,  cum  subjungit : 
Ego  autem  non  qucero  gloriam  meam,  est  qui  quairat  et 
judicet.  Scimus  certe  quod  scriptum  est,  quia  Pater 
omne  judicium  dedit  Filio,  et  tamen  ecce  idem  Filius 
injurias  accipiens  gloriam  suam  non  quaerit.  lilatas 
contumelias  Patris  judicio  reservat,  ut  nobis  profecto 
insinnet  quantnm  nos  esse  patientes  debemus,  dum 
se  adhuc  ulcisci  non  vult  et  ipse  qui  judicat.  Cum 
vero  malorum  perversitas  crescit  non  solum  ■  prae- 
dicatio  frangi  non  debet,  sed  etiam  augeri.  Quod  suo 
Dominus  cxemplo  nos  adnionet,  qui  postquam  habe- 
re  daimonium  dictus  est  praedicationis  suae  beneficia 
largius  impendit,  dicens  :  Amen,  amen  dico  vohis,  si 
quis  sennonem  meum  servaverit,  mortem  non  videbit  in 


verba  mentes  infidelium  non  valentes,  ad  \apides 
curmnt,  et  quem  intelligere  non  poterant,  obraere 
quaerebant. 

4.  Quid  autem  contra  furorem  lapidantium  Do- 
minus  fecerit  ostenditur  cum  protinus  subinfertur  : 
Jesus  autem  abscondit  se,  et  exivit  de  templo.  Mirani 
valde  est,  fratres  charissimi,  cur  persecutores  suos 
Doniinus  se  abscondendo  declinaverit,  qui  si  di>  ini- 
tatis  suae  potentiam  exercere  voluisset,  tacito  nntu 
uientis  in  suis  eos  ictibus  ligaret,  aut  in  pcena  saJbit^ 
mortis  obraeret.  Sed  quia  pati  venerat,  exercere 
judicium  nolebat.  Certe  sub  ipso  passiouis  tempore 
et  quantum  poterat  ostendit,  et  tamen  hoc  ad  quod 
venerat  pertulit.  Nam  cum  persecutoribus  suis  se 


(Bternum.  Sed  sicut  bonis  necesse  est  ut  meliores  n  quajrentibus  diceret :  Ego  sum  (Joan.  xvm,  6),  soli 


etiam  per  contumelias  existant,  ita  semper  reprobi 
de  boneficio  pejores  fiunt.  Nam  accepta prccdicatione 
iterum  dicunt:  Nunc  cognovimus  quia  dfemonium  ha- 
bes.  Quia  enim  aetemae  morti  inhaeserant,  et  eamdem 
mortem  cui  inhaeserant  non  videbant,  dum  solam 
*  mortem  carnis  aspicerent,  in  Veritatis  sermone 
caligabant,  dicentes :  Abraham  mortuus  est,  et  pro- 
phetcB  ^  mortui  sunt,  et  tu  dieis:  Si  quis  sermonem 
meum  servaverit,  mortem  ^  non  gustahit  in  cetemum  ? 


hac  voce  eorum  superbiam  perculit,  et  omnes  in 
terram  stravit.  Qui  ergo  et  hoc  in  loco  potuit  manas 
lapidantium  non  se  abscondendo  evadere,  cur  ab- 
scondit  se,  nisi  quod  homo  inter  homines  factos 
Redemptor  noster,  alia  nobis  verbo  loqnitur,  aiii 
exemplo  ?  Quid  autem  nobis  hoc  exemplo  loquitnr, 
nisi  ut,  etiam  cum  resistere  possumus,  iram  super- 
bientium  humiiiter  declinemus  ?  Unde  et  per  Panlom 
dicitur :  Date  locum  irce  (Rom,  xii,  i9).  Quanta  hnmi- 


*  Belvac,  custos  qui  de  nocte, 

«  In  recent,  Exc,  pradicatio  minui,  Quam  quidem 
lectionem  praeferendam  duceremns,  nisi  prior  esset 
Mss.  fere  omninm  et  veterum  Edit. 


3  Belvac  et  duo  priores  Gemet.,  tnorUs  camem. 
*  Subticetur  in  C.  Germ.  et  Belvac,  mortui  sunt. 
^  Bigot.  et  secundus  Gemet.,  non  videtnt. 


1153 


XL  HOMILIARUM  L\  EVANGELIA  LIB.  I.  —  HOMIL.  XIX. 


1154 


litate  iram  *  proximi  fugere  debeat^  perpendat  homo,  A  vineam  meam.  Cum  sero  autem  factum  esset,  dicit  Do. 


si  furores  irascentium  abscondendo  se  declinavit 
Deus.  Nemo  ergo  se  contra  acceptas  contumelias 
erigat,  nemo  conviciis  convicium  reddat.  Imitatione 
etenim  Dei,  gloriosius  est  injuriam  tacendo  fugere» 
quam  respondendo  superare. 
.  5.  Sed  contra  hoc  superbia  dicit  in  corde  :  Turpe 
est  ut,  accepta  injuria,  taceas.  Quisquis  conspicit 
quia  contumeliam  accipis  et  taces,  non  putat  quia 
patientiamexhibes^^sed  crimina  agnoscis.  Sedunde 
Yox  ista  in  corde  nostro  contra  patientiam  nascitnr, 
nisi  quia  in  imis  cogitationem  fiximus,  et  dum  in 
terra  gtoriam  quaerimus,  placere  ei  qui  nos  de  coelo 
eonspicit  non  curamus  ?  Accepta  ergo  contumelia, 
meditemur  in  operevocemDei:  Ego  non  quasro  gloriam 


minus  vinew  procuratori  suo  :  Voca  operarioSy  et  redde 
^llis  mercedem,  incipiens  a  novissimis  tuque  adprimos, 
Cum  venissent  ergo^^qui  circa  endudmam  horam  vene- 
rant,  acceperunt  singulos  denarios.  Venientes  autem  et 
primi,  arbitra^  sunt  quod  plus  essentaccepturi,  Acce- 
perunt  autem  et  ipsi  singulos  denarios.  Et  accipientes 
murmurabant  adversus  patrem  familias,  dicentes  :  Hi 
twvissimi  una  hora  fecerunt,et  pares  illos  nohis  fecisti, 
quiportavimus  pondus  dieietmtus^t  At  ille,respondetis 
uni  eorum,  dixit  :  Amice,  non  facio  tibi  injuriam. 
Nonne  ex  denario  convenisti  mecum  ?  Tolle  quod  luum 
est,  et  vade.  Volo  autem  et  huic  mvissimo  dare  siciU  et 
tibi.Aut  non  licetmihiquod  volofacerel  Anoculus  tuus 
nequam  est  quia  ego  bonus  stim  ?  Sic  erunt  novissimi 


fneam,  est  qui  qucerat  et  judicet.Uoc  autem  quod  de  q  primi,  etprimi  novissimi.  Multi  enim  sunt  vocati,pauci 
Domino  scriptum  esX,Abscondit  5e,intelligi  et  aliter      vero  electi. 


potest.  Multa  quippe  Judaeis  praedicaverat,  sed 
prx^dicationis  ejus  verba  deridebant.Deteriores  quo- 
que  ex  prsedicatione  facti  sunt,  qui  usque  ad  jacien- 
dos  lapides  pervencrunt.  Et  quid  abscondendo  se 
Dominus  significat,  nisi  quod  eis  ipsa  veritas  abscon- 
ditur,  qui  ejus  verba  sequi  contemnunt?  Eam  quippe 
quam  non  invenit  humilem  veritasfugitmentem.Et 
quam  multi  sunt  hodie  qui  Judaeorum  duritiam  de- 
testantur,  quia  praedicationem  Domini  audire  nolue- 
runt,  et  tamen  quales  illos  arguunt  fuisse  ad  fidem, 
tales  ipsi  sunt  ad  operationem.  Praecepta  Domini 
audiunt,  miracula  cognoscunt,  sed  converti  a  suis 
pravitatibus  renuunt.  Ecce  vecat,et  redire  nolumus. 


1510  1.  In  explanatione  sua  multa  ad  loquen- 
dum  sancti  Evangelii  lectio  postulat,  quam  volo,  si 
possum,  sub  brevitate  perstringere,  ne  vos  et  ex- 
tensa  processio,  el  prolixa  expositio  videatur  ono- 
rare.Regnum  coelorum  'homini  patriiamilias  siinile 
dlcitur,  qui  ad  excolendam  vineam  suam  operarios 
conducil.  Quis  vero  patrisfamilias  simililudinemre- 
ctius  tenet  quam  conditor  noster,  qui  regit  quo^con- 
didit,  et  electos  suos  sic  in  hoc  mundo  possidct, 
quasi  subjectosdominusindomo?  Qni  habetvineam, 
univei-salem  scilicet  Ecclesiam,  qux,  abAbel  justo 
usque  ad  ultimum  clectuin  qui  in  flne  mundi   nasci- 


Ecce  sustinet,et  ejus  patientiam dissimulamus.  Dum  p  ^««'«s  esl,  quol  sanclos  protulil,  quasi  tot  palniilcs 
ergo  tempus  est,  fratres,praviutem  suam  unusquis-      "^«si^-  ^ic  itaquepaicifaiuilias  ad  excolendam  vi- 


i 


que  deserat,  Dei  patientiam  pertimescat,  nc  quem 
nunc  tranquillum  despicit,  iratum  ^  postmodum 
nequaquam  evadere  possit. 

♦  HOMmiA  XIX. 

Habita  ad  populum  in  basilica  beati  Lanrentii 
martyris^,  Dominica  in  Septuagesima. 

LECTIO  KVANG.  SEC.  MATTU.  XX^  1-16. 

In  illo  tempore^  dixit  Jesus  discipulis  suis^  parabo- 
lam  haM:  Simileestregnum  ccelonm  twmini  patrifa- 
milias  qui  exiil  primo  mane  conducere  operarios  invi- 
neam  suam.  Conventione  avtem  facta  cum  operariis  ex 
denario  diurno,misit  eos  iu  vineam  suam.  Et  egressus 
drca  horam  tertiam,  viditalios  stantes  in  foro  otiosos, 


itaque  patc 
neam  suam  mane,  hora  tertia,  scxta,  nona,  et  unde- 
cima  operarios  conducit,  quia  a  mundi  hujus  initio 
usqne  in  finem  ad  erudiendam  plebem  fidelium  prsc- 
dicatores  congregai*e  non  destitit.Mane  etenim  mundi 
fuit  ab  Adam  usque  ad  Noe,  hora  vero  tertia  a  Noe 
usque  ad  Abrahani,  soxta  quoqueab  Abraham  usque 
ad  Moysen,  iiona  autein  aMoyse  usque  ad  advenlum 
Domini,  undecima  vero  ab  adventu  Domini  usquc  ad 
finem  mundi.  In  qua  praedicatores  sancti  aposloli 
missi  sunt,  qui  mercedem  plenam  et  tarde  venientes 
acceperunt.  Ad  erudiendam  ergo  Dominus  plebein 
suam,quasi  ad  excolendam  vineam  suam,nuIIotem- 
pore  destitil  operarios  millere,  quia  et  prius  ^  per 
patres,  el  postmodum  pei  legis  doctores  el  prophe- 


et  dixit  illis  :  Ite  et  vos  in  vineam  meam,  et  quodju-  D  ^^^  jj  extremnm  vero  per  apostolos,  1511  duin 


stum  fuerit,  dabo  vobis.  Illi  autem  abierunt.  Iterum 
autem  exiit  circa  sextam  et  nonamhoram,et  fecit  simi- 
liter.  Circa  undecitnam  vero  exiit,etinvenit  alios  stan- 
tes,et  dicitillis:  Quid  hicstatistota  die  otiosif  Dicuni 
ei :  Quia  nemo  nos  conduxit.  Didt  illis :  Ite  et  vos  in 

*  ItaMss.  Anelic.,Turon.,  C.  Germ.,  Gemet.,  etc. 
Longipont.  et  Val.  Gl.,  ferri  debeat.  Excusi,  ferre 
debeat. 

*  Val.  Cl.,  sed  crimen  ostendis. 

*  Tertius  Gemet.  post  mortem. 

^  Est  in  Later.  et  Corb.  septima,6t  decimaquinta 
in  Cod.  reg.  Suec. 

'^  Additur  in  Later.,ex(ramuro«.InsecundoCarn. 
et  duob.  prior.  Gem.,  pro  beati  Laurentii,'  legitur 


plebis  sux  niores  excoluit,  quasi  per  operarios  in 
vineae  cultura  laboravil.  Quamvis,  in  quolibet  mo- 
dulo  vel  mensura,  quisquiscum  fide  rectabonae  actio- 
nis  exstitithujusvincaeoperariugfuil.  Operatorergo 
mane,  hora  tertia,  sexta  et  nona,  antiquus  ille  He- 

beati  Petn  apostoli.  Caeterum  nec  in  Later.  nec  in 
Cod.  reg.  Suec,  nec  in  Corb.  Germ.  aut  Belv.habes 
Dominica  in  S^tuagesitna. 

«  His  verbis  praetermissis  :  Belvac.  el  C.  Germ. , 
Dixit  Jesus  discipulis  suis  :  Simile  est. 

'  lidem  Codices,  quiadhot*atn  utidecimamvenetwit. 

•  Belv.,  C.  Germ.  et  duo  priores  Gemet.,  non 
admittunt  homini, 

^  Duo  priores  Gemet.  ac  Bigot.,  per  patriarchas. 


im 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


1156 


hrAiens  popiihi8des$gnat!ir,qni  inelectis  snis  ab  ipso  A 
mandiexordiOjdnm  recta  fide  Deum  stiiditu  colere, 
<Iiiasi  nondestititin  vineaB  cultnra  laborare.  Ad  an- 
decimam  vero  gentiles  vocantar,  qaibas  et  dicitar : 
Quid  hic  statis  tota  die  otiosi  f  Qai  enim,transacto  tam 
loDgo  mandi  tempore,pro  vita  saa  laborare  neglexe- 
rantj  qaasi  tota  die  otiosi  stabant.  Sed  pensate,  fra- 
tres,  qaid  inqaisiti  respondeant :  Dicunt  enim  :  Quia 
nemo  no$  eonduxit»  Nallas  qaippe  ad  eos  patriarcha, 
nnllas  propheta  venerat.  Et  qaid  est  dicere  :  Ad  la- 
borem  nos  nemo  condaxit,  nisi,  viaa  nobis  vias  nul- 
las  praedicavit  ?  Qaid  ergo  nos,  a  bono  opere  cessan- 
teSj  in  excasatione  nostra  dictari  samas,  qai  pene  a 
matris  atero  ad  fidem  venimias,  qai  verba  vitae  ab 
ipsis  canabalis  audivimas,  qui  ab  uberibus  sanctae 
Ecclesiae  potum  supemae  praedicationis  *  sumpsimus  q 
cum  lacle  carnis? 

8.  Possumas  vero  et  easdem  diversitates  horarum, 
etiam  ad  anumquemque  hominem  per  aetatum  mo- 
menta  distinguere.  Mane  quippe  intellectus  nostri 
pueritia  est.  Hora  autem  tertia  adolescentia  intelligi 
potest,  quia  quasi  jam  sol  in  altum  proficit,  dum  ca* 
lor  aetatis  crescit.  Sexta  vero  juventas  est,  qaia  ve- 
lut  in  centro  sol  figitur,  1613  dum  in  ea  plenitudo 
roboris  solidatur.  Nona  autem  senectus  intelligitur. 
in  qua  sol  velnt  ab  allo  axo  descendit,  quia  ea  aetas  a 
ealore  juventutis  defecit.  Undecima  vero  hora  ea  est 
»tas  qaae  decrepita  vel  veterana  dicitur.  ^  Unde  Graeci 
valde  seniores,  non  yipowa^  sed  itpiv^vTtpw^  ap- 
pellant,  ut  plus  quam  senes  esse  insinuent  quos  pro- 
vectiores  vocant.  Quia  ergo  ad  vitam  bonam  aliusin  G 
pueritia,  alius  in  adolescentia,  alius  in  juventute, 
ahus  in  senectnte,alius  in  decrepita  aetateperducitur, 
quasi  diversis  horis  operarii  ad  vineara  vocantur. 
Mores  ergo  vestros,  fratres  charissimi,  aspicite,  et  si 
jam  Dei  operarii  estis  videte.  Penset  unusqnisque 
quid  agat,  et  consideret  si  in  Domini  vinea  laboret. 
Qui  enim  in  hac  vita  ea  quse  sunt  quaerit  adhuc 
ad  Dominicam  vineam  non  venit.  Illi  namque  Do- 
mino  laborant,  qui  non  sua,  sed  lucra  dominica  co- 
gitant,  qui  zelo  charitatis,  studio  pietatis  inserviunt, 
animabns  lucrandis  invigilant,  perducere  et  alio  se- 
cum  ad  vitam  festinant.  Nam  qui  sibi  vivit,  qui  car- 
nis  suae  voluptatibus  pascitur,  recte  otiosus  redar- 
guitur,  quia  fructum  divini  operis  non  sectatur. 

3.  Qui  vero  et  usque  ad  aetatem  ultimam  Dco  vi-  d 
vere  neglexerit,  quasi  usque  ad  undecimam  otiosus 
stetit.  Unde  recte  usque  ad  undecimam  torpentibus 
iicitur  :  Quid  hic  itatis  tota  die  otiosif  Ac  si  aperte 
licalur :  Et  si  Deo  vivere  in  pueritia  et  juventute  no- 
luistis,  saltem  in  ultima  aetate  resipiscite,  et  ad  vitae 
vias  cum  jam  laboraturi  multum  non  estis,  vel  sero 

1  Editi,  suximus,  quod  minime  reprobaremus^  si 
Mss.  consentirent. 

*  Excusij  Grcece. 
^  Turon.,  C.  Germ.,  Carnut.,  Gemet.,  Bigot.,  vo- 

tavit. 

*  C.  Germ.,  Turon.,  Belvac,  quod  exspectave- 
runt, 

*  Sic  restituimus  hunc  locum  ex  Mss.  et  vet.  Ed. 
Id  recent.  enim  legitor :  hiquia  mmdi  iniUo  labo^ 


venite.  Et  tales  ergo paterfamilias  vocat,  etplemn)- 
que  ante  remunerantur,  quia  prius  ad  regnum  de 
corpore  exeunt  quam  hi  qui  jam  apueritia  vocatiease 
videbantur.  An  nonadundecimam  horam  venitlatio, 
qui  etsi  non  habuit  per  aetatem,  habuit  tamen  sero 
per  p(Bnaffl,qui  Deum  in  cruceconfessusett,etpene 
cum  voce  sententiae  spiritum  exhalavit  vita  ?  A  no- 
vissimo  autem  reddere  denarium  paterfamilias  coepit» 
quia  ad  paradisi  requiem  prius  latronem  quam  Pe- 
trum  3  perduxit.  Quanti  patres  aate  legem,  quanti 
sublege  fuerunt,  et  tamen  hi  qoi  in  Domini  adventu 
vocati  sunt  ad  coelorum  regnum  sine  aliqoatarditata 
pervenerunt.  Eumdem  ergo  denarium  accipiont  qoi 
laboraverunt  ad  undecimam  *  quem  exspectaverunt 
toto  desiderio  qui  laboraverunt  ad  primam,  quia 
aequalem  vitae  aeternae  retributionemsortiti  suAtcum 
bis  quia  mundi  initio  vocati  fuerant,hi  qoi  iumundi 
fine  ad  Dominumveuerunt.Unde  et  hi  qui  in  Jabore 
praecesserant,  murmurantes  dicant  :  Ui  novissimi 
una  hora  fecerunt,et  pares  ilLos  nobisfecistiqui  portor 
vimus  pondus  diei  et  ^«t</£?Ponduseuimdie\  et  ses- 
tus  portaverunf^hi  quos  a  mundi  initio,quiadiuhic 
contigit  vivere,  necesse  fuit  etiam  iongiora  carnis 
tentamenta  tdlerare.  Unicuique  enim  pondus  diei  et 
aestus  ferre  est  per  longioris  vitae  tempora  camis  vm 
calore  fatigari. 

4.  Sed  quaeri  potest  quomodo  mannorasae  didi 
sunt,  qui  saltem  sero  adregnumvocantar  ?  Coelorom 
etenim  regnum  nullusmurmuransaccipit,  Doliosqui 
accipit  murmurare  potest.  Sed  1613  qoia  antiqal 
patres  usque  ad  adventum  Domini,qaantam\ibet  ja- 
ste  vixerint,  ducti  ad  regnum  non  sunt,  nisi  ille  de»- 
cenderet  qui  paradisi  claustra  hominibus  interposi- 
tione  suae  morlis  aperiret,  eorum  hoc  ipsom  mor- 
murasse  est  quod  et  recte  pro  percipiendo  reguo 
vixerunt,  et  tamen  diu  ^  ad  percipiendum  regom 
dilati  sunt.  Quos  enim  post  peractam  justitiam  in- 
ferni  locaquamvistranquillasuscepemnt,  eis  profe- 
cto  et  laborassc  fuit  in  vinea,et  murmurasse.  Quasi 
ergo  post  murmurationem  denarium  accipiunt,  qui 
post  longa  inferni  tempore  ad  gaudia  regni  pervene. 
runt.  Nosautem  qui  ad  undecimam  venimus,  postla- 
borem  non  murmuramus,  et  denarium  accipimus, 
quia  post  Mediatoris  adventum,  in  hoc  mundo^  ve- 
nientes,  ad  regnum  ducimurmoxut  de  corporeexi- 
mus,  et  illud  sine  mora  percipimus,quod  antiquipa- 
tres  cum  magnaperciperedilatione  meruerunt.Unde 
et  idcm  paterfamilias  dicit :  Volo  et  huic  novissim 
dare  sicut  et  tibi.  Et  quia  ipsa  regni  perceptio  ejos 
est  bonitas  voluntatis.recte  subjungit :  *  Aut  non  U- 
cel  mihi  quod  volo  faceref  Stultaenimqnsstioestho- 
minis  contra  benignitatem  Dei.  *  Non  qaerendum 

raverml  ;  et  quia  diu,  etc. 

^  Corb.,  a  percipiendo  regno, 

"^  Gemet.  et  Bigot.,  venientis;  sc,  Mediatorit. 

^  Belv.,  Gemet.  et  secundus  Carnot.,  an  non  Uat, 

•  Ita  legcndum  ex  potioribusMss.  Corb.Germ.^al' 
tero  Corb.  et  al.  In  vet.  Ed.  corrupta  est  lectio ;  in 
recent.  impedita  et  perplexa  :  conquermdum  quipp^ 
esset,  non  si  non  daret  quod  non  deberet,  std. 


1^7 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  I.  —  HOMIL.  XDC. 


1198 


qnippe  esaet  si  non  dat  qaod  noa  debet,  sed  si  non  A  cit.  Dno  ergo  snnt  qn»  sollicite  peoBare  debemna. 


daret  quod  deberet.  Unde  apte  subditur ;  An  ocultu 
imu  nequam ui  qvMt  ego  honuB  sum?  Nemo autem  se 
de  opere,  nemode  tempore  extollat,  cum  hac  expleta 
aententia  subsequente  Veritas  clamet :  Sic  erunt  wh 
wMmi  prttnt,  et  primi  novissimi,  Ecce  enim  etsi  jam 
•cimut  qu»  vel  quanta  bona  egimua»  adhuc  supemus 
jidex  qua  subtilitate  h»c  examinet  ignoramus.  Et 
quidem  gaudendum  cuique  summopere  est  in  regno 
Dei  esse  vel  ultimum. 

5.  Sed  post  haecterribile  est  valde  quod  tequitur : 
MuUi  enim  sunt  vocaU,  pauci  vero  electi,  quia  et  ad 
fidem  plures  veniunt,  et  ad  cosleste  regnum  pauci 
perducuntur.  Ecce  enim  td  hodiemam  fettivitatem 
quam  multi  con  venimut,  Ecclesis  parietes  implemus. 


Quia  enim  multi  vocati,  sed  pauci  electi  sunt^  pri- 
mum  est  ut  de  se  quisque  minime  praesumat,  quia 
etsi  jam  ad  fidem  vocatut  est,  utrum  perenni  regno 
dignus  sit  nescit.  Secondam  vero  est  ut  unusquisque 
proximum,  quem  fortatse  jacere  in  vitiis  conspicit, 
desperare  non  audeat,  qnia  divin»  misericordis  di- 
vitias  ignorat. 

7.  Rem,  fratret,  qn»  toper  contigit  refero,  ut  ti 
vos  peccatores  ex  corde  ette  contpicitiSj  omnipo* 
tentis  Dei  misericordiam  amplins  ametis.  Prssenti 
anno  in  monatterio  mep,  quod  juxta  beatorum  mar- 
tyrum  Joannit  et  Paali  Ecclesiam  situm  est,  frater 
quidam  ad  conversionem  venit,  devote  susceptus 
ett,  ted  ipte  devotiut  est  conversatus  {Dialog.  lib. 


ted  tamen  quit  tciat  quam  pauci  snnt  qui  in  illo  ele- 1^  iv,  cap.  38).  Uunc  ad  monasterium  frater  ^  suu9 


ctorum  Dei  grege  numerentur  ?  Ecce  enim  vox  om- 
nium  Christum  clamat,  sed  vita  omnium  non  clamat. 
Plerique  Deum  vocibus  sequuntur,  moribus  fugiunt. 
Hinc  etenim  Paulus  dicit :  Qui  confitentur  se  hosse 
Deum,  factis  autem  negant  (Tit.  i,  16).  Hinc  Jacobus 
ait :  Fides  sine  operibus  *  mortua  est  (Jac,  ii,  20, 26). 
Hinc  per  Psalmistam  Dominus  dicit :  Annuniiavi  et 
locutus  sumy  multiplicati  sunt  super  numerum  (Psal. 
xxxix,  6).  Vocante  enim  Domino,  tuper  numerum 
multiplicantur  fideles,  quia  nonnunquam  etiam  hi  ad 
fidem  veniunt,  qui  ad  electorum  numerum  non  per 
lingunt. '  Hic  enim  fidelibus  per  confessionem  ad- 
misti  sunt,  sed  propter  vitam  reprobam  illic  nume- 
rari  in  torte  fidelium  non  merentur.  Hoc  oviie  tan- 
ctae  Ecclesiae  haedos  cnm  agnit  recipit ;  ted,  atte- 


corpore,  non  corde  secutus  est.  Nam  valde  converr 
tionit  vitam  et  habitum  detestant,  in  monasterio  at 
botpes  habitabat,  et^  monachorum  vitam  moribut 
fagiens,  recedere  a  monasterii  habitatione  non  po- 
terat,  quia  vel  quid  ageret  vel  unde  viveret  non  ha-> 
bebat.  Erat  ejos  pravitas  cunctis  onerosa,  sed  hunc 
omnes  sequanimiter  pro  fratris  ejus  amore  tolera* 
bant.  Nam,  superbus  et  lubricus,  si  qua  post  hoc 
saeculum  sequeretur  vita  nesciebat,  irridebat  vero  si 
quis  illi  hancpraedicare  voluisset.  Itaque  cum  habita 
saeculari  vivebat  in  monasterio,  verbis  levis,  ^  mo- 
tibus  instabilis,  mente  tumidus,  veste  *  compositus, 
actione  dissipatus.  Mense  autem  Julio  nuper  elapso, 
hiyus  quam  nostis  pestilenti»  clade  percussus  est, 
qui,  ad  extremum  veniens^  urgeri  coepit  ut  ani- 


tlante  Evangelio,  cum  judex  venerit,  bonos  a  malis  ^  mam  redderet.  Et  ultima  jam  corporis  parte  prae- 

mortua,  vitalis  virtus  in  solo  pectore  et  lingua  re- 
manserat.  Fratres  aderant,  ^usque  exitum,  in 
quantum  Deo  largiente  poterant,  oratione  tuebantuc 
At  ilie  subito  ad  devorandum  se  draconem  venira 
conspiciens,  magnis  vocibns  coepit  clamare,  dicens : 
Ecce  draconi  ad  devorandum  datus  sum,  ^  qui  pro- 
pter  vestram  prsesentiam  devorare  me  non  potest. 
1515  Qnid  mihi  moras  facitis?  Date  locnm  ut  ei 
devorare  me  liceat.  Cnmque  hunc  fratres  ut  signum 
tibi  crucis  imprimeret  admonerent,  respondebat 
virtute  qua  poterat,  dicens  :  Volo  me  signare,  sed 
non  possum,  qoia  a  dracone  premor.  Spumae  oris  / 
ejus  faciem  meam  liniont,  gattur  meum  ejus  ore ; 
sufibcatur.  Ecce  ab  eo  brachia  mea  comprimantur, ' 


teparat,  sicut  pastor  segregat  oves  ab  haedis  (Mattii. 
XXV,  32).  Neque  etenim  possunt  qui  hic  carnis  suae 
voluptatibus  terviunt,  illic  in  ovium  grege  numerari. 
Illic  eos  a  sorte  humiiium  judex  separat,  qui  se  hic 
insuperbiae  cornibus  exaltant.  Regnum  coelorum  per. 
cipere  nequeunt  1514  qui  hic  et  incoelesti  fide  po- 
•iti  toto  detiderio  terram  qnaerunt. 

6.  Et  multos  tales  intra  Ecclesiam,  fratres  charis' 
dmi ,  cemitis  ,  sed  eos  nec  imitari,  '  nec  despe 
rare  debetis.  Quid  enim  sit  hodie  aspicimus,  sed 
quid  cras  futurus  sit  unusquisque  nesdmus.  Plerum. 
que  et  ^  qui  post  nos  venire  cemitar  per  agilitatem 
nos  boni  operis  antecedit,  et  vixeam  cras  sequimar 
quem  hodie  praeire  videbamur.  Certe  cum  Stephanns 


pro  fide  moreretur^  Saulus  lapidantium  vestiment^  D  qnt  jam  et  capat  meam  in  sao  ore  absorbuit.  Com- 
tervabat.  Omnium  ergo  iapidantium  manibus  ipse      que  hoc  ille  pailent  et  tremens  et  moriens  diceret, ' 
lapidavit,  qui  ad  lapidandum  ^  omnes  exertos  red-     coeperunt  fratres  vefaementiat  orationibus  insistere,  ^ 
didit,  et  tamen  enmdem  ipsum  in  sancta  Ecclesia     et  oppressum  draconis  praesentia  suis  precibus  ad- 
labonbat  antecessit  quem  persequendo  martyrem  fe-     juvare.  Tanc  repente  liberatat,  magnit  coepit  voci^ 


*  C.  Germ.,  Corb.,  Turon.,  Belvac,  Bieot.  et 
Longip.,  otiosa  est,  contra  Graeci  texlus  et  Vuleatae 
fidem»  ubi  legitur  mortua  est,  ycx^  i^xi.  In  Bibliis 
Max.  haec  varia  lectio  annotatur  tanquam  ex  Va- 
tabl. 

'  Vitiose  in  recent.,  hinc  enim^  ut  patet  ex  anti- 
thesi  vocum  hic  et  ilUcy  et  maxime  ex  llss.  Corb., 
Gferm.,  Gemet.,  etc. 

*  Excusi,  reluctantibus  Mss.,  nec  despicere, 

^  C«  Germ.,  Turon.,  Carnnt.,  Belvac.»  post  noi 


venerit. 

*  Coib.,  «flrfcortolM.  Excnti,  «x|Mditot.  Seqiinia]^ 
C.  Germ.,  Turoa.,  Cam.,  eto.. 

*  Vocatur  Tbeodorat  in  Dialoyit. 

^  G.  Germ.,  Gemet.,  tecandiit  Cam.»  nsMus^ 
Alter  Cam.,  moribue. 

*  Editoret  legendom  pitanint  tnoMipotitoip  invi« 
tit  Mss.  Anaiic,  C.  Germ.»  GMMt.,  elp. 

*  Al.,  eedpropier. 


1159 


SANCTI  GREGORU  MAGNI 


1160 


bas  clamare,   dicens :  Deo  gratias ;  ecce  discessit,  A  dicans  hapHsmum  pmitenUa  in  rmimonem  peecaXo^ 


ecce  exiit,  ante  orationes  vestras  fugit  draco  qoi 
me  acceperat.  ^  Mox  antem  servitamm  se  Deo,  et 
esse  monachnm  devovit,  atqne  a  tempore  illo  nunc- 
usqne  febribus  premitur,  doloribns  fatigatnr.  Morti 
quidem  subtractus  est,  sed  adhuc  plenins  vit»  re- 
stitutus  non  est.  Quia  enim  longis  et  diuturnis  ini- 
quitatibus  pressus  est,  longo  languore  fatigatur,  et 
durum  cor  ignis  purgationis  durior  concremat,  quia 
divina  dispensatione  agitur  ut  prolixiora  vitiaaegri- 
tudo  prolixior  exurat.  Quis  illum  unquam  servari  ad 
conversionem  crederet?  Qois  tantam  Dei  misericor- 
diam  considerare  sufficiat  T  Ecce  juvenis  pravus  dra- 
conem  vidit  in  morte  cui  servivit  in  vita^  nec  vidit 
ut  vitam  funditus  perderet,  sed  ut  cui  servierat  sci- 


rum,  simi  scriplum  est  in  Ubro  iermonum  Itaia  pnh 
pheUs :  Vox  clamantis  in  deserto :  Parate  viam  DonU' 
m,  rectas  facite  semitas  ^us.  Omnis  vallis  implebitar, 
et  omnis  mons  et  eoUis  humiliahitur,  Et  erunt  prava  in 
directa,  elaspera  invias  planas.  Et  mdebitomnis  caro 
salutare  Dei.  Dicebat  ergo  ad  turhas  quce  exibant  ut 
haptizarentur  ah  ipso:  Genimina  viperarum,  quis  osCeiu 
dit  vohis  fugere  a  verUura  ira  f  Fadte  ergo  fructus  di- 
gnos  poenitenliw ;  et  ne  cosperitis  dicere  :  Patrem  Ao- 
hemus  Abraham.  Dico  enim  vohis  quia  potens  est  Deus 
de  lapidihus  is  tis  suscitare  filios  Abrahee.  Jam  enim 
securis  ad  radicem  arhoris  posita  est.  Omnis  ergo  ar- 
bor  non  faciens  fructum  honum  excideiur  et  in  ignem 
mittetur.  Et  interrogabant  eum  turba,  dicentes  :  Quid 


ret,  sciendo  resisleret,  ipsumque  resistendo  supera-  b  ergo  faciemus  ?  Respondens  autem  dic^t  illis :  Qui 


ret,  et  eum  a  quo  prius  non  videns  tenebatur  vidit 
postea  ne  teneretur.  Quae  ergo  lingna  narrare  viscera 
divinae  misericordiae  sufficiat  ?  Quis  spiritus  tantae 
pietatis  divitias  non  obstupescat  ?  Has  divinae  pieta- 
tis  divitias  consideravit  Psalmista,  cum  diceret : 
Adjutor  meus^  tihi  psallum,  quia  iu  Deus  susceptor 
ineus  eSj  Deus  meus  misericordia  mea  {Psal.  lvhi,  18). 
Ecce  pcrpendens  in  quibus  laboribus  humana  sit  vita 
constituta,  Deum  appellavit  adjutorera ;  et  quia  a 
tribulatione  praesenti  in  requiem  aetemam  nos  su~ 
scipit,  appeilat  etiam  susceptorem.  Sed  considcrans 
quod  mala  nostra  aspicit  et  portat,  culpas  nostras  to- 
lerat,  et  tamen  nos  per  '  poenitentiam  ad  praemia  re- 
servat,  noluit  Deum  misericordem  dicere^  sed  hunc 


hahet  duas   tunicas,  det  non  habenti,   et  qui  habet 
escas  similiter  faciat. 

1516  1-  Redemptoris  nostri  praecorsor  qno 
tempore  praedicationis  verbum  acceperit^  memorato 
Romanae  reipublicae  principe,  et  Judaeae  regibus» 
designatur,  cum  dicitur  :  Anno  quinU>  decimo  imperti 
Tiherii  Ccesaris,  procurante  Pontio  Ptlato  JudoBam, 
tetrarcha  autem  GaliUece  Herode  ,  Philippo  autem 
fratre  ejus  tetrarcha  '  Iturcece  et  Trachonitidis  regio^ 
nis,  ei  Lysania  Ahilince  tetrarcha,  sub  prindpibus  sa- 
cerdotum  Anna  ct  Caipha,  factum  est  verbum  Domini 
super  Joannem,  Zacharice  filium  in  deserto.  Qoia 
enim  illum  praedicare  veniebat,  qui  et  ex  Judsa 
quosdam,  et  multos  ex  gentibus  redemptnms  erat, 


ipsam  misericordiam  vocavit,  dicens  :  Deus  meus  n  per  regem  gentium  et  principes  Judaeoriun  praedica- 


misericordia  mea  (Ibid.).  Revocemus  ergo  ante  ocu- 
los  mala  quae  fecinius,  pensemus  ex  quanta  Dei  be- 
nignitate  toleramur,  consideremus  quae  sunt  pietatis 
ejus  viscera,  ut  non  solum  culpas  indulgeat,  sed  coe- 
leste  regnum  poenitentibus  etiam  post  culpas  promit- 
tat.  Atque  ex  omnibus  medullis  cordis  dicamus  sin- 
guli,  dicamus  omnes :  Deus  meus  misericordia  mea, 
'  qui  vivis  et  regnas  trinus  in  unitate,  et  unus  in 
trinitate,  per  inftnita  saecula  saeculorum.  Amen. 

*  HOMILIA  XX. 

Habita  ad  populum  in  <^  basilica  sancti  Joannis 
Baptistae,  ^Sabbato  quatuor  temporum  ante  Natalem 
Christi. 

LKCTIO  S.  EVA>'6.  SEG.  LUC.  III,  1-11. 


tionisejus  tempora  designanlur.  Quiaauteni  Gentili- 
tas  colligenda  erat,  et  Judsa  pro  culpa  perfi^ae  di- 
spergenda,  ipsa  quoque  descriptio  terreni  principa- 
tus  oslendit,  quoniam  et  in  Romana  republica  unos 
praefuisse  describitur,  et  in  Judaeae  regno  per  quar- 
tam  partem  plurimi  principabantur.  Voce  etenim 
Redemptoris nostri  dicitur  :Omne  regnum  m  seipsum 
divisum  desolahitur  {Luc.  xi,  17).  Liquet  ergo  quod 
ad  finem  re  regni  Judaea  pervenerat,  quse  tot  regibos 
divisa  subjacebat.  Apte  quoque  non  solum  quibns 
regibus,  sed  etiam  quibus  sacerdotibus  actmn  sit 
demonstratur  :  quia  illum  Joannes  Bapti&Va  praedi- 
caret  qui  simul  rex  et  sacerdos  existeret,  Lucas 
evangelista  praedicationis  ejus  tempora  per  regnum 


Anm  quinto  decimo  imperii  Tiberii  Cmaris,  procti^  D  ®^  sacerdotium  designavit 


rante  Pontio  PilatoJudcBam,  tetrarcha  autem  Galilwa 
Herode,  Philippo  autem  fratre  ejus  tetrarcha  Iturcece 
et  TrachonilidisregioHis^etLgsaniaAbiliiuB  tetrarcha, 
sub  principihus  sacerdotum  Anna  et  Caiplia,  factum 
est  verbum  Domini  super  Joannem,  Zacharice  filium, 
in  deserto.  Et  venit  inomnem  regionem  JordaniSfprcB- 


2.  Et  venit  in  omnem  regionem  Jordanis,  prcedir 
cans  haptismum  pcenitentujB  in  remissionem  peccato^ 
rum.  Cunctis  legentibus  liquet  quia  Joannes  non  so- 
lum  baptismum  poenitentiae  praedicavit,  verum  etiam 
1517qaibusdam  dedit,  sed  tameubaptismumsuam 
in  remissionem  peccatorum  dare  non  potuit.  Reniis- 


^  In  primo  Garn.,  post  acceperat,  subjicitur  :  pro 
peccalis  meis  modo  intercedite,  quia  converti  paratus 
sum,  et  swcularem  vitam  funditus  relinquere.  Mox. 

'  Secundus  Cam.,  patieniiam, 

'  In  Corb.  Germ.,  qui  cum  patre  et  Spiritu  sancto 
vivit.  In  priore  Gemet.,  cui  in  unitaie  et  irinitate  ho- 
nor  ei  hnperium  in  scBCula  smculorum.  Amen. 

♦  In  C!orb.  est  tertia.  In  Cod.  reg.  Suec.  decima 


sexta.  In  Later.  quarta. 

^  In  Later.  habes :  in  hasiliea  saneti  Salvatorit 
qucB  appellatur  Constantiniam,  InkalendahoRoman. 
statio  est  ad  sanctum  Petram. 

^  Haec  non  leguntur  in  Later.,  Cod.  reg.  S116C, 
C.  Germ.  et  Bigot. 

^  C.  Germ.  et  Gemet.,  Iturim, 


ii6i 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  I.  —  HOMIL.  XX. 


im 


m 

sio  etenim  peccatomm  in  solo nobis  baptismoChristi  A  tium(Mieh,iy,  i).  Nam  hanc  esse  Christiim putabalt 


tribuitar.  Notandam  itaque  qaod  dicitar :  Pmdicans 
baptismum  pcenitentia  in  rmissionem  peccatorum  , 
qaoniam  baptismam  qaod  peccata  solveret,  qoia 
dare  non  poterat,  praedicabat:  at  sicat  incamatom 
Verbam  Patris  praecarrebat  verbo  praedicationis,  ita 
baptismam  poenitentiae,  qao  peccata  solvantar,  prae- 
carreret  sao  baptismate,  qao  peccata  solvi  non  pos- 
sant ;  at  qaia  ejas  sermo  praecarrebat  praesentiam 
Redemptoris,  ipsam  qaoqae  ejas  baptisma'  praece- 
dendo  fieret  arobra  veritatis.  Seqaitar : 

3.  Sicut  scriptum  est  in  lihro  sermonum  Isaia  pro- 
phetce:  Vox  clamantis  in  deserto,  Parate  viam  Do- 
mini,  rectas  facite  semitas  ejus  (Isai.  xl,  3).  Idem 
vero  Joannes  Baptista  reqaisitus  quis  esset,  respon* 
dit,  dicens :  Ego  vox  clamantis  in  deserto  (Joan.  i, 
23).  Qai,  *  sicat  ancte  per  nos  dictam  est,  ideo  vox 
a  propheta  vocatas  est,  qaia  verbam  praeibat.  Qaid 
aatem  clamaret  aperitar  cam  sabditar ;  Parate  viam 
Dominif  rectas  facite  semitas  ejus.  Omnis  qai  iidem 
rectam  et  bona  opera  praedicat^  qaid  aliad  qaam  ve- 
nienli  Domino  ad  corda  aadientiam  viam  parat  ?  at 
haec  vis  gratiae  penetret,  at  lamen  veritAiis  illastret, 
at  rectas.  Deo  semitas  faciat,  dam  mandas  in  animo 
cogitationes  per  sermonem  bonae  praedicationis  for- 
mat.  Omnis  vallis  implehitur,  et  omnis  mons  et  coUis 
humiliabitur. '  Quidhoc  loco  valliamnominenisi  ha- 
miles,  qaid  montiam  et  colliam  nisi  saperbi  homi- 
nes  designantar?  In  adventa  ergo  Redemptoris  val. 
les  impletae,  montes  vero  1518  et  colles  hamiliati 
sant,  qaia  jaxta  ejas  vocem :    Omnis  qui  se  exaltat 


B 


sicat  per  Evangeliam  dicitar :  jEstimante  autem  po- 
pulo  et  cogitantibus  omnibus  in  cordibus  suis  de 
Joanne,  ne  forte  ipse  esset  Christus,  quem  et  require-' 
bant  dicentes :  Nunquid  Christus  es  tu  (Luc.  iii,  i5)  ? 
Sed  nisi  idem  Joannes  apad  se  vallis  esset,  repletus 
^  gratiae  spirita  non  faisset.  Qai  ut  hoc  qaod  erat 
^  ostenderet,  dixit :  Venit  fortior  me  post  me,  cujus 
non  sum  dignus  solvere  corrigiam  calceamenti  ejus 
(Marc.  i,  7).  Et  rarsam  ait :  Qui  habet  sponsam  spon- 
tus  est,  amicus  autem  sponsi  qui  stat  et  audit  eum, 
gaudio  gaudet  propter  vocem  sponsi.  Hoc  autem  gau^ 
dium  meum  impletum  est.  Illum  oportet  crescere,  me 
autem  minui  (Joan.  iii^  29^  30).  Ecce  cam  *pro  mira 
operatione  virtatam  talis  esset,  at  Christas  esse  cre- 
deretar,  non  solom  Christam  non  esse  se  respon- 
dit,  sed  etiam  corrigiam  calceamenti  ejas  solvere,  id 
est  incarnationis  ejas  mysteriam  perscratari  non  se 
dignamesse  perhibait.  Ejasesse  sponsam  Ecclesiam 
credebant,  qai  hanc  qaia  Christas  esset  existima- 
bant.  Sed  ait :  Qui  habet  sponsam  sponsus  est  (Ibid.). 
Ac  si  diceret :  Ego  sponsas  non  sam,  sed  amicas 
sponsi  sam.  Nec  propter  vocem  saam,  sed  in  voce 
sponsi  se  gaadere  perhibebat,  qaia  non  ideo  laetaba- 
tar  in  corde,  qaoniam  a  popalis hamiliter  aadiebator 
loqaens,  sedqaia  ipse  veritatis  vocem  aadiebat  intas 
nt  loqaeretar  foris.  Qaod  bene  gaadiam  impletam 
dicit,  qaia  qaisqais  de  saa  voce  gaadet,  plenam  gaa- 
diam  non  habet.  A  qao  et  sabditar :  Illum  oportet 
crescere,  me  autem  minui  (Ibid.). 
5.  Qaa  in  re  qaaerendam  est  in  qao  crevit  Chri- 


humiliabitur,  et  omnis  qui  se  humili(U  exaltabitur  (Luc-  ^  stas,  in  qao  imminutas  est  Joannes,  nisi  quod  po- 


XIV,  il  ;xviii,  i4).VaIIisetenim  impleta  crescit,  mons 
autem  et  coilis  hamiliatas  decrescit,  qaia  nimirum 
in  fide  Mediatoris  Dei  ct  hominam  hominis  Christi 
Jesu  et  gentiiitas  plenitudinem  gratiae  accepit,  et 
Jadaea  per  errorem  perfidiae  hoc  ande  tamebat  per- 
didit.  Omnis  enim  vallisimplebitar,  qaia  corda  ha. 
milium  sacrae  doctrinae  eloquio  virtutum  gratia  re- 
plebuntur,  juxta  hoc  quod  scriptam  est:  Qui  cmittit 
fontes  in  convallibus  (Psal.  ciii,  10).  Et  ande  rarsam 
dicitur :  Etconvalles  abundabunt  frumento  (Psal.  lxtv, 
i4).  A  montibus  namque  aqua  dilabitur;  quia  sa- 
perbas  mentes  ^  veritatis  doctrina  deserit.  Sed  fon- 
tes  in  convallibus  sorgont,  qaia  mentes  humilium 
verbum  prsedicationis  accipiant.  Jam  videmas,  jam 


palas  Joannis,  abstinentiam  videns,  remortum  hunc 
ab  bominibus  esse  conspiciens,  eam  esse  Christam 
patabat ;  Christam  vero  cam  pablicanis  comeden- 
tem,  inter  peccatores  ambalantem  intuens,  eam  non 
Christum,  sed  esse  prophetam  credebat.  Sed  dam 
per  accessam  temporis  et  Christas  qai  propheta  esse 
patabatur  Cbristas  est  agnitas,  1519  et  Joannes 
qui  Christas  esse  credebatur  propheta  esse  innotuit, 
impletum  est  qaod  de  Christo  suus  praecursor  prae. 
dixit :  Illum  oportet  crescere,  me  autem  minui  (Ibid.), 
In  aestimatione  qaippe  popali  et  Christas  crevit,  qaia 
agnilus  est  quod  erat ;  et  Joannes  decrevit,  quia 
cessavit  dici  quod  non  erat.  Igitur  qaoniam  et  idem 
Joannes  ideo  in  sanctitate  perstitit,  quia  in  cordis 


convalles  frumento  abundare  conspicimus,  qaia  illo'  D  humiliute  perduravit;  et  mulli  idcirco  ceciderunt, 


mm  ora  pabulo  veritatis  impleta  sunt  qui  mites  ac 
simplices  huic  mundo  despicabiles  esse  videbantar. 

4.  Ipsum  quoque  Joannem  Baptistam,  qaia*mira 
sanctitate  praeditum  populus  viderat,  illam  hunc 
esse  singulariter  celsum  ac  solidum  montem  cre- 
debal,  de  quo  scriptum  est :  /n  novissimo  dierum 
erit  mons  domus  Domini  prceparatus  in  vertice  mon^ 


qaia  apad  semetipsos  elata  cogitatione  tumuerunt, 
dicatur  recte  :  Omnis  vallis  implebitur,  et  omnis  mon$ 
etcollis  humiliabitur,  qaia  donum  humiles  accipionty 
qaod  a  se  corda  saperbientium  repellunt. 

6.  Sequitur :  Et  erunt  prava  in  directa,  et  aspera 
in  vias  planas.  Prava  directa  fiunt  cam  maloram 
corda  per  injustitiam  detorta  ad  justitiae  regalam  di- 


*  Bigot.,  prcBCurrendo. 

*  Belvac,  C.  Germ.,  Longip.  et  dao  posterior. 
Gemet.,  sicut  ante  nos  dictum  est. 

'  Belvac,  qui  hoc  loco  .  ,  .  .  qui  monHum. 

^  Belvac  et  Corb.,  veritas  doctrinas  deserit. 

'^  lidem  Cod.  cum  Camut.  et  tertioGemet.,  mtra 

Patrol.  LXXYI. 


elaritate. 

<  Belvac.  et  Corb.  Germ.,  gratia  spiritus. 

^  Primus  Cam.,  absconderet.  Paulo  post  Belvac.« 
Corb.,  Longip.y  venit  (ortior  me,  cujus. 

*  Belvac,  Corb.,  C.  Germ.,  pr<missa  opsratiKm. 


VI 


1163  SANCITI  GBEGORII  MAGNI  tlfil 

tignntur  (Tsal  xl,  i).  Et  aspcra  in  vias  planas  im-  A  bus  cecidit,  ^  et  ejus  qui  in  multis  est  lapsns,  Per 
Tnntanlur  cum  immites  atque  iracundae  mentes  per      hoc  ergo  quod  dicilur:  Facite  dignos  fnictus  p(£nL 

tenhVp,uniuscujusque  conscienlia  conveiiilur,  ut  tanto 
majora  *  quarat  bonorum  operum  lucra  per  poeni- 
tentiam^  quanto  graviora  sibi  intulit  daaioa  per 
culpam. 

9.  Sed  Judsei  de  generis  nobilitate  gloriantes,  id- 
drco  et  agnoscere  peccatores  noiebant  ,  quia  de 
Abrahae  stirpo  descenderant.  Quibus  recte  dicitnr ; 
Etne  ccpperitis  dieere,  Patrem  habemus  Abrakam; 
dieo  enim  vohis  quia  potens  est  Deus  de  lapidihus  i$ti$ 
tmscitare  filios  Ahrakof.  *  Quid  enim  lapides  nisi  corda 
gentilium  fuerunt,  ad  intellectum  Dei  omftipotentis 
insensibilia  ?  sicut  etiam  quibusdam  ex  Judaeis  did*- 
tur :  Auferam  cor  lapideum  de  came  vesUra  (Ezeck. 


mutantur  cum  immites  atque  iracundae  menles  per 
infusionem  supern;e  gratiae  ad  lenilalem  niansuelu- 
dinis  redeunt.  Quando  enim  verbum  veritalis  ab 
iracunda  mente  non  recipilur,  quasi  asperitas  itine- 
ris  gressum  pergentis  repellil.  Sed  cum  mens  ira- 
cunda  per  acceplam  mansuetudinis  gratiam,  corre- 
plionis  vel  exhorlalionis  verbum  recipit,  ibi  planara 
viam  praedicator  invenil,  ubi  prius  prae  asperitate 
itineris  pergere,  id  est  praedicationis  gressum  ponere 
non  valebat. 

7.  Soquitur:  Et  videhit  omnis  earo  salutare  Dei. 
Quia  omniscaro  accipitur  omnis  homo,  salutare  Dci, 
videlicel  Chrislum,  in  hac  vita  onmis  homo  viilere 
non  potuit.  Ubi  ergo  in  hac  sententia  propheta  pro 


phetiae  oculum  nisi » ad  extremiju.lididiem  tendit?  g  ^j^  49^  j^^  immerito  lapidnm  nominegenlessigni 


tJbi  cum  apertis  ccelis,  minislranlibus  angelis,  cpn- 
sedenlibus  apostolis,insedc  majestatis  suo)  Christus 
apparuerit,  omnes  hunc  el  electi  et  reprobi  pariter 
videbunt,  ut  et  justi  de  munere  retributionis  sine 
fine  gaudeant,  et  injusti  in  ullione  supplicii  in  pcr- 
petuum  gemant.  Nam  quia  ad  hoc  ista  scntentia  in- 
tendit,  quod  in  extremo  examine  ab  omni  carne 
videbilur,  recte  subjungitur  :  Dicebat  autem  ad  rur- 
has  quce  exihant  ut  haptizarentur  ab  eo :  Genimina  vir 
fevarum,  quis  ostendit  vohis  fugere  a  ventura  ira  f 
Yenturaenim  ira  est  animadversio  ultionis  extrcmae, 
quam  tunc  fugere  peccator  non  valet,  qui  nunc  ad 
lamenta  poenitentiaenon  recurrit.Etnotandum  quod 
mala;  soboles,  malorum  parenlum  actionos  imitantcs, 


ficatae  sunt,  quia  lapides  coluenmt.  Unde  scriplum 
est :  Simites  Hlis  fiant  qfci  faeiauX  ea,  H  omnes  qwi 
confidunt  in  eis  (Psal.  cxin,  8).  De  quibns  uimiram 
lapidibns  filii  Abraha)  suscitati  sunt,  qnia  dnm  dnra 
corda  gentilium  in  Abrahae  semine,  id  est  in  Christo 
crediderunt,  ejus  filii  facti  sunt,  cujus  semini  sunt 
taniti.  Unde  ct  eisdem  gentibus  per  egrogium  pra?di- 
catorem  dicitur :  Si  autem  vos  Chnsti,  ergo  Abraha 
mnen  estis  (Galat.  iii,  29).  Si  igitur  nos  per  fidem 
Christi,  Abrahae  jam  semen  existimus,  Judaei  propter 
perfidiamae  Abrah  filii  osse  desierunt.  Quia  vero  in 
illo  trcmendi  examinisdie  parentesboni  malis  filiis 
prodessc  non  possint  teslatur  prophota  qui  dicit : 
Noe,  Daniel  et  Joh  si  fuerint  in  ^  medio  eomm,  ritc 


genimina  viperarum  vocantur,  quia  per  hoc  quod  ^  ^^^^  ^.^..^  Y)ominus  Deus,  quia  filium  el  fliam  non  U 


bonis  invident,  eosque  porsequuntur,  quod  quibus- 
dam  malaretribuunt^  quod  la^siones  proximis  cxqui- 
runt,  quoniam  in  '  his  omnibus  prioruin  suorum 
carnalium  viassequuntur,  quasi  venenati  filii  de  ve- 
nenatis  parentibus  nati  sunl. 

8.  Sed  quia  jam  peccavimus,  quia  usu  malae  con* 
suetudinis  involuti  sumus,  dicat  quid  nobis  facien- 
dum  sit,  ut  fugere  a  ventura  ira  valeainus.  Sequi- 
tur :  Facite  ergo  fructus  dignos  poBnitentice.  In  quibus 
verbis  notandum  est  quod  amicus  sponsi  non  solum 
fructus  poenitentiae,  sed  dignos  poenitentiae  admonet 
esse  faciendos.  Aliud  namque  est  poenitentio)  fru- 
ctum  facere,  aliud  dignum  poenitentiae  fructum  fa- 
cere.  Ut  enim  secundum  dignos  poenitentiae  fructus 
loquamur,  sciendum  esl  quia  quisquis  illicita  nulla 


berabunt,  sed  ipsi  justitia  sua  liberabunt  animas  swii 
(Ezech.  XIV,  14).  Et  rursum,  quiaboni  filii  nihil  raa- 
lis  parentibus  proficiat  bonitas  fiiionim,  ipsa  per  se 
Veritas  non  crcdenlibus  Juda^is  dicit :  Si  eyo  iu  Beel- 
xehuh  ejicio  dcrmonia,  fiUi  vestri  in  quo  ejiciunl  ?  Ideo 
ipsijudices  vestri  erunt  (Luc.  xi,  10). 

10.  Sequitur  :  Jam  enim  securis  ad  radicem  arharii 
posita  est.  Omnis  enim  arhor  non  faciens  fruehm  ho- 
nnm,  excidetur,  et  in  ignem  mittetur.  Arbor  hnjus 
mundi  est  universum  genus  humanam.  Secnris  vero 
est  Redemptor  noster,  qui  velut  ex  manubrio  et 
ferro  tenetur  ex  humanitate,  sed  incidit  ex  divini- 
tate.  Quse  videlicet  eecuris  jam  ad  radicem  arboris 
posita  est,  quia  etsi  pcr  patieiitiam  exspectat,  vi- 


commisilj  huic  jure  conceditur  1520  ut   licitis      dotur  tamen  quid  factura  est.  Omnis  enim  arborn9% 


utatur ;  sicque  pietatis  opera  faciat,  ut  tamen,  si 
Doluerit,  ea  quae  mundi  sunt  non  relinquat.  At  si 
quis  in  fornicationis  culpam,  vel  fortasse,  quod  est 
gravius,  in  adultorium  lapsus  est,  tanto  a  se  licita 
dehet  abscindere  quanto  se  meminit  ct  illicita  per- 
petrasse.  Neque  enim  par  fructus  boni  operis  esse 
debet  ejus  qui  minus  et  ejus  qui  amplius  dcliquit,  aut 
ejus  qui  in  nuilis  et  ejus  qui  in  quibusdam  facinori- 


facicns  fructum  bonum,excidetur,ct  inignem  mitteiwr, 
quia  unusquisque  por\  ersus  paratam  citius  gohenna 
concrematioiiem  invenit,  qui  hic  fructum  boni  ope- 
risfacorecontomnit.  Et  notandum  quod  securim  noa 
juxta  ramos  positam,  sod  ad  radicem  dicit.  CuB 
enim  maiorum  filii  tolluntur,  quid  aliud  quam  rami 
infrucluosae  arboris  abscidunlur  ?  Cum  vero  tota  si- 
mui  progenies  cum  parente  tollitur,  infructuosa  ar- 


^  Belvac.,  ad  extrmum  judids  dim,  Longip.»  ad 
Bxtremum  judieii  diem, 

•  Ita  MsB.  et  vet.  Ed.  In  recent.,  jmirum  suorum. 

'  In  Belvac.  et  novem  aliis  Mss.  antiquis  dosidera- 
tur  hoc  membrum,  el  ejus  qui  in  muUis  est  lupsus. 


Requiri  lamen  videtur  ad  perfectam  divisionem. 

*  Jn  duobus  poster.  Gemet.,  acquirai, 

*  Vice  vorsa  in  Val.  Cl.  et  terlio  Gemet.,  quid 
enim  oorda  gentiUum  nisi  lapides. 

^  C.  Germ.  et  pler.,  in  it^o  ^m. 


1165 


XF.  HOMILIAHUM  IN  EVANGELIA  LIB.  1.  —  HOMIL.  XX. 


1160 


bor  1521  a  radice  abscisa  cst,  ne  jam  remaneat  A  justitiaB  prcViinia  rocipiat,  quom  snstentnnilo  ailjuvit, 


ande  prava  iterum  soboles  succrescat.  In  quibus 
Joannis  Baptistae  verbis  constal  quod  audientium 
corda  turbata  sunt,  cum  protinus  subinfertur :  Et 
interrogabant  eum  turhcpj  dicentes  :  Quid  ergo  fade^ 
mvs  f  PorcuIsE  enim  terrore  fuerant  quae  consiliain 
qnaDrebant. 

11.  Sequitur :  Respondens  autem  dicebat  illis  :  Qui 
habet  duds  tunicas,  det  non  hahenti;  et  qui  habet  escas 
similiter  faciat.  Por  hoc  quod  tunica  plus  est  neces- 
saria  usui  nostro  quam  pallium,  ad  fructum  dignum 
pcenitcntiae  perlinet  utnon  solum  exteriora  qu;rque 
et  minus  neccssaria,  sed  ipsa  valde  noqeis  necessaria 
dividere  cum  proximis  debeamus,  scilicet  vel  escam 
quacarnalitcr  vivimus,vel  tunicam  quavestimur.Quia 


quatonuseamdemjustitiam  libero  loqui  poluissot.  lile 
prophotiic  spirilu  plonus  est,  s  »d  tamon  corporeo  ojzet 
alimento.  Klsi  corpusnonreficilur,  certuni  ost  quod 
vox  ipsi  subtrahatur.  Qui  ergo  alimentuin  prophctiB 
propter  hoc  quod  prophela  cst,  tribuil,  prophotice 
illius  vires  adloquondum  dcdit.  Cum  prophola  orgo 
mercedeni  prophetnc  1522  recipiot,  quia  olsi  spi- 
ritu  prophotiiB  plenus  non  fuit,  lioc  I.hm.mi  nnlo  Doi 
oculos  exhibuit,  quod  adjuvil.  Ilincost  qu»»!  do  qui- 
busdam  porogrinanlibus  fralrihiis  ^  Caio  p^r  Joan- 
nem  dicilur :  Pro  noihine  eniiu  Cltrisli  jiroferti  sitnt, 
nihil  accipientes  a  genlilibus.  Nos  enjo  drhcmus  susci" 
pere  hujusmodi,  ut  cnopcratores  simus  veritatis  {fll 
Joan.,  7,  8).  Qui  enini  spiritalia  dona  hnhiMitihus 


enim  in  lege  scriptum  est :  Diliges  proximum  tuum  g  teniporalia  suhsidia  Irihuit,  in  ipsi  donis  spirilali- 


sicut  teipsum  {Matth.  xxir,  39,  ex  Lev.  xix,  18),  mi- 
nus  proximum  amare  convincilur  qui  non  cum  eoin 
necossilate  illius  etiam  ea  qnx  sibi  sunt  nocossaria 
partilur.  Idcirco  ergo  de  di\idondis  cuin  proximo 
duabus  tunicis  datur  prTcoptum,  quia  ho/  de  una 
dici  non  potuit,  quoniamsi  unadividatur,  nornove- 
stitur.  In  dimidia  quippe  lunica  ct  nudus  romanet 
qui  accipit,  ct  nudus  qui  dodit.  Inlor  haec  autom 
scienduni  est  quantum  inisericordiai  opera  valoant, 
cuni  ad  fructus  dignos  poenitonliai  ipsa  pne  c;etoris 
priEcipiuntur.  Ilinc  etiam  per  scmctipsam  Veritas 
dicit :  Date  eleemosynam,  et  eccc  omnia  munda  sun^ 
vobis  (Luc.  XI,  41).  llincrursus  ait:  Dute,  ct  dabitur 
vobis  (Ibid.,  vi,  38).  Ilinc  scriptum  est :  Ignem  ar- 


bus  cooporalor  existit,  Nani  cuin  pauci  sinl  qui  spi- 
ritalia  dona  percipiunt,  ct  multi  qui  rohiis  lompo- 
ralibus  ahundant,  por  hoc  sc  diviles  virlulilms  pau- 
peruni  insorunl,  quo  oisdoni  sanctis  pauporihus  de 
suisdi\iliis  solatiantur.  rndc  cuni  pcr  Isaia3  vocem 
dirolicl.i:  Dominusgonlilitali,  idoslspnct.e  Iilcclosiaj. 
spirilaliuiii  \irluluiii  inorila,  lanquam  dosorlo  ar- 
busta,  prornillorel,  uhiiuiii  quo(|ue  paritor  pronri- 
sit,  dicons:  Ponam  dcsertum  in  slagna  aqunrum,  et 
terram  inriam  in  rivas  aquarum  ;  dabo  in  solitudine 
cedrumet  spinam,  mgrtum  et  ligmim  oliva:;  ponam 
n  deserto  abimitcm,  ulmum  et  buxumsiniut,  ut  cideant 
et  sciant,  et  recogitent  ct  intetligant  pariter  (Isai.  xli. 
18-20). 


dentem  cxstinguit  aqua,et  eleemosgna  resistit  pcccutis  q      13.  Desertum  quippe  Dominns  instigna  aquarum 


(Eccli.  m,  33;.  Ilinc  ilcrum  dicitur  :  Concludc  etee- 
mosjnam^  in  sinupaujierisct  hwcpro  teexorabit  (Ibid.> 
XXIX,  l.j).  Ilinc  honiis  pater  inn.ocentom  filiuin  ad- 
monel,  dicons :  Si  multum  tibi  fuerit,  abundanter  tri' 
bue ;  si  cxiguum  fuerit,  etiam  exiguum  libentcr  stude 
impartiri  (Tob»  iv,  9). 

12.  Ut  auteiii  quanta  esset  virtus  in  continentia  e^ 
susceptione  indigentium  Redemptor  noster  oslonde- 
ret,  dicit :  Qui  recepit  prophetam  in  nomine  prophetos» 
mercedem  prophetfjc  accipiet ;  et  qui  recipi  justum  tri- 
nomine  justi,  mrycedeui  justi  accipiet  (Matth.  x,  41) 
In  quibus  verhi  notcndum  cst  quia  non  ait :  mer- 
cedem  de  propheta,  vel  mercedem  de  juslo;  scd : 
mcrcedem  proiihct.e,   atquo  nicrcedem  justi  acci- 


posuit,  el  terram  inviam  in  rivosaquarum,  quia  gen 
tililitati,  quae  prius  por  aridilatem  mentis  nullos  bo- 
norum  oporum  fruntus  fcrebat,  lluenia  sanct.o  prae- 
dicationis  dodit,  el  ipsa,  ad  quain  prius  pro  asporilale 
sux'  siccitatis  viapra*cicatorihus  non  potobal,  doctri- 
na3  postnioduin  rivos  cmana\it  Cui  adhuc  ex  iiiagno 
munerc  proiniteitur :  Dabo  in  situdine  cedrum  et 
spinam  (Ibid.,  G9J.  Cedrum,  quia  magni  odoris  ost, 
atque  impulrihilis  natunc,  juro  accipinms  in  promis- 
sione.  Dc  spina  vero,  cum  peccanti  Iiomini  diclum 
sit :  Terra  tua  spim  et  tribulos  germinabit  tibi  (Ge^ 
nes,  iii,  18),  quid  mirum  si  saclai  Ecclosia)  illud 
promittitur  quod  peccanti  liomini  pro  p^iMia  iiiulii- 
plicatur?Sod  ccdri  signanlur  nomino  hi  qui  xirlutes 


piet.AIiud  csl  enim  mercesde  propheta,aIiud  merces  «.  et  signa  exhibcnl  in  sua  oporationc,  qui  dicoro  cum 
prophotae,  atque  aliud  merces  dc  justo,  aliud  merces      Paulo  valent :  Christi  bonus  odor  sumus  Dl'o(  !l  Cor, 

^i,  lo).  Quorum  corda  ila  '  in  ajlerno  ainoro  soli- 
data  siint,  ut  eadeni  jani  lerreni  amoris  putredo  iiulla 
corumpat.  Por  spinain  vero  signati  sunt  doclrinaj 
spiritalis  viri,  quidum  depeccalis  ac  virlulibusdis- 


justi.  Quid  est  enim  diccre,  Mercedem  prophctic  ac^ 
dpiet,  nisi  quia  is  qui  prophetam  sua  largitate  su- 
sletntat,  qnamvis  ipse  proiiheliam  non  hahea;  apud 
omnipotontem  tamen  Dominum  propheliic  przemia 
habebil  ?  Iste  enim  forlasse  justus  esl,  et  quaiito  in 
hocmundonihil  possidct,  tanto  loquendi  pro  justilia 
fiduciaiii  rnajon.Mn  habct.  Hunc  dum  ille  sustentat 
qui  in  hoc  uiundo  aliquidpossidot,  et  forlasse  adhuc 
pro  justitia  loqui  libore  uon  prajsumit,  justitiae  illius 
Ubertatein  sibi  parlicipem  facit,  ut  cum  eo  pariter 

*  C.  Germ.  et  Belvac,  in  corde. 

*  C.  Gerin.,  duo  priores  Gemet.  ac  Longip.,  Gaio. 


serunt,  el  modo  ajtcrna  snpqlicia  ininanlur,  modo 
cselestis  rogni  gaudia  promillunl,  corda  audientium 
pungunt.  Sicque  mentenidoloro  coinpunctioiiis  per- 
forant,  ut  ab  eoruni  oculis,  quasi  quidam  sanguis 
aninia),  lacrymae  deccuaanl.  Lyrlus  >ero  lomperativ» 
virlutis  est,  ita  nt  dissoluta  membra  temperaudo  rc- 

»  Cuo  priores  Gemet.,  Longip.  et  Val.  Ci,  mtemo. 


il67 


SANCTI  GREGORII  MAGM 


ii68 


stringat.  Qnid  itaqne  per  myrtum  nisi  hi  signati  sont  A  ut  quisquis  intuitus  fnerit  eum  qai  habere  virtatam 


qui  afllictionibus  proximorum  compati  sciunt,  eo- 
rumque  tribulationem  per  compassionera  temperant? 
juxta  hoc  quod  scriptum  est :  ^  Graticu  auUm  Deo, 
qui  consolatur  nps  in  omni  trtbulatione  nostra,  ut  poi- 
simus  et  ipsi  consolari  eos  qui  xn  omni  pressura  sunt 
{II  Cor.  I,  4).Qui  dum  afflictis  proximis  verbumvel 
opem  consolationis  ferunt,  dos  procul  oubio  adstatum 
rectitudinis  restringunt,  ne  immoderata  tribu- 
latione  in  desperationem  solvantur.  Quos  autem  per 
olivam,  nisi  miscricordes  accipimus?  quia  et  Grsece 
g>ao;  misericordia  vocatur,  et  quasi  olivaj  liquor  ante 
omnipotentes  Dei  oculos  misericordiac  fructus  lucet. 
1523  Cui  adhuc  in  promissione  subjungitur  :  Po- 
nam  in  deserto  ahientem,  ulmum  et  huxum  simul  {Isai. 


fructum  spiritalium  non  valet,  sed  tamen  eos  qoi 
spiritalibus  donis  pleui  sunt  sustentat,  ipse  qaoqoe 
sanctorum  vits  quanta  valet  largitate  inserviat,  et 
coelestium  bonorum  botros  quos  gignendo  non  valet 
sustentando  ferat.  Ad  hoc  buxus  ponitor,  at  qai  iu- 
bere  multos  adhuc  '^  in  infirmitate  positos  vere  fidei 
viriditatam  considerat,  etiam  esse  ipse  infidelis  era- 
bescet.  Bene  ergo  descriptis  prieus  arboribus  dicito: 
Ut  videant  et  sciant,  et  recogitent  et  intelliyant.  Ubi 
et  apte  subjungitur  Pariter,  quia  cum  intra  sanctain 
Ecctesiam  diversi  hominum  mores  diversi  sont  ordi- 
nes,  necesse  est  ut  omnes  simal  discant,  dum  in  ea 
spiritales  vijri  diversae  qualitatis,  aetatis  et  ordiois, 
ad  imitandum  simul  videntur.  Sed  ecce  nos,  dam 


XLi,  19).  Qui  per  abientem,  quae  valde  crescendoad  g  monstrare  ulmum  quaerimus^  per  malta  arbustalon- 

gius  evagati  somus.  Ad  hoc  itaque  propter  quod  pro- 
phetae  testrmonium  protulimus  revertamur.  Qui  reci- 
pit  prophetam  tn  nomineprophetCB,  mercedem  prophetm 
accipiet,  quia  etsi  fructum  ulmus  non  habet,  vitem 
tamen  cum  fructibus  1624  portans,  haec  ipsa  soa 
efiicit,  ®  quae  bene  sustentat  aliena. 

14.  Quia  vero  ad  magna  nos  opera  Joannes  ad- 
monet,  dicens  :  Facite  ergo  fructus  dig^nos  pcmiten- 
ticB  (Matt.  111,  10;  Luc.  iii  8)  ;  Et  rarsas  :  Qui  hakH 
duas  tunicas,  det  non  hahenti;  et  qui  hahet  escas,  ft- 
militer  faciat(Luc.  in,  11)  ;jam  patenter  datar  intei- 
ligi  quid  est  quod  Ycritas  dicit :  A  diebus  Joannis  Ba- 
ptistce  usque  nunc  regnum  ccelorum  vim  dc^tur,  d 
violenti  rapiunt  illud  {Matth.  xi,  12  j.  Quae  sopemaB 


eris  alta  sustolitur,  nisi  hi  designata  isunt  qui,  in- 
tra  sanctam  Ecclesiam  adhuc  in  terrenis  corporibns 
positi  jam  coelestia  contemplantur?  Et  quamvis  na- 
scendo  de  terra  exierunt,  contemplando  tamen  jam 
juxta  aethera  verticem  mentis  extollunt.  Et  quid  per 
ulmum  nisi  saecularium  mentes  expressae  sunt  ?  Qusb 
dum  terrenis  adhuccuris  inserviunt,  nullum  virtutum 
spiritalium  fructum  ferunt.  Sed  etsi  fructum  pro- 
prium  ulmus  non  habet,  portare  tamen  vitem  cum 
fructu  solet,  qnia  et  saeculares  viri  intra  sanctam 
Ecclcsiam,  quamvis  spiritalium  virtutum  dona  non 
habeant,  dum  tamen  sanctos  viros  donis  spiritalibus 
plenos  sua  largitate  sustentant,  quid  aliud  quam  vi- 
tem  cum  botris  portant  ?  Buxus  autem  quos  alios  de- 


signat,  quae  inaltum  nonproficit,  etquamvisfructum  n  verbi  sententiae  nobis  sunt  magnopere  perscratandae. 


non  habeat,  viriditatem  tamen  habet,  nisl  eos  qui 
intra  sanctam  Ecclesiam  adaeuc  ex  atatis  infirmitate 
bona  opera  referre  non  vatent,  sed  tamen  parcntam 
fidelium  credulitatem  sequentes,  fiden  perpetuae  vi- 
riditatis  tenent?  Post  qua)  omnia  apte  subjungitur: 
Utvideantet  sciant,  et  recogitentet  intelligant pariter. 
Ad  hoc  enim  cedrus  in  Ecclesia  ponitur,  ut  quisqae 
a  proximo  odorem  virtutum  spiritalium  trahit,  '  ipse 
quoque  in  xternae  vitae '  dilectionis  non  torpeat,  ^  sed 
ad  bonorum  coeiestium  desideria  ignescal.  Ad  hoc 
spina  ponitur,  ut  qui  praedicationis  ejus  verbo  com- 
punctus  fuerit,  ipse  quoque  exemplo  iilius  discat 
corda  sequentium  praedicationis  verbo  compungere. 
Ad  hoc  myrtus  ponitur,  ut  qui  in  ardore  tribulationis 
ab  ore  vel  opere  proximi  compatientis,  temperamen- 


D 


Nam  quaerendum  est  quomodo  vim  perpeli  regnam 
coelorum  possit.  Quisenim  ccelo  violentiam  irrogatf 
et  rursum  quaerendum  est  si  pati  vim  regnam  coelo- 
rum  potest,  cur  eadem  vim  a  diebas  Joannis  Bapti- 
stae,  et  non  etiam  ante  pertulerit!  Sed  com  lex  dicat: 
Si  quis  haec  vet  illa  fecerit,  morte  moriatar,  cunctis 
legentibus  liquet  quia  peccatores  qaosqae  poena  sus 
severitatis  percalit,  non  autem  pcenitentiam  ad 
vitani  rcduxit.  Cum  vero  Joannes  Baptista  Redem- 
toris  gratiam  praecurrens,  poenitentiam  praedicat,  at 
peccator  qui  ex  culpa  mortuus  est^  perconversionem 
vivat,  profecto  a  diebus  Joannis  Baptistae  regnam  cce- 
lorum  vim  patitur.  Quid  est  aatem  regnam  ccelorum, 
nisi  locus  justornm  ?  Solis  enim  jastis  ccelesti  pa- 
triae  praemia  debentur,  ut  humiles,  casti,  niites,  atqne 


tum  consolationis  acceperit,  ipse  etiam  discat  quem-  ^  misericordes  ad  gaudia  supema   perveniant.  Cum 


admodum  afflictis  proximis  suae  consolationis  tem- 
peramentum  proferat.  Ad  hoc  oliva  ponitur,  us  qai 
alienae  misericordiae  opera  cognoscit  discat  quemad- 
modum  debeat  indigenti  proximo  et  ipse  misereri. 
Ad  hoc  apies  ponilur,  ut  quisquis  vim  contemplatio- 
nis  ejus  ugnoverit,  ipse  quoque  ad  contemplanda 
aeterna  praemia  succendatar.  Ad  hoc  almus  ponitar. 


ero  qui  vel  superbia  tumidas^  vel  carnis  isicmon 
potlutus,  vel  iracundia  accusas,  vel  cradelitate  im- 
pius,  post  culpas  ad  poenitentiam  redit,  et  vitam 
aeternam  percipit,  qaasi  in  locam  peccator  iatrat 
alienum.  A  diebus  ergo  Joannis  Baptistae  regnoffl 
coelorum  vim  patitar,  1525  et  violenti  rapiont  il- 
lad,  quia  qai  poenitentiam  peccatoribas  indixit,  qoid 


*  Lon^p.,  gratias  ego  Deo, 

*  Hic  mter  se  pugnant  Codices  tam  manu  exara^, 
tum  editi.  In  Geniet.,  quos  seqauntur  Excusi  omnes. 
si  Gussanv.  excipiar.,  ipsequoque  in  terrena.  Caeteri 
tam  Anglic.  ^uam  nostri  habent,  ipse  quoque  inter" 
na;  vel,  ad  tntemce;  vel,  db  intenue. 


^  Belvac.  et  qaataor  aili,  delectatione, 
^  Ita  Corb.  Germ.  cam  pl.  et  posterioribas  Mss.» 
qaibus  concinunt  vet. 
'^  C.  Germ.,  in  in/irma  cetate  positos. 
•  Dao  priores  Gemet.,  qum  bona  mtenial. 
^  Twro.fConversationem. 


1109 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  11.  —  HOMIL   XKl. 


il70 


alind  quam  regno  cceioram  fieri  violentiam  docoit  ?  A 

15.  Recogitemos  ergo,  fratres  charissimi,  mala 
quae  fecimns,  et  nosmetipsos  assiduis  lamentis  atte- 
ramos.  Haereditatem  justomm,  qnam  non  tenuimus 
per  vitam,  rapiamns  per  pcenitentiam.  Vnlt  a  nobis 
omnipotens  Deus  talem  violentiam  perpeti.  Nam  re- 
gnum  coelorum  rapi  vuitnostris  fletibus,  quod  nostris 
meritis  non  debetur.  Aspei  ergo  certitudine  nullanos 
malorum  nostrorum  qualitas,  uulta  quantitas  frangat. 
Praestat  magnam  veniae  iiduciam  latro  ille  venerabi- 
lis,  qui  non  inde  venerabilis,  unde  latro  ;  nam  latro 
ex  crudelitate,  venerabilis  ex  confessione.  Gogitate 
ergo,  cogitate  quam  sint  incomprehensibilia  in  om- 
nipotenti  Deo  misericordiae  viscera.  Latro  iste, 
cruentis  manibus  abstractus  *  a  fauce  itineris,  sus-  B 


pensus  est  in  patibulo  crucis ;  ibi  confessus,  ibi  sa- 
natus  est,ibi  andire  meruit :  Hodie  mecum  em  inpara' 
diso  (Ltic.  xxiii,43).Quid  esthoc?Qni8  tantam  bonita- 
tem  Dei  dicere,  quis  aestimare  sufficiat?De  ipsa  poena 
criminis  pervenit  ad  praemia  virtutis.  Idcirco  autem 
omnipotens  Deus  electos  suos  in  quibusdam  lapsibus 
cadere  permisit,  ut  aliis  in  culpa  jacentibus,  si  toto 
ad  eum  corde  consurgant,  spemveniae  reddat,  eteit 
per  lamenta  poenitentiae '  viam  pietatis  aperiat.  Exer- 
ceamus  ergo  nosmetipsos  in  lamentis,  exstingua- 
mus  fletibus  et  dignis  pcenitentiae  fructibus  culpas 
quas  fecimus;  '  ad  indulgentiam  nobis  tempora  in- 
dulta  non  pereant,  quia  qui  multos  a  suis  iniquitati* 
bus  jam  sanatos  aspicimus,  quid  aliud  quam  supemae 
misericordiae  pignus  ^  tenemus  ? 


^  C.  Germ.  et  tertius  Gemet.,  a  facie  itineris. 

'  Editi,  jam  ccelestem  patriam  aperiret.  Sequimur 
Mss.  pene  omnes.  In  duobus  tamen  Gemet.,  propte- 
tatis  legitur  veritatis, 

3  Turon.  cum  Longip.,  Val.  CI.,  tribus  Gemet.  et 
Bigot.,  ita  habet,  pro  veniam,  quod  legitur  in  excu- 
sis.  Haec  autem  desunt  in  C.  Germ.,  Belvac.  et  pri* 
mo  Carn.,  ubi solum legitur:  Exstinguamus,,.  culpat. 


Tempora  indulta  non  pereant, 

^  Posi  tenemus, indiiobmxiTioT.  Gemet.,ita  conclu- 
ditur  hom.  iSititaque  Jesu  Uhristo  Domino  nostro  cum 
Patreet  Spiritu  sancto  honor  et  imp.  peromnia  scecu- 
la  seeculorum.  Amen.  In  tertio  Gemet.  :  Adjucet  ipse 
quem  amamus,  J.  C.  D.  noster  qui  cmn  Patre  et  Spi- 
ritu  sancto  vivit  et  regnat  in  sacula  sceculorum.  Amen. 


LIBER    SEGUNDUS. 


«  HOMILIA  XXI. 
Habfta  ad  populum  in  basilica  beatae  Mariae  virgi- 
nis,  die  sancto  Paschae. 

LBCTIO  S.  BVANG.  SBC.  MARC.  XVI,  i-7. 

In  illo  tempore,  Maria  Magdalene,  etMariaJacohi, 
et  Salome  *  emerunt  aromata,  ut^venicTUes  ungerent 
Jesum.  Et  valde  mane  una  sabbatorum  veniunt  ad 
monumentum,  ortojam  sole.  Et  dicebant  ad  invicem : 
Quis  revolvet  nobis  lapidem  ab  ostio  monumentiJ  '  Et 
respicientes,  viderunt  revolutum  lapidem.  Erat  quippe 
magnus  valde.  Et  iivtroeuntes  in  monumentum,  vide^ 
runt  juvenem  sedentemin  dextris,  coopertum  stola  can- 
dida,  et  obstupuerunt.  Qui  dixit  illis:  Nolite  expave- 
scere.  Jesum  quceritis  Nazarenumcrucifixum,surrexit, 
non  est  hic.  Ecce  locus  ubi  posuerunt  eum.  Sed  ite,  di- 
cite  discipulis  ejus,  et  Petro,  quia  prcecedet  vos  tn  Go- 
Aikeam,  Ibi  eum  videbitis,  sictU  dixit  vobis. 

1526  1.  Multis  vobis  lectionibus,  fratres  charis- 
simi,  per  dictatum  loqui  consuevi ;  sed  quia,  las- 
sescente  stomacho,  ea  quae  dictavero  legere  ipse  non 
possum,  quosdam  vestrum  minus  libenter  audientes 
intueor.  Unde  nunc  a  memetipso  exigere  contra 
morem  volo  ut  inter  sacra  missarum  solemnia  lectio- 
nem  sancti  Evangelii  non  dictando,  sed  colloquendo 
edisseram.  Sicque  excipiatur  ut  loquimur,  quia  coi- 
locutionis  vox  corda  torpentia  plus  quam  sermo 
lectionis  excitat,  et  quasi  quadam  manu  solticitudinis 
nt  evigilent  pulsat.  £t  quidem  ad  hoc  opus  me  suffi- 
cere  posse  non  video ;  sed  tamen  vires  qoas  imperitia 


denegat  charitas  ministrat.  Scio  namque  qui  dixit : 
Aperios  tuum,  et  ego  adimptebo  iltud  {Psal.  lxxx, 
il).  Bonum  ergo  opus  nobis  in  voluntate  sit,  nam  ex 
divino  adjutorio  erit  in  perfectione.  Dat  loquendi 
ausum  ipsa  etiam  resurrectionis  Dominicae  tanta  so- 
temnitas,  quia  et  indignum  valde  est  ut  eo  die  lau- 

G  des  debitas  taceat  lingua  carnis^  quo  videlicet  die 
caro  resurrexit  auctoris. 

2.  Audistis,  fratres  charissimi,  quod  sanctae  mu- 
lieres  quae  Dominum  fuerant  secutae  cum  aromatibus 
ad  monumentum  venerant,  et  ei,  quem  viventem  di- 
lexerant,  etiam  mortuo,  studio  humanitatis  obse- 
quuntur.  Sed  res  gesta  aliquid  in  sancta  Ecclesia  si- 
gnat  gerendum.  Sic  quippe  necesse  est  ut  audiamus 
quae  facta  sunt,  quatenus  cogitemus  etiam  quae  nobis 
sint  ex  eoram  imitatione  facienda.  £t  nos  ergo  in 
eum  qui  est  mortuus  credentes,  si,  odore  virtutum 
referti,  cum  opinione  bonoram  operum  Dominum 
quaerimus,  ad  monumentum  profecto  illins  cum  aro* 
matibus  venimus.Iltae  autem  mulieres  angelos  vident, 
quae  cum  aromatibus  venerant,  quia  videlicet  illae 

D  mentes  supemos  cives  aspiciunt,  quae  cum  virtutnm 
odoribus  ^  ad  Dominum  pcr  sancta  desideria  pro- 
ficiscuntur.  Notandum  vero  nobis  est  quidnam  sit 
quod  in  dextris  sedere  angelus  cernitur.  Quid  nam- 
que  per  sinistram  nisi  vita  praesens,  quid  vero  per 
dextram  nisi  perpetua  vita  designatur  ?  Unde  in  Can- 
ticis  canticoram  scriptum  est :  Lava  ejus  sub  capite 
meOf  et  dextera  iHius  amplexabitur  me  (Cant.  n,  6). 


^  Est  in  Later.  decima  quarta.  In  Cod.  reg.  Suec. 
decima  septima.  In  Corb.  duodecima. 

*  Belvac.  et  C.  Germ.,  dbeuntes  emerunt, 

*  In  eisdem  Cod.  seqaiturimmediate:  erat  quippe 


magnus  valde.  Et  respidentes,  etc.  Sieqne  tollitur  hy* 
perbaton  Vulgatae,  imo  et  textus  Graeci.  lidem  Mss., 
prtecedit. 
^  C.  Germ.  et  duo  priores  Gemet.,  ad  Deum. 


1171 


SANGTI  GREGORII  MAGiNI 


1172 


Quia  orgo  Redemplor  noster   jam  pricscnlis  vit»  A  ret,  qui  niagistrumnegavcrat,  venireinterdiscipalos 


corruplionem  transierat,  recle  angelus  qui  nunliaro 
perennem  ejus  vitam  venerat  in  dexlera  scdebat. 
Quistula  caudida  coopcrtus  apparuit,  quiafeslivitatis 
nostraj  gaudia  nuntiavit.  Candur  etenim  vestis  splen- 
durem  ni^stra;  denuutiat  soleumitatis.  Nustru)  dica- 
mus,  an  sua)  1  Sed  ut  faleaiuur  \erius,  cl  suaj  dica- 
mus  et  nostra^  Itla  quipi)e  Iledeuiptoris  nostri  resur- 
wclio  el  noslra  foslivilas  fuil,  quia  nos  ad  iuiuiorla- 
litaliMu  reduxit ;  et  angelurum  feslivilas  exslilil,  quia 
nos  re\  ocando  ad  ca^lestia  eorum  numerum  iniplcvit. 
In  sua  ergo  ao  nuslra  festi\  itale  angelus  in  albis 
veslibus  apparuil,  quia  dum  nos  jier  resurroclionem 
Dominicaui  ad  superna  reducimur,  cojlcslis  p;Uria5 
daniiia  rcparautur. 


non  anderet.  Vucatur  crgo  ex  nomine,  ne  desperaret 
ex  negatiune.  Qua  in  re  ^  considerandum  nobis  est 
{Disl,  50,  c.  53)  cur  oninipolei»s  Deus  cum  qucm 
cunctaj  Ecclesiaj  pra^fcrre  disposuerat  ancjl/a?  vo- 
cem  perlimcscere  el  scii^suui  ncgare  pennisit.  Quod 
nimirum  magna)  actuni  esse  pietatis  dispensalione 
cognosciuius,  ut  is  qui  fulurus  erat  Paslor  Eccle«iaB 
in  sua  culivi  discercl  qualiter  aliis  misereri  debuisscL 
Prius  ilaque  cum  o^tcndit  sibi,  et  tunc  pra^posuit 
ca^teris,  ut  cx  sua  inriruiiiale  cognosceret  quam  mi- 
gericordiler  aliena  infinna  toleraret. 

5.  Bene  autem  de  ricdeiiiptore  nostro  dicitur : 
Prtecedct  vos  in  Galilivam,  ibi  eum  videbitis^  sicui 
dixii  vobis,  Galilsea  nniuquc  transniigratio  facla  in- 


3.  Scd  quid  advenicntes  fcminas  afTatur  audia- g  terprclalur.  Jam  quippc  Hcdemplor  nosterapassione 


mus :  1527  A'o//rt'  expacescen\  Ac  si  aperto  dicat : 
Pa\eant  illi  qui  nou  aniaiit  ad\ouluin  .supornoruui 
civiuui;perliuiosrant  qui.carnalibus  dcsidoriis  i>ressi, 
ad  curuin  so  suciolatem  porliugoro  posso  dosporanl. 
Vusautomcur  porlimoscilis,  quic  veslrus  couciNCS 
vidotis  ?  Unde  et  Matlhiuus  angelum  apparuisse 
de.^oribons,  ail  :  Erat  asinrtns  ejus,  sicut  fuUjnr  ei 
vestimmta  ejussicut  t»>  {Matth.  xxvin,  3).  Iii  '  fiil- 
giirooioiiiiu  torror  tiiuorisosl,  in  nive  auloin  blnndi- 
nicntuui  cauduris.  Quia  voro  oumi|K)lens  Dous  ot 
tcrribilis  poccaloribus,  ct  blandus  cst  justis,  rocte 
toslis  rcsurrocliuniscjusangclusetin  fulgure  vultus, 
et  incanduro  lial)itusdemonstratur,utde  ipsa  suaspe- 
cio  ot  lerrorot  rcprubos,  ct  niulccrot  pios.  IJiido  rocle 


ad  resurrectionem,  a  morle  ad  vitam,  a  pcena  ad 
gloriam,  a  corruptione  ad  incorruplionem  1528 
transmigraverat.  Et  prius  posl  resurreclionem  in  Ga- 
lilxa  a  discipulis  vidotur,  quia  resarrectiunis  cjus 
gloriain  pust  l«eti  videbimus,  si  modo  a  viviis  ad  vir- 
tuluu)  ceisitudinem  trausmigramus.  Qui  ergo  in  ae- 
pulcro  nuntiatur,  in  transmigrationeostenditur,  quia 
isqui  in  morlificaliono  carnisagnoscilurin  transmi- 
gratione  incnlis  videtur.  Ihcc,  fratrcs  charissimi,  pro 
tantadiei  solemnilalo,do  lectionis  evangelictieexpo- 
sitione  trauscurrimus,  scd  libct  ut  de  hac  eademso- 
lemnitatc  aliiiuid  sublilius  loquamur. 

C.  Du.-e  otouiin  viia?  oraiit,  quarmn  unam  novimns, 
allcrain  ncsciobainus.  Tna  quippe  morialis  esl,  allora 


qu<Miiie  puimiuni   per  dosorla  i^radicnt.Mu  ouluuina  q  ,„j,„t,rtalis,  una  corruptionis,  allcra  incorrupliuuis; 


igiiis  in  iiucto  ct  culuinna  niibis  pnoibat  in  die 
(E.cud.  xiii,  21,  ^i).  In  Igne  eniin  terror  cst,  iu  nube 
auloin  visiunis  lotie  blandiiuoiiliim  ;  dics  voro  vita 
justi,  ot  imx  accipitur  vila  poccaloris.  Undo  ot  con- 
vcrsis  pecealoribus  Paulus  dicit:  Fuixtis  alifiuaudo 
ieuebru',  nune  autem  lux  in  Domino  {Ephes.  v,  8). 
In  dio  orgo  pcr  nubciu  coluinna  inonstrata  cst,  et  in 
nocto  por  ijineiii,  quia  omnipotons  Deus  ol  blandus 
juslis,  et  lorribilis  apparobit  injustis.  Istos  in  judicio 
vonions  por  iouilatis  niansuctudinem  demulcet,  illos 
veru  por  justitiic  districtiunem  terret. 

4.  Sed  jam  quid  angelus  subjungat  audiamus  :  Je- 
sum  qwvriiis  iS^azarenum.  Josus  Latino  eluquiu  salu- 
taris,  id  est  salvator  intcrpretatur.At  \cro  mulli  tunc 
Jesus  dici  pulerant,  non  tamen  subslautialiter,  scd 
nuucui»ativc.  Ideo  et  locus  subjungitur,  ul  de  quo 
Jesu  dicluin  sit  nianifostetur :  Nazarenum.  Et  causam 
prutinus  sulididit  :  Crucilixum,  Atque  addidit:  Sur- 
rexit,  non  esi  hic.  Nun  esl  hic  dicitur  ^  per  prajsen- 
tiam  carnis,  qui  tamen  nnsquam  deerit  per  prxsen- 
tiain  majcstilis.  Sed  iie,  dicite  discipulis  ejusei  Petro, 
quia pra^cedei  vos  in  GalH(vam.  Qu^erendum  nobisest 
cur,  nomiuatis  discipulis,  Petrus  dcsignatur  ex  no- 
mine.  Sed  si  hunc  angelus  nominatim  non  exprime- 

^  C.  Germ.,  Belvac,  Longip.,  tertius  Gemet.»  in 
fulgore. 

*  llic  restituimus  multa  quaj  in  plerisquo  Ed.  de- 
sunt ;  leguntur  auteiii  in  L.  Germ.,  duobus  Carn., 
tertio  Geuiet.,  etc.  necnon  in  Edit.  Antuerp.  Cor- 


D 


*  una  murtis,  altora  rcsurroctionis.  Sed  venit  Me- 
diator  Dei  cl  hominum  liomo  Christns  Jesns,  susce- 
pil  unain,  ct  ostcndit  allcram.  Unam  pertulit  mo- 
riendo,  cl  uslcndil  alteram  rosurgendo.  Si  ergo  no- 
bis  mortalom  viiam  scionlilms  resurrcclionem  pro- 
mitlorcl  carnis,  et  lamon  hanc  visihiliter  non  cxhi- 
beret,  quis  ojus  promis^iunibus  credoret  ?Faclus  ila- 
quc  homo  apparuit  in  caruc,  mori  dignatus  est  ex 
voluntatc,  rcsurrexit  cx  potestale,et  ostondii  exem- 
plo  quud  iiubis  prumisit  in  prxmio.  Sed  furtasseali- 
quis  dicat:  Jure  illc  surrcxit  qui,  cun\  Dens  esset, 
tencri  a  morte  nou  potuit.  Ad  instruendam  ergo 
ignorantiam  nostram^  ad  roborandam  Lnnrmitatem 
nustram,  sua;  rcsurroctionis  exempluni  nubis  sufli- 
cerc  noluit.  Solus  in  illo  lempore  mortuus  est,  et 
tamcn  solus  minimc  rcsurrexit.  Nam  scriptuin  est: 
Multa  corpora  sanctorum  qui  dormierant  surrexerwii 
(Matth.  xxvii,  52).  Ablala  ergo  sunt  omnia  argu- 
menla  pcrfidia).  Ne  quis  enim  dicat :  Sperarc  de  se 
non  debet '  liomo  quod  in  carne  sua  cxhibuit  Deus 
homo,  ecce  cum  Deo  homines  resurrexisse  cognosci- 
mus,  et  quos  puros  homines  fuisse  non  dubitaQios. 
Si  ergo  membra  nostri  Rederaptoris  sumus,  pnesa- 
mamus  in  nobis  quod  gestum  constat  in  capite.  Si 

ruptam  autcm  ac  mutilam  esse  aliam  lectionem :  non 
est  hic  per  prinseniiam  majestaiis.  Sp(/,tnanifestam  est. 

*  Belvac  et  C.  Germ.,  qucerendum. 

^  Duo  priores  Gemet.,  una  nwriaUs. 

^  Belvac.,  debet  homo  Deus. 


!173 


XL  [TOmiARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  H.  —  HOMIL.  Y.XU. 


im 


multnm  nos  nhjicimus,  speraro  in  nobis  debeinus  nos  A  lain  frequenlem  soleinnilaleni  festinemus.  Ilis,  com 


meiubra  ultima  quod  de  membris  c^us  superiorihus 
audivimus. 

7.  Eccc  voro  ad  memoriam  redit  quod  crucifixo 
Dei  Filio  Judxi  insultantes  dicebant  :  Si  rex  Israd 
est,  descendat  de  crucc,  et  credimus  ei  (Ibid.  42).  Qui 
si  de  cruce  tunc  descenderet,  nimirum  insultantibus 
cedens,  virtutcm  nobis  sapientiae  non  demonstraret. 
Sed  exspectavit  paululum,  toleravit  opprobria,  irri- 
siones  sustinuit,  servavit  patienliam,  distulit  admi- 
rationein  ;  et  qui  de  cruce  descendere  noluit,  1529 
de  sepulcro  surrexit.  Plus  igitur  fuit  de  sepulcro 
surgcre  quam  de  crucc  descendere.  Plus  fuit  mortem 
resurgondo  destruere  quam  vitam  desceiidondo  ser- 
vare.  Sod  cum  Judaei  hunc  ad  insultationes  suas  de 


necdum  visione  possumus,  de^^iderioot  niciitejuuga- 
mur.  Transmigremus  a  vitiis  ad  virlutcs,  ut  iu  Ga- 
lil<ca  UedQwptorem  nastrum  videre  mereauiur.  .Adja- 
vet  omnipotens  Dcusad  vitam  deiiiderium  noslrum, 
qui  pro  nobisin  mortein  dedit  unicum  Filium  suum» 
Dominum  nostiruii)  iosum  Christum,  qui  cuai  eo  vivit 
et  reguat  Dous  iu  unitate  Spiritus  sancli,  per  oinnia 
saecula  sd^cuiarum.  Amen. 

•HOMILTA  XXI!. 

Habita  ad  popnlum  in  basilica  boati  Joannis,  qus 
appellaturConstanliniana,  Sabbnlo  ppsl  Pascha. 

LECTIO  S.  EVANG.  SEC.  JO.AN.  XX,  1-9. 

In  illo  tempore,  una  sabbati  5faria  Magdalene  venit 


manCj  cum  adhuc  tenebrce  essenl,  ad  monumenlum,  ff 
cruce  descendere  minime  cernerent,  cum  morientem  g  ^.^.^  ,^^,.^^,^^  sublatumamonumenlo.  Cucurril ergo et 
viderent,  eum  se  vicisse  crediderunt,  nomcn  illius  se      ^.^  ^^  simonem  Petrum,  et  ad  allum  discipulnm 


^  quem  diliijebatJesus,  eldixit  eis :  Tulerunt  Dominum 
^monnmenlo,et  *  nescimus  ubi  posuerunt  eum,  ExiU 
ergo  Petrus  et  iUealius  discipulus,  et  venerunt  ad  mo- 
numentum.  Currebanl  aulem  duo  simut ;  et  ille  aliui 
discipulvs  pracucumt  cilius  Petro,  et  venil  •  primns 
admonumentum,  El  cumse  inclinasset ,tidit  linkamina 
posita,  non  tamen  introivit.  Venit  ergo  Simon  Pelriis 
sequens  eum,  et  introivit  in  monumentum.  Et  vidit  /«n- 
teamina  posita,  et  sudarium  quod  fuerat  super  caput 
ejus,  non  cum  ttnteaminibus  positum,  sed  separolim 
involutum  in  unum  locom.  Tuncergo  inlroivitet  ^**  illi 
discipulits  qni  veneratprior  admonumenlum,  el  vidit^ 


et  credidit.  Nondum  enim  *'  sciebant  Scripturas,  quia 
:harissiini,hocin  facto,  quemnisi  Hodciiipto-  q  ^^^^^^^  ^^^  «  rnortuis  resurgere. 
;trum  Samson  ille  significat  ?  Quid  Gaza  civi- 


quasi  exstinxisse  gavisi  sunt.  Sed  ecce  dc  morte  no- 

men  ejus  por  mundum  crevit,  '  ex  qua  hoc  iufide- 

lis  lurba  exstinxissc  se  credidit ;  '  et  quem  gaudobat 

occisum,  dolot  mortuum,  quia  hunc  ad  suam  j;'oriara 

cognoscil  porvenisso  pcr  puQnani.  Quod  bono  in  libro 

Judicum  Samson  illius  fnctasigiiificaul(J/f(/ic.xvi,  l, 

2,  3),  qui  cum  Gazain  civitatem  Philisthinorum  fuis- 

set  ingrossus,  Philisthaji,  ingressum  ejus  protinus 

cognoscentos,  civitatem  repenle  obsidionibus  cir- 

cumdodorunt,  custodes  ^  deputaverunt,  ol  Samson 

fortissimum  so  jam  comprehondisse  gavisi  sunt.  Sod 

quid  Sanison  fecit  agnovimus.  Media  noclc  porlas  ci- 

vitatis  abstulit,  et  montis  verticem  ascondit.  Quem, 

fratros  ch 

rem  nostr 

tas  nisi  infornum  dosignat?  QuidpyPhilisthxos  nisi 

Juda^orum  perlidia  domonslratur?  Qui  cum  mortuum 

Dominum  vidoront,  ojusque  corpus  in  sepulcro  jain 

positum,  custodps  illico  dcpulaverunt,  cl  euui  qui 

auctor  vitc  claruerat,  in  inferni  claustris  reteiitum, 

quasi  Samsonem   in  Gaza  se  deprehendisso  Utati 

sunt.  Sainson  vero  media  noctenon  solumexiit,  sed 

etiam  portas  tulit,  quia  videlicet  Redemplor  nostcr 

anto  lucom  rosurgens,  *  non  solum  liber  de  inferno 

exiit,  sod  et  ipsa  etiam  inferni  claustra  deslruxit. 

Portas  tulit,  ot  montis  verticem  subiit,  quia  resur- 

gendoclaustrainferniabstulit,elascendendocoelorura 

regna  penetra\it.  lianc  ergo  resurrectionis  ejus  glo- 

riam,  fralres  charissimi,  qua)  et  prius  demonstraba- 

lur  ex  signo,  et  post «  patuit  ex  facto,  tola  inente  ^  vires  pensat  in  pondcre. 

diligamus,  proejusamoremoriamur.Ecceinresur.         2.  Leclio  sa^ncti  E\angelii  quam  modo,  fralres, 

rectione  auctoris  nostri  ministros  ejus  angelos  con-      a^distis  vaide  m  superficie  hislorica  est  aperta,  sed 

cives  nostros  agnovimus.  Ad  horum  ergo  civium  il-      ejus  nobis  sunt  mysteria  sub  breviUte  requircnda. 


1530  i.  Fractns  ionga  molestia  stomachns  dia 
me  charitati  veslre  de  lectionis  evangelicx  cxposi- 
tione  loqui  prohibuit.  Vox  namque  ipsa  a  clamoris 
virlute  succumbit ;  et  quia  a  muitisaudiri  non  valeo, 
loqui,  fateor,  inier  multos  erubesco.  Sed  hanc  in 
me  yerecundiam  et  ipse  reprehendo.  Quid  enim? 
Nunquid  si  multis  prodesse  noquoo,  nec  paucis  cn- 
rabo?  Et  si  ex  messe  portarc  manipulos  muUos  non 
possuin,  nunquiduam  deboo  ad  aream  \acuus  re- 
dire?  Quamvis  enim  quantosdebeo  forre  yon  \aleO| 
certe  vel  paucos,  certe  vel  duos,  ccrte  >cl  unum 
feram.  llabet  namque  ipsainfirmitatisiiilcntio  mer- 
cedis  susc  certitudinem,  quja  supernus  arbiler  no- 
ster,  etsi  pondus  considerat  in  retribulione,  tamen 


*  Primns  Carn.,  ex  qua  hune.  Val.  CL  el  Gemet., 
ex  qua  hm  infidelis. 

«  C.  Gorm.  et  Bigot.,  et  quce  gaudebat. 
3  Socundus  Carn.,  ileportncerunt. 

*  iiis  refollitur  impiotas  Joan.  Calvini,  asserentis, 
lib.  II  Instit.,  cap.  16,  §  10,  Christum  in  infernodi- 
viuio  uUionissevoritatem  expertum  esse.  Hecole  quae 
in  adiiiuuitione  jam  sunt  dicta.  Certe  docet  hic  non 
obscure  noster  Gregorius  Dominum,  etsi  ad  inleros, 
secundum  animam,  descenderit,  nullos  tamenibido- 
lores  perpessum. 


» In  recentioribus  Ed., /Jartiil. 

« In  Later.  est  decimasoptima.  ITbi  legitur  habita 
in  BasiL  S.  Salvat.,quae  a[»pell.  Const.  iii  Cod.  reg. 
Suec.  est  decima  octava.  Iii  Corl).  decima  soxta. 

^  C.  Germ.,  Belvac,  Bigot.  et  tertius  Gemet., 
quem  amabat. 

*  Bigot.,  nescio. 

9  C.  Gerin.,  et  Bigot.,  venit  nriui. 

io  Belvac.  et  G.  Germ.,  ei  ilte  alius  diicifului  giit 
venerat  primus, 

«*  fiigot.  et  G.  Genn.,  scttftol. 


1178 


SANCTI  6RE60RII  MAGNT 


1176 


Maria  Magdalene,  cum  adhuc  tenehrcB  eisent,  venit  ad  A  nisi  quia,  Paulo  attestante  (/  Cor,  xi,  3),  capnt  Chri- 


monumenUm.  Jnxta  historiam  notatar  hora,  juxta 
intellectom  yero  mysticnm  reqnirenlis  signatnr  in- 
telligentia.  Msria  etenim  anctorem  omohim,  qnem 
eame  yiderat  mortunm,  qnsrebat  in  monnmento ;  et 
qoia  hunc  minime  invenit,  *  foratnm  credidit.  Adhac 
ergo  erant  tenebrae  cam  venit  ad  monnmentam.  Ca- 
eorrit  cilias,  discipalisqae  nantiavit.  Sed  illi  prse  cs- 
teri8cacarrerant,qai  prae  cseteris  amaverant,yidelicet 
Petras  et  Joannes.  Currebant  autem  duo  nmul,  sed 
Joannes  prcecucurrit  citiut  Petro,  et  venit  prior  ad 
monumentum,  sed  ingredi  non  pnesampsit.  Venit 
vero  posterior  Petras,  Et  intravit,  Qaid,  fratres,  quid 
earsas  iste  significat  ?  Nanqaid  haec  tam  sabtilis  evan- 
gelistffi  descriptio  a  mysteriis  vacare  credenda  est? 


sti  Deas,  1532  et  divinitatis  incomprehensibiiia 
sacramenta  ab  infirmitatis  nostr»  cognitione  disjan- 
cta  snnt,  ejnsqae  potentia  creatnrae  transcendit  na- 
taram  ?  Et  notandam  qaod  non  solam  separatim, 
*  sed  etiam  involatam  inveniri  dicitar  in  anom  lo- 
cam.  Linteam  qaippe  qaod  involvitar,  ejas  nec 
initium  nec  finis  aspicitur.  Recte  ergo  sudariam  ca- 
pitis  involatum  inventum  est,  qaia  celsitado  divini- 
tatis  nec  coepit  esse,  nec  desinit ;  nec  per  initium 
nascitur,  nec  termino  coangustatar. 

4.  Bene  autem  additur  :  In  unum  locum,  quia  in 
scissura  mentium  Deus  non  est.  Deos  qoippe  in  uni- 
tate  est,  et  illi  ejas  habere  gratiam  merentar,  qni 
se  ab  invicem  per  sectarum  scandala  non  dividant. 


■inime.  Neque  enim  se  Joannes  et  praeisse  et  non  ]g  Sed  quia  solet  per  sudarium  laborantiam  sudor  de- 


intrasse  diceret,  si  in  ipsa  sua  trepidatione  myste- 
rium  defuisse  credidisset.  Quid  ergo  1631  per 
Joannem  nisi  Synagoga,  quid  per  Petrum  nisi  Eccle- 
sia  designatur  ?  Nec  mirum  esse  videatur  quod  per 
juniorem  Synagoga,  per  seniorem  vero  Ecclesia  si- 
gnari  perhibetor,  quia  etsi  ad  Dei  caltum  prior  est 
Synagoga  quam  Ecclesia  gentium,  ad  usum  tamen 
saeculi  prior  est  multitudo  gentium  quam  Synagoga, 
Paulo  attestante,  qui  ait  :  Quia  non  priue  quod  spi- 
ritale  est,  sed  quod  animale  (J  Cor.  xv,  46).  Per  se- 
niorem  ergo  Petrum  significatur  Ecciesia  gentium, 
per  juniorem  vero  Joannem  Synagoga  Judaeoram. 
Cucurrerunt  ambo  simul,  quia,  ab  ortus  sui  tempore 
iisque  ad  occasum,  pari  et  communi '  via,  etsi  non 


tergi,  potest  etiam  sudarii  nomine  exprimi  tabor  Dei, 
qui  in  se  quidem  semper  quietus  atque  incommuta- 
bilis  permanet,  sed  tamen  laborare  se  denontiat  cam 
duras  hominum  pravitates  portat.  Unde  et  per  pro- 
phetam  dicit :  Lahoravi  sustinens  (Jerem.  vi,  11)  .Deus 
autem  apparuit  in  carne,  laboravit  ex  nostra  infir- 
mitate.  Quem  laborem  passionis  ejus  dum  increduli 
viderunt,  eum  venerari  noluerunt.  Quem  enim  vide- 
bant  came  mortalem.  dedignati  sunt  credere  im- 
mortalem  esse  divinitate.  Unde  etiam  Jeremias  ait : 
Reddes  eis  vicem,  Domine,  juxta  opera  manuum  sua- 
rum, dahis  eis  scutum  cordis  laborem  tuum  (Thren.  m, 
64,  65).  Ne  enim  praedicationis  spicula  eonun 
corda  penetrarent,  dum  passionis  ejus  laborem  de- 


pari  et  communi  sensa,  gentilitas  cum  Synagoga  £,  dignati  sunt,  quasi  eumdem  laborem  illias  pro  sculo 


cucarrit. 

3.  Venit  Synagoga  prior  ad  monumentum,  sed 
minime  intravit,  quia  legis  quidem  mandata  perce- 
pit,  prophetias  de  incamatione  ac  passione  Domi- 
nica  audivit,  sed  credere  in  mortuum  noluit.  Vidit 
enim  Joannes  posita  linteamina,  non  tamen  introi- 
vit,  quia  videlicet  Synagoga  et  Scripturae  sacrae  sa- 
cramenta  cognovit,  et  tamen  ad  fidem  passionis  do- 
minicae  credendo  intrare  distulit.  Quem  diu  longe- 
que  prophetavit,  praesentem  vidit, '  et  renuit;  ho- 
minem  esse  despexit,  Deum  came  mortalem  factum 
credere  notuit.  Quid  ergo  est,  nisi  quia  et  citius  cu- 
currit,  et  tamen  ante  monumentum  vacua  stetit : 
Venit  autem  Simon  Petrus  sequens  eum,  et  introivit  in 


tenaerunt,  ut  eo  ad  ae  transire  ejus  verba  non  per- 
mitterent,  quo  eofil  laborare  usque  ad  mortem  '  vi- 
derant.  Quid  autem  nos  nisi  nostri  capitis,  idest  Dei 
membra  sumus?  Per  linteamina  itaqne  corporis,  ia- 
borum  ligamenta  signantur,  quae  nunc  electosomnes, 
id  est  ejus  membra  constringunt.  Sadarium  ergo 
quod  super  caput  ejus  fuerat  seorsum  invenitur, 
quia  ipsa  Redemptoris  nostri  passio  longe  a  nostra 
passione  disjuncta  est,  quoniam  ipse  sine  calpa 
pertuiit  quod  nos  cum  culpa  toleramos.  Ipse  sponte 
morti  succumbere  voluit,  ad  quam  nos  venimus 
inviti. 

5.  Sequitur :  Tune  ergo  introivit  et  ille  discipulus 
qui  veneratprioradmonumentum.  Postquam  intravit 


monumentum,  quia  secuta  posterior  Ecclesia  gen-  D  P®*'^^^,  ingressus  est  et  Joannes.  Posterior  intravit 
tium,  mediatorem  Dei  et  hominum  hominem  Jesum     ^^  P"or  venerat. «  Notandum,  fratres,  est  quod  m 


Ghristumetcognovit  carne  mortuum,etviventem  cre- 
didit  Deum,  Vidit  linteamina  posita,  etsudariumquod 
fuerat  super  caput  ^us,  non  cum  linteanUnibusposUum, 
sed  separatim  involutum  in  unum  loeum.  Quid  esse, 
fratres,  credimus,  quod  sudarium  capitis  Domini 
eom  linteaminibus  non  invenitur  in  monumento^ 


fine  mundi  ad  Redemptoris  fidem  etiam  Judaea  col- 
iigetur,  Paulo  attestante,  qui  ait  :  Donec  plenitudo 
gentium  intraret,  et  sic  omnis  Israel  salvus  fieret 
{Rom.  XI,  25,  26).  Et  vidit  et  credidit.  Quid,  fratres, 
quid  aestimandus  est  credidisse  ?  Nunquid  quia  Do- 
minus  resurrexerat,  "^  quem  quaerel)at?  Non  utiquey 


*  Duo  priores  Gemet.,  furto  ahlatum. 

*  Bigot.,  vita. 

*  In  Excusis,  recipere  renuit. 

^  Quaedam  hic  supplevimus  omissa  in  recent.  Bx- 
cusis. 
B  In  C.  Germ.,  daobus  prior.  Gemet.  ac  Bigot., 


non  legitur  quidquid  hic  exstat  inter  viderunt  et  tu- 
darium  ergo. 

*  Belvac.  primus,  Gara.  et  duo  priores  Gemet., 
tiottim,  fratres. 

"^  Corb.  et  Belvac,  quem  qucerebant. 


H77 


XL  IIOMIUARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  II.  —  HOBflL.  XXII. 


11/6 


qnia  adhac  ^  tenebr»  eraQt  ad  monnmentnm,  et  A  Moyses  quippe  ait :  Sument  de  sanguine  agtii,  ac  po- 


fobjancta  qnoqoe  Yerba  contradicunt  cnm  dicitur : 
Nondum  enim '  sciehant  Scripturas,  quia  oporteret 
§um  a  mortuis  resurgere,  Qaid  ergo  vidit,  et  qaid  cre- 
didit?  Vidit  Iinteaminaposita,et  credidit  quod  malier 
dixeraty  de  monamento  Dominam  faisse  sublatam. 
Qaa  in  re  divin»  dispensationis  magnitado  pensanda 
est,  qaod  discipaloram  cordaet  accendantar  at  qaaB- 
rant,  etdilTerantarne  inveniant,  qaatenas  infirmitas 
animi  ipso  sao  moerore  craciata^  etpargatiorad  in- 
yeniendam  fiat,  et  tanto  validias  teneat  cam  inve- 
nerit,  1633  qaanto  tardias  invenerit  qaod  qaa^ 
rebat. 

6.  Haecsabbrevitate,  fratrescharissimi,  de  evange- 
licalectionetranscarrimas;  nancrestat  atdeipsa  tantso 


nent  super  utrumque  postem,  et  in  superliminaribus 
domortm  in  quibus  comedent  illum ;  et  edent  cames 
nocte  illa  assas  igni,  et  azymos  panes  cum  kuiiucis 
agrestibus,  Non  comedetis  ex  eo  crudum  quid,  nec  co' 
ctum  aqua,  sed  assum  tantum  igni,  Caput  cum  pedibus 
^us  et  iniestinis  vorabitis,  nec  remanebit  ex  eo  quid» 
quam  usque  mane.  Si  quid  residuum  fuerit,  igne  com^ 
buretis  (Exod.  xu,  7,  seq,),  Ubi  et  additar :  Sic  an- 
tem  ^  comedetis  illum,  Renes  vestros  accingetis,  et  cal- 
ceamenta  habebitis  in  pedibus  vestris,  tenentes  baciilos 
tn  manibus,  et  comedetis  festinantes  (Ibid.,  11).  Quae 
videiicet  cuncta  magnam  nobis  aedificationem  pa- 
riant,  si  faerint  mystica  interpretatione  discussa. 
Quis  namqae  sit  sanguis  agni  (De  consecr,  dist.  2, 


solemnitatis  nobilitate  aliquidloquamar.  Hancenim  B  cap.73),  non  jam  audiendo,  sed  bibendo  didicistis. 


recte  nobilitatem  solemnitatis  dicam,  quia  solemni- 
tates  caeteras  antecedit.  Sicut  enim  in  sacro  eioqoio 
sancta  sanctorum,  vel  Cantica  canticorum,  pro  sui 
magnitudine  dicuntur,  ita  haec  festivitas  recte  dici 
potest  solemnitas  solemnitatum.  Ex  hac  quippe  so- 
lemnitate  exemplum  nobis  resorrectionis  datum  est, 
spes  coelestis  patriae  aperta,  et  facta  supemi  regni 
jam  praesumpibilis  gloria.  Per  hanc  electi,  qui 
quamvis  in  tranquillitatis  sinu,  tamen  apud  inferni 
claustra  tenebantur^  ad  paradisi  amoena  reducti  sunt. 
Qnod  ante  passionem  dixit,  in  resurrectione  sua  Do- 
minus  implevit :  Si  exaltatus  fuero,  inquit,  a  terra, 
omnia  trdham  ad  me  (Joan.  xu,  32).  Omnia  etenim 
traxit, '  qui  de  electis  suis  apud  inferos  nullum  re- 


Qui  sanguissuper  utrumque  postem  ponitur,  quando 
non  solum  ore  corporis,  sed  etiam  ^  ore  cordis  hau- 
ritur.  In  utroque  etenim  poste  sanguis  agni  est  posi- 
tusv  quando  sacramentum  passionis  jltius  cum  ore 
ad  Redemptionem  sumitur,  1534  ad  imitationem 
quoque  intenta  mente  cogitatur.  Nam  qui  sic  Re- 
demptoris  sui  sanguinem  accipit  ut  imitari  passionem 
illius  necdum  velit,  in  uno  poste  sanguinem  posuit, 
qui  etiam  insuper  liminaribus  domorum  ponendus 
est.  Quid  enim  spiritahter  domos  nisi  mentes  no- 
stras  accipimus,  in  quibus  per  cogitationem  inhabi- 
tamus  ?  Cujus  domus  superliminare  est  ipsa  intentio, 
quae  praeeminet  actioni.  Qui  ergo  intentionem  cogi- 
tationis  suae  ad  imitationem  dominicae  passionis  di- 


liquit.  Omnia  abstulit,  utique  electa.  Neque  etenim  q  rigit,  in  superiiminari  domus  agni  sanguinem  ponit. 


infideies  quosque,  et  pro  suis  criminibus  aetemis 
suppliciis  deditos,  ad  veniam  Dominus  resurgendo 
reparavit ;  sed  illos  ex  infemi  clanstris  rapuit,  quos 
snos  in  fide  et  actibus  recognovit.  Unde  recte  etiam 
per  Osee  dicit :  Ero  mors  tua,  o  mors  ;  ero  morsus 
tuus,  infeme  (Osee  xiii,  14).  Id  namque  quod  occi- 
dimus,  agimus  ut  penitus  non  sit.  Ex  eo  etenim 
quod  mordemus,  partem  abstrahimus,  partemque  re- 
linqaimus.  Quia  ergo  in  electis  suis  funditus  occidit 
mortem,  mors  mortis  exstitit.  Quia  vero  ex  infemo 
partem  abstulit,  et  partem  reliquit,  non  occidit  fun- 
ditus,  sed  momordit  infernum.  Ait  ergo  :  Ero  mors 
tua,  0  mors.  Ac  si  aperte  dicat:  Quia  in  etectis  meis 
te  fanditus  perimo,  ero  mors  toa ;  ero  morsus  tuas. 


Vel  certe  domus  nostrae  ipsa  sunt  corpora,  in  qui- 
bus,  quousque  vivimus,  habitamus.  Et  in  superlimi- 
nari  domus  agni  sanguinem  ponimus,  quia  cracem 
passionis  illius  in  fronte  portamus.  De  quo  adhuc 
agno  subditur :  Et  edent  cames  nocte  illa  assas  igni 
(Exod,  XII,  8).  In  nocte  quippe  agnum  comedimus, 
quia  in  sacramento  modo  dominicum  corpus  accipi. 
mus,  quando  adhuc  adinvicem  nostras  conscientias 
non  videmus.  Quae  tamen  *  eames  igni  assandae 
sont,  qnia  nimiram  dissolvit  ignis  carnes,  quas  aqua 
coxerit ;  quas  vero  ignis  sine  aqua  excoquit,  robo- 
rat.  Cames  itaque  Agni  nostri  ignis  excoxit  quia 
eum  ipsa  vis  passionis  illius  ad  resurrectionem  va* 
lentiorem  reddidit,  atque  ad  incorruptionein  robo- 


infeme,  quiasublatis  eis,  te  ex  parte  transfigo.  Quae  ^  ^^^^  q^j  gnim  ex  morte  convaluit,  videlicei  carnes 

'  '         iilios  ab  igne  duraerant.  Unde  etiam  per  Psalmistam 

dicit :  Exaruit  velut  testa  virtus  mea  (Psal,  xxi,  16). 
Quid  namque  est  testa  ante  ignem,  nisi  molle  lutum? 
Sed  ei  ex  igne  agitur  ut  solidetur.  Virtus  ergo  hu- 
manitatis  ejus  velnt  lcsU  exaruit,  quiaab  igne  pas- 
sionis  ad  virtutem  incorraptionis  crevit. 

8.  Sed  sola  Redemptoris  nostri  percepta  sacra- 
mentaad  veram  solenmitatem  mentis  non  sutficiunt» 
nisi  eis  quoque  et  bona  opera  jungantur.  Quid  enim 


66t  ergo  ista  solemnitas  quae  inferni  claustra  de- 
8truxit,etjanuas  nobis  regni  ccelestis  aperuit?  In- 
qniratur  subtiiius  nomen  ejus.  Requiratnr  egregius 
praedicator. 

7.  Videamus  quid  de  ejus  aestimatione  denuntiet. 
Ait  enim:  Etenim  pascha  nostrum  immolatus  est 
Christui  (I  Cor.  v,  7).  Si  ergo  pascba  Christus,  pen- 
aandom  nobis  est  quid  de  pascha  lex  loquitur,  ut  in' 
dagamus  subtilias  an  de  Christo  dicta  videantur. 


*  Bigot.,  imubra  erant  eum  venit  ad  monumentum. 

*  Corb.  ei  Longip.,  sciebat, 
>  Belvac.y  quia  de. 

^  C.  Germ.  ei  Bigot.,  comedetis  illud. 


*  Primus  Carnot.  et  Bigoi.,  amore  eordis. 
»  C.  Germ.,  trcs  Gemet.,  BeWac.,  Longip.,  came 
agni  assandas. 


1179 


SAJSGTI  GREGORII  MAGNI 


ttso 


prodest  corpus  et  sangninem  illius  ore  percipere,  et  A  rum.  ^  El  sicut  jam  prajdiximus,  fratres,  P&ulo  al- 


ei  perversis  moribus  conlraire?  Unde  bene  adhucad 
comedendum  subditur :  Et  azymos  panes  cum  lactu- 
eis  agrestibus  {Exod.  xii,  8).  Panes  qpiippe  siiie  fer- 
mento  coiiiedit,  qui  recta  opera  sinc  corruptione 
van.-e  glnria;  exercet,  qui  mandata  misericordijc  sine 
adinistionc  peccati  oxhibct,  ne  perverse  diripiat  quod 
quasi  rcctc  dispensat.  Ilocquoquc  peccati  fenLentum 
boHiT  sua^  actioni  iniscucrant,  quibus  prophet(e  voce 
per  increpationem  Dominus  dicebat :  Venite  ad  Be- 
thel,  rt  impie  agite  (Amos  iv,  4).  Atque  post  pauca  : 
Et  sacrificate  de  fermentato  laudcm  {Ibid.,  5).  De 
fcrmpntato  namque  laudem  immolat,  qui  Dco  sacri- 
ficiurn  de  rapina  parat.  Lactuca)  vero  agicstes  valde 
amara)  sunt.  Carnes  ergo  Agni  cum  lactucis  af:resli- 


testanledidicimusquod  capiU  Christi  Deus  C4t(l  Cor. 
XI,  3).  Caput  orgo  agni  vorare,  est  diviuiVateia  illioa 
fide  pcrcipere.  Podcs  vcro  agni  vorare,  est  vestigia 
huinanitalis  ejus  amando  et  imitando  perquirere. 
Quid  \ero  sunt  intostina,  nisi  verborum  ilUus occulU 
et  inystica  inandala?  Qua)  tunc  voramus,  cnm  verba 
vitx  cum  aviditatc  suinimus.  In  quo  de\orat\oub 
verbo  quid  aliudquam  pigritiaj  mvslrje  torpor  roj^re- 
henditur  ?  Qiii  o]us  > erba  ac  mysteria  et  pcr  uosmet- 
ipsns  non  roquirimus,  ct  dicta  ab  aliis  audimus  iQ>  ili. 
Non  remanehit  ex  eo  quidquam  usqnc  mmie  (Exvd.  xii, 
iO),  quia  ejus  dicta  inagna  sunl  sollicitudine  discu- 
tienda,  qualenus  priusquam  dics  rosurreclionis  ap- 
pareat,  in  hac  prajseutis  *  vitae  nocte  omnia  iUiua 


bus  sunt  edendic,  ut  cum  corpus  Redemploris  acci-  B  mandata  intelhgendo  et  operando  penetrenlur.  Sed 


pimus,  nos  pro  poccatis  nostris  in  flelibus  affligamus, 
qualcnus  ipsa  amaritudo  poenitentia)  abstorgat  a 
mentis  stomacho  porvorsa)  humorem  vitae.  Ubi  et 
subditur :  Non  comcdetis  ex  eo  crudum  quid,  nec  co^ 
ctum  aqua  {Exod.  xii,  9).  Ecce  jam  nos  ipsa  verba 
historia)  ab  intolloctu  liistorico  repellunt.  Nunquid, 
fratres  charissini,  Israoliticus  ille  populus  in  .^Egy- 
pto  constitutus  comedere  agnum  crudum  consueve* 
rat,  ut  ei  Icx  dicat :  Non  comedetis  ex  eo  crudum 
quidf  Ubi  etadditur:  Xec  coctum  aqua.  Sed  quid  aqua, 
nisi  humanam  scientiam  designat,  juxta  hoc  quod 
per  Salomonem  sub  hajreticorum  voce  dicitur :  Aqtue 
furtiiHB  dulciores  sunt  {Prov.  ix,  17).  Quid  crud» 
Agni  carnes  1535  nisi  inconsideratam  ac  sine  rc- 


quia  valdo  difficile  est  ut  omne  sacrum  eloquium  pos- 
sit  intelligi,et  omne  ojus  mysterium  penelrari,  rccle 
subjungitur  :  Si  quid  autem  remanserit,  iijne  combu-- 
retis  {Ibid.),  Quod  ox  agno  remauel  iirnc  comburi- 
mus  quaiido  hocquod  de  mysterio  incarnationis  ojus 
intolligore  ot  ponotrare  non  possumus  poVesVaVi  san- 
cti  Spirilus  humilitcr  reservamus,  ut  nou  supcibe 
quis  audoat  vel  conlomncre  vel  denunliarc  qvioti  uoa 
intolligit,  sod  hoc  igiii  traditcumsanctoSpintuire- 
servat. 

9.  Quia  igitur  qualileredendum  sit  pascha  cogno- 
vimiis,  nunc  °  a  qualibus  edi  deboat  agnoscamus. 
Sequitur :  Sic  autcm  comedetis  illum.  Renes  vestrot 
accinyctis  {Ibid.,  11).  Quid  in  renibus  nisi  dolootatio 


verentia  cogitalionis   reliclam  iUius   humanilatem  Q  carn«saccipitur?  UndeetPsalniistapostulat,  dicens: 

sigiiificant  f  Oiuno  enim  quod  subtililer  cogilainus 
quasi  incnte  coquimus.  Sed  agni  caro  nec  cruda 
edenda  est,  nec  aqua  cocta,  quia  Redeinptor  noster 
nec  purus  hoiiio  aislimandus  est,  neque  por  huma- 
nam  sapiontiam  qualilor  incarnari  Deus  potuitcogi- 
tandus.  Omnis  enim  qui  Redemplorem  noslrum  pu- 
ruin  homiaem  crodit,  quid  isle  aliud  quam  agni 
carnes  crudas  comodit,  quas  \idelicol  cojjuorc  per- 
divinilatis  ejus  intelligentiam  noluit  ?  Oinnis 
vero  qui  incarnationis  ejus  inysteria  juxta  hu- 
manam  sapientiain  discutere  conatur,  carnos  agni 
aqua  vult  coquere,  id  est  dispensationis  ejus  mys- 
terium  per  dissolutam  vult  scientiam  penetrare.  Qui 
ergo  PaschalisgauJii  solemnitatem  celebrare  desido- 


Ure  renes  meos  {Psal.  xxv,  2).  Si  enim  voluplaiem 
libidinis  in  ronibusesse  nosciret,  cosuri  minimepe- 
tisset.  Unde  qnia  potestas  diaboli  in  hninano  geners 
maxime  por  luxuriam  praevaluit,  de  illo  voce  domi- 
nica  dicitur :  Potestas  ejus  in  lumbis  ejus  (Joh  xl,  11). 
Qui  ergo  pascha  ctimodit,  habore  rones  ac^cinctos  de- 
bet,  ut  qui  solomnitatoin  resurrectionis  atqae  in- 
corruptionis  agit,  1536  *  corruptioni  jam  per  vitia 
nulli  subjaceat,  voluptates  edoinel, "  carnem  aluin- 
ria  rostringat.  Neque  onim  cognovit  qute  sit  soh^m- 
nitas  incorruptionis,  qui  adhiic  per  incontinenliam 
corruptionisubjacet.  Ila?c  quibusdam  dura  8un\,sed 
angusta  porta  est,quajducit  adviiamf  3ia<//i.  vii,  13). 
Et  habemus  jam  multa  exomplacontinontiuin.  Unde 


rat,  agnum  necaqua  coquat,  nec  cruduni  comedat,  -.  et  bonoadhucsubditur:  Cakmmenta  hahebitis  in  pe- 

wmt       n /->/-•  II /%        w\rm      l\  n  •>\n  n  n  rw     ba  r\«/\n4.M  »w      n_^  C^m^  <1*ft.a_  J  *!....     /  l.f  -^ ..  .1        — ._         Il\         /~k..  !1      _^^«     ^_.!  ...^      -.^.1-...    .^  ^^ttml 


nt  ncque  por  humanam  sapientiam  profunditatem 
iUius  incarnationis  penetrare  appetat,  neque  in  enm 
tanquam  in  hominem  purum  credat ;  sed  assas  igni 
carnos  comedat,  ^  ut  dispensari  omnia  por  sancti 
Spiritus  potentiam  sciat.  De  quo  adhucrecte  subjun- 
gitur:  Caputcumpedibus  etintestinis  vorabitis  ( Exod. 
xu,  9),  '  quia  Redemptor  noster  est  a  et  co,  Deus 
Tidelicet  ante  ssecola,  et  homo   in  fine  ssbcoIo- 


dibns  (Exod.  xii,  M).  Quid  sunt  enim  pedes  nostn, 
nisi  opera?  Quid  vero  calceamenla,  nisi  pt»Iles  rao^ 
tuorum  aninialium?  Calceamonta  autera  pedes  ma- 
niunt.  Qua3  vero  sunt  inortua  animalia,  ex  quonim 
pellibus  nostri  muniuntur  pedes,  nisi  antiqui  paires. 
qui  nos  ad  seternam  patriam  prscesserimt  t  Quurum 
dum  exempla  conspicimus,  noslri  operis  pedes  mii- 
nimus.  Calceamenta  ergo  in  pedibus  habere  est  mor- 


*  Belvac,  dispensare. 

'  Ilaic  verba,  quia  lied.,.  in  fine  sceculorum,  absunt 
a  Bigot.  et  a  tertio  Geinet. 

'  llaec  etiain,  usque  ad  caput  ergo,  non  leguntur 
in  C.  Germ.,  Rehac.  et  duobus  prioribus  Gemet. 

*  Belvac.,  vitw  vocatione. 


*  Tros  Geinet.,  a  quibus. 

^  In  Excusis,  corrxptioni..,  nulla  subjaceat,  quod 
emendaviiiius,  pra^serlim  ope  Mss.  G.  Germ.,  trium 
Gemel.,  duorum  Carn.,  Bigot.,  Corb.,  elc. 

^  Lougip.  et  YaK  Ci.,  carnis  luxuriam  restinngai 


1181 


XL  HOMTLIARUM  LN  EVANGEUA  LIB.  11.  —  HOMIL.  XXIH. 


1182 


tuornm  vitam  conspicere,  et  nostra  vestigia  apeccati  A  ad  credendum  in  omnihus  quos  locuti  $unt  propheUg, 


volnere  custodire.  Tenentes  baculos  in  manibus  (Ibid.), 
Quid  lex  per  bacnlum  nisi  ^  pastoralem  castodiam 
designat  ?  £t  notandum  quod  prius  prxcipimur  re- 
nes  accingere,  postmodum  baculos  1537  tenere, 
quia  illi  debent  curam  pastoralem  suscipcrc,qni  jam 
in  suo  corpore  sciunt  iluxa  luxariae  edoniare,ut  cum 
aliis  fortia  praedicant,  ipsi  desideriis  mollibus  ener- 
viter  non  succumbant.  Bene  aulem  subdilur  :  Et 
eomedetii  festinantes  (IbidO-  Notale,  charissinii  ira- 
tres,  notate  quod  dicitur^  festinantes,  Mandata  Dei, 
mysteria  Rcdemptoris,  coelestis  patriaB  gaudia,  cum 
festinatione  cognoscite,  et  praecepla  vita)  cum  festi- 
natione  implere  curate.  Quia  enim  adhuc  hodie  licet 
bene  agere  scimus,  utrum  cras  iiceat  ignoramus. 


*o  Nonne  ha^c  oportuitpati  Christumyet  intrare  ih  gl<h 
riam  suam?  Et  incipiem  a  Moyse,  et  omnibus  prophe^ 
tisy  interpreiabatur  illis  inomnibus  Scripturis  qnwde 
ipso  erant.  Et  appropinquaverunt  castello,  quo  ibant. 
Et  ipse  finxit  se  longius  ire.Etcoegerunt  i//Mm,rf/rcn- 
tes  :  Mane  nohiscum,  quoniam  adoesperascit,  et  incU- 
mta  est  jam  dies.  Et  intravit  cum  HUs,  El  faclum  est, 
dum  %'ecumberet  cum  iUis,  accepit  panem,  et  bcne^ 
dixit  ac  fregit,  etporrigebatiUis.  EtaperUsunl  ocuU 
eoi^um,  et  cognoverunt  eum,  et  ipse  evanuil  ab  ocuUs 
iorum.  Et  dixerunt  adinvieem  :  Nonne  cor  nosirum 
ardens  erat  in  nohis  dum  loquerctur  in  via  el  aperiret 
nobis  Scripturas  ?  Et  surgentes  eadem  hora  regressi 
$unt  inJerusalem,  et  inveneruntcongregalos  undccim. 


Pestinantes  ergo  pascba  comedite,  id  est  ad  solem-  B  et  eos  qui  cum  ipsis  erant,  dicenies :  Quia  surrexit 


nitatcm  patriae  coelestia  anhelate.  Nemo  in  hujus 
vitffi  itinere  torpeat,  ne  in  patria  locum  perdat.  Ne« 
mo  moras  *  ad  appetenda  studia  innectat,  sed  coo* 
pta  perilciat,  ne  minime  liceat  implere  ^  quod  in- 
choat.Si  ad  amorem  Dei  pigri  non  sumus,  adjuvant 
ipse  quem  amamus, Jesus  Christus  Dominus  nosler, 
*  qui  vivit  et  regnat  cum  Patre  in  unitate  Spiritus 
aancti  Deus,  per  omnia  saecula  saeculorum.  Amen. 

•  HOMILIA  XXin. 
Habita  ad  populurn  in  basilica  beati  Petri  apostoli, 

*  in  crastino  Pascbao. 

LECTIO  S.  BVANG.   SBC.   LUC.    XXIV,    13*35. 

/n  ilb  tempore,  duo  ex  discipuUs  Jesu  ibant  ^  ipsa 
die  in  castellum  quod  erat  in  spatio  stadiorum  sexa^ 


DominuB  vere,  et  apparuit  Simoni.  Et  ipsi  narrabant 
qucB  gesta  erant  in  via,  et  quonu>do  cognoverunl  eum 
in  fraciione  panis. 

1538  1.  In  qnotidiana  vobis  solemnitate  labo* 
rantibus  pauca  loquenda  sunt  ;  et  forlasse  hxc  uti- 
lius  prodcrnnt,  quia  saepe  et  alimenla  quae  minus 
sufiQciuntavidius  sumuntur.  Lectionisergoevangeli- 
cse  summatim  sensum  statui  non  per  singala  \erba 
discutere,  nodilectionem  vestram  valeal  sermo  pro* 
lixior  cxpositionis  onerare.  Ecce  audistis,  fratres 
charissimi,  quia  duobus  discipulis  ambulanlibns  in 
via,  non  quidem  crcdentibus,  sed  tamen  de  se  lo« 
qucntibus  Dominus  apparuil,  sed  eis  speciem  qnam 
recognoscerenl  non  ostendil.  Hoc  ergo  egil  (oris  Do- 
gintaaJerusalerii,nomineEmi!iaus,eiipsiloqueb^^^  C  minus  in  oculis  corporis  quod  apud  ipsos  aKebalur 


tur  adinvicem  de  his  omnibus  quw  acciderant,  Et  fa- 
ctum  est,  dum  fabularentur,  et  secum  qucerei'ent,  et 
ipse  Jesus  appropinquans  ibat  cum  ilUs.  Octili  aulem 
iUorum  tenebantur,  ne  eum  agnoscerent.  Etait  ad  illos  : 
Qui  sunt  hi  sermones  quos  confertis  adinviceui  ambu" 
lantes,  et  estis  tristes  ?  Et  respondens  unus,  cui  nomen 
Cleophas,  dixit  ei  :  Tu  solus  peregrinus  es  iii  Jcrusa- 
lem,  et  non  cognovistis  qwje  facta  sunt  in  iUa  his  die-^ 
bus  ?  Quibus  iUe  dirit :  Quob  ?  Et  dixerunt :  De  Jesu 
Nazareno,  qui  fuit  virprophetay  potens  in  opere  et  ser- 
mone  coram  Deo  et  omni  populo  ;  et  quomodo  tradi^ 
derunt  eum  summi  saccrdotes  et  principcs  nosiri  in 
damnationem  mortis,  et  crucifixcrunteum.  Nosaulem 
sperabamus   quia  ipse  essel  rcdempturus  Israel.  Et 


intus  in  oculiscordis.  Ipsi  namque  apud  semeiipsos 
intus  et  amabantetdubitabant,  eis  autem  Doniinns 
foris  et  pncsens  aderat,et  quis  csset  non  ostendebat, 
De  seergo  loquentibus  prxsentiam  exhibu^t.sed  de 
se  dubitantibus  cognitionis  suae  speciem  abscondiL 
Vcrba  quidem  contuiit,  duritiam  inlellectus  increpa- 
vit ;  sacra)  Scriptura;  mysteria  quas  de  seipso  erant 
aperuit,  et  tamen  quiaadhuc  in  eorum  cordibns  pe- 
rcgrinus  erat  a  fide,  seire  longius  nnxiu  Fingere 
namque  componere  dicimus  ;  undc  et  conipositores 
luti  ligulos  vocamus.  Nihil  ergosimplex  Verilas  per 
dupUcitalem  fecit,  sed  lalem  se  eis  cxhibuii  in  cor- 
porc  qualis  apud  illoseratin  menle.Frobandiantem 
erant,  si  hi  quieum  etsi  necdum  utDeuni  diligerent, 


nunc  super  hmc  omnia,   teriia   dies  esi  hodic  «  quud  D  sallem  ul  poregrinum  amarc  poluissent.  Scd  quia 

esse  cxtranci  acharilnte  non  poleranl  liicum  quibos 
Veritas  gradiebatur,  eum  ad  hospilium  quasi  pere- 
grinum  vocaiit.  Cur  aulem  dicimus,  ^ocanl^  cam 
illic  scriplum  sit^i  coegerunt  e?/m?Kx<|uonimirum 
exemplo  colligilur  quia  peregrini  adhospitiufii  non 
solum  inviundi  sunt,  sed  eliam  trahendi.  Mensam 
ponunt,  cibos  oiTerunt,  et  Denm  quem  in  Scriptnro) 


hcee  facta  sunt.  Sed  elmuUeres quoedam  exnostris  ter- 
ruerunt  nos,qua!  ante  lucem  fuerunt  admonumentum, 
et  non  incento  corpore  ejus,venerunt  dicentes  se  etiam 
viitionem  angelorum  vidisse,  qui  dicunt  eum  vivere.  Et 
abieruntquidam  ex  nostris  ad  mo7iumentum,et  ita  in^ 
venerunt  sicut  mulieres  dixerunt,ipsum  vero  ^  nonin- 
venerunt,  Et  ipse  dixit  ad  iltos :  0  stulti  et  tardi  corde 

*  Dno  priores  Gemet,,pastoralem  curam. 

•  Duo  priurcs  Gemel.,  ad  appetenda   bona  studia. 

•  C.  Germ.,  duo  priores  Gemet.  ac  Bigot.,  quod 
male  inchoat. 

♦  Duo  priores  Gemet.,  cui  cum  Patre  et   Spiritu 
eancto  honor  et  imp.  per  omnia,  etc. 

'  Est  deciiiia  quinta  in  Later.,decima  nona  in  Cod. 


reg.  Suec.  et  decima  tertia  in  Corb. 

•*  Ihrc  non  habenl  Belvac,  Corb.  Germ.,  tres  Ge- 
met.,  Lateran.  el  Cod.  reg.  Suec. 

'  Abesl  a  C.  Germ.  et  trihus  Gemet.,  ipsa  die, 

"BeUac.  et  C.  Germ.,  quohaic  facta  sunt, 

*  lidem,  non  viderunt. 

10  Belvac, nonne  sic  oportuit. 


1193 


SANCTI  GREGORn  MA6NI 


1184 


ttcro  expositione  non  cognoverant,  in  panis  frac-  A  illa  nocte  nMl  '^  prendidenmt.  Mane  anten^  faelo. 


tione  cognoscunt. 

2.  Andiendo  ergo  praecepta  Dei  illiiminati  non 
snat,  1539  faciendo  iiiaminati  sant,  qaiascriptnm 
est :  Non  audiiores  legis  justi  tunt  apud  Deum,  sed 
faetores  legis  justificabuntur  {Rom,  ii,  13).  Qaisqais 
ergo  valt  aadita  intelligere,festinet  ea  qaae  ^  jam  in- 
telligere  potait  opere  implere.  Ecce  Dominas  non 
est  cognitas  dam  loqaeretar,  et  dignatasest  cogno80| 
dam  pascitar.  Hospitalitatem  ergo,  fratres  charie» 
simi,  diligite,  charitatis  opera amate.Hinc  enim  per 
Paalam  dicitur  :  Charitas  fratemitatis  maneat  tnrc* 
bis,  et  hospitalitatem  nolite  oblimsci,  Per  hanc  enim 
placnerunt  quidam,  angelis  hospitio  receptis  (  Hebr. 
Xiii,l,2).Hinc  Petrus  ait :  Hospitales  invicem  *  sine 


stetU  Jesus  in  littore,  non  tamen  cognooerwU  di$Gipmli 
quia  Jesus  est.  Dicit  ergo  eis  Jesus  :  Pueri,  nunquid 
pulmentarium  habetis?  Responderunt  ei :  Non.  Et 
dixit  eis :  Mittite  in  dexteram  navigix  rete^  invenietis, 
Miserunt  ergo,  etjam  non  valebant  illud  trahere  pra- 
muUitiudine  pisdum.  Dicit  ergo  discipulus  iUe  quem 
diligebat  Jesus  Petro  :  Dominw  est,  Simon  ergo  Pe- 
trus  cum  audisset  quia  Domintu  est,  tunica  siuecinxii 
se  {erat  enim  nudus)  et  misit  se  in  mare.  Alit  auJtim 
disdpuli  namgio  venerunt{non  enim  Umge  erant  a  terra, 
sed  qmsi  cubitis  ducentis)  trdhentes  rete  pisdum.  Ut 
ergo  descenderunt  in  terram,  viderunt  prunas  potitas, 
et  piscem  superposUum,  et  panem.  DieU  eis  Jesus  : 
Afferte  de  piscibus  quos  prendidisHs  nune,  AscendU 


murmuratione  {I Petr.  iv,  9).  Hinc  ipsa  Veritas  di-  p  Simon  Petrus,ettraxU  rete  in  terram,plenummagttis 


cit :  Hospes  fui,  et  suscepistis  me  (Matth.  xx\,  2S). 
Opinata  res  est  valde,  et  seniorum  nostrorum  nobis 
relatione  tradita.  Quidam  paterfamilias  cum  tota 
domo  sua  magno  hospitalitatis  studioserviebat;  cum 
que  quotidieadmensam  suam  peregrinos  susciperet, 
quodam  die  peregrinus  quidam  inter  alios  venit,  ad 
mensam  ductus  est.  Dumque  paterfamilias  exhumi- 
Htatis  consuetudine  aquam  vellet  in  ejus  manibus 
f undere,  conversus  urceum  accepit,  sed  repente  eum 
in  cujus  manibus  aquam  fundere  voluerat  non  inve- 
nit.  Gumque  hoc  factum  secum  ipse  miraretur,  ea- 
dem  nocte  ei  Dominus  per  visionem  dixit :  Caeteris 
diebus  me  in  membris  meis,  hesterno  autem  die  me 
in  memetipso  suscepisti.  Ecce  in  judicium  veniens. 


piscibus  centum  quinquaginta  tribus.  Et  cum  tanti 
essent,  non  est  scUsum  rete.  DicU  eis  Jesus :  Venile, 
prandete.  Et  nemo  audebat  discumbentium  inierrogare 
eum  :  Tu  quis  es  ?  scientes  '  quia  Dominus  est.  Et 
venit  Jesus,  et  accepU  panem,  et  dedU  ei$,  et  piscem 
similiter.  Hoc  jam  tertio  manifestatus  est  Je$us  disd^ 
pulis  suis,  cum  resurrexisset  a  mortuis. 

1540  1.  Lectio  sancti  Evangelii  qu»  modo  in 
auribus  vestris  lecta  est,  fratres  mei,  quaestione  ani- 
mum  pulsat,  sed  pulsatione  sua  vim  diacretionis  in- 
dicat.  Quaeri  etenim  potest  cur  Petrus,  qui  piscator 
ante  conversionem  fuit,post  conversionem  ad  pisca- 
tionem  rediit;  et  cum  Veritas  dicat:  Nemo  mittens 


j.    .     ^   j r  '  *'       L- i"   •  ,•       manum  suam  ad  aratrum,  et  amtciens  retroMHu  est 

dicet :  Quod  unxex  minimis  meis  fecistis.mihi  fecistis  p  ^  .  /r  />«x  ^  •.       j  i     i-     •. 

/i#^##k  ^^,,  JA\  1?™     *    •    1-  •  ^  reono  Dct  (Liic.  IX,  62),  cur  repetiit  quod  derehquu 

(Jfatm.  XXV,  10).  Ecce  ante  judiciumcumpermem-        ^  v  >     />  t~      t  ^ 


bra  sua  suscipitur,  susceptores  suos  etiam  per  se- 
metipsum  requirit ;  et  tamen  nos  ad  hospitalitatis 
gratiampigri  sumus.  Pensate,  fratres,  quanta  hospi- 
talitatis  virtus  sit. Ad  mensas  vestras  Christum  sus- 
cipite,  ut  vos  ab  eo  suscipi  '^  ad  conviviaaeterna  va« 
leatis.  Praebete  modo  peregrino  Christo  hospitium, 
ut  vos  in  judicio  non  quasi  peregrinos  nesciat,sed* 
nt  proprios  recipiat  ad  regnum,  ipso  adjuvante  qui 
vivit  et  regnat  Deus  in  ssecula  saeculorum.  Amen. 

»  HOMILIA  XXIV. 
Habita  ad  popuiuminbasiiica  beati  Laurentii  marty- 
ris,  *  foris  muros  Urbis,  Feria  quarta  Paschae. 

LBGTIO  S.  BVANG.   SBC.  JOAN.    XXI,   1-14. 

In  illo  tempore,  manifestavU  se  iterum  Jesus  disci-  D  borantibus,   posl  resurrectionem  suam  Dorainus  in 


Sed  si  virtus  discretionis  inspicitur,  citius  videtur 
quianimirum  negotium  quod  anteconversionem  sine 
peccato  exstitit,  hoc  etiam  post  conversionem  repe- 
tere  culpa  non  fuit.  Nam  piscatorem  Petmm,  Mat- 
thseum  vero  ad  piscationem  Petrus  rediit,  Matthaeus 
vero  ad  telonei  negotium  non  resedit  {De  pmnU.f 
dist.  ^,  cap.  7),quia  aliud  est  victum  per  piscationem 
quaerere,  aliud  autem  telonei  lucris  pecunias  an- 
gere.  Sunt  enim  pleraque  negotia,  quaeaiiiepeccatis 
exhiberi  aut  vix  aut  nuiiatenus  possunt.Qaae  ergo 
ad  peccatum  implicant,ad  haec  necesse  esl  ut  post 
conversionem  animus  non  recurrat, 

2.  Quaeri  etiam  potest  cur,  discipulis  in  mari  la- 


pulis  suis  ad  mare  Tiberiadis.  Manifestavit  autem  sic^ 
Erant  simul  Simon  Petrus,  et  Thotnas  qui  dicitur 
DidymuSj  et  Nathanael,  qui  erat  a  Cana  GaliUece,  et 
/iltt  Zebedm,  et  alii  ex  discipulis  ^us  duo.  Dicit  eis 
Simon  Petrus :  Vado  pUcan.  Dieunt  ei :  Venimus  et 
nos  tecum.  Et  exierunt,  et  ascenderunt  in  natnm,  et 


littore  stetit,  qui  ante  resurrectionem  suam  coram 
discipulis  in  fluctibus  maris  ambuiavit  {Matth.  xiv, 
25).  Cnjus  rei  ratio  festine  cognoscitur,  si  ipsa  qu» 
tunc  inerat  cansa  pensetur.  Quid  enim  mare  nisi 
praesens  saeculum  signat,quod  se  *  causarum  tumul- 
tibus  et  undis  vitae   corruptibiiis  illidit  ?  Quid  per* 


^  Excusi,  audire. 

*  C.   Germ.  et  tres  Gremet.,   sine  murmuratio-' 
nibus. 

^  Belvac.,  tn  convivio  (Bterno. 

*  Bigol.,  Longip.,  Val.  CI.,  ut  proprios  servulos. 
^  In  Cod.  reg.  Suec.  est  vigesima  prima.  In  Corb. 

decima  quarta. 

«  Haec  leganturtantumin  recent.  Mss.  quaiessunt 


duo  posteriores  Gemet. 

^  Belvac.  et  C.Germ.,nt^t7  ceperunt.  Et  pauloin- 
fra,  ubi  legitur  gtios  prm(itdts(t«,  iaudati  Codicesha- 
hent  ijuos  nunc  cepistu. 

^  lidem  Mss.,  quia  Dominus  esset. 

^  In  £d.,  casuum,  auod  in  nostris  Mss.non  legitor. 
Sanctus  Gregorius  solet  negotiorum  tumultum  can- 
sarum  nomine  significare. 


ii85  XL  HOMILIARUM  IN  EVAN6ELIA  LIB.  U.  —  HOBflL.  XXIV.  ii86 

soliditatem  littoris  1641  nisi  illa  perpetnitas  qme-  A  plenum  piscibos  Petrns  ad  terram  dncat.  Ipse  enim 


tis  aetemae  fignrator  ?Qaia  ergo  discipuli  adhnc  fln- 
ctibns  mortalis  vit»  inerant,  in  mari  laborabant.Qnia 
aatem  Redemptor  noster  jam  cormptionem  camis 
excesserat,  post  resnrrectionem  suam  in  littore  sta- 
bat.  Ac  si  ipsnm  resnrrectionis  snae  mysterinm  rebns 
discipnlis  loqneretnr,  dicens :  Jam  vobis  in  mari  non 
appareo,  qnia  vobiscnm  in  pertnrbationis  flnctibns 
non  snm.  Hinc  est  qnod  alio  in  loco  post  resnrre- 
otionem  snam  eisdem  discipnlis  dicit:  Hosc  sunt 
verba  qua  lacutus  sum  ad  vos  cum  adhuc  essem  vobis- 
eum  (Luc,  xxiv,  44).  Neqne  enim  cnm  ipsis  non  erat 
qnibns  praesens  corporaliter  apparebat,  sed  tamen 
jam  se  esse  cnm  ipsis  denegat,  a  qnoram  mortali 
corpore  camis  immortalitate  distabat.Qnod  illiccnm 


pisces  ad  soliditatem  littoris  pertrahit,  qnia  sanct» 
praedicationis  voce  stabilitatem  aeternae  patriae  fldeli- 
bns  ostendit.  Hoc  egit  verbis,  hoc  Epislolis,  hoc 
agit  quotidie  miracnlqmm  signis.  Qnoties  per  eum 
ad  amorem  qnietis  aeternae  convertimnr,  qnoties  a 
terrenamm  remm  tnmnltibns  separamnr,  qnid  aliud 
qnam  missi  intrarete  fidei  pisces  ad  littns  trahimur? 
Sed  cum  rete  magnis  piscibns  plenum  dicitur,  addi- 
tnr  et  qnantis,  scilicet  centnm  qninqnaginta  trilms. 
A  magno  mysterio  numerus  non  vacat,  sed  intentos 
vostanti  mysterii  profunditas  exspectat.  Neque  enim 
qnantitatis  snnimam  solerter  evangelista  exprimeret, 
nisi  hanc  sacramento  plcnani  esse  judicasset.  Scitis 
namqne  quod  in  Veteri  Testamento  omnis  operatio 


ipais  positns,  fatetnr  non  se  esse  cnm  ipsis,  hoc  ]g  per  Decalogi  mandata  praecipitnr,  in  Novo  autem 


qnoqne  hic  sitn  corporis  indicat,  cum,  adhnc  eis  na- 
Yigantibns,  esse  se  jam  in  littore  demonstrat. 

3.  Facta  est  antem  discipnlis  piscationis  magna 
difficnltas,  nt  magistro  veniente  fieret  admirationis 
magna  sublimitas.  Qni  protinus  dixit :  Mittite  in  dex- 
teram  navigii  rete,  et  tnvenietis,  Bis  in  sancto  Evan- 
gelio  legitnr,  qnia  Dominus  jnssit  ut  ad  piscandnm 
retia  mitterentnr,  ante  passionem  videlicet,  et  post 
resnrrectionem.  Sed  prinsqnam  Redemptor  noster 
pateretur  et  resurgeret,  mitti  qnidem  rete  ad  pis- 
candum  jnbet,  sed  utrnm  in  dexteram,  an  in  sini- 
stram  mitti  debnisset,non  jnbet ;  postresnrrectionem 
Tero  discipnlis  apparens,  mitti  1542  rete  |in  dexte- 
ram  jubet.  In  illa  piscatione  tanticapti  sunt,  ntretia 


ejnsdem  operationis  virtus  per  scptiformcm  gratiam 
sancti  Spiritus  mnltiplicatis  fidelibus  datnr.  Qnem 
propheta  dennntians,  dicit :  Spiritus  sapientia  et  tn- 
tellectus,  spiritus  consilii  et  fortitudiniSf  spirilus  scien- 
tice  et  pietatis,  et  replebiteum  spiritus  timoris  Domini 
(Isai.  XI,  2).  Sed  ille  in  hoc  Spiritn  ^  operationem 
percipit,  qui  fidem  Trinitatis  agnoscit,  nt  et  Patrem 
etFilium  eteumdem  Spiritum  sanctum  nnius  virtu- 
tis  credat,  nnius  substantiae  esse  fateatur.  Quia  ergo 
septem  quae  superius  diximus,  perNovum  Testamen- 
tnm  latius  data  snnt,  decem  vero  per  Vetns  praece- 
pta,  omnis  nostra  virtns  et  operatio  per  decem  et 
septem  potest  plene  comprehendi.  Ducamnsergo  per 
trigonum  decem  et  septem, '  et  veniunt  ad  quinqna- 


rnmperentnr;  in  ista  antem  et  mnlti  capti  sunt,  et  q  gintannnm.Quiprofectonunierusamagnomysterio 


retia  mpta  non  sunt.  Quis  vero  nesciat  bonos  dex- 
tera,  et  malos  sinistra  fignrari  ?  Illa  ergo  piscatio,in 
qna  specialiter  in  qnam  partem  mitti  rete  debeat  non 
jnbetnr,  praesentem  Ecclesiam  designat,  qnae  bonos 
simul  ac  malos  colligit,  nec  eligit  qnos  trahat,  quia 
et  qnos  eligere  possit  ignoral.  Haec  autem  piscatio 
post  Domini  resnrrectionem  facta,in  solam  dexteram 
missa  est,  quia  ad  videndam  claritatis  ejns  gloriam 
sola  electomm  Ecclesia  perlingit,  quae  de  sinistro 
opere  nihil  habebit.  In  illa  piscatione  prse  nmltitu- 
dine  piscinm  rete  mmpitnr,  quia  nnnc  ad  confessio- 
nemfidei  etiam  cum  electis  reprobitantiintrantqui 
ipsam  quoqne  Ecciesiam  haeresibus  scindant.  In  ista 
vero  piscatione  et  mnlti  pisces  et  magni  capiuntur, 


non  vacat,  quia  in  Testamento  Veteri  legimns  quod 
annns  qninqnagesimus  juljilxus  vocari  jussns  est 
(Lev,  XXV,  11),  in  quo  videlicet  cunctus  populus  ab 
omni  operatione  1543  quiesceret.  Sed  vera  reqnies 
in  nnitatc  cst.  Dividi  quippe  nnnm  non  potest ;  nbi 
enim  scissura  divisipnis  est,  vera  reqnies  non  est. 
Ducamnsergo  per  trigonum  quinquaginta  et  unnm. 
nt  fiant  centnm  qninqnaginta  tres.  Quia  ergo  omnis 
nostra  operatio  in  fideTrinitatis  exhibita  ad  requiem 
tendit,  decem  et  septem  ter  ducimus,  nl  ad  qnin- 
quaginta  et  nnnm  venire  debeamns.  Et  vera  nostra 
requiestunc  est,cnm  ipsam  jam  claritatem  Trinita- 
tis  agnoscimns,  qnam  in  nnitate  divinilatis  esse  cer- 
tnm  tenemus.  Qninqnaginta  et  nnnm  ter  ducimns,  ei 


et  rete  non  mmpitur,  qnia  sancta  electornm  Eccle-  «^  electoruni  summam  in  snperna  patria  quasi  centnm 
sia,  in  continna  auctoris  sni  pace  requiescens,  nnllis      quinqnaginta  trinm  piscium  nnmernm  tenemns.  Posi 


jam  dissensionibus  dilaniatur. 

4.  Captis  antem  tam  magnis  piscibus,  Ascendit 
Simon  Petrus,  et  traxit  rete  in  terram,  Jam  credo 
qnod  vestra  charitas  advertat  quid  est  qnod  Petrns 
rete  ad  terram  trahit.  Ipsi  quippe  sancta  Ecclesia 
est  commissa,  ipsi  specialiter  dicitnr :  SimonJoannis 
amas  me  ?  Pasce  oves  meas  (Joan,  xxi,  15, 16).  Qnod 
ergo  postmodnm  aperitnr  in  voce,  hoc  nnnc  signatnr 
in  opere.  Quia  ergo  praedicator  Ecclesiae  nos  a  mnndi 
hnjns  flnctibns  separat,  nimimm  necesse  est  nt  rete 


resurrectionem  ergo  Domini  missnm  rete  dignnm 
fnit  nt  tot  pisces  caperet,  qnot  solnmmodo  electos 
cives  snpernae  patriae  designarent. 

5.  Inter  haec  vero  et  hesterna  sancti  Evangelii 
lectio  et  hodierna  nos  admonet,  nt  vigiianter  debea- 
mns  inspicere  cur  Dominns  et  Redemptor  noster 
post  resurrectionem  snam  piscem  assnm  legitur  co- 
medisse.  Non  enim  vacat  a  mysterio  qnod  iteratnr  in 
facto.  In  hac  etenim  lectione  panem  et  assnm  pis- 
cem,  in  illa  vero  qnae  hesterno  die  lecta  est  (Lue. 


'  Primns  Garn.,  gratiam  operationis, 

*  Belvac.y  veniuht  quinqtiaginta ;  dno  priores  Ge- 


met.,  fiunt  quimqmginia. 


il87 


SANCTI  GREGORTI  MAGNT 


IIBR 


XXIV,  M,  «eqf.)  cum  mm  pisce  ctiam  favnm  mellis  A  contomplationisveniunt,nonad  Agniprandium,  sed 


comedit.  Quid  autem  signare  piscem  assnm  credi- 
mus,  nisi  ipsum  Mediatorem  Dei  et  hominum  pas- 
snm  ?  Ipse  enim  latere  dignatus  est  in  aquis  generis 
humani,  capi  voluit,  laqueo  mortis  nostne,  et  quasi 
tribnlatione  assatus  est  tempore  passionis  suae.  Sed 
qai  piscis  assus  fieri  dignatus  est  in  passione,  favus 
mellis  nobis  exstitit  in  resurrectione.  ^  An  qui  in 
pisce  asso  figurare  voluit  tribnlationem  passionis' 
sua},  in  favo  mellis  utramque  naturam  exprimere  vo- 
luit  person»  sua;  ?  Favns  quippe  mel  in  cera  est, 
mel  vero  in  cera  esl  divinitas  in  humanitate.  Quod 
ab  hac  quoque  lectione  non  discrepat,  nam  piscem 
comedit  et  panem.  Qui  enim  assari  ut  piscis  potuit 
ex  humanitate,  pane  nos  reficit  cx  divinitate,  qui  ait : 


ad  c^nam  vocanlur.  Quae  videlicel  ccena  hoc  ultimo 
convivio  exprimitur,  cui  seplein  discipuli  adesse  me- 
morantur,  quia  illos,  ut  diximus,  tunc  intema  refe- 
ctio  reparat,  qui  pleni  nunc  septiformi  gratia  in  amo- 
re  Spiritus  anhclant.  Hajc  ergo  vobiscum,  fratres» 
agite,  hujus  spiritus  repleri  praesentia  desiderate. 
Quid  vos  sequi  in  futurum  possit  ex  prsesenti  per- 
pendite.  Pensale  si  hoc  spiritu  pleni  estis,  nostissi 
ad  iliucconvivium  per\enire  valealis.  Quisqaisnam- 
quc  ille  cst  quem  nunc  spirilus  iste  non  reparat, 
profeclo  ab  illa  aaterni  convivii  refeclione  jojunat. 
Menicntote  quid  de  eodcni  spiritu  Paulus  dicat: 
Si  quis  spiritum  Chvisti  non  hahet,  hic  non  est  gtu 
(Rom,\iu,  O^.  Quasi  quidam  titulus^  divins  posses- 


Ego  mmpanis  vivus  qui  de  ecelo  dmendi  (Joan.  \i,  j  sioniscstiste  spiritus  amoris.  Aunquidnamspirilum 


41,  53).  Assum  ergo  piscem  comedit  et  panem,  ut 
ipso  suo  cibo  nobis  ostenderet  quia  et  passionem  ex 
nostra  humanitatc  pertuiit,  ct  *  refectionem  nostram 
ex  sua  divinitate  procuravit.  Quod  si  vigilanter  ins- 
picimus,  nobis  quoque  qualitcr  ad  imitandum  con- 
gruat  videmus.  Sic  enim  sua  Redcmptor  indicat,  ut 
imitationis  viam  nobis  scquentibus  sternat.  Ecce  in 
cibo  suo  Doininus  noster  pisci  asso  conjnngore  fa- 
vum  voiuit,  quia  vidcliccl  illos  in  suo  corpore  ad 
ajtemam  quietem  suscipil,  qui  cuni  hic  tribulationes 
pro  Domino  scntiuntj  ab  amore  interna}  dulccdinis 
non  recedunt.  Cum  asso  pisce  favus  sumitur,  quia 
qui  hic  afllictionem  pro  veritate suscipiunt,  illic  dul- 
cedine  vera  satianlur. 


Chrisli  1545  habct  is  cujus  mcntem  ^  odiadisu* 
pant,  clatio  inflat,  ira  usque  ad  divisionem  mentis 
exasperat,  avaritia  cruciat,  luxuria  enervat  ?  Peflsate 
quis  sit  spiritus  Christi.  Profecto  ille  qoi  facit  aniicos 
et  iniuiicos  diligi,  tcrrena  despici,  pro  cuileslibos 
sestuari,  carncm  proi^ter  vitia  conteri,  mciUem  a 
concupiscenliis  frenari.  Si  ergo  vultis  "'  cognoscere 
jus  possessiouis  Dei,  personam  perpendite  possesso- 
ris  vestri.  Eccc  cnim  quod  diximus,  voce  veridica 
Paulus  claiiiat :  Si  quis  spiritum  Christi  non  habei, 
hic  non  est  ejus  (Rom,  viii,  ix).  Ac  si  aperte  dioal: 
Qui  nunc  Deo  iuhabitante  non  regitur  de  divinae  cl»* 
ritalis  specie  postmodum  non  IcCtatur.  Sed  nos  tamen 
ad  iiaec  qus  dicta  sunt  infirmamui,  necdum  cuJmeo 


6.  Notandum  quoque  quod  ultimum  convivium  r  perfectionis  altingimus,  in  via  Dei  qnotidie  sancti 


Dominuscumseptcni  discipulis  habuissc  dcscribitur; 
Pelrus  namque  et  Thonias,  Nathanael,  filii  Zebedai, 
et  alii  ex  discipulis  ejus  duo,  in  co  fuisse  mcinoran- 
tur.Cur  cuni  scplem  discipulis  ultimuni  convivium 
celebrat,  nisi  quod  eos  tantuminodo  qui  septiformi 
gratia  sancti  Spiritus  pleni  sunt  futuros  sccuin  ^  in 
seterna  refectione  denuntiat  ?  Septcm  quoque  dicbus 
omnc  hoc  tempus  evolvilur,  et  saepe  septcnario  nu- 
mero  perfcctio  designatur.  1544  Illi  crgo  ulthiio 
convivio  de  prasentia  vcritatis  cpulantur,  qui  nunc 
perfcctionis  studio  terrcna  transccudunl,  quos  mun- 
di  hnjus  amor  non  ligat,  quibus  etsi  utcunque  per 
tcnlamenta  obslrepit,  ccepta  tamen  eorum  desideria 
non  relundit.  De  hoc  extrcmo  convivio  alias  pcr 
Joanncm  dicitur:  Bcali  qui  ad  coenam  nuptiarum  A^ni  rj 
vocalisunt  {Apoc,  xix,  9^.  Idcirco  enim  non  ad  pran- 
dium,  sed  ad  cicnam  vocatos  narrat,  quia  nimirum 
in  fine  diei  conviviura  coena  est.  Qui  ergo,  finito 


desiderii  grcssus  ponamus.  Consolatur  nos  Veritas 
qua)  per  Psalinistam  dicit :  Imperfectum  meuin  vide- 
runl  oculi  tui,  et  in  libro  tuo  omnes  scribeniur  {PsaL 
cxxxviii,  IG).  Non  omnino  erit  nobis  noxia  nostra 
iiiiporfcctio,  si,  in  Dei  itinere  constilnti,  et  ad 
transacta  non  rcspicimus,  et  ad  ea  quae  restant 
transire  festinainus.  Nam  qui  imperfectorum  deside- 
ria  dignantcr  infiainmat,  ^  hxc  quandoque  ad  per- 
fectionem  *  roborat,  pcr  Dominuoi  nostmm  Jesnm 
Christum,  qui  cum  co  vivit  et  regnat  in  anitate 
Spiritus  sancti  Deus,  per  omnia  saecula  saecvdonim. 
Amen. 

*»  IIOMILIA  XXV. 
Ilabita  ad  populum  in  basilica  ^^  sancti  Joannis, 

qna3  a[  pellatur  Constantiniana,   ^'  Feria  quinta 

Paschic. 

LECTIO  S.  EVANG.  SEG.  JOAN.  XX,   ii-iS. 

In  illo  tsmpore,  Maria  stahat  ad  monumenlmm.  forit 


prccsenlis  vita)  tempore»  *  ad  refectionem  supernae     plorans,  Dum  ergo  fleret,  iiwHnavU  se,  et  pratpexitiit 


*  Ita  Corb.  Germ.,  et  potiores  Mss.  In  Gussanv., 
et  qui  in  pisce  asso  figurari  voluit  tribulatione. 

•  Duo  priores  Gemet.  ac  prior.  Garn.,  et  resurre- 
cHonem  nostram. 

3  PrimusCarn.,  in  oBteiiM  reswrectione. 

*  Lungip.,  ad  rcfcctionis  supema  eontemplationem. 

•  Priiiius  Carn  ,  dicinw  passionis. 
®  Idem  Codex,  odia  superant. 

'  Ira  Mss.  ct  ^et.  Ed.ln  reoefit.  leeHnr  eognoscere 
posse.iswnes  Dei, 

« Longip.,    duo  priores  Gemet.  ac  Bigot.,    hie 


quandoque» 

^  Duo  priores  Gemet.,  roborat  Jetus  C.  D,  Xi 
cui  cum  P,  el  Sp.  S.  Iwnor  et  tmp.  i>er  ovuiio,  etc 

^°  Kst  in  Coib.  deciina  quinta.  In  Later.  decima 
sexta.  In  Cod.  reg.  Sncc.  \igesima. 

**  In  Later.,  inbasil.  S.  Salcatoris  qwe  appeUaiiir, 
etc. 

^^  ila^c  in  vct.  Mss.  minime  leguntur,  sed  tantum 
in  duobus  post.  Gemet.  ac  aliis  ejusdem  «taliA  ant 
inferioris. 


«189 


XL  HOMILIARUM  IN  RVAN6ELIA  LTB.  H.  —  HOMIL.  XXV. 


liOO 


monumen^um ;  et  vidit  duos  angelos  in  albis,  sedentes,  A  Quaesivit  ergo  prins,  et  minime  mTenft ;  pene^^era* 


unum  ad  caput,  et  unum  ad  pedes,  ubi  positum  fuerat 
corpus  Jesu.  Dicunt  ei  illi  :  Mulier,  quid  plorasf 
Dicit  eis,  Quia  tulerunl  Dominum  meuMf  et  nescio  ubi 
posuerunt  eum.  Ecec  cum  dixissct,  conversa  est  retror" 
sum,  etvidit  Jesum  stantem,  et  non  sciebat  quia  Jesum 
est.  Dicil  ei  Jesus  :  Mulier,  quid  ploras?  Quem  quce^ 
ris  ?  Illa  exisiimans  quia  hortulanus  esset,  dicit  ei : 
Domine,  $i  tu  sustuHsli  eum,  dicito  mVii  ubi  poiuisH 
eurn,  el  ego  eum  tollam.  Dicit  ei  Jesus :  Maria.  Con- 
versa  illa,  dicit  ei :  Rahboni,  quod  dicitur  magister. 
Dicit  ei  Jesus  :  Noli  me  iangere,  nondum  enim  ascendi 
ad  Patrem  meum.  Vade  autem  ad  fratres  meos,  el  dic 
eis:  Ascendo  adPatrem  meum  etPatrem  vestrum,Deum 
meum  et  Deum  vestrum.  Venit  Maria  Magdalene  annun. 


vit  ut  quaereret,  unde  et  contigit  ut  inveniret  ac- 
tumque  est  ut  desideria  dilata  crescerent,  et  cre»- 
centia  caperent  quod  invenissent.  Hinc  est  enim 
quod  de  eodem  sponso  Ecclesia  in  Ganticis  cantico- 
rum  dicit :  In  lectulo  meo  per  noctes  qumiei  quem 
diligit  animu  mea ;  qtuBsivi  illum,  et  non  inveni.  Sur^ 
gam,  et  circuibo  civitatcm,  per  vicos  et  plateas  quofrnv/i 
qiiem  diligit  anima  mea  {Cant,  m,  2).  Quae  defectum 
quoque  inventionis  ingeminat,  dicens  :  Quoisivi  il^ 
lum,  etnon  inveni(Ibid.).  Sed  quia  diu  inventio  se 
non  clongat,  si  inquisitio  non  desislal,  adjrtngit : 
Invenerunt  me  vigiles  qid  custodiunt  civitatem.  Num 
quem '  diligit  anima  mea,  vidistis?  Paulubm  cum 
pertransissem  eos,  inveni  quem  diligit  anima  mea 


tians  discipulis  Quia  vidi  Dominum,elh(Bcdixitmihi,  g  (ibid.,  3,  4).  Dilectum  namquc  in  lectulo  qujerimus, 


1544  i.  Maria  Magdalene,  quse  fuerat  in  civitate 
peccatrix,  amando  vcritatem,  lavit  lacrymis  maculas 
criminis :  et  vox  Veritatis  impletur,  quia  dicitur:  Dir- 
missa  sunt  ei  peccaia  mulia,  quoniam  dilexit  multum 
(Luc.  VII,  47).  Qnae  enim  prius  frigida  peccando  re- 
inanserat,  postmodum  amando  fortiter  ardebat.  Nam 
|>ost(}uam  venit  ad  monumentum,  ibique  corpus  do 
ininicum  non  iuvenit,  sublatum  credidit,  atque  dis. 
cipulis  nuntiavit.  Qui  venientes  1645  viderunt, 
«tque  ita  esse  ut  muiier  dixerat  crediderunt.  Et  de 
eis  protinns  scriptum  est :  Abierunt  ergo  discipuli  ad 
semetipsos.  Ac  deinde  subjungitur:  Maria  autem 
«ta6a(  ad  monumentum  foris  plorans  (Joan.  xx,  10). 
Qua  in  re  pensandum  est  hujus  mulieris  mentem 


quando  in  praisentis  vitae  aliquantula  requie  Redemp- 
toris  nostri  desiderio  suspiramus.  Per  noctem  qnae* 
rimus,  quia  etsi  jam  in  illo  mens  vigilal,  tamcn  ad- 
huc  oculus  caligat.  Sed  qui  dilectum  suum  non  in- 
venit,  rostat  ut  surgat,  et  civitalem  circumeat,  id 
est  sanctrim  clectorum  Ecclesiam  mente  et  inquisi- 
tione  percurrat ;  per  vicos  eum  et  plaleas  quncrat, 
id  est  per  angusta  et  lata  gradientes  aspiciat,  ui  si 
qua  in  eis  valeat  invenire  ejus  vestigia  exquirat, 
quia  sunt  nonnulli,  etiam  vitae  saecularis,  qui  imi- 
tandum  aliquid  habeant  de  actione  >  irlutis.Qaffiren- 
tes  autem  nos  vigiles  inveniunt  qui  cuslodiunt  civi- 
tatcm,  quia  sancti  patres,  qui  Ecclesia3  statum  cus« 
todiunt,  bonis  nostris  studiis  occurrnnt,  ut  suo  vel 


quanta  \is  anioris  accenderat,  quae  a  monumento  q  verbo,  vel  scripto  nos  doceant.  Qnos  cum  paululum 


Domini,  etiam  discipulis  recedentibus,  non  recede* 
bat.  Exquirebat  quem  non  invenerat,  flebat  inqui- 
rendo,  et  amoris  sui  igne  succensa,  1546  ejus 
quem  ablatum  credidit  ardebat  desiderio.  Unde  con- 
tigit  ut  eum  sola  tunc  viderct,  quae  remansit  ut 
quaererot,  quia  uimirum  virtus  boni  operis  perse- 
verantia  est,  cl  voce  Veritatis  dicitur :  Qui  aulem 
persereraverit  usque  in  fineiu,  hic  salvus  erit  (Malth. 
X,  12;  XXIV,  13).  '  Et  prieccptolegiscaudahostiajin 
fiacrificio  jubetur  offcrri  (Levit.  iii,  9).  In  cauda 
quippe  linis  est  corporis;  et  ille  bene  immolat,  qui 
Bacrificium  l)oni  operis  usque  ad  finem  debita?  per- 
dncit  actiouis.  Ilinc  Joseph  inter  reliquos  fratres 
taiarem  tunicam  habuisscdescribitur  (Genes.  xxxvii. 


pertransinms,  invenimus  quem  diligimus,  quia  Re- 
demptor  noster  ^  etsi  humilitate  Iiomo  intor  homi- 
nes,  divinitale  tamen  super  hominos  fuit.  Cum 
ergo  ^  transeuntur  vigilos,  diloctus  invcnitur,  quia 
cum  prophetas  ct  apostolos  infra  ipsum  csse  conspi- 
cimus,  ilhim  «jui  natura  Dcus  ost  osse  supra  homi- 
nes  consideramus.  Prius  crgo  non  inveniendus  quaj- 
ritur,  ut  post  inventus  striclius  loneatur.  Sancta 
enim  dosideria,  ut  prxdiximus,  dilalione  croscunt. 
Si  autem  dilatione  deficiunt,  desideria  non  fuerunt. 
IIoc  amore  arsit,  quisquis  ad  veritatcm  pertingere 
potuit.  Hinc  namque  David  ait :  Sitivil  anima  mea 
1547  ad  Deum  vivum,  quando  veniam  et  apparebo 
ante  faciem  Dei  ?  {Psal.  xu,  3.)  Hinc  nos  admonet, 


3).  Tunica  quippe  usque  ad  talum  esl  opus  bonum  jj  dicens:  Quwrite  faciem  ejus  semper  (Psal.  civ,  4). 


usque  adconsummationem. 

2.  Sed  Maria,  cum  fleret,  inclinavit  so,  et  pros- 
pexit  in  monumentum.  Certe  jam  monumentum  va- 
CHum  viderat,  jaiirsublatum '  Doininum  nuntiaverat; 
^id  est  quod  se  iterum  inclinat,  iterum  videre  desi- 
4erat?  Sed  amanli  eemel  aspexisse  non  suificit,  quia 
?is  «DoriB  intentioneni  multiplicat  inquisitionis. 


Hinc  propheta  ait :  ilmma  mea  desideravit  te  in  nocte, 
sed  et  spiritu  meo  tn  prascordiis  meis  de  mane  vvjitabo 
ad  te  (Isai.  xxvi,9).  Hinc  iterum  Ecclosia  in  Canli- 
cis  canticorum  dicit :  Vulnerata  charitate  ego  sum 
(Cant.  IV,  9).  Justum  quippe  esl  ut  ex  ^isionc  modici 
pertingat  ad  salutem,  qwx  per  aestum  ejus  desiderii 
volnus  amoris  portat  in  pectore.  Ilinc  rorsus  ait  * 


*  Eodem  sensu  locus  hlc  usurpatur  lib.  i  Moral., 
nnm.  50,  olim  cnp.  20.  Ad  quom  locum  alludens 
«(uoque  iiemardus  in  epist.  78,  ad  Sugorium  ahba- 
tem,  scribit :  Hostia!  caudam  jungecapiii,  ac  tum  cum 
Dei  gratia  jam  polymitam  cura  facere  et  ialarem. 

'  Helvac,  Dominum  discipulis  nuntiaverat: 

*  Tres  Gemet.  ac  Bigot.«  dilexit. 


♦  Duo  priores  Gemet.  ac  secundus  Carn.,  elsi  hu- 
tnam'to/c ;  quam  lectionem  pracferondam  duceromuf 
propter  antithesim  humaniiatis  ci  dicinilntis,  nisiob 
starent  alii  Mra.  non  solom  plares,  sed  potiores, 
Editorumque  consensns. 

*  Longip.,  trameun^. 


il9l 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


ii9S 


Anima  mea  liquefacia  esi,  utdilecim  lacutus  est  {Ibid.,  A 
V,  6).  Mens  aamqne  hominis  conditoris  sui  speciem 
non  quaerentis  male  dura  est,  quia  in  semetipsa  re- 
manet  frigida.  At  si  ardere  jam  ex  desiderio  ccBpe- 
rit  ad  seqnendum  qaem  diiigit,  liquefacta  per  ignem 
amoris  carrit.  ^  Fit  desiderio  anxia,  vilescant  in  sae- 
calo  cancta  qaae  placebant,  nihil  est  qaod  extra 
conditorem  libeat,  et  qaae  prias  delectabant  ani- 
mam^  fiant  postmodam  vehementer  onerosa.  Nihii 
ejus  moestitiam  consolatar,  qaousqae  adhuc  qui  de- 
sideratur  non  aspicitar.  Mceret  mens,  lux  ipsa  fasti- 
dio  est ;  talique  igne  in  mente  decoquitur  rubigo 
culpae,  et  succensus  animus  quasi  aari  more,  quia 
per  usum  speciem  perdidit,  per  incendium  clarescit. 
5.  Ista  itaque  quae  sic  amat,  quae  se  ad  monumen- 
tum  quod  perspexerat  iterum  inclinat,  videamus  ^ 
quo  fructa  vis  amoris  in  ea  ingeminat  opus  inquisi- 
tionis.  Sequitur  :  Vidii  duos  angelos  %n  alhis,  seden- 
tes,  unum  ad  caput,  et  unum  ad  pedes,  ubi  positum 
fuerat  cwpus  Jesu.  Quid  est  quod  in  loco  dominici 
corporis  duo  angeli  videntur,  unus  ad  caput,  atque 
alius  ad  pedes  sedens,  nisi  quia  Latina  lingua  ange- 
lus  nuntius  dicitur,  et  ille  ex  passione  sua  nuntian* 
dus  erat,  qui  et  Deus  est  ante  saecula,  et  homo  in  fine 
saeculorum  ?  Quasi  ad  caput  sedet  angelus, '  cum  per 
apostolum  Joannem  praedicatur  qvdaiinprincipioerat 
Verbwn,  et  Verhum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat 
Verbum  (Joan.  i,  i).  Et  quasi  ad  pedes  sedet  ange- 
lus,  cum  dicit:  Verbum  caro  factum  est,  et  habitavit 
in  nobis  {Ibid.,  i4).  Possumus  etiam  per  dnos  ange- 
los  duo  Testamenta  cognoscere,  unum  prius,  et 
aliud  sequens.  Qui  videlicet  angeli  per  locum  domi- 
nici  corporis  sibimet  sunt  conjuncti,  quia  nimirum 
utraque  Testamenta,  dum  pari  sensu  incarnatum  et 
mortuum  ac  resurrexisse  Dominum  nuntiant,  quasi 
Testamentum  prius  ad  caput,  et  Testamentum  poste- 
rius  ad  pedes  sedel.  Unde  et  duo  cherubim  quae  pro- 
pitiatorium  tegunt  sese  invicem  aspiciuntversisvul- 
tibus  in  propitiatorium  ("jEarod.  xxv,  20).  Cherubim 
quippe  plenitudo  scientiae  dicitur.  Et  quid  per  duo 
cherubim  nisi  utraque  Testamenta  signaniur?  Quid 
vero  per  propitiatorium  nisi  incarnatus  Dominus 
figuratur?  De  quo  Joannes  ait :  Ipse  est  enim  propt- 
tiatio  pro  peccatis  nostris  (I  Joan.  ii,  2).  Et  dum  Tes. 
tamentum  Yetus  hoc  faciendum  denuntiat  quod  Tes- 
tamentum  Novum  de  Domino  factum  clamat,  quasi 
ulraque  cherubim  se  invicem  aspiciunt,  dum  vultus  D 
in  propitiatorium  vertunt,  quia  dnm  inter  se  posi- 
tum  incarnatum  Dominum  vident,  asuo  aspectunon 
discrepant,  quae  dispensationis  ejus  mysterium  con. 
cordiler  narrant. 

4.  Requirunt  Mariam  angeli,  dicentes :  MuUer^ 
1648  quid  plorasf  Et  dicit  eis  :  Quia  tulerunt  Do- 
minum  meum,  et  netcio  ubi  posuerunt  euni,  Ipsa  nam- 
qae  sacra  eioquia,  quae  in  nobis  lacrymas  amoris 


excitant,  easdem  iacrymas  consolantnr,  dum  nobis 
Rcdemptoris  nostri  speciem  promittont.  Sed  notan- 
dum  joxta  historiam  est  quod  muiier  non  ait :  Tale- 
runt  corpus  Domini  mei :  sed,   Tulerunt  Domtnum 
meum.  Usus  namque  sacri  eloquii  est  nt  aliqaando 
ex  parte  totum,  aliquando  vero  ex  toto  partem  si- 
gnificet.  Ex  parte  etenim  totum  signat,  sicut  de  Ja- 
cob  filiis  scriptum  est :    Quia  descendU  Jacob   in 
Mijyptum  in  animabus  septua>ginta  (Genes.  xlvi,  27). 
Neque  enim  in  iEgyptum  animae  sine  corporibns 
dcscenderunt ;  sed  per  solam  animam  totns  homo 
significatur,  quia  ex  parte  totum  exprimitor.  Et  so- 
lum  dominicum  corpus  in  monumento  jacuerat,  et 
Maria  non  corpus  Domini,  sed  sublatam  Dominum 
quaerebat,  videlicet  ex  toto  designans  partem.  H^ec 
cum  dixisset,  conversa  retrorsum,  vidit  Jesum  stan^ 
tem,  et  nesciebat  quia  Jesus  esset.  Notandum  quod 
Maria,  quae  adhuc  de  Domini  resurrectione  dubita- 
bat,  retrorsum  conversa  est  ut  videret  Jesom,  qaia 
videlicet  per  eamdem  dubitationem  saam  gnasi  te^ 
gum  in  Domini  faciem  miserat,  quem  resorrexisse 
minime  credebat.  Sed  quia  amabat  et  dubilabat, 
videbat  et  non  agnoscebat,  '  eumqae  ilU  el  amor 
ostendebat,  et  dubietas  abscondebat.  Cujus  adhue 
ignorantia  exprimitur  cum  subinfertur :  Et  nesciebtA 
quia  Jesus  esset.  Qui  dixit  ei :  Mulier,  quid  ploras  t 
Quem  quceris  ?  Interrogatur  doloris  causa,  ut  augea- 
tur  desiderium^  quatenus  cum  nominaret  qaem  qu»- 
reret  in  amore  ejus  ardentins  aestaaret.  Illa  exislH 
mans  quia  hortulanus  esset,   dicit  ei:  Domine,  si  tv 
sustulisti  eum,  dicito  mihi  ubi  posuisti  eum,  et  ego  ewm 
tollam.  Forsitan  nec  errando  haec  molier  erravit, 
quae  Jesum  hortulanum  credidit.  An  non  ei  spirita- 
liter  hortulanus  erat,  qui  in  ejus  pectore  per  amoris 
sui  semina  virtutum  virentia  plantabat  ? 

5.  Sed  quid  est  quod  viso  eo  qnem  hortalanum 
credidit,  cni  uecdum  dixerat  qnem  quaerebat,  ait: 
Domine,si  tu  sustulisti eum?  QvL9si  enim  jam  dixisset 
ex  cujus  desiderio  plangeret,  eum  dicit  quem  noQ 
dixerat.  Sed  vis  amoris  hoc  agere  solet  in  animo, 
ut  qucm  ipsc  semper  c^gitat,  nullam  aiinm  igno- 
rare  credat.  Recte  et  haec  mulier  qaem  qnaerit  non 
dicit,  et  tamen  dicit :  Si  tu  sustulisti  eum,  quia  al- 
teri  non  putat  incognitum,  quem  sic  ipsa  continno 
^  plangit  desiderio.  Dicit  ei  Jesus :  Maria.  Postqnam 
eam  communi  vocabulo  appellavit  ex  sexu,  et  agni- 
tus  non  cst,  vocat  ex  nomine.  Ac  si  ei  aperte  di- 
cat :  Recognosce  eum,  a  quo  recognosceris.  Perfecto 
quoque  viro  dicitur:  Novi  teexnomine{Exod.xixm, 
12),  quia  homo  commune  omnium  nostrum  vocaba- . 
lum  est,  Moyses  vero  proprium,  cai  recte  dicitur 
quia  ex  nomine  scitur,  ac  si  ei  aperte  Dominus  di- 
cat :  Non  te  generaliter  ut  caeteros,  sed  specialiter 
scio.  Maria  ergo  quia  vocatur  ex  nomine,  recogno^ 
cit  auctorem,  atque  eum  protinus  rabboni,  id  eit 


'  Tertius  Gemet.,  etcum  sit  desiderio  anxia. 
•  Belvac.,  Germ.  et  duo  Cam.,  cum  per  apostolos 
prcedicatur.  Tres  Gemet.,  cum  per  afostolum  prced- 
'  Yal.  Cl.  et  Longip.,  eum  quem  iU%.  Sicolim  scri. 


ptum  fuisse  in  C.  Germ.  saspicamur  ex  abrasis  bic 
quibusdam  litteris. 
^  Bigot.,  plangit  desideratum. 


im 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  II.  -  HOMIL.  XXV. 


1194 


niagistram  vocat,  quia  et  ipse  erat  qai  quaerebatar  A  loquens  indicat  quia  eumdem  Patrem  et  Deum  ^  dis- 


exterios,  et  ipse  qui  eam  interius  ut  qusreret  do- 
oebat.  Jam  vero  ab  evangelista  non  subditur  quid 
mulier  fecit,  sed  ex  eo  1549  *  innuitur  quod  au- 
divit.  Cui  dicitur  :  Noli  me  tangere ;  nondum  enim 
ascendi  ad  Patrem  meum.  In  his  namque  verbis  os- 
tenditur  quod  Maria  amplecti  voluit  ejus  vestigia, 
quem  recognovit.  Sed  ei  magister  dicit :  Noli  me^ 
tangere.  Non  quia  post  resurrectionem  Dominus 
tactum  renuit  feminarum,  cum  de  duabus  ad  sepul- 
crum  ejus  ^  venientibus  scriptum  sit  :  Accesserunt^ 
et  ienueruni  pedes  ejus  {Matlh.  xxviii,  9^. 

6.  Sed  cur  tangi  non  debeat  ratio  quoque  additur 
cnm  subinfertur  :  Nondum  enim  ascendi  ad  Pairem 
meum,  In  corde  etenim  nostro  tunc  Jesus  ad  Patrem 


similiter  habeat  ipse  quam  nos.  Ascendo  ad  Patrem 
meum,  videlicet  per  naturam  :  Et  Patrem  vestrum, " 
per  gratiam.  Ad  Deum  meum,  quia  descendi ;  ad 
Deum  vesti^m,  *  quia  ascendetis.  Quia  enim  et  ego 
homo,  Deus  mihi  est ;  quia  vos  ab  errore  liberati, 
Deus  est  vobis.  Distincte  ergo  mihi  Pater  et  Deus 
est,  quia  quem  ante  saecula  Deum  genuit,  hominem 
in  fine  saeculorum  ^  mecum  creavit.  Venit  Maria 
Magdalene  annuntians  discipulis  quia  vidi  Dominum, 
et  hcec  dixi  fniTitt.Ecce  humani  generis  culpa  ibi  abs- 
ciditur  unde  processit.  Quia  enim  in  paradiso  mu- 
lier  viro  propinavit  mortem  (Genes.  iii,  6),  a  sepul- 
cro  mulier  viris  annuntiat  vitam ;  et  dicta  sui  vivifi- 
catoris  narrat,  1550  quae  mortiferi  serpentis  verba 


ascendit,  cum  aequalis  creditur  Patri.  Nam  quisquis  B  narraverat.  Ac  si  humano  generi  non  verbis  Domi- 


eum  aequalem  Patri  non  credit,  adhuc  in  ejus  pec- 
tore  ad  Patrem  Dominus  non  ascendit.  Ille  ergo  Je- 
sum  veraciter  tangit,  qui  Patri  Filium  coaeternum 
credit.  In  corde  etenim  Pauli  jam  ad  Patrem  Jesus 
ascenderat,  cum  idem  Paulus  dicebat :  Qui  cum  in 
forma  Dei  esset,  non  rapinam  arhitratus  est  esse  se 
asqualem  Deo  (Philip.  u,  6).  Unde  Joannes  quoque 
Redemptorem  nostrum  manu  fidei  tetigit,  qui  ait  : 
In  principioerat  Verbum,  et  Verbum  eratapud  Deum 
et  Deus  erat  Verbum.  Hoc  erat  in  principio  apud 
Deum.  Omnia  per  ipsum  facta  sunt  (Joan.  i,  1,  2). 
Tangit  ergo  Dominum,  qul  eum  Patri  aeternitate 
substantiae  aequalem  credit.  Sed  fortasse  aliquis  ta- 
cita  quaestione  pulsatur  quomodo  Filius  Patri  esse 


nus,  sed  rebus  dicat :  De  qua  manu  vobis  illatus  est 
potus  mortis,  de  ipsa  suscipite  poculum  vitae. 

7.  Hccc  de  expositione  (ectionis  evangelicae  suc- 
cincte  transcurrimus ;  nunc,  opitalante  eodem  de 
quo  loquimur  Domino,  et  resurrectionis  ejus  glo- 
riam,  et  pietatis  viscera  consideremus.  Citins  enim 
a  morte  voluit  resurgere,  ne  nostra  diu  anima  in  in- 
fidelitatis  morte  remaneret.  Unde  bene  quoque  per 
Psalmistam  dicitur  :  De  torrente  in  *  via  bibet,  pro- 
pterea  exnltabit  caput  (Psal.  cix,  7).  In  humano 
quippe  genere  ab  ipso  mundi  initio  torrens  mortis 
effluxerat  :  sed  de  hoc  torrente  Dominus  in  via  bi- 
bit,  quia  mortem  in  transitu  gustavit.  Atque  ideo 
exaltavit  caput,  quia  hoc  quod  moriendo  in  sepul- 


aequalis  possit.  Qua  in  re  humana  natura  quod  ad-  q  cro  posuit,  resurgendo  super  angelos  elevavit ;  et 


roirando  comprehendere  non  valet,  restat  ut  hoc  sibi 
esse  credibile  ex  admiratione  alia  sciat.  Habet  nam- 
que  quod  ad  haec  sibi  sub  brevitate  respondcat. 
Constat  enim  quia  ipse  creavit  matrem  in  cujus  vir- 
gineo  utero  ex  humanitate  crearetur.  Quid  ergo  mi- 
rum  si  aequalis  est  Patn,  qui  prior  est  matre?  Paulo 
quoque  attestante  didicimus,  Christum  Dei  virtutem, 
et  Dei  sapientiam  (I  Cor.  i,  24).  Qui  ergo  Filium 
minorem  putat.  Patri  specialiter  derogat,  cujus  sa- 
pientiam  ei  esse  inaequalem  fatetur.  Quis  etenim 
homo  potens  sequanimiter  ferret,  si  quis  ei  diceret  : 
Magnus  qnidem  es,  sed  tamen  sapientia  tua  te  mi- 
nor  est?  Ipse  quoque  Dominus  dicit  :  Ego  et  Pater 
unum  sumus  (Joan.  x,  30).  Et  rursus  ait  :  Patei 


inde  antiquum  hostem  inaetemum  perculit,unde  sae- 
vire  contra  se  manus  persequentium  temporaliter 
permisit.  Quod  aperte  Dominus  beato  Job  indicat» 
dicens  :  Nunquid  capies  Levtathan  homo  (Job,  xl, 

19,  20)? 

8.  Per  Leviathan  quippe,  quod  additamentum  eo- 
rum  dicitur,  cetus  ille  devorator  humani  generis  de- 
signatur.  Qui,  dum  se  divinitatem'  homini  addere 
spopondit,  immortalitatem  sustulit.Qui  praevarica- 
tionis  quoque  culpam,  quam  primo  homini  propina- 
vit,  dum  se  sequentibus  pessima  persuasione  multi- 
plicat,  poenas  eis  sine  cessatione  coacervat.  In  hamo 
autem  esca  ostenditur,  aculeus  occultatur.  Hunc 
ergo  Pater  omnipotens  hamo  ccepit,  quia  ad  mortem 


major  me  est  (Ibid.,  xiv,  28).  De  quo  etiam  scriptum  n  ^^^^^^  unigenitum  Filium  incamaium  misit,  in  qno  et 


est,  quia  subditus  erat  parentibus  9uis  (Luc.  ii,  51). 
Qoid  ergo  mirum  si  ex  humanitate  sua  minorem  sc 
Patre  asserit  in  coelo,  ex  qua  subjectus  erat  etiam 
parentibus  in  terra?  Ex  qua  humaniute  nunc  Ma- 
riae  dicitur  :  Vade  ad  fratres  meos,  et  dic  eis  :  As^ 
eendo  ad  Patrem  meum  et  Patrem  vestrum,  •  Deum 
meum  et  Deum  vestrum.  Cum  meum  dicat  et  vestrum, 
cur  non  communiter  dicit  nostrum  ?  Sed  distincte 


caro  passibilis  videri  posset,  et  divinitas  impassibi- 
lis  videri  non  posset.  Cumque  in  eo  serpens  iste  per 
manus  persequentium  escam  corporis  momordit,  di- 
vinitatis  illum  aculeus  perforavit.  Prius  vero  eum  in 
miraculis  Deum  cognoverat,  sed  de  cognitione  sua 
ad  dubitationem  cecidit,  quando  hunc  passibilem  vi- 
dit.  Quasi  hamus  ergo  fauces  glutientis  tenuit,  dum 
in  illo  esca  camls  patuit,  quam  devorator  appeteret; 


*  Primus  Cam.»  invenitur. 

*  Bigot.,  currentibus.  Consentit  tertius  Gemet. 

'  In  C.  Germ.,  Bolvac.  et  tertius  Gemet.,   ad 
Deum  meum. 

*  Secundus  Carn.,  similiter. 

'  Bigot.,  id  est,  per  gratiam. 

Patrol.  LXXVI. 


«  Tres  Gemet.  ac  Bigot.,  quia  aieendista. 
'  Corb.  Germ.  et  duo  priores  Gemet.,  me  ereatii. 
*Longip.,  Val.  Cl.,  tres  Gemet.,  Bigot.,  6i6tli.. 
exaltavit. 
^  Primus  Cam.,  divinitatem  Domini. 


% 


1195 


SAiNGTI  GHEGORII  MAGNI 


11% 


et  divinitas  passionis  tempore  latuit,  quae  necaret 
In  hamo  ejus  incamationis  captus  est,  quia  dum  in 
illo  appetit  escam  corporis,  transfixus  est  aculeo  di- 
vinitatis.  ILi  quippe  inerat  humanitas,  qnae  ad  se  de- 
voratorem  duceret ;  ibi  divinitas,  quae  perforaret ; 
ibi  aperta  infirmitas,  quae  provocaret ,  ibi  occulta 
virtus,  quae  raptoris  faucem  transfigeret.  In  hamo 
igitur  captus  est,  quia  inde  interiit  unde  momordit. 
Et  quos  jure  tenebat  mortales  perdidit,  quia  eum  in 
quo  jus  non  habuit  uxorte  appetere  immortalem  prae- 
sumpsit. 

9.  Hinc  est  etiam  quod  haec  ipsa  de  qua  loquimur 
Maria  vivit,  quia  ille  pro  humano  genere  qui  morti 
nihil  debebat  occubuit.  Hinc  est  quod  nos  quotidie 
od  vitam  post  culpas  revertimur,  quia  *  ad  poenam 
nostram  conditor  sine  culpadescendit.Ecce  jaman- 
tiquus  hostis  ea  quae  dc  humano  genere  coeperat  spo- 
lia  amisit,  supplantationis  suae  victoriam  perdidit. 
Quotidie  peccatores  '  ad  vitam  redeunt,  quotidie  de 
ejus  faucibus  Redemptoris  manu  rapiuntur.  Unde 
bene  quoque  ad  beatum  Job  voce  dominica  iterum 
dicitur  :  Aut  armUla  perforabis  maxillam  ejus  (Joh, 
XL,  21)?  Armilla  ubi  ponitur,  ambiendo  constringit. 
1551  Quid  ergo  per  armillam,  nisi  circumple- 
ctens  nos  divina  misericordia  designatur?  Quae  Le- 
viathan  istius  maxillam  perforat,  dum  nobis  post 
perpetrata  quae  prohibuit,  adhuc  poenitentiae  reme- 
dium  ostendit.  Armilla  Dominus  maxillam  Levia- 
than  perforat,  quia  ipse  inefiabili  misericordiae  susc 
potentia  sic  malitiae  antiqui  hostis  obviat,  ut  ali- 
quando  eos  etiam  quos  jam  coepit  amittat.  Et  quasi 
ab  ore  iilius  cadunt,  qui  post  perpetratas  culpas  ad 
innocentiam  redeunt.  Quis  enim  ore  illius  semel  ra- 
ptus,  maxillam  ejus  evaderet^  si  perforata  non  es- 
set?  An  non  in  ore  Petrum  tenuit,  cum  negavit 
{Matth.  XXVI,  76,  seq.)f  Annon  in  ore  David  tenuit 
cum  in  tantam  se  Iuxuri8evoraginemmersit(//jRe^. 
XI,  4)?  Sed  dum  ad  vitam  uterque  per  poeniten- 
tiam  rediit,  Leviathan  iste  eos  aliquo  modo  quasi 
per  maxillae  suae  foramen  amisit.  Per  foramen  ergo 
maxillae  ab  ejus  ore  subtracti  sunt,  qui  post  perpe- 
trationem  tantae  nequitiae  poenitendo  redierunt.Quis 
autem  hominum  Leviathan  istius  os  evadat,  ut  illi- 
cita  nulla  committat  ?  Sed  hinc  cognoscimus,  quan- 
tum  Redemptori  humani  generis  debitores  sumus, 
qui  non  solum  nos  in  ore  Leviathan  ire  prohibuit 
sed  ab  ore  etiam  ejus  redire  concessit.  Qui  spem 
peccatori  non  abstulit,  quia  maxillam  ejus,  ut  eva- 
dendi  viam  tribueret,  perforavit,  ut  saltem  post 
morsum  fugiat,  qui  incautus  prius  cavere  noluit  ne 
morderetur.  Ubique  ergo  nobis  occurrit  supema  me- 
dicina,  quia  et  dedit  homini  praecepta,  ne  peccet, 

*  Val.  CI.,  Longip.  et  Bigot.,  ad  pcenam  noster 
conditor. 

*  Ed.  Rothomag.,Antuerp.  etaliae  vet.,(uitjeniam 
reniendo  a  sua  potestate  receaunt, 

^  In  tota  hac  homilia  Gregorius  ex  tribus  sanctis 
feminis,  sc.  Maria  sorore  Lazari,  Maria  Magdalene, 
et  muliere  peccatrice  cui  dimissa  sunt  peccata,  quia 
dilexit  multum,  unicam  conflavit.  De  hac  Quaestione 


A  et  tamen  peccanti  dedit  remedia,  ne  desperet.  Unde 
cavendum  summopere  est  ne  quis  delectaiione  pec- 
cati  Leviathan  istius  ore  rapiatur ;  et  tamen  si  ra- 
ptus  fuerit,  non  desperet,  quia  si  peccatum  perfecte 
lugeat,  adhuc  foramen  in  maxilla  ejus  invenit,  per 
quod  evadat. 

10.  Adest  testis  divinae  misericordiae,  haec  ipsa  de 
qua  loquimur  ^  Maria^  de  qua  Pharisaeus  dum  pieta- 
tis  foutem  vellet  obstruere,  dicebat  :  Hic  si  esset 
propheta,  sciret  utique  qua  et  qualis  est  mulier  qua 
tangit  eum,  quia  peccatrix  est  (Luc.  vii,  39).  Sed  lavit 
lacrymis  maculas  cordis  et  corporis,  et  Redemptoris 
sui  ^  vestigia  tetigit,  quae  sua  itinera  prava  dereli- 
quit.  Sedebat  ad  pedes  Jesu,  verbumque  de  ore  il- 
lius  audiebat.  Viventi  adhaeserat,  mortuum  qusre- 

Q  bat.  Viventem  reperit,  quem  mortuum  quaesivit. 
Tantumque  apud  eum  locum  gratiae  invenit,  ut  hune 
ipsis  quoque  apostolis,  ejus  videlicet  nuntiis^  ipsa 
nuntiaret.  Quid  itaque,  fratres,  quid  in  hac  re  debe- 
mus  aspicere,  nisi  immensam  misericordiam  condi- 
toris  nostri,  qui  nobis  velut  in  signo  ad  exemplum 
poenitentiae  posuit  eos  quos  per  poenitentiam  viYere 
post  lapsum  fecit  ?  Perpendo  enim  Petrum,  consi- 
dero  latronem,  aspicio  Zacchaeum,  intueor  Mariam, 
et  nihil  in  his  aliud  video,  nisi  ante  oculos  nostros 
posita  spei  et  poenitentiae  exempla.  Fortasse  enim 
in  fide  lapsus  est  aliquis ;  aspiciat  Petrum,  qni 
amare  flevit,  quod  timide  negaverat  (Matth.  xxvi, 
75j.  Alius  contra  proximum  suum  in  malitia  crude- 
litatis  exarsit ;  aspiciat  latronem,  qui  et  in  ipso  mor- 

p  tis  articulo  ad  vitae  praemia  poenitendo  pervenit 
(Luc.  xxiii,  43).  Alius  avaritiae  aestibos  anhelans 
aliena  diripuit ;  aspiciatZacchaeum,  qui  si  qnid  ali- 
cui  abstulit,  quadruplum  reddidit  (Lue,  xix,  8), 
Alius  libidinis  igne  succensus,  1552canusman(li- 
tiam  perdidit ;  aspiciat  Mariam,  quae  in  se  amorem 
carnis  igne  divini  amoris  excoxit.  Ecce  omnipotens 
Deus  ubique  oculis  noslris  quos  imitari  debeamus 
objicit,  ubique  exempla  suae  misericordiae  oppooit. 
Mala  ergo  jam  displiceant,  vel  experta.  Libenter 
obliviscitur  omnipotens  Deus  quod  nocentes  faimus, 
paratus  est  poenitentiam  nostram  nobis  ad  iimocen- 
tiam  deputare.  Inquinati  post  aquas  salutis,  rena- 
scamur  ex  lacrymis.  1553  Itaqae  juxta  primi  Pa- 
storis  vocem,  sicut  modo  geniti  infantes  lac  concu- 

^  piscite  (I  Petr,  ii,  2).  Redite,  parvuli  filii,  ad  siniun 
matris  vestrae  aetemae  sapientiae ;  sugite  larga  obera 
pietatis  Dei ;  transacta  plangite,  imminentia  viute. 
Redemptor  noster  momentaneos  fletus  nostros  aeter- 
no  consolabitur  gaudio,  '  qui  vivit  et  regnat  ciun 
Deo  Patre  in  unitate  Spiritus  sancti  Deos,  per  om- 
nia  saecula  saeculorum.  Amen. 


plufimae  exslant  dissertationes.  Vide  praesertim  qu» 
de  hoc  argumentoscripsitdoctissimusTillemontins, 
in  commentariis  de  Historia  Ecclesiastica,  tom.  I. 

*  In  vet.  Ed.  Antuerp.,  Rothomag.,  etc.,  restigia 
tersit. 

* 

^  In  duobus  priorib.  Gemet.,  cui  cum  Paire  «I 
Spir.  sancto  honor  et  imp.  per,  etc. 


U97 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGELJA  LIB.  U.  —  HOMIL.  XXVI. 


1198 


'  HOMILIA  XXVI. 


Habita  ad  populiim  in  basilica  *  beati  Joannis,  quae 
dicitur  Constantiniana,  '  in  octavis  Paschae. 

LECTfOS.   EVANGELII  SEC.  JOAN.  XX,  19-31. 

/n  illo  tempore  ^  cum  esset  sero  die  illa  una  sabba" 
torum,  et  fores  essent  clauscB,  uhi  erant  discipuli  con- 
gregati  propter  metum  Judceorum,  venit  Jesus,  et  ste- 
at '  in  medio  eorum,  ei  dixit  eis  :  Pax  vobis,  Et  cum 
hoc  dixisset,  ostendit  eis  manus  et  latus.  Gavisi  sunt 
ergo  discipuli  viso  Domino.  Dixit  ergo  eis  iterum  :  Pax 
vcbis,  Sicut  misit  me  Pater,  et  ego  mitto  vos.  Hcec 
cum  dixissetj  insufjlavit,  et  dixit  eis  :  Acdpite  Spiri- 
tumsanctum:  quorum  remiseritis  peccata,  remittuntut 
ei»,  et  quorum  retinueritis  retenta  sunt,  Thomas  autem 
unus  de  duodecim,  qui  dicitur  Didymus,  non  erat  cum 


A  praebuit,  quam  clausis  januis  introduxit.  Qua  iu  re 
duo  mira,  et  juxta  humanam  rationem  sibi  valde 
contraria  ostendit,  dum  post  resurrectionem  suam 
corpus  suum  et  incorruptibile  et  tamen  palpabile  de- 
monstravit.  Nam  et  corrumpi  necesse  est  quod  pal- 
patur,  et  palpari  non  potest  quod  non  corrumpitur. 
Sed  miro  modo  atque  inaestimabili  Redemptor  noster 
et  incorruptibile  post  resurrectionem,  et  palpabile 
corpus  exhibuit,  ut  monstrando  incorruptibile  invi- 
taret  ad  pra^mium,  et  praebendo  palpabile  ^  firmaret 
ad  fidem.  Et  incorruptibilem  se  ergo,  et  palpabilem 
demonstravit,  ut  profecto  esse  post  resurrectionem 
ostenderet  corpus  suum  et  ejusdem  naturae,  et  alte- 
rius  gloriae. 
2.  Dixit  eis  :  Pcui;  vobis,  Sicut  misit  me  Pater,  et 


ei$quandovenitJesus,Dixeruntergoeialiid%scipuli:  g  ego  mitto  vos,  Id  est,  sicut  misit  me  Pater  Deus 


Vidimus  Dominum.  Ille  autem  dixit  eis :  Nisi  videro 
in  manibus  ejus  fixuram  clavornm,  ei  mittam  digitum 
meum  in  locum  clavorum,  et  mittam  manum  meam  in 
latus  ejus,  non  credam,  Etpost  dies  octo  iterum  erant 
discipuli  ejus  intus  et  Thomas  cum  eis,  Venit  Jesus 
januis  clausis,  et  stetit  in  medio,  et  dixit :  Pax  vobis, 
Deinde  dicit  Thomas :  Infer  digitum  tuum  huc,  et  vide 
manus  mecu ;  et  affer  manum  tuam,  et  mitte  in  latus 
meum  ;  et  noli  esse  incredulus,  sed  fidelis.  Respondit 
Thomas,  et  dixit  ei :  Dominus  meus,  et  Deus  meus. 
Didt  ei  Jesus  :  Quia  vidisti  me,  Thoma,  credidisti  : 
beati  qui  non  viderunt,  et  crediderunt.  Mulia  quidem 
et  alia  signa  fecit  Jesus  in  conspeciu  discipulorum  suo- 
rum,  quce  non  sunt  scripta  in  libro  hoc.  Hcec  autem 
scripta  sunt,  ut  credatis  quia  Jesus  est  Christus  Filius 


Deum,  et  ego  mitto  voshomo  homines.  Pater  Filium 
misit,  1554quihunc  pro  redemptione  generis  hu- 
mani  incamari  constituit.  Quem  videlicet  in  mun- 
dum  venire  ad  passionem  voluit,  sed  tamen  amavit 
Filium  quem  *  ad  passionem  misit.  Electos  vero 
apostolos  Dominus  non  ad  mundi  gaudia,  sed,  sicut 
ipse  missus  est,  ad  passiones  in  mundum  mittit. 
Quia  ergo  et  Filius  amatur  a  Patre,  et  tamen  ad 
passionem  mittitur,  ita  et  discipuli  a  Domino  aman- 
tur,  qui  tamen  ad  passionem  mittuntur  in  mundum. 
Itaque  dicitur  :  Sicut  misit  me  Pater,  et  egomitto  vos, 
id  est,  ea  vos  charitate  diligo  cum  inter  scandala 
persecutorum  mitto,  qua  me  charitate  Pater  diligit, 
quem  venire  ad  tolerandas  passiones  fecit.  Quamvis 
mitti  etiam  juxta  naturam  divinitatis  possit  intelligi. 


Dei,  et  ut  credentes  '  vitam  hcUieatis  in  nomine  ejus,  ^  Eo  enim  ipso  a  Patre  Filius  mitti  dicitur,  quo  a  Pa- 


1552  1 .  Prima  lectionis  hujus  evangelicae  quae- 
8tio  animum  pulsat,  quomodo  post  resurrectionem 
corpusdominicum  verum  fuit,quod  clausis  januis  ad 
discipulos  ingredi  potuit.  Sed  sciendum  nobis  est 
quod  divina  operatio  si  ratione  comprehenditur,  non 
est  admirabiiis;  nec  fides  habet  meritum,  cui  hu- 
mana  ratio  praebet  experimentum.  Sed  haec  ipsa  no- 
atri  Redemptoris  opera,  quae  ex  semetipsis  compre- 
hendi  nequaquam  possunt,  ex  alia  ejus  operatione 
pensanda  sunt,  ut  rebus  mirabilibus  fidem  praebeant 
facta  mirabiliora.  Illud  enim  corpus  Domini  intravit 
ad  discipulos  januis  clausis,  quod  videlicet  ad  hu- 
manos  oculos  per  nativitatem  suam  clauso  exiit 
utero  Virginis.  Quid  ergo  mirum  si  clausis  januis 


tre  generatur.  Nam  sanctum  quoque  Spiritum,  qui 
cum  sit  coaequalis  Patri  et  Filio,  non  tamen  incarna- 
tus  est,  idem  se  Filius  mittere  perhibet^  dicens  :  Cum 
venerii  Paraclitus,  quem  ego  miitam  vobis  a  Patre 
(Joan.  XV,  26).  Si  enim  mitti  solummodo  incarnari 
deberet  intelligi,  sanctus  procul  dubio  Spiritus  nullo 
modo  diceretur  mitti,  qui  nequaquam  incarnatus  est. 
Sed  ejus  missio  ipsa  processio  est  '  qua  de  Patre 
procedit  et  Filio.  Sicut  itaque  Spiritus  mitti  dicitur 
quia  procedit,  ita  et  Filius  non  incongrue  mitti  di- 
citur  quia  generatur. 

3.  HcBC  auiem  cum  dixisset,  insufflavit,  et  dixit  eis  : 
Accipite  Spiritumsanctum.QnBdrendnm  nobis  est  quid 
est  quod  Spiritum  sanctum  Dominus  noster  et  semel 


post  resurrectionem  suam  in  aeternum  jam  victurus  D  dedit  in  terra  consistens,  et  semel  coelo  praesidens  ? 
intravit,  qui  moriturus  veniens  non  aperto  utero  Neque  enim  alio  in  loco  datus  Spiritus  sanctus  aperte 
Yirginis  exivit?  Sed  quia  ad  illud  corpus  quod  vi-  monstratur  nisi,  nunc  cum  per  insufilationem  per- 
derl  poterat,  fides  intuentium  dubitabat,  ostendit  eis  cipitur,  et  postmodum  cum  de  coelo  veniens,  in 
protinns  1653  manus  et  latus;  palpandam  camem      linguis  variis  demonstratur  {Act,  ii,  1  s«g.).Cur  ergo 


*  In  Corb.  est  decima  septima.  In  Lateran.  decima 
octava.  In  Cod.  reg.  Suec.  vigesima  prima. 

*  In  hoc  Cod.,  beati  Joan,  Baptistte. 

s  Haec  non  habent  Cod.  Later.,  reg.  Succ.  et  duo 
Carn.  In  Kalendario  Rom.  Joan.  Front.  le^itur,  Die 
Sabbati  ad  Lateranis.  Caeteram  vir  doctus  in  praeno- 
tatis  ad  istud  Kalend.  contendit  nullam  fuisse  basil. 
Constantinianam,  praeter  basilicam  Salvatoris,  nun- 
qnam  facta  mentione  S.  Joannis  Lateran.  I)e  his 
egimns  in  admonitione. 


^  Bigot.,  cum  sero  faetum  esset, 
■  In  multis  Mss.  et  Excusis  deest  eorum, 
®  C.  Germ.  et  Belvac,  vitam  oBtemam. 
'  Duo  Carn.  et  Longip.,  formaret, 

•  Corb.  Germ.  et  Bigot.,  ad  pcusiones. 

*  Haec  a  Theodulfo  Aurelianensi  in  medinm  ad- 
ducuntur,  ad  probandam  Spiritus  sancti  proces- 
sionem  etiam  a  Filio,  lib.  de  Sp.  sancto  ad  Ca- 
rol.  M. 


1199 


SANGTI  GREGORII  MAGNl 


1200 


prius  in  terra  discipulis  datur,  postmodum  de  co^lo 
mittitur,  nisi  quod  duo  sunt  praecepta  charitatis,  di- 
lectio  videlicet  Dei,  et  dilectio  proximi  ?  In  terra  da- 
tur  Spiritus,  ut  diligatur  proximus;  e  coelo  datur 
Spiritus,  ut  diligatur  Deus.  Sicut  ergo  una  est  chari* 
tas,  et  duo  praecepta,  ita  unus  Spiritus, '  et  duo  data. 
Prius  a  consistente  Domino  in  terra,  postmodum  e 
cobIo,  quia  in  proximi  amore  discitur  qualiter  perve- 
niri  deheat  ad  amorem  Dei.  Unde  et  idem  Joannes 
dicit :  Qui  non  diligit  fratrem  suum  quem  videt,  Deum 
quem  non  videt  quomodo  potesi  diligere  (I  Joan,  iv, 
20)  ?  Et  ante  quidem  discipulorum  mentibus  idem 
Spiritus  sanctus  inerat  ad  fidem,  sed  tamen  mani- 
festa  datione  non  nisi  post  resurrectionem  datus  est. 
Unde  et  scriptum  est  :  Nondum  erai  spiritus  datus, 
quia  Jesus  nondum  fuerat  glorificatus  (Joan,  vii^39). 
Unde  etiam  per  Moysen  dicitur  :  Suxerunt  meld^pe- 
tra,  et  oleum,  de  firma  petra  (Deut,  xxxii,  13).  Neque 
enim  quidquam  tale  juxta  historiam  legitur,  si  tota 
Testamenti  Yeteris  series  *  recenseatur.  Nusquam 
de  petra  mel,  nusquam  oleum  ille  populus  suxit.  Sed 
quia  juxta  Pauli  vocem  :  Peira  erat  Christus  (I  Cor, 
X,  4),  mel  de  petra  suxerunt,  qui  ejusdem  Redemp- 
toris  nostri  facta  et  miracula  viderunt.  Oleum  vero 
de  firma  petra  suxerunt,  quia  efi^usione  sancti  Spiri- 
tus  post  resurrectionem  ejus  ungi  meruerunt.  Quasi 
ergo  infirma  petra  mel  dedit,  quando  adhuc  mortalis 
Dominus  miraculorum  suorum  dulcedinem  1555 
discipulis  ostendit.  Sed  firma  petraoleum  fudit,quia^ 
post  resurrectionem  suam  factusjam  impassibilis, 
per  afilationem  spiritus  donum  sanctae  unctionis  ema- 
navit. 

4.  De  hoc  oleo  per  prophetam  dicitur  :  '  Compw 
trescet  jugum  a  facie  olei  (Isai.  x,  27).  Sub  jugo 
quippe  tenebamur  ^  daemoniacae  dominationis^  sed 
uncti  sumus  oleo  Spiritus  sancti.  Et  quia  nosgratia 
libertatisunxit,  dominationisdxmoniacae  jugum  pu- 
truit,  Paulo  attestante,  qui  ait  :  Uhi  spiritus  Domini, 
ibilibertas  (II  Cor,  iii,  17).  Sciendum  vero  est  quod 
hi  qui  prius  Spiritum  sanctum  habuerunt,  ut  et  ipsi 
innocenter  viverent,  et  in  praedicatione  quibusdam 
prodessent,  idcirco  hunc  post  resurrectionem  Do- 
mini  patenter  acceperunt,  ut  prodesse  non  paucis, 
sed  piuribus  possent.  Unde  et  in  hac  ipsa  datione 
Spiritusdicitur :  Quorumremiserilis  peccata  remittun- 
tur  eis,  et  quorum  reiinuentis  retenia  sunt.  Libet  in- 
tueri  illi  discipuli,  ad  tanta  onera  humilitatis  vocati, 
ad  quantum  culmen  gloriae  sint  perducti.  Ecce  non 
solum  de  semetipsis  securi  fiunt,  sed  etiam  alienae 
obligationis  poteslatem  ^  relaxationis  accipiunt; 
principatumque  snperni  judicii  sortiuntur,  ut  vice 
Dei  quibusdam  peccata  retineant,  quibusdam  rela- 


A  xent.  Sic  sic  eos  a  Deo  decebat  erigi,  qui  tantum  pro 
Deo  consenserant  humiliari.  Ecce  qui  districtQm 
Dei  judicium  metuunt  animarum  judices  fiunt;  et 
alios  damnant,  vel  liberaut,  qui  semetipsos  damnari 
metuebant. 

6.  Horum  profecto  nunc  in  Ecclesia  episcopi  lo- 
cum  tenent.  Ligandi  atque  solvendi  auctoritatem 
suscipiunt,  qui  gradum  regiminis  sortinntur.  Grandis 
honor,  sed  grave  pondus  istius  est  honoris.  Durum 
quippe  est  ut  qui  nescit  tenere  moderamina  vitae  sus 
judex  vitae  fiat  alienae.  Et  plerumque  contingit  (II, 
q.3,  c.  88)  ^  ut  hic  judicii  locum  teneat,  cui  ad  lo- 
cum  vita  minime  concordat.  Ac  saepe  agitur,  ut  vel 
damnet  immeritos,  vel  alios  ipse  ligatus  solvat.  Saepe 
in  solvendis  ac  ligandis  subditis  suae  voluntatis  mo' 

3  tU3,  non  autem  causarum  merita  seqaitnr.  Unde  fit, 
ut  ipsa  hac  ligandi  et  solvendi  potestate  se  privet, 
qui  hanc  pro  suis  voluntatibus,  et  non  pro  subjecto- 
rum  moribus  exercet  (Ibid.,  c.  60).  Saepe  6t,  nt  ergi 
quemlibet  proximum  odio  vel  gratia  moveatur  Pa- 
stor  :  judicare  autem  de  subditis  digne  neqn€ant, 
qui  in  subditorum  cansis  suavel  odia  vel  gratiam  se- 
quuntur  (Ibid.,  c.  61).  Unde  recte  per  prophetam 
dicitur  :  Mortificabant  animas  quce  non  moriuntw;et 
vivificabani  animas  quce  non  vivunt  {Ezech.  xm,  19). 
Non  morientem  quippe  mortificat,  qui  justum  dam- 
nat.  Et  non  victurum  vivificare  nititur,  qni  reum  a 
supplicio  absolvere  conatur. 

6.  Causa3  crgo  pensandae  sunt,  et  tunc  ligandi  at- 
que  solvendi  potestas  ^  exercenda.  Yidendam  est 

p  ^  quae  culpa  praecessit,  aut  quae  sit  pcenitentia  secuta 
post  culpam,  ut  quos  omnipotens  Deus  percompnn- 
ctionis  gratiam  visitat,  ilios  pastoris  sententia  ab- 
solvat.  Tunc  enim  (Ibid.,  c.  62)  vera  est  absolutio 
praesidentis,  ^  cum  interni  arbitrium  seqnitur  jadi- 
cis.  Quod  bene  quatriduani  mortui  resuscitatio  illa 
significat,  quae  videlicet  demonstrat  qnia  prias  mor- 
tuum  Dominus  vocavit  et  vivificavit,  dicens :  Lasan^ 
veni  foras  (Joan.  xi,  43) ;  et  postmodam  isqoi  viTens 
egressus  fuerat  1556  a  discipulis  est  solatas,  si- 
cut  scriptum  est :  Cumque  egressus  essetquifueratH^ 
gaius  institis,  tunc  dixit  discipulis :  Solvite  evm,  ei  a- 
niie  abire  (Joan.  xi,  4o).  Ecce  illum  discipali  jam 
viventem  solvunt,  quem  magister  resuscitaverat  mo^ 
tuum.  Si  enim  discipuli  Lazarum  mortuam  solve- 

^  rent,  fetorem  magis  ostenderent  quam  virlatem.  Ex 
qua  consideratione  intuendum  est  qnod  illos  nos  d»* 
benius  per  pastoralem  auctoritatem  solvere  qaos  aa- 
ctorem  nostrum  cognoscimus  per  sascitantem  gn- 
tiam  vivificare.  ^^  Quae  nimirum  vivificatio  ante  ope 
rationem  rectitudinis  in  ipsa  jam  cognoscitor  oonlef- 
sione  peccati.  Unde  et  huic  ipsi  mortno  Lazaro  ne- 


^  Belvac.  et  Bigot.^  et  duo  data  Testamenta. 

■  Secundus  Carn.,  retexatur. 

^  Plurimi  Mss.,  computrescit. 

^  Bigot.,  dcemoniac^  damnationis, 

^  Idem  Codex,  et  relaxaiionis. 

^  Belvac.  et  Bigot.,  ut  huncjudicii  locus  teneat,  C. 
Germ.  et  duo  priores  Gemet.,  ut  huncjudicii  locum 
teneat. 


"'  Duo  priores  Qemet.,  exerenda, 

^  Abest  pr(Bcessit  a  Belvac.  et  tribas  Gremet.,  K* 
gol.,  qnce  causa. 

^  In  Vulgatis,  eum  (sierni. 

^^  Integrum  hunc  locum  olim  protalimosin  tra- 
ctatu  Gallico  de  Confess.,  i  parte,  cap.  12,  et  contrs 
Dallaei  cavillationes  vindicavimas. 


llOi 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGEUA  UB.   U.  -  UOMIL.  XXYL 


1102 


qtiaqaain  dicitar  Revivisce»  sed  Veni  forcu.  Omnis  A 
qoippe  peccator  dam  calpam  saam  intra  conscien- 
iiam  ahscondit,  introrsam  latet,  in  saispenetralibas 
occaltatur.  Sed  mortaas  venit  foras,  cam  peccator 
neqaitias  saas  sponte  confitetar.  Lazaro  ergo  dicitar 
Veni  foras,  Ac  si  aperte  cailibet  mortao  in  calpa 
diceretar :  Cur  reatum  tuum  intra  conscientiam  abs- 
condis?  Foras  jam  per  confessionem  egredere,  qui 
apud  te  inCerius  per  uegationem  lates.  Veniatitaque 
foras  mortuus,  id  est  culpam  confiteatur  peccator. 
Venientem  vero  foras  solvant  discipuli,  ut  pastores 
Ecclesiae  ei  poenam  debeant  amovere,  quam  meruit 
qoi  non  erubuit  confiteri  quod  fecit.  Haec  *  de  solu- 
tionis  ordine  breviter  dixerim,  utsub  magno  mode- 
ramine  pastores  Ecclcsi»  vel  solvere  studeant,  vel 
ligare.  Sed  utrum  juste  aninjuste  obliget  pastor,pa-  g 
storis  tamen  sententia  gregi  timenda  est,  nc  is  qui 
sabest,'  et  cum  injuste  forsilan  ligatary  ipsam  obliga- 
tionis  suae  sententiam  ex  alia  culpa  mereatur.  Pastor 
ergo  vel  absolvere  indiscrete  timeat,  vel  ligare.  Is  au- 
tem  qai  sub  manu  pastoris  est,  ligari  timeat  vel  in- 
juste ;  nec  pastoris  sui  judicium  temere  reprehendat^ 
ne  etsi  injuste  ligatus  est,  ex  ipsa  timidad  repre- 
hensionis  superbia  culpa  quae  non  erat  fiat.  Sedquia 
hseo  breviter  per  excessum  diximus^  ad  expositionis 
ordinem  redeamus.  ^ 

7.  Thomas  autm  unusex  duodecifn,qui  diciturDi- 
dymus,  non  erat  cum  eis  quando  venit  Jesus,  Iste  unus 
discipulus  defuit,  reversus  quod  gestum  est  audivit, 
aadita  credere  renuit.  Venit  iterum  Dominus,  et  non 
credenti  discipulo  latas  palpandum  praebuit,  manus  q 
ostendit,  et,  ostensa  suoram  cicatricevalneram,in- 
fidelitatis  illius  vulnus  sanavit.  Quid,  fratres  charis- 
simi^  quid  inter  haec  animadvertitis  ?  Nunquid  casu 
gestum  creditis,  ut  electus  ille  discipulus  tuncdees- 
let,  post  autem  veniens  audiret,  aadiens  dubitaret, 
dabitans  palparet,  palpans  crederet  ?  Non  hoc  casu, 
sed  divina  dispensatione  gestum  est.  Egit  namque 
niro  roodo  superna  clementia  ut  discipulus  ille  du- 
bitans,  dam  in  magistrosuo  vulnera  palparet  camis, 
in  nohis  vulnera  sanaret  infidelitatis.  Plus  enim  no- 
bis  Thomae  infidelitas  ad  fidem  quam  fides  creden- 
tiam  discipuloram  profuit,  quia  dum  ille  ad  fidem 
palpando  reducitur,  nostra  mens,  omni  dubitatione 
postposita,  in  fide  solidatur.  Sic  qaippe  (27,  q.  2,  c. 
45)  discipulum  Dominus  post  resurrectionem  suam  ^ 
dubitare  permisit,  nec  tamen  in  dubitatione  deseruit, 
fticntante  nativitatem  suam  habere  Mariam  sponsum 
▼oluit,  1557  qui  Umen  ad  ejus  nuptias  non  per- 
venit.  Nam  ita  factus  est  discipulus  dubitaus  et  pal- 
pans,  testis  verae  resurrectionis,  sicut  sponsus  matris 
fnerat  castos  integerrimae  virginitatis. 

8.  Palpavit  autem,  et  exciamavit  :  Dominus  meus, 
et  Deus  meus,  Dicit  ei  Jesus :  Quia  vidisti  me,  Thomaj 

«  Primus  Carn.,  hujus  dissolutionis  ordinem  brevi- 
ter  dixerim. 

'  C.  Gerni.,  Belvac.  et  duo  priores  Gcmet.,  et  ha- 
bebit. 

>  lu  Bolv.,  C.  Germ.  ctalii  Mss.,  ubi  cxcusi  ha- 
bent  in  Jordanis  fiumine. 


credidisti.  Cam  Paulus  apostolus  dicat :  Est  autem 
fides  sperandarumsubstantia  rerum,argumentum  non 
apparentium  (He6r.  xi,  i),  profecto  liquet  qoia  fides 
illarum  rerum  argumentum  est  quae  |apparere  non 
possunt.Quae  etenim  apparent  jam  fidem  non  habent, 
sed  agnitionem.  Dum  ergo  vidit  Thomas,  dum  pal- 
pavit,  cur  ei  dicitur  :  Quia  vidisti  me,  credidUsH  ? 
Sed  aliud  vidit,  aliud  credidit.  A  morUli  qnippe  ho- 
mine  divinitas  videri  non  potuiU  Hominem  ergo 
vidit,  et  Deumconfessusest,  dicens  iDominus  meus, 
et  Deus  meus.  Videndo  ergo  credidit,  qai  conside- 
rando  verum  hominem,  hunc  Deum,  quem  videre 
non  poterat,  exclamavit. 

9.  Laetificat  valde qnod  seqaitur  :  Beati quinon  vt- 
derunt,  et  crediderunt.  In  qua  nimirum  sententia  nos 
specialiter  signati  sumus,  qui  eum  quem  carne  non 
vidimus  mente  retinemns.  Nos  signati  samas,sed  si 
fidem  nostram  operibas  sequimar.  Ille  etenim  vere 
credit,  qui  exercet  operando  quod  credit.  Quo  con- 
tra  de  his  qui  fidem  nomine  tenus  retinent  Paulos 
dicit :  Confitentur  se  nosse  Deum,  factis  autem  negant 
{Tit.  I,  16).  Hinc  Jacobus  ait  :  Fides  sine  operiuus 
mortua  est  (Jac.  ii,  25).  Hinc  ad  beatum  Joh  de  an- 
tiquo  hoste  generis  humani  Dominns  dicit :  Absorbe- 
bit  fluvium,  et  non  mirabitur,  ^et  habet  fiduciam  quod 
influat  Jordanis  in  os  ejus  (/o&xl,  18).Qais  etenim 
per  fluvium  designatus,  nisi  humani  generis  fluxus? 
Quod  videlicet  genus  ab  ortn  ad  finem  defluit,  et, 
quasi  aquae  more,  usque  ad  competentem  terminnm 
ex  carnis  liquore  percurrit.  Quid  per  Jordanem,  nisi 
baptizatorum  forma  signatur?  Quia  enim  in>  Jordane 
flumine  ipse  auctor  redemptionis  nostrae  baptizari  dt- 
gnatus  est,  recte  Jordanis  nomine  eorum  multitado 
cxprimitar,  qui  intra  sacramentum  baptismatis  te- 
nentur.  Antiquasergohostisgeneris  humani  flnvium 
absorbuit,  quia  a  mundi  origine  nsque  ad  Redemp- 
toris  adventum,  vix  paucis  electis  evadentibns,  in 
ventrem  suae  malitiae  genns  humanam  traxit.  Dequo 
recte  dicitur  :  Absorbehit  fluvium,  et  non  mirabitur 
{Ihid.),  quia  pro  magno  non  habet  ^  cum  infideles 
rapit.  Sed  grave  est  valde  quod  subditar  :  Et  habet 
fidudam  quod  influat  Jordanis  in  os  ejus  (Ibid.),  quia 
postquam  infide!es  quosque  a  mundi  originerapait^ 
adhuc '  se  posse  suscipere  etiam  fideles  praesumit. 
Nam  ore  pestif:»rae  persuasionis  eos  quotidie  devo- 
rat,  •  in  quibus  a  confessione  fidei  reproba  viu  dis- 
cordat. 

10.  Hoc  ergo,  fratres  charissimi,  toU  inUntione 
pertimescite,  hoc  apud  vos  solliciU  mente  cogiUte. 
Ecce  Paschalia  solemnia  agimas ;  sed  iu  vivendum 
est  nobis,  nt  pcrvenire  ad  aeterna  fesU  mereamnr. 
Transeunt  cuncUquae  temporaliter  festiva  celebran- 
tur.  Curate,  qui  his  solemniutibus  inlerestis,  neab 
aetema  solemniuie  separemini.  Quid  prodest  inlcr- 

*  Bigot.,  quod  infideles. 

*  Ita  Behac.,  C  Germ.,  Camot.,  Gemet.,  etc. 
Editoribus  etiam  antiquissimis  placnit  maUre,«t/«(;i- 
pere  in  decipere. 

*  Bigol.  etLongip.,  quos  a  confessione  fidei  repro- 
bat  ac  ^Uscordat. 


1203 


SANCTI  GRE  GORII  MAGNI 


1201 


esse  festis  hominum,  si  deesse  contingat   1558  A  ipsum  hominem  ex  terra  reparare.  Sed  ciuis  atten- 


festis  angelorum  ?  Umbra  venturaB  solemnitatis  est 
solemnitas  praesens.  Idcirco  hanc  annue  agimus,  ut 
ad  illam  quae  non  est  annua,  sed  continua^perduca- 
mur.  Cum  haec  statuto  temporegeritur,ad  illiusdesi- 
deriummemorianostra  *  refricatur.  Frequentatione 
ergo  gaudii  temporalis  ad  aetema  gaudia  mens  inca- 
lescat  et  ferveat,  ut  ex  veritate  laetitiae  perfruatur  in 
patriaquod  deumbra  gaudiimeditatur  in  via.  Vitam 
ergo  vestram,  fratres,  moresque  componite.  Is  qui 
niitis  resurrexitex  morte,  quam  districtusinjudicio 
veniat  praevidete.  Certe  in  die  tremendi  examinis 
Suis^  cum  angelis,  cum  archangelis,  cum  thronis, 
cuni  dominationibus,  cum  *  principatibus  etpotesta- 
tibus  apparebit,  ccelis  ac  terris  ardentibus,  cunctis 


ditur,  et  in  camem  redire  posse  desperator,  ct  di- 
vinaeoperationis  virtus  comprehendiquasi  ex  ratione 
quaeritur.  Qui  scilicethaec  idcirco  insuis  cogitatio- 
nibus  dicunt,  quia  eis  quotidiana  Dei  miracnla  ex 
assiduitate  viluerunt.  Nam  ecce  in  uno  grano  parvis- 
simi  seminis  latet  tota  quae  nascitura  est  arboris 
moles.  Constituamus  namque  ante  oculos  cujuslibet 
arboris  miram  magnitudinem;  cogitemus  onde  orien- 
do  ccepit,  quae  ad  tantam  molem  crescendopervenit. 
Invenimus  procul  dubio  ejus  originem,parvissimum 
semen.  Consideremus  nunc  ubi  in  illo  parvo  grano 
seminis  latet  fortitudo  ligni,  asperitas  corticis,  sa- 
poris  odorisque  magnitudo,  ubertas  fructuum^  viri- 
ditas  foliorum.  Contrectatum  namque  seminis  gra- 


idelicetelementisinsuiobsequiiterrorecommotis.  B  «iini  non  >t  validum ;  unde  ergo  processil  ligni 


Hunc  ergo  tanti  pavorisjudicemante  oculosponite  ; 
hunc  venturum  timete,  ut  hunc,  cum  venerit,  non 
timidi,  sed  securi  videatis.  Timendus  ergo  est,  ne 
timeatur.  Terror  ejus  nos  ad  usum  bonae  operationis 
exerceat,  metus  illius  vitam  nostrara  a  pravitate 
compescat.  Mihi,  fratres,  credite,  quia  tanto  tunc 
erimus  securi  de  ejus  praescntia,  quanto  nunc  esse 
satagimus  suspecti  de  culpa. 

ii.  Certe  si  aliquis  vestrum  cum  suo  adversario 
causam  dicturus  in  meo  judicio  die  crastino  esset 
exhibendus,  totam  fortasse  noctem  insomncm  duce- 
ret,  quid  sibi  diciposset,quidobjectionibusrespon- 
deret,  secum  sollicita  et  aestuante  mente  versaret,  ne 
me  inveniretasperum  vehementer  metueret,ne  apud 


duritia  ?  non  est  asperum,  unde  asperitas  corticis 
erupit  ?  non  est  saporum,  unde  sapor  in  fructibus  ? 
olfactum  nil  redolet,  unde  odorin  fmctibus  fragrat? 
nil  in  se  viride  ostendit,  unde  folioram  viriditas 
exivit  ?  Cuncta  ergo  in  semine  simul  latent,'  quae 
tamen  non  simul  ex  semine  prodeunt.  Ex  semine 
quippe  producitur  radixj  ex  radice  prodit  virgultum, 
ex  virgulto  oritur  fructus,  in  fructu  etiam  produci- 
tur  semen.  Addamus  ergo  quia  et  semen  latet  in 
semine.  Quid  igitur  mirum,  si  ossa,  nervos,  car- 
nem,  capillosque  reducat  ex  pulvere,  qui  lignooi, 
fructus,  folia,  in  magna  molearboris  ex  parvo  qno- 
tidie  semine  restaurat  ?  Cum  ergo  dubitans  animus 
de  resurrectionis  potentia  rationem  qusdht,  earnm 


me  appareret  noxius  formidaret.  Et  quis  ego  ?  aut  Q  rerum  ei  quaestiones  inferendae  sunt,  quae  el  inces- 


quid  ego  ?  nimirum  non  longe  post  futurus  post  ho- 
minem  vermis,  atque  post  vermem  pulvis.  Si  ergo 
tanta  cura  pertimescitur  judicium  pulveris,  qua  in- 
tentione  cogitandum  est^  qua  formidine  ^  praeviden- 
dum  tantae  judicium  majestatis  ? 

12.  Sed  quia  sunt  nonnulli  qui  de  resurrectione 
carnis  incerti  sunt,  et  hanc  tunc  rectius  docemus, 
si  etiam  cordium  vestroram  quaestionibus  occultis 
occurrimus  :  pauca  nobis  de  ipsa  resurrectioais  fide 
loquenda  sunt.  Multi  etenim  ^  de  resurrectione  du- 
bitant,sicut  et  nos  aliquando  fuimus,  qui  dum  car- 
nem  in  putredinem  ossaque  in  pulvecem  redigi  per 
sepulcra  conspiciunt,  reparari  ex  pulvere  carnem  et 
ossa  diilidunt,  sicque  apud  se  quasi  ratiocinantes 
dicunt :  Quandoex  pulvcre  homo  reducitur  ?  quaudo  j) 
agitur  ut  cinis  animetur  ?  Quibus  breviter  respon- 
demus  quia  longe  minus  est  Deo  reparare  quod  fuit 
quam  creasse  quod  non  fuit.  1559  Aut  quid  mi- 
rum  si  hominem  ex  pulvere  reficit,  qui  simul  om- 
nia  ex  niliilo  creavit?  Mirabilius  namque  estcoelum 
et  terram  ex  nullis  existentibus  condidisse,  quam 


santer  fiunt,  et  tamen  ratione  comprehendi  nequa- 
quam  possunt,  ut  dum  non  valet  ex  visione  rei  pe- 
netrare  quod  conspicit,  de  promissione  divinae  po- 
tentiae  credat  quod  audit.  Illa  ergo  vobiscum,  fra- 
tres  charissimi,  promissa  cogitate  quae  permanent ; 
quae  vero  cum  tempore  transeunt,  velut  jam  di- 
missa  despicite.  Ad  hujus  resurrectionis  gloriam 
quam  in  se  Yeritas  ostendit  tota  intentione  festinate. 
Terrena  desideria  quae  ab  auctore  separant  fugite^ 
quia  tanto  alius  ad  conspectum  Dei  omnipotentis 
pertingitis,  quanto  Mediatorem  Dei  et  hominum  sin- 
gularius  amatis.  Qui  vivit  et  regnat  cum  Patre  in 
unitate  Spiritus  sancti  Deus,  per  omnia  saecula  s«- 
culorum.  Amen. 

«  HOMILIA    XX Vn. 

Habita  ad  populum  in  basilica  sancti  PancraUi  mar- 

tyris,  *  die  natalis  ejas. 

LBCTIO  S.  BVANG.  SEC.  JOAN.  XV,  iS-i6. 

/n  illo  tempore,  dixit  Jesus  discipulis  suis  :  Hoc  esi 
prcBceptum  meum,  ut  dili^tis  invieein  sicul  dilexi  vot. 
Majorem  hac  dilectionem  nemo  habet  "^  quam  ut  am- 


*  C.  Germ.,  prior  Carn.  el  duo  priores  Gemet., 
rvferalnr,  In  terlio  Gemet.,  quem  sequuntur  Ed. 
Antuerp.  et  aliae  anliq.,  Ayatur, 

*  Belvac.,  cum  principihus 

^  In  Belvac^  C.  Germ.  et  GemeX,,  providmdum. 

'*  Ita  Corb.  Germ.  et  potiores.  In  Excusis,  con- 
seiitientibus  nonnuilis  Mss.,  dnbitantes,  sieut  et  nos 
aliqmiulo  fuimus,  dum  cai-nem.  Caeterum  de  hoc  er- 


rore  temporibus  Gregorii  grassante  actum  estiu 
pra3fat.  ad  Dialogorum  libros. 

^  Est  trigesima  septima  in  Corb.  et  trigesima  se- 
cuiula  tum  in  Later.,  tum  in  Cod.  Reg.  Suec. 

^  Iliec  in  tribus  Gemet.  desiderantur,  et  inLater. 
Al  in  Cod.  reg.  Suec,  in  Corb.  (ierm.  et  in  aliij>, 
cxslaiit. 

^  In  Bigot.  et Corb.Germ. ,ulanimam, omisso qm»' 


1105 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  UB.  II.  —  HOMIL.  XXVU. 


1206 


mam  suam  ponat  quis  pro  amicis  suis.  Vo$  amici  mei  A 
estis  $i  feceritis  quce  ego  prcecipio  vobis.  Jam  non  dt- 
cam  vos  servoif  quia  8ervu$  nescit  quid  faciat  domi- 
nus  ejus.  Vos  autem  dixi  amicos,  quia  omnia  quce^ 
cumque  audivi  a  Patre  meo,  nota  feci  vobis,  Non  vos 
me  elegistis,  sed  ego  ekgi  vos,  et  posui  vos  ut  eatis,  et 
fructum  afferatis,  et  fructus  vester  maneat,  ut  quod^ 
cumque  petieritis  Patrem  in  nomine  meo,  det  vobis. 

1560  1.  Cum  cuncta  sacra  eloqoia  dominicis 
plena  sint  praeceptis,  quid  est  quod  de  dilectione, 
quasi  de  singulari  mandato,  Dominus  dicit:  Hoc 
est  prcBcepttm  meum,  ut  diligatis  invicem,  nisi  quia 
omne  mandatum  de  sola  dilectione  est,  et  omnia 
unum  praeceptura  sont,  qnia  quidquid  prxcipitur, 
in  sola  charitate  solidatur  ?  Ut  enim  multi  arboris 
rami  ex  una  radice  prodeunt,  sic  mult»  \irtutes  B 
ex  una  charitate  generantur.  Nec  habet  aliquid 
viriditatis  ramus  boni  operis,  si  non  manet  in  ra- 
dice  charitatis.  Praecepta  ergo  dominica  et  multa 
sunt>  et  unum  :  multa  per  diversitatem  operis/unum 
in  radice  dilectionis.  Qualiter  autem  ista  dilectio 
tenenda  sit,  ipse  insinuat,  qui  in  plerisque  ScripturaB 
suaB  sententiis  et  amicos  jubet  diligi  in  se,  et  inimi- 
cos  diligi  propter  se.  llle  enim  veraciter  charitatem 
habet,  qui  et  amicum  diligit  in  Deo,  et  inimicum  di- 
ligit  propter  Deum.  Nam  sunt  nonnulli  qui  diligunt 
proximos,  sed  per  affectum  cognationis  et  carnis, 
quibus  tamen  in  hac  dilectione  sacra  eloquia  non 
contradicunt.  Sed  aliud  est  quod  sponte  impenditur 
naturae,  aliud  qnod  praeceptis  dominicis  ex  cbari- 
tate  debetur  obedientiae.  Hi  nimirum  et  pradmum  q 
diligunt,  et  tamen  iila  sublimia  dilectionis  praemia 
non  assequuntur,  quia  amorem  suum  non  spiritaii- 
ter,  sed  carnaliter  impendunt.  Proindecum  Dominus 
diceret :  Hoc  est  prceceptum  meum,  ut  diligatis  invi- 
cem,  protinus  addidit :  Sicut  dilexi  vos.  Ac  si  aperte 
dicat :  Ad  hoc  amate  ad  quod  amavi  vos. 

i.  Qua  in  re,  fratres  charissimi,  solerter  intuen- 
dum  est  quod  antiquus  hostis^  dum  mentem  nostram 
ad  rerum  temporaiium  ^  delectationem  trahit,  in- 
lirmiorem  contra  nos  proximnm  excitat,  qui  eaipsa 
quae  diiigimus  auferre  moliatur.  Nec  curat  antiquus 
hostis,  haec  faciens,  ut  terrena  tollat,  sed  ut  chari- 
tatem  in  nobis  feriat.  Nam  in  odium  repente  exar- 
descimus ;  et  dum  foris  invicti  esse  cupimus,  intus 
graviter  ferimur ;  dum  parva  foris  defendimus,  intus  y^ 
amittimus  raaxima,  quia  dum  rem  diligimus  teuipo- 
ralem,  veram  amittimus  dilectionem.  Omnis  quippe 
qni  nostra  tollit,  iuimicus  est.  Sed  si  odio  habere 
coeperimus  inimicum  intus  est  quod  perdimus.  Cum 
ergo  aliquid  exterius  a  proximo  patimur,  contra 
oc<;uItum  raptorem  interius  1561  vigilemus,  qui 
nunquam  melius  vincitur,  nisi  cum  raptor  exterior 
amatur.  Una  quippe  et  summa  est  probatio  charita- 
tis,  si  et  ipse  diligitur  qui  adversatur.  Hincest  quod 


ipsa  Veritas  et  crucis  patibulum  sustinet^  et  tamen 
ipsis  suis  persecntoribus  affectum  dilectionis  irapen- 
dit,  dicens:  Pater  ignosce  illis,  quia  nesciunt  quid 
faiiunt  (Luc.  xxiii,  34).  Quidergo  mirum  siinimicos 
diligant  discipuli  dum  vivunt,  quando  et  tuacinimi- 
cos  diligit  magister  cum  occiditur  ?  Cujus  dilectionis 
summam  exprimit,  cum  subjungitur :  Majorem  hac 
dilectionem  nemo  habet  quam  ut  aniniam  suam  ponat 
quis  pro  amicis  suis.  Mori  etiam  pro  inimicis  Domi- 
nus  venerat,  et  tamen  positurum  se  animam  pro 
amicis  dicebat,  ut  profecto  nobis  ostenderet  quia 
dum  diligendo  lucrum  facere  de  inimicis  possumus, 
etiam  ipsi  amici  sunt  qui  persequuntur. 

3.  Sed  ecce  nos  nsque  ad  mortem  nemo  perse- 
quitur.  Unde  ergo  probare  possumus  an  diligamus 
inimicos  ?  Sed  est  qnod  in  pace  sanctae  Ecclesiae 
fieri  debeat,  unde  olarescat  si  persecutionis  temporc 
mori  pro  dilectione  valeamus.  Certe  idem  Joannes 
dicit :  Qui  habuerit  substantiam  mundi  '  hujus,  et 
viderit  fratrem  suum  necessitatem  habere,  et  clauserit 
viscera  sua  ab  eo,  quomodo  charitas  Dei  manet  in  eo 
(I  Joan.  III,  17)  ?  Hinc  etiam  Joannes  Baptista  ait : 
Qui  habet  duas  tunicas,  det  non  habenti  (Luc.  ni,  11). 
Qui  ergo  tranquiilitatis  tempore  non  dat  pro  Deo 
tunicam  suam,  quando  in  persecutione  datums  est 
animam  suam  ?  Virtus  ergo  charitatis  ut  invicta  sit 
in  perturbatione,  nutriatur  per  misericordiam  in 
trauquillitate,  quatenus  omnipotenti  Deo  primum 
discat  sua  impendere,  postmodum  semetipsum. 

4.  Sequitur :  Vos  amici  mei  estis.  0  quanta  est 
misericordia  conditoris  nostri.  Servi  digni  non 
sumus,  et  amici  vocamur.  Quanta  est  dignitas  ho- 
minum  esse  amicos  Dei?  Sed  audistis  gloriam 
dignitatis,  audite  et  laborem  certaminis.  Si  feceri" 
tis  qucB  egoprofcipiovobis.  Amici  mei  estis,  si  eaquae 
praecipio  vobis  facitis.  Ac  si  aperte  dicat :  Gandetis 
de  culmine,  pensate  quibus  laboribus  pervenitur  ad 
culmen.  Certe  dum  iilii  Zebedaei,  interveniente 
matre,  quaererent  ut  unus  a  dextris  Dei  et  alius  a 
sinistris  sedere  debuissent,  audiernnt :  Potestis  bi- 
bere  calicem  quem  ego  bibiturus  sum{Matth.  xx,22)? 
1562  Jam  locum  celsitndinis  qnaerebant,  ad  viam 
illos  Veritas  revocat,  per  quam  ad  celsitudinem  veni- 
rent.  Ac  si  dicatur :  Jam  vos  locus  delectat  celsitn- 
dinis,  sed  prius  via  exerceat  laboris.  Per  caliccm 
pertingitur  ad  majestatera.  Si  mens  vestra  appetit 
quod  demulcet,  prius  bibite  quod  dolet.  Sic  sic  per 
amarum  pocnlum  '  confectionis  pervenitur  ad  gau- 
dium  salutis.  Jam  non  dicam  vos  servos,  quia  servus 
nescit  quid  faciat  dominusifjus.  Vos  autem  dixiamicos, 
quia  omnia  qwecunque  audivi  a  Patre  meo,  nota  feci 
vobis.  Quae  sunt  omnia  quae  audivita  Patre  suo,  qnas 
nota  lieri  voluit  servis  suis,  ut  eos  efficeret  ainicos 
suos,  nisi  gaudia  *  intemae  charitatis,  nisi  illa  festa 


*  ItaMss.  Behac.^C.  Germ.,Geinet.,  Carn.,eto., 
sed  Editi  dHectionem  habcnt. 

'  Abest  hujus  a  tribus  Geuiet.  el  C.  Gerin. 

^  Edit.  Antuerp.  et  alia)  tum  vet.  tum  recent., 


confessionis,  pru  confectionis,  quod  legitur  in  Mss., 
Anglic.  et  nostris. 
^  Uuu  priores  Gcinet.,  intenue  claritatis. 


1207 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


im 


sopem»  patriaB,  quae  nostris  quotid|e  mentibos  per  A  fractos  Dei,  testatnr  Propheta,  qui  dicit :  Cum  ded^- 


aspirationem  sni  amoris  imprimit?Dnm  enim  audita 
^  supercQBlestia  amamus,  amata  jam  novimus,  quia 
amor  ipse  notitia  est.  Omnia  ergo  eis  nota  fecerat, 
quiy  a  terrenis  desideriis  immutati, '  amoris  summi 
facibus*ardebant.  Istos  vero  amicos  Dei  aspexerat 
Propheta,  cum  dicebat :  Mihi  autem  nimis  konorificaii 
suni  amictiuij  Deus  (Psal,  cxxxviii,  17^.  Amicus 
enim  quasi  animi  custos  vocatur.  Quia  ergo  Psal- 
mistaprospexit  electos  Dei  a  mundi  hujus  amore  se- 
paratos  custodire  in  mandatis  coelestibus  voluntatem 
Dei,  miratus  est  amicos  Dei,  dicens:  Mihi  autem 
nimis  honorificati sunl  amici  tui,Deus, Et tanquam  si 
ab  eo  protinus  causas  honoris  tanti  nobis  insinuari 
quaereremus,  illico  adjunxit :  Nimis  conforiatus  esi 


rii  dileciis  suis  somnumy  hm  esi  hoerediUu  Domini 
{Psal.  cxxvi,  2,  3).  Omnisqui  dormit  in  morte  per- 
dit  hareditatem  ;  sed  cum  dederit  diiectis  snis  som- 
num,  haec  est  haereditas  Domini,  ^  quia  electi  Dei 
postquam  pervenerint  ad  mortem,  tunc  inyenient 
haereditatem. 

6.  Sequitur  :  Ui  quodcunque  petieritis  Patrem  in 
nomine  meo,  det  vohis,  Ecce  hic  dicit :  Quodeunque 
petieritis  Patrem  in  nomine  meo,  dei  vobis.  Rursum 
alibi  pep  eumdem  Evangelistam  dicit :  Si  quid  petie- 
riiis  Patrem  in  nomine  m&>,  dabit  vohis,  Usque  modo 
nonpeiistis  quidquamin  nomine  meo(Joan,\yi,f3,i^), 
Si  omne  quod  petimus  in  nomine  Filii  dat  nobis  Pa- 
ter,  quid  ergo  est  quod  Paulus  ter  Dominom  roga- 


prindpaius  eorum  (Ibid.),  Ecce  electi  Dei  camem  g  vit,  et  exaudiri  non  merait,  sed  dictum  cst  illi : 


domant,  spiritum  roborant,  daemonibus  imperant, 
virtutibus  coruscant,  praesentia  despiciunt,  aeternam 
patriam  cum  voce  moribus  praedicant ;  eam  etiam 
moriendo  diligunt,  atque  ad  illam  per  tormenta  per- 
tiugunt.  Occidi  possunt,  et  flecti  nequeunt.  Nimis 
ergoconfortatusestprincipatuseorum.  ^  In  ista  ipsa 
passione  qua  cecidemnt  in  morte  carnis,  videte 
quantum  fuerit  culmen  mentis.  Unde  hoc,  nisi  quia 
confortatus  est  principatus  eoram.  Sed  sic  magni 
forsitan  pauci  sunt  ?  Subjunxit  :  Dinumerabo  eos, 
ei  super  arenam  multiplicabuntur  (Ibid.,  18).  Totum 
mundum,  fratres^  aspicite  :  martyribus  plenus  est. 
^  Jam  pene  tot  qui  videamusnonsumusquot  verita- 
tis  testes  habemus.  Deo  ergo  numerabiles  nobis  su- 


Sufficittibigratiameay  nam  virtus  in  infirmitateperfi" 
citur  (II  Cor.  xii,  9)  ?  Nunquid  ille  tam  egreg ius  prae- 
dicator  in  Filii  nomine  non  petiit  ?  Quare  autem  non 
accepit  quod  petiit  ?  Quomodo  ergo  verum  est  quia 
quidquid  petierimus  Patrem  in  nomine  Filii,  dat 
nobis  Pater,  si  auferri  a  se  angelum  Satanae  petiit 
Apostolus  in  nomine  Filii,  et  tamen  quod  petiit  non 
accepit  ?  Sed  quia  nomen  Filii  Jesus  est,  Jesus  au- 
tem  salvator^  vel  etiam  salutaris  dicitur,  ille  ergo 
in  nomine  Salvatoris  petit,  qui  illud  petit  quod  ad 
vcram  salutem  pertinet.  Nam  si  id  quod  non  expedit 
petitur,  non  in  nomine  Jesu  petitur  Pater.  Unde  el 
eisdem  apostolis  adhuc  infirmantibus  Dominusdicit: 
Usque  modo  non  peiistis  quidquam  m  nomine  meo 


perarenam  multiplicati  sunt,  quia  quanti  sint,  a  no-  q  (Joan,  tvi,  23).  Acsi  aperte  diceretor :  Non  petistis 


bis  comprehendi  non  possunt. 

5.  Sed  quisquis  ad  hanc  pervenit  dignitatem,  ut 
amicus  vocetur  Dei,  sese  in  se  conspiciat,  dona  au- 
tem  quae  percipit,  super  se.Nihil  suis  meritis  tribuat, 
ne  ad  inimicitias  erumpat.  Unde  et  subditur:  Non 
vos  me  eleyistis,  sed  ego  elegi  vos,  et  posui  vos,  ut  ea- 
tis,  ei  fructum  afferatis,  ^  Posui  ad  gratiain,  plantavi 
ut  eatis  volendo,  fructum  afferatis  operando.  Eatis 
enim  volendo  dixi^  quia  velle  aliquid  facere,  jam 
mente  ire  est.  Qualem  vero  fructum  affere  debeant 
subditur :  Ei  frucius  vester  maneat.  Omne  quod  se- 
cundum  praesens  saeculum  laboramus  vix  us(iue  ad 
luortem  suflicit.  Mors  namque  intcrvenicns  fructum 
nostri  laboris  abscidit.  Quod  vero  pro  aeteraa  vita 


in  ^  nomine  Salvatoris  quia  nescitis  quawere  aler- 
nam  salutem.  Hinc  est  quod  et  Paulus  non  exaudi- 
tur  quia  si  liberaretur  a  tentatione,  ei  non  proderat 
ad  salutem  (//  Cor,  xir,  9), 

7.  Ecce  videmus,  fratres  charissimi,  quam  multi 
ad  solemnitatem  marlyrisconvenistis,genuaflectitis, 
pectus  tunditis,  voces  orationis  ac  confessionisemit- 
titis,  faciem  lacrymis  rigatis.  Sed  pensate,  quaeso, 
petitiones  vestras  ;  videte  si  in  uomine  Jesu  petitis, 
id  est  si  gaudia  salutis  aeternae  postulatis.  In  domo 
enim  Jesu  Jesum  non  quaeritis,  si  in  aeteraitatis  tem- 
plo  importune  pro  temporalibus  oratis.  Ecce  alius  in 
oratione  quaerit  uxorem,  aliuspetit  villam^  aliuspo- 
stulat  vestem,  alius  dari  sibi  deprccatur  alimentum. 


agitur  etiam  1563  posl  mortem  servatur  ;  et  tunc  d  Etquidem  cum  haecdesunt,  ab  omnipotenti  Deope- 

tenda  sunt.  Sed  meminisse  continuo  debemus  quod 
ex  mandato  ejusdem  nostriRedemptorisaccepimns. 
QwBrite  primum  regnum  Dei,  etjustitiam  ejus,  et  hac 
omnia  adjkientur  vobis  (Maith,  vi,  33).  Et  haBC  itaque 
a  Jcsu  petere  non  est  errare,  si  tamen  non  nimie 
petantur.  Sed  adhuc,  1564  quod  est  gravios,  alim 
postulat  mortem  inimici,  eumque  quem  gladio  non 


apparere  incipit,  cum  laboram  carnalium  fractus 
cceperit  non  videri.  Ibi  ergo  illa  retributio  inchoat, 
ubi  ista  terminatur.  Quisquis  ergo  jam  aeterna  cogno- 
vit,  apud  ejus  animum  temporales  fractus  vilescant. 
Tales  fructus  operemur  qui  maneant ;  tales  fructus 
operemur  qui^  cum  mors  cuncta  interimat,  ipsi  exor- 
dium  a  morte  sumant.  Nam  quod  a  morte  incipiat 


*  Corb.  Germ.  et  duo  priores  Gemet.,  superna 
coslestia.  Tertius  Gemet.^  semper  coslesiia. 

^  Primus  Gcmet.,  amoris  sui. 

3  Ita  Corb.  Germ.,BeIvac.,  Gemet.,Longip.,  Yal. 
Cl.  et  vet.  Edit.  In  recent.,  sed  neputes  quw  sic  ma- 
gni,  ctc.  SufTra^ari  videntur  tres  Anglic,  nisi  quod 
pro  sic  in  Anglic.  Mss.  exstat  si. 


*  Primus  Carn.,  jam  pene  toi  videre  non  possu* 
mus.  Secmdns,  jampene  tot  qui  videamus,  nonpossu- 
mus  videre. 

5  Primus  Carn.,  Elegi  per  graiiam,  posui  ui  eaiii. 

^  Longip.,  quia  dilecii. 

'  Belv.  et  C.  Germ.j  in  nomine  salutaris,  Paoio 
post  duo  priores  Gemet.,  quia  nescistis. 


1209 


XL  HOMIUARUM  IN  EVAN6ELU  LIB.  II.  — HOMIL.  XXVIU. 


iiiO 


potest  persequiy  perseqaitur  oratione.Et  vivit  adhuc  Aest.  Retinenda  h»c  essent,  si  remittenda  nc^is  deli. 


qni  maledicitor,  et  tamen  is  qui  maledicit  jam  de 
morte  illius  reus  tenetur.  Jubet  autem  Deus  ut  dili- 
gatur  inimicus  (MaUl^.  y,  44),  et  tamen  rogatur  Deus 
ut  occidat  inimicum.Quisquis itaque sic  orat,in  ipsis 
suis  precibus  contra  conditorem  pugnat.Unde  et  sub 
Judae  specie  dicitur  :  Fiat  oralio  ejus  in  peccatum 
f Psal.  cviii,  7  ).  Oratio  quippe  in  peccatum  est  illa 
petere  qu»  prohibet  ipse  qui  petitur. 

8.  Hinc  Veritas  dicit :  Cum  slatis  ad  orandum,re' 
mittite  si  quid  habetis  in  cordibus  vestris  (Marc.  xi, 
25).Quam  virtutemremissionis  apertius  ostendimus, 
si  unum  testimonium  Testamenti  Veteris  profera- 
mus.Certe  cum  Judaeaconditoris  sui  justitiam  culpis 
exigentibus  ofTendisset,  prophetam  suum  ab  oratione 


cta  non  essent.  Advocatus  etenim  noster  precem 
nobis  in  causa  nostra  composuit ;  et  ipse  ejusdem 
causae  judex  est,  qui  advocatus.  Preci  autem  quam 
composuit  conditionem  inseruit,  dicens  :  Dimitle 
nobis  debita  nostra,sicut  et  nos  dimittimus  debitoribus 
nostris  (Matth.  vi,  12).  Quia  ergo  ipse  judex  venit, 
qui  advocatus  exstitit,ipse  precem  exaudit  qui  fecit. 
Aut  ergo  non  facientes  dicimus,  Dimitte  nobis  debita 
nostra^  sicut  et  nos  dimittimus  debitoribus  nostris,  et 
nosmetipsos  hoc  dicendo  am  plius  ligamus  ;  aut  for- 
tasse  conditionem  hanc  in  oratione  intermittimus,et 
advocatus  noster  precem  quam  composuit  non  reco- 
gnoscit,  atque  apud  se  protinus  dicit :  Scio  quid  mo- 
nui,  non  est  ipsa  oratio  quam  feci.  Quid  ergo  nobis 


Dominus  prohibens,  dicit  :  Non  ctssumas  laudem  et  ^  agendum  est,fratres,nisi  ut  verae  charitatis  affectum 


orationem  pro  eis  (Jerem.  vu,  16).  Si  Moyses  et  5o- 
muel  steterint  coram  me,  non  est  anima  mea  ad  popu- 
lum  istum  (Ibid.,  xv,  1).  Quid  est  quod  intermissis 
relictisque  tot  patribus,  soli  Moyses  et  Samuel  ad 
medium  deducuntur,  quorum  mira  obtinendi  virtus 
ostenditur,  dum  nec  ipsi  posse  intercedere  dicuntur? 
Ac  si  aperte  Dominus  dicat :  Nec  illos  audio  quos 
propter  magnum  petitionis  suaB  meritum  minime 
contemno.Quid  ergo  est  quod  Moyseset  Samuel  caB- 
teris  patribus  in  postulatione  praeferuntur,  nisiquod 
hi  duo  tantummodo  in  cuncta  Testamenti  Veteris 
serie  etiam  pro  inimicis  suis  leguntur  exorasse?  Unus 
a  populo  lapidibus  impetitur  (Exod.  xvii,  4),  et  ta- 
men  *  pro  lapidatore  suo  Dominum  deprecatur ;  al- 
ter  ex  principatu  dejicitur,  et  tamen  petitus  ut  exo- 
raret,  fatetur  dicens  :  Absit  a  me  hoc  peccatum  in 
Domino,quo  minuscessem  orare pro  vobis  (IReg.  xii, 
23j.5t  Moyses  et  Samuel  steterint  coram  me,  non  est 
anima  mea  ad  populum  istum  (Jerem.  xv,  1).  Ac  si 
aperte  dicat :  Nec  illos  modo  pro  amicis  audio,  quos 
magnse  virtutis  merito  orareetiam  proinimicisscio. 
Virtus  ergo  verae  orationis  est  celsitudo  charilatis. 
Et  tunc  quisque  quod  recte  petit,  adipiscitur,  cum 
ejus  animus  in  petitione  nec  inimici  odio  fuscatur 
Sed  plerumque  reluctantem  animum  vincimus,  *  si 
etiam  pro  inimicis  oramus.  EfTundit  os  pro  adversa- 
riis  prccem^  sed  utinam  cor  teneat  amorem.  Nam 
saepe  et  orationem  pro  inimicis  nostris  inpendimus, 
1563  sed  hanc  cx  praeceptione  potius  fundimus 
quam  ex  charitate.  Nam  et  vitam  inimicorum  peti- 


impendamus  fratribus  ?  Nulla  in  corde  malitia  ma- 
ncut.  Coiisideret  omnipotens  Deus  erga  proximum 
charitatem  uostram,  ^  ut  nostris  impendat  iui- 
quitatibus  pietatem  suam.  Mementote  quod  mone- 
mur  :  D^mittite,et  dimittetur  vobis  (Luc.  vi,  37).  Ecce 
debetur  nobis,  et  debemus.  Dimittamus  ergo  quod 
debetur  nobis,  ut  dimittatur  quod  debetur  a  nobis* 
Sed  ad  haec  mens  renititur,  et  vultlmplere  quod  au- 
dit,  et  tamen  reluctatur. 

Ad  martyris  tumbam  consistimus,  qui  ad  coeleste 
regnum  ex  qua  morte  pervenerit  scimus.  Nos  si  pro 
Christo  corpus  non  ponimus,  saltem  animum  vinca- 
mus.  Placatur  Deus  isto  sacrificio,  approbat  in  judi- 
cio  pietatis  suae  victoriam  pacis  nostrae.  Certameu 
p  enim  nostri  cordis  aspicit  f  et  qui  post  vincentes  re- 
munerat^  nunc  decertantes  juvat,  per  Dominum  no- 
strum  Jesum  Christum  Filium  ^  suum,  qui  cum  eo 
vivit  et  regnat  in  unitate  Spiritus  sancti  Deus,  per 
omnia  saecula  saeculorum.  Amen. 

«  HOMU.IA  XXVIU. 

Habita  ad  populum  in  basilica  sanctorum  Nerei  et 

Achillei^  die  natalis  eorum. 

LECTIO  S.  SVANG.  SEC  JOAN.  IV.  46-53. 

In  illo  tempore,  erat  quidam  regulus,  cujus  /i/t|M 
infirmabatur  Caphamaum.Hic  cum  audisset  qttiaJesus 
veniret  a  Judcea  in  Galil€eam,abiitadeum,  et  rogabat 
eum  ut  descenderet,  et  sanaret  filium  ejus.  Incipiebat 
enm  mori.  Dixit  ergo  Jesus  ad  eum:  Nisi  signa  et  pro- 
digia  videritis^non  creditis.Dicit  ad  eum  regulus :  Do- 
mine,  descende  priusqmm  nioriatur  jilius  meus.  Di- 
mus,  et  tamen  ne  exaudiamur  timemus.Sed  quia  in-  ^  cit  ei  Jesus  :  Vade,  filius  tuus  vivit.   Credidit  homo 


ternus  judex  mentem  potius  quam  verbaconsiderat, 
*  pro  iuimico  nil  postulat,  qui  pro  eo  ex  charitate 
uon  orat. 

9.  Sed  ecce  in  nos  graviter  inimicus  dcliquit, 
damna  intulit,  juvantes  laesit,   amantes  pcrsecutus 

*  Excusi,  pro  lapidatoribus  suis.  At  Mss.  magno 
consensu,  pro  lapulat.  suo,  scilicet  populo  Israel. 
Alludit  Gregorius  ad  hunc  locuin  Exodi  xvii :  Ad~ 
huc  iHiulnlum,  et  lapidabit  me,  scilicet  populus.  CtC- 
terum  nullibi  legimus  Moyseu  lapidibus  fnisse  iin- 
petitum. 

*  Bigot.,  Loujjip.,  Val.  Cl.,  etinm  cuni  pro  inimi- 
cis.  Sequimur  C.  Germ.  ct  alios  antiq. 

'  Bigot.,  pro  amico  nihil  postulat  qui  pro  inimico 


sermoni  quem  dixit  ei  Jesus,  et  ibat.  Jam  autem  eo 
descendente,  servi  occurrerunt  ei,  et  nuntiaverunt  di- 
centes  quia  filius  ejus  viveret.  Interrogabat  ergo  feo- 
ram  ab  eis  in  qua  '  melius  habuerit.  Et  dixerunt  ei 
quia  heri  hora  septima  reliquit  eum  febris.  Cognovit 


ex  charitale  veraciter  non  orat, 

*  Excusi,  et  nostris. 

^  Duo  priores  Gemet.,  cui  laus  et  gloria  per,  etc. 

^  In  Cod.  reg.  Succ.  est  vigesima  tertia,  ubi  legi- 
tur  habita  in  cemiterio  sanctorum  Nerei  et  Achillei. 
Est  in  Cod.Later.  vigesima  nona,  in  Corb.  vigesima 
sexta. 

^  Bclvac.  ct  Corb.  Gcrm.,  mcUus  habueral. 


1311 


SANCTI  GREGORII  MAGNf 


121S 


ergo  paler  quia  illa  hora  erat  in  qm  dixerat  ei  Je-  A  turam  non  aspicitjhonorem  Dei  in  hominibas  non 


8US  :  Filius  tuus  vivit,  Et  credidit  ipse,  et  domus  ejus 
tota. 

1566  1.  Leclio  sancti  Evangelii,  quani  modo, 
fratres,audislis,  expositione  non  indiget.Sed  nehanc 
taciti  praeterisse  videamur,exhortando  potius  quam 
exponendo  in  ea  aliquid  loquamur.  Hoc  autem  nobis 
soluiumodo  de  expositione  video  esse  requirendum, 
curis  qui  ad  salutem  lilio  petendam  venerat  audivit: 
Nisisigna  et  prodigiavideriti8,non  creditis?  Quienim 
salutem  filio  quaerebat,  procul  dubio  credebat.  Ne- 
que  enim  ab  eo  qnaereret  salulem  quem  non  crede- 
ret  salvatorem.  Quare  ergo  dicitur  :  Nisi  signa  et 
prodigia  videritiSynon  crediliSf  qui  ante  credidit  quam 
signum  videret  ?  Sed  mementote  quid  petiit,  et 


agnoscit.  Ecce  ire  non  vult  Filius  Dei  ad  filiain  re- 
guli,  et  tamen  venire  paratus  est  ad  salntem  seni. 
Certe  si  nos  cujuspiam  servus  rogaret  ut  ad  eum  ire 
deberemns,  protinus  nobis  nostra  superbia  in  cogi- 
tatione  tacita  responderet,  dicens  :  Non  eas,  qnia 
temetipsum  degeneras,  houor  tuus  despicitur,  locus 
vilescit.  Ecce  de  coelo  venit  qui  servo  in  terra  oc- 
currere  non  despicit ;  et  tamen  humiliari  in  lerra 
contemnimus,  qui  de  terra  sumus.  Quid  vero  apud 
Deura  vilius,  quid  despectius  esse  potest,  qoam  ser- 
vare  honorem  apud  homines,  et  interni  lestis  oculos 
non  timere  ?  Unde  et  in  sacro  Evangelio  ad  Phari- 
saeos  Dominusait  :  Vos  estis  qui  justificatis  voscoram 
hominibHS,  Deus  autem  notitcorda  testra,  quia  quod 


..         •     •    ri«  •  1  w*     •♦  n«w.^««:*  Tl  hominibus  altum  est  abominabile  est  apud  Deum  (Luc 
aperle  cognoscetis  quia  m  fide  [dubitavit.  Poposcit  tJ  «mx    t^  .  ••«*//«<*  i/ruw»  ^t.fic 


namque  ut  descenderet,etsanaretfilium  ejus.Corpo- 
ralem  ergo  praesentiam  Domini  quaerebat,  qui  pcr 
spiritum  nusquam  deerat.  Minus  itaqueinillum  crc- 
didit,  quem  non  putavit  posse  salutem  dare,  nisi 
prajsens  esset  et  corpore.  Si  enim  perfecte  credidis- 
set,  procul  dubio  sciret  quia  non  esset  locus  ubi  non 
esset  Deus.  Ex  magnaergo  parte  difiisus  est,  *  quia 
honorem  non  dedit  majestati,  sed  pra?spntiae  corpo- 
rali.  Salutem  itaquefilio  petiit,  ettameu  in  fidedii- 
bitavit,  quia  eum  ad  quem  venerat,  et  potentem  ad 
curandum  credidit,  et  tamen  morienti  filio  esse 
absentem  putavit.  Sed  Dominus,  qui  rogatur  ut  va- 
dat,  qaia  non  desit  ubi  invitaturindicat,  solo  jussu 
salutem  reddidit  qui  voluntate  omnia  creavit. 


XVI,  15).  Notate,  fratres,  notate  quod  dicitur.  Si 
enim  quod  hominibus  altum  est  abominabile  est 
apud  Deum,  cordis  nostricogitatio  tantoapud  Deum 
in  imo  est,  quanto  hominibus  in  alto,  et  humilitas 
cordis  noslri  tanto  apud  Deum  in  alto  est,  qaanto 
hominibus  in  imo. 

3.  ^  Despiciamus  ergo  si  quidboni  gerimas,  nulla 
nos  nostra  inflet  operatio,  non  rerum  abundantia, 
non  gloria  extollat.  Si  quibuslibet  ex  bonis  affluen- 
tibus  inlus  intumescimus,  Deo  despecti  sumus.Quo 
contra  de  ^  humilibus  Psalmista  dicil  :  Custodiens 
parvulos  Dominus  (Psa/.cxiv,6).  Quia  panulosha- 
miles  appellat,  1568  postquam  sententiam  protu- 
lit,  consilium   subjungit :  nam  qaasi  quaBreremas 


2.  Qua  in  re  hoc  est  nobis  solerter  intuendum,  G  quid  ipse  ad  haec  faceret,  adjunxit  :  Humitiatus  sum, 


quod,  sicut  evangelista  alio  testante  didicimus,  cen- 
turio  ad  Dominum  venit  dicens  :  Domine,  puer  meus 
jacet  paralyticus  '  m  domo  ma,etmale  torquetur.Cm 
a  Jesu  protinus  respondetur  :  Ego  veniam  ei  curabo 
eum  (Matth\iu,  6,  7).  Quidestquod  regulus  rogatut 
ad  ejus  filium  venial,  et  tamen  ire  corporaliler  recu- 
sat ;  ad  servum  vero  cenlurionis  non  invitalur,  et 
lamen  se  corporaliter  ire  pollicetur  ?  Reguli  filio 
pcT  corporalem  praesentiam  non  dignatur  adesse, 
ccnturionis  servo  non  dedignatur  occurrere.  Quid 
est  hoc,  nisi  quodsuperbianostraretunditur,1567 
qui  iu  hominibus  non  naturam  qua  ad  imaginem  Dei 
facti  sunt,  sed  honores  et  divitias  veneramur  ?  Cum- 
que  pensamus  quae  circa  eos  sunt,profecto  interiora 


et  liberarit  me  (Ibid.).  Ha3c  ergo  cogitate,  fratres 
haec  toU  inlenlione  pensate.  Nolite  in  proximis 
vestris  mundi  hujus  bona  venerari.  Hoc  propter 
Deum  honorate  in  hominibus,quibas  tamen  commissi 
non  estis.  quod  facti  sunt  ad  imaginem  Dei.  Quod 
tunc  proxiniis  vere  servatis,  si  apud  vosmetipsos 
prius  in  corde  non  inlumescitis.  Nam  qai  se  adhuc 
pro  6  rebus  transitoriis  extollit,  nescit  in  proximo 
venerari  quod  maneat.  Nolite  ergo  in  vobismetipsis 
pensare  quod  habelis,  sed  quid  estis.  Ecce  mundus 
qui  diligitur  fugit.  Sancti  isti,  ad  quoram  tumbam 
consistimus,  florentcm  mundum  inentis  despectu 
calcaverunt.  Erat  vita  longa,  salus  continua,  opu- 
lentia  in  rebus,fecunditasin  propagine,tranqaillitas 


minime  providemus,  dum  ea  consideramus  quae  in  D  \^  diulurna  pace  ;  el  tamen  cum  in  seipso  floreret. 


corporibus  despecta  sunt,  negligimus  pensare  quod 
sunt.  Redemptor  vero  noster  ut  ostenderet  quia  quae 
alta  suut  hominum  '  despicienda  suut,  et  qua3  de- 
specta  sunt  hominuin  sanclis  despicienda  non  sunt, 
adfilium  reguli  ire  noluit,  ad  servuni  centurionis 
irc  paratus  fuit.  Increpata  est  ergo  superbia  nost;  a, 
quaj  nescit  pensarc  liouiiiies  propter  honiiiies.  Sohi, 
ut  diximus,  quae  circumstant  hominibus  pensat,na- 


jam  in  eorum  cordibus  inundus  aruerat.  Ecce  jam 
mundus  in  seipso  aruit,  ct  adhuc  in  cordibas  nostris 
floret.  Ubique  mors,  1569  ubiqae  luctus,  ubique 
desolatio,  undique  percutimur,  undiqae  amaritodi- 
nibus  replemur ;  et  tamen  c«ca  meute  camaliscon- 
cupiscenti»  ipsasejus  amaritudinesainamaSjfagieu- 
tem  seqiumur,Iabenti  inhaeremus.Et  quia  labenteni 
relinero  iion  possumus.cum  ipso  labiniur,  quemca- 


*  ita  C.  Geriu.  et  fere  omues  Mss.  L'nde  luiror 
\et.  Ed.  ac  recentiores  praetulisse  quia  virtutem  non 
dedit.  Occasionem  praebere  potuit  Longip.,  in  quo 
legitur  qui  virtutem  honoris. 

^  Abest  mea  a  C.  Germ.,  tribus  Gcmel.  ac  al. 


^  Duo  Carn.  el  Corb.  Gerni.,   samtis  despicienda 
suni. 

^  Secundus  Carn.,  respiciamus. 

^  Corb.  non  habet  de  humilibus. 

^  Duo  priores  Gemel.,  rcbus  temporalibus. 


1213 


XL  HOMIUARUM  LN  EVANGEUA  LIB.  IL  —  HOMIL.  XXIX. 


ISli 


dentem  tenemus.  Aliquando  *  nos  mundas  delecta-  A  infidelitatis  dotitia  increpasse  discipolos  memorai. 


tione  sibi  teunit ;  nnnc  tantis  plagis  plenus  est,  nt 
ipse  nos  jam  mnndus  mittat  ad  Deum.  Pensate  ergo 
>  quia  nulla  sunt  quae  temporaliter  currunt.  Finis 
temporalium  ostendit  quam  nihil  sit  quod  transire 
potuit.  Casus  rerum  indicat  quia  res  transiens  et 
tunc  prope  nihil  fuit  cum  stare  videretur.  Haec  ergo, 
fratres  charissimi,  sollicita  consideratione  pensate, 
in  seternitatis  amore  cor  figite  ;  ut  dum  terrena  cul- 
mina  adipisci  contemnilis,  perveniatis  ad  gloriam^ 
quem  per  tidcm  tenetis,  per  Jesum  Christum  Domi- 
num  nostrum,qui  vivit  et  regnatDeus  cum  Patrein 
unitate  Spiritus  sancti,per  omnia  saBcula  saeculorum. 
Amen. 

» HOMILIA  XXIX. 


Qua  in  re  quid  considerandum  est,  nisi  quod  idcireo 
Dominus  tunc  discipulos  increpavit,  cum  eos  corpo- 
raliter  reliquit^  ut  verba  quae  recedens  diceret  in 
corde  audientium  arctius  impressa  remanerent  ?  In- 
crepata  igitur  eorum  duritia,  quid  admonendo  dicat^ 
audiamus  :  Euntes  in  mundum  universum,  prwdicate 
Erangelium  omni  creaiura. 

2.  Nunquid,  fratrcs  mei,  sanctum  Evangelium  vel 
insensatis  rebus,  vel  brutis  animalibus  fuerat  praedi- 
candum,  ut  de  eo  discipulis  dicatur  :  ^  PrcedicaU 
omni  creatura  ?  Sed  omnis  creaturae  nomine  signa- 
tur  homo.  Sunt  namque  lapides^  sed  nec  vivunt,  nec 
sentiunt.  Sunt  herbae  et arbusta  ;  vivuntquidem^sed 


nou  sentiunt.  Vivunt  dico,  non  per  animam,  sed  per 

Habitaad  populum  in  basilica  beatiPetri  apostoli,  B  viriditatem,  quia  et  Paulus  dicit  :  Insipiens,  tuquod 

^  in  Ascensione  Domini.  seminas  non  vimficatur,  1570  nisi  prius  moriatur 

LECTio  s.  KVANG.  SBC.  MARC.  XVI,  14-20.  (/  Cor,  XV,  36).  Vivit  ergo  quod  moritur,  ut  vivifi- 

In  Hlo  tempore,  recumbentibus  undecim  discipulis,      cetur.  Lapides  itaque  sunt,  sed  non  vivunt.  Arbusta 


apparuit  iUis  '^  Jesus,  et  exprobravit  incredulitatem  eo- 
rum,  et  duriiiam  cordis,  quia  his  qui  viderant  eum  re- 
surrexisse  non  crediderunt,  Et  dixit  eis  :  Euntes  in 
mundum  xmiversum,pr(sdicate  Evangelium  omni  crea- 
iurte.  Qui  crediderit,  et  baptizatus  fuerit,  salcus  erit ; 
qui  vero  non  crediderit  condemnabitar,  Signa  aulem 
eos  qui  crediderint  hcec  sequentur,  In  nomine  nieo  dm- 
monxa  ejicieni,  linguis  loquenturnovis,  serpentes  tolleni, 
ei  si  mortiferum  quid  biberint,  non  eis  nocebit.  Super 
cegros  manus  imponenX,  et  bene  habebunt.  Et  Dominus 
quidem  Jesus,  postquam  locutus  est  eis,  assumptus  est 


autem  sunt,  et  vivunt,  sed  non  sentiunt.  Bruta  vero 
animalia  sunt,  vivunt,  sentiunt,  sed  non  discernunt. 
Angeli  etenim  sunt^  vivimt,  sentiunt,  etdiscernunt. 
Omnis  autem  creaturae  aliquid  habet  homo.  Habet 
namque  commune  esse  cum  lapidibus,  vivere  cum 
arboribus,  sentire  cum  animalibus,  intelligere  cum 
angelis.  Si  ergo  commune  habet  aliquid  cum  omni 
creaturahomojuxta  aliqnidomniscreaturaest  homo. 
Omni  ergo  creaturae  praedicatur  Evangelium,cum  soli 
homini  praedicatur,quia  ille  videlicet  docetur,propter 
quem  in  terra  cuncta  creata  sunt,  et  a  quo  omnia 


in  ccelumj  et  sedet  a  dextris  Dei.  llli  autem  profecti  q  per  quamdam  similitudinem  aliena  non  sunt.  Potest 


prcedicacerunt  ubique,  Domino  cooperante,  et  sermonem 
confirmante,  sequentibus  signis. 

1568 1 .  Quod  resurrectionem  dominicam  discipu- 
li  tarde  crediderunt,  non  tam  illorum  infirmitas  quam 
nostra,  ut  ita  dicam,futura  firmitas  fuit.  Ipsa  namque 
resurrectio  illis  dubitantibus  per  multa  argumenta 
monstrata  est  :  quae  dum  nos  legentes  agnoscimus, 
quid  aliud  quam  de  illorum  dubitatione  soiidamur  ? 
Minusenim  mihiMariaMagdalene  praestitit,qua3  citius 
crediditquam  Thomas  quidiudubitavit.  liieetenim 
dubitando  vulnerum  cicatrices  tetigit,  et  de  nostro 
pectore  '  dubietatis  vulnus  amputavit.  Ad  insinuan- 
daiu  quoque  veritatem  domiuicae  resurrectionis  uo- 
tandum  nobis  est  quid  Lucas  referat,  dicens  :  Con- 
vescens  prcecepit  eis  a  Jerosolymis  ne  discederent  (Avl.  D 
I,  4j.  £t  post  pauca  :  Videntibus  Hlis,  elevatus  est,  el 
nubes  suscepit  eum  ab  oculis  eorum  (Ibid.,  9).  Notalc 
\  erba,  signate  mysteria.  Convescens  elevatus  est.  Come- 
dit,  et  ascendit,  ut  videlicet  per  efiectum  comestionis 
veritas  patesceret  carnis.  Marcus  vero  priusquaui 
1569coeium  Dominus  ascendat,  eumdc  cordis  atque 


etiam  omnis  creaturae  nomine,  omnis  natio  gentium 
designari.  Ante  etenim  dictum  fuerat :  In  viam  gen- 
tium  ne  abieritis  (Maith.  x,  5).  Nunc  autem  dicitur, 
Prosdicate  omni  creaturee,  ut  sciticet  prius  a  Judaea 
aposlolorum  repulsa  praedicatio  tunc  nobis  in  adja- 
torium  fieret,  cum  hanc  illa  ad  damnationis  su»  te- 
stimonium  superba  repulisset.  Sed  cum  discipulos  ad 
pra^dicandum  Veritas  mittit,  quid  aliud  in  mundo 
facit,  nisi  grana  seminis  spargit  ?  Et  pauca  grana 
mittit  in  semine,  ut  multarum  messium  fruges  reci- 
piat  ex  nostra  fide.  Neque  enim  in  universo  mundo 
tanta  fidelinm  messis  exsurgeret,  si  de  manu  DomiBi 
supcr  rationalem  terram  illa  electa  grana  praedican- 
tium  non  venisset.  Sequitur  : 

3.  Qui  crediderit,  et  baptizatus  fuerit,  salvus  erit, 
qui  vero  non  crediderit,  condemnabitur.  Fortasse 
unusquisque  apud  semetipsum  dicat  :  Ego  jam  cre- 
didi,  salvus  ero.  Verum  dicit,  si  fidem  operibus  te- 
uet.  Vera  etenim  fides  est,  quae  in  hoc  quod  verbis 
dicit,  moribus  non  contradicit.  Hinc  est  enim  quod 
de  quibusdam  falsis  fidelibus  Paulus  dicit  :  Qui  con- 


'  ItaCorb.,  Belvac.,  Corb.  Germ.  et  potiores.  lu 
socnndo  Caruut.  Icgitur  vwndus  delect.  retraxit  a 
Deo,  quem  scquuntur  omncs  Excusi,  nisi  quod  Gus- 
sauv.  omisit  deleciaiione. 

'  Belvac.  et  alii,  quam  nnlla  suni. 

^  in  Lateran.  est  vigcsima  prima.  lu  Cod.  reg. 
Suec.  \igesima  secuuda.  InCorb.  decima  uoua. 

^  lisic  desiderantur  iu  Later.  ct  priuio  Gemet. 


Leguutur  iu  C.  (lerui.,  iu  Cod.  reg.  Suec.  et  aliis. 
In  lib.  Sacraui.  Ed.  Pamelii  et  Menardi,  ac  iu  ca- 
leud.  Uom.  J.  Frontonis  legiinr  Ascensa,  non  Ascen" 
sio. 

^  C.  Genu.,  Duminus  Jesus. 

*  (iemet.  et  C.  Germ.,  dubitationis. 

^  Duo  priores  Geuiet.,  proidicale  Evang.  onmi. 


1215 


SANCTI  GREGORn  MAGM 


iil6 


(Uentur  se  nosse  Deum,  faetis  autem  neffant  (TVl.  i,  A 
16).  Hinc  Joanaes  ait :  Qui  dicit  se  nosse  Deum,  ei 
mandaia  ejus  non  cusiodit,  mendax  esi  (I  Joan,  ii, 
4).  Quod  cam  ita  sit,  fidei  nostrse  veritatem  in  vita 
nostrx  considerationedebemus  agnoscere.  Tanc  enim 
veraciter  fideles  samas,  si  qaod  verbis  promittimus 
operibas  implemus.  Indiequippe  baptismatis  omni- 
bus  nosantiqui  hostisoperibasatqueomnibuspompis 
abrenuntiaro  promisimus.  Itaque  unusqaisque  ve- 
strumadconsiderationem  suam  mentisoculosreducat; 
*  et  si  sen  at  post  baptismum  quod  ante  baptismum 
spopondit,  certus  jam  quia  fidelis  est,  gaudeat.  Scd 
ecce  quod  promisit  minime  "  servavit,  si  ad  exer- 
cenda  prava  opera,  ad  concupiscendas  mundi  pom- 
pas,  dilapsus  est ;  videamus  si  jam  scit  plangere  quod 
erravit.  Apud  misericordem  namque  judicem  nec  illc  g 
fallax  habebitur,  qui  ad  veritatem  revertitur,  etiam 
postquam  mentitur,  quia  omnipotens  Dcus  dum  li- 
benter  nostram  poenitentiam  suscipit,  ipsesuo  judi- 
ciohoc  quod  erravimus  ^  abscondit  (32^ g.  i,  c.  10). 
Sequitur  : 

4.  Sifjnaauiefneos  quicredituri  suni  hcec  sequentur. 
In  noinine  meo  damonia  ejicieni,  linyuis  loquentur  no- 
is,  serpenies  iolleni ;  ei  si  moriiferum  qnid  hiberini, 
non  eis  nocebit  ;  super  cegros  manus  1571  impo- 
nent,  et  bene  habebuni,  Nunquidnam,  fratres  mei, 
quia  ista  signa  non  facitis,  minime  creditis  ?  Sed  hsc 
necessaria  in  exordio  Ecclesi»  fuerunt.  Ut  enim 
^  fides  cresceret,  miraculis  fuerat  nutrienda,  quia 
et  nos  cum  arbusta  plantamus,  tandiu  eisaquam  in- 
fnndimus^  quousque  ea  in  terra  ^  jam  convaluisse  G 
videamus  ;  et  si  semel  radicem  fixerint,  ^  in  rigando 
cessamus.  Hinc  est  enim  quod  Paulus  dicit :  Linyuw 
in  signum  sunt  non  fidelibus,  sed  infidelibus  (I  Cor, 
xiVy  22).  Habemus  de  his  signis  atque  virtutibus  qua3 
adhuc  subtilius  considcrare  debeamus.  Sanctaquippe 
Ecclesia  quotidie  spiritaliter  facit  quod  tunc  per 
apostplos  corporaliter  faciebat.  Nam  sacerdotes  ejus 
{De  consecrat,  dist,  4,  c.  67)  cum  pcr  exorcismi  gra- 
tiam  manum  credentibu^  imponunt,  et  habitare  nia- 
liguos  spiritus  in  eorum  mente  contradicunt,  quid 
aliud  faciunt,  nisi  damonia  ejiciunt?£t  fidelesqui- 
que  qui  jam  vitae  veteris  saecularia  verba  derelin- 
quunt,  sancta  autem  mysteria  insonant,  conditoris 
sui  laudes  et  potentiam,  quantum  prxvalent,  nar- 
rant,  quid  aliud  faciunt,  nisi  novis  linguis  loquun-  ]) 
tur  ?  qui  dum  bonis  suis  exhortationibus  malitiam  de 
alienis  cordibus  auferunt,  serpentes  tollmit.  £t  dum 
pestiferas  suasiones  audiunt^  sed  tamen  ad  operatio- 
nem  pravam  minime  pertrahuntur,  mortiferum  qui- 
dem  est  quod  bibunt,  sed  non  eis  noccbit.  Qui  quo- 


ties  proximos  suos  in  bono  opere  infirmari  conspi- 
ciunt,  dum  eis  tota  virtute  concurrunt,  et  exemplo 
sus  operationis  illorum  vitam  roborant  qui  in  pro- 
pria  actione  titubant ;  quid  aliud  faciunt,  nisi  super 
aegros  manus  imponunt,  ui  bene  habeant  ?  Qaae  ni- 
mirum  miracula  tanlo  majora  sunt^  quanto  spirita- 
lia ;  tanto  majora  sunt,  quanto  per  haec  non  corpora^ 
sed  animae  suscitaotur  :  haec  itaque  signa,  fratres 
charissimi,  auctore  Deo  si  vuUis  vos  facitis.  Ex  illis 
enim  exterioribus  signis  obtineri  vita  ab  haec  ope- 
rantibus  non  valet.  Nam  corporalia  illa  miracula  os- 
tendunt  aliquando  sanctitatem,  non  aatem  faciunt ; 
hajc  vero  spirilalia,  quae  agunturiu  mente,  virtutem 
vitae  non  ostendunt,  sed  faciunt.  Illa  habere  et  mali 
possunt,  istis  autem  perfrui  nisi  boni  nou  possunt. 
Unde  de  quibusdam  Yeritasdicit  :  MuUi  mihidiceni 
indieilla  :  Domine,  Domine,nonn€innomineiuopro' 
phelavimu^,  ei  in  nomine  iuo  dcemonia  ejecimus,  et  in 
nomine  iufvirtuies  mulias  fecimus  ?  Ei  tunc  confitebor 
Hlis,  '  quia  non  novivos  ;  discediieame  •  qui  opera- 
mini  inuiuiiatcm  (Matih.  vii,  22,  23  ;  ?sal,  vi,  9). 
Nolite  ergo,  fratres  charissimi,  amare  signa  •  quae 
possunt  cum  reprobis  haberi  communia  ;  sed  haec 
quae  modo  diximus  charitalis  atque  pietatis  mira- 
cula  amate,  quse  tanto  securiora  sunt,  quanto  et 
occulta,  et  de  quibus  apud  Dominum  eo  major  sit 
retributio,  quo  apud  homines  minor  est  gloria.  Se- 
quitur  : 

5.  Ei  Dominus  quidem  Jesus  posiquam  locutus  esi 
eis,  assumpius  esi  in  ccelum,  ei  sedet  a  dextris  Dei.  In 
Vcteri  Testamento  cognovimus  quod  Elias  sit  raptas 
in  cffilum.  Sed  aliud  est  coelum  aereum,  aliad  aelhc- 
reum.  Ccelum  quippe  aereum  tcrrae  est  proximam  ; 
unde  et  aves  cceli  dicimus,  quia  eas  volitare  in  aere 
videmns.  In  ccelum  itaque  aereum  Elias  sablevatus 
est,  ut  in  secretam  quamdam  terrae  1572  regio- 
nem  repentc  duceretur,  ubi  in  magna  jam  carnis  et 
spiritus  quieto  viveret,  quousque  ad  finem  mundi 
redeat,  et  mortis  debitum  solvat.  Ille  etenim  mortem 
distulit,  non  evasit.  Redemptor  autem  noster  qoia 
non  distulit,  suporavit,  eamque  resurgendo  consum- 
psit,  et  resurrectionis  suae  gloriani  ascendendo  de- 
claravit.  Notandum  quoque  est  quod  Elias  in  curru 
legitur  ascendisse,  ut  videlicet  aperte  demonslrare- 
tur  quia  homo  purus  adjutorio  indigehat  alieno.  Per 
angclos  quippc  facta  illa  et  ostensa  sunt  adjumenta, 
quia  nec  in  coelum  quidem  aereum  per  se  ascendere 
poterat,  quem  natura)  suae  infirmitas  gravabat.  Re- 
deniptor  autem  noster  non  curru,  non  angelis  sable- 
vatus  legitur,  quia  is  qui  feccrat  omnia  nimirum 
super  omnia  sua  virtute  ferebatur.  IIIo  etenim  rever 


*  Secuudus  Carn.,  consideret  si  .servai. 

*  Belvac.  etduo  Carn.,  sercavii,adexercenda,  etc. 
^  Bigot.  post  abscondit  addit  :  quia  Deus  pro  pec- 

caio  pcenitentiam  suscipii,  siyna  autem,  etc. 

*  Sic  legendum  ex  Corb.,  Belvac,  C.  Germ.,  Car- 
nul.,  Gcmel.,  etc,  ct  ex  vet.  Ed.  In  rccentioribus 
habctur  :  ni  enim  ad  fidvm  cresceret,  etc 

fi  Ita  quoquc  habent  niss.  Cod.  et  vct.  Excuii,  cum 
recentiores  maluerint  scribere  jam  coaluisse. 


^  Vulgali,  trrtV/aiio  cmai^i^Cedendumjudicavimus 
xMss.  Corb.,  Belvac,  C.  Germ.,  etc,auctoritati,  quaj 
noslra5  lectioni  sufTragalur. 

^  Loiigip.  et  Val.  CL,  quia  nunquam  mvi  vos. 

*  Expunxiinus  omnes,  quod  in  recent.  Ed.  irrepsc- 
rat,  coutra  Mss.  fidem. 

®  Duo  Carnut.,  qm  possuni  boni  cum  reprobis  ha- 
bere. 


1217 


XL  HOMILURUM  IN  EVANGELU  L  IB.  11.  —  HOMIL.  XXIX. 


1S18 


tebatar  ubi  erat,  et  inde  redibat  nbi  remanebat,  A  Evangelicam  exponendo  transcurrimas,  restat  ut  ali* 


qnia  cnm  per  hnmanitatem  ascenderet  in  coelum, 
per  divinitatem  suam  et  terram  pariter  continebat  et 
coelum. 

6.  Sicut  autem  Joseph  a  fratribus  venditus  ven- 
ditionem  Redemptoris  nostri  figuravit,  sic  Enoch 
translatus,  atque  ad  coelum  aereum  Elias  subleva- 
tus,  Ascensionem  dominicam  designavit.  Ascensio- 
nis  ergo  suae  Dominas  praenuntios  et  testes  habuit, 
anum  ante  legem,  alium  sub  lege,  ut  quandoque  ve- 
niret  ipse  qui  veraciter  coelos  penetrare  potuisset. 
Unde  et  ipse  ordo  in  eorum  quoque  utrorumque 
sublevatione  per  quaedam  incrementa  distinguitur. 
Nam  Enoch  translatus  {Genes.  y,  24)»  Elias  vero  ad 
ccelum  subvectus  esse  memoratur  (IV  Reg,  n,  11), 


quid  de  ipsa  tantse  solemnitatis  ^  consideraUone  di« 
camus. 

9.  Hoc  autem  nobis  primum  quaerendum  est,  quid- 
nam  sit  quod  nato  Domino  apparuerant  angeli,  et 
tamen  non  leguntur  in  albis  vestibns  apparuisse, 
ascendente  autem  Domino,  missi  angeli  in  albis  le- 
guntur  vestibus  apparuisse.  Sic  etenim  scriptum  est: 
Videntibus  illis  elevatus  est,  et  nubes  suscepit  eum  ab 
oculis  eorum.  Cumqtie  intuerentur  in  ccelum  euntem  tl- 
lum,  ecce  duo  viri  steteruntjuxta  illos  in  vestibus  albis 
("Act.i^OylO/InalbisautemvestibusgaudiumetsoIem- 
nitas  mentis  ^  ostenditar.  Quid  est  ergo  quod  nato 
Domino,  non  in  albis  vestibus,  ascendente  autem  Do« 
mino,  in  albis  vestibus  angeli  apparent,  nisi  quod 


ut  veniret  postmodum  qui  nec  translatus,  nec  sub-  B  ^^^  magna  solemnitas  angelis  facta  est,  cum  coelum 


vectus,  cbelum  sethereum  sua  virtute  penetraret.  Qni 
nobis  in  se  credentibus  *  quia  carnis  quoque  mundi- 
tiam  largiretur,  et  sub  eo  per  incrementa  temporum 
virtus  castitatis  excresceret,  in  ipsa  quoque  eorum 
translatione  qui  Ascensionem  dominicam  ut  videli- 
cet  famuli  designaverunt,  et  in  seipso  qui  ad  ctelum 
ascendit,  Dominus  ostendit.  Nam  Enoch  quidem 
uxorem  et  filios  habuit;  Elias  vero  neque  uxorem; 
neque  ftli^^  legitur  habuisse.  Pensate  ergo  quo- 
modo  per  incrementa  creverit  munditia  sanctitatis, 
quod  et  per  translatos  famulos  '  et  per  ascendentis 
Domini  personam  patenter  ostenditur.  Translatus 
namque  est  Enoch  et  per  coitum  genitus,  et  per  coi- 
tam  generans.  Raptus  est  Elias  per  coitum  genitus. 


Deas  homo  penetravit  ?  Quia  nascenle  Domino  vide- 
batur  divinitas  humiliata ;  ascendente  vero  Dominoy 
est  humanitas  exaltata.  Albae  etenim  vestes  exalta- 
tioni  magis  congruunt  quam  humiliationi.  ^  In  as- 
sumptione  ergo  ejus  angeii  in  albis  vestibus  videri 
debaerunt,  quia  qui  in  nativitate  sua  apparuit  Deos 
humilis,  in  Ascensione  sua  oslensus  est  homo  so- 
blimis. 

10.  Sed  hoc  nobis  magnopere,  fratres  charissimi^ 
in  hac  solemnitate  pensandum  est,  quia  deletum  est 
hodierna  die  chirographum  damnationis  nostrs,  mn- 
tata  est  sententia  corruptionis  nostrae.  Illa  enim  na- 
tura  cui  dictum  est :  Terra  es,  etin  terram  ihis  {Ge* 
nes.  III,  19),  hodie  in  coelum  ivit.  Pro  hac  ipsa  nam- 


sed  non  jam  per  coitum  generans.  Assumptos  vero  n  que  camis  nostrae  sublevatione  per  figuram  beatos 


est  Dominus  neqne  per  coitum  generans,  neqne  per 
coitum  generatus. 

7.  Considerandum  vero  nobis  est  quid  est  quod 
Marcus  ait :  Sedet  a  dextris  Dei ;  et  Stephanus  dicit : 
Video  ccbIos  apertos,  et  Filium  hominis  stantem  a  dex- 
tris  Dei  (Act.  tii,  55).  Quid  est  quod  huncMarcus 
sedentem,  Stephanus  vero  stantem  se  videre  testa- 
tur?  Sed  scitis,  fratres,  quia  sedere  judicantis  est, 
stare  vero  pugnantis  vel  adjuvantis.  Quia  ergo  Re- 
demptor  noster  assumptus  in  coelum,  et  nunc  omnia 
judicat,  et  ad  extremum  judex  omnium  venit,  hunc 
post  assumptionem  Marcus  sedere  dcscribit,  quia 
>  post  Ascensionis  suae  gloriam  judex  in  fine  videbi- 
tur.  Stephanus  vero  in   labore  certaminis  positas 


Job  Dominum  avem  vocat.  Quia  enim  Ascensionis 
ejus  mysterium  Judaeam  non  intelligere  conspexil, 
de  infidelitate  ejus  sententiam  protulit,  dicens  :  Se* 
mitam  ignoramt  avis  (Job  xxviii,  7).  Avis  enim  recte 
appellatus  est  Dominus,  quia  corpus  carneum  ad 
aethera  libravit.  Cujus  avis  seniitam  ignoravit  quia. 
quis  cum  ad  coelum  ascendisse  non  credidit.  De  hac 
solemnitate  per  Psalmistam  dicitur  lElevata  est  nMH 
gnificentia  tuasuper  cmlos  (PsaL  viii,  2).  DehacruF- 
sus  ait :  Ascendit  Deus  in  jubilatione,  et  Dominus  in 
voce  tubce  (PsaL  xlvi,  6).  De  hac  iterum  dicit :  A«- 
cendens  in  altum  captivam  duxit  captivitatem,  dedU 
dona  hominibus  PsaL  Lxvii,  19).  Ascendens  quippe 
[n  altum  captivam  duxit  captivitatem,  quia  corm- 


stantem  vidit,  quem  adjutorem  habuit,  quia  ut  iste      ptionem  nostram  virtute  suae  incorruptionis  absor* 


in  terra  persecutorum  infidelitatem  vinceret,  pro  illo 
de  coel6  illius  gratia  pugnavit. 

1573  8.  Sequitur :  Hli  autem  profecti  prasdicor- 
verunt  ubique,  Domino  cooperante,  et  sermonem  con- 
firmante  sequentibus  signis.  Quid  in  his  consideran- 
dum  est,  quid  memoriae  commendandum,  oisi  quod 
praeceptum  obedientia,  obedientiam  vero  signa  se- 
cuta  suut  ?  Sed  quia,  auctoreDeo,  breviter  lectionem 


buit.  Dedit  vero  dona  hominibus,  quia,  misso  desa- 
per  Spiritu,  alii  sermonem  sapientiae,  alii  sermonem 
scientiae,  alii  gratiam  virtutum,  alii  gratiam  curatio- 
num,  alii  genera  linguarum,  alii  interpretationem 
tribuit  sermonum  (/  Cor,  xii,  8).  Dedit  ergo  don* 
hominibus.  ^  De  hac  Ascensionis  ejus  gloria  etiam 
Habacac  ait:  Elevatus  est  sol,  et  luna  stetit  inordine 
suo  (Habac.  ni,  11,  sec.  LXX).  Quis  enim  solis  no- 


^  Editi  etiam  veteres,  invitis  Mss.  ac  reluctante 
sensu,  ^ttta  camis  suib  munditiam. 
•  Primus  Carnut.,  per  Ascensionem  Domini, 
'  Duo  priores  Gemet.  eihifoX.,  postassumptionis. 
^  Duo  priores  Gemet.,  nobilitate  . 
s  Belvac.  et  secundus  Cam.,  adtenditnr. 


*  Ita  C.  Germ.,  Belvac,  Gemet.,  Longip.,  Bigot.  In 
Excusis  habes  in  ascensione. 

7  In  recent.  Ed.,  post  vocem  hominibus,  irrepsit : 
dum  per  hujus  miritus  gratiam  eorum  virtus  in  iitflm- 
dum  excrevit.  De  hac,  etc.  Quas,  nec  in  mss.  nec  in 
vet.  Excusis  inventa,  resecanda  duximus. 


mi 


SASCn  GREGORII  MAGNl 


i»0 


mine  nisi  Dominns,  et  qaae  Innae  nomine  nisi  Eccle-  A 
sia  designatnr  ?  Qnousque  enim  Dominus  ascendit  ad 
cobIos^  sancta  ejus  Ecclesia  adversa  mundi  omni- 
modo  formidavil :  at  postquam  ejus  Ascensione  ro- 
borata  1574  est,  aperte  praedicavit  quod  occulte 
credidit.  Elevatus  est  ergo  sol,  et  luna  stetit  in  or- 
dine  suo,  quia  cum  Doniinus  cuelum  petiit,  sancta 
ejus  Ecclesia  in  auctoritates  pr;edicationis  excrevit. 
Hinc  ejusdem  Ecclesiae  voce  perSalomonem  dicitur: 
Ecce  iste  venii  saliens  in  montibuSy  ei  iransiliens  colles 
{Cani.  II,  8).  Gonsideravit  namque  tantorum  operum 
culmina,  et  ait :  Ecce  iste  venit  saliens  in  montibtis, 
Yeniendo  quippe  ad  redemptionem  nostram,  quos- 
dam,  ut  ila  dixerim,  saltus  dedit.  Vultis,  fratres 
charissimi,  ipsos  ejus  saltus  agnoscere?  De  ca^Io  veni^ 


LECTIO  S.  BVANG.  SEC.  JOAN.  XIV,  23-31. 

In  illo  tempore,  ^  dicebat  Jesus  discipulis  suis  :  Si 
quis  diligit  me,  sermonem  meum  servabii,  et  Pater 
meus  dHiget  eum,  et  ad  eum  veniemus,  ei  mamionem 
apud  eum  faciemus.  Qui  non  diligit  me  sermones  meos 
non  servat.  Et  sermonem  quem  audislis  non  esi  meus, 
sed  ejus  qui  misii  me  Patris.  Hcec  locuius  sum  vobis 
apud  vos  manens.  Paracliius  autem  Spiriius  sanctus, 
quem  mitiet  Paier  in  nomine  meo,  ille  vos  docebit 
omnia,  ei  suggeret  vobis  omnia  quwcunque  dixero  vo- 
bis.  Pacem  relinquo  vobiSfpacem  meamdo  vobis.  Non 
quomodo  mundus  dat  ego  do  vobis.  Non  iurbeiur  cor 
restrumf  neque  formidel.  Audistis  quia  ego  dixi  vobis  : 
Vado  et  venio  ad  vos,  Si  diligeretis  me,  gaudereiis  uU- 
que,  quia  vado  '  ad  Palrem,  quia  Pater  major  me  esi. 


in  uterum,  de  utero  venit  in  praesepe,  de  praesepe  g  ^t  nunc  dixi  vobis  priusquam  fiat,  ut  cum  factum  fue 


venit  in  crucem,  de  cruce  venit  in  sepulcrum,  de 
sepulcro  rediit  in  coelum.  Ecce,  ut  nos  post  se  cur- 
rere  faceret,  quosdam  pro  nobis  saltus  manifestata 
per  carnem  veritas  dedit,  quia  exsuliavit  ut  gigas  ad 
currendam  viam  suam  (Psal.  xviii,  6),  ut  nos  ei  di- 
ceremus  ex  corde  :  *  Tratie  nos  post  ie,  curremus  in 
odorem  unguentorum  tuorum  (Cant.  i,  3). 

11.  Unde,  fratres  charissimi,  oporlet  ut  illuc  se- 
quamur  corde,  ubi  cum  corpore  ascendisse  credi. 
mus.  Desideria  terrena  fugiainus,  niliil  nos  jam 
delectet  1575  in  infimis,  qui  patrem  habemus  in 
coelis.  Et  hoc  nobis  est  magnopere  perpendendum, 
quia  is  qui  placidus  ascendit  terribilis  redibit;  et 
qaidquid  nobis  cum  mansuctudine  praecepit,  hoc  a 


)*{(  credatis.  Jam  non  multa  loquar  vobiscum.  Venii 
enim  princ^ps  mundi  hujuSy  et  in  me  non  habet  quid- 
quam.  Sed  ut  cognoscat  mundus  quia  diligo  Palrem, 
et  sicut  mandatum  dedii  mih*  Pater,  sic  facio. 

1574  1.  Libet,  fratres  charissimi,  evangelicae 
verba  lectionis  sub  brevitate  transcarrere,  at  post 
diutius  liceat  in  contemplatione  tantae  solemnitatis 
immorari.  Ilodie  namque  Spiritus  sanctos  repentino 
sonitu  super  discipulos  venit  (Act.  ii,  2,  seq.),  men- 
tesque  carnalium  in  sui  amorem  permutavit,  et  foris 
apparentibus  linguis  igneis,  intus  facta  sunt  corda 
flammantia,  quia  dum  Deum  in  ignis  visione  susci- 
piunt,  per  amorem  suaviter  arserunt.  Ipse  namqne 
Spiritus  sanctus  amor  est.  Unde  et  Joannes  dicil : 


nobis  cum  districtione  exiget.  Nemo  ergo  indulta  G  Deus  charitas  est  (I  Joan.  iv,  8,  16)  Qui  ergo  mente 


poenitentiae  teinpora  parvipendat,  nemo  curam  sui, 
dum  valet,  agere  negligat,  quia  Redemptor  noster 
tanto  tunc  in  Judicium  districtior  veniel,  quanto 
nobis  ante  judicium  magnam  patientiam  praerogavit. 
Haec  itaque  vobiscum,  fratres,  agite,  haec  in  inente 
sedula  cogitatione  versate.  Quamvis  adhuc  rerum 
perturbationibus  animus  fluctuet,  jam  tamen  spei 
vestrae  anchoram  in  aeternam  patriam  figite,  inten- 
tionem  mentis  in  vera  luce  solidate.  Ecce  ad  coelum 
ascendisse  Dominum  audivimus.  Hoc  ergo  servemus 
in  meditatione  quod  credimus.  Et  si  adhuc  hic  tene- 
mur  infirmitate  corporis,  sequamur  tamen  eum 
passibus  amoris.  Non  autem  deserit  desiderium  no- 
stnim  ipso  qui  dedit,  Jesus  Ghristus  Dominus  no- 


integra  Deum  desiderat,  profecto  jam  habet  qaem 
amat.  Neque  enim  quisquam  posset  Deum  diligere, 
si  1575  eum  quem  diligit  non  haberet.  Sed  ecce, 
si  unusquisque  vest  rum  requiratur  an  diligatDeom, 
tota  fiducia  et  secura  mente  respondet,  Diligo.  In 
ipso  autein  lectionis  exordio  audistis  qaid  Veritas 
dicat :  Si  quis  diligii  me,  sermonem  meum  servabit. 
Probatio  ergo  dilectionis,  exhibitio  est  operis.  Hinc 
in  Epistola  sua  idem  Joannes  dicit:  Qui  dicit,  Diligo 
Deum,  etmandataejus  non  custodit,  mendax  esi(Ibid., 
20).  Vere  etenim  Deum  diligimus,  ^  si  ad  mandata 
ejus  nos  a  nostris  voluptatibus  coarctamus.  Nam 
qui  adhuc  per  illicita  desideria  difiQait,  profecto 
Deum   non  amat,   quia  ei  in  sua  volantate  con- 


ster,  qui  vivit  et  regnat  cum  Deo  Patre  in  unitate  ^)  tradicit 

Spiritus  sancti  Deus,  per  omnia  saecula  saeculorum.  ^^Ja  a    n*  i>  *  ji-   a  s    j 

/  '^  1576  2.  Ei  Paier  meus  diligeteum,  e%  ad  eum  te- 

Amen.  ^.  ,  j  r    •  i^     . 

niemus  ei  manswnem  apud  eum  facumus.  Pensate, 

"  HOMILIA  XXX.  fratres  charissimi,  quanta  sit  ista  •  solemnitas,  ha- 

Habita  ad  populum  in  basilica  sancti  Pelri  bere  in  cordis  hospitio  adventam  Dei.  Certe  si  do- 

apostoli,  3  die  sancto  Pentecostes.  mum  vestram  qaisquam  dives  ac  praepotens  amicos 


*  Gorb.  et  G.  Germ.,  trahe  me  posi  ie. 

'  In  Gorb.  est  vigesima.  In  God.  reg.  Suec.  vige- 
sima  qaarta.  In  Lateran.  vigesima  secunda. 

3  Abest  hoc  a  Later.  et  a  primo  Gemet. 
.  ♦  In  Belvac.  et  plur.,  dicehat  Dom.  Jesus.  Excusi, 
dixii  Jesus. 

•  Belvac,  ad  Pairem  meum. 
^  Primus  Garn.,  quod  amat. 

'  Ita  G.  Germ.,  Belvac,  secundus  Gemet.,  pri- 


mus  Gam.,  Bi^ot.  et  potiores,  quibus  consentinnt 
vet.  Ed.  In  aliis  legitur  et  mandata  ^us  custodimus, 
sinos a  nostris.  In  Longip.,  Val.  Gl.  et  primo  Gemet. 
habes,  si  mandata  ejus  servamus,  vere  eum  diligimus, 
si  a  nostris,  etc 

^  Beccntioribus  Edit.  magis  placait  dignitas  qoam 
solemnitas;  quae  tainen  vox  legitur  in  antiqais  Mss. 
et  Excusis. 


liii 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGEUA  UB.  II.  —  HOMIL.  XXX. 


im 


intrarety  omni  festinantia  domna  tota  mnndaretur,  A  mittitur  :    Ipse  vos  (iocefrtt  omnia,  Qnia  nisi  idem 


ne  quid  fortasse  esset  qaod  ocnlos  amici  intrantis 
offenderet.  Terga  ergo  sordes  pravi  operis,  qui  Deo 
praeparat  domum  mentis.  Sed  videte  quid  Yeritas 
dicat :  Veniemus,  ei  mansionem  c^ud  eum  faciemus, 
In^uorumdam  etenim  corda  -venit,  et  mansionem 
non  facit,  quia  per  compunctionem  quidem  Dei 
respectum  percipiunt,  sed  tentationis  tempore  hoc 
ipsum  buod  compuncti  fuerant  obliviscunlur  ;  sic- 
que  ad  perpetranda  peccata  redeunt,  ac  si  haec  mi- 
nime  planxissent.  Qui  ergo  Deum  vere  diligit,  qui 
ejus  mandata  custodit,  in  ejus  corde  Dominus  et 
venit  et  mansionem  facit,  quia  sic  eum  divinitatis 
amor  penetrat,  ut  ab  hoc  amore  tentationis  tempore 
non  recedat.  IUe  ergo  vere  amat,  cujus  videlicet 


Spiritus  ^rdi  adsit  audientis,  1577  totiosus  est 
sermo  doctoris.  Nemo  ergo  docenti  homini  tribuac 
quod  ex  ore  docentis  intelligit,  quianisi.intussitqiii 
doceat,  doctoris  lingua  exterius  in  vacuum  laborat. 
Ecce  unam  loquentis  vocem  omnes  pariter  auditis, 
nec  tamen  pariter  sensum  auditce  vocis  percipitis. 
Cum  ergo  vox  dispar  uonsit,  curin  cordibus  vestris 
dispar  est  vocis  inteiligentia,  nisi  quia  per  hoc  quod 
vox  loquentis  communiter  admonet,  est  magister 
interior  qui  de  vocis  intelligentia  quosdam  specialiter 
docet  ?  De  hac  unctione  Spiri  tus  rursus  per  Joannem 
dicitur  :  Sicut  unclio  ejus  docet  vos  de  omnihus  (I 
Joan.  II,  27).  Per  vocem  ergo  non  instruitur,quando 
mens  per  Spiritum  non  ungitur.  Sed  cur  ista  de  do- 


mentem  delectatio  prava  ex  consensu  non  superat.  g  ctrina  hominum  loquimur,  quando  et  ipse  conditor 


Nam  tanto  quisque  a  supemo  amore  disjungitur, 
quanto  inferius  delectatur.  Unde  et  adhuc  subditur: 
Qui  non  dHigii  me,  sermones  meos  non  sei^vai.  Ad 
vosmetipsos  ergo,  fratres  charissimi,  introrsus  re- 
dite;  si  Deum  vere  amatis,  exquirite;  nec  tamen 
sibi  aliquis  credat,  quidquid  sibi  animus  sine  operis 
attestatione  responderit.  De  dilectione  conditoris, 
lingua,  mens,  et  vita  requiratur.  Nunquam  est  Dei 
amor  otiosus.  Operatur  etenim  magna,  si  est ;  si 
vero  operari  renuit,  amor  non  est. 

Ei  sermonem  quem  audisiis  non  esi  meus,  sed  ejus 
qui  misii  me  Patris.  Scitis,  fratres  charissimi,  quia 
ipse  qui  loquitur  unigenitus  Filius  Yerbum  Patris 
est,  et  ideo  sermo  quem  loquitur  Filius  non  est  Filii, 
sed  Patris,  quia  ipse  Filius  Yerbum  est  Patris.  Hcec 
locutus  sumvobisapud  vos  manens.  Quando  non  ma- 
neret  apud  eos,  qui  ascensurus  coelum  promittit,  di- 
cens  :  Ecc^  egovobiscum  sumomnibus  diebus  usque  ad 
consnmmaiionem  sasculi  (Maith  xxviii,  20 j?  Sed  Yer- 
bum  incarnatum  et  manet  et  recedit :  recedit  cor- 
pore,  manet  divinitate.  Apud  eos  ergo  tunc  se  man- 
sisse  perhibet,  quia  qui  invisibili  semper  pote- 
state  *  praesens  erat,  corporali  jam  visione  recede- 
bat. 

3.  Paracliius  autem  Spiriius  sancius,  quem  miiiet 
Pater  in  nomine  meo,  ille  vos  docebii  omnia^  ei  sug- 
gerei  vobis  omnia  qwecunque  dixero  vobis.  Nostis  plu- 
rimi,  fratres  mei,  quod  Graeca  locutione  paraclitus 
Latina  advocatus  dicitur,  vel  consolator.  Qui  idcirco 


non  ad  eruditionem  hominis  loquitur,  si  eidem  ho- 
luini  per  unctionem  Spiritus  non  loquatur  ?  Certe 
Cain,  priusquam  fratricidium  opere  perpetraret,  aa- 
divit:  PeccasU  quiesce  (Genes,  i\,7,juxta  LXX).  Sed 
quia,  culpis  suis  exigentibus,  voce  est  admonitasi 
non  unctione  Spiritus,  audire  verba  Dei  potuit,  sed 
servare  contempsit.  Requirendum  vero  nobisestcor 
dc  eodem  Spiritu  d  icatur  :  Suggeret  vobis  omnia 
cum  suggerere  soleat  esse  minoris.  Sed  quia  sugge- 
rere  aliquando  dicimus  subministrare,  inyisibilis 
Spiritus  suggerere  dicitur,nonquod  nobis  scientiam 
ab  imo  inferat,sed  ab  occulto.jPocm  relinquo  vobis, 
pacem  meam  do  vo&is.Hic  relinquo,  illic  do.  Sequen- 
tibus  relinquo,  pervenientibus  do. 

4.  Ecce,  fratres  charissimi,  verba  sacrae  lectionia 
sub  brevitate  discussimus,  nunc  in  contemplationem 
tantae  festivitatis  animum  transferamus.  Sed  qaia 
cum  lectione  evangelica  vobis  est  etiam  Actuom 
apostoloram  lectio  recilata  (Aci.  ii),  ex  ea  ergo  ali- 
quid  in  usum  nostrae  contemplationis  trahamus.Au- 
(iistis  etenim  quia  Spiritus  sanctus  super  discipulos 
in  igneis  linguis  apparuit,  omniumque  linguarum 
scientiam  dedit.  Quid  scilicet  hoc  miraculo  deaL 
gnans,  nisi  quod  sancta  Ecclesia,  eodem  Spiritu  re- 
pleta,  omnium  gentium  erat  voce  locutura?Qai 
vero  contra  Deum  turrim  aedificare  conati  sunt  com- 
munionem  unius  linguae  perdiderunt  (Genes.  xi,8), 
in  his  autem  qui  Deum  humiliter  metuebant  linga» 
omnes  unitae  sunt.  Hic  ergo  humilitas  virtutem  me- 


advocatus  dicitur,  quia  pro  errore  delinquentium 

apud  justitiam  Patris  intervenit.  Qui  unius  subsUn-  D  ruit,  illic  superbia  confusionem. 

tiae  cum  Patre  et  Filio,  exorare  pro  delinquentibus 

perhibetur^  quia  eos  quos  repleverit,  exorantes  fa- 

cit.  Unde  et  Paulus  dicit  :  Ipse  enim  Spiriius  posiu- 

laipro  nobis,gemiiibusinenarrabHibus  (Rom.  viii,26) . 

Minor  vero  est  qui  postulat  quam  qui  postulatur ; 

quomodo  ergo  Spiritus  postulare  dicitur  qui  minor 

non  est?  Sed  ipse  Spiritus  postulat,  quia  ad  postu- 

landam  eos  quos  repleverit  inflammat.  Consolator 

autem  idem  Spiritus  vocatur,  quia  de  peccati  perpe- 

tratione  moerentibus,  dum  spem  venia»  prajparat,  ab 

afilictione  tristitise  mcntem  levat.  De  quo  recte  pro- 


Belvac.  et  C«  Germ.,  pneei^ai. 


5.  Sed  quaerendum  nobis  est  cur  sanctus  Spiritaa 
Patri  et  Filio  coaeternus,  in  igne  apparuit  cur  in 
igne  simul  etlinguis,  cur  aliquando  in  columba,  ali- 
quando  vero  in  igne  monstratur,  cur  super  unigeni- 
tum  Filium  apparuit  in  columbae  specie,  et  super 
discipulos  in  igne  (Act.  ii,  2  seq.);  iu  ut  neque  super 
Dominum  veniret  in  igne,  neque  super  discipulo» 
monstraretur  in  columba.  Per  quatuor  itaque  haec 
quai  proposuimus  soh  cndo  redeamus.  Patri  nainqae 
et  Filio  coaeternus  Spiritus  in  igne  monstratar,qaia 
incorporeus,  ineffabilis,  atque  invisibilis  ignis  est 
Deus,  altesUnte  Paulo  :  Detu  noster  ignis  contumens 


im 


SAjSCTI  gregorii  magni 


im 


ett  (Hebr,  xn,  29).  Dens  qnippe  ignis  dicitur,  qnia  A 
per  hnnc  peccatornm  rnbigo  consamitar.  De  hoc 
igne  Veritas  dicit  :  Ignem  veni  miitere  in  terram,  et 
quid  volo,  nisi  ut  ardeat  (Luc.  xii,  49)  ?  Terra  enim 
vocata  sunt  corda  terrena,  quae,  dum  semper  infimas 
in  se  cogitationes  congerunt,  a  malignis  spiritibus 
conculcantur.  Sed  ignem  Dominus  in  terram  mittit 
cnm  afflatnsancti  Spiritus  ^  cordacarnalium  incendit. 
Et  terra  ardet  cum  cor  carnale  in  suis  pravis  volnpta- 
tibus  frigidum,  1578reIinquitconcupiscentiasprae- 
sentis  saeculi,  et  incenditur  ad  amorem  Dci.Bene  ergo 
in  igne  apparuit  Spiritus,  qnia  ab  omni  corde  quod 
replet  torporem  frigoris  excudit,et  hoc  in  desiderium 
snae  aetemitatis  accendit.  In  igneis  autem  linguis 
monstratusest^quia  idem  Spiritus  coaeternus  est  Fi- 
lio,  et  habet  cognationem  maximam  lingua  cnm  ver-  g 
bo.  Veftum  quippe  Palris  est  Filius.  Et  quiauna  est 
Spiritus  et "  Verbi  snbstantia,  idem  Spiritus  mon- 
strari  debuit  in  lingna.  Vel  certe  quia  per  linguam 
procedit  verbum,  in  linguis  appamit  Spiritns,  quia 
qnisqnis  sancto  Spiritu  tangitnr,  Dei  Verbum,id  est 
nnigenitum  Filiumconfitetnr ;  et  negareDei  Verbnm 
non  valet,  quia  jam  sancti  Spiritus  linguam  habet. 
Vel  certe  in  linguis  igneis  apparuit  Spiritus,  quia 
omnesquos  repleverit  ardentes  pariter  et  loquentes 
facit.  Linguas  igneas  doctores  habent,  qiiia,  dum 
Deum  amandum  praedicant,  corda  andientium  in- 
flammant.  Nam  et  otiosns  est  sermo  docentis,  si 
praebere  non  valet  incendium  amoris.  Hoc  doctrinae 
incendium  ab  ipso  Veritatis  ore  conceperant,  qni 
dicebant  :  Nonne  cor  nostrum  ardens  erat  in  nohis  n 
eum  loquerelur  in  via  et  aperiret  nobis  Scripturas 
{Luc.  XXIV,  32)?  Ex  andito  quippe  sermone  inarde- 
scit  animus,  torporis  frigus  recedit,  fit  mens  in  su- 
perno  desiderio  anxia,  a  concupiscentiis  terrenis 
aliena.  Amor  veras  qui  hanc  repleverit,  in  fletibus 
crnciat ;  sed  dum  tali  ardore  cruciatur,  ipsis  suis 
cmciatibus  pascitur.  Andire  ei  libet  praecepta  cce- 
lestia  ;  et  quot  mandatis  instruitnr,  quasi  tot  facibns 
inflammatur  ;  et  qnae  torpebat  prins  per  desideria, 
ardet  postmodum  per  verba.  Unde  bene  perMoysen 
dicitur  :  In  dexiera  ejus  ignea  lex  (Deut.  xxxiii,  2), 
Sinistra  quippe  reprobi,qui  et  adsinistram  ponendi 
snnt;  dexteraautem  Dei  appellantur  electi.  In  dex- 
tera  ergo  Dei  lex  ignea  est,  quia  electi  mandata  cce- 
lestia  nequaquam  frigido  corde  audiunt,  sed  ad  haec  tx 
amores  intimi  facibus  inardescunt.  Sermo  ad  aurem 
ducitur,  et  mens  eorum  sibimet  irata  ex  internae 
dnlcedinis  flammaconcrematur.In  columbavero  Spi- 
ritus  sanctus  et  in  igne  monstratus  est,  quia  omnes 
qnos  repleverit,  simplices  et  ardentes  facit,  simpli- 
ces  puritale,  ardentes  aemulatione.  Neque  enim  pla- 
cere  Dco  potest  aut  simplicitas  sine  zelo,  aut  zelus 
sine  simplicitate.Hinc  ipsa  Yerit^s  dicii: Estote  pru- 
dentes   sicut  serpentes,  et    simplices  sicut  columbas 

*  Belvac,  mentes  cam.  C.  Germ.  et  Gemet.,  cor 
camalium. 

«  Be\\fLc.,etverbifilii. 

3  Corb.,  columbina  simplicitas. 

♦  Secnndus  Carn.,  muniamur. 


(Matih.  X,  16).  Qnia  in  renotandnm  est  qnod  disci- 
pnlos  snos  nec  de  colnmba  sine  serpente,  nec  de 
serpente  sine  col  nmba  volnit  Dominns  admonere, 
quatenus  et  columbaesimplicitatem  astntia  serpentis 
accenderet,  et  serpentis  astntiam  '  columba  simpli- 
citas  temperaret.  Hinc  Paulus  ait :  Nolite  pueri  affici 
sensibus  (I  Cor.  xiv,  20).  Ecce  pradentiam  serpentis 
audivimns,  nunc  de  simplicitatecolumbae  ^  monea- 
mur :  Sed  malitia  parvuli estote  (/6td.).  Hinc  de  beato 
Job  dicitur  :  Erat  %nr  simplex  et  rectus  (Job  i,  l^. 
Quae  est  autem  rectitudo  sine  simplicitate,  aat  qnae 
simplicitas  sine  rectitudine?  Quia  ergo  et  rectitodi- 
nem  docet  iste  Spiritus  et  simplicitatem,  et  in  igne 
monstrari  debuit  et  in  colnmba,  qiiatenns  '  omne 
cor  quod  ejus  gratia  tangitur,  et  mansnetndinis  le- 
nitate  tranqnillum,  et  zelo  justitiae  accensnm  fiat. 

6.  Ad  extremnm  vero  qnaerendnm  est  cur  in  ipso 
Redemptore  nostro  1579  Mediatorc  Dei  et  homi- 
num  per  colnmbam  apparnit,  in  discipnlis  vero  per 
ignem  ?  Certe  unigenitus  Dei  Filius  judex  est  gene- 
ris  humani.  Scd  quis  ejus  justitiam  ferret,  si  prins- 
qnam  nos  per  mansnetudinem  colligeret  cnlpas  no- 
stras  per  zelnm  rectitudinis  examinare  Tolnisset? 
Homo  ergo  pro  hominibus  factus,  raitem  se  homini- 
bus  praebnit.  Nolnit  peccatores  ferire,  sed  colligere. 
Prius  voluit  mansuete  ®  corripere,  nt  haberet  qnos 
postmodum  in  judicio  salvaret.Incolnmba  ergosnper 
enm  apparere  debuit  Spiritus,  qui  non  veniebat  nt 
peccata  jam  per  zelum  percuteret,  sed  adbnc  per 
mansuetudinem  toleraret.  At  contra  saperdiscipalos 
in  ignc  debuit  Spiritus  sanctus  demonstrari,  nt  hi 
qui  erant  simpliciter  homines,  atqne  ideo  peccatores, 
eos  contra  semetipsos  spiritalis  servos  accenderet,  et 
peccata,  quibns  Deus  per  mansuetndinem  parceret, 
ipsi  in  se  per  poenitenliam  punirent.  Nec  ipsi  qaippe 
esse  poterant  sine  peccato  qui  adhaerebant '  coelesti 
magisterio,  Joanne  attestanle,  qui  ait :  Si  dixerimns 
quia  peccaium  non  habemus,  nosmetipsos  seducimuSj 
et  veritas  in  nobis  non  est  (I  Joan.  i,  8).  Inigne  ergo 
venit  in  hominibus,  in  columba  vero  apparait  in 
Domino,  quia  peccata  nostra,  quae  pie  Dominas  per 
mansuetudinem  tolerat,  nos  per  zelum  rectitadinis 
debemns  caule  conspicere,  et  ardore  semper  pGeni- 
tentiae  cremare.  Igitnr  per  columbam  Spiritns  in 
Redemptore  monstratns  est,  per  ignera  vero  in  ho- 
minibus,  quia  qnanto  nobis  nostri  jadicis  facta  ^t 
severitas  temperata,  tanto  erga  se  debet  fieri  nostn 
infirmitas  accensa.  Quatuor  itaqne  propositionnm 
expleta  ratione,  ad  dona  ejusdem  Spiritns  contem- 
planda  transeamus. 

7.  De  isto  quippe  Spiritn  scriptnm  est  :  Spiritus 
ejus  omavii  ccelos  (Job  xxvi,  13).  Ornamenta  enim 
coelorum  sunt  virtutes  praedicanlium.  Quae  videlicel 
oraamenta  Paulus  enumerat,  dicens  :Alii  daturper 
Spiritum  sermo  sapienti(B,alii  sermo  scientue  secundm 

*  Omittitur  cor  inEd.  Gnssanv.  qnod  revocavimos 
ex  Mss.  et  antiquis  Editis. 

«  Bigot.,  Longip.,  Val.  Cl.,  corrigere. 

"'  Duo  priores  Gemet.,  Longip.  et  VaL  CL  eteksii 
magistro. 


»3S 


XL  HOMILIARUM  LN  EVANGELIA  LIB.  -  II.  HOMIL.  XXX. 


im 


eumdem  Spiritum.  aUen  fides  ineodem  Spiritu,  alii  A  ,x,  i.seg.).  Impletimblicannm,  et  evangelistam  facit 


gratia  sanitatuminuno  Spiritu,  aliioperatiovirtutum, 
alii  prophetia,  alii  diteretio  spirituum,  aliigenera  lin- 
guarum,  alii  inteiyretatio  sermonum,  Hcec  autem  om- 
nia  operatur  unus  atqueidem  Spiritus,  dividens  singulis 
prout  vull  (/  Cor.  xii,  8,  seq,),  Qnot  ergo  sunt  bona 
praedicantium,  tot  sunt  ornamenla  coelorum.  Hinc 
rursus  scriptum  est  :  Verbo  Dominicceli  firmati  sunt 
(Psal.  xxxii,  6).  Verbum  enim  Domini,  Filius  est 
Palris.  Sed  eosdem  ccelos,  videlicot  sanctosapostolos, 
ut  tola  simul  sancta  Trinitas  ostendatur  operata, 
repente  de  sancti  Spiritu  divinatate  adjungitur  :  Et 
spiritu  oris  ^us  omnis  virtus  eorum  (Ihid.).  Coelorum 
ergo  virtus  de  spiritu  sumpUesl,  quia  mundi  hujus 
potestatibus  contraire  non  praesumerent,  nisi  eos 


(Luc.  V,  27,  28).  0  qualis  est  artifex  iste  Spiritos ! 
Nulla  ad  discendum  mora  agitur  in  omne  qnod  yo- 
luerit.  Mox  ut  tetigerit  menlem,  docet,  solnmque 
teligisse  docuisse  est.  Nam  hnmanum  animum  subito 
ut  illustrat  immutat ;  ♦  abnegat  hunc  repente  quod 
erat,  exhibet  repente  quod  non  erat. 

9.  Pensemns  sancto  pra^dicatores  nostros  qnales 
^  hodierna  die  reperit,  quales  fecit.  Certe  qni  in  nno 
conclavi  pro  Jndaeorum  metu  residebant,  nativitatis 
snae  singnli  linguam  noverant,  et  tamen  nec  ea  ipsa 
lingna  quam  noveranl  aperte  Christnm  loqni  praesn- 
mebant.  Venit  Spiritus,  et  in  ore  eos  per  diversita- 
tem  linguarum  docuit,  in  menteantemex  anctoritate 
roboravit  (Act,  ii,  2,  5^^.).  Coepernnt  et  in  aliena 


sancti  Spiritus  fortitndo  solidasset.  Quales  namque      Christum  eloqni,  qui  de  illo  prius  et  in  sna  lingnalo. 


doctores  sanctae  Ecclesi»  ante  adventnm  hujns  Spi- 
ritus  fuerint  scimns,  et  post  adventnm  illins  cnjus 
fortitudinis  facti  sint  conspcimns. 

8.  Certe  isteipse  pastor  Ecclesiae,  ad  cnjns  sacra- 
tissimum  corpus  sedemns,  *  qnantae  debilitatis, 
qnantaeqne  formidinis  ante  adventnm  Spiritns  fnerit, 
ancilla  ostiaria  requisita  dicat.  Una  enim  mnlieris 
voce  percnlsns,  dnm  mori  timnit,  vitam  negavit 
(Joan,  xviii,  17).  » Et  tunc  Petms  negavit  in  terra, 
1580  cnm  latro  confiletnr  in  crnce  (Luc  xxm, 
41,  42).  Sed  vir  iste  tantae  formidinis  qnalis  post 
adventum  Spiritns  existat  audiamns.  Fit  conventns 
magistratns  atqneseniomm,  caesis  dennntiatnr  apo- 
stolis  ne  in  nomine  Jesn  loqni  debeant :  Petrus  ma- 


quimetuebant.  Inflammatum  etenim  cor  despexittor- 
menta  corporis,  qnae  ante  metnebat ;  vicit  vim  car- 
nalis  forniidinis « prae  amore  conditoris.  Et  qni  prius 
suis  adversariis  snccnmbebant  formidine,  eis  jam 
praeerant  anctoritate.  Qui  ergoin  tantae  eos  celsitn- 
dinis  cnlmen  erexit,  qnid  alind  dixerim,  nisi  qnod 
mentes  terrenornm  hominnm  coelos  fecit?  Pensate, 
fratres  charissimi,  post  incarnationem  uuigenitiFilii 
Deiqnalissit  hordiernasolemnitasde  adventn  Spiri- 
tns  sancti.  Sicnt  enim  illa,  ita  qnoqne  et  haec  est 
honorabilis.  In  illa  qnippe  Dens  in  se  permanens  sn- 
scepit  hominem,  in  ista  vero  homines  venientem 
desnper  suscepemnt  Deum.  In  illa  Dens  naturaliter 
factus  est  homo,  in  ista  homines  facti  sunt  per  ado- 
gna  anctoritate  respondit:  Ohedire  oportet  Deo  magis  p  P^i^^em  dii.  Si  ergo  remanere  caraales  in  morte 
quam  hominihus  (Act,  v,  29;.  Et  rarsns;  Sijustum      noJ«mns,hnnc,fratrescharissimi,  vivificantem  Spi- 

•^  •  --  -  ritnm  amemus. 

1581  10.  Sed  qnia  caro  spiritum  nescit,  dicat 
fortassecarnali  cogitatione  apudse  aliquis:  Qnomodo 


est  in  conspecta  Dei  vos  potius  audire  qtuim  Deum, 
judicate.  Non  enim  possumus  quae  vidimus  ot  audivi- 
mus  non  loqui  (Ibid.,  iv,  19,20).  Et  itli  quidemihant 
gaudentes  a  conspeetu  concilii,  qtumiam  digni  habiti 
sunt  pronomine  Jesu »  contumeliaspati  (Ihid,,  v,  41^. 
Ecx^e  gandetPetras  in  verberibns,  qui  ante  in  verbis 
timebat.  Et  qni  prinsancillae  voce  reqnisitns  timuit, 
postadventum  sanctiSpiritns  vires  principnm  caesus 
premit.  Libet  oculos  fidei  in  virtntem  opificis  hujns 
attollere,  atqne  sparsim  Patres  testamenti  novi  ac 
veteris  considerare.  Ecce,  apertis  eisdem  ocnlis  fi- 
dei,  David,  Amos,  Danielem,Petmm,  Panlnm,  Mat- 
thaenm  intneor,  et  sanctns  iste  Spiritns  qnalis  sit  ar- 
tifex  considerare  volo,  sed  in  ipsa  mea  considera- 


diligere  valeo  qnemignoro?Hocet  nos  concedimns, 
qnia  mens,visLbilibnsintenta,  viderenescit  invisibi- 
lem.  "^  Nnlla  enim  nisi  visibilia  cogitat,  eaqne  et  cnm 
non  agit,  eomm  imagines  introrsns  trahit ;  dnmque 
in  imaginibuscorporeisjacet,  surgeread  incorporea 
non  valet.Unde  fitnt  tanto  deterius  Creatorem  nes- 
ciat,  qnanto  in  cogitatione  sna  familiarins  corpo- 
ream  creaturam  portat.  Sed  cum  Denm  videre  non 
possnmns,  habemns  aliqnid  qnod  agamns,  nnde  iter 
fiat  qno  ad  enm  nostrae  intelligentiae  ocnlns  veniat. 
Certe  quem  in  se  videre  nnllo  modo  valemns,  hunc 


tionedeficio.  Impletnamqne  citharoednm  pnernm.  et  ^  in  servis  snis  videre  jam  possumns.  Qnos  dnm  mira 


psalmistam  facit  (IReg.  x\i,  18).  Implet  pastorem 
armentarinm  sycomoros  vellicantem,  et  prophetam 
facit  (Amos  vii,  14).  Implet  abstinentem  puemm,et 
jndicem  sennm  facit  (Dan.  xni,  46  seq).  Implet  pi- 
scatorem^  et  praedicatorem  faLcii  (Matth.  iv,  19).  Jm- 
plet  persecntorem,  et  doctorem  gentinm  facit  (Act. 


conspicimns  agere,  certnm  nobis  fit  in  eoram  menti- 
bus  Denm  habitare.  In  re  autem  incorporea  a  rebns 
corporalibns  nsum  trahamus.  Nemo  etenim  nostram 
orientem  claresolem,  in  sphaeramillius  intendendo, 
valet  conspicere,  qnia  tensi  in  ejns  radiis  oculi  re- 
verberantnr ;  sed  sole  illnstratos  montes  aspicimns, 


^  Secnndns  Caro.,  quantoe  dubietatis. 

*  SeqnimnrhicBelvac,  C.  Germ.,Gemet.,Bigot., 
etc.,potins  qnamExcusos,  nbi  legitnr,  etpensamum 
quia  eum  comprehensum  Petrusnegavit  m  terra,  ^uem 
sutnensum  latro  confessus  est  in  cruce.  In  Longip.  et 
Val.  Cl.,  qtiem  suspensus  latro. 

^  Excnsi,  contumeliam. 

Patbol.  LXXVI. 


^  Despectis  Mss.,  Editi  habent  abnegat  hoe.  Adhae* 
remns  Belvac,  C.  Germ.,Gemet.,Cara.,  etc 

'^  Longip.,  hodiema  dies. 

^  Bigot.,  amor  conditoris. 

^  Bigot.,  nulla  enim  visihilis.nisi  visibilia  cogitat. 
Primus  Carn.,  nullus  enim  visioHis  nisi,  etc. 


39 


1227 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


1228 


et  quia  jam  sol  ortus  est  \idemns.  Qnia  ergo  solem  A 
jnstitiae  in  seipso  videre  non  possnmus,  illnstratos 
montes  claritate  illius  videamus,  sanctos  videlicet 
apostoios,  qui  virtutibus  emicant,  miraculis  corus- 
cant^  quos  nati  solis  claritas  perfudit,  et  cum  in 
seipso  sit  invisibilis,  pereos  nobisquasi  perillustra- 
tos  montes  se  visibilem  praebuit.  Virtus  enim  divi- 
nitatis  in  se  quasi  sol  incoelo  est ;  virtus  divinitatis 
in  hominibns,  sol  in  terra.  Solem  ergo  justitiae  in- 
tueamur  in  terra,  quem  videre  non  possumus  in 
caelo,  ut  dum  inoffenso  pede  operis  per  hunc  in  terra 
gradimnr,  ad  intuendum  illum  quandoqne  oculos  in 
coelum  levemns.  Sed  inoffenso  pede  iler  nostrum  in 
terraagitnr,  si  Deus  ac  proximus  integra  mente  dili- 
gatnr.  Nec  enim  Deus  vere  sine  proximo,  nec  proxi- 
mus  vere  diligitnr  sine  Deo.  Hinc  est  quod  sicut  in  p 
aliosermonejam  diximns  (Supra,homiL  26,  num.  3), 
idem  Spiritus  secundo  legiturdiscipulis  datus,  prius 
a  Domino  in  terra  degente,  postmodum  a  Domino 
ccelo  praesidente.  In  terra  quippe  datnr  ut  diligatur 
proximus,  e  ccelo  vero  ut  diligatur  Deus.  Sed  cnr 
prius  in  terra,  postmodum  eccelo,  nisi  quod  patenter 
datnrintelligi  quia,  juxta  Joannis  vocem,  Qui  fratrem 
suum  non  diligit  quem  videt,  Deum  quem  non  videt, 
quomodo  potest  diligeref  (J/oan.iv,  20.)  Diligamus 
ergo  proximum,  fratres,  amemus  eum  qui  juxta  nos 
est,  ul  pervenire  valeamus  ad  amorem  illius  qui  su- 
per  nos  est.  Meditetur  mens  in  proximo  quod  exhi- 
beat  Deo  ;  ut  perfecte  mereatur  in  Deo  gaudere  cum 
proximo.  Tuncad  illam  supernae  freqnentia  I»titiam 
perveniemus,  de  qna  nunc  sancti  Spiritns  pignns  ^ 
accepimus.  Adistum  finem  toto  amore  tendamus,  in 
quo  sine  fine  laetabimur.  Ibi  supernorum  civium  so- 
cietas  sancta  ;  ibi  solemnita  cerlas ;  ibi  requies 
secura;  ibi  pax  vera,  quae  nobisjam  non  relinqnitur 
sed  datnr  *  per  Dominum  nostrura  Jesum  Christum, 
qui  cum  Patre  vivit  et  regnat  in  unitate  Spiritus 
sanctl  Deus,   per  omnia  saecnla   seculorum.  Amen. 

•HOMILIA  XXXI. 

Habita  ad  populum  in  basilica '  sanctii  Laurenti  mar- 
tyris,  *Sabbato  Quatuor  temporum  Septembris. 

LECTIO  8.  EVANO.  SEX.  LUC.  XIII,  6-13. 

In  illo  tempore,  dicebat  Jesus  turbis  similitudinem 
hanc :  Arborem  fici  habebat  quidam  plantatam  in  vinea 
sua,  et  vmit  qucerens  fmctum  in  illa,  et  non  invenit 
Dixit  autem  ad  cultorem  vine(e:  Ecce  annitres  sunt,  j) 
ex  quo  venio  quoerens  fructum  in  ficulnea  hac,  et  non 
invenio.  Succide  ergo  illam,  ut  quid  etiam  terram  oc- 


cupat?  At  iUe  respondens,  dicit  illi:  Domine,  dimitte 
illam  et  hoc  anno,  usque  dum  fodiam  circa  illam,  et 
mittam  cophinum  stercoris.  Et  si  quidem  fecerit  /ni- 
ctum  ;sinautem,  infuturumsuccideseam.  Erat  autem 
docens  in  synagoga  eorum  Sabbatis.  Et  ecce  mulier 
qucB  habebat  spiritum  infirmitatis  annis  decem  et  octo, 
et  erat  inclinata,  nec  omnino  poterat  sursum  respi- 
cere.  Quam  cum  videret  Jesus,  vocavit  ad  se,  et  ait 
illi :  Mulier,  dimissa  es  ab  infirmitate  tua.  Et  impo- 
suit  iUi  manus ;  et  confestim  erecta  est,  et  glorificabat 
^  Deum,  etc. 

1582  1.  Dominus  et  Redemptor  noster  per 
Evangelium  suum  aliquando  verbis,  aliquando  rebus 
loqnitar ;  aliquando  aliud  verbis,  atque  aliud  re- 
bus ;  aliquando  aulcm  hoc  verbis  quod  rebus.  Duas 
etenim  res  ex  Evangelio,  fratres,  audistis,  ficuineam 
infructuosam,  et  mulieremcurvam,et  utrique  rei  est 
pietas  impensa.  Illud  autem  dixit  per  similitudinem, 
istud  cgit  perexhibitionem.  Sed  hoc  significat  ficui- 
nea  infrnctuosa  quod  mulier  inclinata,  et  hoc  ficul- 
nea  reser\'ata  quod  mulier  erecta.  Dominus  vineae 
tertio  venit  ad  ficulneam,  et  fructum  minime  inve- 
nit,  et  mulier  quae  erecta  est  decem  et  octo  annis 
fuerat  curva.  Hoc  autem  decem  et  octo  annorum  nu- 
mero  signatur,  quod  tertio  domiuus  vineae  ad  ficul- 
neam  infructuosam  venisse  perhibetur .  *  Quia  ergo 
prasmittendo  snmmatim  tota  perstrinximus,  jam  per 
lectionis  ordinem  singula  disseramus. 

2.  Arborem  fici  liabebat  quidam  platUatam  in  vinea 
sua  ;  et  venit  quasrens  fructum  m  itla,  et  non  invenit, 
Quid  arbor  fici,  nisi  humanam  naturam  desigoat  ? 
Quid  mulierinclinata  nisi  eamdem  naturam  signifi- 
cando  denuntiat  ?  Quae  et  bene  plantata  est  sicut  &• 
cus,  et  bene^  creata  sicut  niulier  ;  sed  in  culpam  pro- 
pria  sponte  lapsa,  neque  fructum  servat  operatiouis, 
neque  statum  rectitudinis.  Ad  peccatum  quippe  ex 
voluntate  corruens,  quia  fructum  obedientiae  ferre 
noluit,  statnm  rectitudinis  amisit.  Quae  ad  Dei  simili- 
tudinem  condila,  dum  iu  sua  dignitate  non  perstitit, 
quod  plantata  vel  creata  fuerat,  servare  contempsit. 
Tertio  dominus  vineae  ad  ficulneam  venit,  quia  na- 
turam  generis  humani  ante  legem,  sub  lege,  sub  gn- 
tia,  exspectando,  admonendo,  visitando^  requisivit. 

3.  Dixit  autem  ad  cultorem  vinex  :  Ecce  anni  tret 
sunt  ex  quo  venio  fructum  queerens  in  ficulnea  hae, 
1583  et  non  invenio.  Yenit  *  ante  legem,  quia  per 
naturalem  intellectum  quid  unusqoisqne  exemplosui 
qualiter  erga  proximum  agere  debuisset  innotoit.  Ve- 


*  Duo  priores  Gemet.,  prcestante  Dom.  nostro  Jesu 
Christo  cui  cumPatreet  Spiritu  sancto  honor  et  impe- 
rium,per  omn.,  etc. 

*  In  Cod.  reg.  Suec.  est  vigesima  (juinta.  In  La- 
teran.  vigesima  septima.  In  Corb.  vigesima  octava. 

^  Sic  legitnr  in  Cod.  reg.  Suec,  in  Corb.  Germ. 
et  in  plur.  In  Lateranensi  tamen  haec  homilia  habita 
dicitur  in  Basilica  S.  Petri. 

^  Haec  minime  sunt  antiquorum  Mss.  C.  Germ., 
Belvac,  prioris  Gemet. 

^  Hic  (lesinit  lectio  Evangelii  in  Mss.  Belvac,  C. 
Germ.,  Bigot.  et  aliis  saltem  antiquioribus.  In  Ex- 
cusis  autem  continuatur  usque  ad  versum  decimum 


septimum  inclusive ;  sed  incassum,  com  in  homilii 
Gregorius  nihil  de  versu  decimo  quarto  et  seqneiH 
tibus  delibet. 

•  Corb.  et  Germ.,  quia  igitur  hasc  pr(tmittendo 
sn m matim  perstrinximus . 

"  In  Val.  CI.  et  Longip.,  bene  erecta.  Hanc  lectio- 
nem  eligeremns,  nisi  vet.  Mss.  Corb.  Germ.,  Corb., 
Helvac,  Carn.,  etc,  obstaret  auctoritas  et  pondus. 

■  Longip.  et  Val.    Cl.,  ante  legem^  quia  parcetdo 
sustinuit ;  quia  per  naturalem.  Eadem  leguntur  in 
Bigot.  et  duobus  post.  Gemet.,  hoc  solo  discrimin^   • 
quod  in  his  exstet  qui  parc. 


im 


XL  HOMILIARUM  LN  EVANGELIA  LIB.  II.  —  HOMIL.  XXXI. 


1230 


nit  in  lege,  quia  praecipiendo  docuit.  Yenit  post  le-  A 
gem  per  gratiam,  qnia  pietatis  snse  praesentiam  ex- 
hibendo  monstravit.  Sed  tamen  in  tribus  annis  fru- 
ctum  se  non  inveLisse  conqueritur,  quia  quorumdam 
pravorum  mentes  nec  inspirata  lex  naturalis  corri- 
git,  nec  praecepta  erudiunt,  nec  incarnationis  ejus 
miracula  convertunt.  Quid  vero  *  per  cultorem  vi- 
neae,  nisi  praepositorum  ordo  exprimitur  ?  Qui  dum 
pra)sunt  Ecclesiae,  nimirnm  dominicae  vineae  curam 
gerunt.  Hujus  enim  vineae  primus  cnltor  Petrus  apo- 
stolus  exstitit.  Hunc  nos  indigni  sequimur,  in  quan- 
tnm  pro  eruditione  vestra,  docendo,  '  deprecando, 
increpando,  laboramus. 

4.  Sed  cum  magnojam  timore  audiendum  est  quod 
cultori  vineaede  infructuosa  arbore  dicitur  :  Succide 
iUam  ;  ut  quid  etiam  terram  occupat  f  Unusquisque  B 
juxta  modum  suum,  in  quantum  locum  vitae  prae- 
sentis  tenet,  si  fructum  bonae  operationis  non  exhi- 
bet,  velut  infructuosa  arbor  terram  occupat,  quia 
in  eo  loco  in  quo  ipse  est,  et  aliis  operandi  occasio- 
nem  negat.  Sed  in  hoc  saiculo  potens  quilibet,  si  fru- 
ctum  non  habet  operationis  bonae,  etiam  impedimen- 
tum  praestat  caeteris,  quia  qnicunque  sub  ipso  sunt, 
exemplo  pravitatis  iilius,  quasi  umbra  perversitatis 
ejus  premuntur.  Stat  desuper  arbor  infructnosa,  ct 
subtus  terra  sterilis  jacet.  Infructuosae  arboris  desu- 
per  umbra  densatnr,  et  solis  radius  ad  terram  de- 
scendere  nequaquam  permittitur,  quia  dum  subjecti 
quilibet  patroni  perversi  perversa  exempla  conspi- 
ciunl,  ipsi  quoque,  infructuosi  remanentes,  veritatis 
lumine  privantur.  Et,  pressi  umbra,  calorem  solis  q 
non  accipiunt,  quia  1584  inde  remanent  a  Deo  fri- 
gidi,  unde  in  hoc  saeculo  male  proteguntur.  Sed  de 
hoc  perverso  quolibet  et  potente  pene  jam  reqnisitio 
Deo  non  est.  Postquarn  enim  se  perdidit,  quaeren- 
dum  solummodo  est  cur  et  alios  premat.  Unde  bene 
ejusdem  vineae  dominus  dicit  :  Ut  quid  etiam  terram 
occupat  ?  Terram  quippe  occnpat  qni  mentes  alienas 
gravat,  terram  occupat  qui  locnm  quem  tenet  in  bo- 
nis  operibus  non  exercet. 

5.  Sed  tamen  nostmm  est  pro  talibus  deprecari. 
Nam  cultor  vineae  quid  dicat  audiamus  :  Dominej  di- 
mitte  illam  et  hoc  anno,  usque  dum  fodiam  circa  t(- 
lam,  Quid  est  circa  ficulneam  fodere,  nisi  infructno- 
sas  mentes  increpare  ?  Omnis  quippe  fossa  in  imo 
est.  Et  nimirum  increpatio  dum  mentem  sibi  demon-  d 
strat,  huiniliat.  Quotiesergo  aliquem  de  peccatosuo 
corripimus,  quasi  ex  cnlturae  debito  circa  infmctuo- 
sam  arborem  fodimus.  Post  fossionem  vero  quid  di- 
catur  audiamns.  Et  mittam  cophinum  stercoris.  Quid 
est  cophinus  stercoris,  nisi  memoria  peccatorum  ? 
Peccata  etenim  carnis  stercora  vocantur.  Unde  et 
per  prophetam  dicitur  :  Computruerunt  jumenta  in 
stercore  suo  (Joel  i,  17).  Jumenta  quippe  in  stercore 
suo  coinputrescere  est  carnales  quosque  in  fetore 
Inxuriae  vitam  finire.  Nos  itaque  quoties  carnalem 


mentem  de  snis  peccatis  increpamus,  qnoties  ad  ejns 
memoriam  vitia  anteacta  reducimus,  quasi  infru- 
ctuosae  arbori  cophinum  stercoris  versamus,  ut  ma- 
lorum  qnae  egit '  memoriam  recolat,  et  ad  compun- 
ctionis  gratiam  quasi  de  fetore  pingnescat.  Mittitur 
ergo  cophinus  stercoris  ad  radicem  arboris  quando 
pravitatis  suae  conscientia  tangitur  memoria  cogita- 
tionis.  Cumque  seper  poenitentiam  ad  lamenta  mens 
excitat,  et  ad  bonae  operationis  gratiam  reformat, 
quasi  per  tactum  stercoris  redit  ad  fecunditatem 
operisradix  cordis  :  plangit  quod  fecisse  se  memi- 
nit,  displicet  sibi  qualem  fuisse  se  recolit  :  intentio- 
nem  contra  se  dirigit,  atque  ad  meliora  animua  ac- 
cendit.  Ex  fetore  ergo  ad  fructura  reviviscit  arbor, 
quia  de  consideratione  peccati  ad  bona  se  opera  rc- 
suscitat  animus.  Et  sunt  plerique  qni  increpationes 
audiunt,  et  tamen  ad  poenitentiam  redire  contem- 
nunt,  et,  infructuosi  Deo,  in  hoc  saeculo  virides 
stant.  Sed  audiamus  quid  ficulnea)  cultor  adjungat : 
Si  quidem  fecerit  fructum  :  sin  autem,  in  futuro  suc- 
cides  eam,  Quia  profecto  qui  hic  non  vult  ad  fecun- 
ditatem  pinguescere  per  increpationem,  illic  cadet 
unde  jam  resurgere  per  poenitentiam  non  valet ;  et 
in  futoro  succidetur,  qnamvis  hic  sine  fructu  viridis 
stare  videatur. 

6.  Erat  autem  docens  in  synagoga  eorum  sahhatis, 
Et  ecce  mulier  quce  hahebat  spiritum  infirmitatis  annis 
decem  et  octo.  Paulo  ante  jam  diximus,  quia  hoc  erat 
trinus  adventus  domini  ad  infructuosam  ficulneam, 
quod  decem  et  octo  annorum  numerus  ad  curvam 
mulierem  signat.  Sexto  enim  die  homo  factus  est 
(Genes.  i,  27),  atque  eodem  sexto  die  opera  Domini 
cuncta  perfecta  sunt.  Senarius  autem  numeras  in 
trigonum  ductus  decem  et  octo  facit.  Quia  ergo  ho- 
mo,  qui  sexta  die  factus  est,  perfecta  opera  habere 
noluit,  sed  ante  legem,  sub  lege,  atque  in  exordio 
inchoantis  gratiae  infirmus  exstitit,  decem  et  octo 
annis  curva  mulier  fuit.  Et  erat  inclinata,  nec  om- 
nino  poterat  sursum  respicere,  Omnis  peccator  terrena 
cogitans,  coelestia  non  requirens,  1585  sursum  re- 
spicere  non  valet,  quia  dum  desideria-  inferiora  se- 
quitnr,  a  mentis  suas  rectitudine  cnrvatur,  et  hoc 
semper  videt,  quod  sine  cessatione  cogitat.  Ad  corda 
vestra,  fratrescharissimi,  redite,  quid  horisomnibns 
in  cogitationibns  vestris  volvatis  semper  aspicite. 
Alins  de  honoribus,  alius  de  pecuniis,  alius  de  prae- 
diomm  ambitn  cogitat.  Haec  cuncta  in  imo  snnt,  et 
quando  mens  ^  talibns  implicatur,  a  statnssui  rectitn- 
dine  ilectitur  Et  quia  ad  coeleste  desiderium  non  as- 
surgit,  quasi  molier  inclinata  sursum  respicere  ne- 
quaquam  potest. 

7.  Sequitur  :  Hanc  cum  vidisset  Jesus,  vocavit  ad 
se,  et  ait  illi  :  Mutier,  dimissa  es  ah  infirmitate  tua.  Et 
imposuit  Hli  manum,  et  confestim  erecta  est,  Vocavit 
et  erexit,  quia  illuminavit  et  adjuvit«  Vocat,  sed  non 
erigit,  quando  qnidem  per  ejus  gratiam  illuminamnr. 


*  In  Belvac,  Corb.  Germ.  et  duobus  post.  Gemet., 
per  cultorem  ficulnece, 

*  Bigot.  Pt  dno  post.  Gemet.,  pr<edicando. 


3  Omittunt  memoriam  tres  Gemet. 
*  Corb.,  impleetitur. 


1231 


SAiNCTI  GREGORU  MAGM 


im 


sed,  exigentibns  nostris  meritis,  adjuvari  non  pos-  \  repellitur,  quia  quisquis  solis  terrenis  intentas  est. 


sumus.  Plerumque  enim  videmus  qnae  agenda  sunt^ 
sed  hoc  opere  non  implemus.  Nitimur,  et  infirma- 
mur.  Mentisjudicium  rectitudinem  conspicit,  sedad 
hancbperis  fortitudo  succumbit,  quianimirum  jam 
de  poena  peccati  est  ut  ex  dono  quidem  possit  bonum 
conspici,  sed  tamen  ab  eo  quod  aspicitur  contingat 
per  meritum  repelli.  Usitata  elenim  culpa  obligat 
mentem,  ut  nequaquam  surgere  possit  ad  rectitudi- 
nem.  Conatur^  et  labitur,  quia  ubi  sponte  diu  persti- 
tit,  ibi  et  cum  noluerit  coacta  cadit.  Bene  de  hac 
nostraincurvatione  ex  typo  humani  generis  per  Psal- 
mistam  dicitur  :  Incurvatus  sum  et  humiliatus  sum 
usquequaque  (Psal.  xxxvir,  7).  Contemplatus  nam- 
que  quod  ad  supernam  lucem  intuendam  homo,  con- 


ipse  sibi  testis  est  quod  membrum  snmmi  sacer- 
dotis  non  est.  Hinc  rursus  pisces  qui  pennalas  noo 
habent,  ab  esu  fidelis  populi  prohibentur  (Levit,  xi, 
10).  Pisces  quippe  qui  pennulas  squamaruin  habent, 
dare  etiam  saltus  super  aquas  solent.  Qnid  ergo  pen- 
natis  piscibus  nisi  electae  animae  figurantar  ?  Qnx 
profecto  solae  in  coelestis  Ecclesiae  corpus  transeunt, 
quce,  modo  virtutuin  pennulis  fultae,  saltus  dare  per 
coeleste  desiderium  sciunt,  ut  superna  per  contem- 
plationem  appetant,  quamvis  in  seipsis  iterum  ex 
mortali  carne  relabantur.  Si  ergo  jam  bona  coelestis 
patriae  1587  agnovimus,  displiceat  nobis,  fratres 
charissimi,  quod  curvi  sumus.  Ponatur  ante  oculos 
mulier  curva,  et  arbor  infructuosa.  Reminiscamnr 


ditus  fuerat,  sed  peccatis  exigenlibus  foras  missus,  g  malorum  quae  fecimus,  mitUmus  ad  radicem  cordb 


mentis  suae  tenebras  portat,  superna  non  appetit, 
<  infimis  intendit,  ctelestia  nequaquam  desiderat, 
terrena  semper  in  animo  versat,  et  hoc  quod  de  suo 
genere  doluit,  in  seipso  exclamavit^  dicens  :  Incur- 
vatus  sum  et  humiliatus  sum  usquequaque.  Contem- 
plationem  namque  coeiestium  perdens,  si  sola  carnis 
necessaria  homo  cogitaret^  incurvatus  et  humiliatus 
esset,  sed  tamen  usquequaque  non  esset.  Quem  crgo 
a  supernis  cogitationibus  non  solum  necessitas  deji- 
cit,  sedetiam  voluptasillicitasternit,  non  solumin- 
curvatus,  sed  usquequaque  incurvatus  est.  Hinc  alius 
propheta  de  immundis  spiritibus  dicit :  Qui  dixerunt 
animcB  twe,  Incurvare  ut  transeamus  (Isai.  u,  23). 
Recta  quippe  stat  anima  cum  superna  desiderat,  et 


cophinum  stercoris,  ut  tunc  in  retributionis  fructn 
pinguescat  quod  nobis  hic  per  poenitentiam  fetebat. 
Et  si  virtutum  summa  operari  non  possumus,  ipse 
Deus  nostro  gaudet  lamento.  Ex  ipsa  enim  justitix 
inchoatione  ei  placebimus,  qui  injnsta  quae  fecimus 
punimus.  Nec  mora  erit  in  fletibus,  quia  lergent  ci- 
tius  transeuntes  lacrymas  mansura  gaudia. '  Per  Do- 
minum  nostrum  Jesum  Christum,  qui  vivit  et  regnat 
cum  Patre  in  unitate  Spiritus  sancti  Deus,  per  omnia 
saecula  saeculorum.  Amen. 

*  HOMILIA  XXXII. 

Habita  ad  populum  in  basilica  sanctorum  Processi 

et  Martiniani,  ^  die  natalis  eomm. 

LECTIO  S.  BVANG.  SEC.  LUC.  IX,  S3'i7. 


nequaqnam  flectitnrad  iraa.  Sedraaligni  spiritus  cum  ^     j^  .^^  ,^^^,^^^^  ^^.^  j^^^^  ^^^^  ^^^,  .  ^.  ^^ 


hanc  in  sua  rectitudine  stare  conspiciunt,  per  eam 
transire  non  possunt.  Transire  namque  eorum  est  im- 
mundailli  desideria  spargere.  Dicunt  ergo  Incurvare 
ut  transeamus,  quia  si  ipsa  se  ad  ima  appetenda  non 
dejicit,  contra  hanc  illorum  perversitas  nullatenus 
convaleseit ;  et  transire  per  eam  nequeunt,  quam 
contra  se  rigidam  in  superna  intentionepertimescunt. 

8.  Nos  ergo,  fratres  charissimi,  non  viam  malignis 
in  nobis  spiritihus  damus,  cum  terrena  concupisci- 
mus,  cum  ad  temporalia  appetenda  curvamur.  Pu- 
deat  ergo  terrena  concupiscere,  et  dorsa  mentium 
ascendentibus  adversariis  praebere.  Terram  semper 
intuetur  qui  curvus  est  et  quo  praemio  sit  redem- 
ptus  non  meminit  qui  ima  quaerit.  Hinc  etiam  per 


vult  post  me  venire,  abneget  semeUpsum,  et  toUat  ctm- 
cem  suam  quolidie,  et  sequatur  me,  Qui  enim  voluerit 
animam  suam  salvam  facere,  perdet  eam;  et  qui  per- 
diderit  animam  suam  propter  me,  salvam  eam  faciet. 
Quid  enim  prodest  homini,  si  totum  mundum  tucre- 
tur,  se  autemperdat,  et  detrimentum  sm  faciat  f  Nam 
qui  me  eruhuerit  et  meos  setmones,  hunc  FiHus  komi' 
nis  eruhescet  cum  venerit  in  majestate  iua,  et  Patris, 
et  sanctorum  angelorum.  Dico  autem  vobis  tere,  stmt 
aliqui  hic  stantes  qui  non  giutabunt  mortem,  donec  ri- 
deant  regnum  Dei, 

1586  1.  Quia  Dominus  ac  Redemptor  noster 
novus  homo  venit  in  mundum,  nova  praecepta  dedit 
mundo.  Yitae  etenim  nostrae  veteri  in  vitiis  enntritc 
Moysen  dicitur,  ut  *  qui  gibbo  premitur,  nequaquam  D  contrarietatem  opposuit  novitatis  suae.  Quid  enim 


ad  sacerdotium  provehatur  {Levit.  xxi,20).  Et  quot- 
quot  Christi  sanguine  redempti  sumus,  membra 
ejusdem  summi  sacerdotis  1586  efficimur.  Unde 
et  nobis  per  Petrum  dicitur  :  Vos  autem  genus  ele- 
ctum,  regale  sacerdotium  {I  Petr.  ii,  9).  Sed  qui  gib- 
bum  tolerat,  ima  semper  intuetur.  A  sacerdotio  ergo 


vetus,  quid  carnaiis  homo  noverat,  nisi  saa  retinere, 
aliena  rapere,  si  posset ;  concupiscere,  si  non  po9- 
set  ?  Sed  coelestis  medicus  singulis  qaibusque  vitiii 
obviantia  adhibet  medicamenta.  Nam  sicat  arte  me- 
dicinae  calida  frigidis,  frigida  calidis  corantar,  it> 
Dominus  noster  contraria  opposait  ^  praedicamenti 


^  Belvac.  et  nonnulli,  m  infimis  tendet. 

*  Bigot.,  ^ui  gibba  ;  et  infra,  qui  gibham  tolerat. 

^  Duo  jpnores  Gemel.,  prcestante  Dom.  N.  /.  C. 
cui  cum  P.  et  Sp.  sancto  honor  et  imp.  per. 

^  Est  trigesima  tertia  in  Cod.  reg.  Sues.,  trige- 
sima  quinta  in  Lateran.  et  trigesima  sexta  in  Corb. 

^  Haec  minime  leguntur  in  C.  Germ.  et  in  tribus 


Geraet.  Sunt  in  Cod.  reg.  Suec.  et  in  ^liis. 

*  Ita  Belvac,  C.  Germ.,  Gemet.,  Carn.  Editorw 
autem  mutarunt  prcedicamenta  in  medicamenta.  Pn- 
mam  tamen  lectioncm  optimam  esse  ex  sequentibos 
liquet  :  ut  luhrieis  contmentiam..,.  elatis  praciperft 
humilitatem . 


1233 


XL  HOMIUARUM  IN  EVANGELU  LIB.  U.  -  HOMIL.  XXXU. 


iS3i 


peccatis,  ul  lubricis  continentiam,  tenacibus  largi-  A  qui  se  vivere  denegat,  *  dicat  unde  est  quod  sancta 


tatem,  iracundis  mansuetudinem,  elatis  prsciperet 
humilitatem.  Certe  cum  se  sequentibus  nova  man- 
data  proponeret,  dixit  :  Nisi  quis  renuntiaveritomni' 
bus  qucB  possidet,  non  potest  meus  esse  discipulus 
(Luc.  XIV,  33).  Ac  si  aperte  dicat  :  Qui  per  vitam 
veterem  aliena  concupiscitis,  per  novae  conversatio- 
nis  '  studium  et  vestra  largimini.  Quid  vero  in  hac 
lectione  dicat,  audiamus  :  Qui  vult  post  me  venire, 
abneget  semetipsum.  Ibi  dicitur  ut  abnegemus  nostra, 
hic  dicitur  ut  abnegemus  nos.  Et  fortasse  laborio- 
sum  non  est  homini  relinquere  sua,  sed  valdo  labo- 
riosum  est  relinquere  semetipsum.  Minus  quippeest 
abnegare  quod  habet,  valde  autem  multum  est  ab- 
negare  quod  est. 


verba  per  doctrinam  veritatis  clamat.  Protinus  snb- 
dit  :  Vivit  vero  in  me  Christus  (Ibid.).  Ac  si  aperte 
dicat :  Ego  quidem  a  memetipso  exstinctus  sum,quia 
carnaliter  non  vivo ;  sed  tamen  essentialiter  mortuus 
non  sum,  quia  in  Christo  spiritaliter  vivo.  Dicat  ergo 
Yeritas,  dicat  :  Si  quis  vult  post  me  venire,  abneget 
semetipsum,  Quia  nisi  quis  a  semetipso  deliciat^ 
ad  eum  qui  superipsum  est  non  appropinquat;  nec 
valet  apprenhendere  quod  ultra  ipsum  est,  si  nescie- 
rit  mactare  quod  cst.  Sic  olerum  plantae  transpo- 
nuntur  ut  proficiant,  atque,  ut  ita  dixerim,  eradi* 
cantur  ut  crescant.  Sic  rerum  semina  in  terr»  ad- 
mistione  deficiunt,  ut  in  reparatione  sui  generis 
uberius  assurgant.  Unde  enim  videntur  perdidisse 


1587  2.  Ad  se  autem  nobis  venientibus  Domi-  B  ^"^^  ®^*^^  *  ^°^®  accipiunt  hoc  apparere  quod  non 
nus  praecepit  ut  renuntiemus  nostris,  quia  quicun-      ^^^ant. 


que  ad  fidei  agonem  venimus,  luctamen  contra  ma- 
lignos  spiritus  sumimus.  Nihil  autem  maligni  spiri- 
tus  in  hoc  mundo  proprium  possident.  Nudi  ergo 
cum  nudis  luctari  debemus.  Nam  si  vestitus  quis- 
quam  cum  nudo  luctatur,  citius  ad  terram  dejicitur, 
quia  habet  unde  teneatur.  Quid  enim  sunt  terrena 
omnia,  nisi  quaedam  corporis  indumenta  ?  Qui  ergo 
contra  diabolum  ad  certamen  properat,  vestimenta 
abjiciat,  ne  succumbat.  Nihil  in  hoc  mundo  amando 
possideat,  nullas  rerum  labentinm  delectationes  re- 
quirat,  ne  unde  ad  votum  tegitur,  ad  casum  inde 
teneatur.  Nec  tamen  suflicit  nostra  relinquere,  nisi 
relinquamus  et  nos.  Quid  est  quod  dicimus,  Relin- 


3.  Sed  qui  jam  se  a  vitiis  abnegat,  exquirendae  ei 
virtutes  sunnt  in  quibus  crescat.  Nam  cum  dictum 
est  :  Qui  vult  post  me  venire,  abneget  semetipsum,  pro- 
tinus  additur  :  Et  tollat  crucem  suam  quotidie,  et  se- 
quatur  me.  Duobus  etenim  modis  crux  tolhtur,  cum 
aut  per  abstinentiam  afiicitur  corpus,  aut  per  com- 
passionem  proximi  afiligitur  animus.  Pensemus  qua- 
liter  utroque  modo  Paulus  crucem  suam  tulerat,  qui 
dicebat :  Castigo  corpus  meum,  et  in  servitutem  ^  re* 
digo,  ne  forte  aliis  prcedicans  ipse  reprobus  efficiar 
(1  Cor.  IX,  27).  Ecce  in  afllictione  corporis  audivi- 
mus  crucem  carnis,  audiamus  nunc  in  compassione 
proximi  crucem  mentis.  Ait  enim  :  Quisin^rmatur, 


quamus  et  nos?  Si  enim  nosmetipsos  relinquimus,  Q  ^^  ^Qo  non  infirmor?  Quis  scandalizatur,  et  ego  non 

uror?  (II  Cor.  xi,  29^.  Perfectus  quippe  praedicatorf 
ut  exemplum  daret  abstinentiae,  crucem  portabat  in 
corpore.  Et  quia  in  se  trahebat  damna  infirmitatis 
alienae,  crucem  portabat  in  corde. 

3.  Sed  quia  ipsis  virtutihus  quaedam  vitia  juxta 
sunt,  dicendum  nobis  est  quod  vitium  abstinentiam 
carnis  et*quod  obsideat  compassionem  mentis.  Evi- 
cino  namque  abstinentiam  camis  nonnunquam  vana 
gloria  obsidet,  quia  dum  tenuitas  in  corpore,  dum 
pallor  in  vultu  respicitur,virtus  patefacta  landatnr ; 
et  tanto  se  celerius  foras  fundit,  quanto  ad  humanos 
oculos  per  ostensum  pallorem  exit.  Et  plerumque  fit 
ut  hoc  quod  causaDei  agi  creditur  pro  solis  humanis 
favoribus  agatur.  Quod  bene  Simon  ille  significat, 


quo  ibimus  extra  nos  ?  Vel  *  quis  est  qui  vadit,  si  se 
desernit  ?  Sed  aliud  sumus  per  peccatum  lapsi,  aliud 
per  uaturam  conditi ;  aliud  quod  fecimus,  aiiud  quod 
facti  sumus.  Relinquamu»  nosmetipsos  quales  pec- 
cando  nos  fecimus,  et  maneamus  nosmetipsi  quales 
per  gratiam  facti  sumus.  Ecce  etenim  qui  superbus 
fuit,  si  conversus  ad  Christum  humilis  factus  est, 
semetipsum  relinquit.  Si  luxuriosus  quisque  ad 
continentiam  vitam  mutavit,  abnegavit  utique  quod 
fuit.  1588  Si  avarus  quisque  ambire  jam  desiit,et 
largiri  didicit  propria  qui  prius  aliena  rapiebat,  pro- 
cul  dubio  semetipsum  reliquit.  Ipse  quidem  est  per 
naturam^  sed  non  est  ipse  per  malitiam.  Hinc  enim 
scriplum  est  :  Verte  impios,  et  non  erunt  (Prov.  xii. 


7).  Couversi  namque  impii  non  erunt,  non  quia  non  j^  'lui,  inventus  in  itinere  (Matth.  xxvii,  32;,  crucem 


erunt  omnino  in  essentia,  sed  scilicet  non  erunt  in 
iinpietatis  culpa.  Tunc  ergo  uosmetipsos  relinqui- 
luus,  tunc  nos  ipsos  abnegamus,  '  cum  vitamus 
qnod  per  vetustatem  fuimus,  et  ad  hoc  uitimnr 
^  qaod  per  novitatem  vocamur.  Pensemus  quomodo 
8ePaalusabnega\erat,quidicebat:  Vivo  autem  jam 
uon  ego  (Gal.  ii,  20).  Exstinctus  quippe  fuerat  sae- 
vus  ille  persecutor,  et  >  i v^re  cusperat  pius  praedica- 
tor.  Si  enim  ipse  esset,  pius  profecto  non  esset.  Sed 

^  Primus  Carn.,  studium,  nec  aliena  diripiatis,  et 
vestra  largimini. 

'  Idcm  Codex  vtl  quiii  est  quo  vadxt  aui  se  deseruit. 

'  Ed  receut.,  pro  vitamus,  quod  Icgitur  in  C. 
Germ.  et  al.  Mss.  ac  Excusis,  habent  mutamus. 


dominicam  in  an^^aria  1589  portat.  Aliena  quippe 
onera  in  angaria  portantur,  quando  per  vanitatis  stu- 
dium  aliquid  geritur.  Qui  ergo  per  Simonem  desi- 
gnantur,nisi  absiinentes  et  arrogantes  ?  Qui  per  ab- 
stinentiam  quidem  carnem  afficiunt,  sed  frnctuni 
abstinentiae  interius  non  requirunt.  Crucem  ergo 
Domini  in  angaria  Simon  portat,  quia  cum  ad  opns 
bonumex  bonavoluntate  non  ducitur,rem  justi  siji*? 
fructu  peccator  o;  eratur.  Unde  idem  Simon  crucem 

*  Belvac.  et  primus Gemet.,  quo  pernocitatem. 
-  PrimusCani.,  dic^t  :  vivo  ego,  casteris  omissis. 
^  PrimusGemet.  ac  Longip.,  m  te  indpiunt, 
^  Bigot.,  subjicio. 


1235 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


im 


portat,  sed  non  nioritur^  qaia  abstinentes  et  arro-  A  minis  erubescetcum  veiievit  inmajestate  stiayetPatris^ 
gantes  per  abstinentiam  qnidem  corpns  afficinnt,  sed      et  sanctorum  angelorum. 


per  desiderium  gloriae  mnndovivant.Compassionem 
>ero  animi  plerumque  latenter  obsidet  pietas  falsa, 
ut  hanc  nonnunquam  nsque  ad  condescendendum 
\  itiis  pertrahat,  cum  ad  culpas  quisque  non  debeat 
compassionem  exercere,  sed  zelum.  Compassio 
quippe  homini,  et  rectitudo  vitiis  debetur,  ut  in 
uno  eodemque  homine  et  diligamus  bonum  quod 
factus  est,  et  persequamur  mala  quae  fecit,  ne  dum 
culpas  incaute  remittimus,  ^  non  jam  per  charita- 
tem  compati,  sed  per  negligenliam  *  concidisse  vi- 
deaniur. 

4.  Sequitur  :  Quienim  voluerit  animam  suam  sal- 
vam  facere,  perdet  eam ;  et  qui  perdiderit  animam 


i>.  Sed  ecce  nunc  apud  se  homines  dicnnt :  Nos 
jam  Dominum  et  sermones  ejus  non  erubescimus  : 
quia  aperta  eum  voce  profiteamur.  Quibus  ego  re- 
spondeo  quod  in  hac  plebe  Christiana  sunt  nonnulli 
qui  Christumideo  confitentur,  quia  cunctosChristia- 
nos  esse  conspiciunt.  Nam  si  nomen  Christi  in  tanta 
hodie  gloria  non  esset,  tot  professores  Christi  sancta 
Ecclesia  non  haberet.  Non  ergo  ad  probationem  fidei 
vox  sufiicit  professionis,  quam  defendit  a  verecundia 
professio  generalitatis.  Est  tamen  ubi  se  qnisque  in- 
terroget,  ut  in  confessione  Christi  se  "^  veraciter  pro- 
bet,  si  non  jam  nomen  ejus  erubescit,si  '  plena  vir- 
tute  mentis  humanum  pudorem  subdidit.  Certe  enim 
suampropterme,  salvam  eam  faciet.  Sic  dicitur  H'^  persecutionis  tempore   erubescere  poterant  fideles 


deli  :  Qui  voluerit  animam  suam  salvam  facere,  pe)*- 
dct  eam ;  et  qui  perdiderit  animam  suam  propter  me, 
salvam  eam  faciel,  Ac  si  agricolae  dicatur  :  Frumen- 
tam  si  servas,  perdis ;  si  seminas,  renovas.  Quis 
cnim  uesciat  quod  frumentum  cum  in  semine  mitti- 
tur,  perit  ab  oculis,  in  terra  ^  deficit  ?  Sed  unde  pu- 
trescit  in  puh  ere,  inde  virescit  in  renovatione.  Quia 
vero  sancta  Ecclesia  aliud  tempus  habet  persecutio- 
nis,  atque  aliud  pacis  ;  Redemptor  noster  ipsa  ejus 
tempora  distinguit  in  praeceptis.  Nam  persecutionis 
tcmpore  ponenda  est  anima,  pacis  autem  tempore 
ea  quae  amplius  dominari  possunt  frangenda  sunt 
desideria  terrena.  Unde  et  nunc  dicitur  :  Quid  enim 
prodest  homini,  si  lucretur  totum  mundum;  se  autem 


substantiis  nudari,  de  dignitatibus  dejici,  verberibos 
aflligi.  Pacis  autem  tempore  quia  haec  a  nostris  per- 
secutionibus  desunt,  est  aliud  ubi  ostendamnr  nobis. 
Yeremur  saepe  a  proximis  despici,  dedignamur  injn- 
rias  verbi  tolerare ;  si  contingat  jurginm  forlasse  cum 
proximo,  erubescimus  priores  satisfacere.  Corquippe 
carnale  dum  hujus  vitae  gloriam  quaerit,  humilitatem 
respuit.  Et  plerumque  ipse  homo  qui  irascitur  *  di- 
S3ordanti  sibi  reconciliari  appetit,sed  ire  ad  satisfa- 
ciendum  prior  erubescit.  Pensemus  facta  Veritatis, 
ut  videamus  quo  jacentnostraepravitatisactiones.Si 
enimmembra  summi  capitissumuSjimitarieumcni 
connectimur  debemus.  Quid  namque  ad  nostrae  eru- 
ditionis  exemplum  Pauius  egregius  praedicator  dicit? 


perdat,  et  detrimentum  sui  faciat?  Cum  persecutio  C  ^''^  Christo  legatione  fungimur^tanquam  Deo  exhor- 


ab  adversariis  deest,  valdc  vigilantius  cor  custodien- 
dumest.  Nam  pacis  tempore  quia  licet  vivere,  ^  libet 
etiam  ambire.  Quae  profecto  avaritia  bene  compesci- 
tur,  si  ipse  status  ambientis  sollicite  consideretur. 
Nam  cur  instet  ad  coUigendum,  quando  stare  non 
potest  ipse  qui  colligit  ?  Cursnm  ergo  suum  quisque 
consideret,  et  agnoscet  sibi  posse  sufiicere  parva 
quae  habet.  Sed  fortasse  metuit  ne  in  hujus  vitae  iti- 
iiere  sumptus  desit.  Longa  nostra  desideria  incre- 
\  at  ^  via  brevis,  incassum  multa  portantur  cum  juxta 
est  quod  pergitur.  Plerumque  autem  et  avaritiam 
vincimus,  sed  adhuc  obstat  quod  vias  rectitudinis 
niinori  tenemus  custodia  perfectionis.  Nam  saepe  la- 
bentia  cuncta  despicimus,  sed  tamen  adhuc  humanae 


tante  per  nos ;  obsecramu^  pro  Christo,  reconciliamiiU 
Deo  (II  Cor.  v,  iO).  Ecce  inter  nos  et  Denm  discor- 
diam  peccando  fecimus,  et  tamen  ad  nos  Deus  suos 
legatos  prior  misit^  ut  nos  ipsi  qui  peccavimus  ad  pa- 
cem  Dei  ^^  rogati  veniamus.  Erubescat  ergo  humana 
superbia,  confundaturquisque  si  non  satisfaciat  prior 
proximo,  quando  postculpam  nostram  nt  ei  reconci, 
liari  debeamus  et  ipse  qui  ofiiensus  est,  legatis  inter- 
venientibus,  obsecrat  Deus. 

6.  Sequitur  :  Dico  autem  vobiSjVere  sunt  aliqui  hic 
stantes  quinon  gustabuntmortem  donec  videant  rtgnum 
Dei.  Regnum  Dei  fratres  charissimi,  noa  semper 
in  sacro  eloquio  venturum  regnum  dicitar,  sed  non- 
nunquam  prsesens  Ecclesia  vocatur.  Unde  scriptam 


verecundiae  usu  praepedimur^  ut  rectitudinem  quam  j)  ^st  :  Mittet  Filius  hominis  angelos  suos.  et  colligent 

de  regno  ejus  omnia  scnndala  (Matth.  xni,  41).  In 
illo  quippe  regno  scandala  non  erunt,  nbi  profecto 
reprobi  non  admittuntur.  Quo  videlicet  exemplo  col- 
ligitur  quod  hoc  loco  regnum  Dei  praesens  Ecclesia 
vocatur.  Et  quia  nonnulii  ex  discipnlis  asqae  adeo 
in  corpore  victuri  erantut  EcclesiamDei  **  constm- 


servamus  in  menle  nondum  exprimere  valeamus  in 

Noce;  et  tanto  Dei  faciem  ad  justitiae  defensionem 

negligimus,  auanto  humanas  facies  contra  justitiam 
\eremur.  Sea  huic  quoque  vulneri  congruum  sub- 

jnngitur  medicamentum  cum  Dominusdicit :  Quime 

eruberit  ^  et  meos  sermoties,  1590  hunc  Filius  ho- 


*  Belvac,  non  tam  per  charitatem. 

^  Ilic  in  varia  abeuntMss.  Corb.  habet  consensisse. 
Primus  Carn.,  Bigot.,  Val.  CI.,  Longip.,  conscen^ 
(Ijsse.  Duo  priores  Gemet.,  concessisse.  Secundus 
(Jiamot.,  descendisse. 

^  Additur  in  Longip.  et  Val.  Cl.,  in  7*enovatione 
nescit,  in  pulcere  moritur ;  sed. 

^  Male  nmtarunt  Editore^  libet  in  Ucet.  Priinum 


legitur  in  C.  Germ.,  Gemet.,  Corb.,  etc. 
^  Tertius  Gemet.,  vita  brevis. 
®  Longip.  el  Val.  CI.,  eruJbaent  coram  hominibHi. 
''  Bigot.,  se  velociter. 

'  Duo  priores  Gemet.,  plene  virtuH  mentis. 
^  Secundus  Cam.,  discordantes  sibi. 
*°  Priinus  Carn.,  rogati  revocari  ad  pacem. 
^'  Duo  priores  Gemet.,  constitutam. 


1237 


XL  HOMILIARUM  LN  EVANGELIA  UB.  11.  —  HOMIL.  XXXHI. 


1238 


cUra  conspicerent,  et  contra  mundi  hujus  gloriam  A  didit,  dari  eis  aliquid  eleemosyna  pracepit.  Sed 
erectam,  consolaloria  promissione  nunc  dicitur  :      priusquam  *  ejus  erogator  eis  ad  largiendam  elee- 

mosynam  propinquasset,  astiterunt  illi  vicinius,  et 
dixerunt :  Tu  nos  modo  visilas,  nos  te  in  die  judicii 
requiremus,et  quidquid  possumus,  praestabimus  tibi. 
Quo  dicto,  ab  oculis  ejus  ablati  sunt.  TerriU  illa  ad 
orandum  rediit,  seseque  in  lacrymis  prolixius  eflfa- 
dit.  Et  facta  est  post  hoc  tanto  instantior  in  prece, 
quanto  certior  de  promissione.  Si  autem,  juxta  Pauli 
vocem,  Fides  est  sperandarum  substanlia  rerum,  ar^ 
gumentum  non  apparentium  (Hehr,  xi,i;,  nequaqnam 
jam  dicimus  ut  venluram  vitam  credatis,  quia  ecce 
ipsi  qui  in  illa  vivunt,  humanis  obtutibus  visibiliter 
praesentantur.  Quod  enim  videri  potest,  melius  di- 
citur  sciri,  quam  credi.  Venturam  ergo  vitara  nos 


Sunt  quidam  de  hic  stantibus  qui  non  gustabunt  mor- 
tem  donec  videant  regnum  Dei,  Sed  cum  tanta  Domi- 
nus  subeundae  mortis  ^  praecepta  ederet,  quid  neces- 
sarium  fuit  ut  ad  hanc  subito  1591  promissionem 
\cniret  ?  Quod  si  subtiliter  attendamus,  quanta  di- 
spensatione  pietatis  agatur  agnoscimus.  Discipulis 
enim  rudibus  etiam  de  praesenti  vita  aliquid  promit- 
tendum  fuit,  ut  possent  robustius  infuturasolidari. 
Sic  Israelitico  populo  ex  .^gypti  terra  liberando  re- 
promissionis  terra  promittitur,  et  cum  vocandus  es- 
set  ad  dona  coelestia,  terrenis  promissionibus  sua- 
detur. '  Cur  hoc  ?  Ut  dum  essel  aliquid  quod  de  vi- 
cino  perciperet,  illud  jam  fidcHus  crederet  quod  de 


longinquo  audire  potuisset  ?  Carnalis  etenim  popu-  B  Dominus  1592  magis  voluit  scire,  quam  credere, 


lus  si  parva  non  acciperet,  magna  non  crederet. 
Oinnipotens  ergo  Deus  largiendo  terrena,  suadet  ad 
coelestia..  ut  percipiens  quod  videret,  sperare  disce- 
ret  quod  minime  videbat ;  et  tanto  solidior  de  invi- 
sibilibus  fieret,  quanto  eum  ad  spei  certitudinem 
visibilia  promissa  fulcirent.  Unde  recte  quoque  per 
I^saliuistam  dicitur  :  Dedit  eis  regiones  gentium,  et 
labores  populorum  possederunt,  ut  custodiant  justifi' 
cationes  ejus,  et  legem  ejus  requirant  (Psal.  civ,  44, 
45^.  Sic  ergo  hoc  loco  rudibus  discipulis  Veritas  lo- 
quens,  videndum  regnum  Dei  proinittit  in  terra,  ut 
hocab  eis  fidclibus  in  coelo  praesumatur.  Ex  ipso  ita- 
que  regno  quod  jam  videmus  in  mundo  esse  subli- 
matum  speremus  regnum  quod   in  coelo  credimus 


qui  eos  quos  invisibiliter  recipit,  apud  se  vivere 
nobis  etiam  visibiliter  ostendit. 

8.  Hos  ergo,  fratres  charissimi,  in  causa  vestri 
examinis,  quamcum  districto  judice  habetis,  patro- 
nos  facite,  hos  in  die  tanti  terroris  illius  defensores 
adhibete.  Certe  si  apud  quemdam  magnum  judicem 
causa  quaelibet  vestra  esset  die  crastino  ventilanda, 
totus  hodiernus  dies  in  cogitatione  duceretur,  pa- 
tronum  vestra  fratemitas  quaereret,  magnis  preci- 
bus  ageret  ut  apud  tantum  judicem  sibi  defensor  ve- 
niret.  Ecce  districtus  judex  Jesusventurusest,  tanti 
illius  angelorum  archangelorumque  concilii  terror 
adhibetur.  In  illo  conventu  causa  nostra  discutitur, 
et  tamen  nos  patronos  modo  non   quserimus,  quos 


percipiendum.  Nam  suntnonnulliqui  Christianitatis  C  tunc  defensores  1593  habeamus.  Adsunt  defenso- 


nomine  censentnr,  sed  Christianitatis  non  habent 
fidem.  Sola  esse  visibilia  aestimant,  invisibilia  non 
appetunt,  quia  nec  esse  suspicantur.  Ad  sauctorum 
martyrum  corpora  consistimus,  fratres  mei.  Nunquid 
isti  carnem  suam  in  inortem  darent,  nisi  eis  certis- 
sime  constitisset  esse  vitam  pro  qua  mori  debuis- 
sent  ?  Et  ecce  qui  ita  crediderunt,  miraculis  coru- 
scant.  Ad  exstincta  namque  eorum  corpora  viventes 
xgri  veniunt  ctsanantur,  '  perjuri  veniunt  etadae- 
monio  vexantur,  daemoniaci  veniunt  et  liberantur. 
Quomodo  ergo  vivunt  illic  ubi  vivunt,  si  in  tot  mi- 
raculis  vivunt  hic  ubi  mortui  sunt  ? 

7.  Rem,  fratres,  dico  brevem  verbo,  sed  non  par- 
vam  merito,  quam  religiosis  quibusdam  senioribus 
narrantibus agnovi.Gothorum  tempore  matrona  quae-  D 
dam  fuit  valdc  religiosa,  quae  ad  horum  martyrum 
ecclesiam  crebro  veniebat.Quadam  die  dum  ex  more 
ad  oranduni  venisset,  egredicns,  duos  stantes  sub 
peregrino  habitu  monachos  invenit,  peregrinos  crc- 

*  Bigol.,  prcecepta  dederil. 

'  Gussanv.,adversantibus  omnibusExcusiset  manu 
e.\aratis,  curhoc,  nisiut...jam  lidelibuscrederet?  et 
infra  aique  corrupte,  ab  cls  fidelibus  pro  fidelius. 

^  Observa  hic  consuetudinein  jam  tunc  receptam 
sese  pur^audi  et  ab  occultorum  criminum  suspicione 
liberandi,  praestitoad  sepulcra  mart)rruin sacramen- 
to.HIiuc  sanctus  Doctor  scribit  Castorio :  Si  Maximus 
Salonitanuspreestitosacramentofirmaceritsesitnoniaca 
hceresi  non  teneri,  atque  de  aliis  ante  corpus  sanrti 
ApolUnaris,  ctc,  I.   al.  vii,  ind.  2,  epist.  olim  Si, 


res  nostri  sancti  martyres,  rogari  volunt,  atque,  ut 
ita  dixerim,  quaerunt,  ut  quaerantur.  Hos  ergo  adju- 
tores  vestrae  orationis  quaerite,  hos  protectores  vestri 
reatus  invenite,  quia  ne  punire  peccatores  debeat, 
rogari  vult  et  ipse  qui  judicat.  Unde  et  tam'  longo 
tempore  coraminatur  iram,  et  tamen  misericorditer 
exspectat.  Sic  autem  nos  et  misericordia  ejus  refo- 
veat,  ut  nullo  modo  negligentes  reddat.  Sic  peccata 
nostra  perturbent,  ut  mens  in  desperationeui  non 
proruat,  quia  etsi  praesumentes  metnimus,  et  me- 
tuentes  speramus,  aeternum  regnum  citius  adepturi 
sumus,  *  per  eum  qui  vivit  et  regnat  cum  Patre  in 
unitate  Spiritus  sancti  Deus,  per  omnia  saecula  sae- 
culorum.  Amen. 

«  HOMUiU  XXXUI. 

Habita  ad  populum   in  basilica  sancti  Clementis,  ^ 

feria  sexta  Quatuor  temporum  Septembris. 

LKCTIO  S.  EVANG.  SEC.   LUC.  VII,  36-50. 

/n  ilU)  tempore,  rogabat  Jesum  quidam  Pharis(BU$ 

nunc,  I.  IX,  epist.  81.  Eadem  lepntur  in  superiori 
ad  Marinianum  nunc  ejuidem  libri  lxxix. 

*  Primus  Carn.,  servus  erogaturus 

^  Duopriores  Gemct.,  consueta  clausula,  |>r<(  '. 
Domino  y.  J.  C.  cm  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  ho- 
nor  et  imn.  per  omnia. 

« Est  deciina  tertia  in  Later.,  vigesima  sexta  in 
Cod.  reg.  Succ.  et  vigesima  septima  in  Corb. 

"  H%c  desunt  in  Bigot.,  duobus  Gcmet.,  Corb. 
Germ.  et  pler.  In  C.  Germ.  legitur  m  basilicasancti 
Clementis  die  natali  ejus. 


1239 


SAJNCTl  GllEGORII  MAGNI 


ino 


tU  manducaret  cum  illo.  Et  ingressus  domum  Phartscei, 

diseubuit.  Et  ecce  mulier,  quas  erat  in  dvitate  peccatrix, 

ut  cognovit  quod  Jesus  *  accubuisset  in  domo  Phari- 

soBi,  aUulit  alabastrum  unguenti,  et  stans  retro  secus 

pedesejus,  lacrymis  caepit  rigare  pedes  ejus,  et  capillis 

capitis  sui  tergebat,  et  osculabatur  pedes  ejus,  et  un- 

guento  ungebat.  Videns  autem  Pharisants  qui  vocave- 

rateum,  aitintra  se,  dicens  :  Hic,  si  esset  propheta,  sci- 

ret  utique  quce  et  qualis  est  mulier  quce  tangit  eum, 

quiapeccatrix  est.  Et  respondens  Jesus,  dixitad  illum: 

Simon,  habeo  tibi  aliquid  dicere.  Atille  ait :  Magister, 

die.  *  DtM  debitores  erant  cuidam  feneratori :  unus  de- 

bebat  denarios  quingentos,  et  alius  quinquaginta.  Non 

habentibusillisunderedderent,  donavit  utrisque.  Quis 

ergo  ^  eum  plus  diligit  ?  Respondens  Simon,   dixit  : 

^^stimo  quia  is cui  plus  donavit.At  ille  dixit  ei :  Re^ 

cte  jvdicasti.  Etronversus  ad  mulierem,  dixit  Simoni  : 

Vides  hanc  mulierem  f  Intravi  in  domum  tuam,aquam 

pedibus  meisnon  dedisti;  hcec  autem  lacrymis  suis  ri- 

gavitpedes  meos,et  capiUis  suis  tersit.  Osculum  mihi 

non  dedisti,  hcec  autem  ex  quo  intravit,  non  cessavit 

osculari  pedes  meos.Oleo  caput  meum  non  unxisti,  hcec 

autem  unguento  unxitpedes  meos.  Propter  quod  dico 

tibi  :  Remittuntur  ei  peccata  multa,  quoniam  dilexit 

multum.  Cui  autem  minus  dimittitur,  minus  diligit.  Di- 

xit  autem'^  ad  illam :  Remittuntur  tibipeccata  tua.  Et 

cwperunt  qui  simul  accumbebant,  dicere  intra  se  :  Quis 

est  hic  qui  etiam  peccata  dimittitf  Dixit  autem  ad  mu 

lierem  :  Fides  tua  te  $alvam  fecit,  vade  in  pace, 

1592  1.  Cogitanti  mihi  ^  de  Mariae  pGBnitentia, 
flere  magis  libet  quam  aliquid  dicere.  Cujusenim  vel 
saxeum  pectus  illas  hujus  peccatricis  lacrymae  ad 
exemplum  pcenitendi  non  emolliant?  Consideravit 
namque  quid  fecit,  et  noluit  moderari  quid  faceret. 
Super  convivantes  ingressa  est,  non  jnssa  venit,  in- 
ter  epulas  lacrymas  obtulit.  Dicite  quo  dolore  ar- 
det^  quae  flere  et  inter  epulas  non  erubescit.  Hanc 
vero  quam  Lucas  peccatricem  mulierem,  1593 
Joannes  Mariam  nominat,  illam  esse  Mariam  credi- 
mus  de  qua  ^  Marcus  septem  daemonia  ejecta  fuisse 
testatur.  Et  quid  per  septem  dsemonia,  nisi  universa 
vitia  designantur  ?  Quia  enim  septem  diebus  omne 
tempus  comprehenditur,  recte  septenario  numero 
nniversitas  figuratur.  Septem  ergo  daemonia  Maria 
liabuit,  quae  universis  vitiis  plena  fuit.  Sed  ecce  quia 
turpitudinis  suae  maculas  aspexit,  lavanda  ad  fontem 
inisericordiae  cucurrit,  1594  convivantes  non  eru- 
buit.  Nam  quia  semetipsam  graviter  erubescebat  in- 
tus,  nihil  esse  credidit  quod  verecundaretur  foris. 
Quid  ergo  miramur,  fratres,  Mariam  venientem,  an 


A  Dominum  snscipientem  ?  Suscipientem,  dicam  an 
trahentem  ?  dicam  melius,  trahentem  et  suscipien- 
tem,  quia  nimirum  ipse  eam  per  misericordiam  tra- 
xit  intus,  qui  per  mansuetudinem  suscepit  foris.  Sed 
jam  textum  sancti  Evangelii  percurrentes,  ipsum 
quoque  ordinem  quo  venerit  sananda,  videamus. 

t.  AttuliX  alabastrum  unguenti,  etstansretro  setm 
pedes  Jesu,  lacrymis  ccepit  rigare  pedes  ejus,  et  capil- 
lis  capitis  sui  tergebat,  et  osculabatur  pedes  ejus,  et 
unguento  ungebat.  Liquet,  fratres,  quod  illicitis  acti- 
bus  prius  mulier  intenta  unguentum  sibi  pro  odore 
suae  camis  adhibuit.  Qnodergosibiturpiterexhibui- 
rat,  hoc  jam  Deo  laudabiliter  offerebat.  Ocnlis  ter- 
rena  concupierat,  sed  hos  jam  per  poenitentiam 
conterens  flebat.  Capillos  ad  compositionem  vultus 

B  exhibuerat,  sed  jam  capillis  lacrymas  tergebat.  Ore 
superba  dixerat,  sed  pedes  Domini  osculans,  hoc  in 
Redemptoris  sui  vestigia  figebat.  Quot  ergo  in  se 
habuit  oblectamenta,  tot  de  se  invenit  holocausta.  • 
Convertit  ad  virtutum  numerum  criminum,  ul  to- 
tum  serviret  Deo  in  poenitentia,  quidquid  ex  se 
Deum  contempserat  in  culpa. 

3.Sed  hoc  Pharisaeus  intuens  despicit,et  non  solnui 
venientem  peccatricem  mulierem,  sed  etiam  susci- 
pientem  Dominum  reprehendit  dicens  iatra  se  :  Hic, 
si  esset  propheta,  sciretutique  quceet  qualis  est  muliee 
qum  tangit  eum,  quia  peccatrix  est.  Ecce  Pharisaeus 
veraciter  apud  se  superbus,  et  fallaciter  justus, 
aegram  reprehendit  de  aegritudine,  medicum  de  sub- 

p  ventione^  qui  ipse  quoque  de  elationisvulnere  aegro- 
tabat,  et  ignorabat.  Inter  duos  autem  aegros  medicus 
aderal :  sed  luius  aeger  in  febre  integrum  sensum 
*  tenebat,  alter  vero  in  febre  carnis  et  sensum  per- 
diderat  mentis.  Illa  quippe  flebat  quod  fecerat;  Pha- 
risaius  autem  de  falsajustitia  elatus,  vim  suaeinva- 
letudinis  exaggerabat.  In  aegritudine  ergo  et  seusum 
perdiderat,  qui  hoc  ipsum  quoque,  qnod  a  salute 
longe  esset,  ignorabat.  Sed  inter  haec  nos  gemitus 
cogit  quosdam  noslri  ordinis  viros  iutueri,  qui,  sa- 
cerdotali  oliicio  praediti,  si  quid  fortasse  juste  exte- 
rius  vel  tenuiter  egeriut,  protinus  subjectos  despi- 
ciunt,  et  peccatores  quosque  in  plebe  positos  dedi- 
gnantur^  eisque  compati  culpam  suam  coniitentibus 
nolunt,  ac,  velutPharisaei  more  a  peccatrice  muliere 
tangi  despiciunt.  Quae  profecto  mulier  si  ad  Phari- 

^  saei  pedes  venisset,  uimirum  calcibus  repulsadisce- 
deret.  Inquinari  enim  se  alieno  peccato  crederet. 
Sed  quia  hunc  vera  justitia  non  replebat,  de 
alieno  vuinere  aegrotabat.  Unde  semper  necesse  est 
ut  cum  peccatores  quosque  conspicimus,  nosmet- 


*  Belvac,  C.  Germ.  et  nonnulli,  quod  recubuisset. 
'  lidem  Cod.,  et  respondens  Jesus  ait :  Duo.   Bi- 

got.,    :  et  respondit  Jesus  :  Duo. 
'  C.  Germ.,  Belvac.  et  al.,  plus  dilexit. 
^  Biffot.,  dixit  :  cui  plus  dimissum  est, 
^  Belvac.  et  C.  Germ.,  o<i  illam  Jesus,  remittun- 

tur  tibi  peccata.  Et  cceperunt  quidam  qui  simul  dis- 

cuvibebant. 

*  In  Editis,  de  Maria  Magdaletie,  Ab^t  Magd,  a 


Mss.  saltem  antiquioribus,  Corb.,  C.  Germ.,  Ge- 
met.,  etc.  Constat  tamen  tum  ex  hac  homilia,  tani 
ex  octava  in  Ezechielem,  num.  2,  sanctum  doctorem 
non  distinxisse  mulierem  peccatricem  a  MariaMag- 
dalene. 

"^  Primus  Carnot.,  Matthceus, 

"  Prinms  Carn.,  convertii  ad  virtutem  numerum 
criminum.  Ita  olim  in  C.  Germ. 

*  Duos  priores  Gemet.,  habuit. 


1241 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  II       HOMIL.  XXXm. 


1242 


ipsos  prius  in  illorum  calamitate  deflearaus,  quia  A     5.  HaBC,  fratres  charissimi,  historica  expositione 


fortasse  in  similibus  aut  lapsi  sumus,  aut  labi  pos- 
sumus,  si  lapsi  non  sumus.  Et  si  censura  magisterii 
debet  semper  virtute  disciplinaB  vitia  persequi, 
oportet  tamen  ut  sollicite  discernamus  quia  distri- 
ctionem  debemus  vitiis,  compassionem  naturae.  Si 
enim  feriendns  est  1595  peccator,  nutriendus  est 
proximus.  Cum  vero  jam  per  popnitentiam  percutit 
ipse  quod  fecit,  jam  noster  proximus  peccator  non 
est,  ^  quia  cum  Dei  se  justitia  contra  se  dirigit,  et 
hoc  in  se  punit,  quod  justitia  divina  reprehendit.  • 
4.  Sed  jam  iste  superbus  et  arrogans  qua  senten- 
tiaconvincaturaudiamus.  De  duobusquippeeidebito- 
ribus  paradigma  opponitur,  quorum  unusminus,  et 
alius  amplius  debet ;  utrorumque  debito  dimisso, 


transcurrimus ,  nunc  vero,  si  placet,  ea  quae  dicta 
sunt  mystico  intellectu  disseramus.  Quem  namque 
Pharisseus  de  falsa  justitia  praesumens  nisi  Judaicum 
populum,  quem  peccatrix  mulier,  sed  ad  vestigia 
Domini  veniens  et  plorans,  nisi  conversam  gentili- 
tatem  designat?  Quae  cum  alabastro  venit,unguentum 
fudit,  retro  secus  pedes  Domini  stetit,  lacrymis  pe- 
des  rigavit,  capillis  tersit,  eosdemque  quos  infuiide- 
bat  et  tergebat,  pedes  osculari  non  desiit.  Nos  ergo, 
nos  illa  mulier  expressit,  si  toto  corde  ad  Domiuum 
post  peccata  redeamus,  si  ejus  ^  poBnitentiae  luctus 
imitemur.  Quid  namque  unguento,  1596  '  nisi  bo- 
na;  odor  opinionis  exprimitur?  Unde  etPaulus  dicit : 
Christi  bonus  odor  sumus  Deo  in  omni  loco  (II  Cor.  ii. 


quis  amplius  largitorem  debiti  diligat,  interrogatur.  3  15).  Si  igitur  recta  opera  agimus,  quibus  opinionis 


Quibus  verbis  protinusille  respondit:  Illeplus  dili' 
(jii  cui  plus  dimittitur.  Qua  in  re  notandum  est  quia 
dum  sua  sententia  Pharisaeus  convincitur,  quasi 
phreneticus  funem  portat  ex  quo  ligetur.  Enume- 
rantur  ei  bona  peccatricis,  enumerantur  mala  falsi 
justi,  cum  dicitur  :  Intravi'  in  domum  tuam,  aquam 
pedibus  meis  non  dedisti ;  hcec  autem  lacrymis  rigavit 
pedes  meos,  et  capillis  suis  tersit.  Osculum  mihi  non 
dedisti ;  hcec  autem  '  ex  quo  intravit,  non  cessavit  os- 
culari  pedes  meos.  Oleo  caput  meum  non  unxisti ;  hasc 
autem  wiguento  unxit  pedes  meos.  Post  enumeratio- 
nem  vero  subinfertur  sententia:  Prop(«r  quod  dico  tibi: 
Remittuntur  ei  peccata  multa,quoniam  dHexit  multum. 
Quid,  fratres  mei,  esse  dilectionem  credimus,  nisi 


bonae  odore  Ecclesiam  respergamus,  quid  in  Domini 
corpore  nisi  unguentum  fundimus  ?  Sed  secus  pedes 
Jesu  mulier  stetit.  Contra  pedes  enim  Domini  steti- 
mus  cum,  in  peccatis  positi,  ejus  itineribus  retine- 
bamur.  Sed  si  ad  veram  poenitentiam  post  peccata 
convertimur,  jam  retro  secus  pedes  stamus,  quia 
ejus  ^estigia  sequimur  quera  impugnabaraus.  Lacry- 
mis  mulierpedesejus  rigat.  Quod  nos  quoque  vera- 
citer  agimus,  si  quibuslibet  ultimis  membris  Domini 
per  compassionis  affectum  inclinamur,  si  sanctis  ejus 
in  tribulatione  compatimur,  si  eorum  tristitiam  no- 
strain  putamus.  Capillis  mulier  pedes  quos  rigaverat 
tersit.  Capilli  quippe  superfluunt  corpori.  Et  quid 
abundans  terrena  substantia,  nisi  capillorum  spe- 


ignem  ?  et  quid  culpam,  nisi  rubigiuem  ?  Unde  nunc  p  ciem  tenet  ?  Quae  dum  ad  usum  necessitatis  super- 


dicitur  :  Remittuntur  ei  peccata  mutta,  quia  dilexit 
multum.  Ac  si  aperte  diceretur  :  Incendit  plene  pec- 
cati  rubiginem,  ^  quia  ardet  valide  per  amoris  ignem. 
Tanto  namque  amplius  pecx^ati  rubigo  consumitur, 
quanto  peccatoris  cor  magno  charitatis  igne  concre- 
matur.  Ecce  ea  quae  ad  medicum  venerat  aegra  sana- 
ta  est,  sed  de  salute  ejus  adhuc  alii  aegrotant.  Nam 
simul  discumbentes  conquesti  sunt,  intra  se  dicen- 
tes  :  Quis  est  hic  qui  etiam  peccata  dimittit  f  Sed  C€e- 
lestis  medicus  aegros  non  despicit,  quos  etiam  de 
medicamento  fieri  deteriores  videt.  Eam  autem  quam 
sanaverat  per  pietatis  suae  sententiam  confinnat,  di- 
cens  :  Fides  tua  te  salvam  fecit,  vade  in  pace.  Fides 
ctenim  salvam  fecit,  quia  hoc  quod  petiit  posse  se 
accipere  non  duhitavit.  Sed  ipsam  quoque  spei  cer 


fluit,  etiam  abscissa  *  non  sentit.  Capillis  ergo  pedes 
Domini  tergimus,  quando  sanctis  ejus,  quibus  ex 
charitate  compatimur,  etiam  ex  his  quae  nobis  super- 
fluunt,  miseremur,  quatenus  sic  mens  per  compas- 
sionem  doleat,  ut  etiam  larga  manus  affecturo  dolo« 
ris  ostendat.  Rigat  namque  lacrymis  Redemptoris 
pedes,  sed  capillis  suis  non  tergit,  qui  utcunque 
proximorum  dolori  compatitur,  sed  tamen  eis  ex  his 
quae  sibi  superfluunt  non  miseretur.  Plorat  et  non 
tcrgit,  qui  verba  quidera  doloris  tribuit,  sed  non  mi- 
nistrando  quae  desunt  vim  doloris  minime  abscidit. 
Osculatur  mulier  pedes  quos  tergit.  Quod  nos  quo- 
que  plene  agimus,  si  studiose  diligimus  quos  ex  lar- 
gitate  continemus,  ne  gravis  nobis  sit  necessitas 
proximi,  ne  ipsa  nobis  ejus  indigentia  quae  susten- 


titudinem  jam  ab  illo  acceperat,  a  quo  per  spem  ^  tatur  fiat  onerosa,  et  cum  manus  necessaria  tribuit, 
etiam  salutem  quaerebat.  In  pace  autem  ire  praecipi-    .  animus  a  dilectione  torpescat. 


tur,  ut  a  veritatis  itinere  in  viam  scandali  ulterius 
non  deriveiur.  Unde  et  per  Zachariam  dicitur  :  Ad 
dirigendos  pedes  nostros  in  viam  pcwAs  (Luc.  i,  79 j, 
Tunc  enim  gressus  nostros  in  viam  pacis  dirigiinus, 
quando  per  illnd  actionum  iter  pergimus,  in  quo  ab 
auctoris  nostri  gratia  non  discordamus. 


6.  Potest  quoque  per  pedes  ipsum  mysterium  in- 
carnationis  ejus  inlelligi,  quo  divinitas  terram  teti- 
git,  quia  carnem  sumpsit.  Verbum  enim  caro  factum 
est,  et  habitavit  in  nobis  (Joan.  i,  14).  Osculamur 
ergo  Redemptoris  pedes,  cum  mysterium  incarnatio- 
nis  ejus  ex  toto  corde  diligimus.  Unguento  pedes 


*  Excusi,  qui  cum  Dei  justitiam  contra  se  diriyit ; 
<^nam  lectionem  probarcmns,  nisi  a  potioribus  Mss. 
C  Germ.,  Helvac,  Gemet.  et  pene  omnibus  repro- 
baretnr. 

'  Gemet.,  ex  quo  intmvi. 

^  Belvac.  et  tovh.,  qui  ardet,  Longip.,  YaL  CI., 


BiKOt.,  qwB  ardet. 

*  Primus  Carn.,  pcenitentiw  fructus. 

^  Gemel.,  Bigot.,  Val.  CI.,  Longip.,  nisi  bonus 
odor  opinionis. 

^  Ita  Bclvac,  C.  Germ.  et  plurimi.  Excusi,  von 
sentitur. 


1243 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


1244 


nngimns,  cum  ipsam  hamanitatis  ejns  potentiam  A 
sacri  eloqaii  bona  opinione  praedicamus.  Sed  hoc 
Pharissas  \idet  et  invidet,  qaia  cnm  Judaicas  po- 
palus  gentilitatem  Deam  praedicare  conspicit,  saa 
apud  se  malitia  tabescit.  Sed  Redemptor  noster  fa- 
cta  ejasdem  malieris  qaasi  bona  gentilitatis  ename- 
rat,  at  in  qao  malo  Jadaicus  popalas  jaceatagnoscat. 
Nam  sicPharisaeus  retunditur,  ut  pereum,  sicut,dixi- 
mus,  perfidus  ille  populus  ostendatur.  Intram  in  do- 
mvm  tuam,  aquam  pedibus  meis  non  dedisti,  hcec  au- 
tem  lacrymis  rigavit  pedes  meos.  Aqua  quippe  extra 
nos  est,  lacrymarum  humor  intra  nos,  quia  videlicet 
infidelis  ille  populus  nec  ea  quae  extra  se  erant  un- 
quam  pro  Domino  tribuit ;  conversa  autem  gentilitas 
pro  eo  non  solum  rerum  substantiam,  sed  etiam  san- 
guinem  fudit.  Osculum  mihi  non  dedisti ;  hcec  autem  g 
ex  quo  inh-avitj  non  cessavit  osculari  pedes  meos.  Os- 
culum  quippe  dilectionis  est  signum.  £t  infidelis  ille 
populus  Deo  osculum  non  dcdit,  quia  ex  charitate 
eum  amare  noluit,  cui  ex  timore  servivit.  Vocata 
autem  gentilitas  Redemptoris  sui  vestigia  osculari 
non  cessat,  1597  quia  in  ejus  amore  continuo  sus- 
pirat.  Unde  et  sponsae  voce  de  eodem  Redeinptore 
suo  in  Canticis  canticorum  dicitur  :  Osculetur  me 
*  osrulooris  sui  {Cant.  i,  1).  Osculum  recto  conditoris 
sui  desiderat,  quae  se  ei  obsequi  per  amorem  parat. 
Oleo  caput  meum  non  unxisti.  Si  pedes  Domini  mys- 
terium  incamationis  ejus  accipimns,  congrue  per 
caput  illius  ipsa  divinitas  designatur.  Unde  et  pcr 
Panlum  dicitur  :  Caput  Christi,  Deus  (I  Cor.  xi,  3). 
In  Deo  quippe,  et  non  in  se  quasi  in  homine,  credere  n 
Judaicuspopulus  fatebatur.Sed  Pharisaeodicitur,  0/«o 
caput  meum  non  tinxt«(i,quia  ipsam  qnoque  divinitatis 
ejns  potentiam,  in  qua  se  Jndaicns  populus  cre- 
dere  spopondit,  digna  laude  praedicare  neglexit.  Hicc 
autem  unguento  unxit  pedes  meos,  qnia  dum  incarna- 
tionis  ejns  mysterinm  gentilitas  credidit^  summa  lan- 
de  etiam  ejns  ima  praedicavit.  Sed  jam  Redemptor 
noster  ennmerata  bonaconcludit,  cum  per  sententiam 
snbdit :  Propter  quod  dico  tibi :  Remittuntur  eipeccata 
multa,  quoniam  dilexit  multum,  Ac  si  aperte  dicat : 
Et  si  durum  est  valde  quod  coquitur,  abnndat  tamen 
amoris  ignis  qno  etiain  dura  consumantur. 

7.  Liber  inter  haec  considerationem  tantae  pietatis 
intueri.  Peccatricis  mnlieris  opera,  sed  poenitentis, 
qna  aestimalione  Veritas  apud  se  servat,  quae  ejus  ad-  j) 
versario  snb  tanta  distributione  enumerat.  Ad  Pha- 
risaei  prandium  Dominus  discumbebat,  sed  apud  poe- 
nitentem  mulierem  mentis  epulis  delectabatur.  Apud 
Pharisaeum  Veritas  pascebatur  foris,  apud  peccatri- 
cem  mulierem,  sed  tamen  conversam,  pascebatur 
intus.  Unde  et  ei  sancta  Ecclesia,  quem  subspecie 
hinnuli  cervorum  quxrit,  in  Canticis  canticornm  di- 
cil  :  Indica  mihi  quem  diligitanima  inea,  nbipascas, 
ubi  cubes  in  meridie  (Cant.  i,  6).  Cervorum  quippe 
hinnulus  Dominus  appellatur,  jnxta  assuiiiptam  car- 
nem  antiquoiiim  filius  patrum.  Fervenlior  vcro  iii 


meridie  aestns  ardescit,  et  nmbrosnm  locnm  hinnnlns 
quaerit,  quem  aestns  igne  non  alficit.  In  illis  ergo  cor- 
dibnsDominns  requiescit,  qnaeamorpraesentissaecali 
non  incendit,  qnae  carnis  desideria  non  exnrunt,  qnae 
incensa  suis  anxietatibus  in  hujus  mnndi  concopis- 
centiis  non  arescunt.  Unde  et  Mariae  dicitnr  :  Spiri- 
tus  sanctus  superveniet  in  t^,  et  virtus  Altissimi  obum- 
brabit  tibi  (Luc.  i,  35).  Umbrosa  ergo  loca  in  meridie 
ad  pascendum  hinnulns  quaerit,  qnia  talibns  menti- 
bns  Dominns  pascitnr,  qnae  per  respectum  grati» 
temperatae  '  corporalibus  desideriis  non  nmntnr. 
PIus  ergo  pa^nitens  mulier  pascebat  intns  quam 
Pharisaens  Dominum  pascebat  foris,  quia  ab  aestn  car- 
nalium  quasi  hinnnlns  Redemptor  noster  ad  illins 
mentem  fugerat,  quam  post  vitiorum  ignem  pceni- 
tentiae  umbra  temperabat. 

8.  Pensemus  quantae  pietatis  peccatricem  mulie- 
rem  non  solum  ad  se  admittere,  sed  ei  etiam  ad 
tangendum  pedes  praebere.  Consideremns  gratiam 
misericordis  Dei,  et  damnemus  multitadinem  reatus 
nostri.  Ecce  peccatores  videt  et  sustinet,  resistentes 
tolerat,  et  tamen  quotidie  per  Evangelinm  clemenler 
\ocat.  Confessionem  nostram  ex  puro  corde  deside- 
rat,  ct  cuncta  quae  delinqnimus  relaxavit.  Tempera- 
vit  nobis  districtionem  legis  misericordia  Redempto- 
ris.  In  illa  quippe  scriptum  est :  Si  quis  hoc  tel  illud 
fecerit,  morte  moriatur.  1598  Si  quis  hcec  vel  illa 
fecenty  lapidibus  obruatur  (Exod.  xix,12;Lex.xx,  27, 
seq.).  Appamit  conditor  et  Redemptor  noster  in  car- 
ne,  confessioni  peccatorum  non  poenam,  sed  vitam 
promittit ;  mulierem  sna  vnlnera  confitentem  snsci- 
pit,  et  sanam  dimittit.  Infiexit  ergoad  misericordiam 
duritiam  legis,  quia  quos  juste  illa  damnat,  ipsemi- 
sericorditer  liberat.  Unde  bene  qnoqne  inlege  scri- 
ptum  est  quia  manus  Moysi  erant  graves ;  sumentes 
ergo  lapidem,  posuerunt  subter,  in  quo  sedii ;  Aaron 
autem  et  Hur  sustentabant  manus  ejns  (Exod.  xvir. 
ii).  Moyses  quippe  sedit  in  lapide,  cnm  lex  reqnie- 
vit  in  Ecclesia.  Sed  haec  eadem  lex  manns  graves 
habuit,  qnia  peccantes  quosque  non  misericorditer 
pertnlit,  sed  scvera  districtione  percussit.  Aaron  vero 
mons  fortitndinis,  Hur  antem  ignis  interpretatnr. 
Quem  itaque  mons  iste  fortitudinis  signat ,nisi  Redem- 
ptorem  nostrum,  dequo  per  prophetam  dicitnr:  Erit 
in  norissimis  diebusprceparatiis  mons  domus  Dominii* 
vertice  montium  (Isai.  ii,  2)  ?  Aut  quis  per  ignem, 
nisi  Spiritus  sanctns  fignratur,  de  qno  idem  Redem- 
ptor  dicil  :  Ignem  veni  mittere  in  terram  (Luc.  xu, 
49)  ?  Aaron  ergo  et  Hur  graves  manus  Moysi  susti- 
nent,  atque  snstentando  leviores  redduut,  qnia  Me- 
diator  Dei  et  hominnm  cnm  igne  sancti  Spiritus  ^e- 
niens  mandata  legis  gravia,  qnae  dnni  c^imaliter  te- 
norcntur  portari  non  poteraut,  tolerabilia  nobis  jvr 
spiritalein  intelligcntiam ostendit.  Quasi  eniin  niaiiu» 
Moysi  levcs  reddidit,  quia  pondus  mandatorum  Iffi» 
^  ad  ^irtuleni  confessionis  retorsit.  Hancnobis*  se- 
quentibus  niiiicricordia)  proniis^ionem  innuit,  caui 


'  Belvac.,  osculis  oris  sui. 

'  Bigot.,  temporalibus  desideriis. 


Secundus  Carn.,  ad  fidem  concersiuuis. 

C.   Gcrm.y  duo  priores  Gemet.    et  sccuuda^ 


1245 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGILIA  LIB.  11.  —  HOMIL.  XXXIV. 


1246 


per  prophetam  dicit :  Nolo  mortem  peccatorisy  sed  A 
ui  eonvertatur  et  mvat  (Ezech.  xxxiii,  ii).  Hinc  ite- 
mm  snb  Jadaeae  specie  unicnique  peccatrici  animae 
dicitar  :  Si  dereliquerxt  vir  uxorem  suam,  et  iila  rece- 
dens  duxerit  mrum  alterum,  nunquid  revertetur  ad  eam 
uUra?  nunquid  non  polluta  et  contaminata  erit  mulier 
illa  f  Tu  autem  fomicata  es  cum  amatoribus  multis, 
verumtamen  revertere  ad  me,  dicit  Dominus  {Jerem. 
III,  i).  Ecce  paradigma  turpis  mulieris  dedit.Osten- 
dit  quod  post  turpitudinem  recipi  non  possit.  Sed 
hoc  ipsum  paradigma  quod  protulit  per  misericor- 
diam  vincit,  cum  dicit  fornicantem  mulierem  1599 

recipi  nequaquam  posse,  et  tamen  ipse  fornicantem 
animam  ut  recipiat  exspectat.  Pensate,  fratres,  pon- 
dus  tantae  pietatis.  Dicit  quod  fieri  non  potest,  et 
demonstrat  quia  hoc  ipse  facereetiamcontramorem  g 
potest.  Ecce  vocat,  et  quos  inquinatos  denuntiat^ 
hos  etiam  amplecti  quaerit,  a  quibus  desertum  esse 
se  queritur.  Nemo  ergo  tantae  misericordiae  tempus 
perdat,  nemo  oblata  remediadivinaepietatisabjiciat. 
Ecce  superna  benignitas  aversos  nosrevocat,  et  no- 
bis  revertentibus  suae  clementiae  ^  sinum  parat. 
Unusquisque  ergo  penset  quo  debito  constringitur, 
*  quando  illum  Dens  exspectat,  nec  contemptus  ex- 
asperatur.  Qui  ergo  permanere  noluit  redeat,  qui 
stare  contempsit  saltem  post  lapsum  surgat.  Quanto 
nos  amore  conditor  noster  exspectat  insinuat  cum 
per  prophetam  dicit  :  Attendi,  et  auscultavi,  nemo 
quod  honum  est  loquitur ;  non  est  qui  recogitetin  corde 
suo  et  dicat,  Quid  fed  ?  {Jerem.  viii,  6).  Certe  nun- 
quam  cogitare  mala  debuimus.  Sed  quia  cogitare  p 
recta  noluimus,  ecceadhucsustinet,ut  recogitemus. 
Videte  tant»  '  pietatis  sinum,  considerate  apertum 
vobis  misericordiae  gremium ;  quos  male  cogitantes 
perdidit,  bene  recogitantes  quaerit.  Ad  vos  ergo,fra- 
tres  charissimi,  ad  vos  oculos  mentis  reducite,  et 
pcenitentem  peccatricem  mulierem  in  exemplum 
vobis  imitationis  anteferte ;  quaeque  vos  in  adoles- 
centia,  quaeqne  in  juventute  deliquisse  meministis. 
deflete;  morum  operumque  maculas  lacrymis  tergi- 
te.  Amemas  jam  Redemptoris  nostri  vestigia,  quae 
peccando  contempsimus.  Ecce,  ut  diximus^  ad  reci- 
piendos  nos  superna)  pietatis  sinus  aperitur,  nec 
luaeulosa  in  nobis  vita  contemnitur.  Per  hoc  quod 
inquinationem  nostram  perhorrescimus^  internae  jam 
munditiae  concordamus.  Revertentes  nos  Dominus 
clementer  arnplectitur,  qnia  peccatorum  vita  ci  esse  ^ 
indigna  jam  non  potest,  quae  fletibus  la\atur  inChri- 
sto  Jesu  Doniino  nostro,  qui  vivit  et  regnat  cuni  Pa- 


tre  Deus  in  unitate  Spiritus  sancti^  per  omnia  saeca- 
la  saeculorum.  Amen. 

*  HOMILIA  XXXIV. 
Habita  ad  populum  ^  in  basilica  beatorum  Joannis 
et  Pauli,  Dominica  tertia  post  Pentecosten. 

LECTIO'  S,  EVANG.  SEC.  LUC.  XV,   i-iO. 

In  illo  tempore,  *  erant  appropinquantes  ad  Jesum 
publicani  et  peccatoreSy  ut  audirent  illum.  Et  murmu- 
rabant  Pharistei  et  Scribce,  dicentes:  Quia  hic  pecca^ 
tores  recipit,  et  manducat  cum  illis.  Et  ait  ad  illos 
parabolam  istam,  dicens  :  Quis  ex  vobis  homo,  qui 
habet  centum  oves,  et  si  perdiderit  unam  ex  iHis,nonne 
dimittit  nofiaginta  novem  in  deserto,  et  vadit  ad  illam 
quce  perierat,  donec  inveniat  illam  ?  Et  cum  invenerit 
eam,  imponit  in  humeros  suos  gaudens  ;  et  veniens 
domum,  convocat  amicos  et  vicinos,  dicens  illis :  Con- 
gratulamini  mihi,  quia  inveniovem  meam  *  qua  perie- 
rat.  Dico  vobis  quod  ita  gaudium  erit  in  ccelo  super 
uno  peccatore  p(Bnitentiam  agente,^  quam  super  nona- 
ginta  novemjustis  ^  qui  non  indigent  ptenitentia.  Aut 
qwB  mulier  habens  drachmas  decem,  et  si  perdiderit 
drachmam  unam,  nonne  accendit  lucemam,  et  evertit 
domum,  et  quoBrit  diligenter  donec  inveniat  eam  ?  Et 
cum  invenent,  convocat  amicas  et  vicinas  sms,  dicens: 
Congi'atulamini  mihi;  quia  inveni  drachmam  quam 
perdideram.  Itadico  vobis,gaudiumcritcoramangelis 
Dei  super  uno  peccatore  pcenitientiam  agente. 

1600  i.  iEstivum  tempus  quod  corpori  meo 
valde  contrarium  est,  loqui  me  de  expositione  Evan- 
gelii  longa  mora  interveniente  prohibuit.  ^^  Sed  nnn- 
quid  quia.lingua  tacuit,  ardere  charitas  cessavit? 
Hoc  etenim  dico,  quod  apud  se  vestrum  unusquisque 
recognoscit.  Plerumque  charitasquibusdamoccnpa- 
tionibus  praepedila,  ^^  et  integra  flagrat  in  corde,  et 
tamen  non  monstratur  in  opere,  quia  et  sol  cum 
nube  tegitur,  non  videtur  in  terra,  et  tamen  ardet 
in  coelo.  Sic  sic  esse  occupata  charitas  solet,et  intus 
vim  sui  ardoris  exerit,  et  foris  flammas  operis  non 
ostendit.  Sed  quia  nunc  ad  loquendum  tempus  re- 
diit,  vestra  me  studia  accendunt,  ut  mihi  tanto  am- 
plius  loqui  libeat,  quanto  hoc  vestrae  mentes  deside- 
rabilius  exspectant. 

2.  Audistis  in  lectione  evangelica,  fratres  mei, 
quia  peccatores  et  publicani  accesserunt  ad  redem- 
ptorem  nostrum  ;  et  non  solum  ad  coUoquendum, 
sed  etiam  ad  convescendum  recepti  sunt.  Qaod  vi- 
dentes  Pharisaei,  dedignati  sunt.  £x  qua  re  colligite 
quia  vera  justitia  compassionem  habet  {Dist.  45,  r. 
10).  falsa  justitia  dedignationem,  quamvis  et  justi 


Cam.,  nobis  sequentis.  Tertius  Geinei.,  nobissequen' 
lem, 

*  Excusi,  invitisMss.,«mMma/)erit.  PrimusCarn., 
ab  aliis  recedens  habet,  signum  parat. 

'  Corb.,  quando  illum  Deus  nec  conteinptus  asper- 
natnr.  Belvac.  et  duo  priores  Geinet.,7tmm/o....  npn 
contemptus  exasperat.  Secuti  sumus  C.  (jcrin.  et 
aiios. 

'  Priuius  Carn.,  pietatis  signum. 

*  In  Lateran .  est  vigesima  quarta.  In  Cod  reg. 
Suec.  ^igesima  septima.  In  Corb.  vigesima  tertia. 

*^  SecundusCarn.,  in  basilica  beati  Joannis  apostoli 


die  Dominico.  Abest  a  pierisque  Mss.  Dominica  tertia 
post  Pentecosten. 

^  C.  Germ.,  Lateran.,  Belvac.  et  tres  Gemet., 
nccurrunt  ad  Jes^m. 

^  Hiffot.,  quam  perdideram. 

•  Suuintelligitur  magis. 

'  Corb.  Germ.j  qui  non  erraceruni. 

^"  G«ssan>.,  sed  non  quia  lingua  (acfiit, etc.  Unde 
lianc  leclionem  descripserit  Mss.  et  aliis  Editis  con- 
trariain,  nescimus. 

»»  Ita  C.  Germ.,  Carn.,  Gemet.,  Bigot,.ctc.  Ubi 
Editi  habent,  et  intus  ftagrat. 


1247 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


1218 


soleant  recte  peccatoribus  ^  indignari.  Sed  aliud  est 
qnod  agitur  typho  superbiae,  aliud  quod  zelo  disci- 
plinae.  Dedignantur  etenira^  sed  non  dedignantes; 
'  desperant,  sed  non  desperantes;  persecutioneni 
commovent,  sed  amantes,quia  etsi  forisincrepationes 
per  disciplinam  exaggerant,  intus  tamen  dulcedinem 
per  charitatemservant.Prseponunt  sibi  in  animo  ipsos 
plerumque  quos  corrigunt,  meliores  existimant  eos 
quoque  quos  judicant.Quod  videlicet  agentes,  et  per 
disciplinam  subditos,  1601  et  per  humilitatem  cu- 
stodiunt  semetipsos.  At  contra  hi  qui  de  falsa  justi- 
tia  superbire  solent  (Ibid,),  ca^teros  quosque  despi- 
ciunt,  nulla  infirmantibus  misericordia  condescen- 
dunt ;  et  quo  se  peccatores  esse  non  credunt,  eo  de- 
terius  peccatores  fiunt.  De  quorum  profecto  numero 
Pharissi  exstiterant,  qui,  dijudicantes  Dominuui 
quod  peccatores  susciperet,  arenti  corde  ipsum  fon- 
tem  misericordia;  reprehendebaut. 

3.  Sed  quia  aegri  erant  ita  ut  aegros  se  esse  nesci- 
rent,  quatenus  quod  erant  agnoscerent,  coelestis  cos 
medicus  blandis  fomentis  curat,benigntim  paradigma 
objicit,  ct  in  eorum  corde  vuhieris  tumorem  preniit. 
Ait  namque  :  Quis  ex  vobis  homo  qtd  habei  centum 
ores,  et  si  perdid^rii  unam  ex  illis,  nonne  dimittit  no- 
naginta  novemin  deserto,et  vadit  ad  illam  quceperie' 
rat?  Ecce  mira  dispensatione  pietatis  simihtudinem 
Veritas  dedit,  quam  et  in  seipso  homo  recognosce- 
ret,  et  tamen  haec  specialiter  ad  ipsum  auctorem 
hominnm  pertineret.  Quia  enim  centenarius  perfe- 
ctus  est  numerus,  ipse  centum  oves  habuit  cum  an- 
gelorum  substantiam  et  hominum  creavit.  Sed  una 
ovis  tunc  periitquando  peccandohomo  pascua  vilae 
dereliquit.  Dimisit  autem  nouaginta  novem  oves  in 
deserto,  quia  illos  summos  angelorum  choros  reli- 
quitin  ccelo.  Cur  autem  ccelum  desertum  vocatur,nisi 
quid  desertum  dicitur  derelictum  ?  Tunc  autem  cce- 
luni  homo  deseruit  cum  peccavit.  In  deserto  au- 
tem  nonaginta  novem  oves  remanserant,  quandoin 
terra  Dominus  unam  qusrebat,quia  rationalis  crea- 
tursB  numerus,  angelorum  videlicet  et  hominum, 
quae  ad  videndum  Deum  1602  conditafucrat,  per- 
eunte  homine  erat  imminutus,  et  ut  perfecta  sum- 
ma  ovium  integraretur  in  coelo,  homo  perditus  quae- 
rcbatur  in  terra.  Nam  quod  hic  evangelista  dicit  in 
deserto,  alius  dicit  in  montibus,  ut  significet  in  ex- 
celsis  {Matth.  xviii,  12),  quia  nimirum  oves  quaenon 
perierant  in  sublimibus  stabant.  Et  cum  invenerit 
avem,  imponit  in  humeros  suos  gaudens.Owem  inhu- 
meris  suis  imposuit,  quia  humanam  naturam  susci- 
piens  peccatanostra  ipse  portavit.  Etveniens  domim, 
convocat  amicos  et  vicinos,  dicens  illis  :  Congratula- 
mini  mihi,  quia  inveni  ovem  meam  qum  perierat.  In  - 
veula  ove  ad  domum  redit,  '  quia  Pastor  noster,  re- 
parato  Iiomine,  ad  rcgnum  coeleste  rediit.  Ibiamicos 
et  vicinos  invenit,  illos  videlicet  angelorum  choros 


A  qui  amici  ejus  snnt,quia  voluntatem  ejus  cohtinue  in 
sua  stabilitate  custodiunt.  Vicini  quoque  ejns  sont, 
quia  claritate  visionisilliussuaassiduitateperfman- 
tur.  £t  notandum  quod  non  dicit  Congratulamini 
inveutae  ovi,  sed  Mibi,  quia  videlicet  ejus  gaudinm 
est  vita  nostra,  et  cum  nos  ad  ccBlum  reducimur, 
solemnitatem  laetitiae  ejus  implemus. 

4.  Dico  vobis  quod  ita  gaudium  erit  in  calo  super 
uno  peccatore  pcenitentiam  agente,  quam  super  nona- 
ginta  novem  justis  qui  non  itidigent  pcBniUntia.  Con- 
siderandum  nobis  est,  fratres  mei,  cur  Dominus 
plus  de  conversis  peccatoribus  quam  de  stantibus 
justis  in  coelo  gaudium  esse  fateatur^  nisi  hoc  quod 
'psi  per  quotidianum  visionis  experimentum  novi- 
mus,  quia  plerumque  hi  qui  nullis  se  oppressospec- 

^  catorum  molibus  sciunt,  stant  quidem  in  via  justitiae, 
nulla  illicita  perpetrant,  sed  tamen  ad  ccelestem  pa- 
triam  anxie  non  auhelant,  tantoque  sibi  in  rebus  li- 
citis  usum  prasbent,  quanto  se  perpetrasse  nuila  ilJi- 
cita  memineruut.  £t  plerumque  pigri  remanent  ad 
exercenda  bona  praecipua,  quia  valde  sibi  securi 
sunt  quod  nulla  commiserint  mala  graviora.  Al  con- 
tra  nonnunquam  hi  qui  se  aliqua  illicita  egisse  me- 
niinerunt,  ex  ipso  suo  dolore  corapuncti,  inardes- 
cunt  in  amorem  Dei,  seseque  in  roagnis  virtutibus 
excrcent,cunctadifiicilia  sancti  certaminis  appetunt, 
omnia  mundi  derelinquunt,  honores  fugiunt,  acce- 
ptis  contumeliis  laetantur,  flagrant  desiderio,  ad  c<b- 
lestem  patriam  anhelant ;  et  quia  se  errasse  a  Deo 
considerant,  damna  praecedentia  lucris  sequeBiibus 
recompensant.  Majus  ergo   de   peccatore  converso 

^  quam  de  stante  justo  gaudium  fit  in  ccelo,  qxiia  et 
dux  in  praelio  plus  eum  militem  diligit,qui,  post  fu- 
gam  reversus,  hostem  fortiter  premit,  qnani  illum 
qui  nunquam  terga  prdebuit,etnunquamaliquidfor- 
titer  gessit.  Sic  agricola  iiiam  amplius  terram  amat 
quae  post  spinas  uberes  fruges  profert,  qoam  eam 
quae  nunquam  spinas  habuit  et  nunquam  fertilem 
messem  producit. 

5.  Sed  inter  haec  sciendum  est  qnia  suntpleriqne 
justi,  in  quorum  vita  tantum  est  gaudinm,  ut  ek 
qua3libet  peccatorum  poenitentia  praeponi  nullatenus 
possit.  Nam  multi  et  nullorum  sibi  inalorum  suot 
conscii,  et  tamen  in  tanti  ardoris  afilictione  ^  se 
cxerunt,  ac  si  peccatisomnibuscoangustentur.  Cuu- 
cta  etiam  licita  respuunt^  ad  despectum  mundi  so- 

D  blimiter  accinguntur,  licere  sibi  nolunt  omne  quod- 
libet,  bona  sibi  amputant  etiam  concessa,  contem- 
uunt  visibilia,  invisibilibus  accenduntur,  1603 
lamentis  gaudent,  in  cunctis  sem^^tipsos  humiliant : 
et  sicut  nonnulli  peccata  opcrum,  sic  ipsi  cogitatio- 
num  peccata  deplorant.  Quid  itaque  istos  dixerini, 
nisl  ot  justos  et  pocnitentes,  qui  se  et  in  poenitentia 
dc  peccato  cogitationis  humiliant,et  recti  semperiti 
opere  perseverant?  Uincergo  colligendomestqnon- 


*  £xcusi,  dedignari,  Mss.  Corb.,  Carn.,  Germ., 
Gemet.,etc.,  habent  indignari,  etsi  superius  legatur, 
dediqnationem. 

*  Duo  priores  Gcmet.,  despiciunt,  seil  non  despi- 
cientes. 


^  Duo  priores  Gemet.,  quia  Redemptor  noster. 

*  Excusi  mutarunt  in  exercent  verbum  exerunt, 
quod  est  omnium  vct.  Mss.  et  praesertiu>  Corb. 
Germ. 


1249 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGEUA  LIB.  II.  —  HOMIL.  XXXIV. 


1S50 


tum  Deo  gandiam  faciat  qnando  hnmiliter  plangit  A  tnr.  Qnataor  qnoqne  ordinnm  nomina  1604  Pau- 


jnstns,  si  facit  in  cobIo  gandinm  qnando  hoc  qnod 
male  gessit  et  per  poenitentiam  damnat  injnstus. 

6.  Sequitnr  :  Aut  quce  mulier  habens  drachmas  de- 
cem,  et  si  perdiderit  drachmam  unam,  nonne  accendit 
lucemam,  etevertitdomum,  et  qucerit  diligenter  donec 
inveniat  drachmam  quam  perdiderat!  Qui  signatnr  per 
pastorem,  ipse  et  per  mnlierem.  Ipse  etenim  Deus, 
ipse  et  Dei  sapientia.  Et  quia  imago  exprimitur  in 
drachma,  mulierdrachmamperdidit,  quando  homo, 
qut  conditns  ad  imaginemDei  fnerat,  peccando  a  si- 
miiitndine  sni  conditoris  recessit.  Sed  accendit  mn- 
lier  Incernam,  qniaDei  sapientia  apparnit  in  humani- 
tate.  Lncerna  qnippe  lumen  in  testaest :  lumen  vero 
intesta,est  divinitas  in  carne.  Deqna  videlicettesta 


lus  apostolns  ad  Ephesios  enumerat,  dicens  :  Supra 
omnem  principatum,  et  potestatem,  et  virtutem,  et 
dominationem  (Eph.  i,  21).  Qni  mrsus  ad  Colos- 
senses  scrihens,  ait :  Sive  thronij  sive  potestates,  sive 
principatus,  sive  dominationes  (ColossA,  16).  Domi- 
nationes  vero  et  principatus  ac  potestates  jam  ad 
Ephesios  loqnens  descripserat;  sed  ea  quoqne  Colos- 
sensibus  dictums,  praemisit  thronos,  de  quibus  nec- 
dum  quidquam  fnerat  Ephesiis  locutus.  Dnro  ergo 
illis  quatuor  quae  ad  Ephesiosdixitjd  est  principati- 
bus^  potestatibus,  virtutibus  atque  dominationibufl» 
conjunguntur  throni,  quinque  sunt  ordines  qni  spe- 
cialitcrexprimuntur.  Quibus  dum  angeli  et  archan- 
geli,  cherubim  atque  seraphim,  adjuncta  snnt,  pro- 


sni  corporis  dicit  ipsa  Sapientia  :  Exaruit  velut  te-  g  cul  dubio  novem  esse  angelomm  ordines  inveniun- 


sta  virtus  mea  (Psal.  xxi,  16).  Quia  enim  testa  in  igne 
solidatnr,  ejns  virtns  sicut  testa  examit,  qnia  as- 
snmptam  caraem  ad  resnrrectionis  gloriam  ex  pas- 
sionistribulatione  roboravit.  Accensa  autem  lucerna 
evertit  domnm,  quia  mox  nt  ejns  divinitas  per  car- 
nem  clamit,  omnrs  se  nostra  conscientia  concnssit. 
Domus  namqne  evertitnr  cnm  consideratione  reatus 
sni  humana  conscientia  pertnrbatur.  Qni  eversionis 
sermo  non  discrepat  ab  eo  quod  in  aliis  codicibus  le- 
gitur^  emundat,  qnia  nimirnm  prava  mens  si  non 
prius  per  timorem  evertitur,  ab  assuetis  vitiis  non 
emnndatnr.  Eversa  ergo  domo  invenitur  drachma, 
quiadum  perturbatur  conscientia  hominis,  reparatnr 
in  homine  similitudo  conditoris.  Et  cum  invenerit, 


tur.  Unde  et  ipsi  angelo^  qni  primns  est  conditos,  per 
prophetam  dicitur:  Tu  signaculum  similUudinis,  ple- 
nus  sapientia,  et  perfectus  decore,  in  deliciis  paraditi 
Dei  fuisti  (Ezeeh,  xxviii,  12).  *  Ubi  notandnm  qnod 
non  ad  similitudinem  Dei  factus,  sed  signacnlnm  si- 
militndinis  dicitnr,  *  ntqno  ineo  subtilior  est  natn- 
ra,  eo  in  illo  imago  Dei '  similins  insinnetnr  expres- 
sa.  Quo  in  loco  mox  subditnr :  Omnis  lapis  pretiotus 
operimentum  iuum :  sardius^  topazius,  et  jaspis,  chry» 
solythus,  onyx,  et  beryllus,  sapphirus,  carbunculus,  et 
smaragdus(Ibid,,  13).  Eccenovem  dixit  nomina  la- 
pidum,  quiaprofectonovemsunt  ordines  angelonun. 
Quibus  nimirnm  ordinibns  ille  primns  angelns  ideo 
ornatus  et  opertus  exstitit,  quia  dnm  cunctis  agmini- 


convocat  amicas  et  vicinas  suas,  dicens  :  Congratula-  n  bus  angelomm  praelatus  est,  ex  eorum  comparatione 
mini  mihi,  quia  inveni  drachmam  qtiam  perdideram.      clarior  fuit. 


Quae  amicae  vel  vicinae  nisi  illae  potestates  ccelestes 
snnt,  jam  snperius  dict»  ?  Quae  tanto  supernae  sa- 
pientiae  juxta  sunt,  quanto  ei  per  gratiam  continuae 
visionis  appropinquant.  Sed  inter  haec  nequaqnam 
relinquere  negligenter  debemus  cnr  ista  mulier,  per 
qnam  Dei  sapientia  fignratnr,  decem  drachnias  ha- 
buisse  perhibetnr,  ex  quibus  unam  perdidit,  qnam 
cnm  quaereret  invenit.  Angelornm  quippe  et  homi- 
num  naturam  ad  cognoscendum  se  Dominns  condidit, 
quam  dum  consistere  ad  aetemitatem  voluit,  eam 
procul  dubio  ad  suam  similitudinemcreavit.  Decem 
vero  drachmas  habuit  mulier,  qnia  novem  sunt  or- 
dinesangelomm.  Sed  nt  compleretur  electorum  nn- 


8.  Sed  cur  istos  persistentinm  angelomm  choros 
ennmerando  perstrinximns,  si  non  eomm  qnoqne 
ministeria  snbtiliter  exprimamus?  Graeca  etenim 
lingua  angeli  nnntii,  archangeli  vero  snmmi  nnntiif 
vocantur.  Sciendum  quoque  qnod  angelornm  voca- 
bnlum,  nomen  est  officii,  non  natnrae.  Nam  sancti 
illi  coeiestis  patriae  spiritns  semper  quidem  snnt  spi- 
ritus,  sed  semper  vocari  angeli  neqnaqnam  possnnt, 
qnia  tunc  solum  sunt  angeli,  cnm  per  eos  aliqna 
nuntiantur ;  nnde  et  per  Psalmistam  dicitnr  :  Qui 
facit  angelos  suos  spiritus  (PsaL  cin,  4^.  Ac  si  pa- 
tenter  dicat :  Qni  eos  quos  semper  habet  spiritns, 
ctiam  cum  volnerit^  angelosfacit.  Hi  autem  qni  mini- 


merns,  homo  decimns  est  creatus,  qni  a  conditore  ^  ma  nnntiant,  angeli,  qui  vero  summa  annuntiant, 


sno  nec  post  culpam  periit,  quia  hunc  aetema  sa- 
pientia  per  carnem  miracnlis  comscans  ex  lumine 
testae  reparavit. 

7.  Novem  vero  angelornm  ordines  diximus^  quia 
videlicet  esse, testante  sacro  eloquio,  scimus  angelos, 
archangelos,  virtntes,  potestates,  principatus,  domi- 
nationes,  thronos,  cherubimj  atque  seraphim.  Esse 
namqne  angelos  et  archangelos  pene  omnes  sacri 
eloqnii  paginae  testantur.  Cherubim  vero  atqne  sera- 
phim  saepe,  nt  notnm  est,  libri  prophetamm  loqnnn- 


archangeli,  vocantur.  Hinc  est  enim  qnod  ad  Mariam 
virginem  non  qnilibet  angelus,  sed  Gabriel  archan- 
gelns,  mittitur  (Luc,  i,  26).  Ad  hoc  quippe  ministe- 
rium  snmmum  angelum  venire  dignum  fuerat,  qni 
snmmum  omnium  nuntiabat.  Quiidcirco  etiam  pri- 
vatis  nominibns  censentur,utsignetnr  pervocabnla 
etiam  in  operationeqnidvaleant.  Neqne  enim  in  illa 
sancta  civitate^  quam  de  visione  omnipotentis  Dei 
plena  scientia  perficit,  idcirco  propria  nomina  sor- 
tinntur,   ne  eomm  personae  sine  nominibns  sciri 


*  Belvac,  C.  Germ.  et  duo  priores  Gemet.,  qni         *  Dno  priores  Gemet.  ac  secnndus  Cam.,  subti^ 
notandum,  Hus, 

*  Belvac.,  ut  quia  subtHior. 


1251 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


1252 


non  possint ;   sed  cnm  ad  nos  aliquid   ministratnri  A  tentia  praeeminent,  pro  eo  qnod  eis  caetera  ad  obe- 


\eniant,  apud  nos  etiam  nomina  a  ministeriis  tra- 
hant. 

9.  Michael  namque,  quis  ut  Deus  ;Gabriel  autem, 
fortitudo  Dei ;  Raphael  vero  dicitur  medicina  Dei. 
£t  quoties  mirae  virtutis  aliquid  agitur,  Michael  mitti 
perhibetur,  ut  ex  ipso  actu  et  nomine  1605  detur 
intelh'gi  quia  nullus  potest  facere  quod  facere  praeva- 
let  Deus.  Unde  et  ille  antiquus  hostis,  qui  Deo  esse 
per  superbiam  similis  concupivit,  dicens  :  In  coslum 
conscendam,  super  astra  cceli  exaltabo  solium  meum, 
sedeho  in  monte  testamenti,  in  lateribus  Aquilonis, 
ascendam  super  altitudinem  nubium,similis  ero  Altis- 
simo  {Isa.  xiv,id,14),dum  in  finemundi  insna  virtute 
relinquetur  extremo  snpplicio  perimendus,  cum  Mi 


diendum  subjecta  sunt,  dominationes  vocantur. 
Throni  quoque  illa  agmina  sunt  vocata,  qoibos  ad 
cxercendum  judiciumsemperDeus  omnipotens  prae- 
sidet.  Quia  enim  thronos  Latino  eloquio  sedes  dici- 
mus,  throni  Dei  dicti  sunt  hi  qui  tanta  diviuitatL^ 
gratia  replentur,  ut  in  eis  Dominus  sedeat,  et  per  eos 
sua  judicia  decernat.  Unde  et  per  Psalmistam  dici- 
tur  :  Sedes  super  thronum,  qui  judicas  '  ceqtUtatem 
(Psal.  IX,  5).  Cherubim  quoque  plenitudo  scientia? 
dicitur.  Et  sublimiora  illa  agmina  idcirco  cherubim 
vocatasunt,quia  tanto  perfectiori  scientia  plena  sunt, 
quanto  claritatem  Dei  vicinius  contemplantur ;  ut, 
secundum  creaturae  moduin,  eo  plene  omnia  sciant, 
quo  visione  conditoris  sui  per  meritum  dignitatis 


chaelearchangelopraeliaturusesseperhibetur,  sicutB  ^PP''^P^"^'^*"^-   ^^^^  Seraphim   etiam  vocantur 

per  Joannem  dicitur  :   Factum  est  pralium  cum  Mi- 

chaele  archangelo  (Apoc,  xii,  7),  ut  qui  se  adDei  si- 

inilitudinem  superbus  extulerat,  per  Michaelem  pe- 

remptus  discat,  quiaad  Dei  similitudinem  per  super- 

biam  nuUus  exsurgat.  Ad  Mariam  quoque  Gabriel 

mittitur  (Lucoe  i,  26),  qui  Dei  fortitudo  nominatur. 

Illum  quippe  nuntiare  veniebat,  qui  ad  debellandas 

aereas  potestates  humilis  apparere  dignatus  est.  De 

quo  per  Psalmistam  dicitur  :  Tollite  portas  principes 

vestras,  et  elevamini,  porUBoetemales,  et  introibit  Rex 

glonoe.  Quis  est  iste  Rex  gloricef  Dominus  fortis  etpo- 

tens,  Dominus  potens  in  prcelio  (Psal.  xxiii,  9,  10). 

Et  rursum  :  Dominus  virtutum  ipse  est  Rex  glorioe 

(Ibid.).  Per  Dei  ergo  fortitudinem  nuntiandus  erat^ 


illa  spirituum  sanctorum  agmina  quae  ex  singulari 
propinquitate  conditoris  sui  incomparabili  ardenl 
amore.  Seraphim  namque  ardentes  vel  incondente^ 
vocantur.  Quae,  quia  ita  Deo  conjunctasunt  ut  inter 
haec  et  Deum  nulli  alii  spiritus  intersint,  tanto  magis 
ardent,  quanto  hunc  vicinius  vident.  Quorum  profe- 
cto  fiamma  amor  est,  quia  quo  subtilius  claritateni 
divinitatis  ejus  aspiciunt,  eo  validins  in  ejus  amori' 
fiammescunt. 

11.  Sed  quid  prodest  nos  de  angelicis  spiritibus 
ista  perstringere,  si  non  studeamus  haec  etiam  ad 
nostros  profectus  congrua  consideratione  derivare  ? 
Quia  enim  supe/na  illa  civitas  ex  angelis  et  bomi- 
nibns  constat,  ad  quam  t^ntum  credimos  haiDanum 


qui  virtutum  Dominus,et  potensin  praelio,  *  contra  q  genus  ascendere,  quantos  illic  contigit  elecU»  ange- 


potestates  aereas  ad  bella  veniebat.  Raphael  quoque 
interpretatur,  ut  diximus,  medicinaDei,  quia  vidc- 
licet  dum  Tobiae  oculos  quasi  per  officium  curationis 
tetigit  (Tom.  xi,  13,  seq.),  caecitatis  ejus  tenebras 
tersit.  Qui  ergo  ad  curandummittitur,  dignum  vi~ 
delicet  fuit  ut  Dei  medicina  vocaretur.  Sed  quia  an- 
gelorum  nomina  interpretando  perstrinximus,  nunc 
superest  ut  ipsa  officiorum  vocabula  breviter  exse- 
quamur. 

10.  Virtutes  etenim  vocantur  illi  nimirum  spiri- 
tus,  per  quos  signa  et  miracula  frequentius  fiunt. 
Potestates  etiam  vocantur  hi  qni  hoc  potentius  cae- 
teris  in  suo  ordine  perceperunt,  ut  eorum  ditioni 
virtutes   adversae  subjectae  sint,   qnorum  potestate 


los  remansisse,  sicut  scriptum  est :  Statuil  terminos 
gentium  secundum  numerum  angelorum  Dei  (Deut. 
XXXII,  8),  debemus  etnos  aliquid  exilUs  distinctio- 
nibus  supernorum  civium  ad  usum  nostrae  con- 
versationis  trahere,  nosque  ipsos  ad  incrementa  vir- 
tutum  bonis  studiis  inflammare.  Quia  enim  tanta  illuo 
ascensura  creditur  multitudo  hominum,  quanta  mul- 
titudo  remansit  angeiorum,  superest  ut  ipsi  quoque 
homines  quiad  coelestem  patriam  redeunt  ex  eis  ag- 
minibusaliquid  illuc  revertentesimitentor.  DistincU^ 
namque  conversationes  hominum  singulonim  agmi- 
num  ordinibus  congruunt,  et  in  eorum  sortem 
per  conversationis  similitudinem  deputantnr.  Nani 
sunt  plerique  qui  parva  capiunt^  sed  tamen  b«c 


refrenantur,  ne  corda  hominumtantumtentareprae-  d  eadem  parva  pie  annuntiare  fratribus  non  desistant. 


valeant  quantum  volunt.  Principatus  etiam  vocantur 
qui  ipsis  quoque  bonis  angelorum  spiritibus  prae- 
sunt,  qui  subjectis  aliis  dum  quaeque  sunt  agenda 
disponunt,  eis  adexplenda  divina  ministeria  princi- 
pantur.  Dominationes  autem  vocantur  qui  etiam 
potestates  principatuum  dissimilitudine  alta  trans- 
cendunt. '  Nam  principari  est  inter  reliquos  priorem 
existere,  dominari  vero  est  etiam  subjectos  quosque 
possidere.  Ea  ergo  angelorum  agmina,  quae  mira  po- 


Isti  itaque  inangelorum  numerum  camint.  Et  sont 
nonnulli  qui,  divinae  largitatis  munere  ^  refecti,  se- 
cretorum  coelestium  summa  et  Qapere  praevalent,  et 
nuntiare.  Quo  ergo  isti  nisi  inter  archangelonun 
numerum  deputantur ?  Etsunt  alii  qui  mira  fadant, 
signa  valenter  operantur.  Quo  ergo  isti  nisi  ad  sup^r- 
narum  virtutum  sortemet  numerum  congraant?£t 
sunt  nonnulli  qui  etiam  de  obsessis  corporibas  mali- 
gnos  spiritus  fugant,eosque  virtute  orationis,  etviac- 


*  lu  cum  C.  Germ.,  Carn.,  Geniet.,  vet.  Ed.,  etc.  Mss.  Corb.,  Belvac.,  C.  Germ.  Legnntur  in  Gemet.. 

At  in  Excusis  recent.,  ad  debellandas  potestates  ae-  Bigot.  ct  al. 
^^as.  5  Bigot.,  justitiam. 

"  Haec,  usque  ad  ea  ergo  angelorum,  non  sunt  in         *  Longip.  et  Val.  Cl.,  referti. 


im 


XL  HOMILIARUM  IN  EVANGIUA  LIB.  II.  —  HOMIL.  XXXIV. 


1254 


ceptffi  potestatis  ejiciunt.  Quo  itaqae  isti  ineritam  A  trorsas  vos  ad    vosraetipsos  redacite,   secretoram 


suum  nisi  inter  potestatara  coelestium  numerum  sor- 
liuntnr?£tsuntnonnulliquiacceptisvirtutibusetiam 
electorum  hominum  merita  transcendunt  ;  cumque 
et  bonis  meliores  sunt,  electis  quoque  fratribus  prin- 
cipantur.  Quo  ergo  isti  sortem  suam  nisi  intcr  prin- 
cipatuum  numeros  acceperunt?  Et  sunt  nonnulli  qui 
sic  insemetipsiscunctis  vitiis  omnibusquedesideriis 
dominantur^  ut  ipso  jure  munditiae  dii  inter  homi- 
nes  vocentur;  unde  et  ad  Moysen  dicitur:  Ecce  cons- 
tilui  tedeum  Pharaonis  {Exod.  vii,  1).  Quo  *  ergo 
isti  nisi  inter  numeros  doniinationem  currunt  ?  Et 
sunt  nonnulli  qui,  dum  sibimetipsis  vigilanti  cura 
dominantur,  dumque  se  soUicita  intentione  discu- 
tiunt,  di\ino  timori  semper  inhaerentes,  hoc  in  mu- 


vestrorum  merita  cogitationesque  discutite.  Videte 
si  quid  jam  boni  vobiscnm  intus  agitis,  videte  si  in 
numero  horum  agminum,  quae  breviter  tangendo 
perstrinximus,  sortem  vestrae  vocationisinvenitis.Vae 
autem  anims  quae  in  se  dehis  bonisquae  cnumera- 
vimus  minime  aliquid  recognoscit,  eique  adhuc  vae 
deterius  imminet,  si  et  privatam  se  donis  intelli- 
git,  et  nequaquam  gemit.  Quisquis  ergo  talis  est, 
fratres  mei,  gemendus  est  valde,  quia  non  gerait. 
Pensemus  ergo  accepta  electorum  munera,  et  vir- 
tute  qua  possumus  ad  arnorem  tantae  sortis  anhele- 
mus.  Qui  in  se  donorum  gratiam  minime  recogno- 
scit  gemat.  Qui  veroin  se  minora  cognoscit,  aliis  ma- 
jora  non  invideat^  quia  et  supernae  ille  distinctiones 


ncre  virtutis  accipiunt,  ut  judicare  recle  etalios  pos-  g  beatorum  spirituum  itasuntconditae,utaliaB  aliissint 


sint.  Quorum  profecto  mentibus  duradivinacontem- 
platio  1607  prxsto  est,  in  his  velut  in  throno  suo 
Dominus  praesidens,  i  liorum  facta  examinat,  et  cunc- 
ta  mirabiliter  de  sua  sede  dispensat.  Quid  ergo  isti 
uisi  throni  sui  conditoris  sunt?  vel  quo  nisi  nd  sa- 
pernarum  sedium  nuraeros  ascribuntur  ?  Per  quos 
dum  sancta  Ecclesia  regitur,  plerumque  de  quibus- 
dam  suis  infirmis  actibus  etiam  clectijudicantur.Et 
sunt  nonnulli  qui  tanta  Dei  ac  proximi  dilectione 
pleni  sunt,  ut  cherubim  jure  nominentur.  Quia 
eiiim^  ut  praefati  sumus,  cherubim  plenitudo  scien- 
tiae  dicitur,  ut  Paulo  dicente  didicimus  qnisiplenitudo 
legis  esi  charitas  (Rom.  xiii,  10),  omues  qui  Dei  et 
proximi  charitate  caeteris  amplius  pleni  sunt  meri- 


praelatae.  Fertur  vero  Dionysius  ^  Areopagita,  anti- 
quus  videlicet  et  venerabilis  Pater,  dicere  {De  CcbI, 
Hierarch.  cap.  7,  9,  13)  quod  ex  minoribus  angelo- 
ruin  agminibus  foras  ad  cxplendam  ministerium  vel 
\isibiiiter\ei  iuvisibiiiter  mittuntur,  scilicet  quiaad 
liumana  solatia  ut  angeli  aut  archangeli  veniunt.Nam 
superiora  illa  agminaab  intiraisnunquam  recedunt, 
quoniam  ea  quae  praeeminent  nsum  exterioris  mi- 
nisterii  nequaquam  habent.  Cui  rei  illud  videtur  esse 
contrarium  quod  Isaias  dicit:  Et  volavit  ad  me  unus 
de  seraphim,  et  in  manu  ejus  calculus,  quem  forcipe 
iulerat  de  altari,  et  tetigit  os  meum  (Isai.  vi,  6,  7) .  Sed 
1608  inhac  prophetx  sententia  ^  vult  intelligi  quia 
ii  spiritus  quimiltuntur  eorum  vocabulum  percipiunt 


torum  suorum  sortem  inter  cherubim  numeros  per-      quorum  ollicium  gerunt.  Quienim,ut  peccata  locu- 
nAnprnnf   Rf  cnnf  nAnnniii  nn\  ann^rn»  «  pnntpm-      tionis  inceudat,  dc  altari  angclus  carboncm  portat, 

seraphim  vocalur,  quod  incendium  dicitur.  Huic 
autem  sensui  et  illud  creditur  non  inconvenienter 
opitulari,  quod  per  Danielem  dicitur  :  MiHia  millium 
minisirabant  ei,  et  decies  millies  centena  mitlia  assiste- 
bantei  (Dan.  vii,10).  Aliud  namque  est  ministrare, 
aiiud  assistere,  quia  hi  administrant  Deo,  qui  et  ad 
nos  nuntiando  exeunt ;  assistunt  vero  qui  sic  con- 
templatione  intima  perfruuntur,  ut  ad  explenda  fo- 
ras  opera  ininime  mittantur. 

13.  Sed  quia  in  quibusdam  Scripturae  locis  quae- 
dam  per  cherubim,  quaedam  vero  per  seraphim  agi 
didicimus,  utrum  per  se  haec  faciant,  an  per  subjecta 


ceperunt.  Et  sunt  nonnulli  qui,  supernae  *  contem 
plationis  facibus  accensi,  in  solo  conditorissui  desi- 
derio  anhelant,  nihil  jam  in  hoc  mnndo  cupiunt, 
soloaeternitatisamorepascuntur,terrena  quaeqne  abji- 
ciunt,cunctatemporalia  mente  transcendunt,amant  et 
ardent,atque  in  ipso  suo  ardore  requiescunt,  amando 
ardent,loquendoetaliosaccendunt^etquos  verbo  tan- 
gunt,  ardere  '  protinus in  Dei  amore  faciunt.Quid  ergo 
istos  nisi  seraphiin  dixerim,  quorum  cor  in  igne 
conversum  lucet  et  nrit,  quia  et  mentium  oculos  ad 
superna  illurainant,  ^  et  corapungendo  in  fletibus 
\itiorum  rubiginem  purgant.  Qui  ergo  ita  ad  amo- 
rem  sui  conditoris  inflammati  sunt  quo  nisi  inter  se- 
raphim  numerum  sorlem  suae  vocationis  acceperunt? 


agmina  agantur,  qnae,  sicut  dicitur,  in  eo  quod  a  ma- 
12.  Sed  haec,  fratres  charissimi,  me  loquente,  in-  d  joribus  veniunt  ^  majorum  vocabula  sorliantur,  nos 


*  Duo  priores  Gemet.,  quo  ergo  etsi,  quorum  com- 
faratione  cceteri  homines,  ut  ita  dicam,  servi  sunl,nisi 
tnter  numeros. 

>  Gemet.  et  Bigot.,  contemplationis  igne. 
^  Primus  Carn.,  poiius. 

*  Beivac,  et  eos  punyendo. 

^  Utrum  haec  scripta  sint  Dionysii  Areop.  hic  non 
inquirimus,  cum  haec  quaestio  jam  toties  retractata  et 
ad  incudem  re\  ocata  sit.  Leffi  possunt  dehocargum. 
Natalis  Alexander,  toni.  II ;  Ludovicus  Ellies  du 
Pin,  in  Bibliolheca  Script.  Eccl. ;  noster  Nicolaus  le 
Nourry, in  Apparatu  adBiblioth.  Patruin;  Guillelmus 
Cave,  in  Hist.  Litteraria  Script.  Eccl.;  noster  Claud. 
David^  in  sua  Dissert.  Gall.  de  scriptis  Dionys. 
Areop.,  anno  1702  edita,  et  alii  plures.  Gregorms 


haec  scripta  Dionysio  Areopagitae  non  assertive  tri- 
buit,  sed  cum  aliqua  dubitatione,  ut  ex  his  verbis 

colligitur  :  feriur  Dionysius  Areop dicere.  Dubi- 

tationem  et  haesitationcm  aliquam  significat  verbum 

(eriur.  Haec  autem  non  videtur  fuisse  dedoctrina  li- 
\n  cuelestis  hierarch.  qui  inomnium  manibus  ver- 
sabalur,  unde  legeiulo  dubium  facile  solvi  potuisset. 
Er>.o  fertur  ad  auctorem  libri  potius  spectat;  sicqae 
loquendo  sanctus  doctor  innuere  videtur  non  pro- 
priam  sententiam  soqui  se,  sed  vulgarem  opinio- 
nein.  Ilaec  tamen,  prudens  lector,  judicio  tuo  per- 
mitto. 
^  Primus  Carn.,  valet  intelligi. 
^  Bigot.,  i/wyora  vocabula. 


im 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


Ii96 


affirmare  nolamus  qpiod  apertis  testimoniis  non  ap- 
probanms.  Hoc  tamen  certissime  scimus,  qnia  ad 
explendnm  desupernisministeriam  aliispiritas  alios 
mittant,  Zacbaria  scilicet  propbeta  testantc,qai  ait: 
Ecce  angelus  qui  loquebatur  in  me  egrediehaiur  ;  el 
ecce  alius  angelus  egrediebatur  in  occursum  ejus,  et 
dixit  ad  eum :  Curre,  et  loquere  adpuerum  istum,  di- 
cens  :  Absque  murohabitabitur  Jerusalem  (Zach.  ii,  3, 
4).  Dum  enim  angelus  ad  angelam  dicit  Carre  et  lo- 
qucre^  dubium  non  est  quia  alius  atium  mittit.Minora 
vero  suntquae  mittunlur,  majora  qua;  miltunl.  Sed 
hoc  quoque  de  ipsis  agminibus  quae  mittunturcertum 
tenemus,  quia  ct  cum  ad  nos  veniunt,  sic  extcrius 
implenlministerium,  uttamennunqaam  desint  inte- 
rius  per  contemplalionem.Et  mitluntur  igitur,  et  as- 
sistunt,  quia  etsi  circumscriptus  est  angelicus  spiri- 
tas,  summus  tamen  spiritus  ipse,  qui  Dens  est,  cir- 
cumscriplus  non  esl.  Angcli  itaque  et  missi,  et  anle 
ipsnm  sunt,  quia  quolibet  missi  vcniant,  intra  ipsum 
carrunt. 

14.  Sciendum  quoque  estquiaplenimque  ipsibca- 
torum  spiritum  ordines  vicinorum  sibi  ordinum  vo- 
cabula  sortiunlur.  Thronos  etcnim,  scilicet  sedes 
Dei,specialein  beatorumspirituum  ordinem  diximus, 
et  tamen  per  Psalmistam  dicitur  :  Qui  sedes  super 
cherubim,  appare  (Psal.  lxxix,  2),  quia  videlicet, 
dum  in  ipsis  distinctionibus  agminum  cherubim 
thronis  junguntar,sedere  etiam  super  cberubim  Do- 
minus  ex  vicini  agminis  aequalitate  perhibetar.  Sic 
quippe  in  illa  summa  civitatespccialiaqaaedamsin- 
gulorum  sunt,  nt  tamen  sint  communia  omnium;  et 
quod  in  se  ex  parte  quisquebabct,  hoc  in  alio  ordine 
totum  possidet.  Sed  idcirco  uno  eodemque  vocabulo 
commaniter  non  censentur,  ut  ille  ordo  vocari  pri- 
vato  uniuscujusque  rei  nominc  debeat,  qui  banc  in 
manereplenius  accepit  Serapbim  namqaeinccndium 
diximus,  et  tamen  amore  conditoris  simul  omnes 
ardent.  Cherubim  vero  plenitudinem  *  scientiae,  et 
tamen  qais  ibi  aliquid  nesciat  ubi  ipsum  omnes  si- 
mal  fontem  scientiae  Deum  vident  ?  Throni  quoqae 
illa  agmina  qnibas  conditor  praesidet  vocantur,  sed 
beatus  esse  qais  potest,  nisi  Creator  saos  ejusmenti 
praesideat?  Qaae  ergo  ex  parte  ab  omnibas  habentur, 
eis  in  privato  nomine  data  sunt  qui  haec  in  manere 
1609  plenius  acceperant.  Nam  et  si  qua  illic  sic 
alii  habent,  ut  haberi  ab  aliis  nequaquam  possint, 
sicut  speciali  nomine  dominationes  et  principatus 
vocantur,  cuncta  ibi  singulorum  sant,  qaia  pcr  cha- 
ritatem  spiritus  ab  alio  in  aliis  babentur. 

15.  Sed  ecce  dum  ccelestium  *  civiuin  secreta  ri- 
mamnr,  ab  expositionis  nostrae  ordine  longe  di- 
gressi  suinus.  Suspiremus  ergo  adeosde  quibus  lo- 
qaimur,  sed  redeamas  ad  nos.  Meminisse  etenim  de- 
bemus  qaia  caro  sumas.  Taceamus  interim  de  se- 
cretis  coeli,  sed  ante  conditoris  ocalos  mana  poeni- 


A  tentiae  tergamas  macnlas  palveris  nostri.  Ecce  ipsj 
divina  misericordia  pollicetar,  dicens:  Gaudium  erii 
in  ccelo  super  uno  peccxitore  paenitentiam  agenie :  eX  ta- 
men  per  prophetam  Dominus  dicit :  Quia  quacunqut 
die  justus  peccaverit,  omnes  justiticB  ejus  in  oblivione 
erunt  coram  me  (Ezech,  xxxiii,  13).  Pensemns,  '  si 
possamus,  dispensationem  supernae  pietatis.  Stanti- 
bus,  si  ceciderint,  minatnr  poenam  ;  lapsis  vero,  at 
surgere  appctant,  promittitmisericordiara.  Illos  ter- 
rel,  nc  praesumantin  bonis  ;  istos  refovet,  ne  despe- 
rent  in  malis.  Justus  es,  iram  pertimesce,  nfe  cor- 
ruas;  peccator  es,  praesume  de  misericordia,  nt  snr- 
gas.  Ecce  autem  jam  lapsi  samas,  stare  neqaaqaant 
valuimus,  in  pravis  nostris  desideriis  jacemas.  Sei) 
qui  nos  concidit  rectos,  adhuc  exspectat,  et  provocal 

n  ut  surgamas.  Sinam  suae  pietatis  aperit,  nosqae  aJ 
se  recipere  per  poenitentiam  qusBnt{De  pamit.,di$t. 
3,  cnp.  Poenitentiam).  Sed  poenitentiam  agere  dip<^ 
non  possumas,  nisi  modam  quoqae  ejnsdem  pneni- 
tcntiae  cognoscamus.  Poenitentiam  quippe  agere  eA 
ct  perpetrata  mala  plangere,  et  plangenda  non  per- 
petrare.  Nam  qui  sic  alia  deplorat,  nt  tamen  alia 
commitlat,  adhuc  poenitentiam  agere,  autdissimnlal, 
aut  ignorat.Quid  enim  prodest  si  peccata  qnis  laxu- 
riae  defleat,  et  tamen  adhuc  avaritiae  aestibos  anhe- 
lat  ?  Aut  quid  prodest,  si  irae  calpas  jam  lageat,  et 
tamen  adbuc  invidiae  facibus  tabescat  ?  Sed  minns 
est  valde  quod  dicimus,  ut  qui  peccata  deplorat  plo- 
randa  minime  committat,  et  qni  plangit  vitia  per- 
petrare  vitia  timeat. 

Q  16.  Nam  cogitandum  summopere  est  at  qiii  se  il- 
licita  meminit  commisisse  a  quibasdam  etiam  licitis 
studeat  abstinere,  quatenus  per  boc  conditori  sao 
satisfaciat,  ut  qui  commisit  prohibita  sibimetipsi  ab- 
scindere  debeat  etiam  concessa,et  se  reprehendat  in 
minimis  qui  se  meminit  in  maximis  deliqmsse.  * 
Nimia  sunt quae  loquor,  si  haec  ex  sacri  eloqoii  ts- 
timoniis  non  ailirmo.  Lex  certe  Veteris  Testameuii 
alienam uxorem concupisci  probibet  (Exod.xx,  17), 
a  rege  vero  fortia  juberi  militibus,  vel  desiderari 
aqaam,nonpoenaliter  vetat.  Et  cuncti  novimosqaod 
David,  concupiscentiae  mucrone  transfixus,  aUeaam 
conjugem  et  concupivit  et  abstulit  (//  Reg.  xi,  4). 
Cajus  culpam  digna  verbera  sunt  secuta,  et  maloi» 
quod  perpetravit  per  poenitentiae  lamenta  correxit. 

D  Qui  cumlonge  post  contra  hostium  cuneos  sederel, 
aquam  bibere  de  Bethlehemitica  cisterna  ex  desid^"- 
rio  \o\mi  {II  Reg.  xxiii,  14,  se^.^.Cujus  electi  milites, 
inter  catervas  adversantium  medias  emmpentes, 
aquam  quam  rex  desideraveratillaesidetalerunt.Sed 
vir  flagellis  eruditus  semetipsum  protinus  cum  peri- 
culo  militum  aquam  desiderasse  reprehendit,eamqii^ 
Domino  fundens  libavit,  sicut  illic  1610  scriplum 
est :  Libavit  eam  Domtno  {II  Reg.  xxiii,  17 ;  I  Par. 
XI,   18).  In  sacrificium  quippe  Domini  effasa  aqiu 


*  Idem,  scientice,  Deum  vident;  et  tamen, 

*  Duo  priores  Gemet.,  cwlestium  ordinum. 

'  Primus  Carn.,  si  possumus  dispeyisationem  su- 
pemce  pietatis  agnoscere. 


^  Hic  sequimur  vet.  Mss.  BeIvac.,C.  Germ.  etil. 
In  Ed.,  quibus  etiam  favent  nonnuUi  Mss.,  legitv, 
minima  sunt. 


1^7 


HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  II.  —  HOMIL.  XXXIV. 


im 


conversa  est,  qniacuIpamcoDcapiscentiae  ^  inactavil 
per  pcenitentiam  reprefaensionissu».  Qai  ergoqnon- 
dam  concupiscere  alienam  conjugem  neqnaqnam  ti- 
muit,  post  etiam  quia  aquam  concupisset  expavit. 
Quia  enim  se  illicita  perpetrasse  meminerat,  con- 
tra  semetipsum  jam  rigidus,  etiam  a  licitis  abstine- 
bat.  Sic  sic  agimus  pcenitentiam,  si  ea  qne  commi- 
simus  perfecte  depioramns.  Pensemus  supernas  di- 
vitiasconditorisnostri.  Peccare  nos  vidit,  etpertulit. 

17.  Qni  nos  ante  cnlpam  peccare  prohibnit,  etiam 
postculpam  exspectaread  veniam  nondesistit.Esseip- 
se  nos,  qnem  despeximns^  vocat.  Aversi  ab  illo  sumus, 
et  tamen  non  avertitur.  Unde  bene  per  Isaiani  dici- 
tur :  Et  erunt  oculi  tui  videntes  prcBceptorem  tuum, 
et  anres  tum  audient  vocem  po$t  tergum  monentis  (Isai. 
XXX,  20,  21).  Qnasi  in  faciem  homo  monitus  est 
qnando,  ad  justitiam  conditus,  pnecepta  rectitudinis 
accepit.  Sed  cum  haec  eadem  praecepta  contempsit, 
quasi  couditori  sno  dorsum  mentis  in  faciem  dedit. 
Sed  ecce  adhuc  post  tergum  seqnitnr  et  monet^  quia 
jam  et  a  nobis  contemptns  est,  et  tamen  nos  adhnc 
vocare  nou  cessat.  Qnasi  dorsum  ei  in  faciem  dedi- 
mns  cujus  verba  despicimns,  cnjus  praecepta  calca- 
mus;  sed  stans  post  tergnm  nos  aversos  revocat, 
qui  et  videt  quod  despicitur,  et  tamen  per  praecepta 
clamat,  '  per  patientiam  expectat.  Pensate  ergo, 
fratrescharissimi,  si  cnilibet  vestrnm  loquenti  famn- 
lus  suns  snbito  superbiret,  terga  in  faciem  mitteret, 
nunqnid  non  contemptns  dominus  ejus  snperbiam 
feriret,  vnlnera  districtae  animadversionis  infligeret  ? 
Ecce  nos  peccando  auctori  nostro  terga  in  faciein 
dedimns,  et  tamen  snstinemnr.  Snperbe  aversos  bc- 
nigne  revocat,  et  qni  ferire  nos  aversantes  potnit,  ut 
revertamur  munera  promltit.  Tanta  ergo  conditoris 
nostri  misericordia  duritiam  nostri  reatus  emolliat, 
et  homo  qni  malnm  quod  fecit  experiri  percnssus 
poterat,  saltem  exspectatus  ernbescat. 

18.  Rem,  fratres,  breviter  refero,  quam  viro  ve- 
nerabili  Maximiano  tnnc  patre  monasterii  mei  atquc 
presbytero,  nnnc  antem  Syracnsano  episcopo  nar- 
rante,  cognovi.  Hanc  itaque  si  solerter  auditis,  cha- 
ritati  vestrae  non  breviter  snffragari  credo.  Nostris 
modo  temporibus  Victorinus  quidam  exstitit,  qni 
alio  qnoque  nomine  iEmilianns  appellatu^  est,  >  non 
inops  snbstantiae  juxta  mediocritatem  vitae ;  sed  quia 
plemmqne  regnat  in  rerum  opnlentia  camis  culpa, 
in  qnodam  facinore  lapsus  est,  qnod  debuisset  valdt3 
pertimescere,  ac  de  snae  mortis  immanitate  cogitare. 
Reatns  ergo  sni  consideratione  compnnctus,  erexit 
ae  contra  se,  mnndi  hnjns  omnia  dereliquit,  mona- 
•terium  petiit.  In  qno  nimirum  monasterio  tantae 
hnmilitatis tantaequesibidistrictionis  exstitit,  nt  cnn- 
cti  fratres,  qni  illic  ad  amorem  divinitatis  excreve- 
rant,  snam  cogerentnr  vitam  despicere,  dum  illius 
poBnitentiam  viderent.  Stndnit  namqne  toto  mentis 
adnisncmciare  carnem,  volnntatesproprias  frangere. 


A  furtivas  orationes  qnxrerc,  1611  qnotidianis  se  la- 
crymis  lavare,  despectnm  sui  appetere,  oblatam  a 
fratribns  venerationem  timere.  Hic  itaqne  noctnrnas 
fratrnm  vigilias  praevenire  consneverat;  ct  quia 
mons  in  quo  monasterinm  sitnm  estexunolatere  in 
secretiore  parte  prominebat,  illuc  consuetudinem  fe- 
cerat  antc  vigilias  egredi,  ut  se  quotidie  in  fletu  poe- 
nitentiae  qnanto  secretius,  tanto  liberius  mactaret. 
Contemplabatur  namqne  districtionem  veaturi  jndicis 
sui,  et,  jam  eidem  jndici  concordans,  puniebat  in 
lacrymis  reatum  facinoris  sni.  Qnadam  vero  nocte 
abbas  monasterii  vigilans  hunc  latenter  egredientem 
intuitus  lento  foras  pede  secntns  est.  Quem  cum  in 
secreto  montis  ^  latere  cerneret  in  oratione  prostra- 
tnm,  exspectare  volnit  quando  surgeret,  ut  ipsam 

Q  quoque  longanimitatem  orationis  ejus  exploraret, 
cum  subito  coelitns  lux  emissa  super  eum  fusa  est 
qni  in  oratione  prostratus  jacebat;  tantaque  se  illo 
inIococIaritassparsit,uttota  pars  regionis  illins  c\ 
eadeni  Ince  candesceret;  qnamabbas  ntvidit,  intre- 
muit,  et  fugit.  Cumqne  post  longum  horae  spatium 
idem  frater  ad  monasterinm  rediisset,  abbas  ejns,  ut 
discere  an  super  se  effusionem  tanti  Inminis  agno- 
visset,  requirere  eum  stnduit,  dicens :  Ubi  fuisti, 
frater  ?  At  ille,  latere  posse  se  credens,  in  monaste- 
rio  se  fnisse  respondit.  Quo  negante,  abbas  compul- 
sus  est  dicere  quid  vidisset.  At  ille  videns  se  es^e 
deprehensum,  hoc  quoque  quod  abbatem  latebat  ape- 
rait  adjungens :  Qnando  super  me  vidisti  lucem  de 
coelo  descendere,  vox  etiam  pariter  venit,  dicens  : 
Dimissum  est  pecatnm  tunm.  Et  qnidem  omnipotens 

^  Dens  peccatnm  ejus  potnit  tacendo  laxare ;  sed  lo- 
qnendo  per  vocem,  radiando  per  Inmen,  exemplo 
suae  misericordiae  nostra  ad  pcenitentiam  voluit  ^  cor- 
da  concntere.  Miramur,  fratres  charissimi,  quod  per- 
secutorem  snnm  Saulem  Domiuus  de  coelo  prostravit, 
de  coelo  allocutus  est.  Ecce  nostris  qnoque  tempori- 
bus  peccator  et  poenitens  vocem  de  coelestibns  andi- 
vit.  lili  dictum  est :  Quid  me persequerisf  (Act,  ix,  4.) 
Iste  vero  audire  meruit :  Dimissum  est  peccatum 
tuum,  Longe  est  inferior  meritis  peccator  iste  poani- 
tens  quam  Panlns.  Sed  qnia  adhuc  in  hac  re  de  Sanlo 
loquimurcradelitatem  necis  anhelante,  liceat  auden- 
ter  dicere  quia  Sanlns  propter  snperbiam  vocem  in- 
crepationis,  iste  vero  propter  hnmilitatem  vocem 
consolationis  andivit.  Hunc  quiahumilitasstraverat, 

D  divina  pietas  erigebat,  illnm  qniasnperbiaerexerat, 
divina  severitas  hnmiliabat.  Habete  ergo  fidnciam, 
fratres  mei,  de  misericordia  conditoris  nostri ;  cogi- 
tate  qnae  facitis,  recogitate  quae  fecistis.  Largitatem 
snpemae  pietatis  aspicite,  et  ad  misericordem  jndi- 
cem,  dum  adhuc  exspectat,  cnm  lacrymis  venite. 
Considerantes  namqne  quod  justns  sit,  peccata  ve- 
stra  nolite  negligere ;  considerantes  vero  qnod  pins 
sit,  nolite  desperare.  Praebet  apud  Denm  homini  fi* 
duciam  Deus  homo.  Est  nobis  spes  magna  poenitenti- 


*  Bigot.,  mundavit. 
'  Idem,  per  pcmitentiam. 
'  In  Excosis,  faventibns  inferioris  aevi  Mss.,  non 
inopis  substantia. 

Patrol.  LXXVI. 


^  Secnndus  Cam.,  in  secreto  montis  jacere,  nec 
pravo  sensn. 

'^  Ita  Belvac,  C.  Germ.,  Gemet.,  etc.  In  Excusis 
tamen  legitur  convertere. 

40 


im 


SANCTI  GREGORII  MAGiNI 


l^ 


bns,  qaia  advocatus  nosler  factas  est  judex  noster.  A 
<  Qoi  vivit  et  regnat  cum  Patre  et  Spiritu  sancto 
Deus  in  saecula  saeculorum.  Amen. 

«  HOMILIA  XXXV. 
Habita  adpopuliiminbasilicasancti  MennaB  marty- 

ris,  '  die  natalis  ejus. 

LECTIO  S.  BVANG    SEC.  LUC.   XXI,  9-19. 

/n  illo  tempore,  ^  dixii  Jesus  discipulis  suis :  Cum 
audieriti^  prcelia  et  seditiones,  nolite  terreri ;  oportet 
primum  fuec  fieiH,  sed  nondum  statim  finis,  Tunc  dice- 
bat  illis  :  Surget  gens  contra  gentem,  et  regnum  adver- 
sus  regnum  ;  et  terroe  motus  magni  erunt  per  loca,  et 
pestHentue  et  fames,  terroresque  de  calo,  et  signa  wia- 
gna  erunt.  Sed  ^  ante  htec  omnia  injicient  vohis  manus 
9uas,  et  persequentur,  tradentes  in  synagogas  et  custo- 
dias,  trahentes  ad  reges  et  prasides  propter  nomen  n 
meum.  Contingent  autem  hcecvobisintestimonium.  Po- 
nite  ergo  incordibus  vestris  non  prcemeditari  queniad* 
modumrespondeatis.  Ego  enim  dabo  vobis  os  et  sapien- 
tiam,  cui  non  poterunt  resistere  et  contradicere  omnes 
adversarii  vestri.  Trademini  autem  a  parentibus  et 
fratribus  et  cognatis  et  amicis,  et  morte  afficient  ex  vo- 
bis.  Et  eritis  odio  omnibus  hominibus  propter  nomen 
meum,  et  capillus  de  capite  veslro  non  peribit.  In  pa- 
tientia  vestra  possidebitis  animas  vestras. 

1612  1.  Quia  iongias  ab  urbe  digressi  sumus, 
ne  ad  revertendum  nos  tardior  hora  praepediat^  ne~ 
cesse  est  ut  expositionem  sancti  Evangelii  brevior 
sermo  transcurrat.  Dominus  ac  Redemptor  noster 
perituri  mundi  praecurrentia  mala  denuntiat,  ut  eo 
minus  perturbent  venientia,  quo  fuerint  praescita. 
Minus  enim  jacula  feriunt  quae  praevidentur ;  et  nos 
tolerabilius  mundi  mala  suscipimus,  si  contra  haec 
per  praescientiae  clypeum  munimur.  Ecce  enim  dicit: 
Cum  audieritis  pra;lia  et  seditiones,  nolite  terreri; 
oportet  enim  primum  hmc  fieri,  sed  nondum  statim  fi- 
nu.  Pensanda  sunt  verba  Redemptoris  nostri,  per 
quae  nos  aliud  interius,  aliud  exterius,  passuros  esse 
denuntiat.  Bella  quippe  ad  hostcs  pertinent,  seditio- 
nes  ad  cix^.  Ut  ergo  nos  indicet  interius  exteriasque 
turbari,  aliud  nos  fatetur  ab  hostibus,  aliud  a  fratri- 
bus  perpeti.  Sed  his  malis  praevenientibus,  quia  non 
statim  finis  sequatur,  adjungit :  Surget  gens  contra 
gentem,  et  regnum  adversus  regnum ;  et  terrw  motus 
magni  erunt  per  loca,  et  pestilenticB  etfames,  terrores- 
que  de  ccelo  et  signa  magna  erunt.  Vel  sicut  in  qui- 
busdam  Codicibus  invenitar,  Terroresque  de  cobIo  et  " 
tempestates.  Atque  post  subditur :  Et  signa  magna 
erunt.  Ultima  tribulatio  multis  tribulationibus  praeve- 
nitur,  et  per  crebra  mala  quae  praeveniunt  indicantur 
mala  perpetua  quae  subsequentur.  Et  ideo  post  bella 
et  seditiones  non  statim  finis,  quia  multa  debent 


mala  praecurrere,  at  malum  valeant  sinefine  nuntiare. 
Sed  cum  tot  signa  perturbationis  dicta  sint,  oportet 
ut  eoram  considerationem  breviter  per  singnla  per- 
stringamus^  quia  necesse  est  ut  alia  e  ccelo,  alia  e 
terra,  alia  ab  elementis,  alia  ab  hominibus  patiamur. 
Ait  enim  :  Surget  gens  eontra  gentem,  ecce  perturba- 
tio  hominum ;  erunt  terras  motus  magni  per  loca,  ecce 
respectus  irae  desuper;  erunt  pestilentice,  ecce  ins- 
qualitas  corporum  ;  erit  fames  ecce  sterilitas  teme; 
terroresque  de  ccelo  el  tempestates,  ecce  inaeqnalitas 
aeris.  Quia  ergo  omnis  1613  consummanda  sunt, 
ante  consummationem  omnia  pert  urbantur ;  et  qui 
in  cunctis  deliquimus,  in  cunctis  ferimur,  ut  iroplea* 
tur  quod  dicitur  :  Et  pugnabit  pro  eo  orbis  terrarum 
contra  insensatos(Sap.  y,  21).  Omnianamquequaead 
usum  vitae  accepimus  ad  usum  convertimus  culps, 
sedcunctaquaeadusum  pravitatis  infleximusad  usani 
nobis  vertantur  ultionis.  Tranquillitatem  quippe  hu. 
manae  pacis  ad  usum  vertimus  vanie  secnritatis,  pe- 
regrinationem  terrae  pro  habitatione  dileximns  pa- 
triae ;  salutem  corporum  redegimas  in  usum  vitio- 
rum;  ubertatis  abundantiam  non  ad  necessitatem 
carnis,  sed  ad  perversitatem  intorsimus  voluptatis; 
ipsa  serena  blandimenta  aeris  ad  amorem  nobis  ser- 
vire  coegimus  terrenae  delectationis.  Jure  ergorestat 
ut  simul  nos  omnia  feriant,  quae  simol  omnia  vitiis 
nostris  male  subacta  serviebant,  ut  quot  prias  in 
mundo  incolumes  habuimusgaudia,  tot  de  ipso  post- 
modum  cogamur  sentire  tormenta.  Notandum  vero 
quod  dicitur:  Terrores  de  cwlo  et  tempestates,  Cum 
tempestates  hiemales  venire  ex  ordiue  soleant  tem- 
porum,  cur  hoc  loco  tempestates  venire  in  perditionis 
signum  praedicuntur,  nisiquodeastempestatesDomi- 
nus  venire  denuntiat  quse  neqaaquam  ordinem  tem- 
porum  servanl  ?Quae  enim  ordinate  veniunt,  signom 
non  sunt ;  sed  tempestates  in  sigaum  sunt,  qoae  ipsa 
quoque  temporum  statuta  confundunt.  Quod  nosquo- 
que  nuper  experti  sumus,  quia  aestivum  tempusomne 
conversum  in  pluvias  hiemales  vidimus. 

2.  Quia  autem  cuncta  haec  non  de  injustitia  ferien- 
tis  sunt,  sed  de  merito  mundi  patientis^  /acta  pravo- 
ruin  hominum  praeuiittuntur  cum  dicitur :  Sed  a^ 
hcec  omnia  incipiant  vobis  manus  suas  injicere,  et  per* 
sequentur,  et  tradent  vos  in  synagogas,  dueetUes  ad  re- 
ges  et  prcesides  propter  nomen  meum.  Ac  si  apertedi- 
cat:  Prius  corda  hominum,  et  post  elementa  tarbaa- 
tur,  ut  cum  rerum  ordo  confunditur,  ex  qua  jam  re 
tributione  veniat  demonstretur.  1614  Nam  qoam- 
vis  finis  mundi  ex  ipso  suo  ordine  pendeati  perver. 
siores  tamen  quosque  inveniena,  qai  digne  roiois 
illius  opprimatur  innotescit  cum  sabditor:  jDiim»- 
tes  ad  reges  et  prassides  propter  nomen  meum,  *  Conti»' 


^  In  duobus  prioribus  Gemet.,  cui  cum  Patre,  etc, 
ut  insuperiorum  hom.  clausula. 

'  Est  trigesima  quinta  in  Cod.  reg.  Suec.,  ubi  le- 
gitur  sancli  Menni,  trigesima  sexta  in  Later.  et  trige- 
sima  nona  in  Corb. 

'  Later.  etprimus  Gemet.  haecnon  habent ;  legun- 
tur  in  Cod.  reg.  Suec,  Corb.  Germ.  et  plerisque. 

^  C.  Germ.,  Bigot.  et  tertius  Gemet.,  dicebat: 
In  dnobus  prioribus  Gemet.,  fUxit  Dominus  Jesus,  In 


Sacramentario  Gallic  quod  edidit  D.  J.  MabiUoQ.t 
Musei  ital.,  1. 1,  part.  ii,  semper  nomini  Jesus  prf* 
mittitur  Dominus. 

^  Gussanv.,  ante  hcec  omnia  incipient  vobis  ma»*^ 
suas  injicerei  £t  paulo  post,  et  tradent  vos,  etc.,eon- 
tradicentibus  aiiis  Mss.,  etsi  postea.,  num.  i,  locta 
hic  evangelicus  ita  legatur  in  Mss.  Tandem  in  fio^ 
nulla  ratione,  omittitur  et  cognatis  f  I  amicis, 

^  Corb.y  continget  autem  vobis. 


1S61 


HOMILIARUM  IN  ETAiNGELIA  LIB.  II.  —   HOMIL.  XXXV. 


1262 


gent  autem  hatc  vobis  in  iestimonium,  In  testimoninm  A  peti,  contra  eum  qaoqae  qui  mala  irrogat  nullo  do- 


videlicet  quorum,  nisi  eornm  qui  aut  persequendo 
mortes  inferunt,  aut  videndo  *  non  imitantur  ?  Mors 
qnippe  justorum  bonis  in  adjutorium  est,  malis  in 
testimonium,  ut  inde  perversi  sine  excusatione  pe- 
reant,  unde  electi  exemplnm  '  capinnt  ut  vivant. 

3.  Sed  auditis  tot  terroribns  turbari  poterant  in- 
firmornm  corda,  atque  ideo  consolatio  adjungitur 
cum  protinus  subinfertur :  Ponite  ergo  in  cordihus 
vestris  nan  preBmeditari  quemadmodum  respondeatis, 
Ego  enimdabo  vobis  os  et  sapientiam,  cui  nonpoterunt 
resistere  et  eontradicere  omnes  adversarii  vestri.  Ac  si 
aperte  membris  snis  infirmantibus  dicat:  Nolite  ter- 
reri,  nolite  pertimescere ;  vos  ad  certamen  accedi- 
tis,  sed  ego  praelior ;  vos  verba  editis,  sed  ego  sum 


lore  morderi.  Nam  1615  qui  sic  proximi  mala 
portat^  ut  tamen  tacitus  doleat,  et  tempus  dignae  re- 
tributionis  quaerat,  patientiam  non  exhibet,  sed  os- 
tendit.  Scriptum  quippe  est :  Charitas  patiens  est, 
henigna  est  (I  Cor.  xiii,  4).  Patiens  namque  est  ut 
aliena  mala  toleret,  benigna  vero  est  ut  ipsos  etiam 
quos  portat "  amet.  Ilinc  namque  per  semetipsam 
Veritas  dicit :  Diligite  inimicos  vestros,  henefacite  his 
qui  oderunt  vos,  orate  pro  persequentibus  et  calum- 
niantibus  vos  (Matth.  v,  44;  Luc,  vi,  27).Virtusita- 
que  est  coram  hominibus  adversarios  tolerare,  sed 
virtus  coram  Deo  diligere,  quia  hoc  solum  Deus 
sacrificium  accipit,  quod  ante  ejus  oculos  in  altari 
boni  operis  flamma  charitatis  incendit. 


qui  loquor.  Sequitur :  Trademini  autem  a  parentibus  B     ^-  Sciendum  vero  quod  plerumque  ideo  patientes 


et  fratrihus,  et  cognatis  et  amicis,  et  morte  afficientex 
vobis.  Minorem  dolorem  mala  ingerunt  quae  ab  exlra- 
neis  inferuntur.  Plus  vero  in  nobis  ea  tormenta  sae- 
viunt  quae  ab  ilHs  patimur  dequorum  mentibus  prae- 
sumebamus,  quia  cum  damno  corporis  mala  nos  cru- 
ciant  amissae  charitatis.  Hinc  est  enim  quod  de  Juda 
traditore  suo  per  Psalmistam  Dominus  dicit :  Et  qui- 
dem  si  inimicus  meus  maledixisset  mihi,  ^  supportas- 
sem  utique;  et  si  is  qui  oderat  me  super  me  magna  lo- 
eutus  fuisset,  abscondissem  me  utique  ab  eo.  Tu  vero 
homo  unanimis,  dux  meus  et  notus  meus,  qui  simul 
mecum  dukes  capiebas  cibos,  in  domo  Dei  ambulavi- 
mus  cum  consensu  (Psal.  liv^  13^  seq.).  Et  rursum  : 
Homo  pacis  mece  in  quo  sperabam,  et  qui  edebatpanes 


esse  videmur,  quia  retribuere  mala  non  possumus. 
Sed  qui  idcirco  malum  non  retribuit  quia  nequaquain 
valet,  procul  dubio,  ut  praediximos,  patiens  non  est 
quia  patientia  non  in  ostensione  inquiritur,  sed  in 
corde.  Per  impatientiae  autem  vitium  ipsa  virtutum 
nutrix  doctrina  dissipatur.  Scriptum  namque  est : 
Doctrina  viri  per  patientiam  noscitur(Prov.  xix,  11). 
Tanto  ergo  quisque  minus  ostenditar  doctus^  quanto 
convincitur  minus  patiens.  Neque  enim  potest  vera- 
citer  bona  docendo  impendere^  si  vivendo  nesciat 
aequanimiter  aliena  mala  tolerare.  Quanto  enim  cul- 
mine  virtus  patieniiae  polleat,  rursus  Salomon  indi- 
cat,  dlcens  :  Melior  est  patiens  viro  forti.  et  qui  do- 
minatur  animo  suo  expugnatore  urbium  (Prov.  xvi, 


meos,  ^  ampliavitadversum  me  supplantationem  (Psal.  p  32).  Minor  est  ergo  victoria  urbes  expugnare,  quia 


XL,  10).  Ac  si  de  traditore  suo  apertis  vocibus  dicat: 
Transgressionem  ejus  tanto  gravius  pertuli,  quanto 
hanc  ab  eo  qui  meusessevidebatursensi.  Omnesergo 
electi  quia  summi  capitis  membra  sunt,  caput  qnoque 
ftuum  in  passionibus  sequuntur^  ut  ipsos  adversarios 
in  sua  morte  sentiant  de  quomm  vita  praesumebant, 
et  tanto  eis  crescat  ^  merces  operis,  quanto  eis  vir- 
tatis  lucrum  proficit  ex  alienae  damno  charitatis. 

4.  Sed  quia  dura  sont  quae  praedicuntur  de  aflli- 
ctione  mortis,  protinus  consolatio  subditur  de  gau- 
dio  resurrectionis,  cum  dicitur  :  Capillus  de  capite 
vestro  non  peribit.  Sciraus,  fratres,  quia  caro  in- 
eiaa  dolet,  capillus  incisus  non  dolet.   Ait  ergo 


extra  sunt  quae  vincuntur.  Blajus  autem  est  quod  per 
patientiam  vincitur,  quia  ipse  a  se  animus  superatur, 
et  semetipsum  sibimetipsi  subjicit,  quando  eum  pa- 
tientia  in  humilitate  tolerantiae  sternit.  Sciendum 
vero  est  quod  plerumque  evenire  patientibus  solet, 
ut  eo  quidem  tempore  quo  adversa  patiuntur  velcon- 
tumelias  audiunt  nullo  dolore  pulsentur,  et  sic  pa- 
tientiam  exhibeant,  ut  custodire  etiam  cordis  inno- 
centiam  curent.  Sedcumpostpaululumhaecipsaquae 
pertulerint  ad  memoriam  revocant,  igne  vehementis- 
simi  doIorisinstigantur,argumenti  ultionis  inquirunt^ 
et  mansuetudinem  quam  tolerantes*  habuerunt,  in 
retractatione  sua  semetipsos  dijudicantes  perdunt. 
6.  Callidus  namque  adversarius  bellum  contra  duos 


martyribus    suis  :    Capillus   de  capite  vestro  non 

peribit,  videlicet  aperte  dicens :   Cur  timetis  ne  j.  movet,  unum  videlicet  inflaramans  ut  contumelias 

pereat  qaod  incisum  dolet,   quando  et  illud  in     P"or  inferat ;  alterum  vero  provocans,  ut  contunie. 


vobis  perire  non  potest  quod  incisum  non  dolet  ? 
Sequitor  :  In  patientia  vestra  possidebitis  animas 
vtstras.  Idcirco  possessio  animae  in  virtute  patien- 
ti»  ponitar,  quia  *  radix  omnium  custosque  virtu- 
tam  patientia  est.  Per  patientiam  vero  possidemus 
animas  nostras,  quia  dum  nobis  ipsis  dominari  dis- 
eimos,  hoc  ipsum  incipimus  possidere  quod  sumus. 
^  P^tientia  vero  est  aliena  mala  aequanimiter  per- 

*  Excusi,  reluctantibus  Mss.,  non  mutantur. 
'  Secundus  Carn.,  capiunt  salutis,  utvivant. 
'  Duo  priores  Gemet.,  sustinuissem ;  et  paulo  post, 
fwmtan  ab  eo,  consentiente  Bigot. 
^  fiigot.,  muUiplieavit. 


lias  laesus  reddat.  Sed  qnia  ejus  jam  victor  exstitit 
quem  ad  proferendas  contumelias  commovit,  contra 
illum  acriusdolet,  quem  ad  reddendas  injuriascoui- 
movere  non  potuit ;  unde  fit  ut  tota  se  virtute  contra 
eum  erigat,  quem  contumelias  fortiter  pertulisse 
considerat.  Quem  quia  commovere  in  ipsa  •  injuria- 
rum  jaculationc  non  potuit,  ab  aperto  certamine  in- 
terim  recedens,  in  secreta  cogitatione  deceptionis 


^  Belvac,  lucrumoperis. 

^  Secundus  Carn.,  radix  bonorum  omnium» 

^  Bigot.,  patientia  vera. 

'Additur  in  Big.,et  ut  sua  bona  largiusprcestet.Hine. 

'  Val.  Cl.  et  Longip.,  iniuriarumcontumelia. 


Ii63 


SANCTI  GREGORll  MAGxXI 


im 


tempns  inquirit,  et  qui  publico  bello  ^  perdidit,  ad  A 
exhibendas  occnlte  insidias  exardescit.  Qnietis  nam- 
que  jam  tempore  ad  victoris  animnm  redit,  et  vel 
damna  rerum,  vel  injuriarum  jacnla  ad  memoriam 
redncit ;  cnnctaque  quae  sibi  iilata  snnt  vehementer 
exaggerans,  fuisse  intolerabilia  ostendit,  et  quiescen- 
tis  animum  1616  tantofuroreconturbat,utplerum- 
que  vir  patiens  illa  se  aequanimiter  tolerasse  etiam 
post  victoriam  caplivus  erubescat :  seque  non  red- 
didisse  contumelias  doleat,  et  deteriora  rependere, 
si  occasio  praebeatur,  quaerat.  Quibus  ergo  isti  sunt 
similes,  nisi  his  qui  per  fortitudinem  in  campo  victo- 
res  sant,  sed  per  negligentiam  postmodum  intra  ur- 
bis  ciaustra  capiuntur  ?  Quibus  isti  sunt  similes,nisi 
his  quos  irruens  gravis  languor  a  vita  non  subtrahit, 
*  sed  leviter  veniens  recidivafebris  occidit?  llle  ergo  g 
veraciter  patientiam  servat,  qui  et  ad  tempus  alicna 
mala  sine  dolore  tolerat,  et  haec  eadem  retractans, 
pertulisse  se  taliaexsultat,  ne  bonum  patientiae  quietis 
tempore  pereat,  quod  in  perturbationibus  custoditur. 

7.  Sed  quia  natalem  martyris  hodierna  die  coli- 
mns,  fratres  mei,  nequaquam  nos  a  virtate  ejus 
patientia)  existimare  extraneos  debemus.  Si  enim, 
adjuvante  nos  Domino,  virtutem  patientia;  servare 
contendimus,  et  in  pace  Ecclesiae  vivimus,  et  tanien 
martyrii  palmam  tenemus.  Duo  quippe  sunt  mar- 
tyrii  genera, '  unum  in  mente,  aliudin  mente  simul 
et  actione.  Itaque  esse  martyres  possunius,  elianisi 
nullo  percutientium  ferro  trucidemur.  Mori  quippe 
a  persequente  martyrium  in  aperto  opere  est ;  ferre 
vero  contumelias,  odientem  diiigere,  martyrium  est  p 
in  occulta  cogitatione.  Nam  quia  duo  sunt  martyrii 
genera,  unum  in  occulto  opere,  aliud  in  pubiico, 
testatur  Veritas,  qux  Zebedaei  filios  requirit,  dicens: 
PotesUs  biberecalicem  quemego  bibiturus  sumf  (Matih, 
XX,  22.)  Cuicumprotinus  responderent:  Possmius, 
illico  Dominus  respondit,  dicens :  Calicem  quidem 
meum  bibetis.  Quid  enim  per  calicem,  nisi  dolorem 
passionis  accipimus  ?  De  quo  alias  dicit :  Pater,  si 
fieri  poiest,  transent  a  me  calix  isie.  £t  Zebedaei  filii, 
id  est  Jacobus  et  Joannes,  non  nterque  per  marty- 
rium  occabuit,  et  tamen  quod  uterque  calicem  bibe- 
ret  audivit.  Joannes  namque  nequaquam  per  marty- 
rium  vitam  finivit,  sed  tamen  martyr  exstitit,  quia 
passionem  quam  non  suscepit  in  corpore  servavit  in 
mente.  Et  nos  ergo  hoc  exemplo  sine  ferro  esse  pos-  -. 
sumus  martyres,  si  patientiam  veraciter  in  animo 
cnstodimus.  Non  abs  re  arbitror,  fratres  charissimi, 

si  anum  vobis  exemplam    servandae   patientiae  ad 
aedificationem  loquar. 

8.  Fuit  quidam  diebus  nostris  Stephanus  nomine, 
pater  monasterii  juxta  Reatinae  urbis  mceuiaconsti- 


tuti,  vir  valde  sanctus,  virtute  patientiae  singnlaris. 
Et  sapersunt  ranlti  qai  illam  noverant^  ejusqae  vel 
viiam  vel  obitum  narrant.Erat  anlem  hnjns  iingiia  rns- 
tica,  sed  docta  vita.  Hic  pro  amore  ccelestis  patris 
cuncta  despexerat,  possidere  aliquid  in  hoc  mando 
fugiebat ;  tumultus  devitabat  hominum,  crebris  ac 
prolixioribus  orationibus  intentus  erat.Virtns  tamen 
patientiae  in  eo  vehementer  excreverat,  itaut  enm  sibi 
amicum  crederet,qui  sibi  molestiae  aliqoid  irrogasset; 
reddebat  contumeliis  gratias ;  si  qpiod  in  ipsasna  ino- 
pia  damuum  ei  fuisset  illatam,  hoc  maximum  lucram 
putabat ;  omnes  suos  adversarios  nihil  aliud  quim 
adjutores  aestimabat.  Hunc  cum  dies  mortis  egndi 
decorporeurgeret,  convenerunt  multi,  ut  tam  saneta 
animaa  1617  de  hoc  mundo  recedenti  suas  auimas 
commendarent.  Cumque  circa  lectum  iUius  hi  qai 
convenerant  omnes  assisterent,  alii  corporeis  ocalis 
ingredientes  angelos  viderunt,  sed  dicere  aliqoid 
nulio  modo  potuerunt ;  alii  omnino  nihil  Tiderunt ; 
sed  omnes  qui  aderant  ita  vebementissim  us  timor 
perculit,  ut  nullas,  egrediente  iila  sancta  anima,  il- 
lic  stare  potuisset.  Et  hi  ergo  qui  viderant,  et  hi 
qui  omnino  nihil  viderant,  uno  omnes  timore  per- 
culsi  et  territi  fugerunt,  nullusque  iliic  assistere  ilk) 
moriente  potuit.  Pensate  ergo,  fratres,  omnipotens 
Deus  qualiter  terreat  quando  districtus  jndex  ventn- 
rus  est,  si  sic  assistentes  terroit  quando  gratos  et 
remunerans  venit ;  aut  qualiter  timeri  potest  cam 
videri  potuerit,  si  sic  mentes  praesentium  stravit  et 
quando  videri  non  potuit.  Ecce,  fr&tres  charissimi, 
servata  illa  in  Ecclesiastica  pace  patientia,  ad  qoan- 
tum  hunc  retributionis  culmen  evexit.  Quid  hnic 
suus  conditor  intus  dedit,  de  quo  nobis  lantam  glo- 
riam  in  die  ejus  exitus  et  foris  innotait  ?  Qoibns 
hunc  credamus  nisi  sanctis  martyribus  sociatnm, 
quem,  attestantibus  corporeisquoqueocnlis,  a  beatis 
spiritibus  constat  esse  susceptum  ?  Nullo  iste  gladio 
percussus  occubuit,  et  tamen  coronam  patientic 
quam  in  mente  tenuit  in  egressione  percepit.  Probi- 
mus  quotidie  verum  esse  quod  ante  nos  dictum  est, 
^  quia  sancta  Ecclesia,  electorum  Aoribns  pleoa, 
habet  in  pace  lilia,  in  bello  rosas. 

9.  Sciendum  praeterea  est  quod  tribus  modisvirtos 
patientiae  exerceri  solet.   Alia  namque  sunt  qux  i 
Deo,  alia  quae  ab  antiquo  adversario,  aliaqux  apro- 
ximo  sustinemus.  Aproximo  namque  persecationes, 
damna  et  contumelias ;  ab  antiquo   vero  advenins 
tentamenta  ;  a  Deo  autem  flagelia  loleramus.  Sedii 
his  omnibus  tribas  modis  vigiIantiocuIosemetipB9 
debet  mens  circumspicere,  ne  contra  mala  proxiAi 
pertrahatur  ad  retributionem  mali,  ne  contra  teoia- 
menta  adversarii  ^  seducatur  ad  deiectatiooeffl  ^ 


^  Solet  Greg.  hoc  vcrbum  absolute  usurpare,  ut  in 

praef.  Moral.,  cap.  5,  num.   8 :    Quid  atiud  quam 

'Deum,quipro  Hloproposuerai,perdidisse  reprehendit. 

^  Belvac,  Longip.,  Val.  Cl.,  sedleniter.SecundvLS 
Carn.  hab^t  redivivay  pro  recidiva. 

'  In  Corb.  Germ.,  unum  in  publicOf  aliud  in  mente 
simul  et  actione.  In  Biffot.  et  secundo  Carn.,  unum  in 
publico,  aliud  in  oeculto ;  unum  in  mente,  aliud  in 


mente  simul,  etc. 

*  Sanctus  Cyprianus,  lib.  ii,  epist.  6,  ad  HirtTrtS 
ct  confessorcs,  in  flne.  —  Haec  sunt  verba  Cypr.foco 
assi^nato  :  floribus  ejus  nec  lHia,  nec  rosa  deswl  lo 
novissima  Edit.  est  nunc  epist.  iO,  sine  ulla  Iibr<>- 
rum  distinctione. 

^  Duo  priores  Gemet.  ac  Bigot.,  delecUUioium  ff 
consensum. 


1265 


HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  IL  —  HOMIL.  XXXVI. 


1266 


consensum  delicti,  ne  contra  flagella  opilicis  ad  ex-  A  Exi  cito  in  plateas  et  vicos  civitatis,  et  pauperes   ac 


cessum  proruat  mormurationis.  Perfecte  enim  ad- 
versarius  vincitur  quandomens  nostra  et  interten- 
tamenta  ejus  a  delectatione  atque  consensu  ^  non 
trahitur,  et  inter  contumelias  proximi  custoditur  ab 
odio,  et  inter  flagella  Dei  compescitur  a  murmura- 
tione.  Nec  haec  agentes,  retribui  nobis  bona  prae- 
sentia  requiramus;  nam  pro  labore  patientiae  bona 
speranda  sunt  scquentis  vitae,  uttunc  praemium  nos- 
tri  laboris  incipiat,  quando  omnis  jam  labor  funditus 
cessat.  UndeetperPsalmistam  dicitur  :  Non  infinem 
oblivio  eritpauperiSj  patientia  pauperum  non  peribit  in 
finem  {Psal.  ix,19).  Quasi  enim  perisse  patientia  pau- 
perum  cernitur,cum  nihil  pro  illa  in  hac  vita  humili- 
bus  rccompensatnr.  Sed  patientia  pauperum  in  finem 


debiles,  et  cwcos  et  claudos  introduc  huc,  Et  ait  ser^ 
vus  :  Domine,  factum  est  ut  imperasti,  et  adhuc  locus 
est.  Et  ait  Dominus  servo  :  Exi  in  vias,  et  sepes,  et 
compelle  intrare,  ut  impleatur  domus  mea,  Dico  au^ 
tem  vobis  quod  nemo  virorum  illorum  qui  vocati  sunt 
gustablt  coenam  meam, 

1618  1.  Hoc  distare,  fratres  charissimi,  inier 
delicias  corporis  et  cordis  solet,  quod  corporales  de 
liciae  cum  non  hab^^ntur  grave  in  se  desiderium  ac- 
ceadunt,cum  verohabitaeeduntur  comedentempro- 
tinus  infastidium  per  satietatem  vertunt.  At  contra 
spiritales  deliciaecum  nonhabentur  in  fastidio  sunt, 
cum  vero  habentur  in  desiderio ;  tantoque  a  come- 
denle  amplius  esuriuntur,   quanto  et  ab  esuriente 


non  peribit,  quia  tunc  ejus  gloria  percipitur,  cum  g  amplius  comeduntur.  In  iilis  appetitus  placet,  ex- 


simul  omnia  laboriosa  terminantur.  Servate  ergo, 
fratres,in  mente  patientiam,  eamque,  cum  res  exigit, 
exercete  in  operatione.  Nullum  vestrum  ad  odium 
proximi  contumeliosa  verba  commoveant,  nulia  per- 
iturarum  rerum  damna  perturbent.  Si  enim  fixa 
mente  mansura  damna  pertimescitis,  damna  rerum 
transeuntium  gravia  non  putatis;  1618  si  aetemae 
retributionis  gloriam  '  conspieitis,  de  temporali  in- 
juria  non  doletis.  Tolerate  ergo  adversarios  vestros, 
sed  ut  fratres  diligite  quos  toleratis.  iEterna  praemia 
pro  damnis  temporalibus  quaerite.  Nec  quisquam  ve- 
strum  suis  se  viribus  '  hanc  implere  posse  confidat, 
sed  obtinete  precibus  ut  ipse  hanc  qui  imperat  prae- 
stet.  1619  Et  scimus  quia  petentes  libenter  audit, 


perientia  displicet :  in  istis  appetitus  vilis  est,  et  ex- 
perientia  magis  placet.  In  iliis  appetitussaturitatem, 
saturitus  fastidium  generat ;  in  istis  autem  appetitus 
saturitatem,  saturitas  appetitum  parit.  Augent  enim 
spiritales  deliciae  desiderium  in  mente,  dum  satiant, 
quia  quanto  magis  earum  sapor  percipitur,  eo  am- 
plius  cognoscitur  qucd  avidius  ametur.  Et  idcirco 
non  habitae  amari  non  possunt^  quia  earum  sapor 
ignoratur.  Quis  enim  amare  valeat  quod  ignorat  ? 
Proinde  Psalmista  nos  admonet,  dicens  :  Gustate,  et 
videle  quoniam  suavis  est  Dominus  {Psal,  xxxni,  9). 
Ac  si  aperte  dicat :  Suavitatem  ejusnon  cognoscitis, 
si  Iianc  minime  gustatis.  Sed  cibum  vitae  ex  palato 
cordis  tangite,  ut  probantes  ejus  dulcedinem  amare 


•quando  hoc  petitur  largiri  quod  jubet.  Cum  conli-  c  valeatis.  Has  autem  homo  delicias  tunc  amisit,  cum 


nue  pulsatur  in  prece,  concite  opitulatur  in  tenla- 
tione,  per  Jesum  Christum  Dominum  nostrum  qui 
cum  eo  vivit  et  regnat  Deus  in  unitate  Spiritus  san- 
cti,  in  saecula  saeculorum.  Amen. 

HOMUilA  XXXVI. 

^  Habita  ad  populum  in  basilica  beatorum  aposto- 
lorum  *  Philippi  et  Jacobi,  Dominica  secunda 
post  Pentecosten. 

LECTIO  S.  EVANG.  SKC.  LUC.  XIV,  J6-24. 

In  illo  tempore,  dixit  Jesus  Pharisceis  similitudi' 
nem  hanc  :  Homo  quidam  fecit  cosnam  magnam.  et 
vocavtt  multos,  Et  misit  servum  suum  hora  coenm  di- 
care  invitatis  ut  venirent,  quia  jam  parata  sunt  omnia. 
Et  cwperunt  omnes  simul  excusare.  Primus  dixit  ei  : 
ViHam  emi,  et  necesse  habeo  exire,  et  videre  Hlam  ; 
rooro  te,  habe  me  excusatum.  Et  alter  dixit  :  Juga 
haum  emi  quinque,  et  eo  probare  ilta  :  rogo  te,  habe 
me  excusatum.  Et  alius  dixit  :  Uxorem  duxi,et  ideo 
fum  possum  venire.  Et  reversus  servus  nuntiavit  hcec 
domino  suo.  Tunc  iratuspaterfamilias  dixil  servo  suo : 

*  Primus  Carn.,  restringitur. 

'  Ita  Mss.  et  vet.  Ed.  In  recent.,  concupiscitis. 

^  Bigot.,  hiBc  implere.  Quod  praeferendum  ducerc- 
juns,  nisi  legeretur  in  aliis  pene  omnibus  et  Excu- 
mhaw,  nimjrum  patientiam. 

*  In  Lateran.  est  vigesima  tertia.  lu  C.  reg.  Succ. 
est  vigesima  octava.  In  Corb.  vigesima  secunda. 

^  in  Lateran.  legitur  tantum,  in  basilica  sanctorum 


in  paradiso  peccavit  {Genes.  iii,  6) ;  extra  exiit,  cum 
os  a  cibo  ^  aeternae  dulcedinis  clausit.  Unde  nos  quo- 
quo  nati  in  hujus  peregrinationis  aerumna,  huc  fas- 
tidiosi  jam  venimus,  1619  nec  scimus  quid  desi- 
dcrare  debeamus;  tantoque  se  amplius  fastidii  nostri 
morbus  exaggerat,  quanto  magisab  esu  illiusdulce- 
dinis  animus  elongat ;  et  eo  jam  internas  deiicias 
non  appetit,  quo  eas  comedere  diu  longeque  ^  de- 
suevit.  Fastidio  ergo  nostro  tabescimus,  et  longa 
inediae  peste  fatigamur.  Et  quia  gustare  intus  nolu- 
mus  paratam  dulcedinem,  amamus  foris  miseri  fa- 
mem  nostram.  Sed  superna  nos  pietas  nec  deseren- 
tes  se  '  deserit. 

i.  Contemptas  enim  illas  delicias  ad  memorix  no- 
L  ilrae  oculos  revoc.it,  easque  nobis  proponit ;  in  pro- 
missioue  torporem  excutit,  atque  ut  fastidium  nos- 
trum  repeliere  debeamus  invitat.  '  Ait  namque  : 
Uomo  quidam  fec'l  cosnam  magnam,  et  vocavit  multos, 
Quisestisle  hom  >,  nisi  ille  de  quo  per  Prophelam 
dicitur  :  Eihomo  est,  et  quis  cognovit  eum?  (Jerem, 
XVII,  9.)  Qui  fecitcoenam  magnam,  quia  satietatem 

apostolorum,  In  C.  reg.  Suec.  nulla  quoque  fit  meu- 
tio  Dominicae  seciuidiE,  nec  in  priori  Gemet. 

®  Gemet.,  internce  dukedinis. 

'  BiffOt.,  desitit. 

'  Additur  in  secundj  Carn.,  nec  bona  sna  fasti- 
dientes  relinquit.  Contemptas. 

»  In  Belvac.,  C.  Germ.  ct  Bigot.,  invitaf ;  uam 
homo  quidam,  etc. 


1267  SANCTI  GREGORII  MAGM  1268 

iiobis  dulcedinis  internae  praeparavit.   Qni  vocavit  A  tis  ininima,  at  possimas  digne  pensare  niajora.  S' 


iiiultos,  sed  pauci  veniunt,  quia  nonnunquam  nisi 
qui  per  ei  fidem  subjecti  sunt^  aeterno  ejus  convivio 
inale  vivendo  contradicunt.  Sequitur  :  Misit  autem 
servum  suum  hora  ccstUB  dicere  invitatis  ut  venirent, 
Quid  hora  coenae,  nisi  finis  est  mundi?  Inquo  nimi- 
rum  nos  sumus,  sicut  jam  dudum  Paulus  testatur, 
dicens :  Nos  sumus.  in  quos  fines  sceculorum  devene^ 
runt  (/  Cor  x,  li).  Si  ergo  jam  hora  coenae  est  cum 
vocamur,  tanto  minus  nos  debemus  excusare  con- 
\ivio  Dei,  1620  quanto  propinqnasse  jam  cerni- 
luus  finem  saeculi.  Quo  enim  pensamus  quia  nihil 
est  quod  restat,  eo  debemus  pertimescere  ne  tein- 
pus  gratiae  quod  praesto  est  pereat.  Idcirco  autein 
hoc  convivium  Dei  non  prandium,  sed  coena  voca- 

;,  pos 
quia 
Dei  convivium  nobis  in  extremo  praeparabitur,  re- 
cluin  fuit  ut  hoc  non  prandium,  sed  coena  vocare- 
tnr.  Sed  quis  per  hunc  servum,  qni  a  patrefamilias 
ail  invitandum  mittitur^  nisi  praedicatorum  ordo 
designatur  ?  De  quo  videlicet  ordine  quamvis  '  adhuc 
indigni  existimus,  quamvis  peccatorum  nostrorum 
pondere  gravamur,  et  nos  tamen  in  islis  diebus  su- 
iiius,  et  cum  de  aedificatione  vestra  aliquid  vobis  lo- 
(|uor,  hoc  est  quod  ago,servus  enim  sum  summi  pa- 
irisfamitias.  Cum  vos  admoneo  ad  contemptum  sae- 
culi,  invilare  vos  venio  ad  coenam  Dei.  Nemo  me 
propter  me  hoc  in  loco  despiciat.  Et  si  ad  invitan- 
dum  nequaquam  dignus  appareo,  sed  tamen  magnae 
sunt  deiiciae  quas  promitto.  Saepe,  fratres  niei,  solet 


quispiam  potens  ad  invitandnm  quemlibet  pauperem 
mitteret,  q  'id,  fratres,  rogo,  quid  pauper  ille  face- 
ret,  nisi  de  eadem  sua  invitatione  gauderet,  respon- 
sum  humile  redderet,  vestem  mutaret,  ire  quanto- 
cius  festinaret,  ne  prior  se  ad  potentis  convivium 
alter  occorreret  ?  Homo  ergo  dives  invitat,  et  pau- 
per  occurrere festinat ;  ad  Dei  invitamur  conviviam , 
et  excusamus.  Sed  ecce  inter  haec  aestimare  po5sam 
quid  sibi  corda  vestra  respondeant.  Occultis  enim 
fortasse  sibimet  cogitationibus  dicont  :  Excasare 
nolumus,  ad  illud  enim  supernae  refectionis  convi- 
\'mm  et  vocari  et  pervenire  gratulamur. 

4.  Loquentes  vobis  talia  mentes  vestrae  venim  di- 

tuV,  qu^iapo^prVndium^^nlmurpoTr^cffin^^  »  *=""'■  *'  "!'"  P'"»  *«"«"'»  f^"^  coelestia  diligunt.  si 

xero  convivium  nullum  resUt.   Et  quia  aeternum      """  *'"P''"";«''"/ '^'P*''»''^"«   f"""^  spiritalibns 

occupantur.   Unde  hic  quoqne   ipsa  excnsantium 

1621  causa  subjungitur  cum  protinns  subinfer- 

tur  :  Pnmus  dixit  :  VHlam  emi,  et  necesse   habeo 

exire,  et  videre  illam  ;  rogo  te,  hat^e   me  excusaium. 

Quid  per  villam  nisi  terrena  substantia  designatur? 

Exiit  ergo  videre  villam  qui  sola  exteriora  cogiut 

propter  substantiam.  Alter  dixit  :  Juga  bonum  emi 

quinque,  et  eoprobare  iUa;  rogo  te,  habe  me  exciisa- 

(wm.Quidin  qutnquejugis  bonum  nisi  quinqnecorpo- 

ris  sensus  accipimus  ?  Qui  recte  qnoque  jnga  vocati 

sunt,  quia  in  utroque  sexu  geminantur.  Qui  videlicet 

corporales  sensus,  quia  intema  comprebendere  ne- 

sciunt,  sed  sola  exteriora  cognoscnnt,  et,  deserentes 

intima,  ea  quae  extra  sunt  tangunt,  recte  per  eos  cu- 


evenire  quod  dico,  ut  persona  polens  famulum  ha-  ^  ''^'^'^^^  designatur.  Quae  dura  alienam  quaerit  vitam 


beat  despectuin  ;  cumque  per  eum  suis  forle  vel  ex- 
Iraneis  aliquod  responsum  mandat,  non  despicitur 
persona  loquentis  servi,  quia  servatur  in  corde  re- 
^erentia  miltentis  domini.Nec  pensant  qui  audiunt 
pcr  quein,  sed  qui  vel  a  quo  audiant.  Ita  ergo,  fra- 
Ires,  ita  vosagite,  etsi  nos  forsitan  digne  despicitis, 
iii  mente  tamen  vestra  «  vocantis  Domini  reveren- 
tiam  servate.  Convivae  fieri  summi  patrisfamilias  li- 
benter  obedite.  Corda  vestra  discutite,  atque  ex  eis 
inortale  fastidium  pellite.  Ad  repellendum  namque 
fastidium  vestrum  jam  parata  sunt  omnia.  Sed  si 
adhuc  carnales  estis,  fortasse  epulas  carnales  inqui- 
ritis.  Ecce  ipsae  carnales  epulae  in  spiritale  vobis 
alimeiitum  conversae  sunt.  Ad  abstergendum  naui- 


discutere^  semper  sua  intima  nesciens,  stadet  exte- 
riora  cogitare.  Grave  namque  curiositatisest  vitium, 
quae  dum  cujuslibet  mentemadinvestigandamvitam 
proximi  exterius  ducit,  semper  ei  sua  intima  ahs- 
condit,  ut  aliena  sciens,  se  nesciat^  et  cariosi  ani- 
liius  quanto  peritus  fuerit  alieni  meriti,  tanto  fiat 
ignarus  sui.  Propter  hoc  namque  etde  eisdem  quin- 
que  jugis  bonum  dicitur  :  Eo  probare:rogo  te,  hahe 
me  excusatum. Ipssienim  excusantis  verbaavitiisuisi- 
pnificatione  non  discrepant  dum  dicit  :  Eo  proban 
illa,  quia  videlicet  aliquando  pertinere  probatio  ad 
curiositatem  sojet.  Sed  notandum  est  qnod  et  eis  qui 
propter villam  et  is qui  propter  probanda  jnga  bonum 
a  ctnna  sui  invitatoris  excusat,  hnmilitatis  ♦  verba 


cjue  mentis   vestra^  fastidium  in  coena  Domini   ille  D  Permiscet,   dicens  :   Rogo  te,  habe  me  excusatum. 


>obis  singularis  agnus  est  occisus. 

3.  Sed  quid  agimus,  quihocquod  subjungitur  ad- 
liuc  fieri  a  multis  videmus?  Et  cceperunt  omnes  si- 
viul  excusare.  OflFert  Deus  quod  rogari  debuit ;  non 
rogatus  dare  vult  quod  vix  sperari  poterat  ^  quia 
(lignaretur  largiri  postulatus,  contemnitur ;  paratas 
vero  delicias  refectionis  aetemae  denuntiat,  et  tamen 
biinul  omnes  excusant.  Ponainus  ante  oculos  men- 


Duin  enim  dicit  Rogo  te,  et  tamen  venire  contemnit, 
huinilitassonatin  voce,  superbia  inactione.  Et  ecce 
haecdijudicatpravus  quisque  cum  audit,  nec  tamao 
ea  quae  dijudicat  agere  desistit.  Nam  dnm  cuiiibet 
perverse  agenti  dicimus  Convertere,  Deom  seqoere, 
mundum  relinque,  ubi  hnncnisi  adDominicaraoop- 
nam  vocainus  ?  Sed  cum  respondet  :  Ora  pro  roe, 
quia  peccator  sum,  hoc  fa^ere  non  possum,  qnid 
aliud  agit,  nisi  et  rogatet  excusat?  Dicens  namqiK . 


'  Belvac,  ad  hunc  indigni. 
^  Bigot.,  miitentis  Dommi. 
^  Locum  hunc  vitiatum  et  interpolatum  restilui- 
Jjjus  ex  C.  Germ.,Belvac.,Carnut.  InEdilis  legitur 


quia  diynaretur  largiri  postulatus,  et  tamen  contem- 
nitur  :  contemptorilus  vero  paralas,  etc. 
*  Delvac,  prcemisit  dicens. 


1269 


HOMILIARUM  IN  EVANGEUA.  LIB.  U.  —  UOMIL.  XXXVI. 


1270 


Peccator  sum,  bmnilitatem  insinuat;  subjongens 
aatem :  Converti  non  possam,snperbiamdemonstrat. 
Rogando  ergo  excnsat,  qni  et  bnmilitatem  snperin- 
dacit  in  voce,  et  superbiam  exercet  in  actione. 

5.  Alius  autem  dixit  ;  Uxorem  duxi,  et  ideo  non 
possum  venire,  Quid  per  axorem  nisi  volaptas  carnis 
accipitur?  Nam  quamvis  bonum  sit  conjugium,  atque 
ad  propagandam  sobolem  providentia  divina  consti- 
tutum,  nonnalli  tamen  non  per  boc  fecunditatem 
prolis,  sed  desideria  expetunt  voluptatis,  et  idcirco 
per  rem  justam  signiGcari  potest  non  incongrue  res 
injusta.  Ad  coenam  ergo  vos  aetemi  convivii  summus 
paterfamilias  invitat ;  sed  dum  alius  avaritiae,  alius 
curiositati,  alins  voluptati  carnis  est  deditus,  nimi- 
rum  reprobi  simul  omnes  excusant.  Dum  ^  hunc 
terrena  cnra  occupat,  illum  alieni  actus  sagax  cogi- 
tatio  devastat,  alterius  etiam  mentem  voluptas  car- 
nalis  inquinat,  fastidiosus  quisque  ad  aeternaB  vitae 
epulas  non  festinat. 

6.  Sequitur  :  Reversus  servus  nuntiavit  hcec  domim 
suo,  Tunc  iratus  pater  familias  dixit  servo  suo  :  Exi 
cito  in  plateas  et  vicos  civtiatis,  et  pauperes  ac  debiles, 
et  ccecos  et  claudos  introduc  huc,  Ecce  qni  terrena 
snbstanti»  1622  plus  justo  incubat,  venire  ad 
dominicam  coenam  recusat ;  qui  labori  curiositatis 
insudat,  prseparata  vitae  alimentafastidit;  quicarna- 
libus  desideriis  inservit,  spiritalis  convivii  epulas 
respuit.  Qnia  ergo  venire  superbi  renuunt,  pauperes 
eliguntur.*  Cur  hoc?  Quia,  juxta  Pauii  vocem,  /»- 
firma  mundi  eligit  Deus  ,ut  confundat  fortia  (I  Cor. 
1,  27).  Sed  notandum  est  quomodo  describantur  qni 
ad  coenam  vocantur,  et  veniunt,  pauperes  ac  debiles, 
'  Pauperes  et  debiles  dicuntur,  qui  judicio  suo  apud 
semetipsos  infirmi  sunt.  Nam  pauperes  et  quasi  for- 
tes  sunt,  qui  et  positi  in  paupertate  superbiunt. 
Cseci  vero  sunt,  qui  nullum  ingenii  lumen  habent. 
Claudi  quoque  snnt,quirectosgressus  in  operatione 
non  habent.  Sed  dum  moruni  vitia  in  membrorum 
debilitate  signantur,  profecto  liquet  quia  sicut  illi 
peccatores  fuerunt  qui  vocati  venire  noluernnt,  ita 
hi  quoque  peccatores  sunt  qui  invitantur  et  veniunt. 
Sed  peccatores  superbi  respuuntur,  ut  peccatores 
humileseligantur. 

7.  Hos  itaque  elegit  Deus  quos  despicit  mundus, 
quia  plerumque  ipsa  despectio  bominem  revocat 
ad  semetipsum.  Is  enim  qui  patrem  reliquit,et  par- 
tem  substantiae  quam  perceperat  prodige  expendit, 
postquam  esurire  ccepit,  in  se  reversus  dixit  : 
Quanti^  mercenarii  in  domo  patris  mei  abundantpa- 
nUrnf  {Luc,  xv,  12.)  Longe  quippe  a  se  discesserat 
quando  peccabat.  Et  si  non  esurisset,  in  semetip- 
snm  minime  rediisset,  quia  postquam  terrenis  rebus 
indiguit,  tunc  cogitare  coepit  quid  de  spiritalibus 
amisit.  Panperes  ergo  et  debiles,  caeci  et  claudi  vo- 
cantar,  et  veniuut,  quia  infirmi  quique,  atque  in  hoc 
niundo  despecti,  plerumque  tanto  celerius  vocem 

*  lidem  terrena  occupant. 
'  Bigot.,  Val.  Cl.,  Longip.,  cur  hoc  nisi  quia, 
^  In  Carn.,  Bigot.  et  quarto  Anglic.  omittitur /Mitt- 
peres. 


A  Dei  audinnt,  quanto  et  in  boc  mnndo  non  habent 
ubi  delectentur.  Quod  bene  Amalecitamm  puer  ille 
iEgyptius  designat  (IReg.  xxx,  11,  seq.),  qui  Ama- 
lecitis  praedantibus  atque  currentibot  aeger  remansit 
in  via,  et  fame  sitique  aruit.  Quem  tamen  David  in, 
venit,  ei  cibum  potumque  praebuit;  qui  illico  conva- 
lescens  dux  David  factus  est.  Convivantes  Amaieci- 
tas  reperit,  et  eos  qui  se  debilem  reliquerant  cnm 
magna  forlitudine  prostravit.  Amalecita  quippe  po- 
pulus'^  lambensvocatur.  Etquid  perlambentem  po- 
pulum,  nisi  mentes  saecularium  designantur?  Qua 
terrena  cuncta  ambiendo  quasi  lambunt^  dum  solis 
temporalibus  delectantur.  Quasi  enim  populus  lam- 
bons  praedam  facit,  dnm  terrena  diligentes  lucra  de 
alienis  damnis  exaggerant.  Sed  pner  iEgyptius  aeger 

Q  in  via  relinquitur,  quia  peccatorquisque  dum  infir* 
mari  ab  hujus  mundi  statu  coeperit,  mox  saeculari- 
bus  mentibus  in  despectum  venit.  Quem  tamen  Da- 
vid  invenit,  eique  cibum  et  potum  praebet,quia  manu 
fortis  Dominus  abjecta  mundi  non  despicit,  et  ple- 
rumque  eos  qui,  sequi  mundum  minime  valentes, 
quasi  in  via  remanent  ad  amorissui  gratiam  conver- 
tit,  eisque  verbi  sui  cibum  potumque  porrigit ;  et 
quasi  duces  sibi  in  via  eligit,  dum  suos  etiam  praedi* 
catores  facit.  Dum  enim  Christum  peccatomm  cor- 
dibus  inferant,  quasi  David  super  hostes  ducunt. 
Qui  convivantes  Amalecitas  velut  David  gladio  fe- 
riunt,  quia  1623superbosquosque  qui  se  in  mnndo 

>  despexerant  Domini  virtute  prosternunt.  Puer  ergo 
iEgyptius  qui  in  via  remanserat  Amalecitas  interfi- 

p  cit,  quia  plernmque  ipsi  mentes  saecularium  praedi- 
cando  superant,  qni  prius  cum  saecularibus  in  boo 
mundo  currere  non  valebant. 

8.  Sed,  deductis  ad  coenam  pauperibus,  quid 
puer  subjungat  audiamus :  Domine,  factum  est  *  tit 
imperasU,  et  adhuc  loeus  est.  Multi  tales  ad  coenam 
dominicam  ex  Judaea  collecti  sunt,  sed  multitudo 
quae  ex  Israelitico  populo  credidit  locum  snpemi 
convivii  non  implevit.  Intravit  jam  freqnentia  Ju- 
daeorum,  sed  adhuc  locns  vacat  in  regno,  ubi  su- 
scipi  debeat  numerositas  gentium.  Unde  et  eidem 
seno  dicitur :  Exi  in  vias  et  sepes,  et  compelte  tfi- 
trare,  utimpleatur  domus  mea.  Cum  de  vicis  et  pla- 
teis  adcoenam  quosdam  Dominusinvitat,iIlum  vide- 
licet  populum  designat  qui  tenere  legem  sub  urbana 
conversatione  noxrrat  ;cum  vero  convivas  suoscol- 
ligi  ex  viis  et  sepibus  praecipit,  nimirum  agrestem 
populum  colligere,  id  est  gentilem,  quaerit,  de  cu- 
jus  significatione  i  er  Psalmis^am  dicitur :  Tunc  ex- 
sultahunt  omnia  Vujna  siltarum  ant»  faciem  Domini, 
quoniam  vertit  (Psal.  xcv,  13).  Ligna  enim  silvae 
gentes  vocatae  sunt,  quia  in  infidelitate  sua  tortae  et 
infructuosae  semper  fuerunt.  Qui  ergoexilloagresti 
usu  conversi  sunt,  ad  coenam  dominicam  quasi  ex 
sepibus  venerant. 

9.  Notandum  veroestquod  in  hac  invitatione  ter- 

^  Bisot.,  mercenarii  patris  mei, 
'  Belvac.  et  C.  Germ.,  2am6i0iii.  Paulo  post,  lam" 
bitinl,  lambientem, 
^  Belvac,  quod  imperasti. 


h 


1271 


SANCTI    GREGORII  MAGNI 


itn 


tianon  diciiur  InviU,  sed  ComjMiie  tntrartf.  Alii- A  comprehendit.  Sed  ex  hac  salobri  adversitate  qnanta 


cnim  vocantur,  et  venire  contemnant ;  alii  vocantor 
et  veniunt ;  alii  autem  nequaquam  dicitur  quia  vo- 
cantur,  sedcompellnntur  ut  intrent.  Yocantur  et  ve 
nire  contemnunt  qai  donum  quidem  intellectus  ac- 
cipiunt,  sed  eumdem  intellectum  operibus  non  se- 
quuntur ;  vocantur  et  veniunt  qui  acceptam  intelle- 
ctus  gratiam  operando  perficiunt ;  quidam  vero  sic 
\ocantur,  ut  etiam  compellantur.  Nam  sunt  non- 
nulli  qui  bona  facienda  intelligunt,  sed  haec  facere 
desistunt ;  vident  quae  agere  debeant,sed  haec  ex  de- 
siderio  non  sequuntur.  His  plerumque,  ut  superius 
di\imus,  contingit  ut  eos  in  carnalibus  desideriis 
suis  mundi  hujus  adversitas  feriat;  ^  apprehendere 
temporalem  gioriam  conentur,  et  nequeant ;  et  dum 


utilitas  nascatur  adjungit  cum  subditnr  :  Et  dieel : 
Vadam  et  revertar  ad  virum  meum  priorem,quiabene 
mihi  erat  tunc  magis  quam  nunc.  Postquam  ergo  vias 
suas  spinis  septas  invenit,  postquam  amatores  suos 
apprehendere  non  valet,  ad  amorem  viri  pnoris  re- 
dit,  quia  plerumque  postquam  in  hoc  mundo  non 
possumus  obtinere  quae  volumus,  postqnam  in  ter- 
renis  desideriis  de  impossibiiitate  lassamur,  tunc  ad 
mentem  Deum  reducimus,  tunc  placere  incipit '  qui 
displicebat ;  et  is  cujus  nobis  amara  faerant  praece* 
pta  repente  dulcescit  in  memoria;  et  peccatrix 
anima  quas  adultera  conata  est  esse,  nec  tamen 
aperto  opere  potuit,  decemit  essefideiisconjux.Qui 
ergo  hujusmundi  adversilatibus  fracti  ad  Deiamorem 


per  alta  pelagi  quasi  ad  grandiores  curas  hujus  sae-  g  redeunt,atque  a  praesentis  vitae  desideriis.corriguntur 


culi  navigare  proponunt,  semper  udversis  flatibus  ad 
dejectionis  suae  littora  repellantur.  Cumque  se 
frangi  in  desideriis  suis,  adversante  mundo,  conspi- 
ciunt^ '  quid  de  se  auctori  suo  debeant  commemo-- 
rantur,  ita  ut  ad  eum  erubescentes  redeanl,  qui  eum 
superbientes  pro  mundi  amore  deserebant.  Saepe 
namque  nonnulli  ad  temporalem  gloriam  proficere 


quid  isti,  fratres  mei,  nisi  compelluntur  ut  introit  ? 
10.  Sed  valde  est  tremenda  sententia  quae  proti- 
nus  subinfertur.  Intenta  banc  cordis  anre  percipite, 
fratres  et  domini  mei  :  in  quantum  peccatores,  fra- 
tres  mei ;  in  quantum  justi,  domini  mei.  lutenta 
^  hanc  aure  percipite,  ut  tanto  eam  minus  sentiatis 
'  in  examine,  quanto  nunc  auditis  formidolosius  in 


\oIentes,  aut  longa  aegritudine  tabescunt,  autafllicti      prasdicatione.  Ait  enim :  Dicoautem  vohi$  quod  nemo 


iiijuriis  concidunt,  autpercussi  gravibus  damnis  af- 
fliguntur,  et  in  mnndi  dolore  vident  quia  nihil  con- 
iidere  de  ejus  volaptate  debuerunt,  seque  ipsos  in 
suis  desideriis  reprehendentes,  ad  Oeum  corda  con- 
\  ertunt.  De  his  quippe  Dominus  per  prophetam  di- 
cit :  Ecce  ego  sepiam  viam  tuam  spinis,  ei  sepiam  eam 


virorum  illommquivooati  suntguetabitcoenammeam, 
Ecce  vocat  per  se,  vocat  per  angelos,  vocat  per  pa- 
tres,  vocat  per  prophetas,  vocat  per  apostolos,  vo- 
cat  per  pastorcs,  vocat  etiam  per  nos,  vocat  plerum» 
que  per  miracula,  vocat  plerumque  per  flagella,  vo- 
cat  aliquando  per  hujus  mundi  prospen,  voat  ali- 


maceriafetsemitae  suasnottinven%et;etsequetur  ama"  ^  quando  per  adversa.  Nemo  contemnat,  ne,  duni 


iores  suoSj  et  non  apprehendet  eos  ;  qtueret,  et  non 
incenieteos,  1624  etdicei:  Vadam  et  revertar  advi- 
rum  meum  priorem^  quia  bene  mihi  erat  tunc  magis 
quam  nunc  (Osee  u,  6,  7).  Vir  uniuscujusque  fidelis 
animae  Deus  est,  quia  haec  videlicet  ei  est  conjuncta 
per  fidem.  Sed  ilia,  quae  conjuncta  Deo  fuerat  ani- 
jiia,  amatores  suos  sequitur,  quaudo  mens  quaijam 
per  fidem  credidit  adtiuc  se  immundis  spiritibus  in 
uperatione  substernit,  mundi  gloriam  qua^rit,  car* 
uaii  delectatione  pascitur,  exquisitis  voluptatibus 
nutntur.  Sed  plermnque  omnipotens  Deus  taiem 
animam  misericorditer  respicit,  et  ejus  voluptatibus 
amaritudines  permiscet.  Unde  dicit :  Ecce  ego  se- 
piam  vias  tuas  spinis.  Yiae  etenim  nostrae  spinis  se- 
pta)  sunt,  quando  iu  hoc  quod  maie  cupimus  dolo 


vocatus  excusat,  cum  voluerit  intrare  non  valeat. 
Audite  quid  Sapientia  per  Salomonem  dicat  :  Tunc 
invocabunt  me^  et  non  exaudiam;  mane  conmrgent,  et 
non  invenient  me  (Prov,  i,  28).  Hinc  est  qaod  fatuae 
virgines  tarde  venientes  clamant,  dicentes :  Domine, 
Domine,  aperi  nobis  (Matth,  xxv,  ll^.  1625  Sed 
jam  tuncaditum  quaerentibus  dicitur:  Am^n  amen  dieo 
vobis,nescio  vos  (IbidAl), Quid  inter  haec,  fratres  cba- 
rissimi,  nisi  relinquere  omnia  debemus^  cnras  mnndi 
postponere,  solis  desideriis  aeternis  inhiare  f  Sed 
haec  paucis  data  sunt. 

11.  Admonere  vos  volo  ut  relinquatis  omnia,  sed 
non  praesumo.  Si  ergo  cuncta  mundi  relinquere  non 
potestis,  sic  tenete  quae  hujus  mundi  sunt,  ut  tamen 
per  ea  non  teneamini  in  mundo ;  ut  terrenarespos- 


rum  punctiones  invenimus.  Et  sepiam  eas  maceria,  ^  sideatur^  non  possideat;  ut  sub  mentis  veslraesit 


ei  semitas  suas  non  inveniet.  Viae  nostrae  maceria  se- 
piuntur  cum  desideriis  nostris  durae  in  hoc  mundo 
ubjcctioncs  resistunt.  £t  semitas  nostras  invenire 
non  possumus,  quia  hoc  quod  male  quaerimus  adi- 
l>isci  prohibemur.  Et  sequetur  amatores  suos,  et  non 
apprehendet  eos  ;  quceret,  et  non  inveniet  eos ;  quia 
iiialignos  spiritus  quibus  se  in  snis  desideriis  anima 
subdidit  ad  de^ideriorum  suorum  eiTectum  minime 


doininio  quod  habetis,  ne  si  mens  vestra  terrena- 
rum  rerum  amore  vincitur,  a  rebus  suis  ipsa  magis 
possideatur.  Sit  ergo  res  temporaiis  in  usa,  aetenu 
in  desiderio;  sit  res  temporalis  in  itinere,  desider^ 
tur  aetema  in  perventione.  Quasi  ex  latere  respicia- 
tur  quidquid  ^  in  hoc  mundo  agitur.Ante  nos  auteu 
tendant  mentis  oculi,  dum  tota  intentione  illa  oon- 
spiciunt  ad  quae  pervenimus.  Exstirpentur  fnndito$ 


*  Primus  Carnot.,  ut  apprehefidere, 

^  Ita  Corb.  Germ.  et  pene  omnes  Mss.  In  vet.  au- 
toiii  Ed,  quid  debmint,  commemorant.  lu  recent., 
rommotteniur,  Idem  ost  sensus  verbi,  commemo- 
ranlur. 


^  Editi,  contemptis  Mss.,  quod  displicebat, 
^  Bi^'ot.,  hanc  aure  cordis  percipite, 
^  l^riiiius  Cam.,  extremo  in  exam. 
^  C.  Germ.,  Belv.  et  tres  Gemet.,  in  hunc  nm- 
dum. 


1273 


HOMILIARUM  IN  EVANGEUA  UB.  II.  —  HOMIL.  XXXVH. 


1S74 


vitia,  non  solam  ab  actn  operis,  sed  etiam  a  cogita-  A  agebat  terrena  et  temporalia ;  *  sed  m  plns  ex  fine 


tione  cordis  evnlsa.  Non  nos  volnptas  camis,  non 
sollicitado  cariositatis,  non  aestas  ambitionis  a  domi- 
nica  coena  praepediat,  sed  ipsa  qaoqne  qaaB^bonesta 
in  mando  agimas  qaasi  ex  qaodam  mentis  latere 
tangamas,  at  ^  terrena  qaae  libent  sic  nostro  cor- 
pori  servianti  qaatenas  cordi  minime  obsistant.  Non 
ergo,  fratres,  aademas  vobis  dicere  at  omnia  relin- 
qaatis ;  sed  tamen,  si  valtis^  omnia  etiam  retinendo 
relinquitis,  si  sic  temporalia  geritiSi  at  tamen  tota 
mcnte  ad  aeterna  tendatis. 

12.  Hinc  etenim  Paalas  apostolas  dicit :  Tmpus 
breve  est :  reliquutn  est  ut  qui  hahent  uxores  tanquam 
non  habentes  sint,  qui  fient  tanquam  non  flentes^  et 
qui  gaudent  tanquam  non  gaudentes,  et  qui  emunt  tan- 


ejas  clarait,  magis  ex  debito  qaam  ex  intentione» 
Nam  cam,  appropinqaante  mortis  ejas  tempore,  gra* 
vissima  aeris  tempestas  obsisteret  ne  ad  sepeliendam 
daci  potaisset,  eamqae  conjax  saa  cam  fleta  vehe* 
mentissimo  reqaireret,  dicens  :  Qaid  faciam  ?  qao- 
modo  te  ad  sepeliendam  ejicio,  qaae  ostiam  domas 
hajas  egredi  prae  nimia  tempestate  non  possam? 
Tanc  ille  respondit :  Noli,  malier,  flere,  qaia  mox  at 
ego  defanctas  faero,  aeris  serenitas  redibit.  Cujas 
protinas  et  vocem  mors,  et  mortem  serenitas  est  se- 
cuta.  Cujas  manus  ac  pedes  podagrae  hamore  tumes- 
centes,  et  versi  in  vulneribns  fuerant,  et  profluente 
sanie  ^  patebant.  Sed  cum  corpos  illius  ex  more  ad 
lavandum  fuisset  detectam Jta  manos  pedesque  illias 


qmm  non  possidentes,  et  qui  utuntur  hoc  mundo  tan-  B  ^^^^  reperti  sunt,  acsi  unqnam  vulneris  nihil  habuis- 


quam  non  utantur  ;  prwterit  enim  figura  hujus  mundi 
(I  Cor,  vii^  29^  seq,),  Uxorem  namque  habet,  sed 
qaasi  non  habens,  qui  sic  scit  debita  carnis  exsol- 
vere,  ut  tamen  per  eam  mundo  tota  mente  non  co- 
gatur  inhaerere.  Nam  cum  idem  rursum  egregius 
praedicator  dicat  :  Qui  hahet  uxorem,  cogitat  qum 
sunt  hujus  mundi,  qwmodo  plaeeat  uxori  (/6id.^33)^ 
ille  uxorem  habens  quasi  non  babet,  qui  sic  studet 
placere  conjugi,  ut  tamen  non  displiceat  conditori. 
Flet  quoque,  sed  tanquam  non  defleat,  qui  sic  tem- 
poralibus  damnis  afiligitur,  ut  tamen  de  aeternis  lu- 
cris  semper  animum  consoletur.  Gaudet  vero,  sed 
tanquam  non  gaudeat,  qul  sic  de  temporalibus  bonis 
hilarescit,  ut  tamen  semper  tormenta  perpetua  con- 


sent.  1627  Ductus  itaque  ac  sepultus  est,  ejusque 
conjugi  visum  est  ut  quarto  die  in  sepulcro  illios 
marmor  quod  superpositum  faerat  mutari  debuisset. 
Quod  videlicet  marmor  corpori  ejus  superpositum 
dum  fuisset  ablatam,tanta  ex  ejus  corpore  fragran- 
tia  odoris  emanavit,  ac  si  ex  pntrescenti  came  illius 
pro  vermibas  aromata  ferbuissent.  Haec  igitur  dixi  ut 
e  vicino  exemplo  ^  ostendere  possem  nonnullos  et 
siecularem  habitum  gerere,  et  saecularem  animum 
non  habere.  Qaos  enim  tales  in  mundo  necessitas 
ligat,  ut  ex  omni  parte  exui  a  mando  non  possint, 
sic  debent  ea  qu»  mundi  sunt  tenere,  ut  tamen  eis 
nesciant  ex  mentis  fractione  succambere.  Hoc  ergo 
cogitate,  et  cum  relinquere  cuncta  quae  mnndi  sunt 


sideret ;  et  in  hoc  quod  mentem  gaudio  sublevat,  n  non  potestis,  exteriora  bene  exterius  agite,  sed  ar- 

1 »: j rjr  A.1 : a    t^ :*  j-_a ;_* : ^J   ^*,. ^   t^^^i^j^t».      -KliUtl    <.;*  ^«^1 


hanc  continuo  pondere  providi  timoris  premat.  Emit 
autem,  sed  quasi  non  possidens,  qui  etad  usum  ter- 
rena  praeparat,  et  tamen  cauta  cogitatione  praevidet 
quod  haec  citius  relinquat.  Mundo  quoque  utitur,  sed 
quasi  non  utatur,  qui  et  necessaria  cuncta  exterius 
ad  vitae  suae  ministerium  redigit,  et  tamen  haec  ea- 
dem  non  sinit  suae  menti  dominari,  ut  subjecta  foris 
serviant,  et  nunquam  intentionem  animi  *  ad  alta 
tendentis  frangant.  Quicunque  ergo  tales  sunt,  eis 
profecto  terrena  omnia  non  ad  desiderium,  sed  ad 
usum  adsunt,  quia  rebus  quidem  necessariis  utuntur, 
scdnihii  habere  cum  peccato  cupiunt.  1626  De  ipsis 
quoque  rebus  habitis  quotidie '  mercedes  acquirunt, 
et  plus  gaudent  bono  opere  quam  bona  possessione. 

13.  Ac  ne  aliquibus  ista  diflicilia  esse  videantur,  j^ 
rem  de  persona  refero  quam  multi  *  vestrum  nove- 
runt,  quam  videlicet  rem  ipse  ante  triennium  in  Cen- 
tumcellensi  urbe  a  personis  fidelibus  didici.  Nuper 
namque  in  eadem  civitate  Theophanius  comes  fuit 
(Lib.  IV  Dialog,,  cap,  27),  vir  misericordiae  actibus 
deditus,  bonis  operibus  intentus,  hospitalitati  praeci- 
pue  studens.  Exercendi  comitatos  actibus  occupatus, 


'  Ita  C.  Germ.,  Gemet.  et  aiii,  ubi  in  Editis  legi- 
lur,  terrena  qucelibet. 

^  Bigot.,  ad  alia, 

^  Bigot.,  duo  priores  Gemet.,  Longip.,  Val.  CI., 
mercedes  qucvrunt. 

^  Carn.,  Gemet.  et  alii,  mecum  nocerunt, 

^  Excusi,  sedj  ut  post  ex,  Restitoimus  plus  pro  post, 


denter  interios  ad  aetema  festinate.  Nibil  sit  qaod 
desiderium  vestrae  mentis  retardet,  nnllius  vos  rei 
in  hoc  mundo  *  delectatio  impIicet.Si  bonum  diligi- 
tur,  mens  in  bonis  melioribus,  id  est  in  ccelestibos 
delectetur.  Si  malum  metuitur,  mala  animo  aeterna 
proponantur,  ut  dum  illic  esse  conspicit  et  amplius 
qaod  diligat,  et  amplius  quod  pertimescat,  hic  om- 
nino  non  baereat.  Ad  haec  agenda  habemus  mediato- 
rem  Dei  et  bominum  adjutorem  nostrum,  per  quem 
citius  cuncta  obtinebimus,  si  ad  illum  vero  amore 
flagramus,  qui  vivit,  et  regnat  cum  Patre  et  Spirita 
sancto  Deus,  in  saecula  saeculorum.  Amen. 

•  HOMILIA  XXXVII. 
Habita  ad  populum  in  basilica  beati  Sebastiani  mar- 

tyris,  die  natalis  ejus. 

LECTIO  S.  EVANO.  SEC.   LUC.  XIV,    25-33. 

In  illo  tempore,  dixit  Jesus  turhis  :  Siquisvenitad 
me,  et  non  odit  patrem  suum  et  matrem,  et  uxorem  $t 
lilios,  et  fratres  et  sorores,  adhuc  autem  et  onimam 
suam,  non  potest  meus  esse  discipulus,  Et  quinon  ba- 
julat  crucem  suam,  et  venit  post  me,  non  potest  ineus 
^sse  discipulus,  Quis  enim  ex  vobis  volens  turrim  mdi^ 

cocentibus  Mss.C.  Genn.,BeIvac.,Gemet„Carn.,etc, 

*  Sic  etiam  legendum  ex  Mss.,  non  putebant,  ut 
liabent  Vulgati. 

'  Corb.  Germ.,  Bigol.,  ostenderem. 

'"  Duo  priores  Gemet.,  dilectio, 

'  In  Corb.  est  quadragesima.  In  Later.  el  Cod« 
reg.  Suec.  trigesima  quarta. 


iS75 


SANCTI  GREGORU  MAGNl 


ire 


fUarej  non  pnus  sedem  computat  sumptus  qui  neceS"  \  tem  et  animam  suam.  Odisse  itaqne  praecipimnr  pro- 


sarii  sunt,  si  habeat  ad  perfictendum,  ne  posteaquam 
posuerii  fundamentum,  et  nonpotuerit  perficere,omnes 
qui  vidermt,  incipiant  illudere  ei,  dicentes  :  Quia  hie 
homo  coBpit  cedi^care.  et  non  potuit  consummaref  Aut 
quis  rexituruscommittei^ebellumadversus  alium  regem, 
^non  sedens  prius  cogitat  si  possitcnm  decem  millibus  oc- 
currere  ei  quicum  viginti  miUibus  venitad  sefAlioquin 
adhuc  Hlo  longe  agente,legationem  mittens,rogatea  quce 
pacis  sunt.  Sic  ergo  omnis  ex  vobis  qui  non  renuntiat 
omnibus  quce  possidet  non  potest  meus  esse  discipulM. 
1626  i.  Si  T^onslderemusy  fratres  cbarissimi, 
quaB  et  qnanta  sunt  quae  nobis  promittnntur  in  coelis 
vilescunt  animo  omnia  quae  habentur  in  terris.  Ter- 
rena  namqpie  subslantia  supernae  felicitati  comparata 


ximos,  odisse  etanimam  nostram.  Constat  ergo  quia 
amando  debet  odisse  proximum^  qni  sic  eum  odit 
sicut  semetipsnm.  Tunc  etenim  bene  nostram  aiii- 
mam  odimus,  cnm  ejus  carnalibus  desideriis  non 
acquiescimus,  cum  ejus  appetitum  frangimus,  ejns 
voluptatibus  reluctamur.  Quae  ergo  contempla  ad 
melius  ducitnr,  quasiper  odium  amatur.  Sic,  sic  ni- 
mirum,exhibere  proximis  nostris  odii  discretionem 
debemus,  ut  in  eis  et  diligamus  quod  sunt,  et  ha- 
beamus  odio  quod  in  Dei  nobis  itinere  obsistunt. 

3.  Certe  cum  Paulus  Jerosolymam  pergeret,  pro- 
pheta  Agabus  zonam  illius  apprehendit,  ^  suisque 
pedibus  alligavit,  dicens  :  Virum  cujus  h^c  zona  est 
sic  alligabunt  ^  in  Jerusalem  {Act.  xxi,   il).  Sed  is 


pondus  est,  non  snbsidium.  Temporalis  vita  aeterr  g  qui  animam  suam  perfecte  oderat  quid  dicebat  ? 


nae  viiae  comparata  mors  est  potius  dicenda  quam 
vita.  Ipse  enim  quotidianus  defectus  corruptionis 
quid  est  aliud  quam  quaedam  prolixitas  mortis?Quae 
autem  lingua  dicere,  vel  quis  intellectus  capere  suf- 
ficit  illasupernae  civitatis  qnantasintgaudia,augeIo- 
rum  choris  interesse,  1627  cum  beatissimis  spiri- 
tibus  gloriae  conditoris  assistere,  praesentem  Dei  vul- 
tum  cernere,incircumscriptum  lumen  videre,  nullo 
mortis  metu  affici,  incorruptionis  perpeluu3  munere 
laetari?  Sed  ad  hsecauditainardescitanimusjamque 
illic  cupit  assistere,  ubi  se  sperat  sine  fine  gaudere. 
Sed  ad  magna  praemia  perveniri  non  potest,  nisiper 
magnos  labores.Unde  et  Paulus  egregius  praedicator 
dicit :  *  Non  coronabitur  nisi  qui  legitime  certaverit(II 


Eyo  non  solum  alligari,  sed  et  mori  in  Jerusalem  pa- 
ratus  sumpro  nomine  Domini  Jesu  ChrisU  {Ibid.,  i2), 
nec  facio  animam  meam  pretiosiorem  quam  me  (Act, 
XX,  Vk).  Ecce  quomodo  animam  suam  amando  ode- 
rat,  imo  odiens  amobat,  quam  cupiebat  pro  Jesu 
morti  tradere,  ut  hanc  ad  vitam  de  peccati  morte 
suscitaret.  Ab  hac  ergo  discretione  odii  nostri  tra- 
hamus  formam  ad  odium  proximi.  Ametur  quilibet 
in  hoc  mundo  etiam  adversarius,  sed  in  via  Dei  con* 
trarius  non  amctur  etiam  propinquus.  Quisquis  enim 
jam  aeterna  concupiscit,  in  ea  quam  aggreditur, 
causa  Dei,  extra  patrem,  extra  matrem,  extra  uxo~ 
rem,  extra  filios,  extra  cognatos,  extra  semetipsum 
fieri  debet,  ut  eo  verius  cognoscat  Denm,  qno  in 


Tim.  II,  5).  Delectet  ergo  mentem  magnitudo   prae-  p  ejus  causaneminem  recognoscit.MuItumnamqueest 

.  __  ,1  -T.Vi t i__    _!»__» •_. »• «.r_    J: l-_ 


miorum,  sed  non  deterreat  certamen  laborum.Unde 
1628  ad  se  venientibus  Veritas  dicit  :  Si  quis  ve- 
nit  ad  me,  et  non  odit  patrem  suumetmatrem,  etuxo- 
rem  et  filios,  et  fratres  et  sorores,  adhuc  autem  et 
animam  suam,  non  potest  meus  esse  discipulus. 

2.  Sed  percontari  libet  quomodo  parentes  et  car- 
naliter  propinquos  praecipimur  odisse,  qui  jubemur 
et  inimicos  diligere?  Et  certeVeritas  de  uxore  dicit: 
Quod  Deus  conjunxit,  homo  non  separet  {Matth.  xix, 
6).  EtPauIus  ait  :  Viri,  diligite  uxores  vestras,  sicut 
et  Christus  Ecclesiam  {Eph.  v,  25).  Ecce  discipulus 
uxorem  diligendam  prscdicat,  cum  magister  dicat  : 
Qui  uxorem  non  odit,  non  potest  mcM  esse  discipnlus, 
Nunquid  aliud  judex  nuntiat,  aliud  praeco  clamat  ? 
An  siuiul  etodisse  possumus,  etdiligere?Sedsi  vim 
praecepti  perpendimus,  utruraque  agere  per  discre- 
tionem  valemus,  ut  eos  qui  nobis  carnis  cognatione 
conjuncti  sunt,^  et  quos  proximos  novimus,  diliga- 
mus,  et^uos  adversarios  in  via  Dei  patimur  odiendo 
et  fugiendo  nesciamus.  Quasi  enim  per  odium  diligi- 
tur  qui  carnaliter  sapiens,  dum  prava  nobis  ingerit, 
non  auditur.  Ut  autem  Dominus  demonstraret  boc 
erga  proximos  odium  nonde  *  inaffectione  procedere, 
sed  de  charitate,  addidit  protinus,  dicens  :  Adhuc  au- 


D 


quod  carnales  affectus  intentionem  mentis  diverbe- 
rant,  ejusque  aciem  obscurant  ;  quos  tamen  neqoa- 
quam  noxios  patimur^  si  eos  premendo  teneamus. 
Amandi  ergo  sunt  proximi,  impendenda  est  charitas 
omnibus  et  propinquis  et  extraneis,  nec  tamen  pro 
eadem  charitate  a  Dei  amore  flectendum. 

4.  Scimus  autem  quia  cum  de  terra  Philisthiim 
1629  arca  Domini  ad  terram  Israelitarum  rediret. 
plaustro  superimposita  est,  et  vacc»  plaustro  sub- 
junctae  sunt,  quae  fetae  fuisse  memorantur,  quarum 
filios  clauseruntdomi.  Etscriptum  est :  Ibani  autem 
in  directum  vaccce  per  viam  qua  ^  duciX  Bethsames, 
et  uno  itinere  gradiebantur,  pergentes  et  mugentes,  et 
7wn  declinabant  neque  ad  dexteram,  neque  ad  sini^ 
slram  {1  Reg.  vi,  i2).  Quid  ergo  vaccae  nisi  fideles 
quosque  in  Ecclesia  designant,  qui  dum  sacri  eloqnii 
praecepta  considerant,  quasi  superimpositam  Domini 
arcam  portant  ?  De  quibus  hoc  etiam  est  notandum, 
quod  fuisse  fetae  <nemorantur,  quia  sunt  pleriquequi 
in  via  Dei  intrinsecus  positi,  foris  camalibus  affecti- 
bus  ligantur ;  sed  non  dcclinant  a  recto  itinere,  qni 
Arcam  Dei  portant  in  mente.  Ecce  enim  vaccae  Be- 
thsames  pergunt.  Bethsames  quippe  dicitur  domus 
solis  ;  et  Propheta  ait  :  Vobis  autem  ^qui  timetis  Do- 


^  Belvac,  nonne  sedens  prius. 

*  Gemet  et  Bigot.,  non  coronabitur  quis,  nisi. 
^  Belvac,  et  quo  prox...  et  quo  adversarios. 

*  Sic  suadent  le^ere  C.Germ.,  BeIv.,Corb.,  primus 
Geujet.,etc.,cum  m  Edit.  legatur,  non  de  ajfectione. 


^  Bigot.,  suosque pedes  alligavit. 
^  Hic  Ed.  inseruerunt /ttdeei,  renitentibus  Mss.  C. 
Germ.,  Gemet.,  elc. 
^  Gemet.,  C.  Germ.  etplur.,  Bethsamis, 
^  Bigot.,  qui  timetis  nomen  Ihmini. 


1277 


HOMIUARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  H.  —  HOMIL.  XXXVIU. 


1S78 


niinum  orietur  8oljustitus{Malach,iy,  2).  Si  ergoad  A 
ioterni  solis  habitationem  tendimns,  dignnm  profecto 
est  ut  de  Dei  itinere  pro  carnalibus  affectibns  non 
decUnemns.  Tota  enim  virtute  pensandum  est  quod 
vaccae  Dei  plaustro  suppositae  pergunt  et  gemunt : 
dant  ab  iutimis  mugitus,  et  tamen  ab  itinere  non 
deflectunt  gressus.  Sic  nimirum  praedicatores  Dei, 
sic  fideles  quique  esse  intra  sanctam  Ecclesiam  de- 
bent,  ut  compatiantur  proximis  per  charitatem,  et 
lamen  de  via  Dei  non  exorbitent  percompassionem. 

5.  Hoc  ipsum  vero  animae  odium  qualiter  exhiberi 
debeat,  Veritas  subdendo  manifestat,  dicens :  Qui 
mn  bajulat  crucem  suam,  '  et  venit  post  me,  non  po- 
test  meu$  esse  discipulus,  Crux  quippe  a  cruciatu  di- 
citur.  Et  duobus  modis  crucem  Domiui  bajulamus, 
cum  aut  per  abstinentiam  carnem  afficimus,  aut  per  g 
compassionem  proximi  necessitatem  illius  nostram 
putamus.  Qui  enim  dolorem  exhibet  in  aliena  neces- 
sitate,  crucem  portat  in  mente.  Sciendum  vero  est 
quod  sunt  nonnulli  qui  carnis  abstinentiam  non  pro 
Deo,  sed  pro  inani  gloria  exhibent.  Et  sunt  plerique 
qui  compassionem  proximo  non  spiritaliter,  sed  car- 
naliter  impendunt,  ut  ei  non  ad  virtutem,  sed  quasi 
miserendo  ad  culpas  *  faveant.  Hi  itaque  crucem 
quidem  videntur  ferre,  sed  Dominum  non  sequun- 
tur.  Unde  recte  haec  eadem  Veritas  dicit :  Qui  non 
hajulat  crucem  suam,  et  ventt  post  me,  non  potest 
meus  esse  discipulus,  B^ulare  etenim  crucem  et  post 
Dominum  ire,  est  vel  carnis  abstinentiam,  vel  com- 
passionem  proximo  pro  studio  aeternae  intentionis 
cxhibere.  Nam  quisquis  haec  pro  temporali  intentio*  p 
ue  exhibet,  crucem  quidem  bajuiat,  sed  ire  post  Do- 
minum  recusat. 

6.  Quia  vero  sublimia  praecepta  data  sunt,  pro- 
tinus  comparatio  aedificandaesublimitatis  adjungitur, 
cum  dicitur :  Quis  enim  ex  vobis  volens  turrim  cedifica' 
re,  non  prius  sedens  computat  sumptus  qui  necessarii 
sunt,  sihabeat  ad  perficiendum,  neposteaquam  posue- 
rit  fundamentum,  et  non  potueritperficere,omnes  qui 
viderint,  incipiant  ei  illudere  dicentes :  Quia  hic  homo 
(uepit  cedilicare,  et  non  potuit  consummare  f  Omne 
quod  agimus  praevenire  per  studium  considerationis 
debemus.  Ecce  enim,  juxta  Veritatis  vocem,  qui 
turrim  aedificat  prius  aedificii  sumptus  parat.  Si  igi- 
tur  humilitalis  turrim  construere  cupimus,  1630 
prius  nos  praeparare  contra  adversa  hujus  saeculi  D 
deberaus.Hoc  etenim  inter  terrenum  et  coeleste  aedi- 
ficiuin  distat,  quod  terrenum  aedificium  expensas 
colligendo  construitur,  cceleste  vero  aedificium  ex- 
pensas  dispergendo.  ^  Ad  illud  sumptus    facimus, 

si  non  habita  colligamus,  ad  istud  sumptus  faci- 
mus,  si  et  habita  relinquamus.  Istos  sumptus  dives 
ille  habere  non  potuit,  qui,  multas  possessiones 
possidcns,  luagistrum  requisivit,  dicens:   Mayister 


bone,  quid  faciens  vitam  (Bternam  possidebo  (Matth^ 
XIX,  16)  ?  Qui  cum  praeceptum  relinquendi  omnia 
audisset,  tristis  abscessit,  et  inde  est  angustatns  iii 
mentc,  unde  foris  fuit  latior  in  possessione.  Quia 
enim  in  hac  vita  amabat  sumptus  celsitudinis,  ten- 
dendo  ad  aetemam  patriam  habere  noluit  sumptus 
humilitatis.  Considerandum  vero  est  quod  dicitur  : 
Omnes  qui  viderint  incipiant  illudere  ei,  quia,  juxta 
Paali  vocem,  Spectaculum  facti  sumus  mundo,  angeHs 
ethominibm  {I  Cor,  iv,9).  Et  in  omne  quod  agimus 
considerare  occaltos  nostros  adversarios  debemuSy 
qui  semper  nostris  operibus  insistunt,  semper  ex  no- 
stro  defectu  gratulantur.  Quos  Propheta  intuens, 
ait:  Deus  meus,  in  te  confido,  nonerubescam,  neque  tr* 
rideant  me  inimici  mei  {Psal.  xxiv,  2,  3).  In  bonis 
enim  operibus  intenti,  nisi  contra  malignos  spiritus 
^  sollicite  vigilemus,  ipsos  irrisores  patimur,  quos 
ad  malum  persuasores  habemus.  Sed  quia  de  con- 
struendo  aedificio  comparatio  data  esl,  nunc  ex  mi- 
nori  ad  majus  similitudo  subditur,ut  ex  rebus  mini- 
niis  majora  pensentur.  Nam  sequitur:  Aut  quis  rex 
iturus  committere  bellum  adversus  alium  regem,^  non 
sedens  prius  cogitat  si  possit  cum  decem  millibus  occur- 
rere  ei  qui  cum  viginti  millibus  venit  ad  se?  Alioquin 
adhuc  illo  longe  agente,  legationem  mittens,  rogat  ea 
quee  pads  sunt,  Rex  contra  regem  ex  aequo  venit  ad 
praelium,  et  tamen  si  se  perpendit  non  poss^  suffi- 
cere,  Icgationem  mittit,  et  ea  quae  pacis  sunt  postu- 
lat.  Quibus  ergo  nos  lacrymis  veniam  sperare  debe- 
mus,  qui  in  illo  tremendo  examine  cum  Rege  nostro 
ex  xquo  ad  judicium  non  venimus,  quos  nimirum 
*  conditio,  infirmitas^  et  causa  iuferiores  exhibet  ? 

7.Sed  fortasse  jam  mali  operis  culpas  abscidimus, 
jam  pra\a  quaeque  exterius  declinamus ;  nnnquid 
reddendam  rationem  cogitatlonis  nostrae  sufficimus? 
Nam  cum  viginti  millibus  venire  dicitur  is  contra 
quem  minime  sufficit  iste  qui  cum  decem  milliboa 
venit.Decem  millia  quippe  adviginti  millia  simplum 
ad  duplum  sunt.  Nos  autem  si  multum  proficimua, 
vix  exteriora  nostra  opera  in  rectitudine  servamus. 
Nam  et  si  jam  luxuria  carnis  abscissa  est,  tamen 
adhuc  a  corde  funditus  abscissa  non  est.  Ille  autem 
qui  judicaturus  venitexteriora  simul  et  interiora  ju- 
dicat,  facta  pariter  et  cogitationes  pensat.  Cum  du- 
plo  ergo  exercitu  contra  simplum  venit,qui  nos  vix 
in  solo  opere  praeparatos  simul  de  opere  et  cogita* 
tione  discutit.  Quid  ergo  agendum  est,  fratres,  nisl 
ut  dum  noscumsimploexercitucontraduplam  illius 
sufficere  non  posse  conspicimus,  dum  adhuc  longe 
est,  legationem  mittamus^  et  rogemus  ea  quae  pacis 
sunl  ?  Longe  enim  esse  dicitur,  qui  adhuc  praesens 
per  judicium  non  videtur.  Mittamus  ad  hunc  legatio- 
nem  lacrymas  nostras,  mittamus  misericordiae  opera, 
1631  mactemus  in  ara.ejus  hostias  placationis. 


'  idem,  et  sequitur  me. 
*  Primus  Carn.,  foceant. 

^  Additur  inBigot.  coHigimm.EX  paulo  post/ta&ere 
noluit,  pro  habere  non  potuit. 
^  luterseritur  in  primo  Carn.  atque  contra  con* 


temptores  ipsos  sollicite,  etc. 

'-*  Belvac,  nonne  sedens. 

^  Gemet.  et  primus  Carn.,  coiuiitio  infirmilatis. 
Bigot.^  Longip.,.VaI.  Cl.,  secundus  Carn.,  conditio- 
nis  infirmitas» 


1279 


SANCTI  GREGORU  MAGNl 


1280 


cognoscamus  nos  cum  eo  in  judicio  non  posse  con-  A  pergeret,  sed  rursus  infirmitas  cordis  impedimeaio 


tendere;  pensemus  virtutem  ejus  fortitudinis,  roge- 
mus  ea  quae  pacis  sunt.  Haec  est  nostra  legatio,  quae 
regem  venientem  placat.  Pensate,  fratres,  quam  be- 
nignum  sit  quod  is  qui  suo  adventu  valet  opprimere 
tardat  venire.  Mittamus  ad  hunc,  ut  diximus,  lega- 
tionem  nostram,  fluendo,  tribuendo,  sacras  hostias 
offerendo.  Singutariter  namque  ad  absolutionem 
nostram  oblata  cum  lacrymis  et  beiiignitate  mentis 
sacri  altaris  hostia  sufTragatur,  quia  is  qui  in  se  re- 
surgens  a  mortuis  jam  non  moritur,  adhuc  per  hanc 
insuomysterio  pronobisiterumpatitur.Nam  quoties 
ei  hostiam  suae  passionis  offerimus,  toties  nobis  ad 
absolutionem  nostram  passionem  illius  reparamus. 

8.  Multofi,  ut  arbitror,  vestrum,  fratrescharissimi. 


facta  est  indicandae  revelationis ;  et  ad  admonitionem 
quoque  iteratae  jussionis  obduruit  pergere,  et  quae 
viderat  manifestare  neglexit.  Sed  quia  magnam  man- 
suetudinem  contemptae  gratiae  major  se  qui  1632 
solet  ira  vindictae,  '  visione  tertia  Dominus  appa- 
rens,  jam  verbis  addidit  verbera,  et  tam  districta 
caede  mactatus  est,  ut  in  eo  duritiam  cordis  emolii- 
rent  vulnera  corporis.  Surrexit  ergo  eruditus  ex  ver- 
bere,  perrexit  ad  episcopum,  eumque  jam  ex  more 
juxta  beati  Juvenalis  martyris  sepulcrum  aui  ofiTeren- 
dum  sacriiicium  consistentem  reperit,  secretum  a 
circumstantibus  petiit,  seque  ejus  pedibus  prostravit. 
Cumque  eum  ubertim  flentem  episcopus  vix  ad  se 
tevare  potuisset,  lacrymarum  causas  cognoscere  stu- 


contigit  nosse  hoc  quod  volo  ad  memoriam  vestram  B  duit.  llle  vero,  ^  relaturus  ordinem  visionis,  prius 


narrando  revocare.  Non  longe  a  nostris  fertur  teni- 
poribus  factum  quod  quidam  ab  hostibus  captus 
longe  transductus  est  {Lib,  iv  Dialog.,  cap,  57)  ; 
cumque  diu  teneretur  in  vinculis,  eum  uxor  sua  cum 
ex  eadem  captivitate  non  reciperet,  exstinctum  pu- 
tavit.  Pro  quojam  velut  mortuo  hostias  hebdomadi- 
bus  singulis  curabat  offerre.  Cujus  toties  vincula 
solvebantur  in  captivitate,  quoties  ab  ejus  conjuge 
oblatae  fuissent  hostiae  pro  animae  ejus  absolutione. 
Nam  longa  post  tempora  reversus,  admirans  valde 
suae  indicavit  uxori  quod  diebus  certis,  hebdomadi- 
bus  singulis,  ejusvincuIasoIvebantur.Quos  videiicet 
dies  ejus  uxoratque  horas  discutiens,  tunceum  reco- 
gnovit  absolutum,  cum  pro  eosacrificium  meminerat 


vestimento  exhumeris  devoluto,  detexit  plagascor- 
poris^  ut  ita  dicam,  testes  veritatis  et  culpae,  mon- 
stravit  quanta  animadversione  districtionis  membra 
illius  ^  accepta  verbera,  livore  inflicto,  sulcaverant. 
Quae  mox  ut  episcopus  vidit,  exhorruit,  el  quis  sibi 
talia  facere  praesumpsisset  cum  magnae  obstupefac- 
tionis  vocibus  inquisivit.  At  ille  respondit,  haec  se 
pro  ipso  fuisse  perpessum.Excrevit  cum  terrore  ad- 
miratio  ;  sed  nullas  jam  presbyter  inqnisitioni  ejus 
moras  adjiciens,  secretum  revelationis  aperuit,  ei- 
que  jussionisdominicae  per  ea  quae  audierat  verba 
narravit,  dicens  :  Age  quod  agis,  operare  quod  ope- 
raris,  non  cesset  manus  tua,  non  cesset  pes  tuus ; 
natali  apostolorum  venies  ad  me,  et  retribuam  tibi 


oblatum.Hincergo, fratres  charissimi,hinc  cerU  con-  ^  nj^rcedem  tuam.  Quibus  auditis,  episcopussc  m  ora- 

tionem  cum  magna  cordis  contritione  prostravit,  et 
qui  oblaturus  sacrificium  ad  horam  tertiam  venerat, 
hoc  pro  extensae  orationis  magnitudineadhoram  no- 
nam  usque  protelavit.  Atque  ex  illo  jam  die  magis 
magisque  aucta  sunt  ei  lucra  pietatis  ;  factusque  est 
tam  fortis  in  opere  quam  certus  ex  munere,  quippe 
qui  eum,  cui  ipse  debitor  fuerat,  ex  ea  promissione 
jam  coeperat  haberedebitorem.  Huic  autem  consue- 
tudo  fuerat,  annis  singulis,  natalitio  apostolorum  die 
Romamvenire;jamque  ex  hacrevelationesuspectus, 
vciiire  juxta  morem  noluit.  Eodem  ergo  temporesol* 
licitusfuit,  secundo  quoque  anno  vel  tertio  in  mortis 
sua)  exspectatione  suspensus,  quarto,  quintoque,  et 
sexto  similiter.  Qui  desperare  jam  de  veritate  reve- 

nutritus,referente,  cognovi.  Aiebal  enim  quod  qua-  D  lationis  poterat,  si  verbis  fidein  verbera  non  fecis- 


sideratione^  coIligite,obIata  a  nobis  hostia  sacra  quan 
tum  innobissolverevaleat  ligaturam  cordis^si  oblata 
ab  altero  potuit  in  altero  solvere  vincula  corporis. 

9.  Multi  vestrum,  fratres  charissimi,  Cassium  Nar- 
niensis  urbis  episcopum  noverunl,  cui  mos  erat  quo- 
tidianas  Deo  hostias  offerre,  ita  ut  pene  nullus  dies 
vitae  ejus  abscederet  quo  non  omnipotenti  Deo  hos- 
tiam  placationis  immolaret  {Lih,  iv  Dialog.,  cap. 
56).  Cui  cum  sacrificio  valde  etiam  concordabat  vita. 
Nam  cuncU  quae  habebat  in  cleemosynis  tribuens,cuin 
ad  horam  offerendi  sacrificii  venisset,  velut  totus 
in  lacrymis  aefluens,  semetipsum  cum  magna  cordis 
contritione  mactabat.  Cujus  et  vitam  et  exitum, 
quodam  venerabilis  vitae  Diacono,  qui  fuerat  ab  eo 


dam  nocte  ejus  presbytero  per  visum  Dominus  asti- 
tit,  dicens  :  Vade  et  dic  episcopo  :  Age  quod  agis, 
operare  quod  operaris,  non  cesset  pes  tuus,  non  ces- 
set  manus  tua  ;  natali  apostolorum  venies  ad  me,  et 
retribuam  tibi  mercedem  tuam.  Surrexit  presbyter, 
sedquiae  vicino  apostolorum  natalitiusdies  immiiio- 
bat,  tam  propinqui  cxitus  diem  episcopo  nuntiare 
pertimuit.  Alia  nocte  Dominus  rediit,  ejusqueinobe- 
dientiam  veheinenter  increpavit,  atque  eadem  jussio 
nis  suae  verba  retexuit.  Tunc  presbyter  surrexit  ut 


s^nt.  Cum  ecce  anno  septimo  usque  ad  exspectati 
natalis  sacras  vigilias  incoluinis  pervenit ;  sed  lenis 
huncin  vigiliis^^calorattigit,  atqueipso  die  natalitio 
filiis  suis  se  exspectantibus,  missarum  solemnia  im- 
plere  se  posse  recusavit.  illi  vero  quia  de  ejus  eraut 
pariter  egressione  suspecti,  simul  ad  eum  orones  ve- 
ncrunl,  sese  unanimiterastringentesut  dieeodem  ne- 
quaquaui  acquiescereut  missarum  *  solemnia  cele- 
brari,  nisi  pro  eis  apud  Dominum  1633  idem  an- 
lisles  suus  inlercessor  accederet.  Tunc  ille,  compul- 


*  Bigot.,  coUigitur, 

*  Priinus  Carn.,  visione  tevlia  vict. 

*  Idem,  revelaturus. 


'*  Duo  priores  Gemet.,  accepta  vulnera. 
^  Duo  Carnot.  et  Bigot.,  aolor  attigit. 
^  Primis  Carn.>  tolemnia  implei-e. 


lisi 


HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  LIH.  II.  —  HOMIL.  XXXVUI. 


im 


sas,  in  cpiscopii  oratorio  missas  fecit^  et  mann  sna  A  regnum  calorum  homini  regi  qui  fecit  nuptias  filio  tuo. 


corpns  dominicnm  pacemqne  omnibns  tribnit.  Qni 
cnncto  ministerio  oblati  sacrificii  perftcto,  ad  lectn- 
lum  rediit,  ibiqne  jacens,  dnm  sacerdotes  snos  ac 
ministros  circnmstetisse  cerneret,qna8i  vale  nltimnm 
dicens,  de  servando  eos  vinculo  cbaritatis  admone- 
bat,  et  qnanta  debuissent  concordia  inler  se  nniri 
praedicabat.  Cnm  subito  inter  ipsa  sanctae  exhorta- 
tionis  verba,  voce  terribili  clamavit,  dicens  :  Hora 
est.  Moxqne  assistentibns  ipse  snis  manibns  linteum 
dedit,  quod  ex  more  morientium  sibi  contra  faciem 
tenderetnr.  Qno  tenso,  spiritnm  emisit,  sicqne  sancta 
illa  anima,  ad  gandia  aeterna  perveniens,  a  carnis 
corrnptione  solnta  est.  Quem,  fratres  charissimi, 
quem  vir  iste  in  morte  sna  imitatns  est,  nisi  enm 


et  misit  sarvos  mos  vocare  invitatos  ad  nuptias,  et  no- 

lehant  venire.  Iterum  misit  alios  servos,  dicens  :  Didte 

invitatis  :  Ecce  prandium  nieum  paravi.  tauri  mei  et 

altilia  occisa  sunt.  ei  omnia  parata,  venite  ad  nuptioi, 

Illi  autem  neglexe)^nt,  et  abierunt,  alius  in  villam 

suam,alius  vero  ad  negotiationem  suam  :  reliquivero 

ienuerunt  servos  ejus,  etcontumeliisalfectos  occiderunt, 

Rex  autem  cum  audissei,  iratus  est;  et,  missis  exeT" 

ciiibus  suis,  perdidit  homicidas  illoSj  et  civitatem  t2- 

lorvm  succendit.  Tuncait  servis  suis  :  Nuptias  quidem 

paratCB  sunt,  sed  qui  invitati  erant  non  fuerunt  digni. 

Ite  ergo  ad  exitus  viarum,etqu4)scunque  inveneritiivO' 

cate  ad  nuptias.  Et  cgressi  servi  ejns  in  vias,  congre- 

gaverunt  omnes  quos  invenerunt,  malos  et  bonos^  et 


qnemin  vita  snafneratcontempIatns?Dicens  enim  :  ^  impletcesunt  nuptiadiscumbentium.Intravitautemrex 


Hora  est,  de  corpore  exiit,  qnia  et  Jesns.  pcractis 
omnibns,  cnm  dixisset :  Consummaium  est,  inclinato 
capite,  tradidit  spiritum  (Joati.  xix,  30).  Quod  ergo 
Dominus  ex  potestate,  hoc  egit  famnlns  ex  voca- 
tione. 

10.  Ecce  qnotidianae  hostise  illa  cnm  eleemosynis 
et  lacrymis  missa  legatio  qnantam  cnm  Rege  ve- 
niente  gratiae  pacem  fecit.  Relinqnat  ergo  omnia  qni 
potest.  Qni  autem  relinqnere  omnia  nonpotcst,cum 
adhuclonge  estRex,Iegationem  mittat,  lacrymamm, 
eleemosynarnm,  hostiamm  mnnera  offerat.  Vnlt 
enim  placari  precibus,  qni  scit  quia  portari  non 
possit  iratus.Quod  adhuc  moram  facit  venire,  lega- 
tionem  pacis  sustinet.  Venisset  jam  namque  si  vellet, 


ut  videret  discumbentes ;  et  vidit  ibi  hominem  non  ve- 
stUum  veste  nuptiali,  et  ait  illi :  Amice,  quomodo  hue 
intravisti  nonhabensvestem  nuptialem?  Atille  obmutmt. 
Tunc  dixit  rex  ministris  :  lAgatis  manibus  ejut  $t  pe- 
dibus,  mittite  eum  in  ten^ras  exteriores,  Ibi  erit  fieius 
et  stridor  dentium.  Multi  enim  sunt  vocati,  pauci  vero 
electi. 

1634  i.  Textum  lectionis  evangelicae,  fratres 
charissimi,  volo,  si  possum,  sub  brevitate  transcur- 
rere,ut  in  fine  ejus  valeam  ad  loquendum  largius  vaca- 
re.  Sed  quaerendnm  prins  estan  haec  apud  MatthaBom 
ipsa  sit  lectio  quae  apudLucamsub  appellatione  cca- 
ns  describitur  {Luc.  xiv,  16,  seq.).  Et  quidem  sunt 
nonnulla  quae  sibi  dissona  esse  videntur,  quia  hic 


et  cnnctos  snos  adversarios  tmcidasset.  Sed  etqnam      prandium,  iilic  coena  memoratur:  hic  qui  ad  nu- 


terribilis  veniet  indicat,  et  tamen  ad  veniendum  tir 
dat,  qnia  non  vult  invenire  qnos  puniat.  Reatnm  no- 
bis  contemptus  nostn  denuntiat,  dicens  :  Sic  ergo 
omnis  ex  vobisqui  nonrenuntiatomnibus  quo! possidet, 
non  potesl  meus  esse  discipulus ;  et  tamen  sperandae 
salutis  remedium  confert,  quia  qui  per  iram  non 
potest  ferri,  per  postulatae  pacis  vnlt  legationem  pla- 
cari.  Lavateergo,fratres  charissimi,  lacrymis  macn- 
las  peccatorum,  eleemosynis  tergite,  sacris  hostiis 
expiate.  Nolite  possidere  per  desiderinm  quae  adhnc 
per  usum  minime  reliquistis.  Spem  in  solo  Re- 
demptore  figite,  ad  aeternam  patriam  mente  transite. 
Si  enim  nil  in  hoc  mnndo  jam  amando  possidetis. 
etiam  possidendo  cuncta  reliqnistis.  Ipse  nobis  gan- 


ptiat  non  dignis  vestibus  intravit  repulsus  est^  illic 
nnllus  qui  intrasse  dicitur  repulsus  esse  perhibetur. 
Qua  ex  re  recte  colligitur  quod  et  hic  per  nnptias 
praesens  Ecclesia^  et  illic  per  ccenam  aeternum  et  nl- 
timum  convivium  designatur,  quiaethancnonnulli 
exituri  intrant,  et  ad  illud  quisquis  semel  intraverit 
nltenus  non  exibit.  At  si  quis  forte  contendat  hanc 
eamdem  esse  lectionem,  ego  melius  puto,  salya 
fide,  alieno  intellectui  cedere,  quam  contentionibus 
deservire,  quoniam  et  intelligi  congrue  forsitan  po- 
test  qnia  de  projecto  eo  qui  cum  nnptiali  veste  non 
venerat  quod  Lucas  tacuit  Matthaeus  dixit.  Quod  Tero 
per  illum  coena,  per  hunc  autem  prandium  dicitor, 
nequaquam  vel  hoc  nostrae  intelligentiae  obsistit,  qnit 


dia  desideraU  concedat,  qui  nobis  aeteraae  pacis  re-  ^^^^  ^  ^^^^  ^^  ^p^^  antiquos  quotidie  prao 
media  contulit,  Jesus  Christns  Dominus  noster,  *  qui  D  ^^^  ^^^^^^  .^^^^^  quoque  prandium  coena  voca- 
vivit  et  regnal  cum  Patre  in  unitate  Spiritus  sancti      j^^^^j. 

2.  Saepe  autem  jam  me  dixisse  memini  quod  ple- 
ramque  in  sancto  Evangelio  regnum  ccBlorum  pra- 
sens  Eccleaia  nominatur.  Cougregatio  quippe  jufto- 
ram  regnum  coelorum  dicitur.  Quia  enim  per  pro- 
phetam  Dominus  dicit  :  Ccelum  mihi  sedes  est  (hed. 
Lxvi.  1) ;  1635  et  Salomon  ait :  ^  Animajusti  «edf* 
est  sapientia{Sap,  vu,27);  Paulusetiam  dicit :  Gfcrt- 


Deus,  per  omnia  saecula  siaecnlornm.  Amen. 

»  HOMILIA  XXXVm. 
Habita  ad  populnm  in  basilica  beati  Clementis 

'  martyris. 

LBCTIO  S.   BVANG.  SEC.   MATTH.  XXII,   1-13. 

In  illo  tempore,  *  loquebatur  Jesus  principibus  «a- 
cerdotum  et  Pharisans  in  parabolis,  dicens  :  Simile  est 


^  Duo  priores  Gemet.  cui  eum  Patre  et  Spiritu 
sancto  honor  et  imp.  per,  etc. 

*  Est  vigesima  quinta  in  Corb.,vigesimaoctavain 
Later.  et  vigesima  nona  in  Cod.  reg.  Snec. 


3  In  Corb.  Germ.,   Lateran.,  Cod.  reg.  Siiec., 
priori  Gemet.  et  nonnullis,  non  legitur  martyru. 
*  Belv.,  dieebat  Jesus  turhis :  SimiU  est,  etc. 
»  Locus  hic  jam  laudatus  est  a  sancto  Doetore, 


1283 


SAXCTI  GREGORII  MAGNI 


im 


stum  Dei  vUrMem  et  Dei  sapientiam  {1  Cor,  i.  H) ; 
liqnido  colligere  debemns  quia  si  Deus  sapientia,  ani- 
ma  autem  justi  sedes  sapientiae,  dum  coelum  dici- 
tur  sedes  Dei,  coelum  ergo  est  anima  justi.  Uinc  per 
Psalmistam  de  sanctis  praedicatoribus  dicitnr  :  Casli 
enarrant  gloriam  Dei  (Psal.  xviii,  2).  Regnum  ergo 
coelorum  est  Ecclesia  justorum,  quia  dum  eorum 
corda  in  terra  nil  ambiunt,  per  hoc  quod  ad  su- 
perna  suspirant,  jam  in  eis  Dominus  quasi  in  ccele- 
stibus  regnat.  Dicatur  ergo  :  Simile  est  regnum  cce- 
lorum  homini  regi,  qui  fecit  nuptias  filio  suo. 

3.  Jam  intelligit  charitas  vestra  quis  est  iste  rex, 
regis  filii  pater :  ille  nimirum  cui  Psalmista  ait :  Deus 
judicium  tuum  regi  da,  et  justitiam  tuam  filio  regis 
(PsaL  Lxxi,  1).  Qui  fecitnuptias  filiosuo.  Tuncenim 
Deus  pater  Deo  filio  suo  nuptias  fecit,  quando  hunc 
in  utero  Virginis  humanaenaturaeconjunxit.quando 
Deum  ante  saecula  fieri  voluit  hominem  in  fine  sae- 
culorum.  Sed  quia  ex  duabus  personis  fieri  soletisla 
conjunclio,  absit  hoc  ab  intellectibus  nostris,  ut  per. 
sonam  Dei  et  hominisRedemptorisnostri  JesuCbri- 
sti  ex  duabus  personis  credamus  unilam.  Ex  duabus 
quippe  atque  in  duabus  hunc  naturis  existere  dici- 
mus;  sed  ex  duabus  personis  compositum  credi,  ut 
nefas,  vitamus.  Apertius  ergo  atque  securius  dici 
potestquia  in  hoc  Pater  regi  Filio  nuptias  fecit,  quo 
ei  per  incarnationis  mysterium  sanctam  Ecclesiam 
sociavit.  Uterus  autem  genitricis  Yirginis  hujus 
sponsi  thalamus  fuit.  1636  Unde  et  Psalmista  di- 
cit  :  In  sole  posuit  tabemaculum  suum,  et  ipse  tan- 
quam  sponsus  procedens  de  thalamo  suo  (Psal,  xviii, 
6^.  Tanquam  sponsus  quippe  de  thalamo  soo  pro- 
cessit,quiaad  conjungendam  sibi  Ecclesiam  incarna- 
tus  Deus  de  incorrupto  utero  Yirginis  exivit.  Misit 
ergo  servos  suos  ut  ad  istas  nuptias  amicos  invita- 
rent.  Misit  semel,  misit  iterum  quia  incarnationis 
dominicae  praedicatores,  et  prius  prophetas,  et  post- 
modum  apostolos  fecit.  Bis  itaque  servos  ad  invi- 
tandum  misit,  quia  incarnationem  Unigeniti  et  per 
prophetas  dixit  futuram,  et  per  apostolos  nuntiavit 
factam.  Sed  quia  hi  qui  prius  invitati  sunt  ad  nu- 
ptiarum  convivium  venire  noIuerunt,in  secunda  in- 
vitatione  jam  dicitur  :  Ecce  prandium  meum  paravi^ 
tawi,  mei  et  altHia  occisa  sunt,  et  omnia  paraia. 

4.  Quid  in  turis  vel  altilibus,  fratres  charissimi, 
nisi  Novi  ac  Yeteris  Testamenti  patres  accipimus? 
Quia  enim  vulgo  loquor,  etiam  ipsa  me  necesse  est 
verba  evangelicae  lectionis  explanare.  Altilia  enim 
saginata  dicimus ;  ab  eo  enim  quod  est  alere,  altilia 

iib.  xxix  Moral.,  num.  55,  ubi  nostras  conjecturas 
ex  parte  jam  protulimus.  Eadem  sententia,  tanquam 
ad  sacranl  Scripturam  pertineat,  adducitur  ab  Augu- 
stino  in  psal.  xlvi,  ad  vers.  9,  et  frequentius  a 
Bemardo,  scilicet  serm.  i  in  Purificatione,  serm.  5 
de  verbis  Isaiae^  et  serm.  27  in  Cant.  Yide  in  notis 
ad  eumdem  Bemardom,  ex  novissima  recensione 
nostri  Mabillonii,  notam  289,  ubi  ea  de  qua  quaeri- 
tur  sententia  eruitur  ex  lib.  Sap.  cap.  vii,  vers.  7. 
Felicius  forsitan  invenitur  in  versu  27,  ubi  de  sa- 
pientia  dicitur  :  in  animas  sanctas  se  (ran</>r(.  Multis 
in  locis  leguntur  quae  huic  sententiae  vaide  snnt  pro- 
xima,  m  Levit.  xxvi,  11,  12;  II  Cor.  vi,  16;  I  Cor. 


A  quasi  altilia  vocamns.  Cum  Tero  (23,  q.  4,  eap.  16) 
in  lege  scriptom  sit  :  Diliges  amicum  tuum,  ei  odio 
habebis  immkum  tuum(Matth.y,  43;  Levit.  xix,i8), 
accepta  tunc  justis  licentia  fnerat  ut  Dei  saosqiif 
adversarios  qufmta  possent  virtute  comprimerent, 
eosque  ^  jure  gladii  ferirent.  Quod  in  Novo  procul 
dubio  Testamento  compescitur,  cum  per  semetipsam 
Yeritas  praedicat,dicens  :  Diligite  inimieos  vestros,hr- 
nefacite  his  qui  oderunt  vos  {Matth.v,W^.  'Quiergo 
per  tauros  nisi  patres  Testamenti  Yeteris  significan- 
tur?  Nam  dum  '  ex  permissione  legis  acceperant 
quatenus  adversarios  suos  odii  retributione  percute- 
rent,  ut  ita  dicam,  quid  aliud  quam  taurierant,  qni 
inimicos  suos  virtutis  corporeae  coran  feriebant? 
Quid  vero  per  altilia  nisi  patres  Testamenti  Novi  ii- 

B  gurantur,  qui  dum  gratiam  pinguedinis  intemae  per- 
cipiunt,  a  terrenis  ^  desideriis  enitentes,  ad  subli- 
mia  contemplationis  suae  pennissublevantur  ?  In  imo 
quippe  cogitationem  ponere,  qnid  est  aliud  guaiti 
quaedam  ariditas  mentis ? Qui autem  intelJectn ccel*- 
stium  jam  per  sancta  desideria  de  supemis  delecta- 
tionis  intimae  cibo  pascuntur,  quasi  largiorialimeuto 
pinguescunt.  Hac  enim  pinguedine  saginari  Prophela 
concupierat,  cum  dicebat  :  Sicut  adipe  et  pinguedine 
repleatur  anima  mea  (Psal.  lxu,  6).  Quia  ergo  prae- 
dicatores  dominicae  incamationis  missi  persecutio- 
nem  ab  infidelibus,  et  prius  prophetae,  et  postmodum 
sancti  apostoIi,pertuIerunt,invitatis  et  venire  nolen- 
tibus  dicitur  :  Tauri  mei  et  altilia  occisa  sunt,etom' 
nia  parata.  Ac  si  apertius  dicatur  :  Patram  pnece- 

Q  dcntium  mortes  aspicite,  et  remedia  vitae  vestrae  co- 
gitate.Notandum  vero  quod  in  priori  invitalionenil 
de  tauris  et  altilibus  dicitur,  in  secunda  autem  jam 
tauri  et  altilia  mactata  esse  memorantur,  quia  omni- 
potens  Deus  cum  verba  ejus  audire  nolumns,  ad- 
jungit  exempla,  ut  omne  quod  impossibile  credimus. 
tanto  nobis  ad  sperandum  fiat  facilios,  quanto  per 
hoc  transisse  jam  et  alios  audimus. 

5.  Sequitur  :  IUi  autem  neglexemnt,  'ei  abierunt, 
alius  in  villam  suam,alius  vero  in  negotiationem  suam. 
In  villam  quippe  ire  est  labori  terreno  immoderate 
incumbere,  in  negaotitionem  vero  ire  1637  est 
actionumsaeculariumlucrisinhiare.  Quia  enimalins 
intentus  labori  terreno,  alius  veromundi  hujusactio- 
nibus  deditus,  mysterium   incamationis  dominicae 

j.  pensare  et  secundnm  illud  vivere  dissiranlat,  quasi 
ad  villam  vel  negotium  pergens,  venire  ad  regis  na- 
ptias  recusat.  Et  plerumque,  quod  est  gravius,  non- 
nuUi  vocantis  gratiam  non  solum  respuont,  sed  etiam 

III.  Sed  hic  Gregorius  indicat  Salomonem,  cui  Sa- 
pientiae  liber  ascribi  solet,  licet  a  Gregorio  diserte 
non  tribuatur.  Si  conjectura  haec  tibi  minus  sapiat. 
lector,  aliam  lib.  xxix  Moral.,  num.  55,  prolaiam 
fortasse  magis  probabis. 

^  Gratianus  legit  in  ore  gladii. 

'  Duo  Carnut.  et  Bigot.,  quid  ergo  per. 

^  Cormptc  in  Excusis,  et  contra  Mss.  Anglic, 
Gallic.  et  al.  fidem^  ex  promissione. 

^  Ita  C.  Germ.,  Com.,  Belvac.  et  caet.  Mss., 
quod  sic  legerunt  Editores  :  atemis  detideriit  inni' 
tentes. 


im 


HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  II.  —  HOMIL.  XXXVIII. 


if86 


perseqnantur.  Unde  et  subditnr  :  Reliqui  vero  tenue-  A  ergo  boni  estis,  qnandin  in  hacvitasnbsistitis,  seqnt- 


runt  servos  ejus,  et  contumeliis  affeetos  occiderunt  Sed 
rex  ista  cognoscens,  missis  exercitibus  suis,perdidit  ho- 
micidas  illos,  et  civitatem  illorum  succendit MomicidaiS 
perdit,  quia  persequentes  interimit.  Civitatem  eorum 
igni  succendit,  quia  illorum  non  solum  animae,  sed 
et  caro  quoque  in  qua  habitaverant,  aeterna  gehen- 
nae  flamma  cruciatur.  Missis  vero  exercitibus  exstin- 
xisse  homicidas  dicitur,  qnia  in  hominibus  omne 
judicium  per  angelos  exhibetur.  Quid  namque  sunt 
illa  angelorum  agmina,  nisi  exercitus  Regis  noslri  ? 
Unde  et  idem  rex  Dominus  Sabaoth  dicitur.  Sabaoth 
quippe  ^  exercituum  interpretatur.  Ad  perdendos 
ergo  adversarios  suos  exercitum  mittit,  qnia  nimi- 
rum  vindictam  Dominus  per  angelos  exercet.  Cujus 


nimiter  tolerate  malos.  Nam  qnisqnis  roalos  non  to- 
lerat,  ipse  sibi  per  intelerantiam  snam  testis  est  qnia 
bonus  non  est.  Abel  enim  esse  rennit,  quem  Cain 
malitia  non  exercet.  Sic  in  tritnra  arese  grana  snb 
paleis  premuntur ;  sic  ilores  inter  spinas  oriuntnry 
et  rosa  quae  redolet  crescit  cum  spina  quae  pungit. 
Duos  quippe  filios  habuit  primus  homo;  sed  nnns 
homm  electus  est,  alter  reprobus  fnit  (Genes.  iv,  i^ 
seq.).  Tres  iilios  Noe  arca  continnit ;  sed  duo  ex  his 
electi  sunt,  et  nnus  reprobnsfuit  (Ibid.j  vii,  7).  Dnos 
Abraham  filios  habuit ;  sed  unus  electus  est,  alter 
reprobus  fuit  (Ibid.,  xxi,  iO,seq.).  Duos  Isaac  filios 
habuit ;  sed  nnus  electus  est,  alter  reprobatns  (Ibid., 
xxvii,  37).  Dnodecim  filios  habnit  Jacob;  sed  ex 


vindictae  potentiam  tunc  nostri  patres  audiebant,  nos  -q  his  nnus  per  innocentiam  venditns  est,  alii  vero  per 


autem  jam  cernimus.  Ubi  sunt  enim  superbi  illi  mar- 
tyrum  persecutores  ?  Ubi  illi  qui  contra  conditorem 
suum  cervicem  cordis  erexerant  et  de  hujus  mundi 
gloria  '  mortifera  tumebant?  Ecce  jam  mors  marty- 
rum  floret  in  fide  viveutium,  et  lii  qui  contra  illos 
de  crudelitate  sua  gloriati  sunt  nequaquam  ad  me- 
moriam  nostram  veniunt  vel  in  numero  morluorum. 
Rebus  ergo  cognoscimus  quod  in  parabolis  audimus. 

5.  Sed  is  qui  invitantem  se  contemni  conspicit  re- 
gis  filii  sui  nuptias  vacuas  non  habebit.  Ad  alios  mit- 
tit,  quia  etsi  apud  aliquos  laborat,  quandoque  ta~ 
men  sermo  Dei  inventurus  est  nbi  requiescat.  Unde 
et  subditur  :  Tunc  ait  servis  suis  :  Nuptice  quidem 
paratce  sunt,  sed  qui  inviUiti  erant  non  fuerunt  diyni. 
Ite  ergo  ad  exitus  viatnm,  et  quoscunque  inveneriiis, 
vocate  ad  nuptias.  Si  in  Scriptura  sacra  vias  actiones 
accipimus,  exilus  viarum  inteiligimus  defectus  actio- 
num,  quia  illi  plerumque  facile  ad  Deum  veniunt, 
quos  in  terrenis  actibus  prospera  nuUa  comitan- 
tur.  Sequitur :  Et  egressi  servi  ^us  in  vias,  congrega- 
rerunt  omnes  quos  invenerunt,  malos  et  bonos,  et  im- 
pleUe  sunt  nupticB  discumbentium, 

7.  Ecce  jam  ipsa  qualitate  convivantium  aperte 
ostenditur  quia  per  has  regis  nuptias  praesens  Eccle- 
sia  designatur,  in  qua  cum  bonis  et  mali  conveniunt. 
Pennista  quippe  est  diversitate  filiorum,  quia  sic  om- 
nes  ad  fidem  generat,  ut  tamen  omnes  per  immata- 
tionem  vitae  ad  libertatem  spiritalis  gratiae  ca)lM% 
exigentibus  non  perducat.  Qnousque  namque  hio 
vivimus,  necesse  est  ^  ut  viam  praesentis  saeculi 


malitiam  venditores  fratris  fuerunt  (Ibid.,  xxxvu, 
28).  Duodecim  apostoli  sunt  electi ;  sed  unus  in  his 
admistus  est  qui  probaret,  nndecim  qni  probarentnr 
(Joan.  VI,  7i).  Septem  snnt  diacones  ab  apostolis 
ordinati  (Act.  \i,  5) ;  sed  sex  in  fide  recta  perma- 
nentibus,  ^  unus  exstitit  auctor  erroris  (Apoc.  ii,  6). 
In  hac  ergo  Ecclesia  nec  mali  sine  bonis,  nec  boni 
sine  malis  esse  possunt. Anteacta  itaqne  tempora,  fra- 
trescharissimi,  ad  mentem  reducite,  et  vos  ad  malo- 
rum  tolerantiom  roborate.  Si  enim  electorum  filii 
sumus,  restat  necesse  est  nt  per  eorum  exempla  grt* 
diamur.Ronusenim  non  fuit,  qui  malos  tolerarerecn- 
savit.  Hinc  namque  est  quod  de  semetipso  beatus  Job 
asserit,  dicens :  Frater  fui  draconum,  et  socius  stru- 
thio7ium  (Job  xxx^29).  Hincper  Salomonem  sponsi 
voce  sanctae  Ecclesiae  dicitur :  Sicut  lilium  inter  <pi- 
nas,  sic  amica  mea  inter  filias  (Cant.  u,  2).  Hinc  ad 
Ezechielem  Dominus  dicit :  Fili  hominis,  increduli  et 
subversores  sunt  tecum,  et  cum  scorpionibus  hahitas 
(Ezech.  II,  6).  Hinc  Petmsbeati  Lot  vitam  giorificat, 
dicens  :  Et  justum  Lot  oppressum  a  "  nefandorum  tn- 
juria  conversatione  eruit ;  aspectu  enim  et  auditu  jus. 
tm  erat,  habitans  ^  inter  eos  qui  de  die  in  diem  ani^ 
mam  justam  iniquis  operibus  cruciahant  (II  Pet.  n, 
7,  8,  seq.).  Hinc  Paulus  discipulorum  vitam  et  lan- 
dat  et  roborat,  dicens  :  In  medio  nationis  pravce  et 
perversce,  inter  quos  lucetis  sicut  luminaria  in  mundo, 
verbum  viUe  continentes  (Philip.  ii,  i5).  Hinc  Joan- 
nes  Pergami  Ecclesiae  attestatur,  dicens  :  Scio  ubi 
habitas,  ubi  sedes  est  Satance,  et  tenes  nomen  meum. 


permisti  pergamus.  Tunc  autem  discernimur,  cum  ^  et  non  negasti  fidem  meam  (Apoc.  n,  i3).  Ecce,  fra- 


pervenimus.  Roni  enim  soli  nusquam  sunt,  nisi  in 
coelo ;  et  mali  soli  nusquam  sunt,  nisi  in  inferno. 
Haec  autem  vita  (23,  q.  4,  c.  i5)  quae  inter  coelum 
et  infernum  sita  est,  sicut  in  medio  snbsistit,  ita 
utrammque  partium  cives  communiter  recipit ;  quos 
tamen  sancta  Ecclesia  et  nunc  indiscrete  snscipit, 
1638  et  postmodum  in  egressione  discernit.  Si 


tres  charissimi,  pene  omnia  percurrendo  cognosci- 
mus  quia  bonus  non  fuit  quem  malomm  pravitas 
non  prol)avit.  Ut  enim  ita  loquar,  ferram  animae  no- 
strae  nequaquam  perducitur  ad  subtilitatem  acumi- 
nis,  si  hoc  non  eraserit  alienae  lima  pravitatis. 

8.  Terrere  autem  vos  non  debet  quod  in  Eccle- 
sia  et  multi  mali  et  pauci  snnt  boni,  qnia  arca  in 


^  Maluerunt  recent.  Edit.  exercitus,  invitisMss. 
et  vet.  Ed. 

'  Relvac,  et  duo  priores  Gemet.,  mortiferum, 
quod  olim  lectum  in  C.  Germ. 

3  Excusi,  vitam  prcesentis  soBCuli,  cum  in  Mss.  ma- 
gno  consensn  legatnr  viam. 


*  Nicolanm  inteUigit,  qnem  turpinm  Nicolaitaram 
parentem  mnlti  e  sanctis  Patribus  existimarunt. 

^  Hic  sequimur  Mss.  non  Excusos,  nbi  legitur,  a 
nefandorum  injusta. 

^  Gemet.  ac  Rigot.,  apud  eos. 


1287 


SANGTl  GRE60RII  MA6NI 


IS88 


oiidis  dila\ii»  qa»  hajofl  Ecclesiaa  typam  gessit.  et  j^  tes  despectis  vestibos  apparere  erobesceret.  Nos  td 


ampla  in  inferioribus,  et  angosta  in  superioribas 
fait,  qu»  in  sammitate  etiam  saa  ad  onias  men- 
saram  cubiti  excrevit.  Inferius  quippe  quadrupedia 
atque  reptilia,  superius  vero  aves  et  homines  ha- 
buisse  credenda  est.  Ibi  lata  exstitit,  ubi  bestias  ha- 
buit ;  ibi  angusta,  ubi  hooiines  servavit,  quia  nimi- 
rum  sancta  Ecclesia  in  carnalibus  ampla  est,  in  spi- 
ritalibus  angusta.  Ubi  enim  bestiales  hominum  mo- 
res  toleraty  illic  latius  sinmn  laxat.  Ubi  autem  eos 
babet  qui  spiritali  ratione  suffulti  sant,  illic  quidem 
ad  summum  dudtur,  sed  tamen,  quia  pauci  sunti 
angustantur.  Lala  quippe  tia  esl  1639  quce  ducil  ad 
perdiUonenif  et  muUi  sunt  qui  vaduntper  eam ;  ei  ^  an- 
guita  ett  qwB  dudt  ad  vitamy  et  pauci  sunt  qui  inve- 


Dei  nuptias  venimus,  et  cordis  vestem  mutare  dissi- 
malamus.  Gongaudent  angeli,  cam  ad  coelnm  assu- 
muntur  electi.  Qua  ergo  mente  haec  spiritalia  festa 
conspicimus,  qui  nuptialem  vestem,  id  est  charita- 
tem,  qu»  sola  nos  speciososexhibet,  non  habemus? 
10.  Sciendum  vero  est  quia  sicut  in  duoboslignis, 
superiore  videlicet  et  inferiore,  vestis  texitnr,  itain 
duobus  praeceptis  charitas  habetur,  in  dilectionc 
scilicet  Dei,  et  proximi.  Scriptum  quippe  est :  Di- 
liges  Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo,  et  ex 
tota  anima  tua,  et  ex  tota  virtute  tua  ;  et  proximum 
tuum  sicut  teipsum  {Marc,  xii,  30,  ex  Deut.  vi,  5). 
Qua  in  re  notandum  est  quia  in  dilectione  proximi 
mensura   amoris  ponitur,  cum  dicitur   :    Diliges 


niunt  eam  (Matth,  vii,  13).  £o  autem  usque  arca  ^  proximum  tuum  sicut  teipsum;  Dei  autem  dilectin 


angustatur  in  summis^  quoasque  ad  mensuram  unius 
cubiti  perducatur,  quia  in  sancta  Ecclesia  quanto 
sanctiores  quique  sunt,  tanto  pauciores.  Qua  in 
summo  ad  illum  perducitur  qui  solus  homo  in  bomi- 
nibus,  et  sine  alterius  comparatione,  natus  est  ^an- 
ctus.  Qui,  juxta  PsaimistaB  vocem,  Factus  est  sicut 
passer  unicus  in  mdificio  (Psal.  ci,  8).  Tanto  ergo 
magis  mali  tolerandi  sunt,  quanto  et  amplius  abun- 
dant,  quia  et  in  areae  tritura  pauca  sunt  grana  qua) 
servantur  horreis,  et  grandes  acervi  palearum  qui 
ignibus  comburuntur. 

9.  Sed  quia  jam,  largiente  Domino,  nuptiarum 
domum,  id  est  sanctam  ficclesiam  intrastis,  solerter, 
fratres,  aspicite,  ne  aiiquid  de  mentis  vestrae  habitu 


nulla  mensura  constringitur,  cnm  dicitnr  :  DiUgex 
Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo,  et  ex  totn 
anima  tua,  et  ex  tota  virtute  tua.  Non  enim  jnbetur 
quisque  quantum  diligat,  sed  ex  quanto,  cum  dici- 
tur:  Extoto,  1640  quia  ille  veraeiter  Deom  dili- 
git,  qui  sibi  de  se  nihil  relinquit.  Duo  ergo  haec  ne- 
cesse  est  ut  charitatis  praecepta  custodiat  quisqais 
habere  in  nuptiis  vestem  nuptialcm  curat.  Hinc  est 
cnim  quod  apud  Ezechielem  prophetam,  portae  ip- 
sius  civitatis  in  monte  constitutae  vestibulum  duobos 
cubitis  mensuratur  (Ezech.  xl,  9),  quia  nimironi 
accessus  nobis  ccelestis  civitatis  non  panditnr,  si  in 
hac  Ecclesia,  quae  pro  eo  qaod  adhuc  foris  est,  ve- 
stibulnm  dicitur,  Dei  et  proximi  dilectio  noa  (ene- 


rex  ingrediens  reprehendat.  Cum  magno  enim  cor-  p  tur.  Hinc  est  quod  cortinistabemacaliintexicoccus 


dis  timore  pensandum  est  quod  protinus  subditur 
Intravit  autem  rex  ut  videret  discumbentes,  et  vidit  ibi 
hominem  non  vestitum  veste  nuptiali.  Quid,  fratres 
charissimi,  exprimi  per  nnptialem  vestem  putamus  ? 
Si  enim  vestem  nuptialem  baptisma  vel  fidem  dici- 
mus,  quis  sine  baptismate  et  fide  has  nuptias  intra- 
vit?  Eo  enim  ipso  foris  est,  quo  necdum  credidit. 
Quid  ergo  debemus  intelligere  nuptialem  vestem,  nisi 
charitatem  ?  Intrat  enim  ad  nuptias,sed  cum  nuptiali 
veste  non  intrat,  qui  in  sancta  Ecclesia  *  assistens 
fidem  habet,  sed  charitatem  non  habet.  Recte  enim 
charitas  nuptialis  vestis  vocatur,  quia  hanc  inse 
conditor  noster  '  habuit,  dum  ad  sociandae  sibi  Ec-- 
clesiae  nuptias  venit.  Sola  quippe  dilectione  Dei 


bis  tinctus  jubetur  (Exod.  xxvi,  I).  Yos  estis,  fra- 
tres,  vos  estis  cortinae  tabernacQ/i,  qni  per  fi- 
dem  in  cordibus  vestris  secreta  coelestia  velatis. 
Sed  cortinis  tabernaculi  bis  tinctuscoccusdebetin- 
essc.  Coccus  quippe  ignis  speciem  habet.  Qaid  vera 
est  charitas,  nisi  ignis  ?  Sed  ista  charitas  esse  bis 
tincta  debet,  ut  tingatur  et  per  amorem  Dei,  tingator 
et  per  amorem  proximi.  Qui  enim  sic  amat  Deum, 
*  ut  per  contemplationem  illius  negligat  proximam, 
coccus  quidem  est,  sed  bis  tinctus  non  est.  Rnrsam 
qui  sic  amat  proximum,  ut  tamen  contemplationem 
Dei  per  ejus  amorem  relinquat,  coccus  est,  sed  bis 
tinctus  non  est.  Ut  ergo  charitas  vestra  bb  tinctus 
coccus  esse  valeat,  et  ad  amorem  se  Dei,  et  ad  amo- 


actum  est  ut  ejus  unigenitus  mentes  sibi  electorum  ^  rem  proximi  accendat,  quatenus  nec  ex  compassioDe 


hominum  uniret.  Unde  et  Joannes  dicit :  Sic  enim 
dilexitDeus  mundum,utFilium  suum  unigenitum  daret 
pro  nobis  (Joan.  iii,  16).  Qui  ergo  per  charitatem 
venit  ad  homines,  eamdem  charitatem  innotuit  ve- 
stem  esse  nuptialem.  Omnis  ergo  vestrum  qui  in  Ec- 
clesia  positus  Deo  credidit,  jam  ad  nnptias  intravit; 
sed  cum  nuptiali  veste  non  venit,  si  charitatis  gra- 
tiam  non  custodit.  Et  certe,  fratres,  si  quis  ad  car- 
nales  nuptias  esset  invitatns,  vestem  mutaret^  con- 
gaudere  se  sponso  et  sponsas  ex  ipso  sui  habitus  de- 
core  ostenderety  inter  gaudentes  et  festa  celebran- 


proximi  contemplationem  relinqnat  Dei,  nec  plos- 
quam  debet  inhaerens  contemplationi  Dei,  compis- 
sionem  abjiciat  proximi.  Omnis  itaque  homo  inter 
homines  vivens,  sic  ad  eum  anhelet  qnem  desid^ 
rat,  ut  tamen  hnnc  non  deserat  cnm  qno  carrebit; 
et  sic  huic  adjutorium  ferat,  ut  ab  illo  noIlateDts 
torpeat  ad  quem  festinabat. 

li.  Sciendum  quoque  est  qnod  ipsa  dilectio 
proximi  in  duobus  praeceptis  subdividitnr,  cum  qsi' 
dam  sapiens  dicat :  Omne  quod  tibi  odis  fieri,  n^ 
ne  ipse  altari  facias  (Tob.  rv,  16).  Et  per  semetipnfl> 


*  Bigot.,  angusta  est  porta, 

'  Duo  priores  Gemet.,  coneistens. 


^  Belvac,  exhibuit. 

■'*  Belvac,  utpra^  contemplaHone  illiut. 


1289 


HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  U.  —  HOMIL.  XXXYIH. 


iS90 


Veritas  praedicat,  dicens :  Qiub  vuUis  ut  faciant  vohis  A 
fuminet,  et  vos  eadem  facite  illis  (Matth.  vii,  12).  Si 
enim  et  qnod  impendi  nobis  recte  volumas,  hoc  aliis 
impartimur,  et  quod  nobis  fieri  nolumus,  hoc  aliis 
facere  ipsi  devitamus,  charitatis  jura  illaesa  serva- 
mus.  Scd  nemo,  cum  quempiam  diligit,  habere  se 
protinus  charitatem  putet,  nisi  prius  ipsam  vim  suae 
dilectionis  examinet.  Nam  si  quis  quemlibet  amat, 
sed  propter  Deum  non  amat,  charitat«m  non  habet, 
sed  habere  se  putat.  Charitas  autem  vera  est  cum  et 
in  Deo  diligitur  amicus,  et  propter  Deum  diligitur 
inimicus.  Ille  enim  propter  Deum  diligit  eos  quos 
diligit,  qui  jam  et  eos  diligere  a  qoibus  non  diligi- 
turscit.  Probari  enim  charitas  per  solam  odii  adver- 
sitatem  solet.  Unde  et  per  semetipsum  Dominus  di- 
cit :  Diligite  inimicos  vestros,  henefacite  his  qui  ode-  j. 
runt  vos  (Luc.  vi,  27).  Ille  ergo  securus  amat,  qui 
propter  Deum  illum  amat  a  quo  se  intelligit  non 
aman.  Magna  sunt  hanc^  altasunt  haec,  etmultis  ad 
exhibendum  difficilia,  sed  tamen  ista  est  vestis  nup- 
tialis.  Quisquis  antem  haec  recumbens  in  nuptiis 
non  habet,  jam  sollicitus  metuat,  ingrediente  rege, 
quando  mittatur  foras.  Ecce  enim  dicitur :  Intravit 
rex  ad  nuptias  ut  videret  discumbentes,  et  vidit  ibi  lio- 
minem  non  vestitum  veste  nuptiali,  Nos  sumus,  fratres 
charissimi,  qui  in  nuptiis  Yerbi  discumbimus,  qui 
jam  fidem  in  Ecclesia  habemus,  qui  Scripturae  sacrae 
epulis  pascimuc,  qui  conjnnctam  Deo  Ecclesiam  esse 
gaudemus.  Considerate,  rogo,  si  cum  nuptiali  veste 
ad  has  nuptias  venistis,  1641  cogitationes  vestras 
sollicita  inquisitione  discutite.  De  rebus  singulis 
corda  vestra  trutinate,  si  jam  contra  nuUum  odium 
habetis,  si  contra  felicitatem  alienam  nulla  vos  invi- 
diae  face  succenditis,  si  per  occultam  malitiam  ne- 
mini  nocere  festinatis. 

12.  Ecce  rex  ad  nuptias  ingreditur,  et  cordis  no- 
stri  habitum  contemplatur,  atque  ei  quem  charitate 
vestitum  non  invenit,  protinus  iratus  dicit :  Amice, 
quomodo  huc  intrasti  non  habens  vestem  nuptialem  ? 
Mirandum  valde  est,  fratres  charissimi,  quod  hunc 
et  amicum  vocat,  et  reprobat,  ac  si  ei  apertius  dicat, 
Amice,  et  non  amice ;  amice  per  fidem,  sed  non 
amice  per  operationem.  Atille  obmutuit,  quia,  quod 
dici  sine  gemitu  non  potest,  in  illa  distnctione  ulti- 
mae  increpationis  omne  argumentum  cessat  excusa- 
tionis,  quippe  quia  ille  foris  increpat,  qui  testis  con-  j) 
scientiae  intus  animum  accusat.  Sed  inter  haec  scien* 
dum  est  quia  quisquis  hanc  vestem  virtutis  habet, 
sed  tamen  adhuc  perfecte  non  habet,  ad  pii  regis  in 
gressum  desperare  veniam  non  debet,  quia  ipse  quo- 
qne  spein  nobis  per  Psalmistam  tribuens,  dicit : 
Imperfectum  meum  viderunt  oeuli  tui,  et  in  libro  tuo 
omnes  scribentur  {PsaL  cxxxviii,  16).  Sed  quia  pauca 
haec  in  *  consolatione  habentis  et  infirmantis  dixi- 
mus,  nunc  ad  eum  qui  hanc  omnimodo  non  habet^ 
verba  vertamus.  Sequitur : 


13.  Tunc  dixit  rex  ministris :  Liyatis  manibus  ejus 
et  pedibus,  mittite  eum  in  ienebras  exteriores:  ibi  erii 
fletus  et  stridor  dentium.  Ligantur  tunc  pedes  ct  ma- 
nus  per  districtionem  sententiae,  qui  modo  a  pravis 
operibus  ligari  noluerunt  per  meiiorationem  vitae. 
Yel  certe  tunc  ligat  poena,  quos  modo  a  bonis  operi- 
bus  ligavit  culpa.  Pedes  enim  qui  visitare  aegrum 
negligunt,  manus  quae  nihil  indigentibus  tribunnt,  a 
bono  opere  jam  ex  voluntate  ligatae  sunt.  '  Qui  ergo 
nunc  sponte  ligantur  in  vitio,  tunc  in  supplicio  li- 
gantur  invite.  Bene  autem  dicitur  quod  in  exteriores 
tenebras  projiciatur.  Interiores  quippe  tenebras  di- 
cimus  caecitatem  cordis,  exteriores  vero  tenebras 
aetemam  noctem  damnationis.  Tunc  ergo  damnatus 
quisqne  non  in  interiores  sed  in  exteriores  tenebras 
mittitur,  quia  illic  invitus  projicitur  in  noctem  dam- 
nationis,  qui  hic  sponte  ceciditincaecitatemcordis. 
Ubi  fletus  quoque  et  stridor  dentium  esse  perhi- 
betur,  ut  illic  dentes  strideant,  qui  hic  de  edacitate 
gaudebant;  illic  oculi  defleant,  qui  hic  per  iliicitas 
concupiscentias  versabantur ;  ^  quatenus  singula 
quaeque  membrasupplicio  subjaceantquaB  hic  singulis 
quibusque  vitiis  subjecta  servi^bant. 

14.  Sed  repulso  uno,  ia  quo  videlicet  omne  ma- 
lorum  corpus  exprimitur,  generalis  protinus  senten- 
tia  subinfertur,  qua  dicitur :  Multi  enim  sunt  vocati^ 
pauci  vero  electi.  Tremendum  valde  est,  fratres  cha- 
rissimi,  quod  audivimus.  Ecce  nos  omnes  jam  vocati 
per  fidem  ad  ccelestis  regis  nuptias  venimus,  incar- 
nationis  ejus  mysterium  et  credimus  et  confitemur, 
divini  Yerbi  epulas  sumimus,  sed  futuro  die  judicii  rex 
intraturusest.  Quia  vocati  sumus,  novimus ;  si  sumus 
electi,  nescimus.  Tanto  ergo  necesse  est  ut  unus- 
quisque  nostrum  in  humilitate  se  deprimat,  quanto 
si  sit  electus  ignorat.  Nonnulli  enim  bona  nec  inci- 
piunt,  nonnulli  vero  in  bonis  quae  incoeperunt  minime 
persistunt.  Alter  pene  totam  vitam  ducere  in  pravi- 
tate  conspicitur,  sed  juxta  finem  vitae  a  pravitate 

sua  per  districtae  poenitentiae  ^  lamenta  1642  re- 
vocatur ;  alter  electam  videtur  vitam  ducere,  et  ta- 
menhunc  contingit  aderroris  nequitiam  juxta  finem 
vita)  declinare.  Alius  bonum  bene  inchoat,  melius 
consummat ;  alius  in  malis  actibus  a  primaevaaetate* 
se  dejicit,  et  in  eisdem  operibus  semper  seipso  de- 
terior  consummatur.  Tanto  ergo  sibi  unusquisque 
sollicite  metuat,  quanto  ignorat  quod  restat,  quia, 
quod  saepe  dicendum  est,  et  sine  oblivione  retinen- 
dum  :  Multi  sunt  vocati,  pauci  vero  electi. 

15.  Sed  quia  nonnunquam  mentes  audientium 
plus  exempla  fidelium  quam  docentium  verba  con- 
vertunt,  volo  vobis  aliquid  de  proximo  dicere,  quod 
corda  vestra  tanto  formidolosius  audiant,  quanto  eis 
hoc  de  propinquo  sonat.  Neque  enim  res  longe  antc 
gestas  dicimus,  sed  eas  de  quibus  testes  existunt, 
eisque  interfuisse  se  referunt,  memoramus. 

Tres  pater  meus  sorores  habuit,  quae  cunctae  tres 


'  Tertius  Gemet.,  in  consolalione  labentis. 
^  Longip.,  Val.  Cl.  duo  et  prior  Geroet.,  quasergo 
nunc,  sc.  manus. 

Pathol.  LXXVI. 


'  Additur  in  mundo  in  tribus  Gemet. 

♦  Bigot.,  lamenia  renovantur. 

*  Excusi,  se  exercet,  reluctantibus  Mss.  omnibu8< 


mi 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


1192 


sacriB  Yirgines  faemnt :  qttarum  nna  Tharsilla,  alia  A  Gordiansesalute  sollicita  respondit :  Et  sisola  venio. 


*  Gordiana,  alia  iEmiiianadicebatur.  Unoomnesar- 
dore  conversae,  uno  eodeiiique  tempore  sacrata,  sub 
districtionereguiari  degentes,  in  domo  propria  socia- 
lem  \itani  ducebant  (Lib.  iv  Dialog.,  cap,  16).  Cum- 
que  cssent  diulius  in  eadem  conversatione,  coeperunt 
quotidianis  incremenlis  in  amorem  conditoris  sui 
Tharsilla  etiEmiliana  succrescere,  et,  cum  solo  hic 
essent  corpore,  quotidie  animo  ad  aeterna  transire. 
At  contra  Gordiana^  animus  ccepit  a  calore  amoris 
inlimi  per  quotidiana^dclrimentatepescere,  et  pau- 
lisperadhujus  saeculi  amorem  redire.  Crebroautem 
Tharsilia  dicere  iEmilianae  sorori  sujb  cum  magno 
gemitu  soiebal :  Video  Gordianam  sororem  nostram 
de  nostra  sorte  non  esse ;  perpendo  enim  quia  foras 


sororem  nostram  Gordianam  cui  dimitto  ?  Cui,  sicut 
asserebal,  tristis  vultu  iterdmdixit:  Veni,  Gordiana 
etenim  soror  nostra  *  interlaicas  deputata  est.  Quam 
visionem  mo.t  moleslia  corporis  secuta  est,  atque  ita 
ut  dictum  fuerat,  ante  dominicae  apparitioiiis  dieni, 
eadem  inolestia  iiigravescente,  defuncta  e^t.Gordiana 
autem  mox  ut  solam  remansisse  se  reperil,  ejus  pra- 
vitas  excr^vit,  et  quod  prius  latuit  in  desiderio  cogi- 
tationis,  hoc  '^  post  effectu  pravae  actionis  exercuit. 
Nam  oblita  dominici  timoris,  oblita  pudoris  et  reve- 
rentiie,  oblita  cortsecrationis,  conductorein  agrorum 
suorum  postmodum  maritura  duxit.  Ecce  oinnes  Ires 
uno  pritis  ardore  conversai  sunt,  sed  noti  in  uno 
codenique  studio  pernianserunt,  quia  juita  domini- 


defluit,  etcor  adquod  proposuithoticustodit.  Quam  g  cani  voceiii,  Multi  sunt  vocatij  pauci  vero  elBcli.  llifcc 


curabant  blanda  quotidie  redargutione  corriperej 
atque  a  levitate  morum  ad  gravitatem  sui  habitus  re- 
formare.  Quae  quidem  resumebat  Vultuni  subito  gra- 
vitatis  inter  verba  correptionis,  sed  cum  ejusdem 
correptionis  hora  transisset,  transibat  protinus  et  sn- 
perducta  grav  itas  honestatis,  moxque  ad  levia  verba 
redibat.Puellarum  gaudebat  societate  laicarum,eiqud 
persona  valde  onerosa  erat  quaecunque  huic  tnundo 
dedita  non  erat.  Qiiadam  vero  nocte  huic  Tharsillae 
amita)  meae,  quae  inter  sorores  suas  virlute  co:itiriuae 
orationis,afflictionis  sludiosai,  abslinentiae  singularis, 
gravitate  vita»  venerabilis  in  honore  et  culminc  saU- 
clitatis  excreverati  sicut  ipsa  ndiravit,  per  Visidneni 
atavus  meus  Felix  hujus  Romanae  Ecclesiae  artlistes 


ergo  dixi,  nd  quls  in  bono  jam  opere  positus  sibi  vi- 
res  boni  operis  tribilat,  ne  quis  de  propria  actione 
confldat,  quia  etsi  jahl  novit  hodie  qualis  sit,  adhac 
cras  quid  futurus  sit  rtcscit.  Nemo  ergo  de  suis  jam 
operibUs  securus  gaudeal,  quando  adbuc  lu  hiijus 
vitae  incertltudine  •  qui  finis  seqiiatiir  ignoral.  Sed 
qliia  reni  retuli  qiia^  vos  ex  divina  districtione  per- 
terruit,  aliud  adhuc  e  vicirio  refero  quod  ex  divina 
misericordia  perterrita  vestra  corda  consoletur;  quod 
tainen  in  scrriione  alio  jam  nie  dixisse  niemini,  sed 
vos  nequaquam  adfuistis. 

16.  Artle  bienniiim  rratet"  quidam  iu  monasterium 
irteum,  quod  juxta  beatorum  martyrum  Joannis  el 
Pauli  Eccleslatti  situni  est,  gratia  conversalionis  ve- 


apparuit,  eique   mansionem  perpetttaj  claritatis  os-  p  liit,  qui  diu  regulariter  protractus,  quandoque  sus- 


tendit,  dicens  :  Veni,  quia  in  hac  te  liicls  manslone 
suscipio  Qua3  '  snbsequenti  rtiot  f^brecdrrepta,  ad 
diem  pervenit  extremum.  Etsicut  nobilibus  feminis 
virisque  morientibus  multi  convenittnt,  qui  eorum 
proximos  consolertlur,  eadem  hora  ejus  exitus  rtiulli 
viri  ac  feminae  ejus  lectulum  circunisteterunt,  inter 
quas  mater  mea  quoque  adfuit ;  cum  subito  sUrsum 
illa  respiciens,  Jesum  venientem  vidit,  et  cum  magna 
animadversione  ccepit  circumstantibus  clamare,  di- 
cens :  Recedite,  recedite,  Jesus  venit.  Cumque  in 
eum  intendere  quem  videbat,  sancta  illa  anima  a 
carne  soluta  est ;  tantaque  subilo  fragrantia  miri  odo 
ris  aspersa  est,  ut  ipsa  quoque  suavitas  cunctis  os- 
tenderet   illic  auctorem   suaVitatis  venisse.  1643 


ceptus  est  [Lih.  tv  Dialog.,  cap.  38).  Quem  fraler 
siius  ad  riiortaslerium  non  conversationis  studio,  sed 
carnali  atnoi-e  secutus  cst,  Is  autem  qui  ad  conversa- 
tionem  venerat  valde  fralribus  placebat ;  at  contra, 
frater  iilius  ionge  a  vita  ejusac  moribus  discrepabat. 
Vivebat  tameu  in  monasterio  necessitate  potiusquam 
voluutate.  Et  cum  in  cunctis  actibus  perversus  exi- 
steret,  pro  fralre  suo  ab  omnibus  aequanimiter  tole- 
rabatur.  Erat  enim  levis  eloquio,  prav us  actione, 
cultus  vestibus,  moribus  incuUus ;  ferre  vero  iion 
poterat  si  quisquam  ilii  de  sancti  habUus  couversa- 
tione  loqueretur.  Facta  autem  fuerat>ita  iUiuscun- 
ctis  fratribus  visu  gravls,  sed  Umen,  ut  dictum  estj 
pro  fratris  sui  gratia  erat  cunctis  tolerabilis.  Asper- 


Cumque  corpUs  ejus  ex  more  mortuorum  ad  lavan-  w  nabatur  valde  si  quis  sibi  aliquid  de  pravitatis  suae 


dum  esset  nuddtum,  longo  oratioriis  usu  in  cubitis 
ejus  et  genibus,  cartielorum  moi-e,  irt\entaest  obdu- 
rata  culis  excrevisse,  et  qrtid  viVens  ejus  spiritus 
semper  egerit,  caro  ihortua  tcstabaldr.  Haec  autem 
gesta  suntante  douHriici  Xatalisdierii.  Quo Irartsacto, 
mox  iEmilianae  sorori  suae  per  visionem  nocturna^ 
visionis  apparuit,  dicens  :  Veni,  tit  quia  Nalaletti 
dominicum  sine  te  fcci,  sahcturii  Theophahiae  diem 
jam  tecum  faciam.  Cui  illa  protinus  de  sororis  suae 


correctione  loqueretur.  Bona  non  soluin  facere,  scd 
etiam  audire  non  poterat.  Nunquani  se  ad  sanctae 
conversationis  habitum  venire,  jurando,  irascendo, 
deridendo,  tcstabatur.  In  hac  autem  pestilentia,  qu« 
nuper  hujus  urbis  populum  magna  exparle  consum- 
psit,  percussus  in  irtguine,  1644  perductus  estad 
mortem.  Cumque  extremura  spirituni  ageret,  conv> 
nerunt  frattres,  ut  egressuro  illins  orando  protegerent. 
Jam  corpus  ejus  ad  extrema  ftierat  parte  pra?mor- 


*  In  Corb.  semper  legilur  Gardiam,  et  in  C.  Germ. 
^meliana. 

*  Recent.  Ed.,  decrementu. 

^  Bigot.,  Val,  CI.,  Longip.,  siibsequenti  iwcte. 

*  Per  laicas  hic  intellige  saeculo  servientes,  quod 


in  virginibus  Deo  dicatis  magnum  nofas.  l^xteruni 
laicorum  saipe  mentio  flt  apud  Terlullianum,  Cypria- 
num  et  alios  patres  antiquiores. 

^  Longip.  et  Val.  CI.  per  effectum. 

^  Idemcum  Gemet.  et  Bigot.,  quissefinis  sequatur. 


1293 


HOMILIARUM  L\  EVANGELIA  LIB.  II.  —  HOMIL.  XXXIX. 


iS94 


tuunijinsolo  lanlummodopectore  vitalis  adhuccalor  A  €t  ad  terram  '^  proiterneni  te,  et  filios  tuos  qui  in  te 


anhelabat.  Cnncti  autem  fratres  tanto  pro  eo  coepe- 
runt  enixius  oraro,  quanto  eum  jani  videbant  sub 
celeritale  discedere.  Cum  repente  coepiteisdem  fra- 
tribus  assistentibus  adnisu  quo  poterat  clamare,  et 
orationes  eorum  interrumpcre,  dicens  :  Recedite, 
recedite^  ecce  draconi  ad  devoranduiii  datus  sum, 
qui  propter  vestram  pra?sentiani  devorarc  me  non 
potesl.  Caput  meum  jam  in  suo  oro  absorbuit ;  date 
locum  ut  me  amplius  non  cruciet,  sed  faciat  quod 
facturus  est.  Si  ei  ad  devorandum  datus  sum,  qiiare 
propter  vos  nioras  palior  ?  Tunc  fratres  coeperunt  ei 
dicere  :  Quid  est  quod  loqueris,  fralerfSignum  tibi 
sanctaj  crucisimprime.  Respondebat  ille  ut  poterat, 
dicens  :  Volo  me  signare,  sed  non  possum,  quia  a 


sunt;  et  non  relinquent  in  te  lapidem  super  lapidem, 
60  qnod  non  cognoveris  tempus  visitationis  Incs.  Et  in^ 
gressus  temptum,  ca;pit  ejicere  vendenles  in  illo  et 
ementes^  dicens  illis  :  Scriptum  est  quia  domus  mea 
domus  orationis  est.  Vos  aut^m  fecislis  illam  spelun- 
cam  latronum.  Et  erat  docens  quotidie  in  templo. 
1644   i.  Lcctionem  brevem  sancli   Evangelii, 

brevi,  si  possurii,  volo  sormon*  percurreiv,,  ut  illis 
iu  oa  prolixior  dotur  intentio  qui  sciunl  e\  paucis 
liiulta  cogilaro.  ^  Qnod  llonto  Doinino  illa  Jorosoly- 
moruiii  ^ubversio  doscribatur,  quae  a  Vospasiano  et 
Tito  Ronanis  principibus  facta  ost,  nullus  ([ui  histo- 
riam  eversionisejusilein  logit  ignorat.  Romani  onim 
principesdonuntianlur,cuFn  dicitur^O^^m  venient  dies 


~  -  -  -  Ui  IIH^IIJUC^UL  llUIll  HHimi  jVlllH    VI  l^lVVll  .  ^H  Hl.     H/n.n^rtK    vcit/0 

dracone  premor.  Cumque  hocfralres  audirent,  pro-  g  -,,  ,     ^^  rircunidahunt  tc  inimici  tni  calto;  et  circum- 


strati  in  terra  cum  lacrymis  coBperuntpro  ereptione 
illius  vehenientiusorare.  Et  ecce  subito  coepit  melio 
ratus  ajger  quibus  valebat  vocibusexsultare,  dicens : 
Gratias  Deo,  ccce  draco  qui  me  ad  devorandum 
1645  acceporat  fugit,  orationibus  vestris  expulsu» 
stare  non  potuit.  Propeccatis  meismodo  intercedite, 
quia  converli  paratus  sum,  el  srecularem  vitani  fun- 
ditus  relinquerc.  Homo  crgo,  qui,  sicut  jam  dictum 
estj  ab  exlrema  corporis  fuerat  parte  praiiuortuus, 
rosorvatus  ad  vitam,  toto  ad  Deum  corde  convorsus 
est.  Longis  et  continuis  in  conversatione  eadein  fla- 
gellis  cruditus,  atque  ante  paucos  dies  excrescente 
corporis  molestia  defunclus  est.  Qui  jam  moriens 
draconem  non  \idil,  quiaillum  per  cordis  immuta 


dabnnt  te,  ct  coan<jnsinbnnt  te  undique,  et  ad  terram 
prosternent  te,  et  filios  tnos  qni  in  te  siint.  Hoc  quoque 
quod  additur  :  Non  rehnqnent  in  te  lapideni  super 
lapidem,  etiam  ipsa  jam  ojusdem  civitatis  transini- 
gratio  testatur,  quia  duin  nunc  in  oo  loco  constructa 
est,  ubi  extra  portam  fuorat  Doininus  crucifixus, 
prior  illa  Jerusalein,  ut  dicilur,  funditus  est  eversa. 
Cui  ex  qua  culpa  eversionis  sua)  po3na  fueril  illata 
subjungitur  :  Eo  quod  non  cognoveris  tempus  visitatio' 
HW  iuiB.  Creator  quippe  oinnium  por  incarnrtionis 
suiB  niyslorium  1645  hanc  visilatare  dignatusest, 
sod  ipsa  tiinoris  et  amoris  illius  recordala  non  est. 
Unde  etiam  per  prophotiam  in    increpatione  cordis 


'  *  «  humani  aves  ca^liad  tcstimonium  deducuntur,  dum 

tionem  \icit.  Ecce,  fratros  mei.  Gordiana,  quamsu-  ^  ^.^j^^^ .  yfii^.^^i,^  cfdo  coqnocit  tempussuum;  turtur 
perius  dixi,  a  sanctimonialis  habitus  excellentia  cor-      ^^  ^ .^.^^^^^^  ^^^ .^^^^^^  cuslodierunt  tempm 


ruit  ad  poRnam,  et  frater  hic,  de  quo  ista  narravi, 
*  ab  ipso  morlis  articulo  redit  ad  a^ternam  vitam. 
Nemo  crgo  scit  quid  de  se  in  occultis  Dci  judiciis  aga- 
tur;  quia  multi  sunt  vocati,pauci  vero  e/ef:(t.Quia  ergo 
iiulli  de  se  certum  est  electum  se  esse,  restat  ut 
omnes  Irepident,  omnes  de  sua  actione  formident, 
omnes  in  sola  divina  misericordia  gaudeant,  nullus 
desuis  viribusprffisumat.  Est  qui  perficiat  fiduciam 
nostram,  ille  scilicet  qui  in  se  dignatus  est  ^  assu- 
mere  naturam  nostram.  Jesus  Christus,  qui  cum 
Palre  vivit  ot  rognat  in  unilateSpiritus  sanctiDeus, 
per  omnia  saecula  sxculorum.  Amen. 

3  HOMILIA  XXXIX. 


npus  adventus  sui, 
populus  autem  meus  non  cognovit  judicium  Domini 
(Jerem.  viii,  7).  Sed  quaerendum  prius  est  quid  sit 
quod  dicitur  :  Videns  civitntem,  ftevit  super  illam,  di- 
cens  :  Quia  si  cognovisses,  et  tu.  Flevit  etenim  prius 
Redemptor  rumam  perfidae  civitalis,  quam  ipsa  sibi 
civitas  non  cognoscebat  esse  venturain.  Cui  a  flcnte 
Domino  recte  dicitur  :Quia  si  cognovisses,  et  tu,"^  sub- 
audi,  fleres,  quae  modo  quia  nescis  qu  'd  imminet, 
exsultas.  Unde  et  subditur :  Et  quidem  in  hac  die  tua, 
quoiadpacem  tibi.  Cum  enim  carnis  se  voluptatibus 
daret,  et  ventura  maia  non  prospicerot,  in  die  sua 
quae  ad  pacem   esse  ei  poterant  habobat.  Cur  vero 


bona  praesentiaad  pacom  habuerit.manifostaturcum 

Habita  ad  populum  *  in  basilica  beati  Joannis,  quae  D  dicitur:  Nuncautem  ±e^Q  (ibscondita  sunt  ab  oculis 

dicitur  Constantiniana.  (Mw.Sienimcordisejusoculis  mala  quae  iinminerent 

LECTio  s.  EVANG,  SEC    LUG.  XIX.  42-47.  abscondita  non  essent,  lieta  in  pra^sentibus  prosperis 

In  illo  tempore,  cum  appropinquaret  Jesus  Jerusa-      non  fuisset.  Cujus  mox  etiam  poena  quae  ilo  Romanis, 

/m,  videns  civitatem,  flevit  super  iltam,  dicens  :  Quia      sicut  praedixi,  principibus  immmebat,  adjuncta  est. 

si  cognovisses,  et  tu,  et  quutem  in  tmc  die  tua,  quoi  ad        -  2.  Qua  descripta,  quid  Dominus  fecent  subditur^ : 

pacemtibi;  nunc  autem  abscondita  smt  ab  oeutistuis.      quia,   inyressus  templum,  cwpit  ejicere  vendent^s  xn 

Quia  venientdies  in  te,et  ciixumdabunt  te  inimici  tui,      illo  et  ementes,  dicens  iHis  :  Scnptum  est  quia  domus 

vallo;  etcircumdabuntte.et  coangmtabunt  U  undique      mea  domus   orationis  est,  vos  auiem   lecistis   tllam 


'  Primus  Carn.,  ab  ipso  mortis  periculo. 
-  Rigot.,  snscipere  mtnram. 
»  Est  vigesima  quarta  in  Corb.  In  Lateran.  vige- 
sima  sexta,  in  Cod.  reg.  Suec.  trigesima. 
*  In  Later.,  in  basitica  sancti  Salvatoris. 


«  Rolvac.  ot  C.  Germ.,  consternent  ie. 

^  Sic  logondum  ex  Mss.  et  vet  Ed.  Excusihabent 
quod  a  flente. 

7  C.  Gorm.,  subaudis,  flevefas.  In  Lorb.  quoqueet 
Geiuet.  legitur  subaudis. 


im 


SANCTI  GRE60RU  MAGNI 


iS96 


speluncam  latronum  (Joan.  xi,38).Qai  enim  narravit 
mala  ventura,  et  protinas  templam  ingressus  est  ut 
de  illo  vendentes  et  ementes  ejiceret,  profecto  inno- 
tnit  quia  ruina  populi  maxime  ex  culpa  sacerdotum 
fuit.  Eversionem  quippe  descrii)ens,  sed  vendentes 
et  ementes  in  templo  feriens,  in  ipso  effectu  sui 
operis  ostendit  unde  radixprodiit  perditionis.  Sicut 
autem  evangelista  alio  teste  didicimus,  in  templo 
columbae  vendebantur  (Marc,  xi,  15).  Et  qaid  per 
columbas  nisi  sancti  Spiritus  donum  accipitur?  Sed 
vendenteset  ementes  (i,  q.  3  c.  10)  e  templo  eliminat, 
quia  vel  eos  qui  pro  munere  impositionem  manuum  tri- 
buunt,  vel  eos  qui  donum  Spiritus  emere  nituntur 
damnat.  De  quotemplo  mox  subditur :  Domus  m^a^ 
domus  oraiionis  est,  vos  autem  fecistis  illam  speluncam 
latronum.  Qm  enim  ad  accipienda  mnnera  in  templo 
rcsidebant,  profecto  quia  quibusdam  non  dantibus 
la^sionem  exquirercnt  dubium  non  erat.  Domns  ergo 
orationis  spelunca  latronum  facta  fuerat,  quia  ad 
hoc  in  templo  assistere  noverant,  ut  aut  non  donan- 
tes  inunera  studerent  corporaliler  persequi  ,  aut 
dantes- spiritaliter  necare.  Quia  vero  Redemptor 
nostcr  praedicationis  vcrba  nec  indignis  et  ingratis 
subtrabit,  postquam  disciplinaB  *  vigorem  ejiciendo 
per^crsos  tenuit,  donum  mox  gratiae  ostendit.  Nam 
subditur  :  Et  erat  docens  quotidie  in  iemplo.  Haec 
juxta  historiam  breviter  tractando  transcurrimus. 

3.  Sed  qnia  eversam  jam  Jerusalem  novimus  at- 
que  eversione  sua  in  melius  commutatam,  quia  ex- 
pulsos  latrones  a  templo,  atque  ipsum  jam  templum 
dirutum  scimus,  debemus  ex  rebus  exterioribus  in- 
trorsus  aliquam  similitudinem  trahere,  atque  ex 
eversis  aediliciis  parietum  morum  ruinam  timere. 
Videns  enim  civitatem,  ftevit  super  illam,  dicens  : 
Quia  si  coynovisses,  et  tu.  Hoc  semel  egit,  cum  peri- 
turam  civitatem  esse  nuntiavit.  Hoc  quotidie  Re- 
demptor  noster  per  electos  snos  agere  nullatenus 
cessat,  cum  quosdam  ex  bona  vita  ad  mores  repro- 
bos  pervenisse  considerat.  Plangit  enim  eos  qui 
nesciunt  cur  plangantur ,  quia ,  juxta  Salomonis 
verba  :  Laiiantur  cum  male  fecerint,  et  exsultant  in 
rehus  pessimis  (Prov.  ii,  14).  Qui  si  damnationem 
suam  quac  eis  imminet  agnovissent,  semetipsos  cum 
lacrymis  electorum  plangerent.  Bene  autem  peri- 
turae  anima)  sententia  quae  subditur  convenit  :  Et 
quidem  in  hac  die  iua,qn(B  ad  pacem  tibi,  nune  autem 
abscondiia  sunt  ab  oculis  tuis.  Suam  hic  diem  habet 
anima  pcrversa,  quae  transitorio  gaudet  in  tempore, 
Cui  ea  qua)  adsunt  ad  pacem  sunt,  quia  dum  ex  re. 
bus  temporalibus  laetatur,  dum  honoribus  extollitur, 
dum  in  carnis  voluptate  resolvitur,  dum  nullaven- 
tura3  poen<T  formidine  terretur,  pacem  habet  in  die 
sua,  quae  grave  damnationis  suae  scandalum  in  die 
habcbit  alicna.  Ibi  enim  affligenda  est,  ubi  justi 


A  laetabuntur ;  et  cuncta  quae  modo  ei  ad  pacem  sont, 
tunc  in  amaritndinem  rixae  yertentnr,  1647  qnii 
rixari  secum  incipiet  cur  damnationem  qnam  patitur 
non  expavit,  cur  a  prospiciendis  malis  seqnentibiis 
oculos  mentis  ciausit.  Undeei  dicitur  :  Nune  auiem 
abscondita  suntab  oculis  tuis,  Perversa  quippe  anima 
rebus  praesentibus  dedita,  in  terrenis  voluptatibns 
resoluta,  abscondit  sibi  mala  sequentia,  qnia  ^  pr»- 
videre  futura  refugit,  quae  praesentem  laetitiam  per- 
turbant ;  dumque  in  praesentis  vitae  oblectationi- 
bus  se  deserit,  quid  aliud  quam  clansis  ocnlis  ad 
ignem  vadit  ?  Unde  bene  scriptum  est :  In  die  bono- 
rumne  immemor  sis  malorum  (EccU.  xi,  27).  Et  in- 
de  per  Paulum  dicitur  :  Qui  gaudent,  ianquam  non 
gaudeutes  sint  (I  Cor.  vii,  30),qaiaet  si  qna  est  pras- 

B  sentis  temporis,  ita  est  agenda  laetitia,  nt  nunqaam 
amaritudo  sequentisjudiciirecedat  amemoria,  qoa- 
tenus  dnm  mens  pavida  extrems  nltionis  timore 
transfigitur,  quantum  nunc  praesens  laetitia,  taatnm 
post  ira  subsequens  temperetur.  Hinc  namqne  scri- 
ptum  est  :  Beatus  hwno  qui  semper  est  pavidus  :  qui 
vero  mentis  est  dur€e,corruet  in  maittm( Proc.xxviii, 
14).  Sequentis  enimirajudicii  tanto  tunc  districtior 
portabitur,  quanto  nunc  et  inter  cnlpas  minime  ti- 
metur. 

4.  Sequitur  :  Quia  venient  dies  in  te,  ei  circumda" 
bunt  te  inimici  tui  vallo.  Qui  unquam  sont  hnmanae 
animae  roajores  inimici,  quam  maligni  spiritns,  qai 
hanc  a  corpore  exeuntem  obsident,  qnam  in  camis 

C  amore  positam  deceptoriis  delectationibus  fovent  ? 
Quam  vallo  circumdant,  quia  antc  mentis  ejns  ocu- 
los  reductis  iniquitatibus  qnas  perpetravit,  banc  ad 
societatem  suae  damnationis  trahentes  coarctant,  ot 
in  ipsa  jam  extremitate  vitae  deprehensa,  et  a  qoibas 
hostibus  circumclusa  sit  videat,  et  tamen  evadendi 
aditum  invenire  non  possit,  quia  operari  jam  bona 
non  licet  quae,  cum  licuit  agere,  contempsit.  De 
quibus  adhuc  apte  quod  sequitnr  intelligi  vaLet : 
Circumdabunt  te,  et  coangustabunt  te  undique.  Ma- 
ligni  qnippe  spiritus  undique  animam  angnstant, 
quando  ei  non  solum  operis,  vemm  etiam  \ocnUonis 
atque  insuper  cogitationis  iniqnitates  replicant,  ut 
quae  prius  se  per  multa  dilatavit  in  scelere,  ad  ex 
tremum  de  omnibus  angustetur  in  retribntione.  Se- 

D  quitur :  Et  ad  terram  prostement  te,  ei  filios  iuos  qui 
in  ie  sunt.  Tuncanimaper  cognitionem  reatnssni  ad 
terram  ^  consternitur,  cum  caro  *  qnam  vitam  suam 
credidit  redire  ad  pulverem  urgetar.  Tunc  in  mor 
tem  filii  illius  cadunt,  cum  cogitationes  illicits 
quae  modo  ex  illa  prodeunt,  in  cxtrema  viae  ul- 
tione  dissipantur,  sicut  scriptum  est  :  /n  iUa  dit 
penbunt  omnes  cogitationes  eorum  (Psal.  cxlv,  4). 
Quae  scilicet  durae  cogitationes  intelligi  etiam  per 
lapidum  significationem  valent.  Nam  scqnitnr  :  Ei 


*  Belvac.,  rigorem. 

•  Loncip.,  priBvidere  mala  futura. 

'  In  plerisaue  Mss.  habetur  tum  in  leclione  Evan- 
gelii,  tum  in  nomilia  et  expositione,  ad  terram  con- 


.sternvnt  ie.  Sic  lectum  a  Gregprio  suadere    videlur 
locus  bic,  ad  terram  constemitur. 

Mta  C.  Germ.,  Corb.,  Gemet.,  Longip.,  nbi  £x- 
cusi  habent,  cum  caro  cui  vitam. 


1297  HOMILURUM  IN  EVAN6EUA  LIB.  U.  —  HOMIL.  XXXIX.  i2d8 

nan  relinquent  in  te  lapidem  super  lapidem,  Perversa  A  occidunt,  tibi  viviGcare  proximos  orationis  snae  in- 
etenim  mens  cnm  pervers»  cogitationi  adhnc  per-      tercessione  debnernnt. 


versiorem  adjicit,  qnid  alind  qnam  lapidem  snper 
lapidem  ponit?  Sed  in  destrncta  civitate  snper  lapi- 
dem  lapis  non  relinqnitnr,  qnia  cnm  ad  nltionem 
snam  anima  dncitnr,  omnis  ab  illa  cogitationnm 
snamm  constmctio  dissipatnr. 

5.  Qu»  cnr  hoc  patiatnr  adjnngitnr :  Eo  quod  non 
cognoveris  tempus  visitaiionis  tucB,^  Pravam  qnamque 
animam  omnipotens  Dens  mnltis  modis  visitare  con- 
snevit.  Nam  assidnehancvisitatprsBcepto^aliqnando 
autem  llagello,  aliqnando  vero  miraculo,  nt  et  vera 
qnae  nesciebat  andiat,  et  tamen  1648  adhnc  sn- 
perbiens  atqne  contemnens,  ant  dolore  compuncta 
redeat,  ant  beneficiis  devicta  malnm  quod  fecit  era- 


7.  Templum  quoque  et  domns  Dei  est  ipsa  mens 
alque  conscientia  fidelium.  Quae  si  quando  in  I»- 
sione  proximi  perversas  cogitationes  profert,  quasi 
in  spelunca  latrones  resident,  et  simpliciter  gradien- 
tes  interficinnt, »  quando  in  eos  qui  in  nnllo  rei 
sunt  laesionis  gladios  dcfigunt.  Mens  enim  fidelium 
jam  non  domns  orationis,  sed  spelunca  latronum 
est,  quando,relictainnocentiaetsimplicitate  sancti- 
tatis,  illud  conatnr  agere  unde  valeal  proximis  no- 
cere.  Sed  quia  contra  perversa  haec  omnia  verbis 
Redemptoris  nostri  per  sacras  paginas  indesinenter 
instrnimnr,  nunc  usque  hoc  agitur,  quod  factuni 
fuisse  perhibetur,  cum  dicitur  :  Et  erat  docens  quoti' 


bescat.  Sed  qnia  visiutionis  susb  tempns  minime  B  ^^  *'*  ^"^plo.  Gnm  enim  mentem  fidelium  ad  cavenda 

'^^ii^.f.  .  ...  nrtoln    onKtllC*  a..      <.^.  JIa        <  •  1  ?  _      -cr        •.  •         .  . 


cognoscit,  illis  in  extremovitaBinimicistraditur,cum 
quibus  in  aeterno  judicio  damnationis  perpetnae  so- 
cietatecolligatur,sici^>scriptum  est:  Cumvadis  cum 
adversario  tw  adprincipem  in  via,  da  operam  libe- 
rari  ab  illo,  ne  forte  •  traKat  te  ad  judicemj  et  judex 
iradat  te  exactori,  et  exactor  mittat  te  in  carcerem 
(Luc.  XII,  58).  Adversarius  quippe  noster  in  via  est 
sermo  Dei,  contrarius  nostris  camalibus  desideriis 
in  praesenti  vita.  A  qno  ipse  liberatur  qui  praeceptis 
ejus  humilitersnbditnr.  Alioquinadversarius  judici, 
et  jndex  tradet  exactori,  quia  ex  sermone  Domini 
contempto  reus  peccator  tenebitur  in  examine  judi- 
cis.  Quem  judex  exactori  tradit,  qnia  hunc  maligno 
spiritui  ad  ultionem  trahere  permittit,  nt  compul- 


mala  subtiliter  emdit,  quotidie  Veritas  in  templo 
docet.  Sed  sciendum  nobis  est  qnia  veritati*  verbis 
veraciter  erudimur,  si  extrema  mala  nostra  formi- 
doIoseetindesinenteraspicimns,juxta  hoc  quod  per 
quemdam  sapientem  dicitur :  In  omnibus  operibus 
tuis  memorare  novissima  tua,  et  in  cetemum  non  pec- 
cabis  {Eccli,  vn,  40).  Pensare  quippe  1649  quoti- 
die  debemus  quod  ex  ejusdem  voce  nostri  redempto- 
ris  audivimus :  Et  quidem  in  hac  die  tua  quce  ad 
pacem  tibi ;  nunc  autem  abscandita  sunt  ab  oculis 
tuis.  Dum  enim  districtus  judex  sustinet,  et  adhuc 
manum  non  exerit  in  percnssionem,  dum  a  retribu- 
tione  ultionis  ultimaeesse  quaedam  ^  temporis  securi- 
tas  videtur,  debemus  pensare  malum  quod  sequitur. 


sam  animam  ipse  ad  poenam  de  corpore  exigat,  quae  Q  P®"*^^*  gemere,  gementes  vitare,  et  quae  commi- 


ei  ad  cnlpam  sponte  consensit.  Exactor  mittit  in 
carcerem,  quia  per  malignum  spiritum  in  infemo 
retmditur,  quonsque  dies  judicii  veniat,  ex  qno  jam 
in  infemi  ignibus  simnl  et  ipse  crucietur. 

6.  Expleta  ergo  perditione  civitatis,  quam  nos 
ad  pereuntis  animae  similitudinem  traximus,  proti- 
nus  subditur:  Et  ingressus  templum  ccepitejicereven'- 
dentes  et  ementes  de  illo,  Sicut  templnm  Dei  in  civi- 
tate  est,  ita  et  in  plebe  fideli  vita  religiosomm.  Et 
saepe  nonnnlli  religionis  habitnm  snmunt,  et  dnm 
sacromm  ordinum  locum  percipiunt,  sanctae  reli- 
gionisofficium  in  commercinm  terrenae  negotiationis 
trahnnt.  Vendentes  quippe  in  tempio  sunt  (i,  q,3, 
c.  10),  qni  hoc  quod  quibnsdam  jnre  competit  ad 


simus  peccata  indesineuter  aspicere,  aspicientes 
flere,  et  flentes  abstergere.  Nulla  nos  '  prosperita- 
tis  transitoriae  laetitia  dissolvat,  nec  mentis  nostrae 
oculos  eaquaesnnttransitoriaobstmant,  ^nec  cdecos 
ad  ignem  ducant.  Si  enim  districte  pensetur,  cujus  sit 
ponderis  improperium,  ex  ore  veritatis  agnoscitur, 
cum  uegligenti  et  futura  non  prospicienti  dicitur: 
Et  quidem  in  tuic  die  tua,  quce  ad  pacem  tibi ;  nunc 
autem  abscondita  sunt  ab  oculis  tuis. 

8.  Nam  cogitandum  valdeestquantum  nobis  erit 
terribilis  hora  nostrae  resolntionis,  qui  pavor  mentis, 
quanta  tunc  omninm  malorum  memoria,  qnae  oblivio 
transactae  felicitatis,  quae  formido  et  consideralio 
judicis.  Quid  ergo  esse  nobis  de  praesentibus  ad  de- 


praeminm  largiuntnr.  Jnstitiam  enim  vendere  est  r\  lectationem  debet,  quando,  cunctis  simul  transenn- 


hanc  pro  praemii  acceptione  servare.  Ementes  vero 
in  templo  sunt  qui  dum  hoc  persolvere  proximo 
qnod  justnm  est  nolnnt,  dumqne  rem  jnre  debitam 
facere  contemnunt,  dato  patronis  praemio  emunt 
peccatnm.  Quibus  bene  dicitur  :  Domus  mea,  domus 
orationis  est ;  vos  autem  fedstis  illam  speluneam  la- 
tronum,  qnia  dnm  '  nonnnnqnam  perversi  homines 
^  locnm  religionis  tenent,  ibi  malitiae  snae  gladiis 


^  Biffot.,  pravamnamaue. 

■  Belvac.,  C.  Germ.,  Longip.,  Iradat  te  adjudi 

m.  Bigot.  et  primns  Carn.,  tradat  te  judici.  Ei 

xtu  Graeco  legendum  trahat  vel  pertraKat. 

'  Bigot.,  nonnulli  perversi. 

^  Duo  priores  Gemet.,  locum  regimmis,  Secus  alii, 


cem 
textu 


tibus,  non  valet  transire  qnod  imminet  ?  quando  et 
hoc  funditus  finitnrqnod  diligitur,  et  illud  incipitur 
nbi  dolor  nnnqnam  finitnr?  Tunc  maligni  spiritus  in 
egrediente  anima  sna  opera  reqnimnt ;  tunc  mala 
quae  snasemnt  replicant,  ut  sociam  ad  tormenta  tra- 
hant.  Sed  cur  hoc  de  perversa  solummodo  anima 
dicimns,  cnm  adelectos  quoqne  egredientes  veniant, 
et  snnm  in  iilis,  si  praevaleant,  aliqnid  reqnirant  ? 

^  Longip.  et  wal.  Cl.,  quando  eos...  gladio  de^ 
figunt. 

•  Gemet.,  Val.  Cl.,  Lon^p.,  temporis  dilatio. 

^  C.  Germ.,  nos  prosfentas  transitorice  laudis,  Iw- 
titiaque  dissolvat.  Concinit  Bigot. 

'  Corb.,  nec  coBci  ad  ignem  ducantur. 


1299 


SANGTI  GRKGORU  MAGNI 


tsoo 


Unnsaulem*  in  hominibns  exstilit,  qui  ante  pas- A  vere  liberest  unimur.  Constat  enim,neonogapgpag 


sionem  suam  libera  voce  dicit :  Jam  non  multa  to- 
qmr  vobiscum ;venit  enim  prince^ps  mundi  hujus,  etin 
me  non  habet  qmdqunm  {Joan.  xiv,  oO).  Quia  enim 
hunc  mortalem  hominem  vidit,  suum  in  illo  mundi 
princeps  aliquid  invenirese  posse  credidit.  Sedsine 
ullo  peccato  a  mundi  corruptione  exiit,  qui  sine 
peccato  in  mundum  venit.  Hoc  de  se  contra  mundi 
principem  nec  Petrus  dicere  prasumpsit,  qui  audire 
meruit :  Qucecunqne  Ugareris  super  terram  ligata 
erunt  et  tncce/is,  et  quodcunque  solveris  superterram 
solutum  erit  etincoilis  (Matth.  xvi,  19).  Hoc  nec  Pau- 
lus  dicere  praesumpsit,  qui  priusquam  mortis  debi- 
tum  solveret  ad  cccli  tertii  secreta  pervenit  (//  Cor. 
XII,  2).  Hoc  nec  Joannes  dicere  ausus  est,  qui  pro 


suraus,  sed  veraciter  fatemus,  quia  princeps  hujui 
mundi  habet  in  nobis  multa;  sedtamen  mortis  no* 
strae  tempore  jam  nos  rapere  non  \alet,  quia  ejo» 
membra  effecti  8umu6,in  quo  non  habet  quidqnam. 
Sed  quid  prodest  quod  eidem  Redemptori  noitro 
per  fidem  jungimur,  si  ab  eo  moribu»  diji.iungamur? 
Ipse  elenim  dicitiA^b»  omnis  qui  dicit  mihi ,  Domine, 
Domine^  intrabit  in  reynum  coBlorum  (Matth,  vii,  ii). 
Recta  ergo  opera  rectae  iiddi  jungenda  sunt.  Mala 
quaefecimusperquotidiana  lamenta  diluamus,  trans- 
actas  nostras  nequitias  surgentia  ab  aniore  Dei  et 
proximi  recta  opera  superent,  nulla  quae  po&ftumui 
fratribus  impendere  bona  recusemus.  Neque  enim 
aliler  Redemptoris  nostri  membra  efficimur,  nisi  in* 


amore  proecipuo  in  Redcmptoris  sui  pectore  in  coBna  g  haerendo  Deo,  et  compatiendo  proximo. 


recubuit  (Joon.  xxi,  20).Nam  cum  Propheta  dicat : 
Ecce  enim,  tn  iniquitatihHS  conceptus  sum,  et  in  deli- 
ctis  peperit  me  mater  mea  (Psal.  l.  7),  sinc  culpa  in 
mundo  esse  non  potuit  qui  in  mundum  cum  culpa 
venit.  Hinc  namque  idem  Prophota  ait :  Nonjustifi'- 
cahitur  in  conspectu  tuo  omnisrivens  (Psat.cxui,  ^). 
Hinc  Salomon  ait :  Non  est  homo  justus  in  terra  qui 
faciat  honumf  et  non  peccei  {Eccl.  vii^  21).  Hinc 
Joannes  dicit  :  Si  dixerimus  quia  peccatum  non  ha- 
hemm^  ipsi  nos  seducimuSy  et  veritas  in  nobis  non  est 
(/  Joan.  I,  8).  Hinc  Jacobus  ait :  /n  multis  enim 
offendimus  omnes  (Jac.  iii,  2).Constatenim  qniaom- 
nes  qui  de  carnis  delectatione  concepti  sunt  in  eo- 
rum  procu!   dubio  vel   actione,   vel  loculione,    vel 


10.  Sed  qnia  ad  amorem  Dei  et  proximi  plerum- 
que  corda  audientium  plus  exempla  quam  verba  ex- 
citant,  charitati  vestr»  indicate  slndeo  qnod  is  qn\ 
praesto  est  filius  meus  Epiphanius  diaconus,  Isauria 
provincia  exortns,  in  vicina  factum  tferra  Lycaoni» 
solet  narrare  miraculum,  Ait  enim  quod  in  eaqui- 
dam,  Martyrius  nomine,  vitae  valde  vcnerabilis  mo- 
nachus  fuit,  qui  ex  sno  monasterio  visitationis  gra- 
tia  ad  aliud  monasterium  tcndebat,  cui  spiritnalis 
pater  praeerat.  Pergens  itaque,  leprosnm  quemdam, 
quem  densis  vulneribus  elephantinus  morbus  per 
membra  fffidaverat,  invenit  in  via,  volentem  ad  suum 
hospitium  redire,  sed  prae  lassitudine  non  valentem. 
In  ipso  vero  itinere  se  habere  perhibebat  hospitium 


cogitatione  aliquid  suum  princeps  hujus  mundi  ha-  ^  ^^^  jjem  Martyruis   monachus  ire  festineaat.  Vir 

autem  Dei  ejusdem  leprosi  lassitudinem  misertns, 
pallium  quo  vestiebatur  in  terram  protinus  projecit 
et  expandit,  ac  desuper  leprosum  posult,  eumqne 
suopallio  undique  constrictum  1651  super  hume- 
rum  levavit,  secumque  reverlens  detulit,  Cunique 
jam  monasterii  foribns  propiaret,  spiritualis  pater 
ejusdem  monasterii  magnis  vocibus  clamare  coppit  : 
Currite,  januas  monasterii  citiusaperite.quia  frat^r 
Martyrius  venitDominumportans,Stafim  \oro  ut  .Mar- 
tyrius  ad  monasterii  aditum  pervenit,is  qui  leprosus 
esse  pulabatur,  de  colloojus  exsilions,  ot  in  oa  sptvie 
apparens  qua  recognosci  ab  hominibussolel  Redem- 
ptor  humani  generis,  Deus  et  homo  Christus  Jesus, 
ad  coelum  Martyrio  aspiciente  rediit,    eique  ascon- 


buit.  Sed  idcirco  illos  vel  post  rapere,  vel  prins 
tenere  non  potuit,  quia  eos  ille  a  debilis  suis  eri- 
puit,  qui  pro  nobis^  sine  dobito  mortis  debitum  sol- 
vit,  ut  nos  ideo  sub  jure  hostisnostri  dehita  nostra 
1650  non  teneant,  quia  pro  nobis  mediator  Dei  et 
hominum  homo  Christus  '  Jesus  gratuito  reddidit 
quod  non  dobebat.  Quienim  pro  nobismortom  car- 
nis  indobitam  reddidit,  nos  a  debita  anin)ae  morte 
libera^it.  Ait  ergo:  Venit  enim  princeps  mundi  hu- 
jus,  et  in  me  non  habet  quidquam  (Joan.  xiv,  30). 
Unde  curandnm  nobis  ost,  et  cum  magnis  quotidie 
fletibus  cogitandum,*quamrabidus,  quam  terribilis 
sua  in  nohis  opera  requircns  in  die  nostri  exitus 
princops  hnjus  mundi  vcniat,  si  etiam  ad  Deum  carne 


morientem  venit,  et  in  illo  aliquid  quaisivit  in  quo      densdixit  :  Martyri,  tu  me  non  erubnisti  super  ter 

in\onira    niftil     nr\fiiit  U  *        ,  i  •v     •  « 

ram,  ego  te  non  erubescam  super  coelos.  Qui  sanctns 


invenire  nihil  potuit. 

9.  Quid  itaque  nos  miseridicturi,  quid  acturi  su- 
mus,  qui  innumera  mala  commisimus?  Quid  requi- 
renli  adversario  et  mulla  sua  in  nobis  invenion. 
ti  dicemus,  nisi  solum  quod  nobis  est  certum  refu- 
gium,  et  solida  spes,  quiaunumcum  illo  facti  sumus 
in  quo  princeps  hujusmundi  et  suum  aliquid  requi- 
sivil,  et  invenireminime  potnit  ?  quoniam  solus  est 
inter  mortuos  liber  {Psal.  lxxxvii,  5;.  Et  a  peccati 
Jam  servitio  veraci   libertate  solvimur,  quia  ei  qui 


vir  mox  ut  est  monasterium  ingressus,  et  patermo- 
naslerii  dixit:Frater  Martyri,ubi  est  quem  portabas? 
Cui  ille  respondit,  dicens  :  Ego  si  scivissem  quis 
esset,  pedes  illius  tenuissem.  Tunc  idem  MartyriuJ 
narrabat  quia  cum  eum  portasset,  pondus  ejus  inini- 
me  sensisset.  Nec  mirum  :  quomodo  enim  pondus 
sentire  poterat,  qui  portantem  portabat?  Qua  inre 
ponsandum  est  nobis  quantum  fraterna  compassio 
valeat,  quantum  nos  omnipotenti  Deo  misericordis 


*  Primus  Carn^  omnibus. 

*  Duo  priores  Gemet.,  sine  duhio, 

3  Nonnuiii,  Jesus  velut  ex  debito  gratis  reddidit. 


^  C.  Germ.,  quam  roptdta,  Caniai.  et  pleriqv^- 
quam  sanm. 


*^*  HOMILIARUM  IN  EVANGEUA  LIB.  H.  -  HOMIL    XL.  4305 

vJsceraconJHngant  Inde  enim  ei  qai  est  snper  orania  A  vo»  non  possint,  neque  inde  hue  tranmeare  Et  ait  • 

hogo  ergo  te,  pater,  ut  mUtns  enm  in  domum  patrU 


propinquauius,  unde  nos  per  compassionem  proxi- 
jni  etiam  sub  uosmetipsos  deponimus.  In  rebus  cor- 
poralibus  nemo  alta  tangit,  nisi  qui  lenditur  ;  in  re- 
bus  vero  spiritalibus  certum  est  quia  quanto  plus 
per  compassionem  attrabimur,  tanlo  altis  verius  ap- 
propinquamus.  Ecce  autem  Redemptori  generi»  hn- 
mani  ad  aBdilicationem  nostram  minime  sufficit  quod 
in  extremo  iudicio  dicturum  se  esse  perbibuit  : 
Quandiu  fecistis  uni  de  his  fratribus  meis  mmimis, 
mihi  fecistis  (Matth,  xxv,  40),  nisi  et  anto  judicium 
hoc  in  se  ostenderet  quod  dixisset ;  ut  videlicet 
demonstraret  quia  quisquis  nunc  bona  opera  indi- 
gentibus  exbibet,  ei  haec  speciaiiter  impendit 
cujus  h»c  amore  exhibuerit.  Et  tanto  plus  quisque 


mei;  haheo  enhn  qninqtie  fratres,  ui  testetur  illis,  ne 
et  ipsi  veniant  in  hnnc  locum  tormentorum.  Et  ait  illi 
Ah^aham  :Uahent  Moysen  et  prophetas ;  audiant  illos, 
At  ille  dixit:  Non,  pater  Ahraham  ;  sed  si  quis  ex 
mortfiis  ientadeos,  pcenitentiamagent.  Ait  autem  illi  : 
Si  Moysen  et  prophetas  non  audiunt,  neque  si  quis  ex 
mortuis  resurrexerit  credent. 

1652  1.  In  verbis  sacri  eloquii,  fratres  charis- 
simi,  prius  servanda  estveritashistoriaB,  etpostmo- 
dum  requirenda  spiritalis  inielligentia  aUegori®. 
Tunc  namque  allegoriae  fruclus  suaviler  carpitur 
cum  prius  per  hisloriam  in  veritatis  radice  solidatur. 


majorem  mercedem  recipit,  quanto  nec  eum  despi-  „  l":^  ^!"^^  nonnunquam  allegoria  fidem  aediGcat,  et 
cit  qui  amplius  despiciendus  videtur.  Quid  enim  in  ^  ?.!^*«'*.^^»^  moralilatem,  nos  qui  auctore  Deo  jam  fide 


humanacarne  sublimius  carne  Christi,  quae  estsuper 
angeIosexaJtata?llquid  in  homanacarne  abjectius 
carne  leprosi,  quae  tumescentibus  valneribus  scindi- 
tur,  et  exhalantibus  fetoribus  impletur  ?  Sed  ecce  in 
specie  leprosi  apparuit ;  et  is  qui  est  reverendus  su- 
per  omnia,  videri  despectus  infra  omnia  dedignatus 
non  est.  Cur  hoc,  nisi  ut  sensu  nos  tardiores  admo- 
neret,  qualenus  quisquis  ei  qui  in  cobIo  esl  festinat 
assistere,  humiliari  in  terra  el  compati  etiam  abje- 
ctis  et  despicabilibus  fralribus  non  recuset  ?  Loqui 
charitati  vestr»  sub  brevitate  de<!reveram  ;  sed  quia 
non  est  in  homine  via  ejus  (Jerem.  x,  23),  decur- 
rens  sermo  retineri  non  potest,  quem  disponit  ipse 


libus  loquimur,  non  abs  re  credimus  si  ipsum  lo- 
quendi  ordinem  poslponamus,  quatenus  qui  fidem 
jamfirmam  tenelispriusdeallegoriaaliquid  breviter 
audire  debeatis;  etquod  vobis  de  moraliute  historiaB 
valde  est  necessarium,  hoc  in  expositionis  nostra 
ordine  servelur  extremum,  quia  ea  plerumque  so- 
lent  melius  recoli  quae  contingit  postmodum  audiri, 
2.  Sensus ergo  allegoricos  sub  brevitate  transcurri- 
mus,ut  ad  moralitatis  iatiludinem  citius  venire  valea- 
mus.  Homo  quidam  eral  dives,  qui  induebatur  purpura 
et  byssQ,  et  epulabatur  quotidie  splendids. Qmm,  fratret 
charis«imi,  quem  dives  ista  qai  induebatur  purpora 
et  bysso,  et  epulabatur  quotidie  8plendide,nisi  Judai- 
cum  populum  significat,  qui  cuJtum  vit»  exterins 


de  quo  loquimur,  qui  vivit  et  regnat  cum  Patre  in      *"""'  popuium  signincai,  qui  cuJtum  vit»  exterms 
unitate  SpiritussanctiDeus,  per  omnia  saecula  saecu-  ^  habujt,  qui  accepUe  iegisdeliciisad  nitorem  usus  est, 


lorum.  Amen. 

'  HOMILIA  XL. 

Habita  ad  populum  in  basilica  sancti  Laurentii  mar- 
tyris  »  Dominica  secunda  post  Penlecosten. 

LECTIO  8.  EVANG.  SEG.  LUC.    XVI,  19-31. 

In  illo  tempore,  dixit  Jesus  discipvlis  suis  :  Homo 
quidam  erat  dives,  ^  qui  induebatur  purpura  et  bysso, 
et  epulabatur  quotidie  splendide.  Et  erat  quidam 
mendi('us,nomine  Lazarus,  qvijacebatadjanuam  ejus, 
ulceribus  plenus,  cupiens  saturan  de  micis  quw  cade' 
hant  de  mensa  divitis,  et  nemo  illi  dahat.  Sed  et  canes 
veniebant,  et  Ungebant  ulcera  ej^ts,  Factum  est  autem 
ut  moreretur  mendicus,  et  portaretur  ah  angelis  in  si- 


non  ad  utilitatem?  Quem  vero  Lazarus  uloeribus  ple- 
nus  nisigentilem  populum  figuraliterexprimit  ?  Qui 
dura  conversus  ad  Deum  peccata  sua  confiteri  non 
erubuit,  huic  vulnus  in  cute  fuit.  In  cutis  quippe 
vulnere  viru8avisceribustrahitur,et  foraserumpit. 
Quid  est  ergo  peccatorum  confessio,  nisi  quaedam 
vulnerum  ruptio  ?  Quia  peccati  virus  salubriter  ape- 
ritur  in  confessione,  quod  pestifere  latebat  in  mente. 
Vulnera  etenim  cutis  in  superficiem  trahunt  humo- 
rem  putredinis.  Et  confitendo  peccataquid  aliud  agi- 
mus,  nisi  malum  quod  in  nobis  latebat  aperimus  ? 
Sed  Lazarus  vulneratus  cupiebat  saturari  de  micis 
quae  cadebant  de  mensa  divitis,  et  nemo  illi  dabat, 
quia  gentilem  quemque  ad  cognitionem  legis  admit- 


num  Abraha».  Mortuus  est  autem  et  dives,  et  sepul-'  J)  tere  superbus  ille  populus  despiciebat.  Qui  dum  do- 


tus  est  in  inferno.  Elevans  autem  oculos  suos  cum 
esset  in  tormentis,  vidit  Abraham  a  longe,  etLazarum 
in  sinu  ejus.  Et  ipse  clamans  dixit :  Pater  Abraham, 
miserere  mei,  et  mitte  Lazarum  ut  intingat  extremum 
digiti  sui  in  aquam,  ut  refrigeret  linguam  meam,  quia 
crucior  in  hac  ftamma.  Et  dixit  illi  Abraham  :  Fili, 
recordare  quia  recepisti  bona  in  vita  tua,  et  Lazarus 
similiter  mala.  Nunc  autem  hic  consolatur,  tu  vero 
cruciaris.  Et  in  his  omnibus  inter  nos  et  vos  chaos  ma- 
gnum  firmatum  est,  ut  hi  qui  volunt  hinc  transire  ad 

*  In  Corb.  estvigesima  prima,  in  Lateran.  unde- 
cima,  in  Cod.  reg.  Suec.  trigesima  prima. 

*  Haec  non  sunt  C.  Germ.  nec  aliorura  plur.  In 
duobus  prioribus  Gemet.  haechom.  legitur  habita  in 


ctrinam  legis  non  ad  charitatem  habuit,  sed  ad  ^la- 
tionem,  quasi  de  acceptis  opibus  tumuit.  Et  quia  ei 
verba  definebant  de  scientia  quasi  micae  cadebant  de 
mensa.  At  contra  jacentis  pauperis  vnlnera  lingebant 
canes.  Nonnunquani  solent  in  sacro  eloqnio  per  ca- 
nes  prasdicatores  intelligi.  1653  Canum  etenim  lin- 
gua  vulnus  dum  lingit,  curat,  quiaetdoctores  sancti 
dum  in  confessione  peccati  nostri  nos  instruunt; 
quasi  vulnus  mentis  per  linguam  tangunt ;  et  qoia 
nos  loquendo  a  peccatis  eripiunt,  quasi  tangendo 

basil.  S.  Salvat. ;  secus  ia  Later.  in  Cod.  reg.  Suec., 
Corb.  Germ.,  etc. 

^  Belvac.  et  Corb.  Germ.,  hic  et  infra,  et  indu^ 
hatur. 


i303 


SAxNCTI  GREGORII  MAGNI 


1304 


vnjnera  ad  salutem  reducunt.  ^  Quia  enim  canum  A  quia  omne  suum  gaudium  felicitatem  transitoriiiD 


nomine,  praedicatorum  lingua  signatur,  Domino  per 
Psalmistam  dicitur :  Lingua  canumtuarum  ex  tmmi- 
eis  ab  ip$o  (PmL  lxvii,  24).  Ex  JudsBis  quippe  infi- 
delibus  sancti  praedicatores  electi  sunt,  qui,  in  as- 
sertione  veritatis  contra  fures  latronesque  venientes, 
magnos  pro  Domino,  utitadicam,  latratusdederunt. 
Quo  contra  de  quoruiiidam  reprobatione  dicitur  : 
Canes  muti,  nonvalentes  latrare  (Isai.  lvi,  iO).Quia 
ergo  praedicatores  sancti  peccata  damnant,  confes- 
sionein  vero  peccatorum  approbant,  dicentes  :  Con- 
jUemini  altenUrum  peccata  vestra,  et  orate  pro  invi- 
eem  utsalvemini  {Jac,\y  16),  ulcera  Lazari  canes 
lingunt.Sancti  etenimdoctoresdum  gentilium  confes- 
siones  accipiunt,  menlium  vulnera  saluti  restituunt. 


putavit.  Habere  hic  etenim  possunt  et  justi  bona,  ncc 
tamen  haec  in  recompensatione  recipere,  quia  dnin 
meliora,  id  est  aeterna,  appetunt,  eorum  judicio  qjut- 
libet  bona  adfuerint,  cum  sanctis  desideriis  aestuant, 
bona  minime  videntur.  Unde  David  propheta,  qui 
regni  divitiis  ^  multisque  obsequiis  fnlciebatur, 
quainvis  et  haec  ad  necessitatem  bona  esse  conspice- 
ret,  uni  tamen  singulariter  bono  inhianter  aestuabat, 
dicens  :  Mihi  autem  adhcBrere  Deo  banum  ett  (Psai. 
Lxxii,  28).  Inter  haec  vero  notandum  est  quod  ei  di- 
citur  :  Memento,  fili.  Ecce  enim  Abraham  fiiium 
vocat,  quem  tamen  a  tormento  non  iiberat,  quoniam 
hujus  infidelis  populi  praecedentes  patres  fideles, 
quia  multos  a  sua  fide  deviasse  considerant,  eos 


Unde  et  Lazarusbene  interpretatur  adjutus,  quia  ipsi  ^  nulla  compassione  a  tormentis  eripiunt,  quos  lamen 


hunc  ad  ereptionem  juvant,  quia  ejus  vulnera  per  lin- 
^ae  correptionem  curant.Potest  etiam  per  linctionem 
canum  lata  adulantium  lingua  signari.  Adulantibus 
etenim  vulnera  noslra  lingere  est,  quod  plerumque 
solent  etiam  ipsa  mala  quae  nos  in  nobis  reprehen- 
dimus  iinprobo  favore  laudare.  Contigitvero  ut  uter- 
que  moreretur.  Dives,  qui  induebatur  purpura  et 
bysso,  sepultus  est  in  inferno;  in  sinum  vero  Abra- 
hae  Lazarus  ab  angelis  ductus  est.  Quid  Abrahae  si- 
nus  nisi  secretam  requiem  ^  significat  patruin  ?  De 
qua  Veritas  dicit :  Multi,  inquit,  venient  ab  Oriente 
et  Occidente,  et  recumbent  cum  Abraliam  et  Isaac  et 
Jacob  in  regno  ccelorum;  filii  autem  regni  ejicientur  in 
tenebras  exteriores  (Matih.  \in,  11).  Qui  enim  pur- 


per  carnem  filios  recognoscunt.  In  tormentis  autem 
dives  positus  quinque  fratres  habere  se  perhibet, 
quia  superbus  idem  Judaicus  popilus,  gui  ex  magna 
jam  parte  damnatus  est,  sequaces  suos  quos  super 
terram  ^  reliquit,  quinque  sensibus  corporis  deditos 
novit.  Quinario  ergo  numero  fraVres  quos  reliquerat 
exprimit^quiaquos  ad  spiritalem  intelligentiam  non 
assurgere  in  inferno  positus  gemit,  petit  ut  ad  eos 
Lazarus  mittatur.  Cui  quia  Moysen  et  prophetas  ha- 
beant  dicitnr.  Sed  ait  :  Quia  non  credent,  ^  nisi  quit 
ex  mortuis  reswrexerit.  Cui  protinus  respondetur  : 
Si  Moysen  et  prophetas  non  audiuiU,  neque  si  quis  ex 
mortuis  resurrexerit  credent  ei.  Certe  de  Moyse 
Veritas  dicit  :  Si  crederetis  Moysi,  crederetis  utique 


pura  et  bysso  indutus  dicitur  recte  regni  filius  vo-      et  mUu.  De  ine  enim  Hle  scripsit  (Joan.  v,  46).  Im- 


catur.Qui  de  longinquoad  videndum  Lazarum  oculos 
levat,quiadum  per  damnationis  suae  supplicia  infideles 
in  imo  sunt,  fideles  quosque  ante  diem  extremi  ju- 
dicii  super  se  in  requie  attendunt,quorum  post  gau- 
dia  contemplari  nuliatenus  possunt.  Longe  vero  est 
quod  conspiciunt,  quia  iiluc  per  meritum  non  attin- 
gunt.  In  lingua  autem  amplius  ardere  ostenditur, 
cum  dicit :  Mitte  Lazarum^  ut  intingat  extremum  di- 
yiti  sui  in  aquam,^  utrefrigeret  linguam  meam,  1654 
quM  crucior  in  hac  ftamma  (Luc.  xvi,  24).  Infideiis 
populus  verba  legis  in  ore  tenuit,  quae  opere  servare 
contempsit.  Ibi  ergo  amplius  ardebit,  ubi  se  osten- 
dit  scirequod  facere  noluit.  Quapropter  bene  de  do- 
ctis  et  negligentibus  per  Saiomonem  dicitur:  Omnis 
labor  liominis  in  ore  ejus,  sed  anima  illius  non  imple 


pletur  ergo  quod  per  Abrahae  responsionem  dicilur. 
Ex  mortuis  enim  Dominus  resurrexit,  sed  Judaicus 
ille  populus,  quia  Moysi  credere  noluity  ei  eliam  qui 
resurrexit  ex  mortuis  credere  contempsit.  Cumque 
Moysi  verba  spiritaliter  intelligere  contempsit,  ad 
eum  de  quo  Moyses  locutus  fuerat  non  pervenit. 

3.  Haec  nos,  fratres  charissimi,  *  pro  indagandis 
allegoriae  mysteriis  succincte  transcurrisse  sufiiciat ; 
nunc  ad  intuendam  latius  rei  gestae  moralitatem 
animus  recurrat  :  Homo  quidam  eratdives,  et  indue- 
batur  purpura  et  bysso,  et  epulabatur  quotidie  splen- 
dide.  Et  erat  quidam  mendicus,  nomine  Lasarus,  qui 
jacebat  ante  januam  divitis,  ulceribus  plenus.  Non- 
nulli  putant  praecepta  Veteris  Testamenti  distnctiora 
esse  quam  Novi  ;  sed  hi  nimirum  improvida  consi- 


bitur  {Eccle.  vi,  7),  quia  quisquis  hoc  solummodo  I>  deratione  falluntur.  In  illo  enim  non  tenacia,  sed 


laborat,  ut  sciat  quid  loqui  debeat/  ab  ipsa  refectio- 
ne  suae  scientiae  mente  vacua  jejunat.  Ab  extremo 
digiti  se  tangi  desiderat,  quia  aeternis  suppliciis  da- 
lus  optatoperatione  justorum  vel  ultima  participari. 
Cui  respondetur  quod  in  hac  vita  bona  receperit, 


rapina  multatur  {IIReg.  xii,  6).  Ibi  res  injuste  su- 
blata  1655  restitutione  quadrupli  punitur  (Matth. 
XIX,  8).  Hic  autem  dives  iste  non  abstuHsse  aliena 
reprehenditur,  sed  propria  non  dedisse.  Nec  dicitur 
quia  vi  quempiam  oppressit,  sed    quia  in  acceptis 


*  Primus  Carn.,  quasi  enim...  signatur,dum. 

*  C.  Germ.,Gemet.,  Belvac,  significat  patHs. 
^  Belvac.,  et  refrigeret. 

^  Duo  priores  Gemet.  ac  Bigot.,  ah  ipsa  refectionis 
iuce  scientia. 

1  Secundus  Carn.,  multisque  honoribus.  Per  obse- 
quia  intcUigii  ministros  obsequentes,  ut  I.  ii  Dial., 
e.  4,  cui  alia  quoque  obsequia  atquc  spatharios  pr(B-~ 
buit. 


*  Hic  inter  pss.  Codices  dissidium  est.  Sequimur 
antiq.  Belvac.,  Corb.,  C.  Germ.  et  Bi^ot.,  in  quo 
tamen  (quod  ab  aliis  abest)  additur,not7i(,  dum^MS- 
que  libros  Moysicamaliter  intellexit.  ln  primo  Camut., 
reliquil,  quiiique  libros  Moysi  camaliter  intellexisse 
quinque  sensibus  coiporis  deditos  novit. 

^  Belvac.,  nisi  si  quis  ex  mortuis. 

*  Excusi,  pro  indwandis. 


1305 


HOMILIARUM  IN  EVANGELIA  LIB.  II.  —  HOMIL.  XL. 


1306 


rebus  se  extulit.  Hincergo  snmmopere  colligendam  A  oculis  nlcerosi  panperis,  minorem  tolerassetinanimo 


est  qua  poena  multandus  sit  qui  aliena  diripit, 
si  ^  infemi  damnatione  percutitur  qui  propria  non 
largitur.  Nemo  ergo  securum  se  aestimet,  dicens  : 
Ecce  aliena  non  rapio,  sed  concessis  licite  ^  rebus 
fruor,  quia  dives  iste  non  idcirco  punitus  est  quo- 
niaiu  aliena  abstulit,  sed  quia  acceptis  rebus  semet- 
ipsum  male  dereliquit.  Hoc  quoque  fuit  quod  hunc 
infemo  tradidit,  quia  in  sua  felicitate  timidus  non 
fuit,  quia  accepUi  dona  ad  usum  arrogantiae  inflexit, 
quia  viscera  pietalis  ignoravit,  quia  peccata  sua  re- 
diinere  etiam  cum  sibi  abundaret  pretium  noluit.Et 
sunt  nonnuili  qui  cultum  subtilium  pretiosarumque 
vestium  non  putant  esse  peccatum.  Quod  si  videlicet 
culpa  non  esset,  uequaquam  sermo  Dei  tam  vigilau- 


tentationem  panper.  Sed  dum  egenum  et  ulceratum 
ante  januam  divitis  et  deliciis  afiQuentis  posnit,  in 
una  eademque  re  et  ex  visione  pauperis  1656  non 
miserenti  diviti  cumulum  damnationis  intulit,  et  mr- 
sum  ex  visione  divitis  tentatum  quotidie  pauperem 
probavit.  Quantas  namque  hunc  egenum  et  vulneri- 
bus  obsessum  tentationes  creditis  in  sua  cogitatione 
tolerasse,  cum  ipse  egeret  pane,  et  non  haberet  etiam 
^  salutem,  atque  ante  se  divitem  cerneret  salutem 
et  ^  delicias  habere  cum  voiuptate ;  se  doiore  et 
frigore  ailici,  illum  gandere  conspiceret,  bysso  et 
purpura  vestiri ;  se  deprimi  vulneribus,  illum  dif- 
fluere  acceptis  rebus ;  se  egere,  illum  uolle  largiri  ? 
Quantus  putamus,  fratres  mei,  tunc  in  corde  pau- 


ter  exprimeret  quoddivesqui  torquetur  apud  inferos  g  peris  tumultus  tentationis  fuit,  cui  certe  poterat  ad 


bysso  et  purpura  indutus  fuisset.  Nemo  quippe  ^  ves- 
tim^jita  prsecipua  nisi  ad  inanem  gloriani  quaerit, 
videiicet,  ut  honorabilior  csBteris  esse  videatur.  Naiu 
quia  pro  sola  inani  gloria  vestimentum  pretiosius 
quaeritur  res  ipsa  testatur,  quod  nemo  vult  ibi  pre- 
tiosis  vestibus  iiidui,  ubi  ab  aiiis  iion  po^sit  videri. 
Quam  culpam  possumus  melius  etiam  ex  diverso 
colligere,  quia  si  abjectio  vilis  indumenti  virtus  non 
esset,  evangelista  vigilanter  de  Joanne  non  dice- 
ret :  Erat  indutus  pilis  camlorum  {MalUi.  iii,  4). 
Sed  notandum  nobis  est  magnopere,  in  ore  Yeritatis 
de  superbo  divite  et  humili  paupere  quantus  sit  ordo 
uarrationis.  Ecce  enim  dicitur  :  Ho^  quidam  erat 
dives ;  et  protinus  subinfertur  :  Et  erat  quidammen' 


pcenaui  suificere  paupertas,  etiamsi  sanus  fuisset ;  et 
mrsum  suffecisset  aegritudo,  etiamsi .  subsidium 
adesset  ?  Sed  ut  probaretur  ampiius  pauper,  simul 
hunc  et  paupertas  et  aegritudo  tabefecit.  Atque  insu- 
per  videl)at  procedentem  divitem  obsequentibus  cu- 
neis  circumfulciri,  et  se  in  infirmitate  et  inopia  a 
nuilo  visitari.  ?«am  qnia  nemo  ei  ad  visitandum  ade- 
rat,  testantur  canes,  qui  licenter  ejus  vulnera  lin- 
gebaut.  Ex  una  ergo  re  omuipotens  Deus  duo  judi- 
cia  exhibuit,  dum  Lazamm  pauperem  ante  januam 
divitis  jacere  permisit,  ut  et  dives  impius  damiiatio- 
nis  sibi  augeret  uitionem,  et  tentatus  pauper  cresce- 
ret  ad  remunerationem.  Conspiciebat  ille  quotidie 
cui  non  misereretur,  videbat  iste  de  quo  probaretur. 


dicus  nomine  Lazarus,  Certe  ^  in  populo  plus  solent  p  Duo  inferius  corda,  sed  unus  desuper  inspector  qui 


nomina  divitum  quam  paupemm  sciri.Qnid  est  ergo 
quod  Dominus,  de  paupere  et  di vite  verbum  faciens, 
nomen  pauperis  dicit,  et  nomen  divitis  non  dicit, 
nisi  quod  Deus  humiles  novit  atque  approbat,  et  su- 
perbos  ignorat?  Unde  et  quibusdam  de  miraculomm 
virtute  superbientibus  in  fine  dictnms  est :  Nescio 
oos  unde  sitis  ;  discedite  a  ine  omnes  ^  operarii  iniqui- 
iatis  (Matth,  vii,  23).  At  contra  Moysi  dicitur  :  Novi 
U  ex  nomine  {Exod.xxxiu,  12).  Aitergo  de  divite: 
Uomo  quidam,  Ait  de  paupere  :  Egenus,  nomine 
Lazarus.  Acsi  aperte  dicat :  Panpereih  humilem  scio, 
snperbum  divitem  nescio.  Illum  cognitum  per  appro- 
bationem  habeo,  hunc  per  judicium  reprobationis 
ignoro. 
4.  Pensandnm  nobis  est  etiam  conditor  noster 


et  hnnc  tentando  exercebat  ad  gloriam,  et  illum  to- 
lerando  exspectabat  ad  pcenam.  Nam  sequitur : 

5.  Factum  est  autem  ut  moreretur  mendicus,  et  por- 
taretur  ab  angelis  in  sinum  Abrahce.  Mortuus  est  autew 
et  dives,  et  sepultus  est  in  infemo.  Qui  nimirum  dives 
eum  cui  in  hac  vita  misereri  noluit  in  solo  jam  sup- 
plicio  positus  patronum  quaerit.  Nam  ecce  subjungi- 
tur  :  Qui  elevans  oculos,  cum  esset  in  tormentis,  vidii 
Abraham  a  longe,  et  Lazarum  in  sinu  ejus.  Et  ipse 
clamatis  dixit :  Pater  Abraham,  miserere  mei,  et  mitte 
Lazarum  ut  intingat  extremum  digiti  sui  in  aquam,  ut 
refrigeret  linguam  meam,  quia  crucior  in  hac  fiamma, 
0  quanta  est  subtilitas  judiciommDei  t  Oquam  dis- 
tricte  agitur  bonorum  actunm  malommque  retribu- 
tio !  Certe  superius  dictum  fuit  quia  in  hac  vita  La- 


quanta  omnia  consideratione  dispensat.  Una  etenim  ^  zarus  cadentes  micas  de  mensa  divitis  quaerebat,  et 


res  non  pro  una  re  agitur.  Nam  ecce  plenus  ulceribus 
mendicus  Lazams  ante  jannam  divitis  jacet.  Qua  de 
re  una  Dominus  duo  jndicia  explevit.  Ilabuisset 
enim  fortasse  aliqnam  excnsationem  dives,  si  La- 
zarus  pauper  et  nlcerosns  ante  ejns  januam  non  ja- 
cuisset,  si  remotns  fnisset,  si  ejus  inopia  non  esset 
oculis  importnna.  Rnrsnm  si  longe  esset  dives  ab 


nemo  illi  dabat;  nunc  de  snpplicio  divitis  dicitnr 
quia  de  extremo  digito  Lazari  distillari  aquam  in  ore 
suo  concupiscit.  Hinc  ergo,  hinc,  fratres,  colligite 
quanta  sit  districtio  severitatis  Dei.  Dives  enim  iste 
qui  vulnerato  panperi  mensae  suae  vel  minima  dare 
noluit,  in  inferno  positns,  nsqne  ad  minima  qnae- 
renda  pervenit.  Nam  gnttain  aqnae  petivit,  qni  micas 


^  Primus  Caro.,  si  in  imis  infemi,  dammtioneper. 

'  Duo  priores  Gemet.,  rebus  iUor. 

'  Ita  omnes  Mss.  nostri,  quibus  vet.  Edit.  conci- 
nunt.  HecentioreSy  pro  prcecipua,  snmpsemnt  pre^ 
tiosa. 

*  Bigot.,  in  publico.  Ibid.,  pro  sciri,  Belvac.  et  dno 


prior^  Gemet.  habent  scire. 

^  Bigot.,  qui  operamini  iniquitatem. 

«  Sic  legendum  ex  Mss.  Belvac.,  Corb.,  C.  Germ., 
Gemet.,  etc.  Ubi  salutem  significat  sanHatem,  quod 
Excusi  hid>ent. 

^  Belvac,  divitias. 


1807 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


4308 


panis  negayit.  8ed  neUndam  valde  est  quid  sit  quod  A  prospera  vita  seenta  est.  De  illis  vero  sollleite  pen- 


dives  in  igne  positus  iinguani  suam  refrigerari  petit. 
Mos  quippe  estsacri  eloquii  ut  aliquandoailud  dicat? 
ted  ex  eodem  dicto  aliud  iunuat.  Superius  autem 
huno  superbum  divilem  Dominusnon  loquacitati  va- 
eantem  dixerat,  sed  superflue  convivantem.  Neque 
hunc  de  '  loquacitate  narravit,  sed  cum  elatione  et 
tenacia  de  edacitate  peccasse.  Sed  quia  abundare  in 
conviviis  loquacitas  solet,  is  qui  male  hic  convivatus 
dicitur^  apud  infomum  gravius  in  lingua  ardore  per- 
hibetur.  Prima  namque  male  convivantibus  famnla- 
tur  culpa  Io(|uacitatis,  post  loquacitatom  vero  lu- 
dendi  eliam  levitas  sequitur.  1667  Nam  quia 
edacitatem  lusus  sequatur,  testatur  sacra  Scriplura, 
quae  ait  :  Sedit  populus  manducare  et  bibeve,  et  sttr' 


sate,  quia  eorum  vitam  etiam   magistra  paupertas 
cruciat,  quousque  ad  rectitudineni  perdacat. 

7.  Sequitur  :  Ei  in  hi»  omnibus  inter  nos  et  voi 
ehaos  mafjnuvi  firmatum  est,  nthi  qui  voltmt  him  ad 
vos  transire  non  possint,  neqne  inde  hnr  transmmre, 
Qua  in  re  valde  quaerendum  e.st  quomodo  dieatur,  Hi 
qui  rolnnt  hincad  vos  transire  non  po«J5imf.Quia  enim 
hi  qui  in  inforno  sunt  ad  beatorura  sortem  transire 
cupiant  dubiumnonest.Qui  verojam  in  beatitndinis 
sorle  suscopti  sunt,  qua  pacto  dicitur  quia  transiread 
eos  qui  in  inferno  cruciantur  voIunt?Sed  sicut  trans- 
ire  reprobi  ad  electos  cupiunt,  id  est  a  suppliciomm 
suorum  alllictione  migrare ;  ita  ad  afflictos  atquein 
tornientis  positostransirejustorum  est  menteireper 


rexerunt  Uuiere  (Exod.  xxxii,  6).  Sed  priusquam  ad  B  misoricordiam,  eosque  velle  liberare.  Sed  qui  volunt 


lusum  moveatur  corpus,  ad  jocos  ac  verba  inania 
roovetur  lingua.Quid  ergo  ost  quod  innuitur  quiain 
tormeiitis  positus  dives  linguam  suam  refrigerari 
postulat,  nisi  quod  isqui  convivando  niagis  de  loqua- 

citatepecca^eratpcrretributionisjustiliam  in  lingua 
atrocius  ardebat  ? 

6.  Sed  cum  gravi  valde  est  pavore  pensandum  (De 
poenit.,  dist.  3,  can.  Cavendum)  hoc  quod  ei  per 
Abrabai  responsionem  dicitur  :  Fili,  recordare  quia 
recepisti  bona  in  vita  tua,  et  Lazarus  similiter  mala. 
Nunc  autem  hic  consolatur,  tu  vero  cruciaris.  Isla, 
'  fralres  mei,  sentenlia  pavore  potius  indiget,  qnam 
expositione.  Nam  si  qui  estis  qui  in  hoc  mundo 
exterioris  boni  aliquid  accopistis,  ipsum,  ut  ita  di- 


do  boatorum  sede  ad  afflictos  atijue  in  tormentispo" 
sitos  transiro,  non  possunt,  quia  justorum  animap 
quamvis  in  suae  naturae  bonitate  misencordi.im  ha- 
boant,  jam  tuncauctoris  sui  justitiap  conjnncfap,  tanta 
rcctitudincconstringuntur,ul  nulla  ad  reprobos  com- 
passiono*mo\oantur.  Ipsi  quippe  jndici  concordant 
cui  inbaTont,  ot  eis  quos  eripere  non  possunlnec  ex 
misericordia  condoscendunt,  1658  quia  tantum 
illos  tunc  a  se  vidobunt  extraneos,  quantum  ab  eo 
queni  diligunt  auctore  suo  ^  conspiciunt  esse  repnl- 
sos.  Ncc  injnsti  ergo  ad  beatorum  sortem  traiiseunt, 
quia  dainnationeperpetua  constringunlur  ;  necjusti 
transire  ad  reprobos  possunt,  quia,  erecti  jam  per 
justitiam  ^  judicii,  ois  nullo  modo  ex  a/iqua  com- 


cam,  donum  exterius  portiinescore  debetis,  ne  vobis  Q.  passione  niisorentur 


pro  quorumdam  vestrorum  actuum  recomponsatione 
sit  datuin,  ne  judex  qui  hic  bona  exteriora  restituit 
a  rotributione  boni  intiini  ropollat,  nobonor  hic  vel 
divitiai,  non  adjumontum  virtutis,  sed  romuneratio 
sint  laboris.  Ecce  enim  dum  dicitur  :  Recepisti  bona 
in  vita  tua,  indicatur  ot  dives  istc  boni  aliquid  ha- 
buisse,  ex  quo  in  hac  vita  bona  rociperel.  Rursumque 
duni  de  Lazaro  dicitur  quia  recopit  mala,  profecto 
monstralur  ot  Lazarus  habuisse  maluni  aliquod  quod 
purgarotur.  Sed  inala  Lazari  purgavit  ignis  inopiauj  et 
bona  di\itis  reinunoravit  felicitas  transeuntis  vit.T. 
Illuin  paupertas  afflixit  et  tersit,  istum  abundantia 
romuneravit  ot  repulit.  Quicunque  ergo  bone  in  boc 
saeculo  habetis,  cuiii  vos  bona  ogisse  recolitis,  valde 
de  ipsis  pertimoscite,  ne  concossa  vobis  prosperilas 


8.  Sed  postquam  ardenti  diviti  de  se  spes  tollitur, 
ejus  aninuis  ad  propinquos  quos  re/iqueral  recurrit, 
quia  reproboruin  nientem  poena  sua  quandoque  inu- 
tililer  orudit  ad  charitatem,  ut  jam  tunc  etiam  suos 
spiritaliter  diligant,^  qui  hic,  dum  peccala  diVige- 
roiit,  nec  se  amabant.  Unde  nunc  subditur  :  I\o-jq 
cnjo  te,  Pater,  ut  mittas  eum  in  domum  patris  mei; 
hahro  cnim  quinquc  fratrcs,  ^ut  testftur  illis,  nectip^i 
reniant  In  hunclocum  tormcntornm.  Qua  in  ro  notan- 
dum  est  ardonlri  divili  quanta  ad  supplicium  cunm- 
lantur.  Ad  poMiam  namque  suam  ei  el  co^^nilio  ser- 
valur  ot  ineinoria.  Cognoscit  enim  Lazarum  quem 
dospoxil,  fratrumquoque  suorum  nieminitquos  reli- 
quit.  Perfocla  quippe  ei  ultio  de  paupere  non  essel, 
si  bunc  in  rolributiono  non  recognosceret.  El  por- 


eorumdem  remuneratiositbonorum.Etcum  quosli-  ^  focta  pa?na  in  igne  non  esset,  si  noa  hoc*  quod  ipse 


bet  pauperes  nonnulla  reprehensibilia  porpelrare 
conspicilis,  nolite  despicere,  noiite  desporare,  quia 
forta^se  ^  quod  superfluitas  tenuissimae  pra\italis  in- 
quinat,  caminus  pauporlatis  purgat.  De  vobis  omni- 
modo  pertimescite,  quia  nonnulla  etiain  male  acta 


patitur  otiain  in  suis  limeret.  Ut  orgo  peccatores  in 
supplicio  anipliuspunianlur,  eteoruni  videntgloriam 
quos  contempserunt,  et  de  illorum  etiam  po^nator- 
quentur  quos  inutililer  amaverunt.  Credendum  vero 
est  quod  anle  retributionem  extremi  judicii  injusli 


*  Sic  legitur  in  Mss.  Editoribus  placuit  ponere  no- 
tavit,  pro  narravit. 

*  Non  verba  ipsa  referuntur  a  Gratiano  loco  in- 
dicato,  sed  seusos  tantum,  et  quidem  solum  ex 
parte. 

'  Excusi,  quos  superfluitas. 

*  In  Longip.,  post  moveantur,  additum  :  etiamsi 
misereri  veltent,  jam  tunc  omnino  non  pomnt,  Ipsi 
quippe. 


•*  Duo  priorosGemet.,co«spici'uii(5e  nullatc7iuse.^s( 
repvlsfni. 

^  Carnut.,  judicis. 

'  Primus  Carn.,  quo$  hic  dum,,.,nec  secum  ama- 
bant. 

"  Belvac.,C.  Germ.  et  duo  priores  Gemet.,  ut  U- 
stificctur  Hlis  Lazarus.  G.  Germ.,  tamen  in  lectione 
Evan^.  habet,  ut  testetur. 

^  Bigot.,  quod  in  se. 


idoe 


HOMILIARUM  IN  EVANGEtlA  LIB.  II.  —  HOMIL.  XL. 


1310 


in  rec[tiieqno8damjnstosconspicinnt,nteo6  vldentes  A  LaEarQm,8iqnaerimns,inveninin8;(fnot]dieLftKaram» 

in  gaudio  oon  solam  de  suo  sapplicio,  sed  etiam  de 

illorum  bono   crucientur.   Justi  vero  in  tormentis 

semper  intuentur  injustos,  ut  hinc  eorum  gaudium 

crescat,  quia  malum  conspicinnt  quod  misericorditer 

evaserunt ;  tautoquo  majorcs   ereptori  suo  gratias 

referunt,  quanto  videntin  aliis  qnod  ipsi  pcrpeti,  si 

essent  relicti,  potuerunt.  Nee  illam  tantae  beatitudi- 

nis  claritatem  apud  jusiorum  animum  fuscat  spectata 

poena  reproborum,  quia  ubi  jam  compnssio  miscrisB 

non  erit,  minnere  procul  dubio  beatomm  Isetitiam 

non  valebit,  Quid  autemmirumsidnm  justi  injusto- 

rum  tormenla  conspiciuut,  hoc  eis   veniat  in  obse- 

quium  gaudiorum,  quando  et  in  pictura  niger  color 

substernitur,  ut  albus  vel  rnbeus  clarior  videatur  ? 

Nam  sicut  dictum  est  tanto  bonis  sua  gandia  excre-  jg  pietatis,  qnatenns  panem  pariter  detis  et  verbum, 

panem  refectionis  cnm  verbo  correptionis  ;  et  doo  a 
vobis  alimenta  percipiant  qui  nnnm  qnaerebant,  dum 
et  exterius  cibo,  et  interins  satiantur  eloquio.  Paaper 
ergo  cnm  reprehensibilis  cemitur,  moneri  debet, 
despici  non  debet.  Si  vero  reprehensionis  nihil  ha* 
bet,  *  venerari  snmmopere  sicut  intercessor  debet. 
Sed  ecce  mnltot  cernimus^  quis  cujus  sit  meriti  ne* 
scinins.  Omnesergo  venerandi  sunt,  tantoqnenecessa 
est  Ht  omnibns  te  hnmiliare  debeas,  quanto  '  qnis 
eorum  sit  Christus  ignoras. 


etsi  non  qusei^imus,  c^rnimns^  Ecce  importune 
pauperes  oflemnt,  rogant  nos,  qui  tunc  pro  nobis 
intercessores  venient.  Certe  nos  omnino  rogare  do- 
buimus,  sed  tamen  rogamur.  Yidete  si  negare  debe- 
mus  quod  petimur,  quando  patroni  sunt  qui  petunt. 
Nolite  ergo  misericordiae  tempora  perdere,  noiito 
acceptaremediadissimulare.AntesuppIiciumcogitate 
de  supplicio.  Cnm  quoslibet  in  hoc  mundo  abjectoft 
aspicitis,  etiamsi  qua  reprehensibilia  eorum  esse 
videantur,  nolitedespicere,  quiafortasse  quos  mornm 
infirmitas  vulnerat,  medicina  pauperlatis  curat. 
Quorum  si  qua  sunt  talia  quae  debeant  jure  reprehen- 
di,  haec,  si  vultis,adusum  vestraemercedis  inQectiie, 
ut  ex  ipsis  eoram  vitiis  cumulentur vobis  incrementa 


scunt,  quanto  eorum  ocnlis  damnatoram  mala  sub- 
^rjacent  qua)  evaserant.  Et  quamvis  eis  sna  gaudia 
ad  perfruendum  plene  sufficiant,  mala  tamenrepro- 
boram  absque  dubio  semper  aspiciunt,  quia  qui  Crea- 
toris  sui  claritatem  vident,  nihil  in  creatura  agitur 
quod  videre  nou  possint. 

9.  Petenti  autem  diviti  nt  Lazarus  mittatur,  ab 
Abraham  protinus  respondetnr :  Hahent  Moysen  et 
prophetas  ;and\ant  illos.  Sed  qui  Dei  verba  despexe- 
rat,  haec  andirenon  possesuosseqnacesexislimabat. 
Unde  et  respondit  dives  :  Non,  pater  mi ;  sed  si  quis 
ex  moriuis  ierit  *  ad  eos,  credent.  Cni  mox  veraci  sen- 
tentia  dicitur :  Si  Moysen  et  profhHas  non  audiunt, 
neqtte  si  quis  ex  mortuis  resurrex^it^  credetit  ei,  quia 


nimirnm 


ii.  Rem,  fratres,  refero,  quam  bene  is  qni  praesto 
cst  frater  ot  compresbyter  meus  Speciosus  novit. 
Eodem  tempore  quo  monasterium  petii,  anus  quae-* 
dam,  Redemptanomine,  in  sanctimoniali  tiabitu  con- 


qni  verba  legis  despiciunt,  Redemptoris  q  giituta,  in  urbe  hac  juxta  beatae  Mariae  ♦  semper  vir- 


praecepta,  qui  ex  mortuis  restnrrexit,  quanto  subti- 
liorasnnt,tantohaec  difficilius  implebunt.  Minusest 
enim  quidqnidper  legem  dicitur  (Deut.  xii),  1659 
quam  hoc  quod  per  Dominum  jubetur.  llla  enim  dari 
decimas  praecipit,  Redemptor  veronoster  abhis  qui 
perfectionem  sequuntur  omnia  dimitti  jubet.  IUa 
peccata  carnis  resecal,  Redemptor  vero  noster  illici- 
tas  cogitaliones  etiam  damnal  (Luc,  xiv).  Si  ergo 
Moysen  et  prophetas  non  audiunt,  neque  si  quis  ex 
mortuis  resurrexerit  credent,(\\k\ii  hi  qui  viliora  legis 
praecepla  iniplore  negligunt  Salvatorisnostri  manda- 
ti»  altioribusobedirequando  convaIescunt?Etnimi- 
rum  constat  quia  cujus  implere  dicta  renuunt,  ei  pro- 
cnl  dnbio  credere  recnsant.  Hajc  nos  de  ipsa  roi  gestae 
consideratione  dixisso  sufficiat. 


ginis  ecclesiam  manebat  (Lih.  iv  Dialog.,  eap.  i5). 
Haec  illius  Herundinis  discipula  fuerat,  quae,  magnift 
virtutibus  pollens,  super  Praenestinos  montes  vitam 
ererniticam  duxisse  ferebatur.  Huic  duae  in  eodem 
habitu  discipulae  adhaerebant :  una  nomine  Romula, 
et  altera,  quae  nnnc  adhuc  superest,  quam  qnidem 
facie  scio,  sed  nomine  nescio.  Tres  itaque  hae  in  uno 
habitaculo  commanentes  morum  quidem  divitiis  ple- 
nam,  sed  tamen  rebus  pauperem  vitam  ducebant.  Haec 
autem,  quam  praefatus  sum,  Romula  aliam  quam  pras 
dixi  condiscipnlam  suam  magnis  vitae  meritis  antei- 
bat.  1660  Erat  quippe  miraj  patientiaj,  summae 
obedientiae,  custos  oris  sni  ad  silentium,  studiosa 
valde  ad  continux  orationis  usum.  Sed  quia  plerum- 
D  que  hi  quos  jam  perfectos  homines  aestimant  adhnc 


iO.  Sed  vos,  fratres,  etrequiem  Lazari,  et  paenam  inoculissummiopificisaliquidimperfectionishabent, 

divitis  cognoscentes,  solerter  agite,culparum  vestra-  sicut  saepe  imperiti  homincs  necdum  "  perfecte  scnl- 

rum  intercessores  quaerite  atque  advocatos  vobis  in  pta  sigilla  conspicimus,  etjam  quasi  perfccta  lauda- 
die  judicii  pauperes  procurate.  Multos  etenim  nnnc  '    mus,  quae  adhuc  arlifex  considerat  et  limat,  laudari 

Lazaros  habetis  ;    ante  januas  vestras  jacent,  atque  jam  audit,  et  tamen  ea  tundere  meliorando  non  desi- 

his  indigent,  quae  vobis  jam   satiatis  quotidie  de  nit ;  haec  quam  praediximus  Romula  ea  quam  Graeco 

mensa  cadunt.  Verba  sacra)  leclionis  debent  nos  in-  vocabulo  medici  paralysin  vocant  moleslia  corporali 

straere  ad   implenda  roandata  pietatis.  Qnotidie  percnssa  est,  mnltisqne  annis  in  lectnlo  decubans 


*  Editi,  pro  credmU^  habent,  poinitentiam  agenty 
qnod  in  Mss.  minime  legimus. 

*  Hoc  verbo  in  passiva  significatione  saepe  ntitnr 
Gregorius^ntlib.  xviji.  Moral..  n.i3,lib.  xix,nnm. 
36,  m  fine;  lib.  xxii.  nnm  6 ;  et  alibi  saepe. 


'  Corb.,  quis  sit  Christi. 

^  Omissum  in  Excusis  adverbinm  iemper  revocfti- 
vimus  ex  Mss.  C.  Germ.,  Gemet.,  Bigot.,  etc. 

^  Corb.  et  dno  priores  Gemet.,  perfecta  $eulpenti$ 
sigilla. 


13ii  8ANCTI  GREGORn  MAGNI  HOMILIARtJM  IN  EVANGILIA,  ETC.  i3!l 

^  peneomniiiin  jacebatmembrorainofficiodestitata,  A  hiberentnr  ccBlestes  exseqniae,  sanctailla  animacar- 


nec  tamen  haec  eadem  ejus  mentem  ad  impatienliam 
flagella  perdoxerant.  Nam  ipsa  ei  detrimenta  mem- 
brorum  facta  fuerant  incrementa  virtatam,  qaia 
tanto  soliicitias  ad  asum  oraUonissaccreverat,qaanto 
et  aliad  qaodlibet  agere  neqaaqaam  valebat.  Nocte 
ergo  quadaui  eamdem  Redemptam,  qaam  praefatus 
sam,  quae  utrasque  discipulas  suas  '  filiarum  loco 
natriebat,  vocavit  dicens  :  Mater,  veni,  mater,  veni. 
Quae  mox  cum  alia  ejus  discipula  sarrexit,  sicut 
utrisque  referentibus  et  multis  res  eadem  claruit,  et 
ego  quoque  eodem  tempore  agnovi.  Cumque  noctis 
medio,  lectulo  jacentis  assisterent^  sabito  coelitus 
lux  emissa  omne  illius  cellulae  spatiam  implevit ;  et 
splendor  tantae  claritatis  emicuit,  ut  corda  assisten- 


ne  soluta  est.  Qua  ad  coelum  ducta,  quanto  chori 
psallentium  altius  ascendebant,  tanto  ccepit  psaimodia 
lenius  audiri^  quousque  et  ejusdem  psalmodiaB  soni- 
tus,  et  odoris  suavitas  elongata  finiretor. 

i2.  Haec  ergo  quandiu  vixit  in  corpore,  qnis  illam 
haberet  in  honore  ?  Indigna  cunctis,  despecta  omni- 
bus  videbatur.  Quis  ad  illam  accedere,  quis  illam 
videre  dignaretur?Sed  latebat  in  sterq[nilinio  mar- 
garita  Dei.  ^  Sterqailinium,  fratres,  hanc  ipsam 
corruptibilitatem  corporis  appello,  sterqoiliniam 
abjectionem  paupertatis  nomino.  Assumpta  est  ergo 
margarita  quae  jacebat  in  sterqnilinio^  et  posita  in 
CGiiestis  Regis  omamento,  jam  inter  snpemos  dves 
emicat,  jam  inter  ignitos  illos  lapides  aetemi  diade- 


tium  in^stimabili  pavore  perstringeret,  atque,  utpost  B  "^^tis   comscat.  0  vos  qui  in  hoc  mundo  divites  aat 


ipsae  referebant,  omne  in  eis  corpus  obrigesceret,  et 
in  subito  stupore  remanerent.  Coepit  namque  quasi 
cujusdam  magnae  multitudinis  ingredientis  sonitus 
andiri,  ostium  celluIdQ  concuti,  ac  si  ingredientium 
turba  premeretur.  Atque,  ut  dicebant,  intrantium 
multitudineiu  sentiebant,  sed  nimietate  timoris  et 
luminis  videre  nil  poterant,  quia  eamm  oculos  et 
pavor  depresserat,  et  ipsa  tanti  luminis  claritas  re- 
verberabat.  Quani  lucem  protinus  miri  odoris  est 
fragrantia  subsecuta,  ita  ut  earum  animuni^  quia  lux 
emissa  terruerat,  odoris  suavitas  refoveret.  Sed  cum 
vim  claritatis  illius  ferre  non  possent,  ccepit  eadem 
Romula  assistentem  sibi  et  trementem  Redemptam, 
saorum  inorum  magistram,  blanda  voce  consolari, 


esse  creditis,  aut  estis,  conferte,  si  potestis,  falsas 
divitias  vestras  veris  divitiis  Remulae.  Vos  in  hajos 
mundi  via  omnia  amissuri  possidetis ;  illa  ufhiJ  qaae- 
sivitin  itinere,  etomniainvenit  inperventione.  Vos 
laetam  vitam  ducitis,  tristem  mortem  tlmetis ;  iUa 
tristem  vitam  pertulit.  ad  laetam  mortem  pervenit. 
Vos  ad  tempus  quaeritis  obseqaiam  hominam,  illa 
despecta  ab  hominibus  invenit  socios  cboros  angelo- 
rum.  Discite  ergo,  fratres,  temporalia  cuncta  despi- 
cere,  discite  honorem  transeantem  contemnere, 
aeternani  gloriam  amare.  Honorate  qnos  panperes 
videtis,  etquos  foris  conspicitis  despectos  saecali  in- 
tus  arbitramini  amicos  Dei.  Cum  his  participamini 
quod  habetis,  ut  hoc  quandoque  dignentar  vohiscam 


dicens  :  noli   timere,   niater,   non  morior  modo.  ^  participari  qaod  habent.  Pensate  quod  ore  magislri 
-r.  t      .1,         1       ,.  ,  ..     .  gentium  dicitur :  In  hoc  tempore  vesUra  abundan\ia 

illorum  inopiam  suppleat,  ui  el  Ulorum  abundantia  ve- 
strce  inopuBsitsupplemeHtum  (JICor.\ui,i4).Pensate 
quod  ipsa  per  se  Veritas  dicit :  Quandiu  feeistis  uni 
de  his  fratribus  meis  minimis,  mihi  fecistis  {MaUk. 
XXV,  45).  Ad  tribnendum  pigricurestis,  qaando  hoc 
quod  jacenti  in  terra  porrigitis  sedentiin  ccelo  datis  ? 
Sed  haec  omnipotens  Deus  quae  per  me  in  vestris  an- 
ribus  loquitur,  per  se  in  vestris  mentibus  loquatar^ 
qui  vivit  et  regnat  cum  Patre  in  unitate  Spiritus 
sancti  Deus,  per  omnia  saecula  saecaloram  Amen. 

hic  tamen,  pro  ipsa  est  accipiendam.  Dehoc  argu- 
mento  diximus  in  notis  ad  Dialogos,  lib.  iv,  capi5. 
♦  Abcst aBelvac.  sterquilinium,  fratres,  hancipsam 
corruptibilitatem  corporis  appello,  Legitar  tamen  in 
al.,  praesertim  in  Corb.  Germ.  antiquissimo. 


Cumque  hoc  illa  crebro  diceret,  paulatim  lux  quae 
fuerat  immissa  subtracta  est,  sed  is  qui  subsecutus 
est  odor  remansit.  Sicqae  dies  secandus  et  tertius 
transiit,  ut  aspersi  fragrantia  odoris  remaneret.  Nocte 
ergo  quartaeamdem  magistram  snam  itemm  vocavit. 
Qua  veniente  1661  '  viaticum  petiit,  et  accepit. 
Necdum  vero  eadem  Redempta  et  alia  ejus  discipula 
a  lectulo  jacentis  abscesserant,  et  ecce  subito  in  platea 
ante  ejusdem  cellulae  ostium  duo  chori  psallentium 
constitemnt,  et  sicut  ipsae  se  dicebant  sexus  ex  voci- 
bus  discrevisse,  psalmodiae  cantus  dicebant  viri,  et 
feminae  respondebant.  Cumqueante  forescellulae  ex- 

^  Al.,  pene  omnijacebat  membrm^m  officio. 

'Ridicule  apud  Gussanv.,  silvarumloco,  typogra- 
phico  haud  dubie  lapsu  crassissimo,  cui  tamen  in  ]) 
mdice  expurgatorio  aenegatus  locus. 

3  Etsi  vuLticum  non  semper  significet  Eucharistiam, 
qaae  ab  hac  vita  profuturis  ex  Cbristiano  more  datnr. 


ORATIO    SANGTI   GREGORII  AD   PLEBEM 

DE  MORTALITATE. 


Oportet,  fratres  charissimi,  at  flagella  Dei 
qaae  metuere  ventura  debuimas,  saltem  praesentia  et 
expertatimeamus.  ^  Conversionis  nobis  aditum  dolor 
aperiat,  et  cordis  nostri  duritiam  ipsa  jam  quam 
patimur  pcena  dissolvat.    Ut  enim  propheta  teste 

^  Germ.,  conversationis. 


praedictam  est :  Pervenit  gladius  usque  *  ad  isnimam 
(Jer,  rv,  iO).  Ecce  enim  cuncta  plebs  caeies- 
tis  irae  mucrone  percutitur,  etrepentina  singuli  coede 
vastantur.  Nec  languor  mortem  praevenit,  sed  et 
languoris  moras,  ut  cemitis^  mors  ipsa  praecorrit. 

'  Big.,  %uque  ad  an,  nostras. 


idid 


INDEX  m  TRIPLICEM  S.  GREGORII  MAGNI  VITAM. 


i3i4 


Percussns  quisqne  ante  rapitur  quam  ad   lamente  A  hominibus  importunitas  solet,  «judicio  veritatis  pla- 

•  -  _•  _  w^  _  «»  ^  " 


poenitentiaB  convertatur.  Pensate  ergo  qualis  ad 
conspectum  districti  judicis  16fl|2  pervenit,  ^  cui 
non  vacat  flere  quod  fecit.  Habitatores  quippe  non  ex 
parte  subtrahuntur,  sed  pariter  corruunt.  Domus 
vacu»  relinquuntur,  filiorum  funera  parentes  as- 
piciunt,  et  sui  eos  ad  interitum  haeredes  praecedunt. 
Unusquisque  ergo  nostrum  ad  poenitentiae  lamenta 
confngiat,  dum  flere  ante  percussionem  vacat.  Revo- 
cemns  ante  oculos  mentis  quidquid  errando  commi- 
simus,  et  quod  nequiter  egimus,  flendo  puniamus. 
Prmveniamus  faciem  ejtu  in  confessione  (Pml,  xcii,  2), 
et  sicut  propheta  admonet :  Lecemus  corda  nostra 
cummanihusadDeum(Thren.iii,^i),AdJ)evim  quippe 
corda  cum  manibus  levare,  est  orationis  nostrae  stu- 


cet,  quia  pius  ac  misericors  Deus  1663  a  se  vult 
veniam  precibus  exigi,  qui  quantum  meremur,  non 
vult  irasci.  Hinc  etenim  per  Psalmistam  dicitur:  /n- 
vocamein  die  tribulationis  tuce,^  eripiam  te,  etmagnifi- 
cabis  me  (Psal.  xlix,  15).  Ipse  ergo  sibi  testis  est 
quia  invocantibus  misereri  desiderat,  qui  monet  ut 
invocetur.  Proinde,  fratres  charissimi,  contrito  cor- 
de,  et  correctis  operibus,  crastina  ^  die  ab  ipso  feriae 
^uartae  diluculo,  ^  ad  litaniam  septiformem^  juxta 
distributionem  inferius  designatam,  devota  mente 
cum  lacrymis  veniamus.  NuIIus  vestrum  ad  terrena 
opera  in  agros  exeat,  nullus  quodlibet  negotiuin 
agere  praesumat,  quatenus  ad  sanctae  genitricis  Do- 
mini  ecclesiam  convenientes,  qui  simul  omnes  pec- 


dium  cum  meritobonae  operationis  erigere.  Datpro-  g  cavimus,  simulomnesmalaquaefecimusdeploremus, 


fecto,  dat  tremori  nostro  fiduciam,  qui  per  prophe- 
tam  clamat  :  Nolo  mortem  peccatoris,  sed  ut  conver» 
tatur,  et  vivat  (Ezech,  xxxiii,  ii).  NuIIus  autem  de 
iniquitatnm  suarum  immanitate  desperet.  Veternosas 
namque  Ninivitarum  culpas  triduana  poenitentia 
abstersit  (Jon,  ui),  et  conversus  latro  vitae  praemia 
etiam  in  ipsasententiasuaemortisememit(Luc.xxiii). 
Mutemus  igitur  corda,  et  praesumamus  nos  jam  per- 
cepisse  quod  petimus.  Citius  ad  precem  judex  flecti- 
tur,  si  a  pravitate  sua  petitor  corrigatur.  Imminente 
ergo  tantae  animadversionis  gladio,  nos  importunis 
precibus  insistamus.  Ea  namque  quae  ingrata  esse 

*  Duo-Bigot.  et  Utic,  ctit  non  licet, 

*  Excusi^  judici  verit,,  contra  Mss.  nostrorum  fi- 
dem  neunoquidemexcepto.  Legitur  etiam  in  Grego- 
rio  Turon.,jtidtcio. 

'  Unus  Bigot.,  eruam  te. 

^  Sic  restituimus  ex  Corb.  Germ.,  Bigot.  et  aliis; 
necnon  ex  Gregorio  Turon. 

*  Primus  Bigot.,  septiformi  letania..,  devota  ad 
lacrymas  mente  veniamus,  Hic  absolvitur  sermo  in  C. 
Germ.  et  i  Big. 

*  Personarum  et  locorum  ordo  diversus  est  apud 
Gregorium  Turon.,  1.  x  Hist.,  c.  i,  et  apudPauium 


ut  districtus  judex  dum  culpas  nostras  nos  punire 
considerat,  ipse  a  sententia  propositae  damnationis 
parcat.  *  Litania  clericorum  exeat  ab  ecclesia  beati 
Joannis  Baptistae,  litania  virorum  ab  ecclesia  beati 
martyris  Marcelli,  litania  monachorum  ab  ecclesia 
martyrum  Joannis  et  Pauli,  litania  ancillarum  Dei 
ab  ecclesia  beatorum  martyrum  Cosmae  et  Damiani, 
litania  feminarum  conjugatarum  ab  ecclesia  beati 
primi  martyris  Stephani,  litania  viduarum  ab  eccle- 
sia  beati  martyris  Vitalis^  litania  pauperum  et  in- 
fantium  ab  ecclesia  beatae  martyris  ^  Caeciliae. 


Diaconum.,  1.  in,  degestisLangob.,  c.  25.  Legequae 
observavimus  ad  cap.  42,  lib.  i,  Vitae  sancti  Grego- 
rii,  auct.  Joan.  Diacono. 

^  In  Excusis  le^tur  post  CcBcilice,  facta  suntha^  in 
basil.  sanctcB  Sabtnai  sub  die  quarto  kal,  Sept,,  indi- 
ctione  6.  Quae  unus  habet  Coib.  Codex.  Certein  ind. 
6  est  manifestus  error,  haec  enim  necessario  refe- 
renda  sunt  ad  indict.  8.  Nota  autem  indictionis  6 
quae  est  in  Codice  Colb.,  partem  Registri  Epistola- 
rum  continente,  aptari  non  debet  sermoni,  sed  epi- 
stolae  subsequenti,  quae  est  prima  omnium  ad  ind. 
6  pertinentium. 


INDICES 


IN    PRiECEDENTEM   ET    HUNC    TOMUM 


INDEX  IN  TRIPLIGEM  SANGTI  GREGORII  VITAM. 

Numeri  hujus  Indicis  respondeni  crcusioribus  inserUs  in  textu  triplicis  Vitas,  quamhabes,  lector,  initio  tomiprcB^ 

cedentisa  col,  41  od  col.  500. 


Abbas.  In  abbatem  eligitur  Grego- 
riuB,  24.  Rogantibut  et  cogeDUbutrre- 
tribtts,  213  S.  Grefforii  in  eligeDdit 
diffnlg  abbatibuB  solTicitado,  298.  Pe- 
euTiaritati  studens  abbat  non  eUgatur, 
iffid,  Gregorii  tempore  molci  abbatet 
presbytereli  digniute  intigoet  erent, 
M,  247, 257.  An  abbaUbnt  olim  forat 
egrediprobibitum,241.  Absqoeabba- 
tli  consensu  monacbi  ordinari  nonpo- 
tarant,  256.  Ad  epitcopatom  tamenTel 
loTito  abbate  npi  poterent,  257.  Ab- 
batea  lapei,  ad  sacerdotale  ofidoffl 


nunquam,  ad  monasterioram  prefe- 
ctures  correcta  vita  redire  potennt, 
257, 303.  Abbatibus  monita  utilitsima, 
296.  Abbatumcommendatariorum  ori* 
go  phma,  232. 

AbbaliM»  velari  aut  benedici  niti 
sexagenarisB  probibentur,  247. 

Abstinentia  Gregorii  qaaiis  fuerit, 
24,  25. 

Accepti  pistorit  mors  perGregorium 
in  apparitione  pradicitur.  180. 

Accusatus  falso  apud  Mauricium 
Qregoriof,  innooeDtiam  taam  modeste 
expotait,  162.   Aocasatorom  caasai 


summa  districtione  et  cautela  Tenti- 
labat.  MOet  seq^. 

Adaloaldus  filius  Agilulfi,  291. 

Adam.  De  Adas  anima  ioannis 
CP.  error,  239. 

Adeodatus,  Ecclesi»  Ravennatis 
diaconus,  125,  127,  128. 

Adrianus,  papa,  118.  Garolo,  Freo- 
conim  rege,  postulanie,  duos  ciericos 
in  canta  erudiendos  suscipit,  et  can- 
tores  pro  cantu  reformandoin  Galliam 
mittit,  48. 

AdrtanaSp  Tbebanos  episcopos,  in- 
jotte  depoutus  soe  redditortadiv  tSt» 


1315 


INDEX  IN  TRIPLICEM  S.  GREGORII  MAGNI  VITAM. 


1316 


140.  Ejus  Ecc1e8iaaT>ari89ajiepi8copi 
juristiiclione  subducitur   139. 

Adri^nus,  nolarius  el  rector  patri- 
nionii,  71. 

Adulatio.  Ab  adulatione  quam  alie< 
nus  Gregorius,  25fi. 

Acll,  vel  AIIh,  Angliae  rex,  el  allu- 
8io  ad  illud  nomen,  8,  aO,  19J. 

jEmiliana,  amiia  GreKOriif  6^0  sa- 
crataj02.Ejusviiacimors,tb  d.,  10:j. 

iSmilianiis.  nolarius,  quadraginla 
Gregorii  in  Evangelium  homilias  cum 
sociis  eX(M|)it,  48. 

JFa>\s  acerbcif  id  esl  immatura  fl&ia^t, 
23,  V4. 

Afflictio.  Quo  malis  priR«entihus  du- 
rius  prem«'bauir  Gre^orius,  ro  de  je- 
terna  requie  cerliun  respirabai,  7, 192. 

Africana  Kcclesia  ori;;inrm  ducita 
Romana,  280.  Africanorum  ergo  Ro- 
manos  ponlilicet  qu£  fueril  reyeren- 
tia,  298. 

Agatliosae  virum  monachum  ipsa 
reniirnte  faotum  Uregorius  reddi  ju- 
bel,  152,  205,  295. 

Agelmuiidus, primus  Langobardo* 
rum  rex,  '^02. 

Aftilulfus,  Langobardorum  rex,185. 
Be^ni  consors  a  Theodelinda  adscilus 
Mcdiolani  coronaiur,  ctfit  caiholicus, 
229.  Suggepmtc  Theodelinda  conjuj?d 
ejus,  pacemcumRomanis  pepigit,  17. 
B  llum  rfcriiduil,  234.  Perusium  ex- 
pugnal,  ibul,  IJomain  lentat.  t6»d.  Pa- 
cem  rum  Homanis  lactnmsacramento 
conGrmat,282.  Paiavium  expugnat,  ct 
8oloada;quat,283.iS.Columbanum  bc- 
nigne  excipii,  *229.  Deusdedil  Medio* 
lancn>>em  episcopum  ficn  noiiviili.lLiS. 
Agnellus,  Fundensis  et  Terracmen- 
sis  K<'clcsiarum  episcopus,  93. 
Agnellimonachimorspraedicitur,29 
Agnoitnrum  liicresis,  '.UO.  Agnoitai 
cur  dicli  Thrmisiiani,  i^iW.SunlNes- 
torianl  non  Euiychiani,  291.  Conira 
Agnoitas  scnpsit  Eulo|4ius  Alexan- 
drinus,  291.  Ki  Gre^orius,  ibid..  79. 
Agricola,  SfVfnamepiscopi  Ariani 
fi  ius,  Pelagii  in  disseminanda  has- 
resi  adjutor,  258 

S.  Aidanus,  primus  Lindisfarnen- 

sium  episcopus,  monasticum  vita;ge- 

nus  InsuaEcclesia  instituit.^ni,  26^. 

S.  .Albanus,  mariyr   inAngliatem- 

pore  Diocleliani,  258. 

Alboinus,  rex  Langobardorum,202. 
Ejus  erga  patrem  el  uxorem  immani- 
tas,  203. 
Alcyso.  Corcyra)  episcopus,  303. 
8.  Aldhelinus,  monachus  Cantua- 
riensis,  deinde  abbas  Maliue&ibu- 
riensis,  267. 

Alexandrina  Ecclesia  8ub  S.  Marco 
monaslica}vita3ex«Mnplareltypus,2r»4. 
Alioliiia  exlra  Peniecosies  lempura 
dici  ad  missas  insiituitGregorius,  51. 
Altaris  vox  in  antiquioi  ibus  ^crip- 
toribus  usurpata,  27.i.  Altaria  plura 
olim  erant  inira  ejusd«*m  KcciesiiB 
8P(>ta,  eliam  apud  Grajcos,  272.  Mos 
altaria  cunsccrandi  adhibiiis  Sancto- 
rum  n-liquiis,  272. 

Amandus  presbyter,  a  Surreniinis 
ad  episcopatuiii  eleclus,  90. 

Ambiiiosi.  In  cos  qui  eccle^iaeticas 
dignitates  ambiuoty  218. 

Amicus.  Qualem  8e  erga  amicos 
Gregorius  ostenderit,  2^0.  Amicitia^ 
legum  fuit  observantissimus,  236. 
Ejus  pro  amicis  sollicitudo,  291,  292. 
De  amicorum  magis,  quam  de  sua 
taluie  sollicitus,  'M.  Amicis  suia 
opem  denrgai  ad  obtinenda  saecularia 
officia.  270.  AmicosniGBrentes  quomo- 
do  consolareiur.  276,  *^92.  Quem  in 
landaDdis  amicis  modum  tenuerii, 
298.  Amicoiiiin  Tilit  dod  disBimula- 
bat,  292.  Amicos  «grotantes  ad  posni- 


tentiam  hortabatur,  294. 

AmiiaiGregorii  tres.  102,200.Ami- 
tae  alterius  aut  materlerae  aieminit, 
200,  201 

Amos  Joannisquartus  insedeJero- 
8olymitanasuccessor.2'.J0.Moritur,293 

Anastasius,  patriarcha  Antiochenus 
Sinaitam  eum  esse  plurimi  putarunt, 
220.  Cur  Justini  imperatoris  iussu  in 
exilium  pulsus,  138,  220.  A  Gregorio 
semper  pro  legitimo  patriarcha  habi- 
tus,  219,  2,0.  Cur  ad  eum  sede  licet 
d<  jfcluin  synodicam  episiolam Gn*go- 
rlusmi8eril.2l0  Grc^rorio  fuit  cliarls- 
simus,  220.  Is  Gregorii  aoud  Mauri- 
cium  imperat,su{;gestionibussuaQsedi 
resiituiiur,  139  Mortuo  (5re>,'orio  An- 
liocheno.  yiO.  Librum  Pasioralis  Gre- 
gorii  in  Gra^cum  vertit.  171  EjuszeluB 
adversusJoannisCP.  superbiam  exci- 
tatur,  250.  Non  probai  tantam  pro  09- 
cumenici  titulu  motamcontruversiam, 
250.  (^ur,  251.  Ilunc  variis  persecutio- 
nibus  oppreBsum  Gn^gorius  consola- 
tur,  278.  A  quibus  lunc  vrxaretur  ille 
palriarcha,  '278,  279.  Moritur,  ibid. 

Anastasius  junior  Anastasio  seniori 
succedit,  279.  Novem  postannos  mar- 
tyr  occiimbit,  ibid. 

Anastasius,  Corinthiorum  episco- 
pus,  42. 

Anastasium  tribunum  in  Corsicam 
insulam  iniiti  |u)8iulat  Gre^^oriuB,  277. 
Anast.isius    medicus   ab    ingressu 
coDnobii  virginum  prohibetur,  257. 

Aiiaiolius  diaconuB,  (Tre^orii  apo- 
crisiarius,  librum  Regulcib  Paslorulls 
Imperatori  obtulil,  171. 
Anaiolius,  CP.  subdiaconuB,  150. 
S.  Andreas>  Apost.  Ficulensi  cpi- 
Bcopo  mortis  horam  pne^licit,  18 ;.  In 
honorem  S.  Andrea^  monasterium  in 
propriodomat»'Gregorius{Bdifical.  24. 
Vidc  Monasteriuin.  Hracliium  S.  An- 
drea»  in  hoc  inonasierio  reponit,  2)3. 
S.  Andipos  rcliquiajex  Achaia  Cons- 
tantino;)otim  di  lats,  244. 

Andreas,  Nicopolitanus  metropo- 
liUi,  303. 

AndreaSfTarentinusepiscopus,  104. 
Mulierem  fusiibus  cacdi  jubet,  140. 
Unde  per  duos  menses  a  niissarum 
celebratione  suspLnsus,  258. 
Andreas,  presbyter,  70. 
Andreas,  monachus  Grajcus,  sub 
Gregorii  nomiaegermooes  supposuit, 
173,  295. 

Andreaj  amicosuo  Gregorius  opem 
ad  obtinenda  sa;cularia  officia  dene- 
gal,  276. 
Andreas,  vir  magnificuB,  126. 
Andrein,  viri   laici,  limors  per  Gre- 
gorium  in  apparitione  praidicla,  180. 
Andreas  conductor,   ob   chartulas 
de  monasicno  S.  Andreaj  raplas  quo- 
motlo  exceplus.  179. 

Androna  quid  8it,  53,  54. 
An^eius  Gre^orio  sub  babitu  nau- 
f^agiafjparens,  eleemosynam  ter  acci- 
pii,  25,  5.',  195.  Angelus  ad  Gregorii 
cusiodiam  missus,  5j.  196.  Angelus  in 
convivio  pauperum  sub  pcregrini  spc- 
cic  adest,  52,  195,  196.  Ad  majores 
eleemosynas  faciendus  angeli  consor- 
tio    excitatur  Gregorius.  52,  196. 

Anglia.  ChristiansQ  fidei  exordia  in 
Anglia,  257.  in  Diucleiiana  piersecu- 
lionemartyrum  sanguine  purpuraiur, 
258.  Pelagiana  hasresi  inticilur,  a  qua 
cpiscoporum  Gallorum  ope  repurga- 
tur,  ibid.  Singuian  in  celebrando 
Paschale  ritu  ab  aliis  Ecclesiis  divi- 
diiur,  t^td.  An)<iiaestaiu8  initio  pon- 
titicaius  Grejrorii,  22 'i. 

Angli  etSaxones  e  Germania  advo- 
cati  britanniam  infaduot,  258»  Idoio- 
latr»  erant,  tbid. 
Angli  pueri  venales  in  urbe  Roma, 


8,  29,  30,  193,  209.  An^li  fonna  pal- 
cherrimi,  tbtd.  Angli  qiiasi  Angelidi- 
clia  Gregorio,  8.  30,  193.   Angloruo 
conversionem  procurat  Gregorfua.  8, 
190,  192,  209    Pro  illis  convt^rcendif 
facultatcm  eundi  ia  Ani;liaiD  obcioet, 
8,9.  30. 193, 194,  209.  At  popu/i  preci- 
buB  ab  itinere  revocatur,  9,  194,  209, 
210.  A  quo  pontifice  revocatur,  9,  30. 
Pontifexfactus,  Gregorius  Anglorua 
conversionem  per  quos  expquatur,  9, 
16,  57,  192,  I9i,  257  ei  ieqq.  Anglo- 
rum  Apostolus  dicitur,    lu,   ISfl,  i9Q, 
De.illorunconversione  in  Cnristogra- 
tuliitur,  269.  AngioruiD  fana  noo  dft- 
tnii,  scd  dcdicari  in  basilicas  jus&iK, 
56,  269  Quomodo  harum  basilicarum 
dedicationes  celebrari    voluf^rit,  ibid. 
Quautu  et  qualia  de  Anglorum  converi 
sionenarret  Gregorius,  57,  58.  Pueros 
Anglos  erai  jubet  et  Dco  in  mooaBCe- 
riis  iradi,  01,257.   In  Anglos  Chri*» 
tianos  persecuiio  dcssevit,  270. 

Annum  inchoat  Greuorius  TuroD. 
a  mense  Martio,  non  Januario,  219. 

Anihemius.  sulkdiaconiiB,  64,  65. 66, 
10l,144.Negligentia;arguiiur,tOJ,1O4. 

Antiphonarium  compi/av/t  Grego- 
rius,  47,  196.  Quod  in  pairiaretiio  L^- 
teranensi  ar^servabalur,  47. 

Antonina,tilia  Venantiieimonacbi, 
230,  294. 

Antoniniis,  75. 

Autoninus,  subdiaconus  ecclesias- 
tici  patrimonii,  in  Dalmatia  r('Ctor,ii4, 
233.  Maximo  Saloniiano  exosus,  Ci^a 
sibi  consulii,  242. 

Antonmus,  defensor,  150. 

Antonius,  in  inonaftierio  S.  Greg»- 
rii  monachus,  dimissis  peccatis  mori 
jubetur,  20,  209. 

Antonii  monachimors  perTrre^ori- 
um  in  apparitionepr8edic/iurJ90,l8t. 

8.  Antonomus,  episcopuB  et  mar- 
tyr,  135,  136. 

Apocrisiarius  qald  sitf  21  i.  Apocri- 
siariiis  ConstaniiaopolifD  a  Pelagio 
miititur  Gresorius.  3,  Z\,  \96,  2l1. 
Quo  anno,2tl.Quibu8  cum  8ociis.2li. 
Ministerium  illud  quomodo  impleve- 
rit,  33,  2l  i.  Non  ideo  monacbi  prt^po- 
siium  intermisit,  3.  4,  31,  l91,2lf.Pro 
schismatesopiendoapudimperatorem 
egit,  211.  Multurum  in  eo  officio  ami'^ 
Citiam  et  existiuiationem  esl  consecu- 
tus,  213.  Filium  imperaioris  ex  sacro 
fonte  suscipii,  5.  36,  188,  213.  Quam- 
diu  Constantinopoli   remanserit,  ^13. 

Azootiiiq^  demonsinilio,  proba- 
lio,  specimcn,  13. 

Apostolicus  olim  appellabatursum* 
mus  pontifex,  11,  12,  H,  15. 

Appantio.  ApparetGregohusAtba- 
nasio,  monasterii  sui  pi^posito,eiqua 
mortem  praedicil,  179,  180.  Apparet 
monacho  pestilentia   laboranti,  eum- 

3ue  subcondilione  sanai,  180. 18' .  Ei- 
emapparei,illiu6<|uufratri8sanitat»'m 
dato  signo  promiiiil,  181,182  Ursel- 
lum  bubulcum  ab  diaboli  percussio- 
nibus  in  appariiione  liberat.182.  KuR* 
dum  Barbilianum  indicta  inonachisiQ 
appantione  litaniaa  diaboli  infcstaiio- 
ne  liberat,  18  J,  163.  Alia^  ejus  appari- 
tiones,  183,  184.  185.  Frequenter  ia 
diversis  iocis  apparens,  nunc  inooiioi 
cxhoriabatur,  Dunc  obnoxios  deierrv- 
bat,  186. 

Appellationes.  Ad  sedem  apottoli- 
cain  Honoratus  archidiaconus  dejec- 
tu8  appellai,  233  Causaui  tuacipit  jo- 
dicandam  Pelagius  papa,  et  post  euia 
Gregoritts,  ibid,  Paukus,  Numidi» 
cpi<icopu8.  Romam  appetlat,  280.  Bl 
Greuientius,  primaa  Byxacenus,  281. 
—  AjppellaiioBea  ad  imperaiOTMn* 
Hadhtt  epliooput  eoodeuuuitaa  ai 
imperatorem  appeiiat,  237. 


1317                               INDEX  m  TRIPUGEM  S.  GREGORH  MAGiNI  VITAM.  131S 

Aprutiumregioltalie,  non  civitas,  et  Petrus.  258.  Augusiini  soclidero-  Hdrbaricini,  Sardinie  incols.  und« 

00.  ditu  co^itantes  ac  nuiantes  aGro^orio  orti.  'M6.  Pro  ipsi»  ad  lidem  adducen- 

Aqusluslralis  seu  exorcizat»  U8U8  corroboraniur,  5'>,-.'58.C,)uo  loco  sub-  dis  quid    fHCcrit  GntKuriuB.    79,216. 

18.i.  Blilerinl,  'Ibi.  Au:;u8tinus  sociis  huib  Huroiiii  senltinti.i  de  Grej^orii  pras* 

Aquiiinus  cotor,  177.  abbas  prH)(iciiur,  55.  Eorum  p"r  Gul-  lurs  tempore  pgicilur,  2u:).  IJujus  dt 

Arciiidiaconusoiim  in  Romana  Ec-  lius  iterde8cribi*ur,259.  Au^ustini  et  monacliaiuGreuoriichronologiu  over- 

clesiamortuopuntincisucciHlfba^^lO.  socioruin  in  Hriianniam  advenlus.  55  litur, 'iU^. '^05.  Error  ejusdeiii  in  as- 

Punesarchidiaconumeratsumma  bo-  S59.  Au|?iistini  ad  regem  oratio.  3r>u.  8ign<inda  scne  ubbatuiu  mjnasterii  S« 

norum  ecclesiasticorum    phRfectura,  iknigne  excepti,55,  259,  *20i).  Quo  Andre».  2i,  205.  Buronii  de  monas- 

t6id.,23:).  Archidiuconi  munere  funci  apparalu  Canluuriam  in^^ressi,    200.  ticoS.  Grc^orii  insiitulo  sententia  re- 

olim  pritsbyter  non  poterat,  tbid    In  Korum  miruciila,  9,  5^,  57,  l'j:i,  2G0.  fellilur,  206.  207. 

Ecclosia  Sa'or)ituna    quinquennio  ex-  Mira  dc  Aui^usiiniacsociorum  si^nis  Basilicas  SS   Pelri  et  Pauli  Grego- 

plcio  archidiaconusnb  ofticio  suo  rc-  narrantur,  57,  5'.  Moneiiir  Aiiguftti-  rius  instaural.ac  rcditibus  ei  donariit 

niovcbatiir,  2ii.   Archidiaconus    fuit  niis  nc  dc  miraculis  tume.tl,  58,  201.  cuiuiilat,  108,  29t). 

Gre^^orius,  210.  An^xlorum  multi  pereos  ud  lidcincon-  Ba^^iliuscpiscopus.SiUCularibuBcau- 

Arcdiiis    vcl    AreKius ,    episcopus  veriuntur,   40,    55,   2i'iO.  loso  natalis  sis  iiUtmtus,  reprchimdilur,  101. 

Vapincensis,  221,  286.  Romam  I)al-  Doininilie  Anp^lorumplusquaimlecem  Baliola  i|uid  sit,  7t. 

maticarum  usum  postulaturus  venit,  millia    lusiralibus  aquis  tin^^uit,  58,  Bencdicius  I  quot  annoB  Ecclcsiam 

286.  Coliiur  ab  Ecciesia,  85.  2^0.  Arelutcm  venil   Au:j:ustinu4,  ut  rexerit.  210. 

Arelate  Galliurum  maicr  dicta,255.  cpi^copus  consecreiur,55,86,2(K).  Non  S.Benedicius  Domini  famulu8jB4. 

Unde  in  ea  urbe  prtmatuB  ecclesiaB-  ab  iEiuerio,  sed  a  Virgilio  ordinatur,  in   coiicilio  I   Homano  monacborum 

ticiis  inilium  SQmpserit»  255.  Arela-  5j,  56,  200.  Anj^Ioruin  conversionem  pnuceptor  dictus,200.1)e  S.  Benedicti 

tensem  primatum  divisit  Leo  Papal^  (Tre{{oriosi;;nilicat,etadjuioru8  postu-  vita  frequcntfr  loqui  solebat  Grcgo- 

ibid.  Arelati  monasterium  a  Cbilde-  lat,  55,  2G0.  Dc  muUis  quHPStionibus  rius,20i.  8.  Benedicii  reuuiam  quanti 

berto  rege  et  Aurelioepisoopo  tUnda-  Gregorium   consulit,  5G.   2(30.    Huio  fecerii,  206.  ilujus  regulai  verba  pas- 

tum  Tidetur,  286.  plurimos  verbi  ministros,  et  universa  siiu  et  senieniiaa  usurpat,  206,  207. 

Ariunorum  basilicam  Dominodedi-  ad   cultum  Ecclesia)  necessaria  cum  Hunc  in  synodo  contirmavit,  et  oiiBer- 

cat  Gregorius,  94    Miracula   in  bac  pallio  Gregonus  mittlt,  5.'>,56,2QI.Ut  vandam  monachiBomnibuspropoBuit, 


dedicatione  facta,  54.  PueriB  Arijno-    ab  illo  solo  episcopi  possint  ordinari    207.  Ucgulae  monasticn  noinine  He- 

conccdit  GregoriUB,    261.  Episcopos    gula  S.  Benedicti  laudalur,  VOO,  267. 
229.   Ariaiios  HiBpanos  ab  Ecclcsi»    duodecim  Au;fustini  metrofioli  sul)-    In  munusteriis  8.  Gregoni  tum  Ho- 


rum   prorideri  jubei  Grogorius.  03, 


corpore  separat,  79.  Ariani  sub  irina  jicit  Gregorius,  5i3,2Gl  (^ui  pallium  ab  mano,  tum8iculi8  observabatur,  206. 

mer8ionebaplismumconferebant,228.  aposlulica  sedepelere  debebani.t^td.  Et  in  Valeri»  provincia,  207.  Ilanc  et 

Ahminensi  monasterio  privilegium  (^uaiuiiiu  vixit  AugUi^tinus  pnmatum  ipse  (Tregorius  observavit,  175,  208. 

concessum,  237.  Anglue  obtinuit,2t)l.  Quosn.un  ex  siiis  Pro  regula  8.  i^encdicti  illustre  c«n* 

Ariulphus,   dux  Beneventanus   et  sociis  ad  episeopatum  provexent,  8<3.  cilii  testimonium,   v!07.  8.  Benedicti 

exercitus*Auiarith,  110,  132,164.  165.  Monasterium  prope  Cantuanam  celc-  nomen  in  antiquissimis  liianiiR  An- 

Agruin  iloinanum  invadit,234.  Pacem  bernmum  exsiruit,  2(3  .  Monasticam  glicams  invocitur,2t)7.  Benediciinani 

nisi  sub  BuspectisconditionibuBBpon-  Titam   in  Ucclesia  Cantuariensi  iusli-  re^ul.uu  in  Anglia  (|uis  propagant, 

derc  non  vult,  282.  tuii,  261,  202.  Augustiui  socil  omncB  267.  Qiiis  in  Germania,  268. 

Armenius,    Ecclesia)    Anconitanae  «ranl   monacbi,  265.  An    presbyteri  Bencdiclini  ab  initio  fuere  Angliae 

vlsilalor   90.  Arelalcnses  Augustino  sociimissionis  moMuchl,  175.  176,  267,  268. 

Arogis,    dux    Beneventanus    pro  fuenni  adjuncii,  26:.  Bhtonesad  Kc-  S.  Benedicius  BiscopuB  regul»  Be* 

Langobardis,  296.  clesiajRomanjB  uniiatem  frustra  invi-  ncdiciin»  propagator,  2i)8. 

Arsenium^HortanajcivilalisepiBco-  tavit  AugU8tinus.269.Moritur  Auffus-  Benedicli  monachl  morB  prAdici- 

pum   Judaicas   pellicias  introducere  tinus  et  post  obitum  colitur,  27u.  tur,  180,  181.             .       .  -            ^. 

molicniem  qui  babueril  Nicolaus  pa-  Au^justodunensis  Ecclesia  priviie-  iienediclus,  noiarius,derenBOr,  e4, 

pa,  156.  gio  donalur,286.  Benenaius,  episcopus,  91. 

Artes  pt  Litterae  Romai  sub  Gre-  Aunacharius,  episcopus  Antlsiolo-  Benenatus,  deiensor  Samnitici,  64« 

gorlo  rcDoruerunt,  49.  rensis,  212.  BernarduB,episcopu8  GremonenBisi 

ArtiGccBolim  inurbibus  celebriori-  Aurelianus  seu  Aurelius,   Arclati  207. 

bus,  in  diversa  corpom  coalescebant,  episcopus,  V86.  Monasterii  Arelaten-  Bertha,  Chariberti  Francorum  re- 

293.  sis  fundator  dicitur,  V86.  gi»  flba,  Kdilberihi  uxor,  257.  Anglo 

Aslrologiam  divinantem  nuoquam  Autharisa  LangobardiB  rexeligltur  rcgi  qua  lege  in  matrimonium  data, 

eslBeciaius  Gregoriua,  20Z.  221.  Flavii  prienomen  assuiiiii,  ibid.  25'J.  iiujus  opera  ad  Chnsii   tlJem 

Asyla  in  ecclesiis.  291.  Theodelindam  uxorcm    duxil,    t6id.  Kdilbenhus  adduciiur,  t6id.   Bertht 

Athalaricus,  proconfirmandisBum-  Bhxellum  nuper  amisitum  recuperat,  lamquam  altera  Helena  laudatur,  261. 

ni  poniificis  et  metropoliianorum  ele-  t6id.  Pacem  a  Francis  maL^no  iiali»  Biblioihe.  aj  Palatin»  ignem  a  Gre- 

clionibus.ingentempecuniaB  Bummam  deirimento  impelrat,  t6id.  Vctat  suo-  gorioadmotum  fuisse,  fabula  681,202. 

impcrat,  216.  rum  Ulios  in  fide  cathollca  bapiiziri,  Bigamus  a  sacris  ordinibuB  arcen* 

Atbanasius,  presbytpret  abboB,  ob  229 .  Prolato  LKingobardoruin  imperio  dus,  oOl. 

neglecum  in   monasterio  regularem  moriiur,  2*9.  Bonifacius  IV  m  synodo  monachoi 

discipiinam  arguiiur,  277.  Avaritia  omnium  malorum  mater,  a  «acris  minisieriis  non  esse  arcendot 

Atlianasii,    monasteni  S.  Andrew  135.  decrevii,  207,  208.  Kjusdem  pro  rao- 

pra'po8iii,  inorB  priedicilur,  179,  180.  n  nachis  ecclesiastica  inunia  obeunti- 

Cur  anie  mortem  parietem  ardcre  vi-  ^"*  decreluni  ct  epistola,  266. 

derii,  180.  Bacauda,  Formiensis  episcopus,9i.  Boniiacius.  cx  diaconis   Kcclesi» 

Athanusius,  prcftbyter  IsauriuB,  in  Bacrt  vox  Langobardica,quid  signl  Romaniij  episcopus   consecralus,  8^. 

KcclcKia  Consuntinopoliiana  fuBlibus  ficet,  \0l.  Bonifacius,excanlinalibu8  Kcclesi» 

caj*iitur,  r.iS.  iijusiain  indigne  iiabili  Bilieus  S.  Grcgoril  in  vencralione  Romanaj.ilhegiicpiscopus  ordinalui, 

parlis   suscipit  Gregorius,   88,    115,  babitu3.l7i.  In  exilitatc  ejusdcm  bal-  86. 

238.   Athana^ius   et  socii  de  baere»!  tci  Gicgorium  Benedictinuiu    fuisse  lionifacius,  chartulariuB,  respoosa- 

infamati,  oblata  fidci  confessionc  ub-  dignoscitur.   175.  lis  Grcgoiii,  158. 

solvunlur,  148.  '238.  AlhanasiuB  ilie  Bancor.Monasieriumhujusnomlnit  Bouifacius,  defcnsor,  91. 

Isaurius  dictus,  meiiuBdidereturLy-  duplex  in  Anglia,  vCO.  Monasterium  Bonifacius,  notarius  CorBicanl  pa» 

caoniuB.  239.  Bancor  in  Wallia  trecentornm  mona-  trimonii,  tit,  iH2. 

Athesis  fluviuB  Verooam  mirabili-  cborum  erat,  270.  Drandt^um  quid  sit,  59. 

ter  inuiidat,  35.  B.iptisujus.Quibu8aniiilemporibu8  Briian nia  major,  tid0  Anglia. 

AtiegijB  quid  gint,  184.  bapiisiuus  confcrrctur,  63,  2»'v0.  Ra-  Britones  ad  KcclesiaBRomanaBunli 

8. AugUKiinus  Kccleaiaj  doctor.Qua-  tiouc  poslulanlc,muIti  ex  Judajis  anle  taiem  f^uBirainviUntur,  v69.  Pervidt- 

lis  fuciii  Gregorii  io  S.  AugUBtiuum  Pascha  bapii^antur,  278.  Unicam  vel  ci«e  sua*  puertas  luunt,  t6td  Kcclesife 

obBervaniia,  ,291.  triuum  mersiouem  a  catholicis  in  bap  Romana^  rituslahdem  susclpiunt  270. 

S  Augusiinus  monacbuB,  prajpOBi-  lismo   adbiberi    permisit  Grcgonua.  Brunicbildisrciina  impenseaGre- 

tUB  inonasieni  8.  Andreo),  258  Cum  11)0.  Arianis  vero  innam  mersionem  gorio  laudalur,255  An  ciiraadulaiio- 

«iiiB  monachisin  BritanniamproAo-  prohibuii,  2^8  Saluti  i>uerorum  twp-  nem.i6id,.Multa  ejus  In  Kcclesiani  el 

gliB  baxonibus  converteodiBa  Grego-  tiBinate  GregoriuB  cohBulil,  6l .  regnum  meriU.tb(d.Huic crimipa  im- 

rlo  miititui:,  0,  16,  54,  55,  104.  Qod  aarbara,  fliia  Veoanlii  elmotiac&i,  ftaola.A  quibukdain  conficift  c!;*»"'**!"^ 

anoo.  258.  IvjuB  aJjutores  LaureoUuf  230,  29ii  mi,  LegaluiH  Ad  GrtBbriUm  toitllt. 


1319 


LNDEX  IN  TRIPLICEM  S.  GREGORII  MAGNI  VITAM. 


im 


301.  Ab  eo  legatum  pro  concilio  in 
Galliis  celebrando  postulat,  30l. 

Buxtula  vel  Baxum  quid  8it,etejuB 
UBUB,  11,  12. 

G 

C»sarii  oratorium  in  Lateranensi 
palatio,  136 

CsBsarius  abbas,  277. 

Callinicus,  Itali8Bexarchus,l05,130, 
131.  282.  Bellum  cum  Langobardts 
redintegrat,et  Parmam  expugnat,283. 
Gapritanos  insulares  ad  scbisma  eju- 
randum  compellii,  283. 

Callipotitaniini  castrum  juris  erat 
Ecclesiae  RomanaB,  271. 

Calumniae  quomodo  tolerand8e,294, 
295.  Calumniam  quomodo  diluerit 
Gregorius,  243.Fal8ae  contra  eumdem 
calumniae,  252. 

Calumniatores  gravibus  poenis  ad- 
dicend,  144,295. 

Calumniosus  clericus,  145. 

Cama  quidsit,  61. 

CamilluB.  Kurius  Gamillus  RomsB 
preturam  primus  gessit,  103. 

Campagus  calceamenti  genus,  128. 
Campagis  uti  quibus  olim  licitum,28l 
Diaconi  Catanenses  Campagos  usur- 
pant,  128.  281. 

Campana  mulier,  76. 

Campnnianus.magisier  militum,74. 

Campanus  presbvter  accusatus,  in 
monasterio  S.  AndreaB  inclusus,  182. 
Hujus  liberationem  in  apparitione 
promittiiGregorius,  ibid, 

Candidus,  episcopus  Urbis  veteris, 
145. 

Candidus  presbyter,  rector  patri- 
monii  Gallicani,  61,  64,  100,  154. 

GandiduB,  delensor,  64,  69. 

Canonicorum  regularium  origo,  ad 
XI  HSBculum  refertur,264.  An  canoni- 
cos  regularesinstituerit  S  Gregorius, 
263  264,  265.  Qui  e  S.  Walarici  mo- 
nasterio  ejecii  sunt  canonici.  non  re- 
gulares,  sed  sfiBculares  erant,  263. Ca- 
nonicum  regularem  non  magis  innuit 
vita  communis  quam  monacnum.264. 
8i  omncs  oon  sunt  dicendi  canonici 
qui  ad  canonesvitam  moresque  com- 
ponunt,264»Aqui8granense8caoonici, 
aut  Chrodegangi  regulam  Bectantes,an 
essent  canonici  regulares,  ibid,  An 
canoniciregulareBAugustinoAngliam 
petenti  adjutores  dati  sint,  265.  Inter 
canonicosregulares  etsaBcuiaresquod- 
nam  discrimen,  264. 

Cantica  canticorum  Gregorius  ex- 
pOBuit,  Tritbemio  teste,  198. 

Cantorum  scbolam  insiituitGrego- 
rius,  47,  197. 

Cantuaria.  In  Ecclesia  metropolita- 
na  CantuarienBi,  vita  coBnobitica  ins- 
tituta,  261.  EJusdem  Ecclesiip  clerici 
erant  monachi,  262.  Ab  exordio  mo- 
nasterium  dicta  est,  266.  Cantuarien- 
•ium  episcoporum  series,  270. 

Gantum  Gregorianum  Galli  et  Ger- 
mani  corruperunt,  47.  Pro  iilo  refor- 
mando  cantores  in  Gallias  misit  Vi- 
talianus  papa,  48. 

Tria  capitula,  cur  Laiini  primum 
damnare  recusarinl,  214,  215.  Serius 
apud  Hispanos  trium  capitulorum 
damnatio  recepta,  228.  Cautioni  Lau- 
renlii  episcopi  pro  tribus  capitulis 
damnandis  subscribit  Gregorius  203. 
Conlra  Secundini  lil>ellum,  Grego- 
riuB  pro  trium  capitulorum  damna- 
tione  scribere  rogatur,  284. 

Capritana  insula  in  intimo  recessu 
maris  Adriatici,  283.  Erat  HisiriaB 
provincia,  ibid.  CapritaniBcbismaiici 
ad  EcclesisB   unitatem  redeunt,  283. 

Gaptivi.fln  redimendis  captivis  lar- 

fam  16  prsebet  Gregorius,  234,  271. 
*ro  ipsm  vasa  distrahi  non  solum 


permisit,  sed  praBcepit,  271. 

Cardiacus  color  quid  sit^  177. 

Gardinales  olim  erant  m  singulis 
episcopalibuB  ecclesiis.  88.  Unde  sic 
dicti.  ibid,  Cardinalesviolenter  in  pa- 
rochiisforenBibusordinatoB,priBtinum 
in  gradum  Gregorius  revocabat,  88, 
89.  Gardinales  presbyteri  a  Gregorio 
quinam  in  episcopo»  ordinati,  86. 

Cardinare  quid  sit.  F.  Incardinare. 

Carolus.  Francorum  rex,  duos  cle- 
ricorum  suorum  Romamincantu  eru- 
diendos  mittit,  18  Romanos  cantores 
ab  Adriano  papa  excipit,  48. 

C<aBinense  mooaBterium  quo  anno 
eversum,  212. 

8.  Cassiani  monasterium  privilegio 
donatur,  277. 

Cassiodorus  jacentesin  Italia  litte- 
ras  excitat,  20  >. 

Castorius,  Rubdiaconus  Ec^clesis 
Rom.,  episcopus  Ariminensis  ordina- 
tur,86.  In  bujus  locum  ob  infirmatem 
alter  ordinari  permitiitur,  276.  Gre- 
gorii  pro  Castorio  abdicanti  chariias, 
157. 

Gastorius,  magister  militum,  negli- 
geniis  in  congerendis  frumentis  apud 
Mnuricium  accusatur,  .'35. 

Castorius,  noiarius  et  chartularius 
EcclesisB  Rom.  apud  Ravenam,  64,69 
1^6,  130,  131. 

Castorius,  notarius  Histriani  patri- 
monii,  64,  149. 

Casula  quid  sit,  61. 

Catellus,  monacbus,  206, 

Causas  majores  ac  difficiliores  ad 
se  refcrri  jubet  Gregoriu8,236.Cau8ae 
clericorum  et  episcoporum.  F.CIerici 
Bpisconi. 

Cellularii  quinam  dicerentur,  238. 

Ceolfridus  abbas,  Benedicti  Bisco- 
pi  successor,  268. 

Cerbonius,PopuIoniiepi8copus,201. 

Cbaganus,  Avarum  rex,  Venetiam 
provinciam  mvadit,  291. 

Chalcedonensis  s^^nodus  oBcume- 
nici  lilulum  S.  Leoni  obtulit,  248. 

Charilatis  effectus  plurimi,236,280. 

CharitasGregorif.EccIeBiaeRomaniB 
servos  libertale  donat,  271.  Forum 
qui  schisma  vel  haBresim  deserebant 
sustentaiioni  providebat,271.  Tribus 
monialium  millibus  Bubvenit,272.  Pro 
populis  exactionibuB  oppreBBis  ad 
Mauricium  scribit,  235.  Episcoporum 
rediius  si  ad  pauperes  alendos  mini- 
me  sufQcerent,  ipse  quae  sais  essent 
Buppeditabat,  271.  Ftae  Eleemosyna, 
Pauperes.  Totus  erga  animarum  lu- 
cra  vacabat»7y  192.  Fide  Angli,Judaei, 
Rustici.  Qaantom  in  se  erat,  omnes 
omnino  salTara  capiebat,  105. 

ChildebertuSy  Bigeberti  et  Bruni- 
childis  filius,  Ausirasiae  rex,222.Bru- 
nichildis  operae  manibus  Fredegun- 
dis  eripitur,  ac  rex  renuntiatur,  255. 
Ejusdem  opera  Guntbramno  baeres  in- 
stituitur,  ibid,  Quo  anno  patri  occibo 
successerit,  212.  Bellum  cum  Lango- 
bardis  feliciter  geril,  212.  Adhuc  ju- 
nior  ^lpes  trausmeat.pacemqueLan- 

fobardorum    regi    petenti  concedit, 
21.PIurima  ab  eofundata  monasteria 
286. 

Cblodesuinda,  Glotharii  regis  filia, 
Alboinum  ad  Chriatianam  fidem  ad- 
duxit,  259. 

Cbosroes,  profugus,  Mauricii  ope 
regnum  recuperat,  221,  240.An  Cbri- 
Btianam  fidem  amplexus  sit,  240.Erga 
Ghristianorum  templa  munificu8,t6td. 
Chrismatio  frontalis  presbyteris 
Sardis  probibetur,  et  postea  permit- 
titur,  246. 

Christianos  JudaBiB  subjici  non  per- 
misitGregoriuB»  153,  154.  Quos  Ghri- 
stanoi  a  JadsBoram  servitio  vi  liberare 


non  potuit,  pecunia  redemit,  154. 

CbriBti  adventuB  ditigeoduB  et  op- 
tanduB,  224,  225. 

Circumcidi  paganoram  nemioen 
GregoriuB  permiBii,  155. 

Claudiu8,monacbu8  Gregoriaoi  rao- 
naBterii  et  poBtea  abbas  (JlasseosJB, 
207.  Homiliarum  Gregorii  ezeeptor, 
49,  169,  298.  Pro  captivis  redimendit 
in  urbem  Fanum  mitiitur,  241. 

ClaudiuB  regni  Hispaniaram  adoi- 
niBter  quis  faerit,  287. 

Clebus,  Langobardorum  rex,  occi- 
sus,  20i. 

Clematius,  lector,  145. 

Ciemeniina,  patricia,  9. 

Clericos  Gregorius  dilectisaimos  fi- 
lios  8U08  nominabat,  160.  Glericii 
Bponsiones  ab  episcopia  factas  sua 
auctoritate  roborabat,  1 46.  Nulii  cle- 
ricorum  obcorporisinfirmicatemcoo- 
sueta  siipendia  minui  voiuit,  145,146. 
150.  Clerici  sacri  lapsi  sola  deposi- 
tioneplectuntur,  289.  Irrevocabiliter, 
2^*8  Ilos  in  monasteria  pauperrima, 
sed  maxime  regularia,  aliquando  re- 
trudi  jussit,229.  Clericorum  caujsad 
episcopos  deferri  voiuit,273,295.  Cle- 
ncossibi  f:«miliaresetconvictore8pul- 
Bis  laicis  eiegil  Gregorias,48.Clencos 
alterius  parochiae  in  sua  aiiquando 
Ecclesia,  aliquando  in  aliena  incardi- 
nabal,  94  et  seqq,  Clericos  posterius 
ordinatos,prioribus  nunquam  praBtuIit 
95. A  clericatu  curiales  et  negotiisse- 
cularibus  adsirictos  prohibuit,240.Ad 
clericatum  cur  multi  laici  Gregorii 
tempore  anheIarent,49.224.Ho8  qno- 
modo  probari  voluerit,50,224.Ad  cle- 
ricatum  criminibus  maculatos  perve- 
nire  vetuit,  50.  Glericos  peregrinos 
absque  episcopi  litteris  recipi  noluit, 
229,  272.  Clericos  a  vigjljis  et  excu- 
biis  urbium  oon  excusavit  Gregorius, 
280.Anclericos  ab  amplectenda  mo- 
nastica  protessione  prohjbuerit  Gre- 
goriu8,2i7.  An  a  clericam  monachos 
prohibuerit,S47F.Monachi.Clericosio 
monasterio  conversos,  ad  suas  Eccle- 
sias  redire  noluit,  227,  247.  Cur  cle^ 
ricos  ad  monasteriorum  regimen  as- 
sumi  noIuerit,65,66et  5e9q.,253.Cleri- 
corum  caelibatus,  V,  Subdiaconus. 

Clotharius  ILChilperici  filius^Nea- 
striae  rex,  222. 

Clotsindis,Childebertisoror,Recha- 
redo  nubit,  222. 

Cloveshoviana  synodoB  reguUm  S. 
Benedicti  sub  regulae  monaBticaa  no- 
mine  laudat,  206«  267. 

ColonoB  BccIesisB  prayis  eonsaeto- 
dinibuB  vexari  noluit  GregoriuB,  232. 

Columba.  Sub  columkMB  specie  Spi- 
ritus  sanctus  Gregorio  scribenda  sug- 
gerebat,  14, 15,  169. 

S.  Columbanus  in  Galliis  pro  Scot- 
torum  ritibus  exa^^itatar,  290.  Grego- 
riumconsulit.tfttd.BenigneabAgilafo 
excipitur,  229.Lobiense  monasterium 
in  ditione  Agilulfi  condidit,  290. 

Columbus,  episcopuB  Numidiae,  an 
primas  et  sedis  apostolicae  vicarius 
fuerit,  231. 

Commiseratio  Gregorii  erga  lofi^ 
mos,  157, 158. 

Communio  eucharistica.Gommanio- 
nisdand»  formula,10.  Alia  ad  bodiar- 
oam  magis  accedeos,  ibid,  Olim  iatci 
et  mulieres  panem  et  vioum  *d  coo- 
munionem  offerekMtnt,  lO. 

Compunctionis  duo  *genera,   276. 

Comum.  Ecclesi»  Comeosis  clerici 
de  usurpato  prsBdio  ab  Ecclesia  Ro- 
mana  queruntur,  283.  Qaid  respoa- 
dent  Gregorius,  284. 

Conciliaquatuorgeneralia  taniqaaB 
quatuor  Bvangelia  ▼enerabator  Qre- 
gorius,46,47,218.  Quintum  conciliaoi 


I3ii                              INDEX  LN  TRIPLICEM  S.  GREGORII  MAGNI  VITAM.  1322 

• 

pariier  vcnerabatur,  46.  Oua>  concilia  stricii  a  clericatu  arcentur,  240.  Dialogorum   libros  quatuor  rogaiu 

dicta  oecumenica,248  Conciliumcecu-  Cyla,   Wandalorum  Arianorum  in  Petri  edidil  GregoriuB,  7,   16,   172. 

menicum  quid   »it.  248.   Conciiium  Africa  palriarcha.  231.        ^  192,  197,  198.  Rogatu  etiam  suoram 

XXIV  «piscoporum  Romae  habuit,  193.  Cyprianus  diaconus,  palrimonii  Si-  amicorum,  171.  Qua  intentione.  172. 

Coneilium  Romanum.  V,  Synodus.  culi  reclor,  62.  64,  68.  69,  89,  94.  Quo  anno,  205,  215.  Hog  cum  Pelro 

ConcordiusCajsenaeepiscopus.aOS.  Cyriacua,  JoannisinConstantmopo-  disputavil,  169.172,  196.  Hos  Theo- 

Conductoribus     Ecclesiae     injuste  lilana  sede  successor,  120.  137,  220.  delindae  reginae  misil,  16,    196,  197. 

abiata  resiitui  curavit,  301.  Cur  tardius  electus,  274  Ejus  enco-  Quo  sui  pontificaius  anno,  242.  Dialo- 

ConfessioS.  Petri.id  est  ejus  sepul-  mium    ibid.  Les^atos  Gregorio  miitit.  gorum  iibrosZacharias  papa  in  Gne- 

turae  locus.  218.  C73.  CEcumeniciepiscopuitnium  sibi  cum  sermonemtranstuiit,172.  Ab  Ha- 

Conon.  Lirinensis  abbas,  296.  vindicat,250.Ipsiusnihilominu8  syno-  driano  papa  I  citantur.l94.  Liber  pri- 

Coiisanguiniiaiis  copulam  ad  quo-  dicarn  recipil  Gregorius,  222.  OEcu-  mus  ab  Hincmaro  citatur,  t6td.   In 

tam  generalioncm  Gregorius  conces-  menici  titulus  ei  interdicitur,  251.  Oialogis  ubi  de  processione  Spiritut 

serit,  56  57.  Yide  Matrimonium.  Immoderalius  a  quibusdam  laudatur,  sancti  a  Patre  et  Fiiio  Gregorius  lo- 

Consiliarius.  A  pravis  consiliariis  274.  quitur,  Graeci  nomen  Fiiii  eraserunt, 

abstinendum.  105.  106.  Cyriacus  abbas,  80,  85,  99.  In  Gal-  172. 

Constantia  Gregorii  invicta,  244,  liamlegatusaGregoriomittitur,  285.  Dimissoriae  litteraePeregriniclerici 

250.  Ejus  per  Galliam  iter,  286.  Ejus  in  absque  episcopi  sui  iitteris  recipi  non 

Constantina  Augusta,  109,112, 129.  Hispaniam  legatio  feliciter  successii,  poterant,  229, 272.  Ipsi  qui  in  episco- 

Joannis  CP.  impulsu  caput  B.  Pelri,  287.  pos  eiigebantur,  dimissoriis  litteris 

Tel  ejusdem  reliquias  3Gregorio  pos-  p.  etiam  indigebant,  272. 

tuiat,  116,  244.  Dinocralea,  8.  PerpetusB  frater,  a 

Gonslantinopolitanorumpatriarcha-  Dalmalicisolim  promiscuenonute-  purgatorii  cruciatibus  precibus  libe- 

rumambilioquibusgradibusascende-  banturdiaconi,  sed  tunicis,  286.  Dal-  ratus,  275. 

rlt,  249.  maiicarum  usus  episcopo  Vapincensi  Discipiinaecclesiastica.  Pro  ea  ter- 

Gonstantinus  Copronymus,  impera-  et  diaconisArelatensibus  permittitur,  vanda  quae  fueritGregorii  soliicitudo, 

tor,  172  ibid.  301.  Ne  majora  praBsumerentur,  mi- 

Consiantinus,  S.  Benedicti  succes-  Dalmatini  episcopi  a  Maximi  com-  nima  usurpari  cavebat,  128. 

•or,  quo  anno  mortuus,  204.  rounionesubezcommunicationesepa-  Dissidium.  Jn  componendis  dissi- 

Constantius  monacbus  tn  abbatem  rantur,  129..  diis  qui  se  gesseritS.Gregorius,  236, 

frustra  postulatus,  294.  Damnatis  nihil  proficitoratio  justo-  237,277. 

Constantius  in  Mediolanensem  epi-  rum,  60.  Dissolutionem  sui  corporis  enixe 

scopum  designatur.  138.Quo  anno  fa-  Dapsilis  et  dapsilitas  quid  signifi-  flagita  bat  Gregorius,  165. 

ctus  cpiscopus,  203.  Electus    suam  ceni,  183  Divitem  facit  non  possessiodivitia- 

fidei  cohfessionem  pap»  obiulit,  '245.  Decius,  patricius,  33.  rum,  sed  cupido,  78. 

A  Consiantio  sacramentum  de  iribus  Dedicatio  basilicae  Arianorum,  54.  Divortium.  Dive^h  rejectam  uxo- 

capitulisa  se  non  damnatis  postulant  Miraculainhacdedicationefacia,ibtfd.  rem  anaihemate  percutitur,  13,  59. 

Brixienses,  ibid,  Insigniter  pontific  io  Idolorumtempla  ritu  Chrisiianoin  ec-  Doclea  urbs,  ad  quam  metropolim 

fungitur,  138.  clcsias  consecranlur,  56.  269,  Mosde-  pertinerel,  297. 

Consuetudines  novae  a  Gregorio  in-  dicandi  basilicas  adbibitisSls.  inarty-  Dominica,  filia  Narsae  Patricii,  san 

ducunturin  Ecclesia,  50.  51.  Murmu-  riim  reliquiis ,  54.   Quid  faciendum  ctimonialis,  276. 

rantibuspro  eisdem  humiiiterrespon-  circa  illas  ecclesias  de  quarum  dedi-  Dominicus,  Carthaginensis  episco- 

det,  51  ei  seqq,  Consuetudines  anti-  catione  dubitatur.  304.  pus,  123,  221.  Coacto  Carthaginensi 

quas  a  nemine  violari  permiitebat,  Defendere.  Neminem   ab  ecclesia  conciliodecernit  haereticos  ab  episco- 

137.  Pravas  ab  Ecclesia  toUerecona-  injuste  defendi  permisit  Gregorius,  pis  esse  coercendos,  231.  Gralulato- 

batur,  47.  159,160.  riam  de  suscepto  Pontificatu  ad  Gre- 

Conversionis  summa  vis,  6,  37.  Defensores  septem  bonore  regiona-  gorium  mittit  epistolam,  236.  Hunc 

Gopiosus.  monasterii  S.    Qregorii  rio  decorantur,  51,  281.  Defensorum  Gregoriusconsolatur,  292. 

monacbus,  27, 28.  officiumusufpantes  puoiunlur,  289.  Domtnici,  presbytcri  et  praepositi 

Cor  ad  Dominum  cum  manibus  le-  Deira.  BritannisBmajoris  provincia,  obraptamsanctimooialem  miserandus 

vare,  quid  sit,  5,  37.  Mutcmus  corda  8.  Allusio  ad  illud  nomen,  8,  30.  193.  transitus,  185. 

et  veniam  prssumamus.  6,  37.  Cordis  Delator    falsarius    talioois     poena  Domitianus,  Mauricii  Augusti  con- 

sui   infirmitatem    quam   perspectam  multandus.  144.  sanguineus,  Meliiinae  episcopus,  213, 

habuerit  Gregorius,  173,  174.  Demetrius  ,   Neapolitanus  episco-  240.  Armeniaeineiropolitanu8,virtan- 

Cornelius  papa  cur  Novatum  arcbi-  pus.  oh  crimina  deponitur,  94.  ctissimus,  2'?0.  A  Mauricio  filiissuis 

diaconum  crearit  presbyt(Tum.  210.  Desiderius,  Viennensis  episcopus,  tutor  designatus,   221.  Persis   irrito 

Correctionem  ab  aiiis  sibi  factam  221.  Ob  grammaiicam  quam  docebat  conatu  fidem  praedicat,  240. 

Gregorius  patientissimc  tulit,  222.  corripitur.  100,  295.  Quid  ipsi  prosuae  Domnus  ,   litulus    honoris   abbati 

Coriis.  Vocisbujussignificatiomul-  Ecciesiae  privilegtis  postulanti  a  Gre-  seni  a  Gregorto  concessus,  236. 

tiplex,  185.  gorio  responsum.  286.  Domus  praesidium,    vox  Gregorio 

Corsica  insula  ad  Africao  praefectu-  Deusdedit,  episcopus  Gantuaricn-  Turoncnsi  familiaris,  quid  significet, 

ram  pertinebat.  277  Corsicae  vexatio-  sis,  270.  187. 

nibus  et  hostium  incursionibus  deso-  Deusdedit .    Medtolanensis    epis-  Donadcusdiaconus  sc  injuste  deje- 

Iata!ConsulitGregorius,235,277.  Cor-  copus  eleclus,  138,  293.  clum  queritur,  298. 

•orum  idololatrarum  conversio,  278.  Diaconi  septem  tantum  olim  in  Ec-  Don  •tisiasAfricanosabEccIesiaeji- 

Cortona,  urbs  antiqua  Brutionum,  clesia  Romana  ordinabantur,  3,  30,  citGregorius,79.EjusinDonatistasla- 

34.  187,  188,210.  bores,'23t.  Eos  subeo  resipuisse.  pro- 

Gosmas,  ex  monacho  subdiaconus  Regionarii  dicebantur,  ibid.  Dici  babile,  231,232.  In  concilio  Cartha- 

factus,  deindc  presbyter,  89.  etiampoterantcardinales,210.  Grego-  ginensistatuiiurDonatistasabepisco- 

Cosma?  aere  alieno  oppresso  sub-  rii   tempore  decem   et  novem  erant  pis  esse  coerccndos.  231.  Qui  ex  Do- 

▼enit  Gregorius,  68,  69.  diaconi  in  EccIesiaRomana,  86.  Dia-  nalistis  ad  episcopatum  pervenerunt, 

Crementius,    primas  Byzacenus   a  conus  septimus  fit  Gre;?oriu8,  3.  30,  primales  fieri  prohibentur,  231. 

coepiscopisaccusatur,288.  Ejusinsy-  187.  196,  210.  A  quo  pontiflce,  3,  30,  Donatus   archidiaconus  ,    in  epis- 

nodo  Bvzacenas  provincisB  causaagi-  210.Andiaconuscardinalisfuerit,210,  copum  Ravennatcm  petitus,  curnon 

talur.  ibid,  Diaconus  facius,  humilitate  ac  soler-  ordinetur^  253. 

Crimina    roanifesta    sine  vindicta  tiainministrando,angeIocomparatur,  S.  Donati  corpus  ex  urbe  Euria  in 

nunquamGregoriusprseteribat,contra  30,31.  Ex  diaconis  Eoclesiaa  Romanae  Corcyrae  insulam  cur  translalum,244. 

dubia  certam  sententiam  proferebat  quinam  episcopi  a  Gregorio  ordinaii,  Q^„„g  ^^  Romanae  Ecclesi»  cardi- 

nunquaro,  104,105.  Criminasemelau-  86,87.     ...  nalibus.episcopusMessana-ordinataf, 

dita  indiscussa  non  relinquebat,  144,  Diaconiis  stngults  reclores  consti-  gg   Quod  nimium  pro  sepultura  pre- 

145.  Cnmtnosos  ab  episcopomm  fa-  tuuiitur.  63,  84.  liu^  exigcret,  arguilur.  280. 

roiliaritaie  repellebat.  106.  Diacoposis  quid  stl,  34.  iw..v«,.n«n«:.  «:»ji.^.    »«o».^n.>is. 

Culpa.Pro  unius  culpa  aliuro  puniri  Diabolus  ingentt  fraaore  monaste-  r«i^°;'S.riomm            ?ai3  i 

permisit   nunquam   Gregorius,    106.  rium  8.  Grego?ii  perturbans  fugatur,  regni  Cantuartoruro,  5o.  F.Cantuana. 

107.                                 e         ,         .  ^^^    pundum  Barbilianum   infestat,  I^ro^o  navigit  genus  cclernmum, 

Cura.  Quam  gravibus  curis  inten-  182.  IJrsellum  ad  monasterium  Gre-  t35,  136. 

tiit  8.  Gregorius,  7.  gorii  fugientem  persequitur,  quem  Oubiisin  rebusabsoluta  aententia, 

Gorialat  et  secularibus  negotUt  «d-  deserere  cogitur,  182,  183.  non  pronuntianda,  105. 

Patrol.  LXXYI.  ^* 


1323                             INDEX  IN  TRIPLICEM  S.  GREGORn  MA6NI  VITAM.  1311 

DuziacensU  coDcilii  II  illustre  pro  busKalendisexreditibassuisspccies  ini8tum,280.  CaaBSB  epitcoporom  aliis 

8.  Bonedictiregula  testimoniuai,?07.  diversas  pro  diversitate  temporis  iar-  episcopiscommissak. 280,297. Aliquao- 

Diptycha,  tabulaein  quibus  nomtna  giebalur,  idu/.  Sub  eo  Eccieitia  Ho-  do  defensori  commi8«ae,  302.  Lata  io 

viTorum  describcbanlury  138.  manarommunehorreumputiibatur,53.  Naiaiem  episcopuin  stinteniiaprasmis- 

Pra  cleeinosynis  faciendis  trumenla  sis  adhortutionibus  denuniialur,  ?33. 

"  comparat,  77.  Tribus  millibusancillis  Episcoporum  jura  ct  privileg/a  in' 

EadbaIdus,Cantiorumrex,inA.ngIos  Dei  subvenii,  t6t(i.  Non  prasseniibus  tacta  servuvit  acstrenue  propo?navit 

Ghrisiianos  pcrsecudonem  movet,  et  tanium,sed  eliam  longepoRitissubvo-  Gregorius,  144,236,273.  Ea  non  mt- 

nd  fidem  postea  convertitur,  270.  nicbat,  7.  Eleemosynas  ipse  localiier  nuii,  14?. 

Ecclesius,  Clusinus  episcopus,  97,  ac  pcr^onaliler  ordmabat,  66,  67,68,  Kpiscopi  lapsi  deponunlur,  94.  2S8, 

98.  petenti  voluntarietribuebat,  70,  Non  277.  El  in  monasterio  detruduntor, 

Ecclesias  tcmporeordinationisGre-  69,70.  F.  InGrmi,   Paupercs.  Omni  297.  Episcopuspercussorexcommuni- 

gorii  miserslatus,  219,220.  Huicquo-  petentictiam  necessaria  ministrabat,  catur,  238.  Episcopus  <iui  in  insontem 

movlo  succurrerit,  79,  ?20.  Quibusad-  ibid.,  71.  Nihil  habens  unde  eieemo-  injuste  dessviit  districle  punieodus, 

jutonbus,  2-20,  221.  Ad  unitaic^m  Ec-  synam  tribueret  scutellam  argenteam  298.  Ne  episcoporumfamasuspicioni- 

clesiJE  LisureSfVenetos,  Iberos  revo-  paupiTidariprsecipit,25.  Eleemosynae  bus  laboraret,  ipsis  celiularioshabere 

cal,  79.  Qua  mentc  cunctarum  Eccle-  raciendfecausaalienarapiuntnonnulli,  jussum  est,    238.   Episcoporum  cri- 

siarumcuramsibi  tribuerit,  276.  277.  71.  Ab  hujusmodi  crimine  quam  alie-  minasumma  cum  cautela  examinso- 

Ecclesiaiumjura  et  privitegia  illibata  nus  Gregorius,    71,  72  ei  seaq.  Ad  da,  140, 141,142.  Episcoporumculpc, 

cuslodivit.273.Eccle8ii8destructisqua  eleemosynammajoremerogandaman-  quscrimina  nonerant,  quomodo  mol- 

ratione  pro\iderit,  226.  Ecclesia  Ro-  ffftii  colloquio  excitaiur,  52,  196.  No-  tatae,  140.  De  lapsorum  el  dejeclorom 

mana  talis  sub  Gregorio  fuit  qualis  luittainen  utconcessaineleemosynam  episcoporum     bonis  quid    statoerit 

subapostolis  fuprat.49.  Ecclesiis  con-  posleaquasidebitumexigerentur,289.  Gregorius,  232. 

struendis  et  ornandisoperam  dat.  7.  Alteriuseieemosynasdispensandasti-  Episcoporum    residenlia.  F.  Resi- 

EcclesiaBpossessionesinvadentemTy-  mendo  suscipiebat,  97.  deniia. 

rannum  quemdam  verbis  cocrcet«  et  Eleutherius  monachus,  S.  Gregorii  Episcoporum   Iranslatiooes  ,    ??6. 

meliorrm  efficit,  13.  sodalis,virsancti8simus, 24,209.  Eleu-  Nonnisi  jusu  de  causa  facieodas  esse 

EcclesisB  reditus  et  bona  mortuo  therii  ac  suis  precibus  Gregorius  vir-  voIuitGregorius,93,  94.  Episcoposab 

episcopo  quomodo   intacta    servata,  tutem  jejunandi  obtinet,  24,909.  Soli  bostibussedesuaexpulsosaliisvacan- 

233.  Eorum   quibus  cura  commissa,  tamen  Eleutherio  miracuhim  tribuit,  tibusecclesiisincardlnavit,  veldoplici 

ibid.,  234.  Quid  de  Ecclesise  rediti-  Hnd.  ecclesiaepraefecit,  91,92,  93,226.  AU- 

bus  stataerit  Grcgorius,  280.  Elias,  presbyter  etabbas  in  provin-  quandoeos  prosustenlationeviiaealiis 

Ecclesia;  dedicationes  sine  reliquiis  cia  IsaurisB,  70,  94.  episcopis  junxit,93,  226.  Episcoposob 

Sanctorumvixolim  fiebant,232.Nullae  Eloquens  fuit   Gregorius  exercitii  inflrmitaiem  amovere  noiuit,  nisi  ipsi 

olim  in  Siciiia  ct  Iialia  EcclesiaB  sine  consueludine,  non  studio,  172.  Ejus  dato  libello  sappiici  id  peterenr,  150, 

Gregorii  licentia  consecratae,  273.  eloquentiam  quinam  celebrarint,  172,  i51,  295,  301.  At  eos  postmodum  de 

Ecclesiasiica  munia  subGregorio-  173.  reliclae  ecclesiae  reditibus  nuinendos 

Boliecclesiasliciobibant,49.Ecclesia8-  Ephesinasynodus.PseudoEphcsina  esse  voluit,    151,   15.»,    301.  Quid  de 

tica  duoofficia  unipersonaB  committi  synodussaepiusab  haereticis  pro  ipsa  episcopo amentesUtueri  1,301. Episco- 

nolebat,  65,  66.  oecumenica  synodo  obtruditur,  279.  pisecclesiaspastoredesiitutaBVisiun- 

Ediiberthus.  K.  Ethelbertus.  Epiphanius,  ecclesisB   Uom.  diaco-  das  commisit,  95,  96. 

Edilfridus  ,    Nordan   Humbrorum  nus,  episcopus  consecratus,  86.  Episcopus  de  rcbus  ecolesias  suae, 

rex,  bellum  infert  Britonibus.  269.  Epiphanius  subdiaconus,  in  causa  veiinepiscopatu  acquisilislesUrinon 

EducatioGregoriiquaIlsfuerit.201.  episcopi  Ncpesini  judex  commissus,  potest,  271. 

Puen  nobilesquomodoeducandi,tWd.  226.  Per  bonos  episcopos  8UlEcclesia,el 

ElectionumcpiscoporumformaGre-  Epiphanius  clericus.Eliae  abbatis  a  perrnaloscadit,»!.  Episcopi  consan- 

gorii  tempore,  233.  Clonsensus  summi  Gregorio  Romanae  ecclesise  diaconus  guineis  suis  egentibua  mlaei-icordis 

poniificisaliquandorcquirebatur.tAirf.  factus,  94.  viscera  non  cUudani,  *m.  Haereticos 

293.EIectioncs  episcoporum  a  clero  et  Episcopus.  Episcopos  undecunque  coerceant,    231.   Cavcant  fideles  ne 

plebe  factaa,  138,  293.  Aliquando  ip-  meliores   invenire  potuit  Gregorius,  episcoposdetractiooibus  et  calumoiis 

81S  episcopis,  aliquando  judicibus  el  ordinavii,  86.  89,  90.  Quid  in  episco-  insequaniur,  364. 

magistratibus   committebantur,  234  pis  requireret,98.  Abepiscopatu  indi-  Epislolarum  libros  lot  scripsii  Grc- 

guomodo  in  electionibus  se  gpsscrit  gnos  arcessere  satagebat,  29?.  Quos-  gorius,  quol  in  pontificatu  vixii.  170, 

Irregorius,  245.  Llectionem  Syracu-  namexEccIesisBRomanaB  minisiris  in  197.Cur  ibrumdecimum  qaarlumim- 


eiectioniDus,  ingentem  pecuniajsum-   scopossuos  vocet,243.  Pro  paceinter    papae  lemporibusduodecrculium  vo 


DiamimperatAibalaricu8,2l6.Bleclio  epi»copo8raciendaqaam*ollicilui,»03.  lumina  gunt  excerpta,    7U. 

'"el^U.r;  c 'n:  -•.!..•       •  ..  ^i"*  '"  «°'"""°  cauai»  prudentiii,  304  Kpitapbium  S.  Gregorii,  168,  169, 

Electio  S.  Gregorii.  Toti»   Tinbus  Inierepiicopoicriminepollutoimajo-  193. 

^r.Ii''^'  «   .^"/'"Al"  l'°"'l"<=em  eli-  rem,  inlerinionie.Gregoriui  se  praj-  Epilimium  quid  lit,  61,  62. 

fiStorem  icribit  ;««««  np  »Z;i"  ''"" «qualem.U2.Bpiicoposquo8dam  8.  Gquitii.  instilulio  an  Tisueril  ia 

iiDperatorem  «cribit  ropan»  ne  assen-  conlra  Gregor  um  exc  tat  diabolu»,  moaasierio  S  Greirorii  106  Pust  mor 

in^'cTerJ'e.r5   3l''m  J",'i;''t'°''  '■'»•  •^P''«°P'"' ''«8'iJf«"'««  «1«'"«=«»-  "m  di«[pulo8  .ooi^^^^^^^^ 

neraStan  i'no'n  ,^'..if^.p|L.;i'^^  ™  .ime  emenJavil,  103,  104.  dorum  furorem  luUtu»  est,  tbtd. 

ab  imperotnreconlirmaior,  5,  36, 188.  mKtaleetcon.ortioa^^^^^^  miana  roquieMU  91. 

216.Anadcon.en.umimpera.ori8im:  106.  E,;?.copo."S3w^^^^^  Erem.Ufi  wmn.um  deB.  Oregono. 

potrandum.olu.apecuni.-.,I)6.Exop-  tuil,  138,  139,  Itu.  Comiunionein.  "i,.^,^    .         ^      .                       , 

timalibu.qainaniGreKoriieleclionein  juste    privato   communione  doniTii  Etbelbertn»  ,   Caniionim    rei.  aJ 

suffri.gio8uoroborarinl,216.Fugiens  147.  Episcopii  egentihu»  nece»^ria  fidemconverlilur,  9.  BenigneauscipiJ 

hl"^'""'/"'""'"'""/"!"''"'*''!'""*-  mini.lravit,  97,  98.  Sicilia  episcopo.  A"»"»"»"»»  «c  «ocio*  eju.,  55^  \elal 

hcndilorGregona.,6.  .18.  218.  Tunc  nonni.i«e.neliiquinquennioRomim  «'ler  Con.taalinu.  laudatur,  261. 


episcopatus  fugiendi  causae,  219,  220.    ciura  iniermi 


r.ir  nJn.-n   \^      "L^*"*®^          ^^^-  ciurainiermiii..nie«taiuerif,303.  Epl-  tionisdogma  tunc  temporis  novuraooii 

senserit  49        °  ""      **  ^^^"^  ^^""  ^'^^P*  *"^  Gregorio  velnovaiecclesias  videbatur,  U.  58  Mos  delerendi  Ea- 

KlccmnVvn»    r,^      ■•  •     r    .     ..  consiniierunt,  vel  vcteres  iusUura-  charistiam  in  navigationibua.  34. 

eleemosvnrsUHhr^^^^           facienda  runl.  98.  Eulogi©  sant  munuscula,  206. 

mrnSif!^"^^^^^^^^^^^  ,   Kpiscoporumcaus«,aquibusetubi  Eulogius,  ex  monacho  palriarcb. 

ruperibus  largi  ur  JudicandaB,    232,273.   fipiscoporum  Alexandrinus.220.Ha3reticoruuihostii 

£leemo8ynam  ex  Dalrimaninm.;'»Jl  ^*  S!"*®  '"f  roR°*"'V^'"neratore  com-  acerrimus,  ibid  Greirorio  ob  vinuiei 

MVo^upeHbniSoX  S"*'''  237,303,  Aliquandoad  impm-  accepiissimas,  ibiTtji  Joannit  G  P. 

iiimu  p«up«riuii.  erogaoat,  53.  Omni-  lorem  causasepitcoporum  deferrfper-  saperbis  «t  aoiiMliooi  ofatistat,  mooct 


i3S5                               INDEX  m  TRIPUCEM  S.  GREGORU  MAGNI  VITAM.  1326 

Gregorins,  250.  Ei  de  bsreticis  sa-   ret,  symbolum  edidit,  ibid.  Godiscalcus,  dux  Campaniae,  t06. 

baotis  gratulatur  Gregonus,  279.  Kirminus.  Tergeslinae  antistes  Ec-  Gaptivus  Ravennam  ducitur,  283.  Ob 

EumorpbiaosB  insulae  adolescentes   clesim,    150.    Schisma  deaerit,   297.  vexatos  monachos  arguiiur,  203. 

cur  ante  xviii  aBUlis  annum  in  mo-    Unde  ab  schismaiicis  vexatur,   ibid,  Gordia,  uxor  Philippici,  134. 

nasteriis  suscipi    prohibeaniur,  208,  Plageilum    quo   pueris  minabatur  Gordi.ina,  amita  Gre^orii  Oeo  pri- 

227.  MuiieresqusBillucbosiium  metu    Gregorius  in  patriarchio  Lateranensi  mum  sacrata,  ad  amorem  saecuii  re- 

fugerant,  cur  amoveantur,  227.  asservaiur,  47.  dil,  102,  103.  200.  Hujus  lapsum  me- 

Euphemius,  clericus,  145.  Flamines  quinam   apud  Romanos  moriae    posterorum   cur    GregoriaB 

Euplus,  conduclor,  74.  dicereniur,  15.  commendaverit,  102. 

Eupraxia  sanctimonialise  monaste-  Flavii  pranomen  cur  Aulharith  as-  Gordianus  8.  Gregorii  pater,  1,  23, 

rio  S.  AndrcsB  rapla,  185.  sumpserit,   221.    Idem  praenomen   a  176,  190,  190.  Regionarius  crat.  177, 

Euscbius,  Tbessalonicensis  episco-  Siivano  inGalliis  usurpatum,  ibid,  199.  Amplissimum  filio  patrimonium 

pus,  175.  Florenlius,  EpidaurilanaB   civilatis  in  Sicilia  reliquil,  200.  An  fuerit  dia- 

Eusebius  abbas,  68  Ejus  cum  Maxi-  episcopus,  140.  conus,  199.  Uuic  tres  sorores  fuerunt, 

miano,Syracu8anoepiscopo,contentio,  Florentius,  arcbidiaconus  EcclesiaB  102,  200.  Imaginis  Gordiani  in  atrio 

236.  Ei  centum  solidos  ad  monasterii  AnconitanaB,  90.  monasierii  8.  Andreas  depictaadescri- 

necessariaeroganturaGregorio,  237.  Florentius    ex    diacono    EcclesisB  ptio,  176,   199.    An  illa  imago  quae 

Eutychii  Constanlinopolis  episcopi  Rom.  episcopus  ordinatus,  86.  Joannis  Diaconi   temporibus   adbuc 

de  corporum  resurrectione  error,  4,  Florentius,  8ubdi.iconus,  87.  videbatur,  eadem  sit  cum  illa  quam 

31,191.  Hunc  impugnal  Gregorius,  Foliis,  quid  significet,  184.  exhibent  Baronius,  GussanvillaBUB  et 

ibid..  32  et  seqq^  33,  212.  Eutycbii  li-  Fortunatus,    episcopus  Neapolita-  Mabillonius,  175. 

ber  de  bac  doctrina  flammis  jubente  nus,  94,   154.  Moritur,  292.    Diu  de  Gotbefridi   somnium  de  aBqualitate 

imperatore  addictus  est,  ji2,  33,  212.  ejus  successore  deliberatum,  293.  EcclesiaB  Mediolanensis  cum  Roma- 

Ab   errore    resipiscit  Eutvcbius,  33.  Fortunatus  abbas  injuste  de  gradu  na,  293. 

Claruit  miraculis,  4.  Ob  fidem  in  exi-  suo  dejectus,  303.  Gradus,  urbs  scbismaticorum,  pa- 

lium  pulsus  es(,  ibid.  Quo  anno  mor-  Fronto  seu  Frontus,  arcbiepiscopus  triarchaesedes,quando  devastata,234. 

tuus,  212.  Mediolanensis,  203.  Graicam  linguam    minime  caliuit 

EuthymiusHegumenus,  scu  prafe-  Fuldense  mooasterium   celeberri-  Gregorius.  175,  201. 

ctus  monasterii  S.  AndresB,  182.  mum,  268.  Gra>ci  ex  libris  Dialogorum,  ubi  de 

Evangelium.  An  totum  Evangelio-  Fundi.  Abbas  Fundi,207.  Hujusad  processione  Spiritus  sancti  a  Fatre« 

rum   textum  Gregorius   exposuerit,  Simplicium  epistolaB   veritas  proba-  ct  Filio  Gregorius  loquitur,  nomeo 

107,  198.  tur.  207.  Filii  abraserunt,  172. 

Evangelus  diaconusSipontinus,152  Furtum.    Ob    furtum   monacbus  a  Gratianus^EccIesiaB  VenafranaBdla- 

Kxarcbi  nomen  quis  primus  obti-  daBmonio  vexatur,  et  a  Gregorio,  dum  conus,  in  Ncapolitana  Ecclesia  cardi- 

nuerit,  203.  furtum  fatetur.  liberatur,  25.  natus,  94. 

Exenia.  F.  Xenia.  Futura  praedixit  Gregorius,  159.  Gratiosus,  Numentanus  episcopus, 

Ezecbielis    propbetiam   exponenti  93. 

Gregorio,  Spiritus  sanctus  scribenda  G  Gregoria,cubiculariaAugU8ta3,t81. 

sub  columbae  specie  suggerebat,  15.  GallisB  status   Gregorii    tempore,  Yult  scire  a   Gregorio  an  sua  sibi 

Hoslilibus  incursionibus,  viributique  222.  Gallia  Ecclesiae  Romanae  fiiia,  sint  peccata  dimissa,  275. 

corporis  debilitatus  ab  bujus  propbe-  225.  Cur  dicta  Germania,   254,260.  Gregoriusquoannonatus,  261.  Ejus 

tiflBexpositionedesisterecogitur,  IH5,  Galli«  regum  encoraium,  255.  Sum-  palria,  1,  23,  190,  196,  198,  199.200. 

106.234.  Quot  bomiliasinEzecbielem  morum  ponlificum  in  Galliis  auctori-  Eius  parentcs,  F.  Gordianus,  Silvia. 

ediderit,  7,  172,  192,  196,  197,  198.  tas  anliqua,  286.  Pro  eioendandis  vi-  Ejus  majores  :  senatoria  stirpe  pro- 

tiisetcorruptelis  Gregorius  legatum  genitus,  23,  187.  Nobili  genere,  194, 

P  miititin  Galliam,  285.  Ad  episcopos  199.  De    Gregorii   majoribus  pauca 

Falsarii  puniendi,  205.  et  reges  scribit,   286,287.  Curjuxta  babemus,200.ExtraRomanumagrum 

Famis  tempore  quomodo    populis  Gregorii    votum    synodus  in  Galliis  plurimas  villas  obtinebant.  200.  Gre« 

subvenerit  Gregorius,  77.  Eo  mortuo  nulla  tunc  coacia,  287.  goriinomen  Graecum,  quidsignificet, 

fames  invaluit,  169.  Gardulfus.Pergamensisdux,  aLan-  1,23,201.  Magnus  cur  dictus,  220. 

Fanlinus,  defensor,  62,  64,  69.  He-  gobardis  deficil,  sed  deditione  facta  Primaejuspietatis  rudimenta,  1,  204« 

res  a  monacho  instituitur,  23*2.  in  graiiam  recipitur,  234.  Consiliuin  init  de  viias  statu  deligen- 

Fara,  vox  Langobardica,  quid  si-  Garibaldus,  Bajoariorum  rex,  2'?1.  do,    1.  2.  Ejus  babitus  vilis,  2,  187, 

gnificet,  202.  Gaudericus,  Velitrensis  episcopus,  194.1n  disciplinisliberalibusapprime 

Faraldo  ob  introductas  in  monaste-  118,  188.  versatus,  1,  23,  188.  201,  202.  Cons- 

rium   S.  Andreas  mulieres  apparet  GaudiosuSfSedisRomanaedefensor,  tantinopolim   proficiscitur,   F.  Apo- 

Grcgorius,  eiquemortemiotraannum  69.  crisiarius.  Romamrevertitur,4.8acri8 

praedicit.  183.  Gelasius  papa  quo  loco  sepullus^  reliquiis  ditatus,  213.   Pelagii^  II  in 

^  Fasiigium  duplex  de  argcnto  jussu  168.  Gelasianus  codex  de  missarum  scribendis  Episiolis  adjutor  eligitur, 

S.  Gregorii  fabricatur,  et  in  basilica  soiemniis  a  Gregorio  correctus,  50,  214. 

S.  Petri,  et  S.  Pauli  collocatur,  168.  223.  Gelasianum  polypticum  quid  sit,  In  pontificemeligitur,  Ftdtf  Electio. 

Faustus,  Romani  expraetoris  Can-  53.  Pontifexfactusdomumsuamquomodo 

cellarius,  232.  Gcmmesi  carpentarii  in  monaste-  ordinaverit,  47,  48,  223.  Talis  sub  eo 

Feld,  vox  Langobardica,  quid  si-  rio  S.  Andreae  mors*per  S.  Gregorium  fuit  Ecclesia  Romana.  qualis  sub  apo- 

gnificct,  202.  praBdicitur,  180,   181.  stolis  fiierat,  49.  Sub  Gregorio  ponti- 

Felix  papa  III   non  est  atavus  8.  Gennadii,   patricii    ct   Africa;   ex-  fice  Sapientia  templum  sibi  septem- 

Gregorii,200.  Sanctorum  fasiis  audi-  arcbi,  opein  adversus  Donatistas  im-  plicibusartibus  velutcolumnisfultum 

tus  est,  tfrtd.  piorat  Gregorius,  231.  erexeral,  ibi-J,  Sub  eo  refloruit  Lati- 

FelixpapalV,  B.  Gregorii  atavus,  Georgius  presbyter  a  Cyriaco  GP.  nitas  et  artes  diversae,  4),  224.  6an- 

1,  23,  190.200.  Sanctorum  Cosmae  et  ad  Gregorium  lepiaius,  273.  climonia  et  prudentia  carens,  coram 

DamianiBasilicamsedificavit,23,200.  Germanu!«,Antissiodorensis  episco-  Gregorioslandi  flduciam  non  habebat, 

Coliiur  ab  Ecclesia,  200.  Tbarsillam  puk,  Pila^ii  baaresim  in  Anglia  de-  4'J.  Nonductrinidsolum^sedoperibua 

neptem  suam  ad  lucisaBtcrnaBconf^or-  bellal  258.  verus  pater-familias  gregis  Domioici 

tium  in  apparalione  invilat,  10.',  200.  Gcrmanus,  Mauririiimperatorisso-  tuii,89  et  seqq.  Velut  Argus  per  muo- 

Fetix  episcopus  In  Sardiniam  pro  cer,  olilatum   sibi  ab   exercitu  impc-  dum  totum  »uae  pastoralis  soUiciiu- 

convertendis  idololalris  mittitur.  246.  rium  renuit.  135.  dinis  oculos  circumferebat,  66.  Sub 

Felix,  Mcssanensis  episcopus,  cur  Germanus.  urbis  RomaB  pr»fectu8,  eo  lot  sacerdotes  et  laici  miraculis 

Romam  venire  prohibeaiur,  272.  Gregorii  litieras  ad  Mauricium  inler-  coru8carunt,quoinunq|uam  subposie- 

Feiix,   Siponlinus  episcopus,  152.  cipit,  5,  36.  188,  216.  An  sit  Gregorii  rioribus  poniificibus  inveniri   postea 

Felix,  diaconus,  in  Syracusana  Ec-  frater  5,  18s,  201.  potuerunt,  llO.^Secum  viventibuB  ter- 

clesia  a  Gregorio  cardinatus,  94.  Geromii  monachi  in  monasterio  8.  rori  erai  et  exemplo,  25,  28  CoDtra 

Felix,  subdiaconus,  04.  Gregorii   mors   in   visione  noctuma  supcrbos  prudens    ul  serpeos  erat, 

Felix,  conductor,  70.  praedicitur,  28,  29.  circabumiiessimplexutcolumba,  123. 

Felix,  mancipiumCbristianiSama-  GloriosusexEcclesiaeRom.  subdia-  Occasione  curae  pastoralis  sibi  trau- 

rsBi,  155.  cono  cpiscopus  Ostiensis  a  Gregorio  quilliiatem  ercptam  deflet,  3,    190, 

Festus  ex  EccIesiaBRom.  eubJiaco-  ordinatus,  86.  191,  208,  219,  222.  Ob  id  tanun  nihil 

noX^puensis  episcopus  ordinatus,  86.  Godan,  seu  Wodan,   vox    Lango-  monasticaeperiectiooisamisit,  1, 19t- 

ndea  Gregorii,  45.  Ut  fldem  muni-  bardica,  quid  significet,  202.  Mulu  bona  ejus  precibus  ac  mentia 


1327 


INDEX  IN  TRIPLIGEM  S.  GREGORU  MAGNI  VITAM. 


13S8 


tribuuntur,  15,  16.  Miraculis  claruit,    resifalBO  infamantur,   aprendum,  212.       Iberos    a   schismaie   ad   Eedesis 

10.  Ffd«  Miracuia.  NemosubfalsohaeresiRnominevexan-  unitalem  Gregorius  revoc&vii,  79. 

Greporii  elogia.  Gregorius  omnipo-   dus,  239  Haeresis  suspicione  laboran-       Idololatrae.  Quid  pro  convericndii 

lentisDeipraBco,  SG.Egrepiusdocior,    tes,  post  oblatog    fidei  suae  libellos,  idololalris  feceriiGregorius,  246,  278. 
194.  Docior  el  rector  miiissimus,  62,    absolvendi,  147,  148,  149,  238,  239.  Imagines.  Quae  fuerit   Gregorii  de 

100.  Paiientissimus  pastor,  162.  Pa-       Haereiici  ad  Kcclesiam    redeuntes  imaginum  cultu  senientia,  284.  Quem 

stor  ad  omnia  providus,  50.  Pontifex    qui  suscipiendi,  '^95.  Misericordiam  imaginum  culium   improbarit,  t^rd , 

liberalissimus,  97.  Prudentissimus  ei    erga  haereticos  prudentia  temperavit  285.  Non  ab  ipso  religioois  exordio 

discrelissimus  pra^sul,  93,  104.  Solli-    Gregorius,  228.  coepit  hic  cultus,  ibid,  S.  Aogttstiout 

citissimus  ecclesiae  Dei  custos,  105.       S.  Hermae  monasterium  apud  Pa-  etsocii  Angliam  ingredientes  cmcem 

Reclissiinusjudex,  106.  Misericordis-    normum,  unum  ex  Gregorianis,  206.  et   imaginem  Saivatoris    pro   vexido 

simusponlifex,  129,145.  Forlissimus        iiYouatvoc;    quid    significet,   177,  deferunl,  260,  285.  S.  Gregorii,  patris 

miles  Christi,  138.  Compunciione  ti-    j^g   ^go;  ejus  ac  mairis  imagines   seu  efligies, 

moris  Dei  plenus,  189.  Scieniiw  lu-       Hierax.Hujuscirca  resurrectionem  176,177,199.  ,    .     • 

mine    praeditus,    189.    Sagaci^simus    error  a  S   Epiphanio  confutaius.  32.       Immunitates     Septa    ecclesiastict 

verbi  Dei  indagator,  l94.  Venerabilis       Hieronymus  defensor  Alpium  Col-  Pro  asyli»  habita.  232. 
pater,  ibid.   Sedis  Homanae  ornalus   tiarum   64.  Imperator.  Gregorii  tempore  Gon- 

praecipuus,  t6id.  Organumsancti  Spi-       Hilarion  abbas,  sub  quo  militavit  slantinopol.  Imperalor   quis  dicere- 

ritus.  197.  In  divinis   Scripturis  vir   Gregorius,*24,  205.  De  llilarione  iilo  lur,  33.   Gregorii  erga  Impeniorem 

eruditissimus,    198.   In    Siecularibus   error  Baroniil  24.  summa  libertas,  240. 
litieris  vir  doctissimus,   tbid.  Theo-       Hilariussubdiaconus,  calumniator,       Incardinare  episcopumquid  sit,  92, 

lofforum    princeps,      phiiosophorum    ab  otficio  deiectus,  144.  93.  Clericos  alterius  parochiae  io  soa 

spTendor,  rheiorumlumen,  tbid.Vila       Hilarius,  notariu8Germaniciani.64,  eccesia  aliquandoincardinavii  Grego- 

et  conversatione  integer  ct  sanclissi-       Hispanii  staius  sub  initio  poniifi-  rius  aliquando  in  aliena,  94. 
mu8,  19S.    Humilitatesummus,  189.    catus  Gregorii,  222.  Sub  Recharedo       Indulfi  ob  damnura    monasteno  S. 

Fide  Humilitas.  Ejus  in  Deum  amor,    rege,  287.         '  *"' "*'"* ' u.-i:- .—-«;#«. 

222.  Animi  constaniia.  tbid.  In  Dcum  Homilia  Quot  bomilias  in  Evan- 
fiducia,  223.  Non  aliter  docuit  quam  geliaGregorius  scrip8erit.7,  192.  197, 
viiil,  ibid.  Virlutisperfectionemeral  igg.Quadra^intaduas  enumerat  Sigi- 
assecutus,  4,  31.  berlus  Gemblacensis,  196.  Harum  vi-  ^  . 

Varia  ejus  opera,  7.  Vide  Dialog.,    gintiperstaiionescoram  populodecla-  ^ur  finila  culpa  sme   fidc  pumatur, 

Ezechiel.,  Homilia,  Job,  Pastoralis.    mavit,  50,  171.  197.  Totidem  dictavit,  274.  Quos  Chnslus  ad  inferos  descen- 

Multa  operainfirmus  iicet  conscrip-    quasproplerlanguo^emstomachi  aliis  dens  liberaverit,  274. 
sit,  7,  192.  Adhuc  monachusquaedam    pronunliare  permisit,  50,  171.  Infirmitates  Gregorii,   3,24,    188, 

dictavit,  170.  Huic  sub  colurabae  spe-       Honoralus,  archidiaconus  Ecclesiae  192,  209.  Ejus  in  infirmilatibus  min 

cie  Spiritus  sanclus  scribenda  sugge-    Salonitanai,  87.  Ab  presbyieratum  in-  patientia.200.  Mulliplex  ejus  morbus, 

ril.  14.  15.  vilus  provehiiur,  tbid.  Ad  sedem  apo-  294.  iEj,'rotans  nihil  de  pastorali  cura 

Quo    tempore  floruerit,    190,   193,    stoiicam  appellat.  233.  Ad  pristinum  remittebat,   288,290.  Aliorum  infir- 

167.  Quot  annis  in  ponlificatu  vixerit,    gradum  revocari  jubetur,  87,  88,  128,  mitates  quasi  in  suo  corpore  sustine- 

16.   23,  194.    Ubi  sepultus,  16,  168,    ^33.  In  Salonitanum  archiepiscopum  bat.  157,  158.  De  amicorum  suorum 

193,  304.  Colitur  ab  Ecclesia,  305.         eligitur,  r?8,  134.  At  Saloniianam  se-  saluie,  magis  quam  de  sua  soUicitus 

Gregorius  IV  B.  Gregorii  corpuse   dem  Maximo  invadenti  cedere  cogi-  erat,  294.  Summa  ejus  erga  infirmos 

loco  suo  iransfert,  174.  mr,  243.  Ab  archidiaconatus  inunere  egenies  charitas,  53. 

Gregorius    Xill    monasterium   S.    expleto  quinquennio  removciur,  244.       Ingundis,  Sigiberli  filia,  Hermcne- 

Honoraius  in  locum    Laurentii  ar-  giidum  maritum  suura  ad  cathoUcam 

chidiaconi  a  Gregorio  in  synodo  suf-  Mem  inflectit,  259.  In  odiam  caiho- 

feclus,  236.  i»cfii  fidei   ad  morlem  usque  vexata, 

Honoratus,  Sublacensis  monasterii  222. 
prasposiius,  204.  InQocentius^ACricaspnEiecluB,  \75. 

Honoratus,  noiarius,  33.  Irenaii  (S.)  scripta  vel  gesla  diu  a 

Honorius,  Cantuanensis  post  Jus-  Gregorio  quaesila,  29b. 
tum  episcopus,  270.  Isachius,  Jerosolymilanus  patriar- 

Horosii  abbatis  opera  ad  discipli-  cha,  2.'0,  293. 
nam  monasticam  resarciendam  usus       Isidorus,     Ilispalensia   episcopus, 

est  Gregonus,  277.  Gregorii  facundiamcelebrat,  172, 173. 
Hospitaliiatis  quam  studiosus  Gre-       Italica  pathcia,  166.  Uxor,  non  pt- 


AndresB  iliatum  miserabilis  traositas, 
184. 

Infernus.  Legatorum  Cyriaci  de  in- 
ferni  suppliciis  error,  274.  Ignis  in- 
ferni  aeiernus  est,  274.  Vidi  DamnaiL 


Andreae  Caoialdulensibus  monachis 
assignavit,  175.  20 L 

Gregorius  Antiochenus,  45.  Anas- 
tasio  iuiuria  dejecto  datur  successor, 
219.  Ad  eum  tamen,  viventc  Anas- 
tasio  iegitimo  episcopo,  Gregorius 
synodicam  misit,  tbtd. 

Gregorius  Tufonensis.  Romam  pe- 
tit,  256.  A  Gregorio  Magno  benigne 
excipitur,  tbtd.  Paulo  post  reditum 
moriiur,  ibid. 

Gregorius,  abbas,  226. 


Gregorius,  Urbis  praefectus,  negli-    gorius,  51,  52.  Dominum  et  Angelum    rens  Venantii  exmonacbi,  230,  294. 


gentise  in  congerendis  frumentis 
apud  Maricium  accusatus,  235. 

Gaduinus,  dux  Neapoliianus,  304. 

Gulfaris,  Magister  miliium,  in  re- 
vocandis  ad  Ecciesiam  scbismalicis 
plurimum  laborat,  285. 

Guntarius,  AgrippiuieGoIoniae  epi 


Jadertini  episcopi  a  Maxlroi  Salo- 
nitani  communione  excomcnunica- 
lioneseparantur,  129.  Reliclo  Maximo 


ad  mensam   suam    inter   peregrinos 
sedentes  videre  meruit,  52. 

Hospito,  Barbaricinorumdux,  Chri- 
stianus  fuclus,  246. 

Humilitatis  quanta^  fuerit   Grego- 

rius,  160,  161,  162.  222.    Libros  suos 

,...-.-.  ...  quos  alii  eloquenter  scriptos  dixere,    veniam^postulaiil,  129,  130. 

scopus,  a   Nicolao    papa  1  dejectus,    hos  incultosesse  lestatur,  172.  Libros       Januarius,  Galariantus   episcopus, 

*83.  suos  in  comparatione  traciniuum  S.    154,  160.  Quod    iujurias   sibi  illatas 

GuntranmuB  Burgundiairex,  Chil-    Augustini.  furfurein  nominavit,  173.    vindicaret,    increpatur,   99.    Propter 

deberlumhaBredeminstituit.222.BtI-    Qpera  sua  dum  viveret  publice  legi    messem  ab  eo  exaratam  objurgatur. 

lum  Wisigothis  cur  moverit,  tbid,       noluit,  ibid.. 298.  Primusomnium  Ro-   ibid.  Ejus  in  Barbarisad  fldera  vocan- 

manorum   pontificum  servum  servo-    dis  socordia  carpitur,  246.  A  clerici» 
"^  rum  se  dixit,  222.    Dolet   ab  amico    et  ministris  suis  despicitur,  tWd. 

Habentius,  Ecclesise  Rom.  cardi-  *<^'"iptum  vitam  suam  esse  cunctis  Januarius,  cpiscopus  Malacitanus, 
naiis,  a  Gregorio  Perusii  eniscopus  »mitabiIem,287.Humilisejusre6pon8io  injusie  ab  episcopis  dejeclus,  aGre 
ordinalus,  86.  adinjustas  querela8,289.  Semetipsum    gorio  reslitutus,  48. 

Hadrianus  Thebarum  eniscomift  fx  suggesturedarguit,  225.  Episcopos  Jejunium  servare  non  ▼alensGre- 
UrAccuslVus  injSs^^  KniC'  loco  sibi  fratres,  moribus  patres  esse  goriis  Paschali  Sabbato,  a  Domino 
237  A  Grwrio  inXi^^am  ^^*''»  ^50.  Debitas  sibi  pro  Anglorum   fejunandi  virtulcm  mirabiliter  obti- 

tem  resmXr  i^^^^^^  conversione  laudes   in  alios  re^erit,   ier,  24,  25.  203. 

•unSctione  e^^^^^^  ^^^-  P^-^Bbylero  se  comparans.  rilum       Joanncs  EvanRelisUaliguando  apo- 

tri  apud  canluariam,  267.  i^Li^bn^S."™""  ""^'^^  "^^  "'   J^ '"^1^  p7&,^^T"Hara; 

^^Hadrianus,notariusPanormilanus,    ^  Hydruntum,    urbs   juris  Ecclesiae    pariicularum  efficacia,  118.  Tunicam 

Haereses.  In  debellandis  haeresibus 
plurimum  laboravit  Gregorius.  79. 
212,  291,  302     Ftde.  Affnoit»,  Euty- 


Romanae,  271. 


chitui.  Quomodo  cumhis  qui  dehie-  215. 


ibae  episiola  merito  condemnata. 


S.  Joannis  Gregorius  ab  episcopo  ae- 
cipit.  118,119,244. 

Joannes  papa  III,  138,  202. 

Joannes  papk  VIII  contra  Saraceoos 
pergit,   lt5.  So  impellente  JoaDoes 


1329                               INDEX  IN  TRIPLICEM  S.  GREGORII  MAGNI  VITAM.  1330 

Diaconuft  vitani  Gregorii  conscripsit,  gorium  cremata,  ibid.  servx  dominos  suos  ad  fidem  pnece- 

21,210.  Joanncs  Chalcedonensis,  prcsbyter  denles,  iis  etiamsi  Ghrisiiani  fierent, 

Joannes  ex  monacho  Constanlino-  Isaurius,  88. 115, 147,  148.  De  bsercsi  amplius  subjici  prohibitum,  155  Ju- 

polis  patriarcha  ,  111.  An  monachus  accusatuspostoblatam  fideiconfessio-  dseorummuneraexspcrabiliajudicabat 

Fuerit,  249.  Eut)'chio  relucians  subro-  nem  absolvitur,  ^:)9.  Grej^orius,    155,   156.   Judseus  a  sc 

gatur,  38,  111, 'M2,  249.  Propter  mi-  Jonnnem  presbylerum  ndepiscopa-  cmpta    Ecclesiae  vasa,  ca  rostiiuero 

ram  absiineniiam   Jejunator  dicfus,  tum  promoveri  cur  noluerit  Grego>  cogiiur,  2*29.  Judaeus  falso  Eliae  r>ro- 

212,220,249.  An  Liturgiam  quae  Chry-  rius,  253.  phetse  cullu  Cbristianis  illudit,  242. 

sostomi  crt-dilur  meliori  forma  dona-  JoannisDiaconicarmenadJoannem  Princcps  seu  praoseii  synas^ogae  Ju- 

Yerit.249.Coacta8ynodo  Joannesoecu-  papamVlII,l9.  Seultimumleviiarum  daeorum  vocatur  nasci,  t6id.  Judaeo- 

menici    patriarcbaa  titulum  assumit,  dicit,  ibid,  Qua  occasione  viiam  S.  rum  Agrigentinorum  conversio,  278. 

111.  .20,  248,  249.  Hujus  synodi  acta  Gregorii  scripserit,  19,  20,  21,  210.  Judcx.  Erga  judices  depravaios  et 

Pelagius  papa  irritat,  111,112,212,  HancexGregoriiEpistolispotissimum  iniquosqui  segesseritGre;<orius,  107, 

249.  Joannes  ut  episcopi  universalis  contexuit,  22.  Etex  antiquis  Ecclesiae  108,  109,  110,  29.'.  Libertatem  cujus- 

nomen  tutius  pbtineret,   consensum  monumentis,  210    Ejus  fides  et  dili-  (^uo  hominiscontra  judicum  insolen- 

imperaloris    pecunia   redimit,    112.  gentia  in  scribendo,  210.  A  Gregorii  tias  libere  tuebatur.  107.  De  judicum 

Diaconum  responsalem  cum  Joanne  aemulo   noctu  lerritus,  a  quibus  re-  rapinis  queriiur,  235.  Et  de  eorum 

missarumsolemniacelcbrareprohibet  creetur.  186,  187,188.  perver8i(ateetiniqaitate,280.  Judices 

Gregorius,  111.  Ab  ejus  communione  Joannes,    subdiaconus  RavennaB,  adversus  Gregorium  exciiatdiabolus, 

numquam  tamen  reccssit,  250,   251.  Gregorii  responsalis,  169,173.  110. 

Joannissuperbia  ethypocrisisdescri-  Joannes,  subdiaconus,  rector  pa-  Judiciorumecclesiasticorum  forma, 

buotur,  112,  113,  114,  115,  116,  250.  trimonii  Liguriat*,  138.  273,289.  Judex  eccicsiasticus  et  lai- 

Socordiae  ac    neghgentise  arguitur  ,  Joannes,  abbas  sanctaeLuciae  Syra-  cus  de  eodem  ncgolio  conjunctim  in- 

23H.Athana8iumpreftbyterumindigne  cusis»  118,  119,  ^77.  In  conservanda  quirunt,  2.6. 

percuti  in  Eccb^sia  CP.  passus  est,  monasiica  disciplma  negligens,  241 .  Judico.  In  judicandiscausis  quam 

238.  Errorem  aliis  objicieos,  ipse  in  Joannes,  abbas  Hersa,  161  caotus  Gregorius,  988. 

errorem  labitur,  V3U.  Qua  artc  Gon-  Joannis  ,    presbyteri  et  praepositi  Julianus  Scribo,  159. 

stantinae  Augusiae  mentemaGregorio  roonasterii  8.  Andreae  conflictus  cum  Jusiiniunus  imperator,   148,   160. 

alicnaresit  molitus,  244.  Irriti  S.Gre-  diabolo,  cjusque  terribiiis  transitus,  Hebu<  eccl»^siasiicis  plus  asquose  im- 

gorii  conaius  ut  Joannes  oecumenici  177,  178,  etc,  179.  miscens,  erroris  dux  factus  est,  202. 

patriarcbae  titulum  deponerei,   251.  Joannes  in  monasterio  S.  Andreae  UiGothoscx  Itiiii  .jiojret,  Lango- 

Quoanno  monuus,  119,220,251   Ejus  monachus,  amedicisdespcratus^sani-  bardosevocavit,  t^tci. 

virtuteH,220.  AGraeciscolitur,tfri(f.  tateni  mirabiliter  recepii,  29.  Biennio  Justinusimperator  Anastasium  An- 

Joannes  Jero8olymitanus,Eu8iocbii  post  a  defuncio  de  sepulcro  vocatus,  tiochvnum  in  cxilinm  pellit,  138. 

successor,  45,220.  moritur.  29,  209.  Justinus,  Siciliae  praetor,  105»  153, 

Joannes,  Callipolitanus  episcopus,  Joannis  ejusdem  monasterii    mo-  20:).  Ejus  avaritia,  242. 

140.  nauhi,  morlem  Gregorius  in  appari-  Justus,  monasteriiS.  Crregorii  mo- 

Joannes,  Corinihiorum  episcopus,  tione  praedicit,    180,181.  nachus,obpecuniam  servaiamsevere 

85,  145.  Joannes  monacbus  quidam,  Fanti-  a  Gregorio  in  morte  punitur,  27,  213. 

Joannes,  Euriae  in  Epiro  episcopuB,  num  defensorem  baercdi^m  constituit,  Sacrificio  missae  triginta  diebusconti- 

Ecclesiamsuamdesererecogitur,  303.  76.  nuis  proro  oblaio  de  pcenisliberatur, 

Cas8iopiCastrumalterin8epi»copiju-  Joannes  Augustini  socius  in  An-  27,28,214. 

risdictioni  subducere  molitur ,  i6i(<.  gliam  dirigiiur,  9,  16,19).  Jusius  monachusaGregorioin  An- 

Condemnatus,   sententiae  non  statim  Joannes,  exconsul,  quaestor  et  pa-  gliamdirigitur,261.Epi8copu8Rofren- 

acauiescil,  301.  tricius,  41.  Electionem.   S.  Gregortl  sisabAu^u8tinoordioatur,86,265.270. 

Joannes,   episcopus   primas  Justi-  sufl^ragio  suo  roborat,  216.  Persecutione  in  Christianos   Anglos 

niaoae,   150,   151.  Ei   pallium  mittit  Joannes  defensor  in  Hispanias  pro-  desaBviente,  in  Galliam  irajicit,  270. 

Gregorius,  suasque  vices  illi  commit-  episcopis  judicandis  mitlitur,40,  141,  Reversus   Mellito  in    sede   Cantua- 

lii,  97.  Uadrianum  episcopum  injuste  302.  rionsi  succedit,  ibid. 

deponit,    139,  140.  Triginta  dierum  Joannes  Romanus  cantor  ad  refor-  _ 

spatio  a  communione    suspenditur,  mandum  in  Galliis  cantum  mlttitur,  ^ 

237.  48.  I^icos  viros  dominos,  el  feminas 

Joannes,  Larissaeus  episcopus,  Ha-  Joannes  notarius,  64.  dominns  in  suis  litterisGregorius  vo- 

drianum  Episcopum  injuste  deponit,  job  quare  u  Deo  vulnere  tactus,  cat,  160. 

237.  173.  Libri  Job  Iilteralem,aIlegoricam  Lama  et  LangvocesLangobardic», 

Joannes,  episcopus  Lisitanse  civita-  et  moralem  expositionem  hortatu  Le-  quid  significent,  202. 

li8,quareinSquiIiacina  incardioetur,  andri  aggreditur  Gregorius,   4,  31,  Langobardi  onde  orti,  202.  Quare 

92.  i70,  171,  180, 196,197,  198.  Diaconus  sicdicti,  ibid.  Langobardorum  vestes 

Joannes,  Panormitanus  episcopus,  tunc  erat  apocrisiarius,  170,  191.  In  et  culius,  29I.Ducibu8  primum,  dein 

146.  monasterio  bocopus  adlimamrevoca-  regibu8paruerunt,'^02.  Et  postea  per 

Joanne8,Rayennati8urbisepiscopU8,  vit,  215  Pontifex  factusillud  perfecil,  decennium  a  ducibus  reguntur,  203, 

Gregorium  reprehendit  quod  curani  170, 191.  Illud  monasl^riisRomae  pri-  212.  A  Justiniano  imperator«  contra 

pastoralem,  tam  idoneus  licet,  refu-  nium  misit,  postea  S.  Leandro,  171.  Gotnos  e   Pannonia    evocati,  202.  A 

geret,  6,  171.  Ei  Pasloralem  suum  li-  Jobinus,  lllyrici  prefectus,  233.  NarseComiiHinviiatiTlaliaminvadunt, 

rum  iiiittit  Gregorius,  196.  197.  .lo-  Jocundus,  WandalorumArianorum  202,  203.  Eorum  in  Italia  rapina^  ac 

annes  eleemosynas  Severo  Gradensi  in  Africa  patriarcha,  231.  c%des  ,   203,  242.  Adhuc  Gentilcs 

episcopo  volens  mittere,  cur  prohi-  Judaei  qualiter  aRomanis  pontifici-  omnesEcclesiarumsublimitatesinTa- 


sibi  restitui  postulat,  125,  239.  Gre-  ad  soleinnitatessuascelebrandascon-  dum  incendio  devastant.  234.  Agrum 

^orio  detrahit,  125.  De  diversis  viiiis  veniebant,  restitui  jubet,  229.  De  Ju-  Romanum  invadunt,  ibid,  Perusium 

increpatur,  125,  126,  730.  Qus  Joan-  daeurum  salute  procuranda  plurimum  expugnant,  234.  Pacem  a  Langobar- 

uoritur. 


eligitur,   89,  90,   94, 


25^.  Variaeejus  virtutes 


I,   1U9.   155,   173,    requirerei,  63.  Judaeos  ad  fidem  prae-    Gregorius  praedicit,  ibid,  Bellum  re- 
ute8,i6t<^.  Venan-    dicatione,  non  violentiaadduci  voluit,    dintegratur,:83.Pact8eadanoum6um 


Tabernarum  Ecclesia  regenda  com-   subjici  nefas  duxii,  153,  154,  2k2.  Id   bobiilitatibusabexpositioneScripturae 
mittitur,  92,93.  leges    prohibebant,  242.   Jud»orum    cessare  cogitur  Gregorius,  105,  166, 


JotnDeB  carisburienBlB,  202.  Ejut   mancipia  ad  Ecclesiam  conrugientia    170.Mortuo  Mauricio  imperat,  adhuc 
fabuiadebibliothecapalaiinaperGre-  liiMtrtate' donantur,  154.  Jud»orum  i>ellum  cum  Liangobardtt  erai,  901- 


i331  INDEX  IN  TRIPLICEM  S.  GREGORII  MAGNI  VITAM.  i3M 

LatinilasRomaBSubGregorioreflo-  Libortinus,    expraetor  ,    107,    153,       Mancipia  pagtnorom  ad  fidcm  ve 

ruil.  49.  29\  Ipsum  bonis  omnibu»    exutura  nire  volentia,  vendi  non  debent,  154' 

Latronis  pajnilcnMaB  vis,  6.  37.  consolatur  Gregorius,  09,  792.  155.  Mancipia  JudaBorum,    V.  Judsi. 

Laudes  quomodo  audiendaB,    '295.  Libra  a  S.  Gregoriuin  suo  monasie-        Manicbaeos  ab    KcclcsiaB    corpore 

Laudibus  quare  Grcf^orius  principea  rio  pra?scripta,diu  asservaia  est,  1S5.  Gnigorius  spjunffil,  79.    Manichasoft. 

effecerii,   137.  Qucm  modum  in  iau-  Libros  Gregorii  post  ejus  mortom  qui  ad  fidom  adduci  non   poiueraot, 

dandis  amicis  lenuerii,  '273.  comburere  volenies,  quomodo  probi-  Iribuiis  onorandos  esse  voluit,  257. 

Laurenliiis,  episcopuB  Modiolanen-  boanlur,  109,  197.  Libros  multos  scri-       Manus.    Quid    sit    cuai     iDanibDS 

sis,  t  ;i8, 147.  Quoi  annos  epipcopalum  psit  Greporius  qui  nt queunl  inveniri,  corda  levare  ad  Dominum,  5,  37. 

lenuerit,   'idi.  Cauiionom   de  iribus  169,170.  Libros  suos  incullos  osse  di-       Manuscripli  Suspirio  de  maouscri- 

capituiisad  sedem  aposlolicam  misit,  cebat.  172.  lios  in  coiuparaiione  tra-  piorum  codicum  Vaiicanorum  suppo- 

ibid.  clatuum  S.  Augustini  furfurem  nomi-  sitione  everiiiur,  279. 

Ldurenlius  arcbidiaconus  in  locum  nabat.  173.  In  approbandis  aut  repro-       Mappulis   presbyleros  et  diacoooi 

Gregorii  suffeciu8/.'36.0b  superbiain  bandis  libris,qua}sit  summi  pontificis  Ravennates    uti    noluii    Gregorios  , 

dojicilur,  87.  236.  aucioriias,  20.  124,  239. 

Lauronlius  presbyteret  monacliuR,  Ligures   schismatici   ad    unitatem       Marcellinus,  comes,  202. 

265.  8.  Auj^usiini  socius  in  Angliam  Ecclesiw  a  Gregorio  revocanlur,  79.       Marcelli  monacbi  mors  praBdicitor, 

dirigiiur,  258.  Ab  Augusiinoad  Gre-  Lindissarnonsi»    Ecclesia)    clerici  28. 

gorium  miltitur.  55,  260.  Ab  eodem  momasticamvivendiinstilutionemsec-       Marcello  iaico  in  poeoitenliam  de- 

Auguslino  episcopusconsocratur.  86.  tabantur,  261,  262.  putato,  eleemosynaiu  mitlil   Grego- 

Doroverncnsis  post  S  Augusiinum  fit  Litos.  Quo  animo  Gregorius  fuerit  riuA,  67. 

episcopus,  270.  Dosaevienie  in  Ghri-  eri^a  liies,  232.                                            Mareshamus.  Ejua  de  scra  in  roo- 

stianos  An((los  porsocutione.  a  suo  in  Litanias   pestis  tempore  Gregorius  nasteriis  Anglicanis  regulae  Benedic- 

Galliam  irajiciondicmsilio,  quomodo  adliuc  levila  insiituit,  6,16,37,  188,  tina3  propagalione   sententia  refelU- 

deterritu8,270.  Eadbaldum  Caniii  ro-  180,  2l7.Quaauctoritale  cas  insiitue-  tar.  268. 

gem  ad  ojurandamidoiolatriam  addu-  ril,  2t7.  lu  assignandis  basilicis    ad       Marianus,  ve/ Mtrinianus,  141. 

cil,  t6>d.  quas   in  litaniis  populi  conveniebanl       Marinianus,  monasterii  S.  Gregorii 

Laurentii  coqui  in  8.  Andreae  mo-  nonconvcniuntGre^oriusTurononsis  monachus,  etpostea  Ravennaeepisco- 

nasterio  mortem  (irogorius  inappari-  et  Joannes  Diaconus,  188,  189.  Qul  pus,  49,  66,    86,   126,  151.  158,  167, 

Uone  praedicit.  180,  181.  conciliari  possini,2l7.  Abillissuppli-  178.  Quo  anno  episcopuselectos,  253. 

Loander,Hi8palen8isepiscopus,pro  calionibus  originem  iraxisse  videnlur       Ejus  fides,  ibid   Monasieria  vexari 

WisiMOthislegatusConstaniinopoli,^,  liianiae  majoros  et  minoros,  ibici.  In  patitur,  253,  254.  01»  duritiamln  paa- 

31,    170     Ejus  hortalu  G»ogorius  li-  isiis  litaniisGrogorius  Ooiparaeimagi-  peros  increpatur,  78,  *253.  Huic  pal- 

brum  Job  exponit,   ihid.^    189,  196,  nem  dotulit,  \bid.  Pro  avertendis  ab  liumcerlis   quibusdam  condiiiooibui 

197,198.  Quem  ipsi  posiea  misil,  171.  Sicilia  bosiibus  litanias  indixitGre-  concodit  Gregorius,  126.  Pallii  usum 

Grogorio  Constantinopoli  apocrisia-  gorius,  158,  159,204.  Litania  sepii-  sibirestitui  postuiat  Marinianu8,iM., 

rium  agenli  familiarissimus  fuil,  211,  formis  quid  sit,  6,  16,  37.  127.  Eidem  Maximi  Salonitanae,  sedis 

212.  Leandri  mansueiudo.  287.  Pallio  Liuba  II,  Recharedi,  regis  Hispa-  invasoris  causa  discutienda  commit- 

donatur,  ibtd.  Recbaredum  regein  ot  niae,  successor,  296.  titur,  1:0. 

Wisigoihos  ad  fidem  adducit.22l.Le-  Locusta,  quasi  ioco  sta,9.  Locusla       Marpahis  vcl  MarhaiSj  vox  Lango- 

andro  aniiitenie  Ariana   baeresis    in  insidons  iibro  quem  tonebat  Grego-  bardica,  quid  significet,  202. 

synodo  proscribitur,  -21.  rius,  quid  illi  significare  visa  sit,  9,       Mariianusposlusurpatumdefeosoris 

Lcctio  sacra.  Sacrae  lcctionis  stu-  30.  otlicium,  judicio  episcopi  acqniescere 

diosi  laudantur  a  Gregorio,  276.  LonKinus.Narsiscomitissuccessor»  recusans,  inexsiliuui  deportatur,*289. 

Lectus  in  quo  recubans  modulaba-  exarchi  nomen  primus  usurpavit,  203.        Martinus  ,  Corsicae  episcopus,   92. 

tur  Gregorius,  in  Lateranensi   patri-  Longinus  Strator,  49.                              Mariinus  ,  diaconus  oc    abbas,  de 

archio  asservaius,  47.  Lucas  (S.).  Caput  S.  Lucae  Grego-  objoctts  criminibus  canonice  purga- 

Leguminibus  crudis   pascebatur  a  rius  in  suo  monasterio  collocai,  2i:i.  tus,  insons  declaratur,  277 . 

Siivia  matre  Grogorius.  25,  209.  Ejusdem  reliquiae    ex    A.^haia  Cons-        Martini,  inonachl.  aiors  a  Gregorio 

Leo  papa  1,  116,  149   Quo  loco  se-  UiitinoDoIim  doiatae,  241.  in  apparitione  praedicta,  180.  181. 

pullus,  168.  Oblatum  sibi  GBcumenici  Lucidi,  Ficulini  episcopi,   mors  a       Martinus,  scholasticus,  288. 

titulum  respuit,  248.  Grogorio  in  apparitione  praenuntiata,       Mariyrologiorumorit^o,  279.  Martj- 

Leopapa  111  fasligiumquod  Grego-  ]81.   IVbie   corrt>plus   ct  postilentia,  rologii  Romani  aniiquitas  contra  Va- 

rius  in  basilica  S.  Petri  fabricarat,  nionachicumhabitum  induit,  181.Ho-  lesium  asserta,  279,  280. 

alio  transtulit,   168.  ram  suae  mortis  inapparitione  co^no-       Matbomatico3  futura  annuntianies 

Leo  papa  IV,  177.  scit,  ibid.  compescit  Gre;{oriu8,  202. 

Leo.  Catanensisepiscopus,  9y,  155.  Lucillus,  Melitensi  episcopus,  ob       Matrimoniumingradibusprobibitis, 

In  dividendis  Ecclesiae  suae  reditibus  crimina  dejeclus,  et  in  inonasterium  adtempus  iantum,etin  Angiorumgra- 

cupidiiatis  arguitur,  280.  detrusus^  289.  liamconcessum,  56,  57,  269«  301.  Ma- 

Leonis  iaici  mors  in  appariiione  a  Lucrum.  A  turpilucroquamalienus  irimonium,  si  altor  coniugum  servilis 

Gregorio  praenuntiata,  180,  181.  Gregorius,  235.  sil  conditionis,  dirimcodum,  277. 

Leo,  oxconsul,  38.  Luidhardus,  Silvanectensis  episco-       Maurentius,  magister  miiitum,  241. 

Leontia  Augusta   doclaratur,  136,  pus,   in  aula  Berth»  Cantiorum  re-       Manrentius.  cburtularius,  38. 

299.  Ejus  imago  Romam  miilitur,  et  ginae  sacrorum  minisler,  <!59.                    Mauriciusimperatorquoanooimpe- 

in  oratorio  S.  Caesarii  jussu  Gregorii  Luminaria  antiquitus  in   ecclesiis  rare  coeperit,  212.  Quo  annoConstaa- 

frtponilur,  135,  U6.  Huic  cur  Grego-  adhibila,  50,   168,  .96.  tinamTiberii  Aug.  filiaiu  duxerit,:^U. 

rius  sit  gratulatus,  137.  Lupus  Ferrariensis  ad  Pelagii  bae-  TiberiusdictusesiMauricius.23.  Ava- 

Leontius,  cpiscopus  Urbinatis,  157.  re.<im  in  Britannia  debellandaiu  cvo-  risi^imus   et  rapacissimus   vocatur  a 

Leoniius,  exconsul,  107.  l*io  rope-  calus,  258.  Joanne  diacono,  lll,   112,  113,   131, 

tundarum  rois  puniendis  a  Mauricio  135.  Ueoadversus,  116.  150.  Gregorio 

in  Italiam  miiiilur,  291.  Yir  nimia)  ^  infensus,  13t,l62.  Saccr  loiumCbrisii 

teveritatis,  292.  Magistrianus    Mauricio  imperatori  contemplor,  119,  120.  Nibilommusu* 

Leuparicus,  presbylerSantononsis,  eronniarum  responsum,  seu  prophe-  men  zelo  fidei  catholicaa  flagrat.  2M. 

Romamad  petendas  reliquiits  iiiissus,  tiam  dofori,  135.  SuggerenteGregorio,  \naslasium  An- 

272.  Mangatum  patriam  sssignare,  cur  tiochenum  sua  sede  expulsum,  resu- 

Libelli  famosi  auctor  quomodo  ple-  aliquando  sit  difticile,  200.  tuitMauricius,13U.  Episcopis  hostiuB 

ctendus,  252.  Magnus,  presbyier  Mcdiolanensis,  furore  expulsis  quomodo  subveDeHt, 

Libellum  responsionum  ad  inlerro-  147.  2«6.  Sub  Mauricioorbi6Chri8tiaoi$u* 

gationos  S.  Augustini  soripsit  Grego-  Magi,    Gregorii  equum   maloficiis  tus  politicus,  221,  222.   ChosrufO). 

rius,  1U2.  Libeilumsynodicum  cpisco-  suisaggrodienie8,caeeitale  percutiun-  Persarum  regem.profiigum,  beni^iK 

pis  utiiissimum  etiam  scripsit,  t^id.  tur,  ac  daemoniis  iraduniur,  I3,  59.  suscipii,acrestiiuil,  221.  Smaragdua 

Liberaius  Caralitanus  diaconus,  96.  Malcbus    opiscopus  ,     patrimonii  oxarchum  adversusLanffobardosbeilo 

Ambiiionis  spiritu  inflatus,  in  uiiimo  ecciesiasiiti  in  Dulmaiia  ante  episco-  praeficit,  221.   Cunira  X*angot>ard<». 

loco  siare  jubetur,  2'29.  uatum    lector  ,    243.    Ejus    faclione  Frnncos  exciut,  t(>ici.  Fravoruui  d^ 

LiberaiuB,  nogotiator,  76.  MuximusSalouiianam  scdeiuinvadit,  cepiusconsiiiis,paceiucuui  Langolar* 

Libertatemcujusque  hominis  Gre-  128.  Nocie  subito  moritur,   243.  De  dis  facere  renuif,  25;!.  Ne  scbismaiici 

gorius  contra   iniquos   judices  tue-  ejus  morteaccusaturapudMauricium  ad  Ecclesiam  redire  coKerentur,  prO' 

atur,  107.  Augustum,  Gregorius,  162.  hibet,  150.  Gur,  294.  fiiUiea  io  oio- 


13a3                                INDEX  IN  TRIPUCEM  S.  6RE60RU  MAGNI  YITAM.  1334 

Dastertis  recipi  lege  laia  prohibei.49,  sanis  Ecclesiae  Anglorum  causis  cun  208.  Ex  monaciiis  quos  in  Anglinm  se- 

240.Lei(ein  banc  qua  lil^ertate  damna-  Bonifacio  traclalurus  vcnit,  VB6.  Sflc-  cum  duxit  Aufrustinusplurimi  adepi- 

▼erit  GresroriuSf  lil,  240.  Qua  occu-  vienle  in  Christianos  Anglos  perse-  acopaium  provecti, '^65.Monachorum 

sione  haec  lex  Inta,  241.  Non  omnino  cutione  in  Galiiam  irajicit/^^iO.  liau-  ope  Angli  ad  fidt^m  conversi.  V,  Au- 

Improbanda.  i6id.An  legom  illaman-  dentio,  Cantuariensi  episcopo,  succe-  gustinu.^.Monachi  in  ecclesiamS.Pan- 

tec^uam  pubiicarciur  emollierilMau-  rix^  ibid,  craliiadmittuntur,  246.  Monachorum 

ricius.  vel  ipse  6regoria$,240,241.  A  Menas,  episcopus  dicecesis  Roma-  basilica;apopulisjam  tum  frequentari 

repetundarum  reis  rationem  exigit.  nie    289.  solitai,i6id.An  monachusad  Bcclesia- 

291.  Jounni  Consiantinopolitano  (Bcu-  Mensura  a  S.  Gregorio  praescripta,  sticam  curam  assumptus,  monacbus 

menici  titulum  usurpanti  opem  fert,  et  ejus  monast<^rio  asscrvata,  si  quis  csse  desineret,'2G2,203.Monachi  otim 

i20.Mauricii  erga  (Tregorium  animus  uti  velit,  quid  fiat,  185,  186.  clorici    passim   dicii.  26J.    Monachi 

infensus,  131,  132,  134.Uuic  in  Gre-  Mer.^ionem  unicam    vel  trinam   in  eiiam  reclusi  in  negotiis  sive  eccle- 

gorium  saevienti  morspergladium  m-  baptismo  adbihere  cur  licitum,   190.  siasiicis.  sive  politicis  adhihiti,  241, 

ferenda  prffinuntiatur,134.  Ad  se  re-  Merulus  monacbes  se  somniat  flo-  284.  An^jflioi  monachi  ab  initio  fuere 

versus,  Gregorii.eplscoporum.et  mo-  ribuscoronaiiim  ot  staiim  inoriiur,29.  Henedictini,  267,  2«J8. 

nachorum  preces  postulat,  134,  299.  Quo  anno,  203,  200.  Monachi  ad  pr«.'sbyteratum  evehi, 

8e  divino  judicio,  cum  uxore  ei  filiis  Metcnsis  Eoclesia  Galliam  ad  pris-  aut  ecclesiis  regendis  prsefici  non  po- 

Phocamililitradiinsomnisvidet,134»  linam  Grc^oiiani  cantus  suavilalem  terant  invito  abbate.25f).  Secus  si  ad 

299.  Philippicum  accersit,  veniam  ab  revocat,  48.  cpiscopaiura  postularentur,  257.  Mo» 

eo  protemerario  judiciopostulaturus,  Metropolilanorum  auctorltas  in  pro-  nachiadecclesiarumregimenassumpti 

134,135,  299.  Moriis  sua)  sententiam,  vinci»)  suao  episcopos  qua;  fuerit,'288.  in  monasterio  ulterius    habitare  non 

Deum  glorificans,  audit,  135.  Exerci-  289.  Vagantes  episcopi  aa  metropoli-  poterant.t^tf/.Monachipromonasteriia 

tuminregioneSclavorum  byemareju-  tanum  remitiuniur,i/>r/  Ad  metropo-  facti  presbyteri.  jurisabbatumerant, 

bet,  135,  293.0ccasione  indearrepta,  litam  periinet  de  episcopis  sibi  sub*  ibxd.  Hi  ordinuri    absque  abbalis  ei 

exercitusPhocamexarchumacclamat,  jectis  judicium  ferre,  303.r.  Primas.  congregationis  consensu   non    pote- 

135.  Sediiionc  Constantinopoli  com-  Miliiesolim  in  manu  signabantur»  rant.  ibid.    Monachis  ab  abbalo  suo 

mota,a  populo  Marcionistaappeliaiur  111,  2U.  Milites  in  monasteriis  sus-  excommunicaiis  co.umnnio  a  presby- 

Mauricius,  l35.Habitu  mutato  fuerit,  cipi  probibentur.  F.  Mauricius.  teris  non  reddenda,  290. 

135,  299.  At  jussu  Phocscum  uxore  Minulfus  dux  insula»  S.  Juliani  pro  Mmachorum    vel  sanclimoniaiium 

et  filiis  capito  truncatur.  135,300.Qua  Langobardis  ad  Francos  deficit,  23i.  conjugia,  an  sint  aduiteria.230.  Quas 

constaniia  moriem  excipit,  ibvi,  Cur  Miraculorum  graliam  aliis  prome-  fuerit  menssanctiAugustini.t^td.Mo- 

durius  de  Mauricio  locutus  sit  Grego-  retur  Gregorius,  10.  Quo  animo  ejus  nachus  si  invita   uxore   monacbalem 

rius,  300.  miracula  referantur,  10, 58.  vestem  induit,  ipsi  uxori  reddcndus, 

Mauricius  monachus  e  monasterio  Missa  supercorpora  sanctorum  apo-  295.  An  monachis  testari  liceat,  232. 

fugit.  208.  stolorum  celebrata,  50,  193  Origo  tri-  Cur  monachodo  bonisante  tusceplum 

Mauriennensis  episcopatus,quomo-  ginta  missarum  pro  defunctis,  27,  28.  babitum  monasticum  sibi  pertinenti- 

do  aTaurinensi  jurisdictione  distrac-  In  canone  missaiquil  a>ldideritGre-  bus,  testandi  (acultas  daia,  <95,  296. 

tus,  287.  Hffic  civitas  quomodo  nun-  gorius.  50,  193,  i9),  223.ln  missarum  Monachis  privilegia  aGregoriocon- 

cupata.  ibxd,  solcmniis  sermoocm  ad  populum  ha-  cessa,  '^51,277.  281  .Quo  fine  illishaBC 

Maurisio  dux  a  Langobardis  defi-  bebai  Gregorius,  12.  Missffisncrificio  concesserit,  254.  Monachos  ab  epis- 

cit,  234.  sgritudo  ministri  non  nocet,:}03.Mis«  copis  vel  clericis  gravari  non  permi- 

Maurus    in    abbatem     monaslerii  sa;  privala}  in  privaiis  sJibus,  272.  sit,  226,  253,  254.  Monachis  in  mon- 

Classensis  coaptaiur,  298.  Mitra  quid  sit,2  O.Mitra  matronalis  te  Sina  constiiulisannualia  stipendia 

Maurus  in   ecclesia    S.  Pancratii,  et  milra  virginum  quid  sint,  176.  assignat  Gregorius,  64. 

monachisillucintroductis^abbasprae-  Modio  a  S.  Gregorio  prsscripto  et  Monacbis  a  tiiigiis  forensibus  exi- 

ficiiur,  246.  in  ejus  monasterioasservaio,  si  quis  muntur.    2^2.    Monachis     vigilamia 

Maximianus  abbas,  sub  quomilita-  uti  velit.  quid  fi.it.  185.  183.  necessaria,  284.  Monachi  a  vigiliis  et 

▼itGregorius,24,34,205.GregoriiCon-  Monachus.  iEdificatis  septem  mo-  excubiis  ad   urbium  custodiam   ne- 

•tantinopolimeuntiscomcs,  211.  Quo  nasteriisGregorius  fit  monachus,2,23,  cessariis  non  excusantur.  28). 

anno  redierit,  i^id.,  213.  A  naufragio  24,  187,190,  194,195,196,198,201,  Monachus  ob  peoulium   servatum 

Gregorii  meritis  liberatur,  34,35,211.  205.Mona8ticae  vitiB  propositumimplt-  severe  in  morte  a  Gregorio  punitus, 

8yracusanu8episcopuscrcatur,.U,49,  rccur  diu  distuierii,2 '4.Cur  non  alibi  27.  Cujus  exemplo  territi   monachi, 

66,  80,   141,  146,  155,  169«  171,  20J.  quamin  Urbesecessumquaesicrit,204.  singula  qu»)ue  vilia  quas  habebani 

Vicarins  sedis  apostolicae  per  Sici-  Quo  anno.  204.  Baronii  crror  de  mo-  ad  Gregorium  aflrfrunt,t!}i6<.Monachi 

liam  constituitur,  49,  97,  236     Ob  nasiica  vita  tardius  a  Gregorio  suscc-  duo  e  monasterio  fugientes  mirabiti- 

cxcommunicatum    leviori   de    causa  pta,2l2.Non  fuit  monachus  S  Equitii,  ter  deteguniur,  26.  Monachus  ob  fur- 

Eusebium  abbatem,  redarffuitur,2.i6.  sed  S.  Benedicti.  VOi,  206,  208.  Oiu  tum  a  dasmone  vexalus,  25.  Monachi 

Maximianum  vita  functum  iugetGre-  in  monasterio  perscveravit.  209.Eju8  fugitivi  mirabilitercorriguntur,25,26. 

gorius,  252.  in  monacliatu  pia  exercitia,  2.  3,  24.  Monachus  in  monasterio  S.  Andreae 

MaximusSalonitanum  episcopatum  188.   190,  208.209.   Ipsius  exemplo  iancea  adaemone  percutiiur,t8).Huic 

idvadii.r28.  2^2.  Mauricii  opem  (|uo-  quantumaliinionachiprofecerint,i6td.  graviter  decumbenti.  sanitasqua  con- 

modo  sibi  conciiiet,l28.Gregorii  lit-  Monachorum   consoriium    et  exein-  ditione  redJita, i80,18l.Monacbo  fra- 

teras  excommunicaiionem  minitantes  plum,  quantum  sancto  Gregorio  pro-  tris  sui  sanitatem  posiulanti  Grci^o- 

publicFcindit,  243.  Excommunicatus  fuerint,  3,  4,  31,  49,  191.   211.  Mo-  rius  apparet,  hancque  ei  daco  si^no 

mi8samcclcbrat,l29,243  Nomen  ejus  nastica  perfectio  simul  cum  pontificia  promiitit,  181.  182.  Monactn  de  Ma- 

iid  allarerecitari  prohibetGregorius,  institutione  viguit  inejus  palatio,49.  nichaBorum    haeresi  infamati,  oblata 

129.   Et   ejus  ordinatores  ab  otficio  Monachos.  pontifex  factus,  sibi  fami-  fidei  confessione  absolvuntur,  238 

suspendit.  242.Malchum  cpiscopuma  liares  et  convictores  habcre  voluit,  De  monastica  disciplina  quam  soU 

Gregoriotrucidatum,inju8tcMaximu8  48,  49,  26).  Monacbos  quanti  fecerit,  licitus  Gre^orius,  241,  277,  298.  303. 

calumniatur,  V43.  Maximus  poenitens  211.    Monacho     sibi    procidenti    in  Monachos  vagosetfiagitiososcoercet, 

feniam  postulat,  130.  CausaejusRa-  terram,  Gregorius  se  prostravit,  161.  2.'6,  277.  Mulieres  ex  insula  Eumor- 

Yenn%discutiendacommittitur,  t7>t(/.,  Monachi  olim.   ut  nunc,  veste  et  phiana  avociri  jubet.    ne  monachis 

243.    Publice  Ravcnnse  poenitentiam  tonsura   a    laicis  disiincii,    205.  An  lap8UiOccasionempraBberent.22i.MiJ- 

agit,  130,  243  Post  humilern  hanc  sa-  monachis  foras  e^redi   probibitum,  lieres    a    monasteriorum     ingressu 

lisfaciionem,  communionis  graiiado-  241.  Mens  Gregorii  non  fuit  ut  roo-  arcentur.  246.  An  eiiam  ab  ecclesiis 

nalur.  (ti  palliumei  promittiiur,  I3l,  nacbi    proprio    labore   sibi    viclum  mooachorum,  t6tci.Mona8terii  visita- 

243.  MaximiordinationemcurGrego-  qusererent,20I.Monachis  olim  victus  tio  defensori  committitur.  301. 

rius  ratam  habere  consenserit,   'M.  et  vestitus   ex   EcclesiaB  sumptibus  An  clerici  iibamplectenda  fita  mo- 

Maximus,  subdiaconus,  76.  quandoque  suppeiiitabaniur,  201.  na8ucaprobibeantur,247.Monasterio- 

Mediulancnsi8  Ecclesiaan  Romanae  An  roonachi  sacerdotali  officio  in-  rum  disciplina  cur  clericis  non  com- 

aequalis,  293.  digni.etad  ecclesiastica  munia  exer-  mittenda,  25i,  25).  Clericis  monachis 

Megistus,  Ostiensis  episcopus  apo-  cenda  inepti.  247,253.266.Pauci  mo-  factis  ad  ecclesias  8uas  redire  prohi- 

stolicaB  sedis  bibliothpcarius.monas-  nachi  Gre^oiii  temporesacerdotii  ex-  bituin,  227. 

terii  8.  Andreae  praefecius,  177.  pcrte8erant,65  Quosdam  ex  monachis  Monastica  vota,  230.  Adolescentet 


88,265/dO.  Romam  pottet  de  necet-  crevitin  synodoBoniCuaatiV,  207,   tionis  abtolute  non  deAiiivit^Ut^  Mi^- 


1335 


INDEX  IN  TRIPLICEM  S.  GREGORII  MAGNI  VITAM. 


(336 


lites  in  monasteriis  recipi  lege  lata 
prohibenlur,  240.  Hanc  leffem  im- 
probat  Gregorius.  ibid,  Nulli  nec 
curialibus  nec  ioris  alieni  debitoribus 
monasterii  ingressus  prohibendus  , 
240.  An  nionastica  prolVssiu  loco 
Bubdiaconalus  aliquundo  fueril,  '299. 

Monasiicd  viia  ad  normam  vita;  ab 
aposlolis  insiiiuiaeest  pra>!«cTipta  204, 
266. In  Ecclesiae  AlexandrinaB  sub  S. 
Marco  stalu.et  in  Therape.uiis  Philo- 
nis  adumbrala,  2G4.  Monasiicae  vitae 
instiiuiio  ad  quos  referalur,  2G6. 

Monasieria  sei  in  Sicilia.sepiimum 
sancii  Andreie  ad  clivum  Scauri  in 
paternis  aedibus aedifical  Gregorius,2. 
23,  24, 187,194.  204.  Uuic  inonasterio 

graeficitur,  195. Cui  non  soius.sed  cum 
.Andrea  apostolo  praeesse  putabatur, 
25  Error  Haronii  in  assignanda  serie 
abbatum  bujus  monasterii^lOa.Series 
illa  resiiiula,  105.  Monastcrium  illud 
Geri  diversorium  noluerunl  sancii  An- 
dreas  et  Gregorius,183,l84  Monaste- 
riihujus  quam  sollicitus  fuerit  Grego- 
rius  otiam  post  moriem,  179,  180  el 
vsque  QCi  186.1n  hoc  monasterio  men- 
sura  et  libra  a  S.Gregorio  pnefixae.et 
modiusaueopraescriptus  asservantur, 
185.  Si  quis  his  mensuris  uti  velil, 
quid  fiat,  185, 166.  Ex  isto  mooasterio 
multi  prodiere  illustres  viri,  285.  A 
Lalinls  monachisad  Graeco8,a  quibus 
posiea  ad  Latinos  transiit,  175,  176, 
204  Monasterii  hujus  atrium  describi- 
lur,l76.  In  hoc  monasterio  nulli  lice- 
bat  habere  pecuiium,  27,  61.  Homae 
aliud  fuisse  SS.  Andreae  et  Luciae 
monasterium,  vel  potius  S.  Lucae, 
verisimile,  V04. 

Monasteria  olim  dotata  ciant,  240. 
246.Erga  monasteria  quae  fuerit  Gre- 
Korii  sollicitudo  et  liberalilas,226,'246, 
254,  289,  290j  292,293  Galliarum  mo- 
Dasieria  privilegiis  donaia,  286.  Mo- 
Dasterio  SS.  Andreae  ei  Thomae  apud 
acriminumconcessumpriTi|pgium,237 
Monasieria  per  clericos  regi  vel  gra- 
vari  non  permisit  Grcgorius,  65,  66. 
Nova  monasteria  construi  jubei,  Tll. 

Monasterium  S.  Uermae  apud  Pa- 
Dormum,unum  e  8exGregorianis,206. 
S.Theodori  in  terriiorioPanormitano, 
226.S.Theodori  apud  Me88anam,t6)d. 
Monasierium  in  Corsica  insula  a  Sa- 
bina  lemina  aedificatuiii,  227. 

Monastriae.  id  est  ancillae  Dei,  seu 
sanciimoniales,  53. 

Montalium  honesiatiettranquillitatt 
prospicit  Gregorius,247.  Quaedam  pro 
monialibus  decernit,  257.  Tiibusmo- 
nialium  milhbus  in  urbe  lioma  sub- 
venit,  53,  272.  Quibus  se  adhuc  Ho- 
roanosque  omnes  debitores  essc  pro- 
fiietur,  xbid,  Monialium  conjugia  an 
sint  adulieria,  230. 

Monophysitae  errorem  suum  cju- 
rant,  297. 

Moralium  libri,  V.  Job. 

Morbis  gravissimis  vcxatur  Grego- 
qius,  7,165, 166,167,  IGS.F.Infirmitis. 

Morientibus  non  detrahendum,  nec 
de  eis  judicandum,  178. 

Mors  non  formtdanda,  224,  225. 

Mortem  ut  ingrcssum  vitse  et  la- 
boris  sui  prsemium  aspiciebatGrego- 
rius,  3,  190. 

Mortuus  Gregorius  quo  anno,  16, 
18,  168,  190,  193,  201,  S04.  Morluo 
Gregorio  tames  Homae  invaluit,  169. 
Gur  illo  moriuo  mundus  tot  calami- 
tatibus  opprcssus.  18.  108.  Ab  aemu- 
lis  tanquam  prodigus  el  bonorum 
Ecclesiae  dilapidator,  post  niortem 
accu^aiur,  169.  Ejus  libroscomburerc 
Yolunt,  ibid, 

Moyses  cum  dolendo  taceret,potuit 
cUmasse  yideri,  60. 


Mulieres  extraneae  ah  sacerdotum 
el  clericorum  coniubernio  arcentur, 
30 1.  Mulieres  a  monasteriorum  in- 
gressu  prohibentur,  246. 

Mundi  finem  imminere  Gregorius 
credidit,  162,  16'.  167. 

Muncra  respuit  Gregorius,  227. 
F.  Xenia. 

Mutacismus,  quid  sit,  172. 

N 

NarscPatricius,  40.Gregorii  ami- 
cissimus,  213.  Hunc  roale  cum  alio 
Narscie  conlundii  Baroniu6,t6td.Mo- 
nachus  fuil  et  abbas,  276. 

Narses  comes,  148.  Tumultuantes 
schismaticos  coercere  volens,  ab  eis 
excommunicatur,  202.  Langobardos 
in  Italiam  advocat,  202. 

Nasas  Judaius  sceleratissimus,153. 
Falso  Elide  cultu  Gbristianis  illudit, 
242. 

Natalis,episcopu8  Salonitanus,  87, 
88,  140  Quodepulis,  rclicta  pastorali 
ciira,  vacaret,  arguiiur,  H)0  Propriis 
rationibus,  se  excusare  volens,revin- 
cilur,  ibid.y  101.  Pravo  ejusexemplo 
episcopi  a  recto  tramite  deflectunt. 
242  Cur  Honoratum  archidiaconum 
ab  officio  amoverc  conatus  sit,  233. 
Pallii  privationem  et  excommunica- 
tioncm  comminatur  Gregorius,  233. 
Hesipisoit,  233. 

Neapolis  juris  erat  Ecclesiae  Ho- 
manae,  271.  In  ca  urbe  artifices  in 
diversa  corpora  distributa  erant,293. 

Neopbyti  ab ordinibus  a  rcentur,254. 

Nepesina  civitas  juriserat  Ecclesiae 
Homans,  27I.NepesinaB  Ecclesiae  vi- 
sitatio  Joanni  episcopo  committitur, 
94,  226. 

Nesioriani  adEcclesiam  redeuntes 
qui  recipiendi,  295. 

Nicolaus  papal,  156. 

Ninivitaruin  poenitenii»  vis,  6,  37. 

Nobiliiale  sua  quomodo  usus  sit 
Grcgorius,  2,  190. 

Nonnosus  abbas,  172. 

Nordulfus,  110,  132. 

Norisii  cardinalis  Chronologia  ab- 
batuin  monasterii  S.  Gregorii,  205. 

Notariorum  olim  apud  impcratores 
disnitas  magna,  et  potesias,  240. 

Novatus  archidiaconus  Ecclesiae 
Homanae  sub  Cornelio  papa,  cur 
presbyter  factus,  2l0. 

Novitiorum  probationi  cur  bien- 
nium  assignaverit  Gregorius,  208. K. 
Monasticj  professio. 

Numidiu  ex  septem  Africae  provin- 
ciis  secunda,  231. 

Nutrientium  verba,  lac  danl  si 
bona   Hunt ;  venenum,  si  mala,  201. 

Nvmph^eum  vel  Nymphium  quid 
sit,  175,  170. 

0 

Oblationum  usus  antiauus,  10,  58. 

Obnoxius,  quid  significet,  186. 

OEcumenicum  idem  est  ac  univer- 
sale.248.  OEcumenici  yox  latiuspatet 
quam  vox  generalis.  249.CEcumenici 
episcopi  titulum  lotisviribus  confuta- 
vitGregorius.K.Joannes  CP.  Sibiobla 
tum  respuit,  120.He8pueral  etS.Lco 
Magnus,248.  OEcumenicus  episcopus 
quale  monstrum  in  Ecclesia,  248.Cur 
explodendus  bic  titulus,  xbid ,  249. 
Poslea  tolcratus  e8t«  251.  Quo  tensu 
nc  ipsi  quidcm  papae  conveniat,  251. 

Officia  duo  uni  persona^  coromit- 
tenda  non  esse  decernit  Gregorius, 
65.  66. 

Oliveta  plurima  pro  luminaribus 
basilicarum  apostoloruin  Petri  et 
Pauli  acquiril  S.  Gregorius,  50. 

Opportunum  ad  pastoralem  curam 
promovere  vult  Gregorius,  90. 

Optatus  defeDSor,  64. 


Orationi  bona  opera  addenda,  «94. 

Orationem  Dominicim  post  cano- 
nem  recitandam  ease  definivit  Grego- 
rius,  51. 

Ordinare.  In  ordinandis  episcopis 
quain  cautus  Gregoriu«,  86,  9(),  91. 
Neminem  violenter  ordinabat,  87,  91. 
Abalii8violenterpromotoft.in  gratium 
pristinum  reducebat,87.Ab  ordioibus 
per  calumoiam  dejectos,  restitaebat, 
88.Nulli  olim  clerici  ordinabantur, 
nisi  ad  certam  Ecclcsiam,  88.  Ao 
GregoriuB  prius  factug  sit  presbvter 
quam  episcopus  ordinaretur,  216^ 

Ordinationed  laicorum  et  neophyto- 
rum  probibentur,254.1tera(jBon1ioa- 
tiones  probibitae.  236.  Pro  ordinibus 
suscipiendis  aliquid  dari  vel  accipi, 
interdictum,  85,  86. 

Ordinem  Romanum  a  GeUaio  I 
vulgatum  meliori  forma  donavit 
Grcgorius,  50,  223. 

Otiosus  nunquam  fuit  Gregorioa,?. 

P 

Paganos  pueros  emit  Gregoriosot 
Ghristianos  efficiat,  61.  Pagana  man- 
cipia  ad  tidem  venire  volentia  rendi 
noluit,  154,  155.  Pagana  maocipia 
dominos  ad  fldem  prscedeotia,  iia 
amplius  subjici  noluii,  eiiamsi  Chris- 
tiani  fierent,  155.  Paganonim  nemi- 
nem  circumcidi  permisit,  155.  la 
graliam  pa^anorum  recens  cooverso- 
rum,de  disciplinae  disiriciione  aliqoid 
quandoque  remisit,  56,  269. 

Palalina  vidua  Urbici,  67. 

Palla  corporali  corpu.*  Cbristi  olim 
involvebatur  el  legebatur,  10. 

Palladius,  Santonens^is  episcopus, 
reliquias  postulat,  272. 

Palladium  preshyterum  calomniis 
impetiium  consolaiur  Gregorius.'i9t, 
295. 

Palladius  abbas  in  Arabia,64,\U. 

Pallium  non  omnibus  ofim  metro- 
politanis.  nec  9o\is  illis  concesBUtn, 
2V6.Quisoliffl  pallii  usus,239.PalUum 
ab  apostolica  sede  recipit  Augusci- 
nus,  56.Hecipit  eiLeander  Hispalen- 
sis,  287.  Recipiunt  ct  episcopi  Loo- 
donienses  et  Kboracenses,  56,  261. 
Pallium  SyagrioAugustodunensiepi- 
scopo  cur  dare  distulerit  Gregorius. 
80.  Pro  usu  pallii  aliquid  dari  velac- 
cipi  prohibitum,  85,  86.  Pallioai 
Gregorii  in  ipsius  corpons  iransla- 
tione  inventum,  174,  1/5. 

Palmaria  insula.  In  faujus  iosulc 
monasteriis  cur  adolescentea  nooduoi 
maturse  statis  suscipi  prohibeantur, 
208,  227. 

Palumbi  monachi  mortem  in  appa^ 
riiione  Gregorius  praedicit,  180,  l8l. 

S.  Pancratius.  In  ecclesiam  8  PsQ- 
cratii  Rom»  monacbi  admitiuotur, 
246. 

Pancratius,  Ecclesis  Vienneosii 
diaconus,    247.  Kit  monachus,  2^/9. 

Panis  multiplicali  roiraculum,  18€. 

PantaIeon,Africas  praefectus,nimi« 
in  hiereticoB  indulgentisB  arguiiar, 
231. 

Pantaleon  notarius,  64.  71. 

ParacoBmomenua,  quid  aignificet, 
134. 

Paschasii,  episcopi  Ncapolitaoi,Dt- 
gligentia  carpitur,  103,  104,  144,  301. 
nunc  yice  domini  munus  abdicare 
vult  QregoriUH,  65. 

Paschasii  Bccleate  Rom.  diacoai 
daiinatica  cum  tunica  8.  Joanoii 
EvangelistSB  sub  aliari  recondita,1l9' 
Ad  factum  ejus  dsemoni&coa  libers- 
tur,  119.  HancS.  Joanoia  Bvangelis* 
tse  esse  pontificale  indumeQtam,fAlso 
a  quibusdam  dicitur»  1 19. 

Pasivus  episcopoa,  90. 

PuteUoi  quid  tit,  85« 


1337                               INDEX  IN  TRIPUCEM  S.  GRE60RII  MAGNI  VITAM.  1338 

Patloralii   librum    qua    occasione  punilus«  27,  ?13,  214.   Monachus  ob    quod  in  Ecclesia  sua  non  residerer 

scripserit  Gregorius,  17',    196,    197,  tria  numismala  excoaimuoieatur,  61.    carpitur,  101,  102»  272. 

198.  Quldcontineat,  7,  171,  189,  192.  PeIagiusp.ipaIVigiliosuccedit,202.        Pisani,  tempore  Gregorii,  sui  juris 

Qua  menie,  et  quoanno  elucubrave-  Quot  annos  in  pontificKtu  vixerit,  tb.    erant,  301.' 

rit,    223.     Hunc    roisit      Gregorius  Pelagius  papa  II.  Quo  annocreatus       PoenileniisB  vis,  6,  36,  37.  Publica 

imperatori.  171 .  EtJoanni  Ravennati  ponlifex,210.  Sebastianum  episco()um    poenitentias    vestigium    iii    Maximo 

episcopo,  189.  HunclibrumAnastasiuB  ad  Gregorium  ConstaDtmopoli   tunc    Salonituno,  130,  243.  De  lapsorum  et 

episcopus  in  Graecum  verttl,  171.  apocrisiariumagentemmiiiit,  33.  Kjus    errantium  pceniteniia  laetabatur  Gre- 

Pastoris  boni  offlcium,   171.  Erga  adGre^^orium  epistola,  33.  Pelagii  de    gorius,  233. 

bonos  pastores  benignus  et  officiosus  Langobardispellendis8ollicitudo,2l2.       Poiyptvclium  Gclasianum  quid  sit, 

erat  Gregorius,  240.  Aclasynodica  JoanneCP.  coactae  irri-    53.  Ex  illo  polyptycho  Gregorii  patri- 

Pateria,thiaGregorii,  hocestamita  tat.  111.  Diaconum  suum  Constantino-    monia  et  reditus  pauperibus  distri- 

vel  maiertera,  67.  200,  201,  227.  polidegentem  vetatin  sacrorum  cele-    buebaniur,  53. 

Paterius   noiarius  a  Gregorio  se-  bratione  cum  Joanne  CP.comniunica-       Pompeius,  episcopus,  111. 

cundicerius  factus,  48.  re,  111, 212.Diaconus  illealius  esse  a       Ponurex  consecratus  Gregorius,  6, 

Patriarcharum  mos  erat  utnullius  S.  Gregorio   videtur,   212.    Pelagius    38,  189  218.  Quo  anno,  qua  die,  17, 

pontiQcis  nomen  ad  altare  recitareot,  Gregorium  sibi  proscribendisepistoiis    198, 218.  In  ordinatione  sua  fidel  sym- 

donec  syoodicam  fidei  ejus  epistoiam  adhibet  adjutorem,  214.  Pro  revocan-    bolum  emittit,t^d.  Quas  ad  pontitica- 

accepisseot,  137,  138.  dis  ad  Ecclesia)   sinum    schismaticis    turo  dotes   et  virtutes  attulerit,  222. 

Patrimooia  Ecclesise  Romanae  plu-  quid  fecerit,  214.  Ejus  erga  guatuor    Poniifex  factus  domum  suam  monas- 

rima  oiim  erant  in  toto  orbe  Cbris-  coociliareverentia,  tbid,  Primua  om-    lerium  facere  curavit,  191.  Gratulan- 

tiano,  271.  Patrimoniis  singulis  sin-  nium  pesie   moritur,  5,  35,  187,  216.    tibus  de  suscepto  pontificatu  humiii- 

gulos   rectores  constituit  Gregorius,  Peregrinorum    curam     maximam    ter  rescribit^  219.  In  Joannem  excon- 

64,  65.  His  iaicos  praefici  curnoluerit,  egit  Gregorius,  224.                              sulem  qui  ejus  electioni  faverat,  ex- 

224.  Patrimonium  EocJesiae  ex  rapinis  Persaeun  ad  fidem  Gregorii  tempore    candescere  videtur,  ibid,    V,  Electio. 

noiuit  augeri,  235.  conversi,  240.                                           Summus  Poniifex  olim  Aposlolicos 

Patrocinia    ecclesiastica  flagitiosis  PestisinguinariaRomamdepopuIa-    nuncupabatur,  11,  12,  Pro  electione 

noD  impendenda,  289.  tur,  5,  6,  25,  37,  187,  216.  Quoanno,    summi  pontificisconsensus  imperato* 

Paulini,  Nolani   episcopi,  acta   in  217.  Pestts  istius  causaquaenam  fue-    ris  olim  requirebatur,  5,  36,  188,  216. 

Yigiliis  olim  legi  solita,  19.  rit,  4,  5,  35,  187,   216.    In   modum    Unde  bic  mos  prodierit,  216.  Carolus 

losteri  bocjure  potitf 
lectione  summi  ponti- 
tria  solidorum  millia 

dam  insulam  se  recipitj  ibid .  Desaevientelue  pceniientiam  pbpulo    imperat,  216.  Proeadem  electione  aa 

Paulinus,  Tegestis  civitatls  in  Nu-  prsedicat  Gregorius,  5,  6,  36,  37,  188,    catholici  principes  pecuniam  exege- 

roidia  episcopus,  de  multis  accusatur,  216.  Litanias  indicit,  217.  V  L.ilaniae.    rint,  216.  Pecuniam  cur  populi  olim  in 

297.  Anangelusnudatumgladium  in  vagi-    electionibussolvereni,  216,  notDonec 

Paulinus,  presby^er,  67.  nam  recondens  visus  fucrit,  247.           electus  pontifex  consecraretur,  cui- 

Paulinus    monachus  Augustino  in  S.  Petri  apostoli  confessio  sumitur    nam  demandata  essetEcclesiaeRoma- 

Angliam    mitiitur,   261.    Episcopus  apud  veteres  pro  ejussepuUurae  loco,    nae  adminisiralio,  217.  Romano  pon- 

ordioatur,  86.  218.                                                          tifici  lanquam  patriarchae  plurimorum 

Paulo,  Nepesino  episcopo.  Ecclesia  Petrus,  episcopus  Corsicae.  63.         episcoporum    ordioationcs    pertine- 

Neapolitana  visitanda  commitiitur,  Petrus,   episcopus  Istriensis,    149.    bani,  243.  Quo  sensu  Romani  pontifi- 

94,  226.  In  episcopum  «  Neapoliianis  Petrus  Numidiae  episcopus.  273.       cesoecumenici  dici  potuerinl,248.Quo 

postulatur,  94.  Prope  Neapolim  in-  Petrus,   ex    subdiacoois  Ecclesiae    sensudici  nonpo8sint,251.  Romanum 

juria  afficitur,  226.  Rom.  Trecalitanus  episcopus,  86.         pontificem  jurisdictione  in  tota  Eccle- 

Paulus,    episcopus     in    Numidia,  Peirus^subdiaconusCampaniae,  64,    sia  gaudere  ex  ipso  Gregorio  constat, 

vexatus,   sedem  Romanam  appellat,  67,  72,  77.  Oiaconus  postea  factus,  7,    251.  Summorum  pontificum  in  Galliis 

180.  Ejus   causa  episcopis  NumidisB  48.  Ejus  rogalu   iibros   Dialogorum    auctoritas  antiqua,  286.  Et  in  Africa, 

committitur,  ibid,  edidit  Gregorius,  ibid,  Hos  cum  Petro    298.  Eorumdem  in  confcrendis  vel  au- 

Paulus,  Doclese  episcopus,    lapsus  disputavit,  169, 196.  Ne  Gregorii  libri    ferendis  honoribus  ecclesiasticis  po- 

deponitur.  207.  comburerentur«  quomodo  probtbuerit    testas,  255.  Eadem  in  approbandis  vel 

Paulus  diaconus,  145.  Petrus,  169,  197.  Post  sanctiiati  Gre-    reprobandis  libris,  20.  Ad  cubiculum 

Paulus,  scholasticus,  38.  gorii   datum  testimonium,  confessor    summi   ponttficis  laicos  pueros  ad- 

Pauper,  Gregorius  pauperibus  mi-  veritatis  moritur,  169.                           mitti  improbarunt  Gregorius  et  Ber- 

nistrat,    20,   194.  Ejas   paupertatem  Petrus,  presbyter  Komanus,  61.       nardus,  223.  F.  Sedes  aposiolica. 

quanti  fecerit  Oeus«  78.    Gregorii  in  Petrus,  archidiaconus,  177.                   Possessio.    Pro    possessione    sua 

pauperes  liberalilas,  ab  aagelo  tenta-  Petrus  Augustioisociusin  Angliam    prsescriptione  centum  annorum  gau- 

tar,  25,  52,  l96.Eadem  remuoeratur,  mittitur,  258.  Ad  Gregorium  Anglo-    debat  Ecclesia  Romana,  226. 


pabutopauperibusalimentaministral,  baa,  29,  205.  praedicandiratio,    224,  225.  Burbaris 

50.  Quiaquid  pecunisB  habebat«paupe-  Petrus,  praetor,  135.  praedicaiores    mittit,    225.    Aliorum 

ribus  erogarecurabai,  192.  Ut  paupe-  Petrus,  conductor,  74.  praedicationemsuis  precibusetexhor- 

ribus  facflius  subveoiret,  singulis  pa-  Philippicus,  gener  Mauricii  Augus-  tationibus  fulciebat,  9,  194. 

trimoniisperdiversasprovinciasrec-  ti,  134.  A  Mauricio  vocalus,   se  per-  Praejectus,episcopusNarniensis,64. 

tor«scoostiluit,64, 'iS.Patrimoniorum  deodum  conjiciens  sacra  se  commu-  Praetor    Urbis   fit  Gregorius,  23, 

rectores    et  actores  si    pauperibus  nione  muniit,  134.  196.  Quo  anno,  203.  In   prsotura  quo- 

praesto  oon  aderant,  statim  eos  incre-  Philippicus,  presbyter,  70.  modo  se  gesserit,  23,  203,  'i04.  Praclu- 

pabat,  227.  Episcoporum  defunctorum  Philippus,  comes  excubitorum,  42.  ^^  Urbis  qui  primus  obtinuerit,'203. 

lionaj)ro  pauperibus  servari  voluit,  Gregorii  electionem  suo  suflfragio  ro-  Precum  imporluoitas  Deo  grata,  6. 

271.Episcoporum  reditussiadpaupe-  boravit,  216.  Precuiu  efiicacia,  5,6,  37. 

res  alendos  non  sufficerent,  quae  salis  Phoc»  qualitates,  135.  Abexercitu  Preebyier  an  fuerit  Grcgorius  an- 

esseot  eissuppediubat,  271.  Undead  superclypeumexaltatus,  exarchusac-  tequam  pontifex  consecraretur,  216, 

tantos  sumptus  sufficcret.    ibid.  Pro  clamatur,  135,  299.  ConsUntinopolim  217.  Quinaiii  olim  prcsbytcri,  quinam 

paupere  ex  inopia  defuncto,  tanquam  ingredilur,29».  Mauricium  cum  uxore  sacerdutus  dicereniur,  1 5.  Presbytero 

si  propriis  manibus  peremisset,  Gre-  et  filiis  decoll«ri  imperat,  1  j5.  Quan-  se  comparans  Gregorius,  illum  supe- 

gorius  deflet,  53.  Pauperibus  duode-  do  imperare  coeperit»  17.   Phocn    ct  riorem  melioremque  pronuniiat,  161. 

cim  ad  meosam  convocatis,  decimum-  LeoniiiB  imagines  Romam  delatie,  in  An  monaclii  ad  presbyteratum  evehl 

tertium    aogelum   scilicet,    invenit,  oraiorio  8.  Caesarii  reponuntur,  135,  o^iu^  "on  possent,  247.    V,  Monachi. 

195.   Pauperum  etiam   post  morlem  138,300.  PhocaeetLeoniiaeacclamant  Pretiosus,    monasterii    S.  Andrese 

euram  qualem  gesserit,  15,  179, 180.  clerusetsenalusin  basilica  JuliiJ36.  praepositus.  non    abbas,  27,  28,  205. 

Paupertasvera,iaquoconsisut,78.  PhocaegratulaturGregorius,  136, 300.  Appellaturo;3xoyofio(,28  Pcrtriginia 

Pecuiium  in  moaasterio  B.Gregorii  Pbocas  apocrisiarium  petii,  136, 1J7.  dies  sacrificiummissas  pro  Justo  mo- 

habere  auiii  Ucebit,  27,61.  Monacbui  Pbyiacteria  Grefforii  quidsint,  174.  aacbo  celebrat,  214. 

00  peetainn  •enratain  levere  innone  Pimenins,  AmaiiBtanut  eplicdpus,  Primai  apud  Afrioaoos  qois  etiet, 

Patrol.  LXXYI.  U, 


1339                              INDEX  LN  TRIPLIGEM  S.  GREGORII MAGNI VTTAM.  •  i34A 

231.Pnmas  nonex  ordine  loci.  sed  ex  Responsalis  quid  sit,  211.  Sancloruro  acla  in  ▼igiliislegioHin 

vitae  meritocligendus,  231.    Primas  Responsum  idem  est  ac  negotium  soiiCa,  19.  Sancti  pro  damnalif  noa 

in  civitale  residere  debet,  ibid.  Qui  apud  BB.  Gregorium  el  Benedictum,  orant.  275. 

cx  Donatistisad  episcopatum  perve-  206.  SapientiaBubGregoriopootifleeleD- 

nerant,hi  primates  Oeri  non  poierant,  Restitutio.  De  rebus,  quaa  ablatae  piumsibiseptemplicibusartibuavelat 

ibid.  V,  Metropoliia.  Primalus  digni-  crant,    resliluendis,  quam   sollicitus  coiumnis  fullum  erexerat,  49. 

tas  in  Angha  cuiEcciesiaeaffixa.  *^6J.  Gregorius,  284,  301.  Sardiniae  geniiles,  ut  sibi  idolif  iiD- 

Probinus,  successor  Paulini  Aqua-  Resurreciio.  De  resurrectione  quae  molariiiceret,pra9ioripretiom  pertol- 

leiensis,  203.  sit  Ecciesis  fides,   4,  31,  191.  Euty-  vebani,  235.  iiludpretiam  post  eomm 

Probinus,  presbyter,  155.  chii  error  de  resurrectione.  F.dc  Euiy-  convcrsionem  exigi  vetuit  Gregorius, 

Probus,  abhas  mona  lerii  8S.  An-  chius.  ibid,  Fides  in  Sardinia  propagatnr, 

drea  et  Lucae,   204.   Monasierio  S.  Retributionis  diem  in  omnibus  suia  294.    Quid  pro  Sardis  conTertendis 

AndreaB  ad  Clirum  Scauri  non  prae-  diclis  vel  faciis  Gregorius  cogitabat,  egeril  Gre^orius,  79,  246. 

fuii,  205.  Probus  abbas  Jerosolymam  162.  Saturninus,  monachut,  177. 

a  Gregorio  pro  pauperibus  sublevan.  Rhisina  velRhisinum  urbsMesopo-  Savinus,  subdiaconu»,  160. 

di»  ei  xenodochio  consirueiido  mit-  taraia»,  91.  Saxulus,  conductor,  a  diabolorexa- 

titur    49,  64.  Ad  Agilulfum   pro  pace  Roma  Tyberis  inundatione  affligi-  tur,  182. 

concilianda  miitiiur,  282.  tur,  4,  35,  187,  et  peste,  5.  Vide  Pes-  Scala  vox Langobardica,  qoidtigai- 

l^rocedere  in  auctoribus  sacris  quid  lis.  Romw  luctuosus  status,  5.  Romae  ficet,  202. 

Bigniticet,  13.  sub  I^ngobardismisorstatus,  34,  163,  Scandaium  tolleredebeDViqoaBdo 

Processio    Spinlus    sancti.     172.  164,  166,  234.  Fame  laborat,  235.  Ne  possumus,  295. 

UrsBcorum  fraus  circa   iilud  dogmaa  Roma  caperetar  quas  fuerit  Gregorii  Schilpor.  vox  Ungobardica,  qvid 

Gregorio  propugnatum,  i6id.  sollicitudo,  7.  Ne  frumentis  careret,  signiflcet,  202. 

Propbetiaj  Spiritum  habuit  Grego-  226,234,   235.  Roma.  defuncto  Gre-  Schismatici  incausatrinmcapitolo- 

nus,  159.  gorio,  quanto  patrono  caruerit,  169.  rum  ad   coUationem   habendam  pro 

Prosperisrebusulentes,  bonatem-  P.omana,  Ecclesia  mater  omnium  schismatisexiinciioneinvitaoior,2l4. 

poralia  conlemnere  discant,  29  >.  Ecclesiarum,  255.  An  olim  in  Ecclesia  Prosuainschiomatepertinacft  Jefen- 

Providentius,  episcopus  Isirianus,  Romana,  nequeepi8Copu8,nequealius  denda  apoiogiam  scribDQt,t^itf.BQai* 

n    j      .     4-1  prffidicaret,  2»'4.  mum  pontificem  a  iriom  eapitolonim 

Prudentia   Gregorii   lo  variis  ejus  Romauus.  Pontifex,  Ftdtf  Suramus  damnaiioneresmre  jobenl,  tWd.Qui- 

decretis,  289.  Pontifex  Priorum  Romanorum  pon-  dam  pro8chismaticistaaberenUir,245, 

HTTKII  quid  significet,  53.  tificum  in  sublevandis  egenis  libcra-  297,  228.  Gregorii  tempore  soli  Istri 

Purgatiocanonicapersacramentum  litas,  272.  et  Veneti  episcopi  pro  tcbismale  sta- 

seu  juramentum,  277.  Romanus,ItaliaB  exarchus,  107,  llO.  bant,  228.  Erga  scbiBroati  cos  qoi  §• 

Purgatornim.Dinocratesprccibusa  Cur  pacem  cum   Langobardis  facere  gesserit  Gregorius,  229.  Boead  Bocle- 

purgatorio  liberatur,  275.  renucret,  234,  252.  Ejus  maliiia,  235.  sise  unitatem  inviubat,  79«  149,  245, 

Pyctacium  quid  sil,  61,  62.  Quod  monialibus  ad  saecuium  reversis  Gregorii  erga  scbismaticoe  charitas, 

Pyrgil)asis.  vel   Pyrgobasis,   quid  opem  impenderet,  carpitur.  257.  283,  284.  Schismatici  Capriiaoi  adEo> 

sit,  169  et  170.  Romaniis  deieneor,  69.  101,  159.  clesiam  redeunt,  283.  Quidproillis  in 

R  Romanus,  notarius,  64.  unitate  Ecclesie  confirmandis  Grego- 

Raptus  puniendus,  301.  Romani  laicimortem  in  apparitione  rius  praestiterit,283.  \d  Ecciesiam re- 

Recharedus.  Wisigothorumrex,155  pr»dicit  Greuorius,  180.  181.  deuntesscbisroatici,  quidspoodereot, 

A  quo  aU  tidem  adductus,  2M    Aria-  RubricsB  quid  sint,  185.  297.  Cum  eis  mitius  aigi  impent  Mau- 

namhcresim  inconciiioToletnno  pro-  Ruferius,  Corsicae  coines,  277.  ricius,  150.  234. 

scribi  curat.  t7>id.    Pacem  a  Fruncis  Rufinianus.  monachus,  in  Angliama  Schoiasticus,  Carapanis»  judez,  87. 

impetrat,  et  Clotsindein  in  uxoremdu-  Gregorio  missusad  Augustinum,261.  Sclavi  in  Icaljam  irrumpuat,  291. 

cii,  222.  Nullum  hjereiicum  in  suo  re-  Rusiiciana,  palricia,  158,  160,  168.  Scripiur»  sacrsB  osurpatio  in  scr- 

gnoinilitarcpcrmiitit,t6id  Ejusfuco-  Rusiicianus,  76.  mone  adulatorto  damnalur.  214. 

mium,287.PecuniuinaJudaei8oblatam  Ruslicus,  diaconusAnconitanus90.  Sebastianus  episcopns  ad   Orego- 

respuit,  288.  Ariunossemperexpertus  Rustici  pagani  abepiscopisnon  ne-  rium  a  Pelagio  misBus,  33. 

est  infensissimos.  296.  Moriiur,  tbid.  gligendi,  6*2.  Rusticos  paganos  in  sua  Sebastianuf,  Sirmiensis  epioeopos, 

Reclusialiquando  pro  pubiicis  ne-  perfidiaobstinatospensionisonereGre-  91,110. 

gotiis  e  ceila  egredi  coacti,  2^4.  gorius   voluit  gravari,   62.  Rusticos  Secundinus  servu8DeireclDSii8,98, 

Regionarii  quinam  dicercntur,  199.  Campaniae  a  paganorum  errore  revo-  137,  284.  Secundini  opere  uiitor  Gre- 

Unde  assumerentur,  281.  cavit,  79.  goriusad  pacemcum  A^lulfo  compo- 

Regum  iibri  cxpositioni  a  Grego-  ^  nendam,  241.  Theodelmd»  filiuoi  e 

rio  factae  non  nuUa  adjecit  Claudius  ^  sacro  fonte  suscipit  Secoodious,  284. 

abbas,  i6td.  Sabie  monachi  mors  in  apparitione  Contra  irium  capitolonim  damnatio- 

Reiiquiflequomodoolimmitterentur  a  Gregorio  praenuntiata,  180,  181.  nem  scribit,  non  tamenschitmalictto, 

il,  12,  59.  liarumeffectus  mirabiles,  Sabbati  religiosiores  observatores  ibid,  Ejus  bumilisconfessio,  284. 

unde,12.59.Sanctorumreliquiaequam  impugnantur,  156,  157,  302.  Secundinus,  Tauromeniunus  epi- 

magni  faciendae,  12.  GraBcorum  quo-  Sabinianus,  S.  Gregorii  successor,  scopus,  281. 

rumdam  monachorum  circa  ndiquias  18.  Securitas  nimia,  quam  pericolost, 

fraussacrilega,  244.  Usquead  Grego-  Sabinianus.  Jadertinus  episcopos,  275. 

rii  tempora,  pro  reliquiis  brandeum  a  129.QuodMaximoinvasoriadhaBsisset,  Sedes  apostolica  ioqussstionibas  11- 

Romanopontiflcemitiebatur,116, 117,  abjectoepiscopatu,  inmonasterium  se  dei  et  disciplinaB  consulitur,  228.  Ad 

244.  In  totoOccidentesacrilegumerat  recipii.  243.  Ad  episcopatum  revoca-  sancias  sedis   auctohtatem    pertinel 

sanctorum  corpora  tangere,  213,  214.  lur,  t6td.  Ecclesiarum  confirmare  consuetudi- 

At  posiea  de    vestilius   S.    Juunnis  Sabinianus.  diaconus,  sancli  Gre-  nes.  231. 

Evangclistffi    particulae  pro   reliquiis  gorii  responsalis,  112,  115,  162.  Septimus,   locus   prope  Constantt- 

dataesunt,  116    Uarum  particularum  Sabinus  ex  monacho  Callipolitanus  nopolim,  135. 

efficacia,  117.  Sinesucris  reliquiis  vix  cpiscopus  consecratur,  8().  Sepultura.  Pro  sepnltura  pretittO 

olim  dedicabantur  busilicae,  54,  232.  Sacerdotis  nomine  non  solebantve-  dari  prohibetur,  51,  28U. 

Et  altaria,  272.  At  ubi  corpus  aliquod  lcrca  presbyic»rum  designare.  15,617.  Sepullus  ubi  Gregorius,  168.  9iM. 

prius  humalum  tuerat,  reliquiaenullaB  QuiGregoriusadhucdiaconussucerdos  Serenus  Masiliensisepiscopos,  pro 

condebantur,  232.  Gre^orii  veneratio  .dictus  sit.  617.  Sucerdotes,  fralres  et  confraclis  imaginibus  arguitur,98  99. 

crgasanctorum  reliquias,285.  Ueiiqui-  comministros  Gregorius  vocabat,  60.  Ejus  factum  qui  excasetar,  281,  285. 

arum  iranslationes  et    dcstructiones  Saccrdoies  lapsi  in  pauperrima  mona-  Quodin  suaaocietaie  pravos  bomioei 

Gregorio  suspeciac,    244.  Anliquiius  sieria  rctruduntur,2-29.  Dceorum  bo*  admittat,  carpitur,  108.  Oblatas  sibi 

Uxnn-.n  nonnullae  faciae  leguntur,  t6id.  nis  quid  a  Gregorio  statutum,  H\f.  Gregorii  Epistolas,  tanqaam  sopposi» 

Rcliquias  ab   iiiiperatore    iinpetratas  Sacerdotes  apud  Rouianos  erant  in  tilias  babel,  285. 

Cn^Korius  Romam   deftrt,  213.  Reli-  provinciis, Flaminesinmunicipiis,  15.  Sergius,  magister  militum,  181. 

quias  inittiiGregorioTuronensi,  iS9.  Sagitiarius,  Vapincensisepiscopus,  Sergius,  defensor^  64.  Negligeoti* 

Recbaredo,   288.  Transiaiio  corporis  plurimis  in  conciliis  depositus,  286.  arguilur,  103. 

S.  Grc^gorii,  174,  305.  SalpiDgus  Judeus,  75.  Servus  Oei,  diacoDUS,  74«  7G. 

Rcsidentia.  S  Gregorii  dc  episco-  Sanctimoniaies,  Vide  Moniales.  Servum  servorum  Dei  primes  om' 

forumetclericoromre8identia,men8,  SanctitatiBtitulosnancsolipapede-  nium  so  attDCopsvlC  <}reforiM,  15. 

01,  102, 272.  latus,  olim  maltii  commuDis  eraf,  16.  8e?eros,AqiiiteieoifoteoGradeaiii 


1341                              INDEX  IN  TRIPLICEM  S.  GREGORU  MAGNI  YITAM.  1342 

episcopus,  schismatis  4»pu(,  149, 150.  sumeDdam,  aut  buoc  in  monasterium  tum  ad  Gregorium  mittit,  30t. 

Apoatolicaalmuietimperialijusaione  deputandum  jubet  Gregorius,  152.  Theodoriti  quas   Bcripti  in  quinto 

coactuB,  Bavennam  duciiur,150,  215.  Subdiaconue  calumniator  abolficio  Concilio  damnata,  215. 

Quo  anno,2C9.  Scbisma,  ficte  ejurat,  dejicitur,144.Subdiaconosex8poliato3  Tiieodorus,  episcopus  Galliarum, 

150,  215,  229.  Vivente  Gregorio  non  procedRrejubetGrHgoriu8.51.Ex  sub-  153. 

cesaavit  illud   scbisma.  150.  Severus  diaconis  EcclesisQRom.quosnaniGre-  TheodoruSfdioecesis  MediolanensiB 

ad  pacem  a  Gregorio  invitatur,  229.  goriusepiscopos  ordinaverit,  86.  Sub-  epiACopus,  289, 

Imperatoria  jussionem  subripit,  qua  diaconos  Siciliae  uxoratos  Pelagiusll  Theodorus,  aVitaliano  in  Angliam 

ne  scbiBmatici  ad  unitatem  Ecclesiae  abuxonbus8epararipraBcipit.230.Eo8  missus,  Caniuariensisepiscopus  con- 

cogerentur.    probibilura   erat,    229.  uxores  suas  retinere  qua  conditione  secratus,  Briionesad  EcclosisB  Rom. 

8evero  eleemosynas  fieri   curprobi*  permi8eriiGregoriu8,tot^.Nuliu8sub-  unitatem  adducit,  270.  Ad  rerorman- 

buerit  Gregorius.  234.  diaconus  ordinandus.  nisi  casiiiatem  dum  per  Gallias  cantum  mittitur,  48. 

Severo.FicuIinoepi8Copo,Ravenna-  promittat,  i6td  In  Bcclesia  Romana  Episcopus  Ebor.ici  diciiur,  48. 

tisEcclesiaBvisitatiocommlttitur,  120.  subdiaconi  caalil^atum  observabant,  Theodori  Mopsuesteni  scripta  me- 

Sicilia  unaensuburbicariis  provio-  250.  Heterodoxorum  fabula  de  put;ris  Hto  condemnata,  215. 

ciis  in  qua  nuilus  meiropoliianus,225,  clericorum  occisis  exploditur,  230.  Theodorus  diaconus    ed     Cyriacum 

SynoduminSiciliaquotanniscelebrari  Subdiaconatus  locoan  monacliatum  CP.  Lcgaius,  283. 

iubet  Gregorius,  iMd.  Siciliae  episco-  surficere   crediderit  Gregorius,  299.  Theodoropuero,  inmonasterio  Gre- 

pisutunoquoquetantumquinquennio  Sublacensi   monasierio   praedia  et  gorii  monacho,  quid  evenerit.35,  36, 

Romam  conveniant,  indulsit,  226,272.  possessionesGregorius  et  mater  ejus  Theodoro    illo   aegrotanle    aberat   a 

ExSiciliafrumenta  Romam  advebi  cu-  Urgiuntur,  246.  monasterio  S.  Gregorius,  216. 

ral,228,235.Dcpopulationibu8vexatur  2YrKOni2  Celso  animae  defectio  Theodorus,  lecior,  175. 

Sicilta,  235.  Pro  avertendit  ab  Sicilia  ^icitar  3.  Tbeodorus,  medicus,  111. 

ho8tibu8liiani»etprece8indict8B,158,  SupeVbus.  Conira   superbos  pru-  Theodosiani  dicebantur  milites  le- 

159,  294.  Siciliam  simonia  infectam  dens  erat  Gregorius   123  gionis  nomine  Theodosiiimperatoris 

periturampraBdicitGregorius,  159.  Suppos,  Piceni  comes,*183.E.Grc.  filii  insignitae.  234. 

Sigobertus  reclusus  Ramam  mitti-  g^^^i  monasterio  in  visione  discedere  Theodosius  Mauricii  imperatoris  fi- 

tur.  284.  jubetur  184  'ius  oblatum  sibi  imperium  renuit, 

Siverio  papao  dejecto  succedit  Vi-  Syagrius/Ausustodunensisepisco-  135.  An  simul  cum  fiiiis  ejusdem  im- 

giliu8,202  pu8,virapudGaliiaBprincipe8magn8B  Pera'ori8lrucid=Uus,  300. 

Silvia  S.Gregoni  mater,  1,  23,195,  auctoritatis,  221.  287.Palliuma  Gre-  Therapeut»  Philonis  monachorum 

199.  Legumina  ad  Gregorium  mona-  go^io  suscipit,  286.  Quibus  conditio-  vivendi  genus  adumbrarunt,  264. 

cbum   roittere  solebal,   25,  195,  209.  njjjus,  287,  Sedis  aposlolic»  vicarius  Theutgaudus.  Treverensis  episco- 

SllviaB  imago  in   atrio  monasterii  S.  constiluiiur.  286.  Cur  ei  pallium  mit-  pus,  a  Nicolao  papa  1  dejeclus,  183. 

Andreae,  176, 199.  Siivia  ab  Ecciesia  tere  Gregorius  distulerit  80  Per  Uadriani  poniificis  liberalitatem 

colitur,  199.  Oratorium  ejus  nomini  Symbolum.  quo  et  fidem  munirel,  »"  monasierio  S.  Gregorii  commora- 

dicatum  olim  exstabat,  176,  199,  200.  ^^  cunctas  haereses  dissiparet  Grego-  t"*'»  ^»3.  Unde  discedere  in  visione 

Simonia.primacontraEcclesiambflB-  riusedidil   45.  cogitur,  t6id. 

resisexorta,81.  8imoni«species  tri-  Symmachus*  papa  quo  loco  sepul-  Thia,  id  est  amiU,  vel  matertera, 

plex,  86.  Simonia  esi,divino8  ordines  tus   168.           *^  '^     ^                 *^  57. 

pro  humana  gratia  largiri,86  Simonia  Symmachus  defensor  Sardiniai  64.  Tiberius   imperator   Constantinus 

in  synodo  Romana  probibila.297,298.  bynodica  epistola  quid  sit    et  cur  cognominatus,  33.  In  profli^anda  Eu- 

Hanc  in  Gailis  grassaniem  insequitur  gjc  dicia,  219.  Synodicara  epislolara  tychiihaBresiGregorioopemimnendit, 

Gregorius,  79,80,  81.  82.  83,  84,254,  adomnespatriarchasmittitGregorius,  4.33,  191.   Euiychii  librum  flammis 

287.  Contra  hanc,  svnodum  cogi  po-  4^    46,137    218.219.  abolerijubet,21^  Bellis  et  uliis  curis 

stulat.  85,  285.  Quod  tomen  non  obti-  Synodus^in  Siciliaquotannis  cele-  distentusparumde  recnperundaltalia 

Duit,  287.  Simonia  infectam  Siciiiam  branda,  225.  Romam  ad  synodum  8i-  cogitai,  212.Quoanno  moriuus,  ibid. 

perituram  praBdicitGrefforius,  159.  cili»  episcopossemei  untura  inquin-  o-  Tiraoihei   corpus  quando  Con- 

Simplicius  papa  quo  ioco  sepultus,  quennio  venire   indulsil  Gregorius,  stantinopolim  delaium.  24i. 

ifig:      , o   1*      j.  226.  Synodus  Romana  sub  Gregorio  Tonsuramondchi  olim,  ut  nunc,  in- 

Bimplicius,  terUus  post  8.  Benedi-  babita,     253.    Huic     subscripserunt  signeserant,  205.  Tonsura  est  coeno- 

ctum  Casinensia   monasterii    abbas,  presbyteri  et  diaconi  ibid  bitarum,    non   eremiialum  insigne, 

204.  Hujus  tempore  Regula  8.  Bene-  ^        ^                  m    '         '  tfcid.Tonsurari  multiexlacis  Gregorii 

dicti    per   multas  ItaliaB  provincias  T  tempore  voluerunt,  49.   Vxde  Clerici. 

jam  propagau,  207.  Taxiarchi  dicebantur  ordinum  praB-  Toiila,  Gothorum    rex,    164.    Quo 

Smaragdus,  exarchus,  150.Longini  fecti,  135.  anno  regnare  coBperit,  201.  Romam 

successor,  chartalarius  sacri  palatii,  Testamenta  episcoporum,  Ftd^Epi-  bjg  obsidione  cinxit,  201. 

2U.Ab  imperatorepro  Italia  liberan-  scopi.  TesUmenta  monacborum,  Ftde  Trajanus   imperator  an  ab  inferni 

da  contra  Langobardos  mi88U8,t6t</.,  Monachi.  pcenis   liberatus,    14,    59,    60,   274. 

221.  8everum  Aquileiensem  Raven-  Tharsilla  Gregorii  amiU,  23.  Deo  275.  Quidde  eo  censeat  JoannesOia- 

namducit,i50,  251.  sacrau,  102.  MorituraChristumad  se  conus.  ro,  275. 

Solaiium  pro  auxilio  snmitur,  206.  venientem  videt,  23,  103.  Trajanus,  presbyter,  89. 

Solemnitas  S.Gregorii  anoivorsaria  ThemistiusdiaconusaquoAgnoitae  Trajanus  abbas   in  locum  Lucilli 

quomodo  celebraU.  174.  Themistiani  dicti  sunt,  290.  Melitensis  episcopi  sufl^ectus,  289. 

SolitudinessBdificarequid  siC.  303.  TheoctisU  Mauricii  Augusti  soror,  Translationes   reliquiarum  ,    Yide 

8omniumEremit8BdeB.Gregorio,78.  39,  53,  2l3.Ejus  pietas,  276.  Huic  im-  Heliquiae. 

Speciosus,  presbyter,  108.  peratorfilios  suoseducandos  commit-  Transsubstantiatio,  Vide  Euchari- 

Spiritus  sanctus  sub  columbaB  spe-  tit,  201,  279.  Hancde  baBresi  infama-  gtia. 

cie  Gregorio  scribeuda  suggerit,  14,  tam  consolatur  Gregorius,  294.    Im-  TuUianus,  magister  militiio,  103. 

15,  169,  198.  Hincin  columbsB  specie  pact»  TbeoctistaB  hsBresis  capita  re-  Tiberis  inundatio  infesiissima,  4, 

superGregorii  caputdepingitur,  169,  felluntur,  295.  5,  35,  187,  216.  Quo  anno,    215.  Ti- 

Sponsiones   episcoporum    clericis  Tbeodelinda,  Langobardorum  regi-  beris  inflaiioolim  exitialis  ctiam  fue- 

facus  auctoritate  sua  roborabat  Gre-  na,  160.  Christo  dedita,  16.  Autarith  rat,  215. 

gorius,  146.  Laogobardorum  reginubct,221.Lan-  U 

Stationes  per  basillcas  vel  marty-  gobardosad  fidem  adducit,t6td.  Mor-  .. ,  .  .         .         .  ^  .  ...:-«^«„. 

rum  coBmeteria  ordioantur,  50.  tuo  «ulhari  Agilulfum  in  regni  et  iha-  Udalricus,  Augustanus  episcopus, 

Stepbanos  papa  111  coBnobium  8.  lami  consoriem  adscivit.  229.  Quem  q"<>  7.»*«"^ '^™"''*-®'-      1  .««^Ko.,r- 

Dionysii  monachis  Oraecis  concessit,  ad  tidemamplectendam  impellit,i6id.  Ultari  dux  Tarvisii  a  Langobardis 

175.  204.  Monachis  itidemOrsBcisS.  Ejussuggestionibus.  Agilulfus  pacem  deficit,  234.                           n^^^^^ 

AndreaBOOBBObium  concessisse  credi-  cum  Romanis  pepigit,17.  A  commu-  Uniones  Ecclesiarum  a  uregono 

tur,  i6i</.  nioneConstantii  MedioUnensisepisco.  factae,  91,  92,  93. 

8tephanu8epi8copus,141,t61.Ejo8  pi  propterdamnau  abeotriacapitula  Univcrsalis  honoris  titulus,    rta« 

pro  adducendisad  Ecclesias  sinum  se  suspendit.  241,245.  Missisadeam  oBcuraenicum.    ^          ...    .           , 

scbismaticis  zelus  laudaiur,  277.  legatis  et  epistolis  Gregorius  eam  ab  Urbanus  11.  An  crediderit  reguia- 

Stipendia  consueu  clericis  etiam  errore  revocai.lM.  Dei  Diaiogorum  rcs  canonicos  a  Gregorio  fuisse  insii- 

inflrmisdistribuenda,  145,  146;  FWe  libros  mitiit,  16, 196,  197.Etmuncra,  tuios.  265,  2C6.                     .  ,;^r..m 

Qe,4ci  304.  Urbicusabbas.l52.Monasieriorum 

etupntUmyirgiDeinautattttpratore  fheodericos,  Francorum rcx,  lega-  8.Gregorilin  Sicilia  velutpr»posiltt« 


1343 


INDEX  IN  TRIPLICEM  S.  GRE60RII  MAGNI  VITAM. 


idu 


gencralis,  206,  302.Hunc  cur  episco- 
pum  ordinari  nolueril  Gregoriu8,302. 

Urbicus,  defensor,  64. 

Usellus  a  diaboli  percussionibus 
in  apparitione  per  gregorium  iibera- 
tur,  \82. 

UrsicinuB,  Taurincnsis  episcopus, 
287. 


Valentinianus,  Latcrancnsis  mona- 
sterii  praeposilus,  204. 

Valeniiniani  monaclii  mors  prae- 
nuniiatur,  28. 

Valnntinus  abbas,quod  mulieres  in 
moDasterium  suum  ingredi  permise- 
nt,  arguitur,  246. 

Valeniio  sen  Valentius,  abbasmo- 
nasterii  8.  Gregorii,  205.  An  fuerit 
8.  Equitii  discipulus,  206. 

Valeria.  In  Valeriae  provincia  Rc- 
gula  8.  Benedicli  propagata  est,  207. 

Valerianns,  monachus,  69. 

Valerius,  chartularius,  71. 

Venantius,  episcopus  Lunensis, 
154. 

Venanlius,episcopusPerusinus,97. 

Venantius,  Patricius.Exmonacbus, 
90,  105,  108,  116.  Non  erat  Italiae 
cancellaiius,  230.  Relicto  monasterio 
uxorcm  ducit,  230.  Quod  obiationes 
susB  ab  episcopo  resiiucrentur,  apud 
Gregorium  querilur,  109,  2J0.in  epi- 
scopum  urmatos  immittit  sateliites, 
272.  De  ejus  salute  plurimum  sollici- 
tus  Gregorius,  230,  294. 

Yeneios  a  schismaie  ad  Ecclesia3 
unitatem  Gregorius  revocavlt,  79. 

Vestiarium  sumitur  pro  persona, 
vel  loco,  214. 

Veteranus,  presbyter,  159. 


Vicarii  sanctae  sedis  qua  potestate 
potirentur,255.Ucc  dignitate  nobili9> 
rum  civitatum  episcopi  insignieban- 
tur.tbtd.  Haec  potestas  modo  augeba- 
tur,  modo  roinuebatur,  ibid. 

Victor,  episcopus  Panormitanus, 
153.  Negligentiae  arguitur,  104. 

Viduarum  curam  suscipit  Grego- 
rius,  227. 

Vigilantia  Gregorii  quas  fuerit,  1, 
53,  201. 

Vigiliae.  In  vigiliis  sanctorum  acta 
olim  Tegebantur,  19. 

Vigiliusquo  anno  papa  creatus,202, 
Ob  condemnationem  trium  capitulo- 
rum  plurimi.  Occidentis  episcopi  ab 
cjus  communione  secedunt,  ibid.  Cur 
tria.capiiula  damnareprimum  recusa- 
rit,  214.  215. 

Vipera  locus  quidam  Romae  In  re- 
gione  septem  viarum,  185. 

Virgilius,  Arelatensis  episcopus, 
155.  Exmonacbo  Lirinensi  abbas  Au- 
gustodunensis  mooasterii,  et  postera 
episcopus  Arelatensis,  creatur,  22t. 
Huic  suas  in  Galliis  vices  commitit. 
Gregorius,  et  pallium  concedit,  251. 
Qua  in  episeopos  subditos  aucioritate 
polleret,  255. 

Visio.  11  electione  B.  Gregorii  an- 
gelorum  ascendentium  et  descenden- 
tium  visio  facta  anacboritSB  quid  si- 
gnificaret,  6. 

Visitatio  Ecclesiarumcuret  quando 
episcopis  commiserit  Gregorius,  94, 
95,  96,  126,  226. 

Vitam  communem  in  Gregori  pala- 
tio  tam  clerici.  quam  monachi  ooser- 
vabant,  49.  Vita  communis  non  ma- 
gis  innuit  canonicum  regularem,quam 
monacbum,  264. 


Vitalianus  papa  cantores  ad  refor- 
mandum  perGa!!iatcantamnnttUl,4S. 

Vitalianus  8ipontinu8  episcoiNif 
negligentiae  arguitur,  103. 

Vitalis  in  Sardinia   defeosor»  346. 

Viviana  vidua,  67. 

y^arnilfridji  Ariulfi   a  coDsilis,2B?. 

8.  Wilfridus,  Regulae  8.  Benedicli 
in  Anglia  propagator,  267. 

Wisigotborum  monarcbiaHisramJit 
et  Galliam  Narbonnesem  complede- 
batur,  221.  Wisigotbi  ad  fidem  per 
8.  Leandrum  vocati,  ibid. 

Witericus,  rex  Hispaniae,  29&. 


Xenia  quid  aint,  11.  Oltm  dicta 
exenia,  ibid.  A  xeniis  aodpiendis 
quam  alicnus  8.    Gregoriua,  96,  97. 

Xenodocbiis  rectores  a  Gregorio 
constituuntur,63,  64.  Xenodocbta ne- 
gligi  non  permisit,  303,Xenodochiom 
JerosolymaB  instituit,64. 


Zabarda  Sardiniaa  daz,  qoomodo 
Barbaricinos  ad  Cbrisii  ttdem  coe- 
gerit,  246. 

Zacharias  papa,  t72. 

Zachariaa  Anagfninao  clvitatia  pne- 
sul.  quo  tempore,  182,  185. 

Zacharias  medicua,  apoatala  factus 
ad  Srrracenos  transit,  179. 

Zelus  Gregorii  in  oorrigendia  vi- 
tiis.  137. 

S.  Zeno,  eplscopua  et  Martp,  35. 
Illiusecclesiam  aqumin  Atheaiainifo- 
datione  ingredi  oon  audent,  35. 

Zcno,  episcopua,  68. 


INDEX 

IN  LIBROS  MORALIUM  ET  HOMILIAS  S    GREGORIL 

Numeri  huius  indicis  respondent  numeris  in  textu  supradictorum  operum,  id  est  a  col.  509  prcK^deiitu  lurae 
ad  col.  1314  hujusce  tomif  insertis. 


Aaron  interpretaturmons  foriitudi- 
nis,  1398.  Aaron  fuit  figura  Cbrisii, 
tMd  Aarou  irsB  Dei  lestiiit,  cuin  inier 
mortuos  et  vivcntes  tburibulum  suin- 
psii/299.  Aaronjubetur  duodecim  la« 
pides  in  pcctoregestarecum  taberna- 
culum  ingreditur,  899,  1503.  Cur  in 
psal.,  cv,  16,  Aaron  dicalur  sanctus, 
1385.Aaron  et  Hur,  ^raves  Moysi 
manus  sustentantes  quid  significent, 
1598. 

Abel  occidenli  sc  fratrinon  reslitit, 
132.  Sanguis  Christi  melius  loquitur 

auam  sunguis  Abeiis,426.  Passionem 
brisli  figuravit,  U48. Abel  exemplum 
patientiaeetbumilitatis  nobis  praibei 
1338.  Abel  csse  renuit  quem  Cain 
malitia  non  exercet,  673,  1259,  1638. 

Abies  significat  viros  in  Ecclesia 
contemplantes  coBlcstia,  1523. 

Abigail  discretio  in  interpretatione 
viri  suiNabal,  1286. 

Abne^are  seipsum,  qui  sit,  1083. 
Abnegemus  nos  ipsusquales  peccan- 
do  nos  fecimus.ei  mane  amus  qualus 
per  grutiam  facti  sumus,  1587. 

Abortivi  dicunlurPairessanctiante 
tempus  redemptionis  orii,  132.  Maxi- 
mam  humani  generis  partem,  paucos 
rccen8endo,Moyies  nobis  occuluvit, 
f^/V/.  Aborlivi  Jicuniur,  qui    notitiae 

oosu»  subUacii,  ibid. 


AbrabaehumiIitasse,etiamcumDeo 
loqueniem  aestimantis  cinerem,  97, 
124?.  Abrabam  procedensinoccursum 
Angelorum.Saraintabernaculorelicta, 
quid6ignificet,336.Abrabaninosdocet 
obedientiam,860,1338.  Abrahamdum 
peregrinus  est  in  saeculo,  factus  est 
amicus  Deo,  132.  Gur  uxorem  in  se- 
pulcroduplici  sepelivit,207.  Abraham 
avesa  8acrificioabigens,quid  signifi- 
cet,52l . Abraham  duris  praeceptis  in- 
terrogatus,89.S.Quando  diem  Domini 
vidit  et  gavisus  est,  1608.  Duos  fiiios 
diversi  moris  habuit,  673.  Cur  tribus 
angelis  suscep(is,quasi  uni locutussit, 
1508.Quid  sit  sitde  lapidibus  filios 
Abrab»  suscitari,  t520.  Sious  Abra- 
bae,  quid  sit,  16o3.Qui  Abrabam  epu- 
lonem  divitemvocet  filium,  1654. 

Abscoudere.  Absconduni  se  sancti 
ante  faciem  Dei,  arerum  tumultuan- 
tium  curis  mortificati,  142.  Justi  ab- 
sconderunt  verba  Dei  in  sinusuo,517 
Peccata  sua  abscondere  solent  bomi- 
De8,7l2.Peccatorper  poBnitentiam  se 
abscondita  Deo,116.Deus  quandoque 
se  ab  electls  nbscondit,  191,  513,  550 
Verbum  abscondiium  est  FiliusDei, 
i60.Spiritus  sancti  afflatio  dicitur 
eliam  Verbum  ab8conditum.l6l. 

Absinlhiu,  qui  dicantur  ebrii,  22?, 
654. 

iLb6oVNet««\«nbQ«t  aLb8olutiopr»8i* 


dentiscum  interni  arbitrium  seqoitor 
judicis,  1 555.  Absolutionis  sacerdolaJis 
ordo.  1556.  Qui  &ol?il  jDortoum,  ooa 
virtutcm,  sed  rcBtoreai  osieodity  iM. 
Venientcm  foras  8ol?tnt'diicipali,tb. 

Abstinentes  viri  ooagri  nomtne  si- 
gnati,  982.  Per  Simonem  GireosMia 
sigoificanturabstinentes  etsrrono- 
tes.  1589.  Abstinentes  non  ta&ot 
clamorem  exactoris,  982. 

Abstioentia   bypocriunim  inaois, 
277.H8ereticorum  slimenU  detesiso- 
tium  iniqua  ab8tinentia,ft04.AbstiBeo 
tiain  discretio  modereiur,67o.  Absii- 
nentise  nostras  ictibus  non  aerem^ 
immundos  spiritus  verberamas,  9i. 
Pueri  abstinenies  ab  igoe  fisbylooio 
illaesi,  quid  bignenl,  983.Bdenda,qsc 
necessitas  qusBrit.non  qusB  iibidosof- 
gerit,  983.  Quanu  in  ol>siioeniis  di- 
scrciin  necessaris,  675,   983.  Terraa 
ungula  fodere,estdisirictaabstiDooiis 
caruem  domare,103i.  Qusb  alisiioeiia 
sit  luqueus  cuipse,  i238.  Trmpaoi  os- 
mine  abstineoiia  signsliir«tN£Absli- 
nentiam  carnis  et  vicino  tasa  gloris 
obsidet,  1588.  Abstineotia  qiiae  boos 
pariat,982.  Absiioentla  faisa  qaa  sil, 
1*238.  Per  absiinentiam,  caroTs  rilist 
non  caro  est  exsiiagueodaf675.   fnli 
Gula. 

Abundantia  rerum  mentea  a  Deo 
abstralut,t9.Ai)iuidaiiii«  TitupenUiri 


1345                              INDEX  IN  TRIPUCEM  S.  6REG0IUI  MA6NI  YITAM.  1346 

490.  Quift  sciat  abundare,  1386.  Abun-  tal,quo  parentes  primoii,  765.  At  quos  operum  bonorum  fruolus  deyastant, 

dantia  superbi»  Ticina  est.  Ft(to  Di-  tuncculpaduxit  ad  poenam,  nuncpoe-  ioid,    Adulaiio  statim   «xtinguenda, 

Titise.  ,  .  nasuarevocat  aculpa,  765   Diatiolus.  l'286.IgniseBtsermoadula(oriui,t4l3. 

Abyssus  signiflcat  cor  bominis,588.  bomini  sano  superbisB  vulnus  ioflivit,  Vox  grandis  loquelae  favor  adulantis, 

Mentem   huinanam,  929    Infernum,  995.  Scutoexcnsattonismaleusfprimi  tMd.  Subiiliter  subrepit  in  mejntem. 

927.  Incoroprehensibilia  Dei  judicia,  parenles,  1106.  Adam  triplici  tenta-  ibtd.  Adulatores  sunt  olei  vendilorM, 

113^— Abyssum  invocare  estdejadi-  tione  pulsatus,  1493.  —Adam  amisit  1478.1mp.inguat  caput  oleum  p^ecato- 

cio  io  judicium  pervenire.875.  Abysso  potestatem  non  peccandi,  hosti  sponte  ris,  cum  demulcet  menlem  favor  adu- 

religari  diabolum,  ^uid sit,  588.  Quid  subditus,  126.  Si  innotescat, quidami-  lanli8,1478.Adulantium  lingua  signa- 

sit  Deum  in  novissimis  abyssi  deam-  simus,  grave  essc  patebir,  quod  tole-  tur  per  linguam  canis  lingen(is,l853. 

buiaro,  929.  Aby^si  faciem  constrin-  ramu8,2l3.  Quania  infirmilaft  animar  AduUeriumspirituale  perstmiliiudi 

gere,  quid  sit,  947.   Abyssum  senes-  bumansBpost  lapsum,244, 268.  Homi-  nem  carnalis,  528.AduI(erare  verbum 

cere,  quid,  1132.  nislapsiinslabilitas,  250    Homodum  .  Dei,  quid  sit,  529,  710.   Adulterium 

Academicorum  et  Mathematicorum  ge  sibi  sufficcre,  Deo  relicio,  crcdidit,  solo  visu  perpetratur,687.  Adulterium 

•rror  refellitur,  1088.  solam   perturbationem  invenit,  269.  et  fornicatio,  in  quo  differant,  i6td. 

Accipere  aliquando  signiflcatidem  Poenam  moniAutriusque  peccandoin-  Ulrumqiie  prohibitum,t6td.Adulterio 

quod  auferre,  1091.  currit.  SOO.MensindeierriussuaBmu-  bseresis  comparata,  528. 

Accipiter^quidsignificet,  1001, 1013,  ubilttatis  ponderesemperimpellitur,  Adventus  primus  Ghristi  in  humiii- 

1038.  Accipitrem  in  austro  plumes-  391.Adampo8tculpamaudaciorexsti-  tate,  secundas  erit  in   terrore.  555. 

eere.  quid  sit ,  1037.  De  accipitre  tit,  tt23.  Aaam  post  peccatum  se  ab-  Ad  enius  et  mansio  sapientiaajJlTinse 

quedam  notatu  digna,  t6t(<.  scondit.7l2.Excusavitpeccatum8uum  in  cordibus  nominum  ignorantar,606. 

Accubare  inter  terminos,  quid  sit,  permulierem,  ibid,  CurDominusde-  '^nte  Christi  adventum  etiam  justi  ad 

25.  ambulans  Adamum  lapsum  increpa-  inferna  descendebant,  668.  Scriptura 

Accusare.  Quiseipsumaccusat,etin  yerit,  895.Ami8si8  coelesiibus  diviiiis  sacra  a  primo  facile  transit  ad  secun- 

suam  ssvit   injustitiam,  justus  est,  i^   penuriam  vit»  prsesentis  cecidit,  dumChristi  adventum.  1189.  Judicis 

1234.  lin.AdamsuamvoIuntatemscquens  splendor  in  secundo  adventu  nullum 

Acetum  in  nitro,  qiid  signlficet,  ejectuseste  paradi8o,tl56.Inflrmitas  peccatorem  lateresinet  tdtd.  Quisdi- 

1262.                       ,.                    ^  Adamialapsudivinitusrevocati.1163.  ligat  adventum   Chrisli,    1421.   Vide 

Achab  reprobus  dicitur,  1280.  Pla-  -^i  auxiliisgraliae  roborati.t6i(i.  Adam  Judicium  extremum,  Christi  Inoarna- 

cuit  DeoejuspoBnitentia,  tfctrf.  Achab  majoribu8po.<tquamianeIap8umindi-  ^»0»  Naiiviias. 

exi^entibus  meritis  dignus  erat  de-  get  auxilis,  1164.  Multis  viriutibus,  Adversitas  per  noctem  slgnatur,44, 

cipi,  54.                                 «    .    .  quffiinparadiso  necessariae  non  fuis-  il4.  432.  Adversitas  probalaraicos, 

Acies  castrorum  dicitur  Bcclesia,  gent,  indigemu8,i6id.— Carospiritui  223.  Ltinimicosdetegit,  224.Qui  pro- 

1237.  Charitate  conslipelur,  ul  terri-  reluctatur  posiAdami  peccatum,l26.  »P«"*  ^^1  adversis  bene  utantur,172, 

bilisfial,  l238.AciesigneaBinccBlovi-  ponrii  homo  quietus  possidere  car-  *386.  Adversitas  fil  prowpera  justis, 

MB  lempore  saocti  Gregorii,  1436.  nem,8i  voluisset  bene  conditusabau-  quatuiiavanitatereddaniur,  251,851. 

Aclio  bona  ul  sit  dignior,  debel  vi-  ctore  suo  po-^sideri,  244.  Scripla  de  ^n  adveritaie  impii  Deum  accusant, 

deri   agenii  ipsiindigna,  146.  Saepe  „,^^16  hominis  peccaioris   sententia  271.Deusaliquandoadversa  propilius 

alicujusmerili  creditur  quiejus  cujus  „,„^1  immutabilis,  387.  Homocondi-  i"ogat   382.  in  adversis  rebus  Deus 

turpiludoinqualibetactionedenudalur  mg  advitam  spontesua  factus  estde-  intuendus  est,  518.Adversitas  justum 

193.  Actiohujusmundimolaecompa.  bitor  mortis.  552.  Homo  in  justilia.  non  percellit   laeium,  sed  auget  ejus 

iPdlur,139.Actiocontemplationeprior,  «uam  a conditore  acceperat.  perseve-  dolorem,  5I3.Qui  recte  agit,  et  ad- 

209.  Aciiones  carnis  sunt  priores  in  ^       noluit,  765.  Vita  hominis  post  versa  sustinei.  laborat  in  adversitate 

cordereproborum,639.Actioni8bonaB  peccalum,   transitus  esl;  secus  an(e  6edingloriaconsummabitur531.Multi 

qualilas    figura,  et  quaniKas  exami-  Lccalum   788.  Adam  post  peccatum  >"  adverws  positi  Deum  essenon  crc- 

nMdaBllll.Ac(ioinradiceinlen(io-  ^pudenda  conlexerit,  824.  Adam  dunt,  557.  Iniqui   adversKate   pressi 

Dis  inspicienda  1224.  Aciiones  bonae  Deosubdiiusessenolens  carnisubdi-  perversis  consiliis  latenter  bonos  lae- 

•t  mal»  atjscondend»,  1449..Actuum  ^     ^^^^^^  esl.tdid.  -Homo  in  Adam,  duni,228.Adversitos  non  deficil  quem 

bonorumelmalorumretribuiiodistr  ^^^^^,^  jn  Vadice  vitiatus.  543.  sl  prosperites  non  corrumpit,  668.  Ad- 

ctissime fil,  165«.  Yide  Opus,  opera  ;  ..^            oeccasset   filios  irehennaB  versa  sunt  ferenda, exterius  fortiter, 

VitaactivaetcontempUiivajConiem.  ^on  V°e^^^^^^^^  et  interius  clemenier.  710.  Qui  nulla 

P^'*®-  filiorumj.ItereectuB  alterfuil  reoro-  prospera  appetit,adversa  nulla  perii- 

Acus  foramine  humilitas  designa-  S,T?7^  1«^«  nnm^^^^^  mescit,  711  Adversiute  oscenditur 

tur,  1160.  ^?n^Sl^nn.?L?n^n2^  .  h^^^Z^^^^^  quidquid  viriuiis^autinfirmitalisin  uo- 

Adam  dicitur  primu.  homo.  788.  "  Xr«ld^*^^^^^^^^  2islalebat,758.Adver8iiatumbona,865. 

Adaminterprclatur  terra  rubra',  592.  1X3  ol^tSteS  iiiito^^^^^^  947.Adverflita8  virtutem  auget,  1022. 

Adamhomoerat,oonfiiliushominis.  ^,2  h«c'ES?^^cS  Vide  Flagella  Dei,  Klagellorum  effe- 

540.Adamputredo.cujusfiIiidicuniur  'ILS^fter  excrov^^^  ctus.  Prosiieriias,  Tribulatio,  Sancti 

yeres  t6irf.  Admami  somnus  significat  ^iu  "o^^^^^^^^^  in  adversis,  afllictio,  etc. 

mentis  silentium,  981.  Dicilur  dies  ex  "^S^rfimTnu  d^R^^nmrer  m  Adversarius  cur  dicalur  sermo  Dei, 

oondiiione.  et  ex  casu  tenebnu,  1 163.  ...f.'^.'^?' 3"  lfA*°L?!t  '«17^ «? "^  329.1648.Qui  liberemur  ab  adversario 


Aaoiesceniianoviiaiem  yiiw  B.gn  u-  quamaedificandum.  564.Quald  sit  «di- 
cat.763..Vulva  pravacogiialionisado-  2^,„„^  •  .^^,  nil.Mdificii  spiri- 
lesceniia.  915  Quandoqiieadolescen.    ^„^,j^  Jj[^^  estchariia8.l327.Alti. 


^ 


repoiuitnoluit,'250.  Habuit  lucis  in-  '>.*«*»'  potenlem,  elationis  545.  Qui  Advocalus  justus  inlustos  causis 

tinae  contemplationeio,  387.  Sine  diffi-  d>cam"r  ^eum  adjuvare,545.  Superbi  ^^^  suscipit,  1234. 

cttltalehostemvircerepotuissel,1164.  nolunt  esse  Dei  adjutores,  tOttf.  iBdificare.  Destruendum  est  priua 

Saluusbonum.  exipsasuacondiiione  AdolesceniianoviUtemvitaBs/.gnifi.    ..,.« — ^..«  -   —     -     •  ^'  «• 

percepit,  1164.  ViSe  Hominis  sutus  '*'•• '''^"  v„iv«  nra.«.na.,...nn..a.i 
ante  peccatum  ;   Sutus  innocentiaB 
—  Adam  sic  conditua  < 
peccare,  et  non 

eostante,  transibant.  „.,.,  .„„.  ^..c„.  ,„.,„.  «.^^„  ^- .. 

homines,  dumsimilitudioemdiviniu-  <«*.  1599.                               rx  .   ..  .  rius.quidfigurent,  1335.Coelcsiis8Bdi- 

tis  appetunt.  immoruliuiis  munera  Adoplionis  gratia  (renus  Uei  dlci-  ficii  frontes.  dicunlur  sancti  Patres 

perdiderunt,  604.  Homo  lapsus  est,  mur,656.Adopiionis8upernaBgratiam  utriusque  Testamenti,  1346.  Dicuntur 

(|uiaDeo  similis  per  potentiamnon  per  P*''  Christum  accepimus,  730.  eiiam  exteriora  opera  viriutum,l359. 


I»iu  iMinuiiunB^re»i8ien8,pro8iniiii8  esi.  oou,  i^o^.  ires  lanium  porias  naDeijUiaasecreui 

290.  Liber  taomo  per  cibum  mortem  Adulatores  dicuntur  sepelire  mor-  gaudiapertingai.  13<$4.i£dificaturEo- 

■ibi  intulit.  at  ad  veniam  reductus,  tuos  suos,  l25.LiinguaB  adulantium  ni-  clesia  lapidibus  quadris,  cadentibus 

cUusus  sub  diiciplina,  melius  vivit,  hil  prosunt  hypocritsa  in  judicio,4, 2.  Judaeis,  l406.Discrimen  inter  aedificji 

927.Cur  pareotes  primi  post  cuipam,  Peccatoribus  adulari  quam  novium,  ccBlestis  constructioncm   et  terreni, 

noQ  Ttro  serpens,  rcquisiti,  712.  Dia*  559.Locu8taB  vocabulolingua  exprimi-  16  JO.  Latitudo  coelestis  aadificii  unu 

boios  quotidie  lioauaet  eo  modo  ten-  turadulantis,l0l8.AduUniiumlingu»  est,quanu  aliitudo,l328.  Atriiim  ejoi 


1347  INDEX  IN  TRIPLICEM  S.  GREGORH  MAGNI  VITAM.  13*8 

est  amplitudo  fideliiini  populorum,  oblivi6cimur,268.iEternita8pra3(erita  qoid  significel,  1235.  Alam  uoam, 
U?6.  7td0  Airium,  Porta,  Ecclesia,  et  fulura  conspicit  prsesentta.  321.  alteram  percutere,  est  Tirtutem  oittin 
Gcelum.  iGterna  desiderans  prasftentibus  non    aliam  exciure,  1274. 

iCgritudodiutiuspremitproptervi-    turbntur,35R.iEterni(atisconditione8,       Alienasculpasquarationejaaticoa- 
tia  prolixiora.  1515  Sicutsegrisdespe-    52l.i^iernitatispraemia  pnBstolanies,    8piciant,98.  Quidsit  alieoum  tramire 
rati8.  sic  reprobis  non  negatur  quod    vires  ex  adversitatibus  sumunt,  8M.    anumquemque.  407.  Alienus  dicitar 
desiaeran(,68t.  Qui  fidcles  aegris  ma-    Ytde  Dei  aeiernitatem,  Tempus,Tem-    angelus  apostata.  tlnd..  1(18. 
nus  imponani,  e(  bene  habean(j571.    poralia.  Allegoria  sdificat   fidem,  bistoru 

^gyi>(us8ignifica(yilampraesentem       iE(hropia  quid  8ignifice(,  597.        %  rooralitatem,  1652. 
820.  Qu8B  nos  oppressil  blandien8,ad-       Affectus  qui  fiat  capax  ad  promeren-       Allopbyli,rep(entes  poteos  ab  Isaae 
juvet  pnmens.  t6td.  da  cceiestia.  66).  AO^ec^uicarnalisuc-   effossos,  quid  significeni,  509,  1021. 

ifimiliani  monacbi  coDversio  mira-    cumbentesjumenta  dicuntur,  766.  Alluvione   paulatim  consomi  ter- 

bili',  1610.  Afflictiohominemapeccatoreirahit,    ram.  quid  sit,  401. 

^miliana  amita  8.  Gregorii  virgo  259,516.  Afiliciio  hic  certa,  quantum  Altare  de  terra  Deo  facere.  qaid, 
boni8operibu8devola;1642.iEmilians  duraiura  sit,  incertum,  17.  Afilictio  93.  Altaris  sacrificium  iaeraeocuo. 
felix  (ransilus,  164  '.  ru;/at  vi(ia,99.  Xfiliciionum  hujus  vi(aB    710.  Aliare  Dei  est  mens  beoe  Tivea- 

Aerdiciturccelum,  66.  Aer  ex  cceli    u(ili(a8,  211.  Optimo  Dei  consilio  hic    tium,  1327.  Duo  Taheroacuii  allaria, 
qoalitate  disponitur,  i27.  Aerrespeclu    afiligimur,  ne  viam  nro  palria  diliga-    quid  sihnificent,  1428. 
eoeli  dicitur  infernus.  435.A6re  mcn-    mus,  744.  Afilicti   aliorum  nfilictioni       Altilia  unde  dicta,  1636.  Altiliacor 
tessBcuIarium  hominumdesignantur,    compali  di8cunt.419.In  hac  viia  nffli-    significent  PatresN.Te8(ameo(i,t639. 
885.  ctionesnece88ari8e,424.  Affligi  in  hoc   Qui  sint  tauri  et  altilia  occisa,  ibid, 

iCssignificatcordahominum  insen-  mundo  bonos  non  putant  impii,  469.  Altiiudo  animi  iovlsibilia  acaetema 
sibilia,  ?22.  Et  perseveraniiam,  1124.  512.  Afflictio  purgata  peccato,  et  me  intuentis.  23C.AUitudiaes  terrae,  qua 
JEs  sonansdicitur  qui  bona  loquens  ri(a  auget,  516.  Afflicii  cordis  est  dc  sint.  1040.  AUitudo  est  caelestis  regoi 
non  sequitur.  1063.  ^s  candens  cst  incognislissibiDeum  in(errogare,747.  promissio,  >220.  Altitudo  saocCoroa 
prsedicatio  accensa.  1194.  Ex  aere  Afflicdo  moderata  lacrymasexprimit,  esi  fides  invisibilium,  1409. 
candente  nrodeuntes  scintillas,  quid  immoderata  subdicit,  330.  Affliriionis  Amaleciiainterpreiaturpopo/os/tm- 
signent,  iitd.  Iocusestvi(aprse8en8,663.Afflictorum    bcns,  1622.  Quid  sigoifioet  poputus 

iGstmare  se  alicujus  Yirtutis  nemo  diversitas,  557,  558.  F<d«  Adversiias,  lambens,  t!»td.  Puer^gyptiosa  Do- 
debet,  760.  Tribulatio,  Flagellum.  mino  Amalecita  in  via  aeger  relictot. 

iBstus     designat    persecutionem,       Agabi  prophetia,1157.  auid    significet,    173,  162%.    Davit 

935.  Pondus  diei  et  aestus  portare,  Agere  dissimulans,  licet  recte  offe-  Amalecitas  convivanles  gladio  perco- 
qnid  sit,  1512.  rat,  peccat.82.  N  insolumintuendum    tiens,  quid,  1622. 

J3(a(e8  hominis  variae.  388.  8icut   quodagimu8,sedeiiamrumquantadi-       Amari  summa  et  inftma  slmol  et 
corporis  ita  et  mentis  aetates  sunt  va-    8cre(ione  agamu8, 83.  Omne  quod  hic   aequaliter  non  possunt,   561.  Amare 
riae,  f^td.^tates  suas  mundus  habet,    agitur  poena  et  miseria  e8t,  192.  Per    nemo  potest  quod   noo  «^redit,  1318. 
sicnt  hominep,1ll5, 1510,  1511.  Mun-    hoc  quod  foris  agiturquidqiiid  in(u8    Contra  hujus  swculi   amatores,  630 
dosenescentecrescuntejustribulatio-    lalet  aperitur,  495.    Vide  Operari,    Fi(/e  Di  igere. 
nes,  1115.  In  singulis  setatibus  ceu  in    Opera.  Amarum  etdulce  simnl,  t280.Qoid 

totidem  nocds  vigiliis  excubandum,  Agerquid  8ignificet,524.Agro  mun-  sit  Deum  scribere  amariittdioes,  387. 
1483.DiversaB  hominisaut  mundiajla-  dussignatur,  1003,  1076,  1488.  Quid  Quae  sit  sapieniis  amaritodo,  587. 
tes,  diversis  diei  borisssignificatjc,  siioperepraeparato  agrumsuum  exer-  1279.  Ponere  sibi  amaritodioes,  good 
1510,1511.  ifBstas  nostra  ad  senium    cere,  351.  signiflcet,  1054.    AmaresciC  iibi,  coi 

usque  viget,  postea  quotidie  deficit       AgnclisS.  Eucomium,  1473.  Quan-    Deus  sapit  1280. 
1115.iEta8  Folida  in  praedicalore  re-    tus  ex  ejus  fordtudine  nobis  pudor,       Ambitus  sunt   infioita  mala,  786. 
quiritur,  P84.  ibid,  Ambitioni    suaa   duo  bomiouffl  ge- 

iEternitas  peranno8men8orata.857.       Agnoitae  baeretici,  qui  sint,  27.  His    nera  serviuni,  649. 
TemporaIiaaet(*miscomparata,angusta    minime  favit  S,  Gregorius,  28.  Ambulare  in  vacuum,  quid  811,230. 

sunt  e(  con(tmnenda,  133,  236.  391.       Agnus,Agnorumet  hoedorum  in  iu-   Ambulareiovia  vlnearom.qoidsigBi- 
Desiderans  seternalassaturab  amore    dicio,  discretio,  383.  Agnum  oomede-    fice(,    531.    Ambulare    aote   fMdemt 
temporalium,  134,  264.  393,  497,  985,    re,  quid  si(,  645.  Reliduum  ejus  igni    1198.  Coram  facie,  1204. 
1279.  Locusnosterestlux  aeterna,  134.    coneumere,  quid8ignificet,t6u/.  Agna       Amici  quandocjue  appellaotor  ad- 
Amorinchoatusaul  perfectusaeternu-    pro  peccato  oblata  significat  innocen-    versarii,  98  Amicum  m   adrersilAte 
rum  invidiam  minuit  et  necat,  180.    tiam  activae  vitae,  148.  Agnum  in  una   despicientis   quanu   iniqottas,    234. 
iSternisinhians  nihiltimet  amundo,    domo  comedere,  quid  sit,  1148.  Qui    Amicus  io   adversiiate  cogooscitor, 
356.Vitsebrevi  8ucceditseternita8,pro    lupus  habitet  cum  agno,  1342.  Agni   234.  Amicus  quasi  animicusios,156i. 
meritis,  vel    beaia,  vel  mirera,   402.    sanguinem,  nonjam  audiendo,8ed  bi-    Vulnera  ab  amicis  inllicla,  graviora, 
iCternitas  in  intentione,  temporaliias    bendo  discimus,  15J3.  Super  utrum-    1614  Amicusin  Deo,iaimicu»  propter 
in  U8U  nobis  esse    debet.  489,   1320.    que  postem,  qui  ponatur,  tdici.  Qui  in    Deum   diligendos,  1466,  1560.  1640. 
Qui  petit  ore,  et  non  corde  desiderat    8uperliminaribu8domorum,1534.Quid    Amicum  quenidamvocal,elreprobal; 
vitam  aeternam,  clamans  tacet,  718.    sit  carnesagni  nocie  edereassas  igni,    quia  amicus  per  fldem,  et  Doo  amieos 
Lux  aeterna  quae  sit,  777.  Quaedam    t^td.  Azimi  paaesetlaciucaeagresies,    erat  per    operationem,   1611.    Vide 
aeterna  futura  sunt,  sed  non  Cuerunt,    quidsignificent,  ibid.  Carnesagni  nec    Chrisii  amici. 
857. — Poenarum  seternitatem  non  cre-    cruda)  nec  aqua  coctae  sunt  edendae,       Auior  pigraa  mentea  asepead  opas 
dunt  reprobi,  a  diabolo  decepti,l]32.    sed  summaergaCbristum  Deumreve-    excitat,  208.  Poena  ioterrogai si quie- 
Pcenarum   et  praemiorum   seternitas    rentia,  1535.  Gaputagnicum  pedibus    tusquisveraciieramat,  lO.  Nooaoiil- 
astruitur.  1132.i£ternitati8  perfectio    etintestinisvorare,  quidsil.t^td.Cum    tiiursinedolore  quod  cum  araorepos- 
numcro  septenario  signiflcata,  1150.    omnia  Dei   mandata  intelligendo  et   sidetur,  19, 1006.  Macbina  mentis  eM 
Ante  nosaeterna^temporaliasunt  post   operando  penetramus,  nihil  agni  re-    vis  amoris,  209.  Mensura  amortsett 
uo8,l  198. Ad  aeterna  anhelare  est  ante    manel  usque  mane,  ibid  Henesaccin-   cognitio,  1409.  Amare  soperiora.8or- 
fociem  suam  ambulare,t6t£^.  iEterna    ctos  habere  agnum  comedendo,  quid    sum  ire  est,  490.  Via   amoris  1540. 
non  sapiunt  terrena  amantibus,  1 :63.    sit,  ibiU.  Quidf  sit,  caiceamenta  in  pe-    Probatiodilectioois  exhibitio  est  op^ 
Animae  ad  aeterna  restimentis.  sod  ad   dibus  babere,  1536.  Cur  comedentes    ri8,l575.  Amor  nonquam  esl  oliossi^ 
ima,  pondere  mortalit  tis  relabentis,    agnum  prius  renes  accingere,  quam    l576.Amor  vetus  qui  mentem  repk- 
angustias,  1318.  Post  vitae  prffisentus    baculos   tenere   praecipiantur,    tbtd.    verit,  flelibus  cructaL    1578.  AflMf 
augustias,    aeternse    latitudo,    1341.    KtVe  Pascha.  flamma  est,160i.Amor  inieriorviDai 

^(ernitatis  dies  cur  octava  dicat4r,  Ahiae  propbetae  verba  dura  ad  uxo-  quandoque  dolorem  carois,  1445.  Yis 
1341.Damu8  partem  septem,  nec  non  rem  Jeroboam.  1177.  Ahice  animum  amorismultipIioaUnqui8itiooeai,t51i 
et  octo,quando8ic  temporaliadisponi-  prophetise  spiritus  tetigitexpraisenli  Ftde  Dilectio.  —  Fundilus  reoediis 
mu8,ut  ad  aeterna  pervoniamu8.l342»    simulct  futuro,  tbtd.  malo,  qui  examore  Dei  coepil  wiu 

Ad  haecper  dupiicem  charitatem  per-  Ala>  spiritales,  quae  sint,  769,1235,  peccare,  29.  Vid9  Coolritio.  Coover- 
venitur,  t^id.  Qui  aeterniialem  dili-  1274.  Ala;  dua;,  quid  signent,  12U2,  sio.  Dolenti  ex  amore  Oai  pravaloqoi 
gont,  cuncta  temporalia  in  u8u,non  in  1233.  Quidsit  se  invicem  alis  percu-  metuit  adversarius,  94.'Ooo  plss  ii 
affectupo88ident,1387.Con8ideratione  tere,  769,  Afae  Dei,  quid  signiOcent,  amore  Dei  roboramar.  eo  magts  ds- 
ae(ernoruro,prae8entia  suni  ordinanda,  1050.  Alae  animalium,quid.l  1 14.1233,  flcimus  a  propria  virUlle,  n^.Aoima 
1649.—  .Aiernitas  non  habet  praeteri-  1274.  Ala8  deponere,  quid,  1144.1241,  Deum  eo  magis  luelQil  et  dili^il.qso 
tum,  vel  fuiurom,  1?7,  521,  666,  1508.  1242.AI8B  duaequibus  corpus  yelator,  altios  in  Deom  eievator,  182.  Cords 
iiilterDa  aegre  discimus ;  quorum  cito   quid  signent,  1233.  Sonitus  alaruio,    Dostra  maie  sana  santy  eum  auUo  Dei 


1349  INDEX  IN  TRIPLICEM  S.  GREGORII  MAGNI  VITAM.  1380 

amore  ftaucianlur.200.Prsestatamare  sine  Oco,  1581.  Tanlo  amorc  Oci  ct  creati,  1071.  Aa^^ulica  nalura  mutabi- 

Deum  ut  patrem,  quam  ut  Ouminum  proximiquidam  ardent,  ulGberubim  lis  creata  est,  170.  Angeiice  et  bu- 

serviliter  formidare,  217.  Tanto  8oli-  jure  dicantur,  1607.  In  Oei  amorcm  manae   natur»  dtstinctio,  39.  Angeli 

dius  diiigimus  Oeum,  quanto  propier  suspendidebemus,  etproximoincba-  sunt  iocorporei,  41.  Angelus  solum- 

Deum  nos  et  nostros  utilius  negligi-  ritate  sociari,  1379.  Chantasin  proxi-  modo  spiritus  est,  108.  Angeiicam  na- 

mus,  232.  Solo  amore  digna  Deo  red-  mum  per/ecia  csse  potest,  secus  in  luram  Oeus  libero  arbiirio  donavit, 

dimuspro  ejus  donis  obsequia,  318.  Oeum,  1409.  — Amor  propinquorum  170,  1230.  Arcbangeli  praesunt  ange- 

Amor  iJei  t^ium  vitae  parit,3l8.  Uo-  inordinatus  revocatadlaqueossseculi,  lis,  127.  Archangeli  summi  nuntii  di- 

siiam  incendimus  cum  igne  amoris  231.  Propinquos  Oei  causu  debemus  cuniur,  1604.  Angelica  nalura  unde 

dinni  ardemus,  326.  Sermo  divinus  despicere,  odisse  nescire,  231.  Pro-  fiat  immutabilis,    170,   791.    Angeii 

praecipiens  Deum  dilif^i,  non  solum  pinquis  plus  caalcris  prodesse  debe-  summe  concordes,  aui  dicantur  inter 

ex  auo,  Fed  etiam  ex  quanto  amore  mus, salvoadOeumprogressu  nostro,  se  confligere,  541.  Una  est  angeio- 

alK  diligendus,  indical,  3)0.  Ex  poe-  232.  Sancti  viri    amore   spiritalium,  rum  confligeniium  vicioria,  sui  super 

naiitimoreadamoremestredeundum,  ipsaminsepropinquorumdilectioncm  se  opificis  voluntas  samma,  542.  An- 

987.  Homo  amisso  Condiloris  amore,  vincunt,  ibid.  Mens  nec  dura  sit  in  geli  ab  omni  labe  mundi,  non  homi- 

caiorem  cordis  amisit,  390.  Corda  di-  propinquos,  nec  remissa,  ut  inQecia-  ne-s  590.  In  statu  gratide  iminutabili- 

vino  amore  vacua,  diaboius  possidct,  tur  plus  tacia,  ibid.  ter  suni  confirmaii,  884,  1073.  Ange- 

547  Amor  Dei  et  amormunai  uno  in  Ampbora   levata  inter  coelum   et  los  sursum  flrmavit  Ifilius  Oei,  homi- 

corde  non   capiuntur,  563.  Quanlus  terram,  auid  sigoificet,  462.  nes  deorsum  redemit,  1322.  Primus 

Dei  erga  oos  amor,  qui  nec  deserit  Amygualifloie.quidsignetur,  1017.  angelus  sic  conditus  est,  ot  Deum  ca- 

D08,  dum  a  oobis  respuitur,  957.  06  Ananehei  Dei  gratia  interpretatur,  ste  timeret,  1134.  Oicitur  principium 

Deo  suaviter  loqui  docet  amor,  1267.  798.  viarum  Oei,  1071.  Bignaculum  simiii- 

Ad  amorem  Oei  non  pervenitur,  nisi  Anathema  apud  HebrsBos  dicitur  tudinis  Oei,  1004. — Angelorum  scien- 

priuafldes  teneatur,  1348.  In  quantum  alienatio  apud  Ijatinos,  G82.  tia  quaiis,  39.   Ascendere  et  descen- 

quisque  amat,  in  tantumadingressum  Ancbora  cordis  est  pondus  timoris,  dere  angelos,  quid  sit,  42,  163.  Ange- 

e<Bli  propinquat,  1360  loOeiamorem  208.  lorum  locutio,   et  vox,   ibid,  Aliter 

suspendi  debemus'  etproximoin  cba*  AncilUs  suisDominusligavitLevia-  Deus  ad  angeios,  alitcr  ad  Deum  an- 

ritate  sociari,  1579.  In  dilectione  Dei  than,  1095.  Ancillae,  quas  sapientia  geli  loquuntur,  41.  Vari»  Dei   spiri* 

tenenda  est  fides  et  vita,  1404.  Cbari-  misit,  quid  signent,  1096.  Anciilae  di-  tuumque  locutiones«<6t^.  Quodmodis 

las  in  Deum  bic  perfecta  esse  non  po-  cuntur  praedicatores  per  formidinem,  Oeus  per  angelos ioquatur  hominibus, 

test,  1409.  Hic  charitas  dicitur  ignis^  amici  per  fidem,    negotiatores   per  894.  Aliquandoimaginibuscordis,  aut 

in  c(bIo  caminus,  ibid.  Amor  Oei  titu-  actionem,  ibid,  corporis  ocuiis  per  angeios  ostensis, 

lusestdivinae  possessionis.  1544.  Di-  Andreas  apostolus  quam  cito   ad  loquiturOeus,  895.  —  Angelorum  nu- 

▼iui  amoriseflectus,  ISn,  1574.  Iloc  Gbristum  conversus^   1450.   Festum  merus  finitus  Oeo,  hominibusest  in- 

amorisigne  decoquilur  rubigoculpae,  ejus  oelebramus  ut  oportet,  imiundo  flnitus   542.  Assistunt  Deo  a  dextris 

1547.  Amor  ipsenotitia  est,  1562.  Ar-  quod  colimus,  1453.  Relictis  tempo-  et  a  sinistris,  54.  Apparentes  in  cor- 

ffumenta  diviui  amoris,    1574.    Qui  ralibus  mercentur  aeterna  sancti  An-  poribus  assumptis.  cur  angel  et  Do-> 

Deumdiligit,  jam  habet  ipsum,  1575.  dreae  exemplo,  ibid.  Qui  nondum  po-  minusdicantur,  895.  Oeus,  vei  Pater, 

Probatio  diiectionis  exhibitioest  ope-  test  propria  relinquere,  saltem  aiiena  vei  Spiritus  sanctus  nunquam  dicun- 

ris,  ibid.  Quanta  dignitas  habeniis  non  concupiscat,  1453.  tur  angeli,  sed  soium  Filius  per  In- 

Deum  inhabitantem,  1576.  De  amore  Angaria.  Infructuosa  sunt,  quaeper  carnationem,  896.  Curangelica  naiura 

Deivitaestinterroganda,  i6t£f.  Modus  angariam  fiunt  bona,  277.  Cives  Je-  non  reparata,  sed  bomana,  108.  An- 

amandi  Oeum,amare6inemodo,  1639.  rusalem  aliquando  angarias  Babylo-  geli  eleoti  tenebras   malorum  nobis 

Ftde  Cbaritas,  Oilectio.  —  Christus  niae  solvunt,  589.  indicant,    110.    Oiabolum   in    puteo 

noluit  timeri  ut  Deus,  sed  ut  pater  AngelusGraece  nuntiuscstLatine,  abyssiclausum  premunt,  111.  Manue 

▼oluit  a  nobis  amari,  317.  Chrisius  1455,  1547,  1604.  Angeloruiu   voca-  viso  angclo  timidus,  et  ejus  uxor  au- 

angeios  per  divinitatem,  hominos  ju-  bulum  nomenest  officii,  non  naturae,  dax,  quid  sigoificent,  164.  Angelorum 

stos  per  bumanitatem  sui,  igne  amoris  1604.  Filii  Oei  vocantur  electi  angeli,  alti  assisiunt,  alii  ministrant,  542.  No- 

tuccendit,  1247.  Cbristus  quam  solli-  30.  Oicuntur  reges.   127.   Gonsules,  mina  et  officia  singolorum  ordinum, 

cite  querendus,  1546    Quid  sii  Ghri-  ibid.  Principes  gentlum,  541.  Oei  mi-  1605.  Angeloriim  ministerta  nobis roi- 

stum  quaerere  per  noctem,  ibiU,  —  lites,  542.  Oieset  menses,  quo  sensu  nime  cognita,  550.   Deo  serviunt  ad 

Amori  erga  proximos  adesse  debcnt  dicantur,  109.  Angeli  dicuntur  coiu-  adjutoriumboni,maliadprobationem, 

patientia  et  beoignitas.  241,  1404.  Si  mnaecoeli,  550.  Oicuntur  aurum  obri-  53.Gurangelielectinoninterrogentur 

altem  defuerit,  amor  non  est,  242.  8e  zum,  590.  Astra  matutina,  cur  dican-  undeveniani,40.  Angelosascendentes 

quisque  in  altero  cogiiet,  et  amet,  tur«  909.  8ilices  praerupti,  1041.  Ru-  etdescendentescernere,  quldsit,  163. 

205, 1205.  Proximi  dilectio  cavet  no-  pes  inaccessae,  ibid,  Vocantur  decor  In  Oeicontemplationecontremiscunt, 

oere,  curat  benefacere,  340.  Hsc  duo  el  ornamentum  Oei,  1051.  Angeli  Ec-  551.LaudantOivinaiuRedemptorispo- 

prsecepta  quot  modis  praestentur,  341 .  clesiarum  Asiie  sunt  praedicatores  po-  tentiam  in  fine  mundi,  cum  hominibut 

Justinon  solum  profectumsuum,sed  pulorum,  1122.Aquaeincoelodicuntnr  redemptis,    909.    Angeii   ministrant 

etiam  aedificationem  proximi  in  onini-  angelorum  agmina,  quibus  coeli  su-  Christo  Deosuo,  1494.  AngelusOomi- 

bus  querunt,  383.  Impius  sibi  male  penora  teguntur,  1353.  Angeli  nona-  nicae  resurrectionisnuntius,  cur  veste 

▼ivendo,  non  potest  esse  pius  alteri  gintanovemoviumnominesignantur,  candida  coopertus,  1556.  Cur  vultus 

miserando,  624.  Sine  charitate  nulla  1601.  Novem  ordines  angelorum,  no-  ejus  ut  fulgur.  1527.  Cur  duo  an^eii 

sunt  opera  bona,  643.  Nbn  videt  quo  vem  lapidibuspretiosiscomparantur,  videntur    in    loco  corporis  Domini. 

tendat  pedem  boni  operis.  qui  oculum  1604.Praecipuorumangelorumnomina  1547.  Quid  sit  angelus  ad  caput  et  ad 

perdidit  dilectionis,  695.  Sapienti  do-  explicantur,  t6td.  — «  Angeli  quantae  pedes  sedere  corporis  Christi,  1547. 

norum   suorum   distributione,   Deus  sint  subtilitatis  39.  Loco  circumscri-  Duo  isti  angeli,  duo  Testamenta  si- 

cbaritati  cavet    et    bumiliuti,    90i.  pti  sunl,  t^id.  Angeii  suntspiritussi-  gnificant,  tOi(<.  Aiiud  est  mmistrare, 

Amorergaproximum,noa  lingua,sed  muletcorporacomparative,  ibid.  Qai  aliud  assistere,  1608.  Angelorum  mi- 

opcribus   prol>atur,    1355.   Hbnorum  angelus  est  animal   rationale,   1468.  nisieria,  1604.  Qui  in  Ecclesia  haec 

operum  exercitio  mens  in  proximi  Oeus  condidit  novem  ordines  an^celo-  imitentur  ministeria,  i606.  Qui  se  ad 

amorem  dilalatur,  1379.  Exboriatioad  rum,  eihominem  dccimum,  1603  An-  nulium  cx  Angelorum  ordinibus  per- 

dilectionem  proximi,  1581.  Qua  di-  geli,  archangeli,  viriutes,  etc.,  ibid,  tinere  cognoscit.  gemat,  1607.  Oeus 

scretione  parcntes  etpropinquosdili-  NovcmordinesexScriptura  sacra  no-  per  angelos  vindictam  exercet,  1637. 

gere    et     odisse    deoeamus,     1623.  minatim  recensentur,  1604.  Angelo-  Angelorum  agmina  sunt  exercitus  re- 

Amandoodit  proximum,  qui  sic  oum  rum  agmina  sunt  nxercitus  regis  oo-  gis  nostri,  ibid.  —  Angeii  malis  ca- 

odit,  sicut  animam  suani,tlpt^.  Men-  stri»  1637.  Uiramque  naturam  sui  ca-  dentibus,  territi  sunt  boni,  et  timore 

sura  amoris  poximi,  1639.  Amor  pro-  pacem  angiHicam  et  humanam,  Deus  solidati,  1121.  Qua  ratione  tunc  pur- 

zimi  ad  duo  praecepta  derivatur,  340.  creavit,  1603.  Ad  expressiorem  Dei  gati.t6i</.  Aliiscadentbus,caBterisda- 

— AmorDeietproximiamor,  quidsibi  similiiudinemangelisuntcreati,  16*)4.  tum  est  utcaderenon  possent,  tMJ., 

invicem  praestent.  223.  Duabus  alis,  Angelorumordinesalii  aliissuntsub-  884,  107  3.  Inextremojudicio  >isibiii- 

quibus  velanlur  animalium  corpora,  diti,1607.Qusdamangelicisordinibu8  ter  apparcbunt  cum  Christo  veniente 

sijgnatur  amor  Oei  et  proximi,  1233.  spcciulia,    caeteris  suut   conimunia,  e  ccelo,   1437,1519,1558.  Cur^  nato 

Bignatur  eiiam  cocco  bis  tincto,  1501,  1608.  Quae  ex  parte  ab  omnibus  ha-  Oomino  angeli,  non  alt>is  vestibus, 

t640    Ouo  sunt  praecepta  charitatis,  bentur,   haec  plenius  iis  data  sunl,  seJascendentevestiti  dicuotur,  1573. 

1(54,  1640.  In  proximi  amore  discitur  quorum  nomen  acceperunt,  1609.  An  —  Angeli  beati  Deum  intueatur,  et 

•pior  Dei,  1554.  Ncc  Oeus  vere  sine  gelus  et  bomo  simul  creati,  1056.  sitiunt  intueri,  602.  Angeli  Creatoris 

proximo,  nec  proximiis  fore  diUgiliir  Angeli  intor  OBines  oreaturas,  primo  fooiem  pleno  oontempUri  nonpoisttal 


i3o3                         LNDEX  L\  LIBROS  MORAUUM  ET  IIOMIUAS  S.  GREGORIL  133i 

Anlichristi  tenebr»8unt,  in  i|ua8  cum  Anxictate  mens  laborans,  in  allum  sed  perfectis  myslica  ct  alla  praBdica- 

iniquis  delrudclur,  446.  Antichrislus  est  ferenda,  263.  verunt  apostoli,  1391.  Porlaa  nobis 

ab  electis  arguendus,   497.  Propler  Aperire  oculos  Deo,  quid  sit,  301.  cxieriores  sunt  simul  ct  inieriorcB, 

peccatapopulorumregnaturusest  Ad-  ^   Apes.  quisignificentblandosctma-  1392.  AnteChristircsurrectionemad- 

tichristusj  806.  In  manu  Antichristi  liiiosos,  1258.  bucerantcarnales,t440.  Apostolorum 

dolumdingi.quidsit,  827.  Anlichristi  Apocri8iariinomen,munu8etorigo,2.  alacrilas  ad  sequendum   Ghrisium, 

Buperbia  et  casus,  925.  Antichristusia  Apostata  angelus  diciturmons  cali  nostram  damnat  cunctationom,  1450. 

suDlime  elevatus  stultus  apparebit,  ginosus,  1075.  Multum  reliquerunt  apostoli,  qui  ot 

960. — Anticbristi  iDsidisBexfalsismi-  Qyid  a  Deo  recedunt,  vel  fide,  vel  habendi  desideria  dimiserunt.  1450. 

raculis,  1105,  1131    Sub  lingua  ejus  opere,  sunt  apostat»,  1251.  ^^  <I"i^  fuerint  missi   in  mundum, 


de  ore  ejus   egressa,  non  comburit,  \^t\^  1452.   CgbIi  dicuntur  aposloli,  surreciionem    ad  aliorum    salutcm, 

ni8i  lugnum,  fenum,  stipulam,  1116.  553.  prophetarum  filii,  58l.Ostia  Gc-  i555.Superni  judiciiprinctpatum  sor 

ContraLeviathaneiAniichristumsan-  clesi.ne,  912.  Catuli  Ie®nae,  967.  PuUi  ^i^'  «""^  i^id.  Sic  decebai  coserigi, 

ctorum  robur  videlur  stipula,  1125.  corvorum.  970.   Montes,    1075.   Co-  qui  tanium  pro  Deoconsenserant  hu- 

Nihil  conlra  eorum  animas  potcst,  lumbaj  ad  fenestrassuas.  1.371.  1412.  miliari,  ifeid.ApostoUjudicesdamnant 

1125.  Fuluri  judicii  comminationem  ApostoliinpassioneDominilabiacirca  alios,   vel   libiTant,    aui  semeUpsos 

irridet,  inde  factus  crudelior.   1126.  dentes  facU,  458.  Siellae  pluvise,  858.  damnari  metuebant,  ibid,    Nec  ipsi 

AntichrisU  semita  miraculis  lucebit,  -^Apostoli  praesignantur  per  septem  apostoli  sine  pcccato  esse   poterant, 

1131.  Judaei  conversi  tempore  Anli-  filios  Job,  22.  Aniequam  prajdicarenl  1579.  Aposioli   praBscriim  domorum 

chrisUgravespersecuUonespalientur,  geniibus   Evangelium  apud  fratrem  SpiritusSancU  parUcipea  facti,  1579. 

1295.  Tam  a  suisgcnUUbus  quam  ab  majorem  convivalianiur,57.  Oppressi  Goeli  facU  sunta  spiritu  sancto  apo- 

Blienigeni8,tWd.Tunccoramreprobi8  Synagogae  ruina,  quando  in  passione  s^o**»  I^^^»  Siupenda  in  aposiolis  spi- 

tacere    prajdicatores    compeilentur,  Domini  carnalis  timor  eo»,  exsUncta  ritus  sancti  opera,  1580.  Terrenorum 

ibid,  —  AnUcbristi  sacva  persecuUo,  fide^  dispersit,  60,  1504.  Aposloli  Ec-  hominummentesspirilussanctusfecit 

446.  Tuncsanctis  aderit  coQstantiaex  clesiarum  rectores,  eorumque  Aucces*  coelos,  ibid.  Interduodecimapostolos, 

virtute,  et  pavor  ex  carne.  t6td.  Anti-  gores  dicuntur  reges  et  consules,  131.  unus  fuit  qui  caeteros  probarct,  1638. 

chrislumsignisetostensione  sancUta-  CurDeusanostolosJudaBisopprimi  per  Appetentesillicitavariiscogitaiioni- 

tis  elaium.solusChrlstusdebeilaturuf  ini8it,292.  Praescieniii  Ueianostolosad  I>U8  torquentur.  128.  Durum  cRtappc- 

est,    497.    In  persecuiione  extrema,  yitam  tenuit.a  vita  fidei  more  extin-  terequodcriiciat,2l8.Appetendo8aepe 

malis  Ghrislianis  fidei  lumen  aufere-  clos,  60,  396.  Apostoli  dentes  Christi,  animus  falliiur,  336.  App«tilui  domi- 

tur,  9-23.  Nondesunt  in  pace  Ecclesiae  eo  patiente  virtutem  omnem  amise-  i^ari,  quid  sil,  118.  QuasilatruncutuB 

AnUchristi  tentamt-nta,  925.  Antichri-  i»int.  458.  Rudibus  populis  plana  et  estapj)etiiuslau<lishumanae.304.  Non 

8tu8  equi  ungulas  qui  mordere  perhi-  faciliapnedicanint,  548.  Apostolorum  cibus,  sedaiipeiitus  in  vition  est,  983. 

beaiur,  1016.  Saeviet  in  fine  mondi,  infirmitasanteacceptumspiritumsan-  Edenda  quae  necessitas  quasrit,  non 

•ed  ad  breve  lempus,  1059.  Ex  signis  ctum,  553.  Quibus  ful«erint  donis  et  qu»  libidosuagerit,  f6id. 

quae  faciet,  plus  metuendus.  quam  ex  virtuUbus,   accepto    Spiritu  sancto,  Aquim  fundero  in  flumen  hortis  si- 

pcenis  mariyribus  illatis,  1059.  Tor-  554.  Apostoli  Judaea  perfida  dcserta,  Uentibus,  quid  sit,  273.  Aqua  lavatur 

menUs  crociabit  martyres.  et  signit  Genlilium    conversioni    insu^larunt,  advcspcram.qui  poBniieniiajlacrymis 

coruscabi^  1060.  AliosmenUlisvirtu-  531^   ijsg,  Apostoli  caelibes  antccel-  abiuitcogiiaUonumsordes,355.Aqua, 

tibus    decipiet,  alios    vi  superabit,  lunt  V.  T.  Patres  conjuyratos.    59^.  quidsignificei,  371,607.013, 945,956, 

*6td.,  1109.  Antichrislus  sine  mann  Aposloli,  subductis  propheUs  missi,  <235  Aqua  ligatdin  nubibu8,qui(lsit, 

conterendus,  1061.  Quanta  commotio  qn|  imbres  ct  gurgites   effuderunt,  548.  Aquae  maris  m  utre  congregaise, 

ex  AntichrisU  signis  immineat,  1109.  g^g.  Post  apostolos.  sancti  patres  do-  Qui^  designont,  611.  Qnid  deoursus 

Os  AntichrisU,  suntejus  praedicatorcB  ctrinam  sacram  auxerunt.  ibid.  Apo-  aquarum,  632.  Qul  diainlur  aquae  no- 

lllO.Ardent  permaUtiam,lucentper  stolis.  quossecuU  sunt.  nonsuntsan-  sirae  fideies,  1042.  Quidsit  seminare 

virtuti8simulaiionem,f6(d.  Visis  An-  qh  Patres  praefcrendi.  t6td.  Cur  apo-  superomnesaquas,  1161.  Aqiias  divi- 

tichrisU  prodigiis  elecU  lurbabuntur  8tolidicanturnube8,H59.  JudicesfacU  dere  in  plateis,  quid  sit,  1296.  Quod 

et  titubabunt,  1111.  Quanto  tunc  zelo  gunt  qui  perfecte  judicium  supernum  ^oli  jubeamur  easdem  habcre    tdid. 

aestuabunt  elecU,  1112  Quidsit  AnU-  timunrunt,  869.    Apostoli  ex  acro  in  Aquasappenderemensura.quiilsigni- 

chrislum  facere,  ut  ignis  de  cojlode-  nubes  solidati,  885.  Irrigaio  pnB.Jica-  ficet,  1321   Aqua  significaiur  humana 

scendat,  ibld.  Superbiae  Antichrtsti  tione  Evangelii  mundo  nubes  istae  a  Bcicntia,  1534.  AquampedibusChrisU 

accedet  explendae  neauiiiap  poiestas,  nostris  oculis  (iigalffi,  886.  Apostoll  ^^re,  quid  sit.   1596.  Aqua  designat 

1116  Ante  adventum  AntichrisU,  vir-  prophetis    innfuntur,    eosque    illu-  Spiritu8sanctiirrigationem,396, 607. 

tutum  signa  Ecclesiae  subtrabentur,  gtrant.  901.  Qui  dicanlurosUa  Eccle-  Aquw  significant  populos.   546.  550, 

1118.  AnUchristo  paBViente,   nec  vir-  ^igtj^  912.  Christus  legls  dociores  de-  607,  948,  1235   Quid  sil  bibere  8ub- 


rataacie 

^._ ^ ^  ,       ,        ,               .         comparan- 

omnes  iniqui,  410.  Sunt  etiam  astuU  ApostolidicTirriur  M^uli Tein»  turPairesanUqui.  161*^.  Aquila  volans 

etduplices,  422,  1062.  Jam  membris  ^\^^  967.  in  antris  prius  cubarunt,  ad  escam,  quid  significei,  i6id.,  311. 

Buis  vivit,  et  saevit  Antichristus,  923.  unde  in  mundum  prasdas  aciuri  exi-  PennasaquiiaBassumere^quid  8it,631. 

Membra  8unt  AnticbrisU  suo  capiU  lierunt,  968.  Pullicorvorumsnntaoo-  Quid  aqutlae  nomine  sancla  Scriplura 

conjuncUomnesiniqui,  410.  9-23,924.  sioli.  td  e«<  Filii  judaicae  plebis,  970.  significet,  1038. 

Res  AnUchrisU  (^uoiidie  agitur  apud  puHig  clamanUbus  corvo  esca  pnepa-  Aqutlodiabolumsignificat, 265.547, 

iniquos.  925.  Uuic  juste   Bubduntur  ratur,  t6td.  Per  ova  struthionis  desi-  1186,  1312.  Per  aquilonem  constricta 

faomines  tcrrae  dediU,  952.  AntichrisU  gnaU  apostoli,  1013.  QuosSynagoga  frigore  peccaU  genUliias  desip^natur, 

testes,  muIUJamsunt,  1062.  Qui  sint  genuitapostolos,  deseruitChrisUgra-  886,1373.  Peccatoresaquilonesignan- 

Antichristi  ossa,  et  qui  sint  carnes,  tia  viviticandos,  tftid.  Aposiolorum  in-  tur,  1376,  1385. 

1063.  Ossa  ejus,  cur  fistulis  aBria  com-  igp  flagella  exultatio,  1022  Eos  clan-  Arnaearum  iclis  similes  sunt  hypo- 

parentur,  1063.  Qui  in  corpore  Anti-  gor  lubae.  id  est  Principum  minae  non  critae  labores,  276.  Quid  siiardnearum 

chrisU  sunt  debiliores,  ad  mala  per-  terrent.  1027.  Infirma  mundi  eligens  tela«  lexcre,  476. 

Eetrandasuntnequiores,  1063.  Repro-  Cbristus  diaboli  torUtudinemdebella-  Arare,  quid  significet,  937.  Rhino- 

orum  cum  Anticbriato,  et  inter  se  y|t^  |095.  Ad  praedicandum  Evange-  cerotemadarandumloroalligjre.quid 

noxiaconcordia,  1119. — AnUchrisius  nmQ   soli  assumpU  sunt,  qui  per  se  ait,  tbtd.  Arare  in  primogenito  bovis, 

eat  caput  reproborum»  476.  Ejus  pr«-  non  essent  idonei,  1096.  In  Ecclesiae  quid  sit,  11h4.  Qui  sil  manum  in  ara- 

dicatorcs    comparaniur  taedit,  UlO.  gagena  prius  capU  piscatores,  deinde  trum  mitiere  1198. 

AnUchrisU    DrsDdicatorum    eneciua.  n«r  eos  riieiorea  et  nhiloiienhL  10Q7.  Arbitriumliberui 


9K.  Feliciter  incedet,  960.  bernaculi,  1336.  Apostolorum  divina  liberi  arbitnt  subsequentis  concordia 

AnUocbus  AntichrisU  flgura,  lOGO.  gcientia   major  quam   prophetarum,  770.  Bonum  quod  agirnus  et  Dei  cst, 

Antropomorphitarum    error,  quis,  1348.  —  Apostolorum  in  dicUs  et  In  et  nostrum^  llOI,  1*253.  Gratia  pr»- 

1010.  Quid  Oeu8   mcml^ra  corporea  facUs  pnestaniia,  1367.  Ut  nubes  vo-  veniensfacitarbilriumlibcrum  in  bo- 

1ial>ere  dicalur,  458.  Gur  oculi  etsca-  jant,  1371.  Quasi  columb»  ad  fene-  num,  1250. 

pulac  Deo  tribuantur,  1050.  ttrag  suas,  ilnd.  Non  incipienUbus,       ArboretlardiuBcresccntesdia  per- 

Patrol.  LXXVI.  43 


i-j  LNDEX  L\  LliJK(J:i  jIUUAUUM  ET  HOMILLVS  S.  GREGORJL  L3.j6 

(Jjn..  .., '  i   .  A  liii-ii-iioniparainur  ho-  AiTOgantesLuciferum  imilanlur,737.  bum  Dei,  ncc  inde  proticicmhiiii  p.;ri- 

iniiU!^i.Mii)(la:ii,  030,  G3t.  Arboris  cx  Scieniiam  ostcntanK^uamnonhabenl,  ctilum,  1465,    1489,   1500.   Qui   nnnc 

srmi.ioprodiiciio/iuaniummiraculum  733.Voces  Kcclesiae  sibi  dici  dissimu-  Deum  non  audit,  nec  ipsc  in  judicio 

\\Vj\,  Arbori  infructuosai  qnam  justo  lant,  ibid  Scienliam  abscondere  ne-  audictur,l479.Quidsic  audire  vcrbjin 

Dominiis  succisioncn    comminetur,  sciunt,  739.  So  plenos  Spiritu  sanclo  Dei,  1506.  Qui  vult  audita  intelligfTe 

1C83.  Sublus  arborem   infructuosam  mcntiuntur,  741.  Arrogantium  super-  qua)  jam  audivit,  impleat  opere,1539. 

terra  manens  slcrilis,qiiid  signet,t/;/d.  hia  in  doccndo,  74'2.  Arrogantium  si-  Nisi  Spiritus  sanctus  cordi  adsit  an- 

Qui  iniiijitur  cophinus  stcrcoris  adra-  mulatio  in  loquendo,  743.  Arroganles  dienti8,otiosu8estscrmodocloris,t377. 

dicom  infructuosjparboris,  1584.  plus  appeiunlarguere,  quamconsola-  CurquiMoy  en,nec  prophetasaudionC, 

Aiv:a  inclinataet  Levitespercussus,  ri.746.  Arroganies  doctorum  sneciem  ne  quidem  mortuos  resargentes  8int 

eam  <i,^«re  volens,  quid  Mi^mificent,  sumunt,  778,  845.  Arrogant(?s  humili-  audituri,  1658. 

1  iU.In  arca  lox.virga  ot  manna  simul,  latem  simulanl,778,8ll.  AQlictis  com-  Auguria  detestanda,  262. 

quiil  .«^i  rniiit,   041.  Non  dcclinant  a  pati  nesciunt,8l4.Alios  reprehendunl  Aura  lcnis,  quid  s\t,  leS.  Car  vox, 

reclo  iiincrc,  qui  arcam  Dci  portant  mcntiendo,8l8.Arrogantes  audiri  vo-  Dei  aura  lenis  dicatar,  liJi*!/. 

in  incfii,^,  lOCO. —  Arca  No(;  fij^ura  iunt,  830.  Laudibus  humanis  pascun-  Aurem  aperit  tribuIalio,815.  Anres 

Kccksia?,  i:  'i9,  1638.  Cur  lata  ubi  be-  tur,842.  Aliena  de?piciunt,  suamiran-  obturai-e  ne  audiant  sanguincm,  q»iid 

slias  ;    auv(usia  ubi  habuil  homincs,  tur,  8i5.  Sub  religionisobtentu  iniu-  sit,755.Aurera  serrisubulapcrforare, 

t6j(/.Quidsi^'nificet  arcaad  unumcu-  mescunt,  8^6.  Plus  injudices  quam  quid  designct,1197.Aure«  spimales  a 

biiuin  in  summo  angustata,  ibid.  consolatorcs  videri  volunt,  852.  Arro-  cainalibus,  quantam  di8crepeDi,1320, 

Arcturus.  cur  Ecclcsiam  dc.^ignr^t,  g  mtes  bona  quaedam  dicunt,8cdcaute  1489. 

201   HiO.  Et  gontilem  populum,  i<78.  audicnda,  853.  Arrogantcs  dicuntur  Aurore   ortas,  quid  dcnotet,  /22. 

Qiii'1  siL  Arcturus,  et  quid  &ii;niQcet,  immanes,  803.  Arrogantes  suis  yerbis  Ortus  aurorae  est  tniernae  vcriLUiscla- 

'Jio,  050.  seipsos  condemnant,  887.  Arrogantes  ritas,  ibid,  Aurora  significat  Oicntem 

Arcus  nomino  qua)  significcnlur  in  Duus  nescit.  897.  —  Arrogantia  filia  justi,  550.  Electorum  Ecclesiam.  113, 

Scri;<iura,   03J.  Ipsa  Scriptura  s^acra  supcrbia;,    1052.  Arrogantia  roborat  570.018.  Quandiuvlvimus.aurora  esr, 

aivu5i:<i  Ccci('sia3,27)jf/.Arcn5  pciviT-  viiia,  28?.  Arrogantiae  quutuor  sunt  non  perfectus  dies,  i&td.  Locusauro- 

sus,  quiJ  sij,'ni»t,  833.  Arcus  nominc  spccics,  730.  rae,  quid  sit,  919. 

siuT.aniur  iiisidiiB  longe  fericniium,  Artcs,  qua)  vix  sinc  peccato  exer-  Aurumsapicnliamdenofar.f3f,573, 

1105.  Quid  Dominuscontcrat  arciiin,  ccri  possunt  rclinquenila;,  I5i0.  1470.  Aurum  in  fomace  probtri,  quid 

ibul.  —  Arcus  in  coclo  poslus,  quid  Arvina  de  latcribus  pendens  iniqui  signet,  5^0.  Aurumobscuratum.  quid 

di'.iir)t.i,  1247.  poicntis,  quid  significet.  411.  sit,  580, 073,  886,  lllH.  Aurwmohri- 

Aiva   Lc.icsiam  dcsir^nat,  003.  In  Arundinis  varitc  significationes  in  zuin  sunt  angcli,  590.  Itcm  mcQS,7Q0. 

r.Yriv.  nl.ura  {.n-.ma  sul)  palcis  prcs?a,  Scriplura,    1078.  Arundinetum,  quid  Et  ingenium,  ibid.  Aurum  obrizani 

quil  si.^nKmi,  07.),  879.  10;.8.  ^.Inltiiu-  ginrnft,   1079.  Arundo  vcnto  agitata,  quid  sit,  698.  Auroanimae  Qdclosde- 

dj  ;../n.'aiii;n  maj  ,r  inar.:a,quam  gra-  quid  dcsignet,  1256,  1454.  signantur,  886.  Divinitatia    cUrita«, 

n...ni!n,  8i7,  10;i8.  Pcrsccuiionis  vcn-  Asscnsus  in  labore  est,  descensus  1128.Splcndor  supernae  civitatis.Tfrl^. 

tilaliro  palnR  cxcutiuntur,  921,  i'20.  in    voluptate,  224.  Asccndcre  super  Itcm  charitas,i6ia.  Nitor  gloriailem- 

Ar.MixMuaris  calamilatcs  hujus  vita?  occasum,  quid  sit,60B.De  terra  asccn-  poraliR,i6i<t  lUsm  splendor  sanctilatis 

conjparanuir.^ilS.  Arcna  mari  pro  tcr-  dere  est  dc  terrcna  gloria  superbire,  auro  signifioalur,  tit(/.  —  Aurum  noD 

miiio  posila.  quid  signiUcet,  293.  llio  Ascensus  ferculipurpureus,quid  credere  robur  suum,  quid  sit.  700. 

Ar^'iMUu:n  si^^nificat  scrmonem  Dei  signct  1334.  Quid  sit  ascenderc  ex  ad-  Quid  sit  aurum  ab  aqmlooe  veaisse, 

131,  500,  5(0,  573,  591,  901.  vcrso.1486.  Ascensio  Christi,  quomo-  887.  Quid  signiflcel  aurum  quasi  fu- 

Aif^iUircDcum.  quid  sil,  310,  10i4.  do  facta,  1572.  Fidc  Ghristi  Ascensio.  lum  sternere,  1129.   Auro    a  magis 

Aii't  s  suMi  docioresEcclesia;,  16,  Asinorum  nomine,quiddesignetur,  obiato  Salvatori,  quid  8ignetur.i470. 

00,  i:>Oi.  ItLin  primus  ordo  saccrdo-  o^^  57^  65,  523,  115J.  1161.  Quid  sit  Auster  Spirilum  sanctum  denotal, 

tum,  9j9.  Dominum  seJcndo  asinum  Jcrusalcm  196,  266,  883,  1038,  lfS7,  1312.  Q«id 

Ari.tcs  m  giro  ordinare,  quid  sit,  venire,  24,  1352.  Asinus  fortis  accu-  interiora  austri  si^eot,    196,   873. 

1301.  hans  intcr  tcrminos,  quid  significct,  1422.  Qui  dicantur  habitare  in  tern 

Arius  trrs  D&os  crcdidii,  018.  Arii  25.  Asina;  significantlascivicntesmo-  Austri,  756.  Alas  expandere  adAus- 

do.;nia  rcfclliiur,  1071.  tus,  aut  cogitationessimpliccs,30,05.  Btrum,  quid  sit,  1058.  Quid  silad  Au- 

Aiiolantii  (icccatum  dicitur  inobe-  Asini  primogenitum  ovc  mutare,quid  stralem  viam  faciem  iniendere,  I4r2. 

dicniia,  UOm.  8it,870  Asinuscst  symboLumluxuriaBy  Austri  nomine  Judo^a  sigoatar,  <86. 

Arisiis  similcs,  qui  sint  mali,  510.  228,870.  1101.  Quid  sii  asinas  possi-  Auxilium  divinum   nanqaam   deest 

Guiliarisuo  triiurafranguniur,  grano-  dere,  SO.Asina  Baiaam  verba  ratio-  justis  afnictis,661.HomocorruptibiIis 

rum  cindor  ostcnditur,  ibid,  nabilia  cdidit,  855.  non,  nisi  auxiiio  Dei,  incorruptioais 

Arma  poccaniiuinsuntmcmbra  cor-  Aspis  parvusest  wrpens,  475.  Fel  statum  conseqoi  vaiet,  400. 

P'jri\:i:>.!  Armacumjaculissunt  mira-  aspidum,quidsignificet,  474.  Aspides  Avaritia  omnium  malorum  caput, 

cuia  ruiii  pia;ilicamcniis,957.  QuiUo-  parvi,  quid  significent  475.  Quid  sit  462, 646.  Avaritia igm' eomparaf.1,478. 

ininus  corMVin^at  anna.1 105.CiiristiH-  rumperc  ova  aspidum,  476.  Aspidis  Avaritia  ex  duabus  causis  ontur,4^0. 

norum(uaiarma,<|ua3sintpra}lia,1237.  foramendesignatcordainiquorum,555.  Avaritia  nomine   plumbl  sigaificata, 

Aiiiiiil:c  in  cuiiuiii  labcrnaculi  ob-  Assistere  coram  Deo,  quid  sit,  39,  460.  Nomine  ampnoraB  slgnata,  461. 

latLc.  (luid  signiacenl,966.Quid  signet  542,  1608.  Vide  Angelum.  Talentumplumbisigoificatpoaduspec- 

armilla  qua  p^rforaiur  maxilla  Levia-  Assur,  rex  superbus,  Luciferumsi-  cati  avariti83,46i.  Ci  avariiiaimpictas 

tiian,  10o9,  1551.  gniticat,  335.  tenetur,  i6id.  Avaritia  sublevaiur  su- 

Ano/anlcsinEccIesiarectaloqucn-  Assurgcrc  decertantis  cst,  70.  perbia  et  inani  gloria,  462.  Subrep-.i 

tos,  ii:j;uraniur  pcr  Kiiu  aroicum  Job,  Astra  matutina.qu%,909.  Astrorum  avaritia,  vei  pertimorem,  vel  perci.v 

10.  Arro^^aniia  siultc  sapientis  mo-  nomioa  a  quibus  inventa,  293.  Astro-  tionem,  480.  Radix  junipert  dicitur. 

dc>io  comprimitur,35'.).Arrogantcs  se  rum  nominibus  cur  Scriptura  ulatur,  646.  Hadix  omnium  peccatorum,t6i'/. 

aliis  mcliorcs  cxistimant.407.L!]t  pcri-  t^i^.  Astra  non  esse  muada,  qui  in-  AvaritidB  et  superbise  affinius,  13ST. 

tiorcs,  897.  Arrogantcs  doctrinam  cl  telligendum.  256.  Primus  homo  avaritia  tentalus  a  dia- 

morcs  aliorum  carpunt,  735.  Viiani  Astuiia  inimicorum nostrorum  dici-  boIo,etsuperatU8,1493.  Avaritiss  qu^r 

innoccntium  dcspiciunt,  736  Qualuor  tur  pedica  et  decipula,  441.  Qui  in  sua  sint  fiUio,  1036.  Ejua  tentationes  qaa- 

spccivs  tumoris  in  arro^'antibus,t6id.  asiutia  comprehendantur  sapientes,  les  sint,  1037.'Avarum,  qua  raiiooe 

Arroganics  contradicuntEcclcsiicpcr-  191.  Macbinatio  pravorum  pliaretrse  cruciet  avaritia,  128.  Turbam  afTcctio- 

vcrsc  vivondo  sicut  ha;retici  pcrversa  nominc  si^natur,  1025.  num  tumultuantium  in  anima  habet 

dicondo,  7:}8.  Interrogant  quos  corri-  Atrium  est  latitudo  vitm  pnesentis,  avarus,  t6id.  Qui  hic  ardent  igneava- 

piunt,  ct  rcspondcndi  moram  subtra-  900.  Atrinm  tcmpli   a  propheta  non  ritiae,  ardebuntetiam  in  carneij:oit>us 

hunt,777.  Incpta  dicunt  et  roulta,817.  mensuratum,quidsignet;i/^td.  Atrium  gebeon8B,416.Hydropico  et  igni  simi- 

Jusiorum  voccssimulant.quarumvim  antc   frontes  templi,  quid  significet,  lis  estavarus,  441,  478.  AliiaduIalKH 

ignorant,  831.  Arrogantis  mos,  ct  lo-  l359,1426.Atrium  tcmpiicentumcubi-  ne,  aliiaperta  vi,avaritia3studcot,61d. 

quendi  lypus,  845,  831.  Arro^aniia  torum  pcrquadrum,  quid  signct,1426.  Avarorum  miserisCy  479.   Hic  ct  iu 

minoris  est  auditum  sii*!  extoiquere  Audaciam  viaDcidebililatemparit,  8eternummi8erisuni,480.Gursumsuuu] 

majoriSjSi^l.  Arrogantcs  u  Deo  rcpro-  in  via  seculi  fortitudinem,  153.  Vani-  quisque  considerct,  elag.ioscet  po%>' 

haiitur,  807.  Omuis  arrogans,  act  pcc-  tasaudacom  ex  culpa  rcddit,  349.  sibi  sufficere  parva  qua^  iiabet,  I5i?''- 

nitendouvuosoii  culpam  autpcjroundo  Audirc  ct  cxaudirc  qui  diffcrant,  Avescoeli,curdicanlury  60.Cbristus 

pcrcijiit  p<T;nam,  l052.Arrogantiaori-  130.  Audire  auditum,  quid  sit,  86S,  appellatur  avis,  iblZ,Vide  Volacris. 

fz/r  cx  5upt'rbia,i&'V/.Arrogaotes  sunt  Audire  Deum,  quid  sit,  iri5.  Boni  AzymoB  panes  comedere,  quid  ti* 

paupcres,  el  ca^ci,  ct  nudi,  \1S.  — *  aviOLvVoT'vftdotes,1396>Audientiumvcr-  gnificet,  1554, 


1357                        INDlilX  IX  LIRROS  MORALIUM  ET  IIOMILIAS  S.  GREGORTI.  mS 

B  Hebemoth    interpretatur   nnimal,  sunt  opera,  1212.  Bonam  quod,  et 

Dabyloiiiacslcontusamultiludopec-  1055,  1094.  Nomine  Beliemoth  anti-  quando  impLMtectum,    1224.   Bonum 

caotium,97,1271.6imulomne8reprobi  quus  hoslis  signalur.t^irf.  Qiii  factus  quodhabeious,  utilitali  proximivicia- 

Bal)ylonia  dicuntur,  157.  Filia  Baby-  git  cum  homine,  1U56.  Cauda  Hehc-  simimpcndumus,  i2X2.  Non  debemus 

lonisdicilur  men8infecunda,192.Rex  inoth,  quid  signet,  1058.  More  cedri  rcimore  privaiu,  quje  ad  communem 

Ilabylonis  estantiquushosiis,posse8-  ad  alianiiitur,  106'2.  Beheniollf  caput  uiiliiale/n  nobis  surit  dala,  123  ^.  I)e 

sor  iiilima*  confusionis,  229.  Turria  bcrba  est^cauda  ccdrus,  1004.  Dento  bonis,  qu;n  bic  acoipimus,  quam  me- 


rcus  culix,  quidsii,i6W.Transmif;ra-  vcm.id  est  novem  angelorura  oniini-  bonu  Dcnis  malis  laruiatur,  509.  Bona 

tio  Babylunis,  quid  signiticet,  1271.  bus  ornatus,!072.Capaxcbariiaiis  est  nostra  tribus  molis  diubolus  insequi- 

Bnculus  designal  pastoralem  po-  condilus,tZ;u/.Extenius  itt  prologens,  lur,  31.  Bonanostra.ut  Deopiaeeunt, 

tesialcii),  1536.  qui  dicalur,  I073.(>ladius  Behemoth,  30.  Boiia  nosira  ad  Dciim  rcferenda, 

Buliam,  quomodo  jaccns  apertos  quidsit,  iMrf.Qui  montes,  id  ostelali  04,  9J8.  Bonum  facile  deperdiiur,82. 

oculos  hai)uerit,88I.Baiaamab  asina  sinculi  ferant  herbas  Dehemoth,t07n.  Bonaoper.iexcordemundoprocedere 

iucrcpaiu?,  85).Qui  Pergami  docuerit  Sulices  torrentis,  quomoJo  eum  cir-  deb  nt,  112.  Bona  minora  pro  majori- 

Haliiuiri,  92:1.  Cadens  apertos  oculo»  cumdent,   1082.  Ilumo  caplus  est  in  bus  omittenda,  G2G.Dona  minord  non 

habuit,  1260.   Klcvalus  scientia,  sed  oculis  suis,  id  esl  novit  ct  momurdit  semoer  negli;Aenda.tj27.  Bona  omnia 

non    assumplus   vila,    l-.:79.  Balaam  Christum,l085.SapraciBsimas  ejus  in-  Deus  remunerat,  OiJ..?.  Dona  nostra  ex 

ad  horam  compunctus,  mox  ad  ava-  sidias  detegendo,   suncli  velut  suile  Deo  sunt,  7;57.   In   bonis  actionibuR 

rilia.'  nequiiiam  reverlilur,  1490.  nuriis  ipsius  ()crforant,   108').  Cliristi  prius  elatio  cordia  vincenda,  741.  Kx 

Baldad  interprclalur veluslas  sola,  diviniiulem  exploruns,  ejus  verbis  in  scientiibonorumoperumclationasei- 

15.  91,  731.  nafso  conlixu.-;  est,  ct  eaplus,  lOSG  —  lur,  8r>0.  Bonum   bcne  dicerc,  quid, 

BuUuzaris  visio  non  fuit  prophelia,  Bohemoth,   bovi   comparaiur,    IOV>.  11-8.  Bonum    benc  agere,  quid  sil, 

378.  CuudaH«'licmoil),diciturAntiehristu^'.,  1280. — Bmorum   memoria  in   tribu- 

Bulteumrcgum,quiDcusdi8solvat,  1058  Qui  suam  caudam  dilalft,  1059.  lutione  muuma   consolatio,  80.  Bonis 

37'k  B.hemothtesticulorumnervi.quinatn  ti:inporalibu5  bene  utuntur  justi,  2G3. 

Baplismusdelctpeccatumoriginale,  sim,iOG5.  Deheuiolh  ossa,  qua»,  t0f»7,  Kxboni-itemporulibussupcrbiuntma- 

102,313, 491. Culpa  primi  parcntis  per  Dcheinothconsiliu,  qna*,  lOiVS.  liohe-  li,:;r)7.Bona  malis  s;upG  ev»,'niunt,438. 

bapiismum  abluta,  poenas  ejus  tota  moth  niuliosferiro  pfrmitiitnr,  1074.  Jiona  possidere,  quid  sii,  490.  Bona 

vilasolvimus,i^it/.Tingimurin  bapli-  Dchemoth  superbi  serviunt, 107(5.  B-.i-  jusiis,cur  subtrahit  Deus,  511.  Bona 

smo,599.0mnia  peccala  in  baptismo  hemolh  nares,  qua>,  I0s5.  Hohemoth  liujus  mundi,  quuntum  pungani,G54. 

iaxantur,1421.  1517.  Fideles  sumus,  uno  vilio  homines  pereulit  ut  conci-  Qiiollahnre8etaerumnaspariant,tiirf., 

si,  qua)inbaptismopromisimus,opcre  dunr,  et  alio  ligat  ne  resurgant,1002.  Id57. — Bonus  uL  frualur  Deo,dispen- 

iinpleamu3,1570. — Infantcs  sine  bap-  IJcln^moth  leniaiioncs  fraudulenui»,  satorie  utilur  hocsaeeulo,  45.  Cur  hic 

lisrnomorientcs,  qui  puniantur,  102.  iOid.   rifie  Diabolus,  Leviatban,  Sa-  aflli.!jranturboni.77,137.Curaliquando 

Infantes  non  regeneratl,  damnantur  lanas.  prosj)erantur,l38.Bonos  per  malorum 

suppliciisffiiernisob  peccatum  origi-  DcMlum  pati  mystice,  quid  sit,  i?.  persecutionem  puruat  Deus.5ll.Doni 

nale,  303.  Vii/c  Pcccatum  originale.  Dcllum   Deo  plu*ere,  quid  sit,   4S0.  non  partem  a  Domino,  sed  Dominum 

Baplismus  Joannis in aqua,nou  in spi-  Unde bellum jusio homini intestinum,  ipsum partem suam babere desiderant 

iitu  datus,  1458.  Joannis  baplismate  204.  Ad  btdlumsub  Christoduce  pro-  485.Vere  boni  sunt.  qui  inter  malos 

j»eccata  non  remillebantur,  151G.  cedentcs,  hoc  opere  ostendunt  quod  boni  sunt,  17,  673.Bonorum  et  hypo- 

Barachel,  interpretatur  bcnediclio  ore  annuniiant,  991.  Quid  sit  procul  ciilarum  dififerentia,    273.  Boni    cx 

I)(i,735.  odorari  bcUum, 1029,1034,1035. Fide-  contumeliis  acceptis  flunt  meliores, 

Barbam  et  caput   rasisse,  quomo-  liuni  coniraaereas  potcsiatesbellum,  1508.  Doni  soli  nusquam  sunt,  nisi 

do  dicatur  Redcmptor,  61.  i237.  Bellum  contra  vilia  simul  jun-  incoelo,  1637.Bonu8none8t,quimalo8 


901.  Item  et  prophetai,  i^u/.   Dases  tive  se  supponentia,  1504.  Qui  con-  rabuutur  a  malis,  1638  Doni  sine  ma- 

unim.esunt  inteniioncs,903.Non  quid  vcriantur  in  die  bciii,  1412.  lis  esse  non  potsunt  in  hac  \\l^^ibift, 

sustinent  basei«,  scd  ubi  sustinentur  Bcncdicerein  malampartem  quan-  Boni  pauci  sunl.  et  multi  mali,  ibid. 

j)ensandum,)&iii.Bu8esargento  vcsii-  doquc  sumilur,  27.  •  Ki^e  Justus  et  iniquus  comparati. 

Ui\    quaiuor   eolumnas    tabernaculi  hencflcia  Dei  qui  dissimutataccc-  BovcsinScripturavariusigniflcant, 

Hustinentes,quid  bignent,  901.  Bascs  pta,  accipcrc  non  moretur  nova,829.  24,  25,  57,  65,215,218,  1160,  1376. 

ttinpli  leonit;us   ft  bobus   sculpt;e,  BcnignitatisexemplumSamucIest,  Boumjupraconcordes  virtuics  signifl- 

qiti«l  flignitiecnl,  1501.  8')).  cant,30.  Arantes  boves.  quid  signent, 

IJa^ileus  Cr.eee,  dieitur  Latincba-  Benjumin  trlbum,cur  omnislsrael  65.Quid8iiarare  in  primogenitobovis 

sis  populi,  300.  non  pi.reusscrit,  nisi  prius  bisab  ca  280,1 1 84. Quid  sitnonobturareosbovi 

Bcatitudinem  animarum  et  corpo-  percussus,  441).  trituranti,  1160.  Quinquejuga  boum 

rum  rceipiendo,  Ecclesia  Eleclorum  Ber.^iaboedicilurputJUSSPptlmuF,^^  8ignaniquinquecorpori88ensus,lG2l. 

dupliciarecipictinflnetemporum,16.  Bcrsabeclcgcmlilteripsignificai, i6id.  Braclnum,quid  significet,  694  Bra- 

Unu  punclorum  ante  resurreciionem,  Besiia  terraj,  quid  sit,  203.Quidl>e-  chium  Domini  dicitur  Christus,  868. 

post  vcro  duplex  bcatitudo,  17,1153.  stiamontcm  langcre  vetita.signiflcet,  Dritannia  tidei  subdita,  alleluia  rc- 

(^uomodo  in  coMo  inemoriu  peccato-  209.Qui  homo  desinatin  bcstiam,2'28.  sonat,  862. 

rnm    non    olliciat    bealiiudini,    138.  Quid  8int  bestim  silvarum,  876.  Bc-  Bruchus  edendi  ingluvlem  signifl- 

Beatorum  corpnra,  auro  clara,  vitro  stii  agri,  quiddenotet  1003,  107G.  cat,  1113. 

perspicua  deslgnantur,    594.    Beali  Bcthiecm  domus  panis  interpreta-  Butyro  et  melle  nos  Christus  sa- 

Deum  vident,non  in  ciaritatetanium,  tur,  l4Go.QuareChri8lus  in  Bethiecm  tiuvit,  477.  Butyro  pedcs  lavare,  quid 

sed  in  propria  ejus  natura,  GOl.  Deati  nulus,  lOiU.  sit,  615,  610. 

sitieiiivs  !^atianiur,  ct  siliunt  Faiiati,  hlindi  cl  maliliosi,  qui  dicanlur  I3uxus  signiflcat  infantes  parentam 

G02.  Neifi  vident  Dium,  sieut  ipse  se  scorj^ioncs,  1253.  Et  apes,  i6(</.  Cur  fidelium,  1523.  Color  buxeus,  quid  si- 

conspicit,  tiiU.  Qjiine  quod  sine  Dei  ignia  spinas  comburens.  ibiiL  Incrc-  gnificet,  1012. 

visiono  abundat,  inopia  est,  072.  Au-  duli  suni  Deo,  8ubver.«?orc9  inflrmis,  Buzitcs  intcpretatttr  contempttbi- 

roru  ad  iocum   .smim   festinat,  cum  fortibus  scorpiones,  i^id.  lis,  735.  Et  contemptus,  1185. 

stincti  ad  fpiernam  Ruspirant  beatiiu-  Bonamalis  admixta  reprobantur,  13yssus,  quid  felgnificel,  967. 

diiiem,  9n».Sola  Dei  visio  vuramen-  18.1psi8  bonis  qu;o  aglmus,qunmodo 

tis  ncstra^  refcelio  est,  1041.  Sanclo-  ad  dcterius   propinquemus,  32    Sua  \                         ^ 

rum   liect  ini;riia    sini  diversa,  una  recipil  Deus,  non  nostra  auferl,  cum  Cadaver  a  casu  dicltur,  1043.  Quid 

taincn  cstbeatiiudinisvita, 1345, 1512.  bona  amiitimus,5l.Bnni9  transiioriis  signiflcet,  1044. 

D.aiiludodaiursanciisex  hocmundo  inhiantium  vacuus  Iab;)r,230.Terrena  Cad:rc  Spiritum  sanetum.quid  sit, 

rxeuntibus,  127,290,  433,  1513.  Cau-  ju8tinonamani,qnujhabent,203  Bona  Gl.Cudere  recto,  vel   in  faeiem,  qui 

sa  gemendi  iidelibus  estdilutio  bea-  nostra  pereunt,  h  ciiius  releeta,28).  dicantur,  1016.  Cfficitas  mentis  oritur 

liludinis,  2'.8.  Beati  in  cojio,  quibus  Fiuxis  inmlnntur  prafi,  cum  quibiia  ex  desideriis_  terrenorum,    192.  Qul 
Iruanlur.  296  Ad  bealitudincm  jurc 
jurc  suecessionis  vocantur  cum  forti' 
bus   imbccilles,     1166.  Bcatitudinis 

a;terna}  slatus,  l240.r.StatusgIoriije.  compui 


13^9  INDEX  IN  LIBROS  MORALIUM  ET  HOMILIAS  Si.  GREGORII.  1360 


at  mcnti  dura,  311,  315.  Caecilatein    1437.1478.  Caput  bominis  divinitas,  sunt  maculs  expertes,  quot  Bordent 

suam  homo  vultdiu  perpeli,  390.Stu-   26G-Quid  pit  raoverecapul,  419,  1154,  carna!es.5i4  Patriae  coBlestisdeside- 

penda  quorumdam  pravorum,  cliam    1154.  Quid  sil  levare  caput,1437.  Ca-  rium  nesciunt  camales,  577.  Carnafes 

dum  feriuntur,  obduratio  et  cscitas,    pul  in  lapidc  ponere,  est  Cbristo  in-  Scripturanotatsubbomioissea  Aifma- 

493.Malum  quod  agimusoculomentis    nserere,  1G3.  ninatis  nominc,602.Garnalium  proter- 

obiccin  ponit,  653.  Impiorum  ca?cita8       Carbones,  qui  distenl  a  lampadi-  renisquantumstudium,eCproc(Ble8ii- 

quanln,  G53  Deusexcsecat^acsDcitate    bus,    1:208.   Utrisque   signanlur  viri  bus  ardor  nullus,  630.1o  canialiam 

non  libcrando,  SOl.Obcnecaiio  mcntis   sancti,    ibid,    Garbones    significant  cordeChristusultimus  sedei,  in  corde 

ex  peccatis  orla.l290.Caecu8  a  Christo    sanctos  occullos,  tbtd.  justorum  primu8,639.  Garna/es  dolent 

iiluminntus,  si^niflcat  genus   huma-       Carcer  diuboli,  qualis,  2G0.Carcere  suae  mortis  socios  Doa  liabere,   630. 

num,  1440.  Ca;cus  sedens  secus  viam    aliquem  conblringi.  est  eum  non  va-  Carnalium  vitaBdescnplro,653.  Carnj- 

et  mcndicnns,  quid  signet,  ibid.Chri'    lcre  quod  vult,  implerc,  250.  In  car-  ies  veris  bonis  despectis,  ian/Cuniur 

8tusca;cumclumantemaudiitransi(^ns,    cere  sanctos  esse,  quid  sit.  260.  Qui  fluxis  cum  quibus  pereunt,662.  A  car- 

sinns  illuminat,  1442.  Cur  Chnsius  a    male  a^it,  conscieniiam  sibi   carce-  nalisviiaesuppliciisCbrisiuftnoseruit, 

cfeco  requirat.  quid  velit,  ihid.  rem  facit,  370.  et  innovavit,763.Homocanialitarun- 

Cain,  cur  divina  voce  admonitus,       Carmen   in   nocle,    quid  sit,  822,  dinisimilis,  1454. — Garnaliam  persc- 

mutari  non   potucrit.  370.  Cnin   fuit    1262.  Carmen  et  vee.  quid  sit  in  Scri-  cuiiones  in  £cclesia,88.Camale8  meo- 

membrum  Antichristi,  923.  Abcl  es-    ptura  sacra,  823,  1262.  Carmcn  du-  tes  mulieres  vocantur,90.  Garoaies  iii 

se   renuit  quom    Cain   inalilia    non   plex,  ibid^  Ecclesia  sunt  diaboli  adjaiores,  181. 

cxorcet,  G73,  12o9.  1038.  Caro  ct  sanguis,  quiddenotct,  87.  Carnalium  vita  feni  nomtoe  et  palea- 

Catnmi  et  nrundinis  varije  signifl-    Caro  in  Scrlptura  dupliciter  sumitur,  rum  designalur,  1056. 
cntionps  in  Scripturis,    1078,   1316,    466.  In  carne  non  esse,  quid  6it^483.       Cartilago  bestiae  ,  quid  signifioet, 

1323.  Cal;imi  de  hasiili  procedcntes,    Cur  caro  tot  malis  subjecla  sit,  7G3.  iOGS.Cur  laminiB  ferreis  coraparetur, 

sianificant  praedicatorcs,  1216.  Cala-    Carni?  curam  babere  debemus,  1227.  1064,  tOG9. 

nius  sex  cubitorum  et  palmi,   quid   Carnis  oblatio  duplex,  1419. — Carnis       Gasia  nomen  secood»  fi/jamm  Job, 

signot,  1340.  V.  Arundo.  motus  tcntando  rugiunt,sed  usquead  <]uicl  FigniHcet,  1164. 

Calnmitas  arcnte  comparata.2l3.In    morsum  non  perveniunt,  20i.Jinmo       Cassiiepiscopiconsoetadoofferendi 

calainiialc  rsse.  quid  sil,  050. De  ca-    nobis  pacemcumDeo  procurant,iWd.  quotidie8acrificii,163l.Eju%demelee- 

lamilaiibus  finem  mundi  pnecurren-   Tempus  carnis  tel8Bcomparatur.253.  mosynas  et  piae  iacrymae.  tbid.  Dc  die 

tibiis,   cur  Chrisius  nionuerit.   1G12.    Lexcainisfacit  homincm  abcm  nabi-  moriis  diviniius   pnemonetur.    1632. 

Calcnneus  finemactionis  significat,    lein,315.  Utililas  tentationum  carnis  Annis  singulis  Homam  io  sanctorum 

36.l)ial)olus  calcaneum  obsorvat  cuni    molesta,   327,  600.  Carnis  lentatio  et  apostolurumnalalivenireconsneverai, 

aclionisbon.Tfinemviiiaretentat.t^iV/.    conlemplatiosimulin  una  mentc  347.  t6tc/.  Inepiscopio  mtssas  celebrat  ct 

Calcoamentum  prydicaiionismuni-   Unde  reficilur  caro,inde  deficit  spiri-  raoritur,    1633.   Qui  Cbristum  fuerat 

rocii  si;xnificat,l  l23.Mosapud  veieres    tus,  358.  In  carne  intirmilas,  in  ossc  imitatus  in  vita,  mortem  quoque  ba- 

golvendicalcearnentum,ejusqui  spon-    foriitiido  signotur,  457.  Quid  sit  con-  l>uit  ejus  morii  similem,  iiid, 
sani  sibilegedobitaui  rocusarfi,1158.    ferrrecarnesad  vescenduin,4S9.Alitcr       Casiitas  sine  amore  prozimi  vaoa, 

Joannos  nepal  se  dignum.qui  Cbristi    dicilur  carojuxta  naluram,aliter  juxla  ^05.  Castas  cogitaiiones  diabolua  cor- 

solval  calceamenlum,   1459.  (ialcea-   culpam.  466.  Asseritur  caro  post  re-  rumpere  conaiur,66.  Nulla  est  casii- 

rnontum    significat    roortalitatem    a    surreciionem  palpabilis,465.Non  csse  tas  carnis,  quamnoo  commea(iat8u.i- 

05.  Casiitaiis  niinaest 
Castitas  superba  nibil 

appeiiius  coiritaiio  po-  prodesi,680,697.  CasliCas  ei  humilius 

mortuorum  exempla.    1498.  Calcea-    tcns,  534.  Caro,  qui  dicatur  steriiis  se  mutuo  tueotor,823.  <^tfaiflaca5<jea- 

iiienia  inpedibus  habere,  est  moriuo-    535.  Per  abstinentiam,  vilia  carnis!  lis  habenda  cura,  1480.  Casiicas  non 

runi   viium   conspicere.   et    vesiigia   noik  ipsa  caro  est  exiinguenda.  675,  e.-tt  acceplt  Deo  aine  bonia  operibua, 

nosira  a  peccaio  cuslodire.  1530.  98t,  1388.  De  ipsa  carne,  quam  prae-  1*82 

Calijiodiciiuripsa  pcr  poenilentiam    ceptis  Dei  praeposuimus^fldgellamur,       Castra  spirituaUa,  quae  sinl,  1^7. 

mcniis  nostrae  confusio,  117.  763.  Caro  mergil  quossuperbascien-  Caslra  Ecclesi»  varia,  1239,  Diversi 

Ciilixobjiciturpassionisadsublimi-    lia  subievat,  824.  Mens  jusie  amitiil  caslrorum  ordines  in  Ecclesia,  ibid. 

tatis  paudia  tendeniibus,  538.Pcrca-    dominium  carnis,que  Deo  servire  rc-  QuiB  castra  dicanlur,   ibiU,Qiiid   sit 


mrnium    signincai    rooriaiitaiem    a  surreciionem  paipaDiiis,4(j5.JNon  csse  las  uarnis,  quam  noo  c 

Chrisio   assumptam,    ibid,   Corrigia  in  cirne  est  carnaiia  non  amare,  483.  ^it^s  mcniis,  205.  Cas 

c.ilceamentiestligatura  mysterii,t459  Caro  putredo  ei  vernis,  533.  Ad  edo-  superbia,  374.  Castitai 

1518  (^uleeamenla  signiticant  operum  raandos  carnis  appeiiius  coiritaiio  po-  prodesi,680,697.  Caslil 


gavit  incentiva,  985.  Qui  sint  carnis   «it,  1303. 
L.ameius,quia  cameio  designetur  in    impetus,  1206.  Impctus  carnalis  sajpe       Gasus  gravior  est.  quein  j^ra^cessit 
Scripiuris,23.3(),  66.1150, 1160,1161.    nobis  illudii  subvelamine  spiritualis     elatio  major,  97.  £x  ipsis  virtutibus 


uananajus   lactus  tnbui    Ephraiin  ossa  principes.  1374.  Uostem  nutrit,  ^J^. 

tributarius,  quid  significet,  121  Quis  qui  carni  plus  aequotribuit,  l388.Ci-  Caudam  ho8li« offerre,quid sit,  38. 

8it  Canana?us   cui  cingulum  tradidit  vem  necai,qui  ejusnecessiiali  non  sa-  Caudahostiaeestperseverantiaiobooo 

EccUsia,  1097,  lisfacit,t^id.  Moriuara  carnem  pulre-  opere,  1546.  Cauda,  quid  sigoiticel, 

Candelabruin,  quid8ignificet,etlu-  8cere,quid8it,i471.0mnidcarofenum,  433.  Cauda  Behemoth.quid  sil.  1058. 

cernam  poni  super  iilud,  992,  1215.  quod  liodie  viref,  crasarescit,  I48i  MorecedriinduruilhaBCcaudaex pec- 

Candor  vestis,  quid  signet,   1526,  Carnalium  turba  in  Ecclesia  Chri-  candi  consuetudine,  1064. 

1527,  1573.  8tumpremit,88  Pravainterdummetu,  Cautelaroinorumsitruioamjgorum, 

Canum  lingua  Ecclesiaj  ex  inimi-  interdum  audacia  caroales  suadent,  1090. 

cis.  quid  sit.   642.  Canes   vocanlur  iWrf.Carnalium  gravis  labor,spiritua-  Cedri   nomine  quid  signiflcelur  io 

"*' i^--'--^--   -*"   — -      -  ^    .   .  S,  1522. 

commeoda- 

_         ..  gratia  subrepens  vim  su-  luri  1^37. 

tur  lingua  canis  lingentis.  1653.  perni  amorisnon  impediai,  232.Mare  Celsitudo,  quae  vera,  qu»  sit  falsa, 

Capillos  nutriendi.  vclabscindendi  corda  carnaliun  8igniflcat.259.Carce-  vel  participata,  1134. 

temporc  alflictionis  mosdiversus,  50.  ro6iringunturcordacarnalium,quan-  Ccnsura  dictorum  i 


doctores  Ecclesiae,  642,  1652.  Lingua  lium  nullus,  188  Quam  gravia  sint  Scriptura  sacra,  207,  1058,  U 
canum  vulnus,  dum  lingit,  cural,  electis  verba  moresque  carnalium,  Celeritas  seu  festioatio  con 
1653.  Lata  adnlaniium  lingua  signa-   218.  Carnis  gratia  subrepens  vim  su-    luri  1^37. 


suorum,  ceosor 


Capilli  cogitaiiones   signiflcant,   70,  do  non  valent  implere  quod  volunt,  reciius  judicat  de  alienis,  243. 

1596.Capillus  tondere,  quid,  01.  Quid  260.Qui  carnaliterloquunturad  sileo-  Census  nonesl  in  crimine,sedaflre- 

PJ^".^«ci808Domini  capillossignciur,  lium  sunt  revocandi,  381.  Carni  ad-  ctus,  sOl. 

^^^.T*         .     .p  dicii  majores  ex  carne  tribuialiooes  CenienariosnQmeruscontempUlio- 

i>apra  signiDcat  vitam  conlempla-  experiuntur,  402.  Impius  carnalium  nem  vilsBaetemaB  designat,  1358.  Af- 

iivam,  1U48.  desideriorum  facibus  uritur  cumsibi  ferre  fructus  centum,  quid  sit,  a»i/. 

wpiiviias  Babylonica  prima  regis  conjunclis,  413.  Carnales  aui  Deum  Uentenarius  numerus  dcsignat  perfo- 


1361                           INDEX  IN  LIBROS  MORALIUM  ET  HOMILIAS  S.  GREf^OHlI.  1362 

ctionem,    1372,    1382,    1384,    1426    sola  charitasJOS.Cbaritalisargamen-    580.— Christum  fi^uravlt  Job,non  so- 

1601.  ta  ct  &igna.y  ibid.  Per  inspirat»  chari-    lum  loquendo,  sed  etiam  paiiendo.U, 

Cenlurionis  Cornelii  fides  explica-  tacis  fortitudinem  nascentia  in  corde    21,  717.  Sancti  veteris  Testamenti  re- 

tur,   1381.  Cur  Cbrislus  centurionis  viiia  Dominus  reprimil,  916.  Effectus    bus  et  vocibus  Christum  prophetando 

servum  adierit  sanaturus,  et  ReguU  charitatis  in  fidelium  congregatione,    promiserunt,  14.  Dominus  figuratur 

filiumabsens  curaverit,  1560.  1343.  Certum  cbaritatisargumentum    camelo,  23,  1160.  Quid  est  sedendo 

Cerastcs,  quid  significet,  1015.  bona  operatio  est,1354,1375.  In  om-    asinum  Jerusalem  Dominum  venire. 

Certamen  paiaestrae  describendi,  et  nibus  operibus  charitas  nos  muniat,    24.Carnesponi  super  petram,  quid  sil, 

condiliones,  consueiudo.  19.  1359.Sine  fide,  speetcharitate  nullus    96.Ghristu8;diciturprincipalilerbonus, 

Cervi  velocitasdescribitur,  821.11i8  adultus  salvus,  1360.  Inler  fidem  et    ^O^.CurantiquiPatresdicanturfuisse 

similesBuntelecti.t&td.Cerva!  serpen-  spem  positi  tendamus  ad  cbaritatcm,    naves  poma  portantes,  309.Cur  aquilfl) 

tes  extinguunt.  972.Qui  cervi  flumina  1421.  Excharitate  compuncti  sunt  al-    dicantur  Ghristi  carne  pascendi,  309. 

transmittant,  ibid,Qiiid siiceivas par-  tareaureum  antevelum  arca  positum,   Elisaeus  suscitans  filium  Sunamitidis 

turienles  ob8ervarc,975.  Loca  umbro-  1428.  Necessitascharitatis,  1466.  Qui    figura  Ghristi,  318.  Judaei  et  GentilcB 

sa,  (juae  hinnulus  cervorum  qua^ritio  charitalem  non  habet,  ea  etiam,quaB   convenerunt  inChristo,  angulari  lapi- 

meridie,  quaesint,  1595.  habere  videbatur,  amittit,  t6td.  Vis    de,  909.  tlomines  et  angeii,  902.  Kt 

Cervix  superborum  redacta  est  in  charitatis  inanimaamantis,1548.Pec-   vitaactivaetcon(empIativa,ioid.  Sam- 

lutum,  381.  Pinguis  cervix  opulcnta  caiirubigocbaritalisigneconsumitur,    sonChristi  figura,  qui  plurcs  moriens 

suberbia,  411.  1595.  Saepe  charitasintagra  flagrat  in    quam  vivens  occiJit  hostes.  923.  Cui 

Cetus  significat  Antichristum,  110.  corde.etpraopedita  non  monstraturin    Ghristus  onager  dimissus  iiber,  98Gt 

Gur  diabolum  significel,  260,  1185.  opere.1600.  Cbaritas  probari  soletper    Uujus  onagri  vincula,  qui  soluta  sin. 

Ghaldaei  interpretantur  feroces,  59.  solam  odii  adversitatem,  1610.  Saepe    in  resurrectione,  986.  Christus  qua- 

Gaptivantes  et  quasi  daemones,  1185.  charitas  infirmatur  in    flagellis,  69.    tuoranimalibus  figuratur,  1039,  1201. 

Quinam  significentur  per  Ires  Chal-  NuIIa  charitas  cxtra  Ecclesiam,  574.    Christi  caput  aurum  optimum,  id  esL 

dacorum  turmas,59,  67.ChaIdaBi  fero-  F.  Amor,  Dileclio.  GharilasChristi.    capul  Ghrisii   Deus,    1128.    Ezechiel 

ces  dicti,  quid  signenl,  192.  •^Charitas  in  gratiis  administrandis,    juxta  fluvium  Chobar  est  figura  Verbi 

Chananaeus,   quid   significet,  121.  1232.  Charitatis  opera  multa,  1359.    incarnati,  1185.  Chrlstus,  cur  electro 

GhananacustribuiEpbraim  factus  tri-  Cbaritatis  binaB  mensa^,  patientia  et    comparatus,  1188.  1245.  Qui  figuretur 

butaiius,    quid  significct,   t^td.  Cur  bcnignitas,    1404.   Charitas  exterius   Ghristus  per  Evangelistarum  quatuos 

Gbam  peccante,   uUionis  sententiam  impcdita,  interius  ardet,  1600.  Chari-    animalia,  1201.  Candelabro  Christu. 

accipit  Chanaan,  829.  tatcm  a  semetipso  incipere  debet  ho-   signatur,  1215.  Et  Propitiatorio,  1219. 

Cuaritatis    lypus   est    oleum,   70.  mo.  624.                                                  Et  rubo  ardenti,  1227.  £t  firmamento 


ritas  est  vinculum  perfectionis,  916.  qui  in  propitiatorium  sc  invicem  re-  i>u8  bominibus,  Deus  Pater  sibi  comi 

Gharitas  virtutum  roater,  1500.  Auri  spiciunt,  quid  significent,  1517.  Ghe-  placuit,  1243.Nubes  significat  carnem 

nomine  charitas  intimatur,  ll29.Cha-  rubim  sunt  spiritus  co  perfectiores  Ghristi,  1248.  Ghristus  Dci  manus  nos 

ritasdiciiurlatitudospiritalisaDditicii,  8cieniia,quo  vicinius  Deum  contem-  roborat,  1280.  Ghristusfundamento  si- 

1327.  Sanitas  ex  vulnere  charitatis,  plantur.  1605.Cur  sup^r  cherubim  di-  gnatus,  portat  omncs,  a  nomine  por- 

1332.  Ferculum  media  charitate  con-  citur  Dcus  sedere.  103.  OroneB  an-  tatus,  1311.  Quo  sensu  laboret  susti- 

stratum,  quid  sit,  1335.  Chariias  non  geli  fontem  scientiae  simui  vident.sed  nens,  1312.  Christus  vir,  cujus  species 

est  vera,  si  minusduobus  cubitisha-  cherubim  plenius,  1608.  C|uasiaBris,  l313.Cbristu8nobi8muru8, 

bet,  1342.CoccobistinctocharitasDei  Chobar,  quid  significet,  1185.  intus  Deus,  foris  Deus  bomo,  1322 

et  proxiroi  significatur,  i&id.,  1343,  Cbori  nomine  designatur  charitatis  Murus  suoexemplo  undiqae  nobis  fa- 

1640,Cbarita8  dicitur  ignis,1595.  Cur  concordia,  1238.  ctus,  1323.  Qui  dicatur  calamus  men- 

charitas  per  vestem  nuptialemsigna-  Christus  dicitur   advocatus,    718,  surae  in  manu  Christi,  t^td.  Christus 

ta,  1639.  F.  Amor,  Dilectio.— Chari-  I23i.  i?!:iuilas,515.Agnu8.986.  Alpha  orientalis  via,  etvir  veniens  per  eam, 

tatis  duo  praecepla,  qui  interse  con-  et  om6ga,  1535.ATigeiu8  magni  con-  l329.Christu8porta,  cujus  lumensan- 

nexa,  223,  1554.  Charitas  a  duobus  silii.  375.359.  Arbor,  604.  Ascensor  cti  patriarchas,  1331,   1335.  Ghristus 

praecpptis  inciuit,  etadinnumera  se  equitis,  1015.  Avis,  580,  1573.  Bra-  esl  Deus  superomnia,  t331.Chri8lus 

exiendii,  310.  Solachariias  a  Christo  chium  J)omini,   1185.  Camelus,  23.  ost  finis  utriusque  Testamenti,  1348. 
-    *.-«^.     ..                                                                                                        I  qui  consumit,  sed  qui  pers 

.Christus8uborientalisportflp. 
ter  Judseos  et  Gentilea  me- 
.Unaest  utrisque  ad  ccelum 

fiuitur  cbarilas.  340.  Charitas  multi-  noster,    ibid,    Firmamentum,    1231,  vta,tMd.Christu8e8t  arcaXestamenti, 

ormisexemplissunctorumostenditur  i240.Fonspatensmisericordiae.  1041.  1428.   Gur  Ghristus  se  Samaritanum 

341.Faviitudo  charitatis,  357.  Timor,  Fructus  terraB  sublimis,  1310.  Funda-  non   negavcrit,    1587.   Samson  Gaz:i 

qui  in  charitatem  transcat,  722.  Cha-  mentum  fundamentorum,899.Funda-  nocte  egressus,  figura  Christi  resur- 

ritatis    quatuor  dimensiones,    1222.  mentum  omnium  iapidum  aedificii,  gentis  et  ascendentis  in  CGeIum,1529. 

Nullas  virtutes,  si  desit  charlias,  for-  l3i  |.  Hinnulus  cervorum,1597.Horoo  Piscis  assus  signatChristum  mediato- 

roidat  liostis,  1238.  Cbaritaii  mutuae,  peregre   profectus,  1464.  Infans   ab  rem  passum,l543.Christu8in  passiono 

cur  hostis  invideait&icf.  Cbaritasvera  ubcre,  555.   Justus,   1234.  Laropas,  piscis   assus,   m  resurrectione  favu^ 

cstaroor  huroilis,qupronobis  vicissiro  364.  Lapis  angularis.902.  Lcgislator,  melliB,  ibid.  Ohristus  a  Maria  opUm> 

impendimus,  t7;td  Charitatisei  longa-  853.  Leo  bestiarum  fortissimus,  059,  creditus  hortnIaous,1548.Mons  forti 

nimilaiis  eadem  est  mensura,   1332.  986.  Lignuro  viride,  395,632.  Lucifer  tudinis  Cbristum  8ignificat,t548.Cbri 

Charitas  diversas  roentes   conflat  in  verus,  13,  952.  Lux,  132.  Manus  Do-  stus  flguratus  per  cubitum  unum,quo 

nnam,  1343.  Cbaritasveraestdiiigere  roini,  1185.  Medicusnoster,  760.  Mons  arca  consummabatur,  1639.  Christus 

amicuro  in  Deo,  et  iniroicum  propter  in  vertice  montium,  1075, 1310, 1313,  slgnatnr  perpasserem  unicum  in  aedi- 

Deum,  708,   1466,  1560. Charitas  est  1598.  Mors  mortis,  398.  Murus,  662,  ficio,  tfttd.— Ghristusa  Patribusanti- 

ad  alterum.  1496.Deus  in  unitateest,  1322,  1323.  Onager,  985,986.  Oriens,  quisprseflguratus.U.Christus  unaesi 

non  indivisionementium,1532.  Quid-  26,   660,  1421.  Ostium,  13^3,  1329.  persona  cum  8ancta  Ecclsia,   ibid,, 

3uid  praecipltur,  In  sola  charitate  soli-  Panis,  755.  Pa88er,629, 1639.  Pastor.  112,615.731,1329.  Quomodo  Ghri8tus 

atur,  1560.  Charitatisperfeclio,1561.  1313.  1329  Paterfamilias,1510.  Pctra,  nudu»  de  uiero  matris  Sinagogae  exi- 

— Cbaritalis  sunt  duo  pr»cepla,  50.  985,1040.  Porta,183, 1327,  1329,1397,  Yeril,  62.  Quid  revertatur  in  uterum 

340, 1496,  1560.  1639.  Duo  praecepta  1422.  Puer  parvulus,1343.  Radix,395.  matris,  tbid.Christus  per  omnes  ele- 

charitalisduobuscubitisvestibulipor-  Rcx,  1516.  Saccrdos,  i^td.  Saliensin  ctos  in  Scriptura    designatus,   181. 

taB  civiiatissignata,  1640.  Gocco  bis  montibus,  1574.  Salutare  Dei,  1519.  Ghristusestcaputomniumclectorum, 

lincto  charitas  Dei  et  proximi  signa-  Sapientia  Dei,  370.  Scarabaeus,  986,  1200.  Corpus  Chrisii  suntomnes  fide- 

tur.  1342. 1343. 1640.  Cbaritasdicitur  Securis  ad  radicem  poBita,  1520.  Ser-  ie8,1215.  F.  Ecclesia.  Christus  niultis 

multiplex.  1560.  Charitatis  ofiicia  ex-  pens,  986.  Sinapis  granum,  604.  Sol,  actibus   flguratus  est,  1218.  Christus 

plicantur,343.Cbarita8patienscontra  279.  1126, 1310, 1573.Sponsusanima9  prius  vocavit  mundi  stultos.^uam  sa- 

mala,  benigna,  ut  amet  quos  portat,  et  Ecclesiae,  1332.  Statera,  212,  683.  pientes,  25.  Qui  sine  cognitione  Re- 

1615.  Charitasergaproxirouromduo-  Stclla  roatutina,  952.  Tonitrus,  938.  demploris  moriuniur.aBternis  ignibus 

bus  consistit,  708,  1560.  Ex  charitate  Vcctis,  911,  914.  Verbum  abscondi-  addicantur,255.  Job  mediatorem  de- 

omnes  quasiex  radiceoriunturvirtu-  tum,  160.  Vermis,986.  Via  orientalis,  siderat,  qui  sua  nos  morte  liberet, 

tes,  341,342.  Deidiscipnlosnosfacit  1329.  Vg*»  1315,  1329,  1598.  VuUur,  300, 209.  ChriBtos  in  nobit  tedens, 


\m  INDEX  IN  LIBROS  MORALIUM  ET  IIOMILTAS  S.  GREGORII.  im 


diaboli  forliliidincm  dcbellavil,  1095.  HomoianiomajrisDiodobitor.  qiianto  in  alieno,  non  sccundum  poteslateaif 

ilhristus  faolus  nobis  ad  Patrrm    ilcr  nro  illo  eliam  Deus  indipna  susoepit,  sed  secundum  naturam  nattus,  1461. 

amoris    cl   adjulorium  pervcntionis,  9l7.Cumhumanffinatur;iMn!irmaI).*us  Chrislus  auro,  thure  el  mirrhji,  Deu*, 

14\'3.  —  Cliristus  C8l  mcdiator  Dei  ct  «usccplt,  vcnturae  clarilatis  noliiiam  rexel  bomosi^nificatur,U70  Cbristi» 

hominum,  K'i,  717.   Job   mcdiaiorcm  hominibusdcdil,920.  —  Dominus  in-  humanilalc  caBlcris  gimill», diriiiita/e 


11!. s    liljiMjvit,  I)ci;ir,(]i:f:  pri-iiiilavif,  luljioroin nobi.^tcmperavilhutnanilalis  viiate  nobis  ignotus,    na.«ci  voluit  in 

lCti.  Niillus  Ik  iiii:;uin  coi.ini  I)oi)  in-  ol)scurit;^s.  113S.  Katurahumana  anto  temporc,  ut  sc  imiuindum  prsebjr"!, 

tt  ric.^^.^-or  jiisiws  iH'»  huniinibus  np;.a-  as.^nmi/iionrmterra.assunipluaVerbo  917.  Nativilas  cjrnis  mundi  saprf^nii- 

ruil,  7i;...  C  liii.-:r.r-  pro  nrliis  oiviis.nd  f:io!.i  i  st  firrnamcntum,  l'::{t.Chrislu8  bus  despccla,  vitaest,  ibid,  Chri«tus 

orniKium  n.is  ;ii'L' r.d.t,  7<4^  Pcr  i  lo-  supcT  liironum.ct  ipse  sub  tbrono  pcr  sub  angelis,  el  homo  supcr  j/7^'i'/os 

ciruni  Lliiisius  nn  ..i.iiwiDci  «•iliiijiii-  buni^in;.^  jissumptioncm  naiura3,12il.  csl  cxaltalus,    1214.  Cbnsujs  transit 

nuni  sijMiilic.riir,  yji.   Cui- in  mfdio  UiriusiiuoinC.hrislonaluraiarguuion-  pcr  humaniiatem,  stat  per  divinila- 

i-ni-',   7lid.   ULiur.i;.)   naluia»  sua^  la  i;i5^  Ciirij-lus  unus  in  ulranucna-  lem,  1C7,  14V2.  Pro  eo  non  agnnm, 

<.bri'Uis  ai^nucnLitUnlicis  txhibuit,  tura,  r^iij.   Utriusquo    intoutusc  ac  scd  pull 


1J17. 

Cii  I  islus  frus.lra  alHictus 
psuin,  si-d  juxta  nos  non 


in.  o;.rini!iiIilorfnclaconjunctionatura.*,  obtulil,  1443,  Kximia  Joannis  l^apr, 
5  juxta  sci-  ibid.  <^iiii  prius  paucis  notus,  pcr  lii-  de  Christidivinitatc  tcstimonij,!  J.'j?. 
frutlra,  84.    carnaiioncinapcniiummnltiiudinccst    — Chrisius,  qui  D?iim  timuont,  2.*. 


-     '1' 

lis,  -i27.  Cbrisius  osl  i'-\pccluiiu  justo-  Ycrbi  a.'ri  comparclur^UlJ.CiiroVer-  vit,et  in  lucem  umbrammortis  uiula- 

rum,  434.Cl;ri5iUh  in  (Iluuo  sua  inco-  bivosiimrntOLomparala.nii  Cljristus  vij,  37G.  Chrislus  peccata,  qo»  lale- 

pnitus,  quusiporuf<rinu:.>tx.^titil,455.  pcr  in^arnulioncm  Rcx  cl  iJominus,  bant,   manifcstavit,   386.  Soius  praj 

Chri&iuspauptM'  factust\st,  ul  nosdita*  tbid.  Chiisius  cx  incurnalionu  qui  di-  omnibus  mundas  ad  Deumpreces  tia- 

rct,  070.  Cbrislu.s  simihs  JU;bi8  faclus  calurin  portaslarc,  1310.  Qui  dicatur  buit,  426.  Christus  solus  ex  pot«tstale 


nobiscum  in  lcrrascdcnt,  cumdeln-    troncm  hum.ina  cahiias  «st  ^anaia,    inslruxit,   ibid.  Cbrislua   noluit    ia 
carnutionc  nubiscum  conscntiunt,93..  ibid.  Chrisius  oxsiiili  vlsibilis  intcr 


mundo  prospcrari,  t443.Chruiuslen- 


ri?f^m.V  l''^*^  r^^l*^'^  haiuincs  in  Incar-    Dcus  incuruatus  cl  pcr  prophelas  fu-    ire,  r 
•,?..... .1        .•''*''^1^^  '•^•^^"'*  •»*>"'"»»-    luram,  et  per  aposlolos  dixit  farlam    non 

1.  >Ma  icacunUi  aj  Doum,7r8.  Chri     Uniyeuili  incarnalioilcm,  1030.  Dilc-    1230, 


sanctis  Christumdicunt  simiIeui,Uii> 

Ncstorius  docuit  Cliristum,  ul  lierc: 

Dcus,  meritis  tuisse  asseculum.  5U« 

Chrislus  aliud  ex  Patre,  aliud  vi  Mu- 

non  alius,  i^id.Christus  est  Dcus 

nuncupalive,  scd   o.sseniiali(t.'^ 

1331.    Christus    Deus    ^uptr 


iaGo                   i:\'Di:x  l\  liduos  MoriALiUM  kt  iio:>iiLiAS  s.  GR;:iiOiiii.  laovi 

omnia,  t6K/.  Clirislus  pcr  liumanila-  Palor  invonii;  ideo  in  co  solo  sibi  bitopro  nobis  morlisdebiUriiG  iristu* 

temlran8it,8lat  perdivinilalcnQ,lU?,  complacuit,  1243.  In  charitate  ac  pa-  solvit,  1649.  —  Christus  suam  rosur- 

Eximia  de  Chrisii  divinilale  Joannis  ticniia  Chrisli  aB8tiraanda,iinde  Satan  rectionem  discipulis  successivomani- 

Baplislae  lcsiimonia,  1458.  Divinitas  fallalur,  85.  Chrislus  noluit  limeri  ut  festavit,  53.Quidsit  jacero  et  sur,7iM'o 

quasi  caIceala,hominibu*innoluitper  Deus,  sed   ut  Pater  voluit   a  nobis  Chrisii,  CO.  Chrislus  Judncorum   lia- 

carnem,  1459.   Corrigia  calceamenll  amarl,  317.  Lex  I)ei,  etChristichari-  guas,ctgiadiumGentiliumrosur;<t':ido 

e8tligaluramy8teril,tD»rf.Diviniiatem  laa,    340.  Multiplex  ista  lex  Dei  esl,  superavit,  107.  El  suorum  sp.3  nsoll- 

Christl credere,  estcaputagni  vorare,  343.Summalau8  charitatis  Dei.  quod  davil,  ibid,  Quos  Ghrisius  ;ib   inforo 

1535.  Christus  Patri  sequalis  et  coae-  pro  nobis  susceperit  indigna  8ibi.404  resurgens  ednxcrit^.lOS.  ^  )U   aperlc 

lernus,  1549.IUeChristum  tan|y;it,  ijui  SanguisChristiveniam  persecutoribus  praenuniiat    Christi    rsurr 'ciionv^uj, 


credcre,tbui.— Chrislus  testa,  id«<    28.  Diabolo  divinitatem   suam  ob  ea   roboratur  in  tcrra,    &'i3.  AsccndiMo 


carne  sua,  saniem   peccati  rasit,  87.  quaR  passuseRt.Christusdubiamfecit,  supor  occasum,   cst  resur-(cro,   03;, 

Christi  caro  impiodiabolo  tradita,307.  55.  Ventus  vehemens  a  rcgione   de-  5180,  1403.  Christus   qui    inlorpcllot 

Qui  sanguinem  Christi  tetra  non  ope-  gertl,  eat  fortis  tentatio  contra  fidelef  pro  nobis  apud  Patrcm,  718.  Resur- 

ruerit,  426.  Tentavit   foris  Christura  in   nassione    Domini.    59.  Christus  rcctioChrisil.quantum  distota  nostri 


Quis  sitspiritusChristi,l545.  Quanta  g^um  poenis  afTecil,   tdiVi.  Christus  a  manc  rcsuiprens,stellamatulinanohis 

Christi,quarin  persecutoresutinoluit,  patre  traditus  manibus  Satan»  in  sua  fiictus  csl,9o2.Inlirrau  nostrro  morta- 

potentia,   1509.   Christus     suo    nos  passione,  85.  Multa  patitur  Christus  lilatis,  quibus  sponio  voluit    li^ari, 

exemplo  obcdientias  subjicit,    1150.  etiam  nunc  in  suis,  J^S.Christus  unica  Chrislus  rcsurgenssolvit,*j96.Locusta 

Hancetiam,  cum  judex  vcnerit.  ser-  morteduDlicem  hominummortemde-  BigniGcat  Christir?surrcclioncui,l018. 


nisi  transccnsis  prophelis  et  patriar-  gj  pjug  misericordiam,  213.  Christus  1150.  —  Christi  corpus  aqu.c  siiaile 

chis.  non  invenitur,  854.— Christum  paiiendo  homini8Culpamcorripuit,el  usquc  ad  passionem,rcsurgcndocry- 

humiiem  videns  diabolus   superbus,  piacavit  Dei  iram,317.  Quid  sit  Chri^  st^I^»  n^orc  ex  quaduruit,  1231.  (ihri- 

Deura  esae  dubitavil,  56.—  Cbristus  gtum  gcidisse  vestera  in  sua  passione,  »tu8  sub  angclis  natus,  ot  ipse  super 

In8terquilini08edit,quiinfirmamundi  eo.Sacramenlum  Domlnicie  passionif  angelos  resurgendo  exaliatus,   r^44. 

elegit,  87  Quem  terror  legis  non  8u-  „(,„  sit  in  nobis  oliosum,42G.Chri8tU8  Christusfragilitatem  carnisrosurgens, 

scitavit,Christu8Suaburailitateadyi-  poenam  culpas  nostrse  sine  culpa  su-  vertitin  8Qternitatem,1313.Christi  re- 


tes,  ejus  moriis  fructum  amiserunt,  fugienlibusapostolig.sanctjemuliereB  cOJlum  a8ccndcns,abicnt  ad  nuplias, 
580.  Christus  humilis  in  infirmitate,  taroquam  pellis  adhaescrunt,  457.  1482.CuraogelusCbrisii  rcsurreclio- 
eicelsus  in  fontitudine,  853.Humili-   Ghristus  mortuus  est,  ut  mori  non  ti-    nis  nuntius,  in    dcxtcra  apparuerit, 


plo  humilitatem  docet,8uperbiam  re-  dicuntur  8tia,contra  quaso  mundi  flu-  nis  pignora  in  sanctis  quicum  Christo 

tundit,  1586.1567.  F.  Humilitas.  8u-  ctus  fracti  dissiliunt^OU.Eas  mundus  re8urrexerunt,t5id.ChrislU8CX  volun- 

perbia.—  Christus   mansuetudinem  irrisit.  et  posiea  cxpavit,  ibid.  Morto  tatemortuus,  rcsurrcxit  ox  potestate, 

cum  justitiffl    districtione  conjunxit,  Chrlsli  cognoscimus   quid    aequalur  1528.  Christum    e  sepulcro  surgore, 

22,Mansuetudine  poliusquam  terrore  post  moriem;  92,  928.  Christus  mo-  quam  ccrucedesccndere.majusmira- 

nos  Christus  correxii.  317.  Injuriam  riendo  portas  morlis  superavit,  928,  culum,t6trf.Resurrcciioin  signoSara- 

acceplam  non  reddidit,  scd  niansuete  Morte  Cbristi  crevit  Ecclesia,  tMd.  sonis  praemonstrala,  postca  patuit  cx 

ferendo  re8pondit,1507.Chri8tu8  man-  Christus  prajnovitac  praeordinavit  ab  facto,  l529.Qui  Chrii^tus  orania  ad  se 

suetudine,  non  austeritate  no8  rexit,  geterno  humanse  8u%  vil»  initiuro,  traxcrit  cxaltalU3,1533.  Qui  infcrflum 

317.  ^  Christus  exemplo  docuit  Deo  finem  et  ordinem,  933.  ChristUB  exa-  resurgens  momorderit,  ibid»  Christua 

in  flagellis  benedicere,  62.   Christus  ctoris  diaboli  claraorem,raorien8  non  duobus  disaipuUspropcre^rinovisus- 


suo  exemplo  nos  docuit,  1508.Mirum   bat  ut  mortera  jutte  roorientiura,mort   ctione,  t&i(^.Quid  bis  Christus  nos  do 
in  ChriBto  patienti»  burailitatiB  que    6olveretinju8teraorientiB,1095.  Chri«   ceat,  ibid.  —  Christi  convivium  pos 


titudo,  370.ChriBti  in  prirao  adventu,  nem  et  raortera  veteres  Patressalvati,  1519.  fn  rosurrectione  Christi  piciatis 

cur  Bapientia  et  fortitudo,  et  in  se-  i336.Chri8tU8  leo  de  Iribu  Juda,  Bua  ejus  viscera  nobis  patent,  1550.  Qui 

oundo    fortitudo  et  Bapientia,   373.  passione  et  resurrectione  signatum  moriendo  bibit  de  torrente,  resurgen- 

GhriBtUB  ex  nostra  infirmitate  timuit,  fibrum  aperuit,  1351.  Cur  CbristuB  doexaltavitcaput,  t^ie/.CbristicorpuB 

ut  sua  nos  fortitudine  roboraret,399.  roortem  etresurrectionem  suam  prae-  redivivum  qui  januidclausiB  ad  disci- 

Deifortitudinem  formidantesjusti.in-  dixerit, *     * "'   "^^*  ^ /^».-:-.: 


firmitatera  in    assurapta  humanitate  pertulerit 

desiderant,  515.  Dei  Filius  fortissu-  Bumpslt  e_  , ^.__ 

per  omnia,  apparuit  infirmus    inter  debiior  ei  fieri  debuit,  1454.  Christus    turaBetalleriusgloriae,  t^id.  Ex  disci- 

ia,  ibid,  Qui  Cbristus  in  foraminc  maffis  bonorandus  quod  pro  nobis  in«    pulorumdubitationcfidesrcsurrectio- 


omnia, 


centem  et  flagellatura  sancti  contem-  Pater  amavitFiIiura,quera  ad  passio-  dendo  in  coelum,  angelorum  non  cst 
plantes,  terrentur  et  humiliantur,  nem  misit,  1554.  Qui  Christi  virtu-  usus  ministerio,  1572.Enoch  transla- 
1244.  In  80I0  Christo  culpara  nuilam   ticuttesta  exaruerit,  1603.  Sinede*    tus,elBlias8ubYectULS^il^v^^^^^^^^^ 


1367                          INDKX  IN  LIBHOS  MOBALIUM  ET  IIOMILIAS  S.  GREGORIL  136? 

Christi,<^i*d  Chnslusincoclisregnans,  se.in  suls  laccratusposlascensionero,  ChrisUanoniin  varii  ordines,  966. 

qui  simul   slcl   ct  scdeal,   1572.   Ex  956.  —  Christura  foris  persequenle»,  Chrysaorii  superbi  Tolupealibus  dc- 

Christi  ascenBione,  quid  proficiamus,  intUB  sibi  eosad  usum  pietatis  servire  dili,  horrendus  exitos,  1480.  Inductas 

i573.Qui  captivam  captivitatem  duxe-  faciebat,  86, 195.  Christi  persecutores  usque  ad  mane  petiTfr,necimpeCraTit, 

rit  ChristuB  ascendens,  ibid.QuBd  ho-  dicuniur  manos  diaboli,  308.  Christi  i481.ExemplumeJagproficiatoobi8,il. 

minibusdederitdona,  tfrtd.  Dominum  intcrfectores  a  diabolo  excaBcali,tbi(/.  Cibat   nos  Deus  Tolom/oe    nacro, 

ascendentem  inccelum  sequidebemus,  Cbristusad  persecutores  egressus  non  i265.CibariaiEgypli,ciuid  significent, 


Chrisius,  cur  naturan  bumanaro,  Qui  Christum  non  amant,  ad  ejus  glo-  mae  cibo  camis  contrariofl,  35S.  Cibu? 

nonangelicaro  reparaverit,  108.  Cbri-  riam  quantum  ptveredebeant,  1527.  non  est  causa  damnaitionis,  sed  con- 

stus   poeniB  nostras  gravitatem  nobis  Christus  in  terram  cecidit,  faciensho-  cupiscentia  cibi,  98S.  Cibi  non  scint 

notam  fecit,  213.  Christus  solus  potuit  mines  sui  imitatores  bumiiitate  cadc-  inordinate  appetendi,  ibid. 


riis  a  justis  veteris  Testamenti  expe-  siatera  appendi,  quia  sit,  683.  Qua!«  Cincinnus  capiliSy  quid  ftigQiflcet, 

titus,  434.  Job  Cbrisium  redeniptorem  rentem  Christum  vigilcs  vulnerant,  ct  1005. 

aperte  praenuntiat,  462.  DeiFiiius  na-  ejus  pallium  tollunt,854.Quaccumque  Cinsus,  quid  significet,  1039.  Qatd 

turaro  in  hac  vita  laborantem  dum  capulpraDcessit^iilucAesubsequiChri-  sit  robustum  Cinaei  babilacu/am,fi$rd. 

Cingulum  traditnmChanansOfquid 
significei,  1097. 

.                                           _  CinerumDomine,quidsignetQr,425. 

oninia,  quae  in  coclis  et  quac  in  terra,  tione  bostis  elali  cecidcrunr,  sur^ant  Homo  in  cinerem  per  bumilitafem, 

1041.  Minus  diligit  ereptorem  suum,  exemplo  Dei  bumiliaii,  995.   Sancli  eliam  vivens,  revertitur,  783.  Homo 

qui  minus  intclligit  periculum  quod  omnes  sunt,  in  quantum  ad  Christi  si-  per  gratiam  conversus,  se  cinerem 

evasit,1054.  Potentiaapparuitmedici,  miliiudinemacccdunt,  1190.  Habcmus  essc  recordatur,  t^t</.  Qo/dsitinci- 

cum  languor  crevit  segroti,  1187.  —  oculos  in  capiie,  cum  omnis  inteniio  nere  agere  pcenitentiam,  1146.  Cine- 

Christusadhuc  patitur  in  suo  corpore,  noslra  in  Christiimitationem  crigitur.  rem  sicut  panem  eomedere,  qufd  si- 

id   est  Ecclesia,  83.  Christus  pro  se  1191.  Pcr  morum   similitudincm,  ad  gnificet,  1380. 

frustra,  pro  nobisnon  frustra  afflictus,  similitudinem  gloria;pervenitur,t6t(i.  Circuitus  laborem  denotat,  4\. 

84.  Christus  cum  bonis  una  esl  per-  Jesum  scquitur,  qui  imitatur.  1443.  Circuli  nomine  qoid  f  ignetor,  f089 

sona,    112,   615,  637,731,   1153.  Job  Qua  sit  sequendusChristus,i^td.  Ala-  Circumcisio  valuit  apud  Jodsoead 

Ghristum  eiEcclesiam  prac8ignat,181,  critasaposiolorumads^equendumChri-  peccatum  origioale  delendom.  qood 

366,  731,  1153.  Cbristus  vir  Ecclesi»,  stum,  nosiram  daranat  morositalem,  baptismus  apud  Christianot,  102.  Cit- 

185.  Qui  Cbristus  conscius  Ecclesiae  1450.  Quid  sit  ad  Christum  cura  aro-  curacisiospiritilissemperneoessaria, 

corporis  sui,  427.  Christus  caput  no-  matibus  accedere,  152G.  Humanitalis  165.  Cur  circumcisio  die  octavo  fieri 

strum  nosadjuvat,  ctin  mcmbrissuis  Christi  vesiigia  imitando  perquirere,  jussa,  1393.  Circumcidero  prcpotii 

adjuvaturanobi8.501.Chri8tu8  dicitur  est  agni  pedes  vorare,  1535.  Christus  cordis,  quid  sii,  898. 

Leo  ex  se;  et  leena,  ex  corpore,  581.  quam  80llicitequaBrendus,1546.Mem-  Cisternam  aperire,  deinde  opeHre, 

Superbos  etiam  in  sua  membra  Chri-  bra  Christi  imitari  debemus  eum  cui  quid  signifioel,  548. 

stus  tran6formavit,992.Domu8sapien-  conneciiinur,1590.Quid  sit  relrosecus  Citbara  operationem  reecara  desi- 

tise   est  Ecclesia,  et  corpus  Ghristi,  pedes  Domini  stare.  1596.  —  Christi  gnat,  674.  Cbordis  cithara  t>eiie  vi* 

i096.Ecclesiarecepturac6laliquando  prabscientia   futurorum,  unde,    1020.  ventes  designantur,  675. 


brum,  cujus  sunt  hastile,  calami,  elc,    nolenles,  quasi  ebrii  errarunt,  377.  vitatis  obsest»  6g\ira.  commendator 

iMd.Christus  est  caput  nosirum,  1228.    Chrisii  rairabiiia,  quanta,  296.  Chrisli  cordis  custodia,62l.Civitati8  spiritalis 

Turturiscaputretorturaadpennulasin    rairacula  duo  nobis  significant.  1440.  a;dificium,  quale   sU,  i3t\.  Laiitudo 

sacrificio,  uc  Christo  quid  significct,        ChristianimaliChristumpersequun-  ejus e8tcbariCas,i327.Giviusspf ricalif 

t^td.Angcli  in  coBloct  homines  bancti    tur,88,  034.  Uxor  Job  mule  suadens,  dicitur  Jerusalem,  ISil.Cajus  lapides 

in   terra  sunt  membra  Chrisii,  1247.    cosdetn  signiUcat  malos,  ibid.  Hipre-  bic  quadrantur,  ibid,  Lapides  ejos  el 

Qui    Chrisius  per  semctipsum  ad  nos    munt  Christum,  sed  cum  non    tan-  portant,et  por(antur,i311.Vicaria  di« 

intret,  1327.  Christi  secunduin  car-    gunt,  88.  VeImaiaagunt,vclnonrecto  lectioneper  palicnliaroeonjongaotor, 

nem,el  Ecclcsiae  una  8ub8tantia,l329.    corde  bona,  112, 1082.  Per  rauIusCliri-  tMd.Portatus  poriare  discai,  t^.  €*> 

Elecli,  cnerabra  Christi,  eadem  quas    stianos  s%vit  diabolus,  421.  Chrislia-  vitas  in  austrum  Ter^ns.quidsigoili- 

caput  suum,  passuri  eunt  mala,  1614.    nusinsignumhostisuohicestpositus,  cct,  1312.  Quinaoi  coefescem  fncrenl 

Ghristo  perfideractbonaopera,  adhae-    423.  Multi  appetunt  non  essc,  sed  vi-  civitatem,quiveroaedilicium«iusforts 

reamus,  nc  nos  rapiatdiabolus,  1050.    deri.Christiani,  614.DebcntCliristiani  conspiciant,t6t</.Civitaftspintalis  noo 

In  racmbrisChristidiabnluSfin  raoriis   Ecclcsiee  lestiraoniura  reddcrc,  bcne  sine  pio  et  justa  examine  construitar, 

articulo,  non  habel  quidquara,  i^td.    vivendo,  619.  Mali  sunt  in  Ecclcsia,  1316.0cuiiCbri8li  ad  suum  «diliciaai 

Efficiraur  membraCbristi,  inhaerendo    sed  vit»  obscuritate  non  vidcntur,  seraper  intenti,  1317.  Latiladoetalti- 

Deo,  et  compatiendo  proximo,1650.—   657.MaliCbri8tianihabentoculosaper-  tudobuju8civilati8.quidaigoent,13'28. 

Christus  in  slerquilinio  sedit,  eligens    tos  in  Ude,  et  clausos  in  operc,  bOI,  Cur  uno  calanio  mensuretor,  iind,  Ci- 

infirraa  raundi.  87.  Christus  in  suis   8G3.  Mulios  falsos  Cbrisiianos  Eccle-  vitassignat  saactamelectommEcde- 

multa  patitur  ab  infidelibuset  carnali-    sia^  pax  ab8condit,802.Mali  Chrisiiani  siam,  1546.  Vigiles  civitaiem  cusio* 

bus  chrisiianis,88.1diota8  et  pauperes    sunt  palea;  in  area,  t^id.His  Udelium  dienies,8unt  sancii  Patres^t^id.  (-ivi- 

elegit  discipulos,   422,  456.  Noroine    socieias  in  supplicii  curaulura  cedit,  las  coelestis  ex  angelia  et  bomioibsf 

carnis  Chri8ti,8ignantureju8di8cipuli    803.  In  illis  signaculum  tidei  vertitur  constat,  1606.  Tot  erunt  in  coBloele- 

tempore  passionis  ejus,  457.  Discipuii    in  lutum,  922.  Eicti  Christiani  bostes  cti  homines,  quotaogeli,  ibid, 

Cbristi   se   cl  sua  abnegare  debent,    sunt  Ecclesis  graviorcs,   1000.  Veri  Clamor  Christi  est  sanguis  oostne 

i586.Chri8tiamici,ciuaconditioneefQ-    Christiani  a  falsis  ex  fructibus  discer-  redempUonis,  qui  sumitur,  426.  Vox 

cimur,1561.Quantahoraiaum  dignitas    nendi,  lOOvl.Zelus  eanctorura  in  quos-  omnium  Christum  clamat,  aed  paoco- 

e88eamico8Dei,t^ui.  Omnia  eisCbri-    dam  solaspecic  cbristianos,  1005. Fiu-  rum  vita  clamat,  1513. 

stus  nota  feceral,  qui  arooris  facibus   vii  nomine  &ignanlur  roali  christiani,  Clerici  qui  satiaii  pafubaSy  seqoaB- 

ardebant,  1562.  Araici  Dei  occidi  pos-    1083.   Tres   Christianorura   ordines,  tur  Dominum,  756. 

sunt,  non  viocift^td.Cbristi  amicitiam    1344,  1350.  Quantum  Deo  dcbilores  Clibanus  iotriiiseciis    ardet,  45t 

conseculi,  nihii    inde  sibi  tribuant,    exstent   Chrisiiani,  i^td.   Christiani  Reprobi,    instat   clibani    intrioseciu 

1562.  —  Ghrislus,  cur  nunc  patiatur    amoreaguntur^Judmitimore  torpcnt,  ardentes,  ab  igne  extrinsecus  devo- 

coniumeliaspersecutorum,  197.1ndie    1405.  Chrislianis  quaedara  sunt  tole-  rabuntur,  ibid, 

tenebras  passi  sunt   incrcduli, '186.    randa,  elaiiaamanda,  1422.  Cbrisiia-  Coccus  bis  tinctus,  quid  significet, 

Quasi  caeci  palparunt  in  meridie,  197.    nusplus  gaudetde  bono  opere,  quam  207,  967,  1342,  1343,  1501,  If.lO. 

Cbristus  ad  persecutores  ostium  non    de  bona  posscssione,  1626.  Cbristiani  Cocytus  Grasce,  Latine  dicitor/a- 

est  cgresgus,  717.  Superbos  Cbristus,    nobilitas,  quanta,  655.  Cbristiani  di-  clus,  498. 

dum  viverei,  pertuUt,  quos  mortuus    cuntur    genus    Dei,    656.    Chrisiia-  Coelidicuotur  praedicatores,  58,192, 

stravit,  928.  Cbristus  anio  mortem  in    nos  essc  soia  cbaritas  probai,  708.  8G9,  078,  1570,  Jusli  dicuQtur  coeli, 


1369                         INDEX  LN  LIBROS  MORALIUM  ET  HOMILIAS  S.  GREGORli.  13t0 

406, 483.  Apostoli,  553.  Spiritus  coele-  risnotitiamdacitjei,  819.  Gognosci-  communio  est   compages   cordiomi 

stes  et  angelici,  88).  Electi,  ibid.  Coe-  musperfecteDeum.seniicndo  nihil  de  ibid,  Co  limunionem  Paschalem  bona 

lum  dicitur  anima  justi,  942,  1327»  ipsonosperfectecognoscere,  169.856,  opera  comitentur,  1534. 

1635.  Ecclesia  Electorum,  980,  lOOO,  887.  Paoca  sunC  quae  de  Oeo  hic,  et  Compatidebet  infirmis,qui  Tolteot 

1634.  Goeiorum  concenius,  quid  sit»  ioiperfectissime  coffnoscimus,    (69,  fortee  facere,  219.  Largiiorem  non  fa- 

963.  Ccelidicuntur  pauperes  Evange-  52l,  iZhi.  Judicia  Dei  de  bominibus  ciatrerumabundantia^sedcompassio, 

lici,  484. — Si  bomo  primos  non  pec-  incomprebensibilia,  .^39.  855.  Dei  cel-  669.  Ezteriora  largiens  de  suo,  com- 

casset.  cflelum  ei  et  posteris  ejus  pa-  situdo  et  profundilas,  qui  sint  investi-  passionem  impendens  dat  aliquid  de 

tuisset,  128.  Prsamorecoelestispatri»  gabiles,  436,  516.  Aliud  est  de  Deo  seipso,  670.  Superbi  afflictis  compati 

Axsilii  pcenas  amamu!«,  219.  Quid  sit  aliquid  scire,  aliud  sapere,  369.  Deus  nesciunt,814.Gompassionemanimiob- 

Deum  extendisse  coelos,  292.  Militia  est  incomprehensibilis,  489,  516.  Fide  sidet  pietas  falsa,  1589.  Lacrymis  pe« 

c(eli,quid8it,699.Coeiiqua8iffirefusi,  Deum  cognoscentes  electi,  eum  per  des  Domini  rigamus  per  compassio- 

quid  significent,  884.  Concentus  coeli,  speciem  videreanhelant,  513.  Cogni-  nem  erga  membra  ejus,  1596.  Vera 

quid  significet.  964, 965.  Coelorum  ra-  tioDeidupIex,t&/d.  Quae  cavenda  sint  justitia  compatitur,  falsa  despicii  et 

tio,  quid  sit.  ibid,  Qui  Deus  ccBlonim  Deumcognoscereconanlibu9f516,550.  dedi^natur,  1600.  Qui  dolorem  exhi- 

enarret  rationem,  tlid.,  965.  Concen-  Timens  Deum,  jamcognoscisquid  sit  bei   in   aliena   necessitate  ,   crucem 

tus  coelorum  a  pravis  non  auditur,  965.  in  te sapientia, qui  nondum  poies, quid  portat  in  mente,  1 629.  Sancti  viri  alio- 

Curcoelum  voceturdesertum,  1601.—  sit  in  se,  610.  Deicognitiodicitur  fa-  rum  doloribus  compati  sciunt,  814. 

LacrymsB  ex  desideriocoelestis  patri»  cies  Dei.  765.  Creaturis  quasi  quibus-  Compassio  saccrdolibus  quam  neces- 

fusse,  sunt  beataa,  314»  764.  Coeiumet  damyesiigiisimusadDeicognitionem,  saria,  1594.-  Gompassio  debetur  pec- 

terra  specie  transeunt,  in  sua  natura  819.  Deus  nonnisiproculabipsisetiam  catoribus  iure  naturae,  ibid.  Gompas- 

semper  servabuntur.  539.  Animae  ad  electis,  videtur,  856.  Agentem  Deum  eionis  utifitas,  1651. 

patriamcoele8temsuspiranti,quotcaa-  cernimus,  sed  in  ejos  actione  caliga-  Compunctio  conira  vitia  munit.lOO. 

ste  sint  lugendi,  587.  Mundatis  ocolis  mos,  856.  Cognoscendo  Deum,nosmet  Quanta  vis  compunctionis,  118.  Gom« 

cordislaetitiapatrisBCOBlestisaperitury  agnoscimus,  et  severios  judicamus,  puncta  mens  multa  in  se  dete^fit  de- 

764.  Dum  araor  coelestis  patrie  provo-  875.  Deus  nisi  a  tranquiilo  corde  co-  uenda,  250.   Recoiit  quot  Dei  donit 

cat,  hujusvist  cruciatUB  impellat,820.  gnosci  non  potest,  1113.  Nisi    Deus  quam  fuerit  ingrata,  tDid.  Compungi- 

Arduum  est  homini  terreno  coelorum  hominibus  virtutes  soas  declararet,  turmensquamDeusvisitat,  328.Varia 

alta  conscendere,  866.  Splendor  so-  nollos  eom  agnosceret,  nec  amando  componctionisimpedimenta,  330.  Qui 

perne  civitatis  aori  nomine  accipitor,  salvaretor,  1257.  Per  incrementa  tem-  ab  operibos  exterioribus  cessant,  ad 

1128.  Coelestia  consideranti  cselera  vi-  porumcrevit  scientiaspiritualium  Pa-  compunctionem  erudiuntur,750.  Qua- 

lescunt,  1626.  Via  ad  coelum  arduaet  trum,  1347.  Omnis  de  rebus  divinis  tuor  modis  justi  in  compunctioQeaffl- 

difficilis,   1627.  —  GiBlorum  virtutes  8cientiaestimperfecta,l408.  Etiamin  ciuntur,  751.  Effectus  compunctionis 

sunt  spiritus  coeleates,  1437.  Coelum  ipso  Paulo,  ibid.  Mensura  dileclionis  in  mentibus  perfectis,  752.  Compun- 

aereum  et  sethereum,  qoi  differant,  Dei  est  co^nitio  ejus,  1409.  Cognitio  cti  ad  id  quod  facti  sumus,  refonnari 

1571.  Goelorumornamenta,qus,  1579.  veritaiis,  sine  operatione,  vana,  335.  appelimus,  752,  1038.  Componctiooe 

Coenae  hora  finem  mundi  significat,  Quoquis  se  magis  cognoscit.eo  magis  averlimor  a  peccalis  perpretatis,  et  a 

1619.Adcoenamvocati  8omo8,  nonad  sibi  aisplicet,  1145.  Vana  est  nostri  soperbia  liberamur,  753.  Componctio 

prandium,  1514,  1620.  Incoena  Domi-  cognitio,  quam  nonsequitur  poBniten-  duplex,onatri8liiiae,  altera  laetitiae  la- 

nus  ipse  ministrator  agnos  occisos,  tia,  1146.  Gognoscere  ssepe  idem  si-  cr^maselicien8,764.  Paxilloscompun- 

1620.  Adccenam  vocantur  paupereset  gnificat  ac  diligere,  1486.  Cognosci  ex  clionisabscondatquodaoobisfoetidum 

debiles,  1622.  Peecatores  8uperbi  ez-  nomine  a  Deo,  quid  sit,  1548.  Unde  erumpit,   1022.   Igne  componctionis 

clodontor  acQBna,  peccatores  bumiles  possimus  nos  nobisdenudare,  1590.  excitato  in  oratione,  tepor  ac  somnus 

adeam  admitiuntur,t^d.  Aliquietiam  Collo  erecio  conira  Deum  currere,  mentis  excutiuntor,  1045.  Hic  sacrifi- 

intrare  compelluntur,  1623,1624.  Qui  quid  sit,  411.  ciom  compunctioois,  in  coelo  laudis, 

vocatus  venire  neglexit,  com  voloerit  Golobri  tortoosi  cavernaB  sont  corda  offerunt  fideles,  1419.Gorcompunctio- 

intrare,  noo  valebit,  1624.  Coena  aeter-  iniquorum,  555.  Quid  nomine  calubri  nis  igne  succensum,  altare  est,  1427. 

Domdesignator  convivium,  1633. GoB-  significetur,  1015.  DusBcompunctionissontspecies,  1428. 

na  et  prandiom  dici  potest  idem  coo-  Colombasimplicitatemsignat,  18.  Et  Gompunctio  vera,  qoae  sit,  1500. 

▼iviom,  1634.  spiritom  sanctom,  ibid.,  1187,  1502.  Compotandi  moau8,quis  apodvete- 

Cogitationes  restringendimodQ8,31.  Colombae  ira,qoid  sit,  1012.  Duo  poUi  res,  1358. 

Molta  familia  signatur  multitudo  cogi-  columbarum  duplicem  significant  poB-  Conceptio  dicitor  nativitas,  933. 

tationom  cobibenda,  ifrtd.  Earom  re-  nitentiae  nostrae  gemitum,  1048.  Co-  Concordiamdissipat  lingua  effrena- 

frenatione  magni  efficimor,  ibid.  Malae  iomba  cujus  pennae  deargentalae,  quid  ta, 239.  Concordia,  nisi  per patientiam, 

cogitationes  unde  procedant  interro-  signet,  1334.  Columbaamalitia  felUs  servari  non  potest  in  societate,  694. 

gand»,   et  repeliendae,   63,  96,  97.  aliena,  quid  significet,  1453.  Golum-  Goncordia  pravorum  pessima,  1120. 

Homooon  cogitatsineimaginiboscor-  bas  vendere  in  templo  est  pretium  de  Hanc  dissolvere  licet  exemplo  Pauii, 

porom,  166.  Qoi  sine  his  imagioibos  manoom  impositione  accipere,  1502,  i^td.DissoIota  maloromconcordiaRo- 

animam  8oam,acdeinde  Deum  perci-  1646.  Cur  Dominus  de  serpente  simui  brimaris8cissione,qui  signetur,  1 120. 

piat,  i&td.  Cogiiatione  impura  polluto,  et  columba  discipulos  admonuerir,  Goncordiae  utilitas,   1238.   Sine  con- 

quid  faciendum,  325.  Unde  cogitatio-  1578.  Simplicilatem  columbae  astutia  cordiayirtus  omois  fit  laqueus,  ibid, 

nes  malae  oriantor,  tbid,  Quod  radix  serpentis  accendat,  ibid,  Golumba  8i-  Sine  concordia  nulla  Deo  est  aocepta 

arbori,  boc  bomint  sua  cogitatio,  412,  gnificat  donum  Spiritus  sancti,  1646.  oblatio,  1239. 

444,631.  Dolorem  concipit,  qui  per*  CoIumnaepIebisJudaicae^qui  fuerint  Goncupiscentiae  ostia  coosensos  no- 

versa  cogitat,  iniqoitatem  pariioros,  concussae,29t.Columo8ecoBli,quid8i-  ster  aperuit,  unde   inoumera  mala, 

416.  Cogitalio  est  os  cordis,  473.  A  gnificent,550.  Quidsignent,  cojumnae  123.  Exoriginevitiataconcupisceniiae 

pravis  cogitationibos  nemo  immunis,  septem  domos  sapientiae.  1096.  Nubis  vermes  trahimos,  434.  Uiilitas  quaota 

520,  561.  Cogitatio  immonda  non  in-  colomnam  videri  a  popolo  stante  in  mutuaecamiset  spirilusconcupiscen- 

quinat  cum  pulsat,  sed  cum  per  dele-  foribustabernacoli  soi.  qoidsii,  1318.  tiae,  609.  Plos  concopiscentia  quam 

ctationem  subjugat,  680.  Cor  poriae  ColumnaeargenteaBfercoliSalomonis,  necessiias  exigit,  1387. 

mortis  smt  cogitationes  malae,  930.  quid  signent,  1334.  Golumna  ignis  io  CondlditDtiUsexnihilobona.qucBper- 

Bona  nostra  cogitatio  est  a  Deo,  1100.  nocte  et  oubis  in  die,  quid  significet,  dita  perincarnaiionem  reparavit,  108. 

Quiescendum  non  solum  at>  opere  ma-  1527.  Gooducere  operarios  in  vineam  est 

lo,  sed  etiam  a  prava  cogitatione,  Gomedere  librum  sacrum,  quid  sit,  hominibos  vitae  vias  praedicare,  1511. 

1300.  Menstroata  dicilur  mens,  quae  l"64.Incomedendodi8cretio  maxime  Confessionisutilitas,  258.1ram  judi- 

labitur  in   prava  cogitalione,   1401.  necessaria,983.  Subspecie  necessita-  cis  praeveniunt  elecii  in  confessione, 

Gompages  sunt  nostrae  cogitationes,  ti8comedendovoluptas8epailiat,98l,  t6ta.  Confessionem  peccatorum  oomi- 

medullaB  autem  intentiones  nostrae,  1168.  Qui  dicantur  alieni  comedere  tari  debct   poenitentiae   luctus,  258. 

1413.    Terrena  cogitans  incurvatur^  robur  ignorantis  1118.  Panem  come-  Confessionis  necessitas,  803.  Confes- 

1581.  Pravaecogitationes  sollicite  ca-  dere  signat  charitatem,  1153.  sione  pravarum  cogitationum  port» 

vendae,  1630.—  Cogitationes  immun-  Comuiinatio  Dei et  terror  sequentis  mortis  paoduntur,  930  Confessio  ne- 

dae  fletibus  tergendae,  325,  326.  Cogi-  supplicii,  130.  cessariaad  veteris  hominis  ex«polia- 

tationes  bominis  ex  operibos  cogno-  Commotio  utilis  poBnitentium,  1273.  tionem,  1038.  Spontaneae  peccati  con- 

scuniur,  495.  Cogitationes  malae  non  Duplex  spirituali8commolio,alteraex  fessionis  necessitas,  t556.Con8cientia 

sunt  noxiae,  nisi  morentur,  877.  Cogi-  timore,  altera  excharitate,  1277.  Com-  anieconfessiunemexaminaoda^ei  tur* 

tationes  bonas  Deus  remnnerat,  976,  movere  Deum,  quid  sit,  75.  banda,  1603.  Gontessio  impiorum  ma* 

819.  Gommunioois  gratia  a  sancto  Paolo  ^^t  271 .  Coofessio vera,  qoae,  713.  Vid$ 

GognitiocreaturaromnosadCreato-  commendau  Gorintbiis»  1086.  Haec  PcBoitentia. 

Patrol.  lxxvi.  %a. 


1371  IXDEX  IN  LIURiKS  M^nALlUM  ET  ilOMlUAS  S.  GREr.ORlL  4371 

Ctnfnfiionn  mcntis  discimus  unde  elevant,  adversa  non  dejiciunt,  1454.  plalionis  culmeii    ascenditur,    f042. 

coneiti  i«;ina  nohis  provpniant.  69.  Vir  Constu^>rari  usquo  ad  verlicem,quid  Saoctorum  coutemplatio  alis  anioiati- 

confdsionij:,  nuis.  34.  ('onfusio  impio-  sit,  802.  um  Bzechielisfigurala,1144.  Quo  plus 

ram  in  judicio  duplici  ex  causa.  286.  Cunsuetudo  peccandiet  mentis  caBci-  contemplandosancti  proflciuni,eomm- 

Gonju^atorumvita  perJobexpressa,  ta8,quomodo8e  invieem  habcant,229.  gis  se  nihil,  aui  prope  nibil  esse  co« 


S32,  1344.  ConJii!ratonmi  concubitus  candi  puteus  arctissimus,  ex  quo  sola  A  conlemplaiioQe  redeuoies  atncCi , 

pro  cxplenda  libidine  non  est  expcrs  gratia  potesl  nos  educere,  843.  Hseo  fulguriscuruscaotissiiniUtudiQeaide- 

culpae,  10B7.  Conjugio  bono  quidam  consuctudoest  iapts  puteo  superposi-  ferunt.  1211.  Coatemplaiio  rore  cobU 

tnale  utuntur,  1621.  tus,  tMd.  Quantaangustiaamalacon-  signatur,  l215.InconiempUilone  t^n- 


tione   ppccatorum,  258.    Conscieniia  844.  Ubi  taedebat  cadere,  liber  jacere»  Adconiemplationemeveetos,  humili- 

male  agentis  est  sibi  carcer,  ?10.  Ne-  1283.  tate  faciem  veiei,  1319.  Adeoniempla- 

mo  tutus  ab  nccusutrice  conscentla,  Consnles  sunC,  qui  dictis  et  factis  iionem   raptus,   iDftrmiiaiis  propri» 

385,  I2r)5.  Iniqni  propriam  conscien-  aliorumsaloiiconsulere  nondesinunt,  semper  recordetur,  1321.  Idtircoien- 

tiam  judicem  fugore  nequrunt,  875.  Tn  130.  Hi  consulcs  lediBcant  sibi  solitu-  talionibus  fatigari  permiitiiiir,ibid. — 

omnihusronscicnii;imtestemntDeum  dines,  ib\d.    Quis  apud  veteres  ordo  Gonlempiationis  intim»hicsolainiii« 

judioem  d«>hemus  qurnrere,  1255.  Do«  honoris  intcrconsulcs  servatus,  1446.  degustamus,    13H.    Gonlempltiioois 

D]usnomineconscientiasi?nntur,l206.  Contomnlutioni  non  cst  apla  mens  dulcedo,  1326.  Qaies coniemplationis 

Domus  everiitur,  cum  considHratione  turbata,  175,  178  Divinacontemplatio  signatur  silentiuq|uodfitincoelo,lil7* 

reatus   sui   conscientia   perturbainr,  sepuicrum  cst,  In  auo  mens  mundo  Nulla  mentis  qaies  pt^rfecta  bie,  aut 

1603.  Temphim  I)ei  et  domuA  oratio-  mortua  quiescit,  142.  Ad  contempla-  diuturna,f6id.VariiadDeiconiempIa* 

nisconscifntia  Hdeliam,  ir>l8.  Qiii  flat  tioneni  non  perve  nitur,  nisi  sopitis  iionemgradus,1356  Meniisezcontem- 

consoientia  spelunca  latronum,  t^^t  /.  carnalibusdesideriis,  162.  Adconiem-  pbtione  dilatatio,  1361.  Exleriora  iiD- 

Consensus  in  detectaiionem,  quo-  plaiionemnonsufflcit amundiactioni-  moderatiu^cogiiantes.contemplationi 

raodoadmiitaMir,  124.  bus  quiescerc,  nisi  et  ▼iriutes  cxer-  non  apti,  t6id.  Ad  esm  quam  nocesss- 

ConsideratDeus  malosquos  punfat,  ceantur,  163.  Coniemplationis  gratia  ria  humilitas,t6Jd.NuIIifldeliiim  con- 

hos  autem  ante  non  vidit,  qunsnesrit,  non  cst  diuiurna,  105,  16^,  206.  1210.  dilioni  coniemplaiio  denegaiU,  ibid  , 

535.  Consi  ieratio  meliorum  multum  ML'n8contemf)Intionidedita,sollicitius  ne  iisquidemqui  ioimis  jacent,\362. 

prodest  ad  humilitatem  sanctorum,  resccat  cogitalionum  supcrflua,  160.  In  contcmplatione  per  inqoUiiionom 

1044.  Omne  quod  agimus,  prrevenire  Contemplatio  dicitur  mons,  in  quetn  proiicirauSyi^id.Pecfectioriconietnpia- 

?er  studiumconsiderationisdebemus,  Deus  descendit  ad  nos,  1Q8.  In  con*  tione  videntQr  qua  lingua  fari  non 

629.  tcmplatione  quidquid  mens  perfecte  potest,  1363.Pidei  et  contemplaiioaii 

Gonsllia  nostra  vlrlbus  nostris  non  valet  conspirere,  non  esl  Deus,  169.  aiscrimen,137l.  F.Vilaactivietcoo- 

tribuenda,  69.  Cum  consilio,  aut  slne  Qui  carnem  domuir,  contemplationi  iemplatiya. 

consilio  viverc,  quid  sid,  29.  Consilia  vacare  debet,  206.  Vita  conlemplativa  Contemptam  89cuH suadens Pasior 

hominumvanaconlraDeum,  196.MaIe  dicitursepulcrum,i6id.Vitamcontem-  invital  ad  coenam  Dei,  1620. 

suadenies  anpreli  apostatse  dicnntur,  plativam  dcxter  oculus,  aciivam  sini-  Contendere  cum  Deo,  quid  sil,  2S9, 

89.  Quid  sit  Dei  consilium,  370.  Re-  8tersi?nificat,203.Quidvalcant  timor  978.Undamundi  ODiiviocitur,nislfer- 

ctum  consilium  suo  membro  datum,  el  amor  adcontempIaiionem,i6td.  Ad  vente  menlisconientione,  991. 

sibi  Christus  reputat,  457.  Consilium  conicmplationcm  requirunturtimorei  Continentium  riia  perDanielem  ft- 

iniquorum   quil    sil,  490.   Aliud  est  amor  Dei,  209.  Quas  perfectio  nuccs-  gorata,  23,  1344.  Goniiot*niiam  tiU 

consilium,  aliud  senienlia,507.  Stulto  saria  ad  perfectionem  assequendam,  quam  beata,  1344.  Gooiioenliae  exoel- 

consiliumdarccharitatisesf;  sapienli,  ibid.  Coniemplatio  compassiune  inflr-  lentia,  ibid.  Qontineo^ qaisqae  et  ele- 

ostentntionis:  ipsi  sapientia?,  pcrvnr-  morum  et  humilitate  roboralur,  219.  ctus  abire  posl  gngam  vestigia  de- 

sitaii!*,  545.  Consitia  Domini  nonvalet  Homo  abjecta  conditoris  sui  contem-  spicit,  9S1. 

homo  discutere,  806,  1448.  Quid  di-  platione,8aIulissu8Bpdrdidit8tabilila-  Gontra  nonadadvertitatempoBitBr, 

stent  dlaboli  consilia  ab  ejus  su.?ge-  tem,  250.  Contemplationis  sapor,  non  sedad  reclitudtnem,  1)56,  V'^l. 

stione.  1067.  Astuta  diaboli  consilia  satietas  hic  datur,  266.  752.  Vis  con-  Coniradicuntimpiiverbis  jasiomfii, 

maxime  cavenda.  ibid,  Id  ezemolis  iem|iIationis  ad  mentem  in  invisibilia  837,  338.  Qui  sit  probari  ad  aqnai 

pulam  fit,  ibi<i.Donura  consilii  indlget  Dei  sublevandam,  345.  CoBlura  et  in-  coniradiclionis,  822. 

intellectu,  1381.  Consiliarii  dicuntur  fernns  siinul  in  una  mente,  contem-  Conlritionismodus,qnis,  118. Goo- 

prsdicatore8,373.Consilia  evangelica  plaiioet  carnis  tenlalio,347.  Haoreiici  tritio  aliquando  a  Deo.  aliquando  ab 

a  pluribus  observata,  477.  contemplationem  sanctorum  irrident,  adversario  venii,  219.  Contritio  imoio- 

Consolatio  in  rebusafnictls.utquaB-  nunquam  eam  experti,  405.  Quid  ri-  nim,qmBnamsit,797.0ontriiioaniae 

renda,  51,  828.   Certa  consolatio  in  vuli  fluminis,  quid  fluvius  torrens  in  reprobaa  maxima^  deserco  Creaiore 

:_-t                                ..          «^,^  ._.,',.«      .    .->  lviise,tfrtd. Dmeoon- 

accepta,  esemploCbris- 

luiliter  loqui  nesciens.  consolationis  ut  proximi  utilitati  6ervialur,627.Tur-  ti   non  esi  regerenda»   1507.    Fslsi 


tcrnporalibus.8edmi8eram,587.  Sancli  contemplationem  pervenitur,  723.  Ob-  contumelias  et  inferenteim  diligere, 

nullam  de  sui  srumnis  exsilii  admit-  scure  et  ouasi  in  visione  noctnrna  di-  martjrii  genui  esi,  1616. 

tunlconsolationem.t^td.Christusmo^-  vina  et  interna  contemplamur,  750.  Conversaiio  bonorum,  quam  iaods- 

reniiura  consolator,  640.  Arrogantes  Gontemplalionis  sapor  nonnisi  raptim  bilis,  31. 

•tudent    increpare    aflliclum    magis  mentem  afflcit,  752.  Hlnc  pii  gemiius  Gonveriendos  la  oielius  iDores  si- 

|uara  con8oIarl,745,  848,  852.  Conso-  delectationis  non  experles,  ibid.Ani^  scipienfl,  soflciui  contra  se  dtabolss. 

/jlntium  discretio  medica,  852.  Juxta  mus  inconlemplaiione,Iucedivina  re-  121.  Gonverslo  aDimas  ad  Deua  re- 


de  hujus  vitde  mora  gementis,  1332.    anhelantt  Daniel  est  imitandus,  974.    Cur  non  ciliuflretlceada,t^id.Gonve^ 
Inflrmorum  corda  contra  futura  mala   Contemplationis  silentinm  hac  in  vita   flio  incipit  a  reetiludine  qperis,  el  ad 


afflictorum  consolalione  absiinendum  Quanio  magis  se  dispiciunt  sancti,  pieos,  tabvertitur  ei  motaUir,  371. 

ab  increpalione,  418.  tantorevelationumconlemplaliooepa-  CoUTMloois  effectus.  372,  S16,  Wl. 

Conspccium  Dei  duobus  modis  at-  8cuntur.985.  Sola  Deivisio,  vera  men-  BxempliimversBconversianisin^^ 

""{^»mu9i  383.  lis  nostr»  refeclio  est,  1041.  Deum  Paulo,  S72.  Gooversio  bonorao  op«- 

tiOnsia^Kessuntlnb-Jnoopere  jusli,  hic  non  nisi  de  longe  prospicimus,  rum  usufirmanda,  414.  AdDeoflicoi- 

bJl..^uiiiiuuicjnBUiiiemprosp  Tduou  lOl^.AclivasvilaDgradibusadontcm-  vcrti  flle,  oi  venire  opere  debenas, 


1373                         INDSX  IN  LIBR'3S  MORALIUM  ET  iIJ;.IILIAS  S.  GREGORIL  i37i 

432.    Cpnversioms    wodus,  63L  Ad  Convicfh  justi  non    reddnnt,   418,    Curcordaterrnnadicaniur  lcrra  1577. 

conversioneiQ  sinffulos  Deus patienter  1507.  Convicia  quis  facile  toleratyCum    F.  Aniinam,  Mentem,  Voluntatem. 

exspcctat,  484.  Polentes  sieculi  ad  in  secreto  mentitf  ad  mala  perpetrata       Coram  se  ambulare.  id  est  sibi  ipsi 

notiiiam  et  culturo  Del,  per  prsedica-  recurrit,  974.  Gonviciantibus  gratia   attendere     teu    praesentem    adesse, 

tionem  ab  Ecclesia  adducti,  582  Cum  magis.  quam  ira  debotur,  ibid.  Falsa    1204. 

huc  splriius  vocat,  binc  caro  revocat,  exprobrantibus  eUam  vera  non  sunt       Cornelius  Genturio  pro  bonis  operi- 

pravis  rooBror  esl  conversionis,  771,  obiiclenda,  1507.                                    busmeruit  exaudiri,  1252.  Nonopurl- 

Rupiis  Dei  auxilio  vinculis.  converso*  Convivlavijsine  culpa  celebrantur,    bus  adfldeni,  sed  flde  V(^nit  ad  o  m, 

rumlseiitiarooerori  saccedl^i&td.Trei  20.  In  conviviis  etiam  moderatis  lo-    1381.   Per  opera  est  solidatus  inHdc, 

conversioni8gradus,772.Gonver8ioni8  cumdiabolus  invenit,49.Conviviorum    1382.  Ejus  conversio.  886. 

forma  in  plebe  Israelitica,  eXifSgypto  comes  est  loquacitas.  20,1656.  Convi-       Gornua  bssiiae,  quid  innuant,  10^^ 

divinitus  liberala,  i^tV/.  Initiaconver-  vlum  reproborum  e«t  delectaiio  tem-   Cornu  elatlonem  signiQcat  superbo- 

sionis  cxcipiunt  graves  tentationes,  poralium  voluptatum.  1108.  Futurum   rum,  995,  936,  1105.  Cornu  in  mare 

t6td  ,1306,  Curinitiaconversionisali-  in  0ne  mundi  deJudaeorum  conver-   gestare,  quid  sit,  lOtO 

quando  pacata,  773,  Cur  acriores  ten«  sione  convivium,quid  signiflcet.l  158.       Cornustibii  nomine,  quid  signetur, 

lationes  post  conversionem.quamante  Ultimum  Christi  poet  resurrectionem    1163.  Cornustibii  nomine,  laetantium 

f oerint,  ibid,,  1302.  Conversa  anima  convivium,  quid  signiticet,  1543.  Ad   cantus  exprimitur,  1165. 

habet  laborem  certaminis,  unde  per-  conviviumDeivocati.corda  discutiant,       Corona  victoriae  praemium  est,  152. 

versa  appetitgaudiumvoluplat]8,775.  et  roortale  fastidium  pellant,   1620.    Est  signuro  victori»,  1414.  Corona  in 

Quanto  qujs  incipit  superius  vivere«  Dominusipseministralurin  illoaQnus   capiie,   est  superna  remuneratio   in 

tantoet  incboat  inferius  interire,  783.  occisus,  ific^.  Vaead  hoc  convivium   mente,  452.  Corona  de  capite  Bccle- 

Homopergratiam  conversuSyCinerem  venienti  absque  vestenuptiuli,  1639.    siiBaufertur,  cum  prselati  bona  spiri- 

esse  se  meminlt,t6{d.Sancti  prsdica-.  Perfidem  intratur,  t6i^.  Ad  sacrum    tualia  neglii?unt,  453.  Quid  sit,  san- 

tores  verbis  et    roiraculis   extremos  convivium  accedentes^se  soiiicitecx-    ctos  ante  thronum  Dominimittere  oo- 

mundi  terminosadfidemconverterunty  plorent.1641.  Alioquin  a  Christo  cu-    rona?,  788.  Scriptura  Sacra  corona  in 

862.  Hommes  recens  conversi  adhuc  riose  investigandi.et  severe  puniendi    retributione  quae    fuerit,   portata  in 

nub«  vestiuntur,  913.  —  Conversio  i&te/.Convivia  sequuntur  loquacitas  et   opere,  720.  Quos  Deus  protegens  ad- 

hominissuccessiveetinvisibiligratia  lusus,  1656.                                           juvat.  rr^munerans  coronat.  tl05. 

perficitur,  936.Conversi  ab  iniquitate  Cophinus  stercoris    est    memoria       Corporis  inflrmitates  animum  debl- 

lenibus  verbis  aPastore  8unt  adroo-  peccatorum,  1581.                                  litant,   6.   Gorpus,  quanta  cura  indi- 

nendi,  962.Quiconcipiamu8,acdeinde  Coquorum  princeps  signiflcat  ven-   geat,  135.  Quot  et  quaotge  in  bac  vita 

parturiamuspropositum  vitaemelioriSy  trcm,  982.                                             corporis    necessiiaies,  ibid,  Corpus 

975.Dominu8convertiteoBquos  aspi-  Cordis  organum  est  ofQclum  corpo-   aggravat  animam,    ne   supernorum 

cit»  992.  Bonis  operibus  conversorum  ris,  6.  De  corde  alterius  non  est  te-    contemplationi  Uiu  vacet,  267.  (iorpus 

pasciturDominus.t6t£(.  Initia  conver-  mere  judicandum,2l.Cor  hominis  aeri   animae  vestis,  324.  Corpus  unum  sunt 

sionisbonismoribusmalitquepermix*  et  lapidibus  comparatur,   222,  579.    diabolus  etomnesiniqui,  430.  Corpus 

ta,  1030.  Quasi  locustas  JL}eu8  nos  io  Aquae  vento  agitaiae,  531.  Securitas,    Domini,  qui  intraverit  addiscipulos, 

exordioconversionis  8Uscitat,tM£f.In-  unde,  714.  Cor  curvum,  quid  sit,783.   januis  clausis,  1552. 

choanlesioterspem  ct  metum  positi,  Cordisgressus,qui,790.  Cordis  iocus,       Corrigens  alios  debct  ipse  mundus 

ibid,  Propter  certamina  carnis,  quam  qui,867.Cordis  quietem  amittunt,  qul   esse,  238.  Mali  bono8  corrigunt.  noa 

idcirco  fortiter  edomant,  1031.  Hostis  res  terrenas  studiosetueri  desiderant,    studio  purgationis.  sed  ex  livoie,  459. 

insidiasetdolo8expIorant,t6t^.Homo  230.  Deus  cor  aufert  lapideum,et  dat    Incorrigendo  qusBConsiderand.i,  7^2. 

dc  medicaroento  vulnus  facit,Deusde  carneum,  350.  Quid  sitcor  reprehen-    Correctiones  sanctorum,  quales.  814. 

vulnere  medicamentum,  109^  Ordo  dere  in  oratione,  352.  Quia  sit  cor   Cur  ita  se  gerant,  Sl5.  In  corrigendo 

conversionis,  1153.  Conversio  pecca-  bominis  a  Deo  destrui,  vel  aediflcari,    ira  cavenda,  848.  1000.  Quos  admo- 

«^ nu^:^, .T?^-i„-: 1-     — ^  ,j  _:. :l   -  . — A^  jjQj,  possumus  corrigei^  pa- 

debemus  tolerare,    417.  re- 
manura  sola  emendatione  eva- 


terrore  conversionis  descriptio,  1273.  apud  Deum  verba  pensantur,  818.  Ab  ferunt,  338.  Pravi  correptionis  impa- 

Conversionis  proftoius  a  planctu  poB-  bomine  iongius  sa^pe  distat  cor,  841.  tientes,  ibid.  Quis  paratior  moriquam 

nitentiae  ad  lacrymas  dilectionis  Dei,  Inquietudo  cordis   extra  Deum,  ad  corripi,  redargutione   ipsa  deterior, 

1278.  Quisordoudaniroarum  conver-  queme8tfactum,849.  Luxuriacordis,  274^  1262.  Cum  mala  possunt  emen- 

sionemlaborantibusobservandus,1302  qu»  sit,  897.  Praeputia  cordis  rese*  dari^  silere  consentire  est,  341    Ve- 

Servire  Deoincipiens,  diaboli  insidiis  canda,  quid  significent,  898.  Cop  bu-  nialiter  peccant,  qui  zeH  fervore  mo- 

obsidetur,  13U6.  A  quibus  sua  virtute  manum  roare  ^rvens,  quod  Deus  so*  dumcorreptionisexcedunt,  343  Jusii 

eripi  non  poie$t,ilfid,  Conversi  doctri-  ius  valet  coercere,  915.  Hoc  mare  te-  in  pravos  exterius  sseviendo,  eisdem 

naesacraB  pabulopa8cendi,1416.Mi8e-  nebrisobvolvitur,idu/.Quoshuicroari,  interius  compatiuntur,  380,780.  Lu- 

ricordiam   et  judicium  Deo  oaniare  dum  furit.  terroinosDeus  ponat,  916,  gensno«i  est  increpandus,  418.  Cor- 

debet  peccator  conver8us,t420  Tem-  Virtutesdiisipat  illud  mare  saeviens.  reptiodifferenda,  vel  non,ut8it  utilis, 

pus  praesens  ad  inducias  conversionii  nisi  charitate  firroentur,  9 lO.  Nive  vel  419.  Pubiice  peccantes,  publice  corri- 

accepirous,  1479.  Quos  Deus,  ut  con«  grandine,  corda  frigida  ac  dura  pra-  piendi,  4\!0.  Dolor  Ecclosiae  de  pr.ivis 

vertantur  diu  tolerat,  non  conversos  yoruro  inielligenda,  933.  Solus  Deus  frusiracorreptis,  <6t(/.Prirouro  contra 

durius  damnat,  1483.  Quem  nunc  pa*  corda  per  gratiam  aperit,  939   Corda  nos,  deinde  conira  malos  debemus 

tieniem  despicit,  postsentiet  iratum,  sunt  velut  deserlum,  imbre  gratiae  erigi,448.  Huncordinemcorreptionis 

1509.  Vix  eum  crassequemur  conver-  non  fecundata,  941.  Ad  inspirationes  non  servant  mali.  ibid.  Quis  io  corre- 

sum,  quem  hodie  roaluro  pra;irevide-  DeiarcanasjustoruroetiarocorJacali-  ptione  servandus  modus,  780,   781, 

bamur,  1514.   Mirabile  conversionis  gant,  956.  ArentiacordaCbristus  de-  852.  In  correptione  sic  tumentia  pre- 

exemplum  juvenisin  morte,t6tfi^.  Ini-  serit,  tide  ac  spe  viventia  requirit,  menda  sunt,  ut   foveantur  cruenta, 

quorumeiiracundoruiQconversiopro*  993.  Cordis  obduratio,  qui  sit  a  Deo,  S14.  Sancti  doctores  delinquentium 

miitiiur,  1519.  Kructus  qui  sintcon-  l008.Humanacordadum  terrena  ap-  ^tii^  cxaggerare  solent,  t^ici.  i'aric- 

verRionis,  1584.  Misi  quisasemetipso  petunt,  diabolo  conterenda  8e  ster-  tem  fodere  cordis^  quid  siif  ibid,  Hr- 

deficiat,  ad  Deum  non  appropinquat,  nunt,  lOlS.Cordisduritiasignaturper  ctoris  animarum  in  scrutandis  cordis 

1588.  Repudiatis  vitiis,  exquirendaa  parietem  fodiendum,  et  penetrandam  piaculi^pia  scveritas,  815.  Pastorqui 

sunt  virtutes,  t6id.  Exhorlatio  ad  re-  petram,  lOM.  Dupiex  cordis  comroo-  acorrepiione  ce8sat,clamnari  metuat, 

deundum  perconversionemadDeumi  tioroagna  est,  1277   Quodiibet  cor  a  tfrt^.  Corripiendi  et  erudiendi  ad  poe- 

1599.  Cur  in  coeio  majus  gaudium  de  divino  8pirituas8umpium,fltatuarum,  nitentiam  ac   pietatem  deliuquentcs, 

pegcatore  converso,  quam  de  justis  1279.  Gordis  frixura,  t  /  eit  spiriiuali  ordo,  lUiiL  In  facienda   correplionti 

stantibus,  1602.  Quot  modisDeus  nos  zelo  Deus  placatur,  1304.   Nunquam  subcsse  debet  ira,  non  praeebse,  b48. 

ad8eredirecogat,1623.Adversitatum  vacua  manus  a  munere,  si  fuerit  arca  Sanciorum    in  curripiendo  dlscretio 

utilius  ad  peccatoris  conversionemf  cordis  repleta  bona  voluntate,  1451.  qua  arroganiescarent,852.  Nihil  gra- 

1624.Anima  per  conversionero  dicitur  Cordis  ostium  contra  veritatem,  qui  ^ius  nocet  animap,  quam  con<^c.a  vn- 

reverti  ad  virum  8uum priorero,  t6ii.  claudatur,   1458.  Deus  in  corda  quo-  tus   nisi   correptionibuscxerciatur, 

y.  Conlritio,  Poenitentia.  rumdam  venit,  sod  non  mmet,  loTG.  JiOI.  Qua  mcnlc  corripiendi   t\av  \v\ 


137$-                         IXOEX  LN  LIBROS  MORAUUM  ET  HOMIUAS  S.  GREGORn.  1376 

eiterioribus  quibuftdam  delinquunt,  Per  creaturas  velut  per  quatdam  ri-       Care  reram  ueealariiim  DimiBia 

1008.  Mali  excusationis  scutumoppo*  mas  Oeus  sepnBbetaamirandumJGl.    animam  tumuUuantam  cocitatioonm 

Duut  corripieniibus,  tl05.  Hoc  scuto  Grealura  est  in  continuo  fluxu,  solius    turbam  invehunt,  139.  Ab  hia  verbi 

usi  Adamet  ISva,  1106.  Gorrepti  rea-  est   Greatoris    stare,   167.  Greatura    sacri  gladiosemortfffeaaltaneti«li2. 

tum  suum  oblique  retorquent  in  Crea-  bona  quantacunque  pra  amore  Crea-    Qui  circa  has  siotaffectaB  prmrm  men- 

torem,  ibid,  Squamis  tecii  defensio-  toris  abjicienda.  172.  Creatura  ratio-   tes,  147,  '287, et qoomodo  pias  mentes 

nis,  resisiunt  jaculis  veriuiis,  ibtd.  nalisad  ima^inem  Dei  factaest,  167.    adcuras  istasse  babetot,  t^ttf.,  4J2. 

Hericius  mentium  malitiosarum  de-  Creaturarum  divisio,   190.  Greatura   Quantum  noceantsaULtioimuereifa- 

fensionis  imago,   1107.  Hericius  fo-  spirituaiis  Deum  considerare  non  suN   miliari8curflB,230.  SSS.Hmcorenon 

veam  babei  in  reprobis,  UOft.  Iniqui  flcit.  301.  Creaturs  omnes  Deum  esse    penitusabscindeQasB,sed  moderands, 

alierna  se  invicem  delentione  tuen-  oonfltentur,  368.  Creatursd  Deo  com-    336.  Cura  camis  aerviat.  et  non  nrin- 

tur,  i^td.  Acetumin  nltromenscorre-  (^raiSB.  sic  sunt  tanquam  non  sinty   ci|>etar.  tfruf.  A  terrenit  caris  liberi, 

ptione  (kcta  deterior,  1262.  Bx  fre-  518.  Non  aguntnisi  a  Oeomoveantur,    quies  et  opus,  356   Gur»  reram  oi- 

quentia  culps  cordis  duriiia,  ex  qua  ihid.  Creatura  raiionalis  ex  se  muia-    mis,  quia  occupant ,  excascaol,  411. 

in  correptione  fii  insensibilis,  12G9.  bilis  in  pejus,  ex  gratla  Dei  in  melius,    CuraB  rerum  per  convertiooem  abdi- 

A  correpiione  non  cessandum  propter  791.  CreaturaBSunt  vestigia  Dei,  819.    cat».  non   repetendm,  414.    Matont 

delinqueniium  aut  humilitatem,  ant  Via  sunt  ad  Creatorem,  ihid,  Per  vi-    sancti  mala  perpeti,  qaam  lerreao- 

superbiam.  1270.  Qui  non  audiuniur,  sibilia  a  Deo  recessimus,  per  eadem    rum  curis  fatigari,433.  CursB  UBcala- 

dum  corripiuni.  animum  non  despon-  ad  Ueum  reverti  dAbemus,&t'/.  Quid«    res  vermibus  comparat»,  532.  Pad- 

deant,  1271.  Alii  noo  audiunt,  alii  ex  quid  in  rebuscreati   comparatur  Deo    liorem  vitiis  viam  aperiunt  majores 

parte  tantum  correptionem  audiunt.  inane  fit  et  nibil,  1143.  Homo  in  sui   our»,  546.8apieotia  Dei  noo  frooo- 

1272.  Paucis  corripiendi,  vel  docendi  Creatorts  pnesentia  se  cinerem  esse    tur.  qui  terrenia  diatrahantur  coris, 

suntinfirmi,  1287.  Aiii  ieniter,  alii  videt,  1294.  Omniscreatura  nomine    588,  749.   Turba    foras    ejidtor,  ut 

asperius  arguendi,  ilnd.  Medicus  pe-  signatur  homo,  1569.  Et  omnis  natio    puella  suscitetur,  589.Boni  coris  ter^ 

riius  diu  vulnus  palpat,  postea  secat,  gentiuni,  1570.  Creatura  nova,   qus    renis.  non  studio  cerrenoiraplicantor, 

t^td.  Mentes  duriores  acrius  incre-  sit.  1267.    Greata  omnia  bona  sunt,    ibid.  Ex  Dei  volontale  euria  servien- 

pandsB.  1288.MagnaDeipratia  durus  308.   Guncta  creata  ex  nihilo   facta   dum  terrenis,cam  atadio  vacaodiaofi 

increpationis   sermo   iniquis  factus,  sunt,  518.  Greata  omnia  babuerunt   Deo,590.AcurisquieseaisaBeo/aribus 

1298.  Asperitas  in  ostensione  exhi«  principium,857.  Qumdam  creata  prin-   oui  Dei  vocem auiUre desideraiy  749. 

benda  pravis,  charitasinmente.  1414.  cipium  habuerunt,   nuoquam  fiaem    DervituscurarumsncaUriommagna, 

Verba  sapienlium,  cur  clavis  et  sti-  hahitura,  tbid.                                       979,l269.Curi8s«BCularibascresceoti- 

mulis dicaniur  similia,  1455.  Quantum  Grimen  omne  est  peccatum,  at  non   bus,fenestr8Blumennonfundaat,BaoeT- 

ejus   pericuium.  qui  correptus   non  est  crimen  omne  peccatum.  688.  Pec-   doiibus  aboflicioprmdieatiooiscessan- 

emeodatur,  1584.  Pauperibus  vitiosis  catum  animam  polloit,  crimen  eam    tibus,l292.Menaeuri8terrenisdivUa, 

panis  dandus  refeciionis  cum  verbo  exstinguit.t^M  Majus  crimen  ex  ma-    minusestidoneaadvidendacmlestla, 

correptioni»,  1659.  F.  Increoatio.  jori  virtute.  579.                                   1308,  1503.  Et  ad  perfectiooem  noo 

Gorrigiacalceamenti^quiddesignet,  CrysUlli  velut  aspectus  diciturfir-   expedita,  1383.Cur8emaodi  flactibus 

1459,  1518.  mamentum,l230.  Ex  aqua  solidatum.   et  tempostati  comparat».  695. 

Gorruptioni  et  mortiferis  quot  mo-  quid  signat.  ibid.                                   Guriose  divina  acmtanteaheretici, 

dis  anima  appropin<|uet,  759.  Ad  cor-  Grucem  ferre  non  semper  fhictuo-    egestate  et  steriliute  laboFant.  644. 

ruptionem  descendit,  qui  se  a  corro-  sum,  277.  Crucem  portare  cum  Cyre-   Curiosus  alieoa  8ciena,seoeacit,1621. 

puone  sus  viribus  ionge  ease  judicat,  nseo.  quid  sit,  ibid,,  1588.Crux  ligni    Quinque  corporia  lenaibua,  pcTqaia- 

762.  nomine  significatur,  394.  Lignum  cru-    que  juga  boum  aignatis.cartosicas  de- 

Gortin8Bdecemtabemaculi,quid  si-  cisinomnibusScripturaBpartibusde-    signaiur,  iind,  Gariotitatia  tiUiim, 

gnificent.  1379.  Hyacinthina»  cortina-  ciaratur,12i8.  Lignocrucisin  patriam    quantum,  iM. 

rum  ansulsB  quinquaginU,  quid  sig-  portamur,  t5ii.  Crux  Christi  infideli-       Cursons  otfleium^qaodiiam sic,  306. 

nent.  ibid»  Aurei  circuli,  quid,  ibid,  bus  stuliitia  visaest,  1454.  QuiCbri-    Curelecti,qaiAedempion'aadveotaia 

Corusco  ex  quodam,  intims  dulce-  stus  ad  seomnia  traxerit,  exaltatus.    pr8ecesserant,dicantarcuraorea,t^itf. 

dioem  contemplationis  sancii  prsegu-  1533.  Crux  duobus  modis  ferenda,       Curvus  terram  aemper    intaetar, 

stant,  1210.  1588,  1629.  Crux.dicitur  a   cruciatu,    1585.  Quid  tit  angeloa  aob  Deo  eor- 

Gorvorum  pulli  sunt  filii  Gentilium,  ibid,  Non  suiBcit  crucem  porure,nisi   vari,  301.  Gor  homints  cnrTom«  qao- 

969.  Gorvus  signat  plebem  Judalcam,  Gbristum  sequamur,  1629.                   modo,  783.  Qaia  usquequaque  incar- 

970.Corvu8estdoctusprsBdicaior,971.  Cubitorum  sex  ec  palmi  calamus,    vatus,  1585. 

Corviin«ducandi8pullisindu8tria,tM'd.  quid  significet,  980,  1323,  1340.              Cusiodia  anim»,  qaam  neeeasaria, 

Crastioum  diem  peccanti  Deus  non  Gulex,  quid  ddsignet  in  Scripturis,    621.  Sollicitudo   humana   est  oontra 

promidit,  i^':^.  Soilicitudo  veutur  in  23.                                                        bostem  inulilis  sineDei  eastodia,2<7. 

crasiinum,  sed  permiltitur  in  hodier*  Culp»  malum  in  Scriptura  aliquan-   Inuiilisesi  cusiodiaooidis.  si  veluout 

num,  336.  do  prophetia  est,  94.  Culpa  duobus    hosti  paieat  aditus,  62f .  Qaa»  sic  Tem- 

Creatoris    ignorantia,  omnium  est  moai8  perpetratur,   198.  incessanter   pli  Dei,id  estfiodesiccustodja.  14:^3. 

origo  vitiorum,  17.  Creare  mala,  qui  crescit  culpa  favoribus  nutriu,  r25.    Deushominura  eastos^cVlar,  267. 

Deus   dicatur,   79.   Creator  omnium  UnasepiBculpamolUrumsequentium       Cutis  Bignificathoaio  Eoclesia.qui 

cuncu  per  seiptum  tenet,  127.  Grea-  est  occasio,  227.  Culparum  nostrarum    solis  exierioribua   curia  inserviunr, 

tor  ut  se  visibilem  faceret,  humanita-  cognitio  teroperat  dolorem  flageito-   252,  674.  Quid  cutem  arescereetcoo- 

tem  nostram  assumpBit,  167.  Deum  rum.  343.  In  culpas  m  oratione  fleti-   trahi,252.  Quid  ait  pulchritodocatis, 

omniumCreaioremcuncU  praedicant,  bus  tersas,  mens  non  relabatur,  352.    442.  Quorumcutia  osaibua  adbaseht, 

168.  DeuscuncUcreavitetconservat,  Pergraduscuipscrescitordosenten-    1071. 

518.  Qui  dicaiur  Deus  cuncu  simul  tis,  682.  Ne  culpa  ad   opus  prodeat       Cyathus,  quid   ■ignificet  intaber- 

creavis8e.  1055.  Simul  per  subsun-  Intus,  ubi  nascitur,  extingualur,  685.    naculo,  636,  1455. 

tiam,  non  simul  per  speciem«  ibid.  Unde  agnoscitur  justitia,  inde  vide-                               ^ 

Quo  sensu  anffelus  et  homo  simul  tur  quid  sit  culpa,  1045.  Graviores                               " 

crcati.  1056.  Quomodo  in   piuribus  sunt  culps  quse  virtutes  imiuntur,       Daemones  in  aere    Tagantar,  66. 

diebus  facU  creatio,  1059.  Creator  in-  1207.  Guipa  transit  ad  culpam,  cum    Immundi  spiritus  quoa  captivaou  ia 

lerdum  transire  dicitur,  167.  Qui  di-  concupiscentis,  non  necessiuti  servi-    desperaiionem  impelluQt,  67.  Dcmo- 

cantur  se  contra  creatorem  suum  eri-  tur.  1387.  Nemo  in  hac  viu  immunis   nes  per  tiabaeos  signantur,  iM.  D«- 

gere,  411.  Creatoris    nostri  vestigia  a  culpa,  269.MalumcuIpaBDeusju8te    mun  per$omniaiiludit,262.DcaK>oes 

sunt   mira  opera  visibilis   creatune,  permittit  fieri.  367.Malis  bene  utitur    dicuniur    latrones,  282»    453.    1472. 

819.  Creator  eo  im^norulis  est,  quo  Deus,  1130.   Mala  ssBpe    sub    spe-    Dasmones  Dei  sapientiam  non  videat, 

creatur»   more  mutabilis   non   est,  cie  boni  absconduntur,   1223.  Nulla   605.  Dnmones  tn  hoc  mundo  nihil 

1049.  Quod  ex  nibilo  factumest,  pen*  niala  Deus  impuniu  relinquit,  683.    proprium  possident,  1587.  Daemoarf 

det  in  nihilo.  1395.  Creaior  centum  Cuipam    suam  veraciter  insequiiur,    semper  nobis  in8idiaotur,1472.Ladus 

oves  habuit,  cum  angelorum  et  homi-  qui  prosperiutem  saeculi  calcai,  120.    daemonum  esthumanaa  aientes  de  vi* 

num  Sttbsuntiam  creavit,  t601.  Deus  Culpa  faciie  remittitur.  qusB  non  ma-   tto  in  vitium  roure,  1076.  Yid$  Dii- 

uiramquecreavitnaturamangelorumet  liiiee  sludio   perpetratur,  344.  Ftde   I>oIub,  8aun. 

bominum.sus  visionis  capacem,16U3.  Peccatum.                                                Damnatorum  poHMBTari».  S02.  Da- 

CreaturtB  omnes  sibiinvicemsubor-  Cupidius  est  deserenda,  ut  saorifi-  mnati  iotus  et  foria  cruciantur,  ibid. 

dinaotur,  l27.  Quomodo  creatura  non  cium  booae  volunutis  Deo  persolva*   DamnatUnon  eal  reditua  ad  veniafl, 

volens,  vaniutisubjecu  est,  |35.  Qui  tur,  1452.  Cupidiusestradixomnium   aut  ad  ea  qum  amabani,  256    NaUa 

aiaerKi<ui«corruptioaiseripiaiur,t(^td.  maLocum,  646.                                    eisrelinquAttlrsperandamiaecicoffdia. 


—    K** 


1377                         INDEX  L\  UBROS  MOIULIUM  £T  HOMIUAS  S.  GR£GORIf .  1378 

331.QootdoIorcoinbustioDi8cruciaC»  526.CorrectioDayid  perNatban,  713.    corda  nubibus  similia,  tM.  Justot 

eot  pcBna  csciutii  obacurat ,  332.  David  bumilitatis  bostiam  saepe  Oeo    desperare,  <|uid  significet.  %64.  Mi« 

Quamjustesintbs  poenflB,t6id.  Quid  offerebat,  835.  £yu8  mantuetudo  et   terrimutanimadesalute  desperantit 

iitdamnatotligari  in  fatciculot,  333.  bumilitaa,  860.                                      tUtui,  i09, 440.  Ad  cavendam  despe- 
Angelos  et  bominet  reprobot  ona      Decimat  Deo  in  Qdadragesima  da«   rationem,  ad  memoriam   revocanda 

poena  implicat,  335.  Damnati  semper   mos,  1495.  tunt  Dei  beneflcia,  828.  Qui  prasierita 

moriuntur,   nunquam  morte  consu-  Decipola  diaboll  tuper  temiUm  ^    munera  considerat,  non  desperet  fu-> 

mendi.477.  Novis  inyentiscruciantur  quid  significet,  441.                              tura,  829.  Abyssus  desperationis  ab- 
ad  poenam,  qui  mulu  invenerunt  ad       DecreuDei  immuUbilia  etaeterna,    torbet,  quem  arctus  mals  contuetudi- 

culpam,t6td.  Qui  tua  non  erogavit,  393.                                                      nis  puteut  includit,  844.  Qui  futura 
multo  magis  qui  aliena  rapuit,  poBna       Dedignari  peccaloribus,  qui  justi   desperat^praesenUbus  in  maiis  se  re- 

sBterna  mulctandus,  478.  Iniqui  quo  dicantur,  sicui  et    PbarissBi,    1600.    Itxat,  997.  Ore  Levialban  raptus  non 

magis  bio  splendent,  eo  acrius  pu-  Aliud  quod  fit  typho  tuperbiaB,  aliud   desperet,  quia   foramen  est  in  ejut 

nientur  in  gebenna,  481.  Corporaliter  quod  xelo  disciplinsB,  t^id.                   ffiaxilla,per  outKl  evadat,  1090,  1514. 

exuruntur  reprobi  igne  corporeo,482.  Defensores   dicuntur  baBretici,  15,       Despectos  Deus  elegit,173.  Oespici 

Secundum  corpns  et  animam  igne  380,  533.  Quando  res  suas  dcfendere    mu(timetuunt,716.  Despectus  revocat 

crucianiur,  ihii.  Mali  qui  decorpore  liceat,  1006.  Peccatoret,  quomodo  se    bominemad8eip8um.etadDeum,1622. 

nunc  nolentet  educuntur,  in  corpore  defendani,  1105.                                      Deiractores  belluarum  more  bomi- 

tonc  tenebuntur  inviti.  483.  Reprobi  Defluere  formidans  in  quod  fluit,    nesdevoraot,  459.  Quidsitdetracioris 

propeccatis.velminimi.cruciabuntur,  foitiat,  698.                                           dorniitationem    pannis  yestiri,  460. 

484    Damnatio  SBtema  giadii  nomine  Defossum  dormire  tecurom,  quid   Bonus  lioguarumdetrabentium  usus« 

signau,  1123.  Damnati  in  poBnis  vi-  sit,  356.                                                706.  Detrabentes,  quando  despici  de- 

debunt.  quos  bic  inordinate  dilexe-  Delectationit  initium    pcBnitentiaB    beant.  aut  compesci,  1256.  Gohibere 

runt,334.Damnandi  sspediu  toleran-  lamentis  castigandum,  115.  Salubris    debent  bi,  quorum  vita  caBteris  est  in 

tur,  496.   Damnati   an  ad  salvatot  mcBror  de   prava  delectatione,   117.    cxemplum  proposita,  t6tY/.,et  qui  pri- 

transire  yelint,  an  e  contra,   1657.  DelecUri  inDeo,quid  tit,  564.  Anima    Yf^®  gloriaB  amore  non  unguntur, 

Damnatit  ad  pcBnam  servatur  cogni-  sine  delecutione  non    potest  esse,    ^^^-  Gum  iinguse  detrabeniium  non 

tioetmemona,  1658.   Damnati   in  t6td.  Deliciisin  Deoaffluere,quid  sit»    possunt  corrigi,    squanimiter  toie- 

augmentura  supplicii  vident  darona-  509.JucundiU8bumanaBdeiecUtionis    randas,  1257. 

tos.  t^td.  F.  Infernus.  gebenna.  dicitur  panis,  756.  Garoalium  sapor     .  Deus  bominislocus  per  inobedien- 

Dan  ex  tribu  Antichristus  est  ori-  delecUtionum,  qui  reprimendos,974.    ti^m  desertus,257.  Duo  extremabomo 

turus,  Ii0l5.  Gur  coluber  et  cerastet  Anima  spiritualibus  deliciis  in  con-   etcreator,pulvi8etDeus,  391.  In  Deo 

Dan  dicatur,  t&ul.  tempiatione  veriutisaffluens,  terrena   dicuntur  quaedam  propter  effectum 

Daniel  est  imiundus  anbelanti  ad  contemnit,   510.  DelicisB  camalet  et    operis,  (^oaBdam  oropter  sobsUntiam 

contemplationem,  974.  Bapor  carna-  tpiritoales,  qoi  differant,  1618.            majetUtit,1051.QuidicatorDeoBtpe- 

liom  eiosdem  exemplo  reprimendus,  Deiinouenti,  quo  sensu  Deus  non    ciosis  induiyestibus,1051.Et  amictus 

i6td.  Daniel  factus  imbecillis,  post-  paroat,  313.  Delictum,  quid  sit.  386.    lomine  sicut  yestimento,t6id.  Divini- 

aoamaltioraDeiconspezit,1242.  Da-  Qoi  differant  inter  se  delicu  et  sce-    ^^>s  cUritas  aori  nomine  signatur, 

el  flgura  cootinentiom,  233, 1344.  lera.  t6td.  Qoid  inter  peccatom  et  de-    1128.  Gur  Deus  dicatur  ignit  consu- 

Daniehtmoderatio,  974.  lictumditiet,  1404.Quomodo  signen-   ment,  1208,   1247,   1577.  Aliquando 

Davidit  bittoria  cum  Uria  etBer-  tur  in  sacculodelicu  nostra,  400.  De-   Deus  dicitur  nuncupative,  aliquando 

sabee,  quid  significet.  94.  Historia  linquere  sanctos  bic  in  opere,  in  lo-    esaeptialitera  1236, 1331.  Deut  dicitur 

pueri  JRgjDiii  ab  Amaleciu  ob  aBgri-  cutione,  aut  cogitatione  Iiquet,  1203.    Paterfamilias,  1510.  Deus  dicitur  ad- 

tudinem  relicti,  et  a  Davide  suscepti.  Denarius  numerus  perfectionem  si-   jutor»  susceptor.  et  ipsahomioismise- 

quid  signet,  173.  Gur  yeutur  David  gnificat,  24, 30,  1162, 1365.  Denarium    ricordia,  1515.  Deus  signatur  per  Pa- 

templum  Dei  aBdiflcare,  239.  Gur  Da-  eumdeniincGeioomnesaccipiunt,i37,    storem  ovis    perditaB,  et  mulierem 

yldplacavitin  populum  savientem.et  1162.  Denarius  redditur  operariis  in-   Atnis&SB  dracbmaB,  1603.  Dicitur  Deus 

in  se  iratum  placare  non  potuerit,299.  cipiendo  a  novissimis,  1512.                 yir  animae  fideiis,  1624.   Dicitur  rex 

David  a  paire  suo  despectus,  et  a  8a-  Dentes  inScripturis  siffnificantsan-    Sabaoib,  1637.  Dei  iocutio  muitiplex, 

mueleelectus,362.  Davidmonsaltus,  ctos  praedicatores,382.  £t  malos  prae-   41,42,43.  Dicere  Dei,  quid  sit,  43.) 

repentino  casu  cecidit,  402.  Hi«toria  dicatores»t6td.,1104.Etsen8U8inter-   F^cies  Dei,  quid  sit, 46, 385,765.  Qui 

pavidisGoliamejusgladioobtruncan-  nos,  382.                                               dicatur  Deus  commoveri,  75,  Flare 

tis,  quid  significet,  566.  David  in  com-  Deprecaiio  nostrasaepeaconspectu    Deus  dicitur,  155.  Respondere  Dei, 

punctioneauatuormodisaffecttts,751.  judicis  repeliitur,  302.                           quid  sii,  175,  1145.  Deus  in  igne  et 

Quantum  David  caverit  a  superbia  Deseru  a  Deo  anima.  in  quo  sit    Iu°><>    descendit,   209.   Ridere  Dei, 

poteotibut  vicina,  835.  David  docet  tutu,  328.  Gur  Deus  aliquando  nos    <l^id  sit,  307,  637.  Furor  Dei,  quo- 

nos  pietatem  et  bumiliutem ,  860.  deserat,  323.  Deus  nos,    ne  quidem    modo  transire  et  pertransire  dicaiur, 

Mira   Davidis  in  summis  bumilitas,  cum   respuitur,   non  relinquit,  957.    3^^*  Deum    oblivisci  et  recordari, 

888.  PluritbabeturDavidcoramarca  Deus  non  deserit  quod  fecit,   822.    ^l^td  sit,  534.  Quomodo  Deus  iugit 

talUns  quam  in  bostes  pugnans,889,  Deserere  eiectos,  quomodo  Deut  di-    not,  549.  Videre  Dei,  ouid  sit,  583. 

1460.  Pugnando  bosies,  humilitatme  catur,75,  95.  Deut  nunquamsuotde-    Dei  tUre,  quid  tit,  60S.  Respicerc 

secundo  seipsum  vicit,  t6td.,  1460.  serit,  97.                                                 Dei,  quid  tit,  535,  606,  992.  Deo  im- 

Viiem  te  exhibuit  exterius,  et  inte-  Deserti  regio.  quid  signiflcet,  59,    proprle  passiones  attribuuntur,  666. 

rius  bumilis  fuit,  889.  Intra  proprias  67.  Ventus  yeniens  e  regione  deserti,    ^i»  zeUre,  aui  dicatur,  ibi(L  Irasci 

mensuras  David  se    continuit   905.  quid  sit,  59.  Gorda  bominum  insUr   Deusdicitur,tbt(<.  Diciiurmisericors, 

David  Regis  bumiliu  et  patientia,  desertaB  terrae  imbre  gratisB  irrigata,    ^c^.  PoBnitere,qui  dicatur,t^i£f.  Deus 

973,1135,  1460.  Gontnmeliosa  verba,  fecundantur,  941.  Quid  sitdesertum    ^^ci^^r  crudeiis,  667.  Loqui  Dei  est 

non  convicia  credidit,  sed  adjutoria,  poni  in  stagna  aquarum,  1522.              yerbum  genoisse,  748.  Deum  ingredi 

ibid,  De  majorum  nos  lapsu  lerruit  Desideria  piasanctommDeut  saBpe    ^^  penetrare  mentem,  quid  sit,  929. 

DeuSf  sed  de  reparatione  roboravit,  diftertexpiere,  ut  crescant,  141,513,    NibilinDeocorporeumsusptcandum, 

1091.  Davidis  exempio  erga  Saulem,  827,  1546.  Magnus  ciamor  animarum    ^^^^*  Deusse  rabuscreatis  saepe  com- 

discimusbonumpromaloreddendum,  l)eaurum,  magnom  ett  earom  desi*    parait  1050.  Aliqua  sensibiiia  in  Deo 

1339.Dayid  iotus  poBoitentiaBlacrymis  derium,  42, 718.  Grescunt  sanctorum    ostendunt  effectum  operationis,  ibid. 

in  fonte  misericordiaB,  1402.  Quanto  desideria,  ubi  flnis  propinquior,  14t.    l^m  substantiam  majesutis,  1051. 

succensus  fuerit  Dei  amore  David,  Desideriis  coBlestiummensnititur,  ne    Deum  babere  brachium  quid  sit,tM. 

1422.  iicviatnan  ore  teouit  Davidem,  adinferiora  descendat,  192.  Desideria    Deum voce  tonare,  quid  sit,  t^.  Au- 

ez  quo  per  pcsnitentiaB  foramen  eva-  bona    sunt  inutilia  ,  quaB  effectum    ^ic^  Dei,  quidsit,  1145.  Per  sonitum 

sit,1551.QuaUpoBni(entiaDavidaduI-  non  consequuntur,  226.  PcBnaB  inno-    tublimitDei,  quid  designetur,  1235. 

terium  eluerit,  1609.  Aquam  de  ci-  centiumsunt  desideria  justoruffl,307.    Deus  aliquando  ioquitur  sub  dubita- 

tterna  Bethlehem  tibi  alUumDomino  Pravit  desideriit  ad  malam  actionem    tione.1252.  Deus  est  viu  omoium  re- 

libavit,  t6td.  Qui  iiliciu  perpetrasse  tractus  timore  irretilur  iniquus,  441.    rum,1356. — Deisimplicitasinessendo, 

te  meminerat,  a  iicitis  abstinebat,  AdbonadesideriairabantpoBn8B,quo8    et  in  operando  diversius,  1357.  Qui 

1610.  —  David  montibus  Geil)oe,  cur  praemia  non  invitant,  839.  Desideria   Deus  habere  membra  corporea  dica- 

maledixerit,    103.  £jut  amor  er^ta  nostra  exaudit  Deus,  718,  1235.            tur,456,  i050.Anima  Dei,  quidicatur, 

Deum,130.  Dilectio  inimicorum,1339.  Desidia  in  operibus  bonis  nascitur   ^*^-  ^^"^  ^^  <iuod  babet,  521,  596. 

Uuniiliias  cordis,834,  1135, 1360.  Da-  ez  minore  Dei  amore,  3t2.                    ^^^^  ^®i  ^s^*  <Iuod  sapere.et  fortem 

yid  Ecclesise  alflictionem  prospiciens,  Desperatio  peccatoris  nomine  in-    ®^*^*  ^^^*  —  Deo  solo  frui,et  dispensa- 

ptoimum  pro    torcularibus  condidit,  feroj  tigniflcatur,  257.  Desperanuum    torieutisaeculo  debemus,  45.£conira 


1379  LNDEX  L\  LlliaOS  MOnALIUM  £T  HOUIUAS  &  GREGOniL  im 

Deo  uluiUurquiJam,etfruunlur  tem-  bcali  Deuin.  alia  qua  Deus  videC  sa-  fortitudine,  iudloio  et  jiittuia,  8S7. 

poralibus  bonis,t6id.Deus  in  oralione  ipsum.CO^.Nemo  in  bac  vita  Dei  glo-  Proprie  perfectua  Deus  non  diciiur, 

anie  omnia  quaerendus,    489,  1428«  riam,  sed  cyus  tanium  similitudinem  quiaoec  tactai|  9f7.  Quidquid  io  re- 

infiactuB  manei,  qui.cseteris  amissis,  videre  potest,l248.  Qui  viderit  Isaias  bug  creatis  Deocofnparatur,  tnane  ftt 

Deum  non  amitit,  404.  Ad  Deum  per  Cbristi  gloriam,  t6td.  —  Deus  potius  ct  nihil,  UU.  Diyiaa  subslantia  neo 

uspera  et  mollia  eundum  est,  821.  quidnonsit,  quam  quidsit, anobisin  detrimentuoireoipit,necauirnnentuai, 

Nemo  sibi  vivat,  aut  moriatur,  sed  bac  vita  peroipitur,  107.  Abipsisan-  1408.  DeussolutiQcoaimuiaDi/jay  J66, 

DeoJ425.  A  Dei  itinere  pro  carnali-*  gelisincomprebensibilisDeuSiSubquo  406,  510,  1057.  Dei  Uliiudo,  iongi- 

busafTectibusnondeclinandumy  16V8.  curvantur,o01.Deie68ontiamang6lica  tudo,  sublioiitas  et  profaDdam,  3l6, 

y.  heatitudo.  —  Dt>i  cogniiio  in  hao  velhumanamensnonplenecooiuetur,  ^us  excellentia  iovesii^bilia,  ibid* 

vita  dicitur  visio  nociurna,  1G2,  750.  345.  Deus  solus  est,  in  cujus  esseniia)  Deus  bonis  nostris  non  indi{{el,  bOl, 

AnimaasuicogniiioneadDeinotitiam  comparatione  esse  nostrom,  est  non  Quomodo  Deatdicatur  mutari,  ^19, 

elevaiur,  166,  856.  Non  cdgnoscilur  esse.  518,  596.  Non  est  in  Deo  aliud  667.  Dei  magnitudo  et  perteetio  de- 

Deusabanimacorporiinsertasineima-  esse,  aliud  babere,  521.  Divlsus  ab  acribitur,  1241.  Deua  ett  ineffdbilit« 

ginibus,  167.  Deussemodicumaperit  sBternaBsoliditate  essentiassubsistere  885.  —  Deut  in  luoa  tenebrat  Tidet. 

bic  quantumlibet  sanclis,  168,    549.  nequit,  538.  Deum  euQ  impii  non  mutabilia  videndo  ImmutabiUter,  53. 

CognoscimusDeum  perfecte,  et  deeo  crcdunt,  489.  Esse  Dei.quidsit,  518,  Omnia  pervadit  Deut  nocentium  ac 

quasi  balbutiendoloquimur,  168,  887.  1192.  Dcussolus  habctessc,  506.  Dei  innocentium  corda,  306, 192..  Discri- 

Bicut  de  lumine  cascus,  sic  de  Deo  locus,  qualis,  605.  Deum  esse  corpo-  men  visus  dtvini  et  bttmani,^2.\.  Dei 

bomo,  loquiiur,  885.  Susurrat  nobit  rcum,  quinam  crediderint,  1040.  -*-  consilium  et  intelligentia,   qui  diffe- 

Deus,  quia  non  se  plene  manifestat,  Deus  immutabilis,qai  iotelligatur  in  rant,  370.  Deus  iniquorom  do/ot  tcSt 

161.  Percreaturas  vulut  perquasdam  Job  comrnoius,  75.  Deus  in  se  tran«  in  examine,  et  nescit  in  amore,  373. 

rimas,  se  admirandum  nobis  priebet  quillu6.per<^untibus  videturturbulen-  Quidicatur  Deus  oblivisci  et  recor- 

Deus,  ibid.    Cognoscimus  perfecte  tus,  155,  16G,   1051.  Quid  sit  slare  dari,  533.  Ile8  non  ideo  ▼ideniur  a 

Deum,  seniiendo  nibil  de  ipso  not  Dei,  167,  605.  Quid  sitpacnitere  Dei»  Deo,  quia  sunt :  sed  ideo  sunt,  quia 

pertecte  coKnoscere,  169,  856^   887.  U94,  CG6.  Dei  iajmutabilitas  es  ster-  videntur,  667.  Deus  dicitur  scire,  fa« 

Pauca  sunt  qu8B  de  Deo  hic,  et  imper-  nitate  asseritur,  321.  Moius  Dei  im-  ciendo  nos  tcire,  683,  898.  Qui  se  vi- 

fectissimecugno8ciinus,l69,521. 1358,  mutabilis,  quid  sit,  381.  Bolus  Deut  deri  a  Deo  non  credft,  in  to(e  oculoa 

.ludicia  Dci  de  bominibus  incompre-  cxpers   muubiliiaiis,  40i'>,  791.  Dei  clausos  tenet,  7)2.  Sctre  Dei  appro- 

bensibilia,  339,  855.  Dei  celsitudo  et  senteniia  videturmutari  exterius,  sed  bare  est,  897.— 'Nescire  Dei,  quid 

prolunditas,  qui  sint  investigabiles,  consilium  interius  non  muiatur,  519,  sit,  40,  373,733«  %91.Deai  t\ne  di« 

436.  516.  Aliud  est  de  Deo  aliquid  607.  Deus  immutabilis  naiura  etex  ttioctione bona et  malacomprebendit, 

scire,  aliud  est  sapere,  369.  Deus  est  voluniate,  ibiU,,  1052.  Qui  dicatur  53.  Scire  Dei,  quid  sil,  J73, 610,  6S3, 

incomprehensibilis,  489,   516.  Fide  Deus  oblivisci  etrecordari, 533, 1050.  897.  Deus  ab  aelcrno  futura  viidit  et 

Dcum  cognoscentes  clccti,  eum  per  QuidicaiurDeus  xelari,  irasci,  mise-  decrevit,  393.  Coxnoscere  Dei,  quid 

speciem   videre  anhelant,  513.  Qua  reri,  praescire,  666.  Ilxomulationon  tit,  683.  Deut  quidquid  potesi  tinuu* 

cavendasiotDeum  cognosccreconan-  est  inqualitatu  judicis,  sed  in  mcnie  lis  evenire,  in  Scriptura  tacra  com- 

libus,  616,  550.  Timens  Deum,  jam  patientis,  667.  Qui  dicaiurDeus  solut  prebendit,  748.  Omnia  sunt  aperU 

cognoscis,  quidsit  in  te  sapientia,qui  babcreimmorlalilatem  791.  D.'us  im*  in  coospectu  Dei,  790.  Dcus  nihil  ig* 

nondum  potet  cognoscere  quid  sit  in  morialii:,quiaimmutabilis,  1052. Ksse  norat,  nihil  obliviscitur,t^t<t  In  prx* 

se,  610.  Dei  cognitio  dicitur  faciet  Dei  est  a;ternum  et  incommuiabilcm  tciontia  Dei  primajustorum  plantatio, 

Dei,765.  Crealuris  ceu  vestigiis,  imut  permunere,  1192.    Labor  Dei  durat  aecuoda  in  eorum    operibut,  395.  la 

ad  Dei  cogniiionem,8l9.Deus  nonnisi  bominum  mentessusiinenlis,  1532.—  praoscieotiaDeitempora cujusque  rita 

procui  ab  ipsis  eliam  electis  videtur,  Deus  est  inira  et  exira,  supra  et  infra  immobiliter  prasfixa,  414.  Videt  Deut 

856.  Ageniem  Dcumcernimus,  sedin  omnia.47.DeidesoiibiiiirimmGnsita9,  6nem  debmjueoti^m  ,   pGenUentiaoi 

ejus  actione  caligamus,  ibid,  Cogno-  ibid.,  505,  515,  1241.  Qui  Deusomnia  correctorum.ifrtd.  —  Dei  FoJuntatico- 

scendoDeum  nusmeiiposugnoscimuSf  transcendat,  345.  Dcos  sinespalio  im-  gnitaa  deYOte  parere  debemus,  196, 

ft  severius  judicamus,  875.  Deus  niti  mensus.  sine  initio  ct  iinc  icternus,  Facies  Deires^tus  est  grati'«B.  45. 

a  ti-anquillo  corde  non  cognosciiur,  857.  Deusoinnibus  et  ubique  pr«esens  QuiDtoresitUtf  pacecadvi,,!)^^.  Qusi 

1113.NisibominibusviriuiesbuusDeut  et  xquali8,869.  Ubi  Deus  nonesi  per  injiiste  taciunt  maVi,  Deut  fleri  juste 

declararei,  nullut  eum  agnosceret,  gratiam,  adest  per  vindictam,  1241.  permiltit,361.Conira  notVraui  volun- 

necamando  salvaretur,  1257.  Per  io-  Sic  Deus  intus  est,  ut  extra  sit,  1357.  tatem  voluntali  Dei  parendum,  3^9. 

crementa  temporum   crevit  scientia  Non  est  locus  ubi  non  sit  Deus,1566.  Dei  volontat  impletur  in  jufttitetio 

tpiriiualium  Patrum,  1347»  Omnis  de  Deus  cxcelsior  ccBlo.et  terra  longior,  injustis.  483.  Dei  voluntat  m  Scriptu- 

rebusdivinis  scieniia  est  imperfecta,  et  Iniior  mari,  345.  Ueus  ubique  est,  ris  scrutanda.  517.  Qu»  videntur  neri 

140^.  Etiaminipso  PauIo,t6((i.  Men-  non  in  parte,  515.  Deus  non  localiter  conira  voluntatam  Dei.   eidem  ooo 

suradilectionisDeiestcognitio,  1409.  ubique  est,  sed  per  pracdicaiores  suot  obtistuot.  510.  JuttumOei  oocultuot' 

—  Per  creaturas  ad  Dei  cogoiiionom  in  mundipartesiocaliierambuiai.HGl.  queconsiliumnomioepbaretrttsigoa- 

pcrvenitur  ,   161.    Per  res  visibiles  Deus  est  ubique  totus,  1357.  —  Deus  tur,  IU25.  Dei  voluntasett  immuiaOi- 

I)eum  cognoscimus,  4{!i0.  Dei  cognitio  tempora  sine  tempore  disponit.  52,  lis,  505,  519.  —  Di^i  coouUit  reniten- 

duplex.  513.  Deus  per  sui  umoris  ve-  1357.  Fixa  manent  in  apternitute  Dd,  tesiniqui,ipsis  famuUovuT,^eV  invili, 

stigia  indagandus  est,  a44.  Deus  ab  quse  cursu  tcmporis  exicrius  fluunt,  194.  Deus  ut  sapiens  (alli,  et  iorlis 

humuna  etangelicasubtiiiutcinvesii-  t()td.,667.Deus  diversaordinans,  non  vilarinon  potest,2»9.GttrDeutdicatar 

gari  non  potefit,  345.  Deus  per  quas-  est  diversus,  53.  Creatori  comparata  8apiens,i6ut.QuflF)sintoperatap\enlia 

damimaginesinbacvitavideriDOtest,  creatura  est  angusla,  133.  Slare  so-  Dei  publica,  qua:  secreta,  3i9.  Uxc 

peressentiam  noo  potest,  600.  Nullut  Uus  Dei  est,  167.   Discrimen  dierum  pauci  valent  ini|uirere,  sed  nullusio- 

Deum  spiritaliter  videt,  et  carnaliter  bominis  el  aetcrnitalis,;}2I,52l.  Apud  venire,  3J0.  Bapii^ntia  Daimaia  quo- 

vivit,  bOl.AnDeusa   beatis  videatur  omnipotentemiabf)niia8tant,3U2.Dies  que  ipsa  ordin;iniis,  367,  5tl,  576. 

in  suaclariiaic.an  io  suanatura,tbi(^.  Dei  cjus  aeterniias,  5il,857.  In  ster-  Deus  maluit  sapientia  percutere  dit* 

Quomodo  videbitur  Deus  in  patria,  nitate  niliil  praBteritum,  aut  futurum,  bolum,  quamfortitudiney552.  Sapito- 

602.  Deum  esso  ex  raiiune  colligere  gcd  totum  esse  nuno,  521,  6G6,  1508,  tiae Dei  loous  et  pretiumattignarinoo 

debemus,  856.  Deus  cognoscitur  ex  Perfeciaaaternitatisscicntianulli  tri-  possunt,  (84.  Nullius  boni  operis  m^ 

operibus  suis,  ibid,  Deimysteria  non  buitur  in  hac  vita,550.  Dei  astemilat  rito  debetur,  585.  VoLuptaiibus  SM>- 

Buntperiniellectumdiscutiendu,l396.  bomini  ineffabiiis  ,    883.  .^tcrnitat  viens  exsors  est  tapieniis,  586. Si* 

Deus  inservis&ufs  visibilis  cst,  1581.  Verbinominecalami signi6catur,1078,  pientia  Dei  estentialit  est  etsubii- 

— Nemoin  hucviiaquuntum  libeisan*  Deus  solus  natura  immortalis  et  im«  stens,  596.  Dei  sapientia  ex  ooculli» 

ctus  Deum,  sicuii  est,  videre  valot,  mutabilis,406.  Solus  Deusprincipali-  revelata,  507.  Aliter  locum  babet.ali- 

121,  600,  1326.  Invisibiiia  cognosci-  ter  eiimmobiliterest,519.  ^iernitus  ter  viam,  605.  Dei  tapientiam  <^- 

mus  quidem,  scd  raptim,   105.  Deus  Dei  cognosci  non  poiost,  857.  Deut  templari  nequeunt,  qui  tibi  vidtfoior 

hic  non  videtur  munifeste,  345.  Deut  gine   mutatione   mulabiiia  disponit,  sapientes,  890.  Sapieniia  Dei  io  sao* 

videiur  hio  persua  vtisiigia,  345.  Dei  1357. —  Deus  non  siuiul  menti  hu-  rum  distribuiione  donorum,  9 J3.  — 

inviaibilitus  cognoscitur  per  animam  manao,  sed  gradutim  apcrit  suas  per-  Deus  dicitur  fortis,  quia  co^niia  va- 

rationalein,  489.  Deus  invisibiiis   et  fectiones,  52.  Dei  vosii;2ia  sequidebe*  lenterperculit,  289.  Cur  dicaturDdOS 

incomprehensibilisubiqucqua;rendus,  mus,  517.  Cur  Deus  huminibus  pro-  fortitudine  magnus,  887.^Deus  sutas 

515.  Srmcii  quidam  in  Veteri  Testa-  priiis  laudat  perlecliones,562.  Do  Dco  saoctus,  598,  fix  considera.ione  fst- 

menio,  qui  vidcrintDcum,  GOO,  COl.  nilul  dignum  <licerc,aul  cogitare  pot*  clitatis  Dei,  meluunt  tancti  tuaopera 

Quo  senKu  Ueus  luc«»m  hubilet  inac-  RinniiP,  ht.D.  l)i*o  non  polest  homo  no-  bona,  256.   Sordes  eua*  viiaa  a|;iio- 

cessibilem,   602.  Alia  est  visio  qua  cero  aui  pro'j»sse,8l8.  Ueua  magnut  scunt,  315- Deus  auctor  natura;,  noa 


iJSl                         INDEX  IN  LIDHOS  MOUALllIM  ET  HOMILLVS  S.  GREGORII.  1382 

culpnB,  942.  —  Dei  poU;niia  In  lcnla  •    mcnrUim  nc  miscricorditcr  Dcus  non  109.  Justi  ipsi  gciuni  ge  portiluro^.  si> 

tionibus  sanclorum  manifeslalup,  13.    irascatur  vitiis  nostris,220.1ram  judi-  remota  pielale,  Judiccntur  n  Deo.256. 

Jdira  Dei  opera  ocuiis  usu  viluerunt,    cis  pneveniunt  electi,  *.'58.  Deo  judi-  514»  932. Dei  accessus  ad  animum,vel 

188    D(;i  opera  obstupe^cendo,  quam   canti  aut  percutienti  responderebomo  recessus  non  coKnoscltur  in  bac  viia» 

loquendo  facundius   laudantur,  297.    non  sufficit,  208.  Qua  rationc  irse  Dei  298.  A  Dei  animadversione  nemo  tu- 

Qui  Deus  in  oobiscoelum,  infernum.    nemo  resistat,  290.  Quanta  Dei  seve-  tus,  385.  Quld  sit  Deum  aperire  ocu- 

terram  et  mare  subvertat,  347.  Qui    rilasin  eos,  duosdlu  tolerayil  Dei  pa-  los,  892.  Non  intuetur  Deus  quantum 

prsesiitit  esse  quod  non  erat,  providit   tientia,  302.  Deus,  qui  velit  a  noniB  quis  maii  valeat  facere,  sed  quantum 

Sualiler  sit  quod   jam   exislit,  368.    argui,  316.  Unde  Deum  placare  pos-  velit,   4->8.  Deus   crudells    videtur, 

leus  non  existentia  videndo  creat,  et   slmus  nihil  babemus.  321.  Dei  furor,  quando  etsl  juste  feriendo,non  parcii, 

exiBtentiavidendocontinet.t050.Deu8    perturbationis  expers,  in  flne  mundi  667.8icutnullabona  absq^ue  mercede, 

animam  destruit  non  debellando.  sed    consummatur,  398.  Quos  Deus  feriat  sic  sine  poena  nulla  sunt  mala,  683. 

ab  ea  recedendo,370.Duobus  modlB  in    ut  hostcs,   453»  571.  Majoris  irse  si-  Juslum  credamus  quodaDeometiorc 

conspectu  Dei  vivimus,383.Cum(quis)    gnum  est,    cum  boc  tribuitur,  quod  nobis  natimur,7)6.  A  Deo  percussus. 

interro;!3ndoinscripturaponitur,omni-   inaicdesideratur,478.  Trsedivinsenul-  condillonis  suceordinemcogitans.per- 

potens  de8ignatur,497.  Deus  solus  po-    lum  peccatum  ab8Conditur,547.0mnU  cussionis  invenit  juHtitiam,747.  Justa 

ten8etmetuendus,54t.Qui  datvlvere,    percussio  divina  aut  percussio  vitas  Deijudicia,  etsi  occulta,782,  806.  Qii 

dat  et  8apere,545.  Dei  omnipotentiam    praesentis  est,  aut  initium  poenae  se-  dicatur  Deus  indurare,  945.  Jusliiia 

pensantes  nostrse  infirmitatis admone-    quentis,  571.  Deum  ex  semita  irce  suser  Dei  metuenda  ante  culpam.  post  cul- 

niur,948,950.Circuiusinnaribu8diaboll    viam  facere,  quid  sit,  800.  Iram  Dei  patn    speranda    misericorai.i,    1000. 

divinaB  virtuti8estomnipotentia,1088.    non  solum  meretur,  sed  et  provocat  Deus  simul  pcenitentes  consolatur,  et 

fisecpiurimosquosdiabolusdevoravit,    caliidus  8imulator,840.Tranquille  ira-  pervicaces   percutit  Justltia,  1309. — 

ab  eju8  faucibus  exirabit,  1089.  Deus    ficitur  Deu8, 1051.  Furor  Dci,  qui  dl-*  Electos  suos  Deus,  cur  quasi  despi- 

insequaliter  omnia  tangit  per  omnipo-    catur  ira  columbae,1052.  Deus  vel  ira^  ciens,  bic  tam  vebementer  ufnigat,77. 

tentiam,  1241.   Deo   omnia  subsunt,    tu8miseretur,1181.Gulpasinsequitur,  Deus  ex  omni  genere  hominum  ud 

ilOl.  —  Dei  providentia,  etiam  nos    peccantes  protegit^  1182.  Ira  Dci  fu-  cogniiionem  suam  vocat,  190.  Duobus 

aMrgendoseroper  justa,8emperaman-    tura,    ex  praesentibus  mundi   ruiniR  modis  Deus  vulnerat  quos  adsalutem 

da,  51.  Quandoque  Deus  nos  descrit,    pensanda,  1439.  Stantibus  Dcus,  si  reducere  parat,  200.  Vocare  Del  est 

ut  custodiai,  95. 1092.  Miro  modo  flt,    ceciderint,  minatur  poenam,  lapsis  ut  nos  amando  ct  eligendo   respicere, 

nt  quodcontra  voluntatem  Dei  agitur,    8urganl,promiltitmisericordiam,1609.  386.  Deus  quosdam  eiecios  interiori- 

voluntati  eiu8  8ubdatur,196.  Cur  Deus    —  Deus  alia  concedit  propiliu.%  alia  bus  donis  ct  exierionbus  bononbus 

alios  flaKellis  deprimat,  alios  (ulciat    permittit  iratus,  196.  Duodub  modis  fiublevat,  652.  Gratis  Deus  eligil  quos 

auccefisibuB,   154,  223.   Dei  cuslodia    Deus  ad  salulem  vulnerat,  200.  tlffe*  vutt,  1100.   Eleciio  ex  misericordin, 

advcrsus  bostem  occultum  quam  ne-    rentem  se  de  virtutibus  Dcius  miseri-  reprotalio  fit  ex  justitia,  ibid.^  1448. 

cessana,267.  Nihil  fit  in  homioibufi    cordiler  corripit,^''^.  Quem  modo  mi-  Deus  eligit  quosmundusde8picit,173. 

sioe  Dei  consilio,  licet  occulto,  393.    fiericordia  non  eriplt  sola,  post  mor-  1022.  F.  Eleciio,  Electus.—  Deus  re- 

Deusordinatmalasdiabolivoluniates,    temjustitiaaddicit,255.Sanctisatu(em  probat  auos  se  nescirc  dicit,  40,  733. 

1093.  Dolenlium  querelas  dissimulat    fiuam  ex  soln  Dci  misericordia  exspe-  Deum  destruere  reprobos,  quid  sit, 

Deu8,  ul  augeat  utiliutem,  461.  Exl-    ctant,  256.  205,  298,    314,  514,544,  970.  Quid  sit  obdurare,  371,  945.  Ktdd 

mia  providentiae  Dei  descripiio,  505.    932.  Misericordia  Df  i  bomini  lapso  Reprobaiio.—  Deus  in  principlo  vi(»3 

8ic  Deus  intendit  omnibus,  ut  adsit   necessaria,  267.  Videre  Dei  est  noile  quosdam  ad  virtutisculmen  provehil, 

aingulis,  tbid.  Causales  eorum,  qua    misereri  afniclioni  human(B.307.Deus  csetcros  deserit,574.  Dci  cultus  nullus 

videntur  inordinata,    rationes  just»    ex   misericordia   praeveniente   vilam  est  verus  extra  vcram  Ecclesiam,437. 

apud  Deum,  514,  541,  550.Quidam  in    nobis  tribuit,ex  subsequentecustodit,  Dextcra  Dei,  quae,  54.  Pro  dextera 

adversis  insipientes,  Deum  esse.  aut    324.  Aliud  quod  Deus  misericorditer  Judaei,  pro  sinlstra  Gentilessunt  in« 

res  humanas  curare,  negant,  505. 8G9,    tribuit,  aliud  quod  iratus  sinit  haberi,  telligendi,  659.  Dextem  nomine  po- 

557.  Deus  bona  facit  et  ordinat,  mala    367.QuantaDei  erga  peccatorcs  mise-  pulus  fldells  inlelligitur.  660.  Dexte- 

non  facit,  sed  ordinat,  576.  Deus  pcr    ricordia,  527.  Misericordia  Dei  pecca-  rum  ct  sioisirum,    quid  signlficent, 

ae  regit  mundum,  quem  creavit,  782.    tori  impensaetneglecta,inpdenamver-  991,  UOl,  1386.  Dextera  est  vita  ven- 

Deus  minimis  providel  ut  maximi8,et    titur,537.  ManusDei  dura  vidctur  In-  tura,  praesens  vero  sinistra,! 358.1526. 

aioguiis  ut  umversis,  806.  In  tenta-    firmo,  cum  saevit  mlsericorditer.  668.  Dextera  signiflcal  bonos,  sinistra  ma- 

tione  innitcndumdivinae  nrovidentiae,    Deusin  bacvltanonsemperreddit  sin-  los,  1542.  Dextera  laetitiam  et  prospe- 

822,  8'^8.   Divina  providentia  in  ul-    gulis  juxtaopera,782.  Intuens  poten-  ritatem   significat     1201.    Dextralia, 

iione  malorum,  830.  Dei  erga  summa    tiam  misericordiae  Dei,  suae  justitiao  quid  significent.  9G6. 

et  iofima  providentia,869.In  Dei,  non    premat  elationem,  926.  Quomodo  mi-  DaboTus  appetlatur  dics  et  nox,l07. 

io  hominis  manu  ejus  dispositio,  901.    scricordiae.  Dei  apud  nos  fianl  mirae,  Diabolus,  cur  nox  solitaria  dicatur, 

Deu8  hominem  non  deseril,  926   So-    l055.Postculpam8pcranda  misericor-  109.  Cur  Leviathan,  110.  Vectis  dici- 

luBconditor  vitam  hominum  admini-    dia,  lOOO.Vei  iratus  miseretur  Deus,  tur,  quia  ad  neccm  percutit.lll.  Cur 

atrat^  1169.  —  Deus  variis  modis  se    1181.Largae8lCreatorisnostri  miseri-  serpens,  ibid.  Diabolus  exactor  dicl- 

habet  erga  hominea,  161,  574,  640.    cordiaj382.Mi8crlcordiametjudicium  tur,cujus  vox  est  tentatio  miseraesug- 

8uo8  io  adversitaie  erigit,  193.  Malo-    Deo,  qui  cantet  peccaior,  1420.  Di-  gestlonis,  136,  981, 9b8,  1648.Vocatur 

rum  consiliisad  bonum  ulitur,194.  Id    vinae  misericordiae  exemplum  in  Ju-  leo,  et  tigris,  et  myrmccoleon,  156, 

exemplo  fratrum  Joseph  confirmatur,    vene,  urgente  morte,  converso,  1514.  555,  l056.Alii8  leo  est,  aliis  formica, 

ibid,  baulis  et  Jonae,  l95.  Cur  Deus    Deus  pro  sua  erga  nos  misericordia,  158.  Dicilur  cetu8,260.  Interitus,  443. 

condiderit  quem  perilurum  praescivit,    rogat  nos  primus  secum  reconciliarl,  Et  iatro.453.Maligni  spiritus  dicuntur 

311.  Deusab  aeterno  omnia  disposuil,    1590.  Sic  nos  Dei  misericordia  refo-  horribilc8,481.  Diabolusaquilonisno- 

393.EJUB  providentia  non  fallilur,t^te/.    veat,  ut  nuilo  modo  negligentes  red-  mine  signatur.  266, 547,  570, 1186.  Di- 

Cur  DeuB   permitial  maios  deieriora    dat,  1593.  Divinac  misericordiae  tem-  citur  coluber  tortuosus.  554.  Ventus 

perpetrare,  496.  Deus  homines  nunc    pus  nemo  perdat,  1509.  Jusiitia  Dei  urens,  570,859,  1199.   Volucres  coeli 

refovet,  nunc  terret,  640,  1U84.  Quo-    inafllictionibusconsideranda,51.Deu8  dicuntur  diaboli,  603.  Vulpes,  tMe^. 

modo  DeuBergasanciosse  seral,661.    electosjusto  ordine  ab  injustis  feriri  Perditio  et  mors,  604.  Bestia,  876, 

Brga  peccalorea,  868.  Cur  DeuB  aao-    permitiit,  527.  Deus  Justos  aflligi  et  1003,  107G.  Diaboli  dicuntur   portip 

ctos  quandoque  Btatim  non  exaudiat,    impiosproBperarisinit,  826.  QuiDeus  mortis,   928.   Osiia  tenebrosa,  tM'/. 

665.Nunc  erigit,  nuncdeprimit,  1321.   jusiuB  eum,qui  non  debet  puniri,con-  Diabolus  diciturhostis  antiquus,1019. 

—  Dei  patientia  et  benigniias  er|$a   demnet,  84.  Dcus  aliquando  injustos  lUius  instigaliooariumnominesigni- 

bomioem  peccalorem,  318,  1259.  Dis-   celeriter  truci^,  154.  Duobus  modis  tur,  ibid,  Spiritus  immundt  dicuniur 

trictuB  itlator  pceoaB,  qui  diu  tacilus   Deus  aflligit  hflbiocm,  200.  Deus  ali-  hostes  armati,  1031.  Diabolus  dicitur 

extitit  testis  culpM},  304,  789.   Slulte    quando  nosconterit,2l9.  Duobus  mo-  Behemoth,  1055,  1094,  105(3.  Leo  in- 

et  impie  ex  Dei  patieniia  cogilat  sua   qIb  nos  judicat  Deus,  319.  Deus  ali-  sidians,  1060.  Qui  dicatur  leo  fenum 

flagiua,  aut  non  videri  a  Deo,  aut  ap-    quaodo  consiiiarios  adduci  in  slultum  comedere   ut   bos,    10)7.  Servus  ex 

probari,789.  PaiiLnter  Deus  iram  re-   finem,  373  Deusquos  in  aeiernum  di-  pacto  sempitcrnus,  unJe  dicatur  dia- 

tinet,  quum  tandem  irretractabiliter   iigit,  dliquando  ad  tempus  relinqait,  bolus,  lOOJ.  Animal  quadrupes    per 

efl^undit,   829.  Deus  diu  hic  tolcrat,    661.  Deus  frustra  condemnare  non  aciionis  immundse  fatuiiatem  dicitur 

qttOdin  aeiernum  C8tdaiunaturu8,t6id.    potest.78i.Dcus  juslilia  erga  homines  diabolu8,109l.  Draco  per  noceodi  ma- 

Cur  Deus  patiens  reddiior  dicatur,   abscondita  movet  justos  ad  limorem  litiam,  ibid,  Avis  dicitur  per  elalio- 

1483.  Irae  divmae  potestas  hominibus   et  iacrymas,  145.  >lare  Deusaptedi-  nem,  tbid,  Incudi  cur  compararelur 

incomprehcnsibiiis,   145.  Flatus  Dei   citur,  cum  vindictam  reir.buit,  155.  diabuIus,ll2l.l)iaboli  iract  persuasio 

dici  potesl  ejus  aniinadversio,155.  Ti-   Correptio  Dci  alia  punit,  alia  probat.  moligna  gadii  no  nine  expiimuntur. 


13S3  1NDE\  IN  LIBROS  MORALIUM  ET  HOMlLIAS  S.  GREGORU*  1384 

1123.  Dicilur  malleos,  1125.  Sedet  in  cujusqueexplorat,  uCtentet,  411  Dia-  tfrid.SaUnaB  manus  non  potestas,  sed 

lateribus  aquilonis,  quando  frigidas  boli  mala  volunlas  a  Deo  ordinatur,  tentatio  debet  intelli^i,    S6.   Victat 

bominum  menies  possidetjl86.  Dia-  519.  Diabolus  bellum  duntaxatin  ho-  restaurat  bella  contra  Job,  73.  Qaare 

bolus  dicitur  iniquus.628.  Signaculum  mines  moyet,  555.  Reproborum corda  Satan  jubeatur  animam  Job  ^prrsLn, 

similitudinis  Dei,  1072.  Mons,  1075.  possidet,876.  — Diabolusinternasmo.  75.  Ordotentationom  Job,  77.  Diaboli 

Jumentum,  1094.  Regulus,  1112.  Lu-  vet  tentationes,  externis  ft-ustra  exci-  intentio  affligendo  Job,  320.  Joba  Sa- 

nus.  1486.  Princeps  mundi,  1650. rid«  tatis,12.QuamastutequaBratdiabolu8,  Un  percussus,  pereossionem    taam 

Behemotb,  Satan.—  Spiritus  maligni  unde  nos  accuset,  44.  Cur  non  sit  me-  Satanas  non  tribuit.  459.  Quot  mlnera 

absquecaroisiiifirmilatesuntconditi,  tuendus  diabolus,  45.  MiraB  diaboli  diabolu  intulit  Job,  tot   sanclo   viro 

235.  Diabulus  seu  angelus  malus  pri-  trtes  in  tentando,  35,  44.  49.  Diaboli  victorias  contulit,  729.  Diabolus  aini- 

mus  conditus  est,1071  In  quanta  pul-  insidiasDeusincamat»sapicntisiuce  cosJob  de  singuli8locl8eomrooTit,730. 

cbritudine  creatus  fuerit,  1072.  etc.  detexit,  54.  Diabolus  terram,  (}ui  cir-  Job  flagella  a  Behemoih  illata,  1074. 

Primusangelus  sic  conditus.  utDeum  cuiverit,  ibid.  Cbristus  vim  ejus  sua  — Diabolus  divinitatem  Chritti  tenta- 

caste  timeret,  1134.  —  Diaboli  pecca-  bumilitateconstrinxit,  55. 1074.  Quo-  tionibus  exploravit,  56.  Diabolat  per 

tum,  cur  irremissibile,  322.   Diaboli  mododiaboiiinsidiasDeusnobisdete-  suos  satellites  Christi  carnem  ad  cri- 

lapsus,qualis.925.  Angeli  lapsus,quid  gat,63.  In  serie  tentationum  Job,qua9  duum  exstinxit,  308.  Tribat  tentatio- 

bomines  doceat,1073.  Angeius  deser-  aries  fuerint  inimici,  78.  Diaboius  so-  nibu8Redem(>torempalsan8,temerar& 

tor  peccando  dona  graiiae  amisit,  non  letsomniaimmiltere^quibusdecipiat,  non  valuit.   ibid,  Diabotus,  fruttras 

naturae,  1056,  1059,  1134.  F.  Angeli  262.Quaniadiaboliindecipiendoastu-  tentato  Interius  CbrisCo.eumexteriu. 

mali  peccatum.  —  Diaboli  dubium  de  tia,  441.  Quos  maligni  sptritus  irrum-  aggressus  est,  552.  Pilium  Dei  incar- 

Ghristi  diviniiate,  unde,  55.  85.  Dia-  pentes  obsideant.  453.  In  tentatione  natum  diabolua  noverat,  sed  ordinem 

boiusRedemptorem  humani  generis  priusleviterdiabolussubrepit^postea  redemptionis  nesciebat,  108S.  Divini- 

venisse  in  mundum  cognovlt,56.Dia-  violenter  trahit,  475.  Artes  diaboli  in  tas  tempore  passioniadiabotam  latuic, 

bolus  cogitaliones  nostras  non  capit,  tentationibusChristiconfusaB.553.  In-  1087.Tentatione8  nostras  superaiarus 

96.  Diabolus  faraam  de  Christo  auaie-  sidiaediaboiidicuntur  molae,  629.  Spi-  in  se  Cbristus  suscepit,  1492.  Non  est 

rat,  sed  non  viderat  ejus  sapientiam,  ritus  insidiatores  aquilarum  nomine  indignum  Redemptori   nostro  quod 

eOS.Quatuor  modisDeus  ad  aiaboium,  signantur,  1038.  Quantum  ex  astutis  tenlari  volaerit,  qui  renerat  ooddi, 

et  iiie  tribus  loquitur  ad  Deum,  43.—  diaboli  consiliis  periculum  immineat,  ibid.  Tentatio  Gbrittl  ttetit  io  sagge- 

Diabolus  Deum  non  videt.  30.  Aliam  1067.  Christus  Satanaeillusitin  carnis  stione.  et  ad  detectationem  ooo  peiv 

in  praesenii.  aliam  in  futuro  poenam  8uaevelutesca,transfigcnsiliumhamo  venit,  t6td.  Chri8ta8gala,rajiag(oria, 

patietur,  108.  In  carcere  esse  diabo-  divinitati8,1086.SatanaB  escam  osten-  et  avaritia  a  diabolo  tentatns,    eom 

lum,  quid  significet,  260.Gur  sine  ve-  ditChrisius,  laqueumabscondit,  1095.  vicit,  qui  hominem  priraiim  totidem 

nia  diabolus  sit  damnatus.  1072  .Apo-  Deus  electis  calliditatem  diaboli  reve-  vicerat,  1 493.  Cbristas  palienier  por- 

stata  spiritus  est  dies,  qui  ita  optalur  lat,  1103.  Dolus  in  manu  diaboli  est  tat,  ^uempunirepoterat,t494.Qaibus 

penre.  ut  male  sit,  107.  In  vivendi  frausinvirtute,tll6.  Ejusmachinatio-  armisdiabolumTicerilChri8tas,1493. 

essentia,   etiam   moriendo  subsistit,  nibusopponiturinfinitaDeisapientia,  DiabolU8hamocaptasinteritt,exhoc 

tbid. Qua  raiione  dies,  quave  nox  sit,  1143.  Diabolus  sub  virtutis  velamine  quod  momordit,  1550.  Diabolat  Chri- 

ibid.  Quid  ei  optetur,  dum,  ut  pereat,  se  occultat,  35.  Tempusad  tcntandum  stum  nihil  tibi  debeniem  invadens, 

optatur,  ibid.  Quanta  tempcstate  ad  observat,  47.  Diaboli  fraudes  in  tol-  jasinpeccatoretamitit,tbul.lnChristo 

aeterna  supplicia  diabolus  sit  raptus,  lendis  cogitationibus,  65.  Diaboli  cal-  tolo  oibil   habuit  diaboloSf  1649.  — 

109.  Diaboli  et  reproborum  omnium  liditas  inpailiationevirtutum,99.  Re«  Diabolustentandotiniquepottalatbo- 

aeterna  damnatio,  praesentibus  eiectis  medium  contra  insidias  diaboli,  lOO.  nos.  Deus  benigne  permittit,  10.  Dia- 

publicandj,  109U.  Vide  Satan,  Behe-  Diaboli  suggestiones    dulces  fiuot,  bolustribusmoditinsidiatarbononim 

moih,  Leviatban. — Diaboli  loquela  et  499.  Diabolus  levigatquae  Deus  mina-  operibus,  34.  Non  solnm  intuetardisL' 

f\er  se,  et  per  suos.  85.  Colubri  ore  tur.  765.  Diabolus  sub  virtutis  specie  bolus  quid  faciat,  ted  etiam  quando 

ocutus  est,  554.  Quid  raortis  auctor  iniqua  nobisopponit,103l.— Diabolus  faciatadtentandum,  47.  Acriusinsur- 

doceat,  1141.— Diabolus  nihil  potest,  accusat  nos  die  ac  noctc  ante  Deum,  git,  quando  disciplinae  custodes  ventri 

nisi   Deo  permittente,    45,  454,459,  44.  Virtutibus  suis  diaboli  superbiam  tervire  cognoscit,  49.  rotsaficiot  ja- 

558, 1073.  Mala  ejus  voluntas,  sed  po-  Christusrepre8sit,55.Diabolusinvidet  cuUspercatjc,  qaol  leoiaiionibut  affli- 

testas  justa,  45,  454,  558.  A  facie  Do-  horainumcooversioniperapostolorum  git,  51.  Nottris  cogitationVbut  saepe 

mini  diabolus  exit.quando  poiestatem  praedicationem.  56.  Infirmiiis  super-  diabolatte  inseril,  ^^.Duobus  modis 

tentandi  accipit,47,56.  Satanas  manus  oiae  diaboli  a  Deo  increpatur,  73.  In  hominet  tentare  contuevit.  77.  Non 

potestas  est  ejus,  85.  Diabolus  con-  invidia  serpens  antiquus  totum  virus  ■olum  per  se,  8ed  per  toot  qaiftunt 

vincitur  non  posse  superare  animam  suum  concutitet  evomit.  179.  Diaboli  nobiscum,  nos  teotaty  78.  Curqoaodo- 

Christi,86.Potentia  ejusin  finemundi  etmemhrorumejusimmensasuperbiay  que  a  tentttione   cesset^  95.   Contra 

exstinguetur.  1 10.  Carcere  constringi-  1 135.  Diaboli  superbiacausa  est  ruinad  consentientet  tortit,  debilit  cootra  re- 

tur,  quando  non  valet  implere  quod  hominis,1157.— Diabolivoluotasmala,  tittentet  diabolut,  158.  Per  omne  vi- 

vuit,  260.  Diabolus  saepe  praevalet,  sed  potestas  justa,  45.  Ex  raalitiasua  tiumcordihamano  virusiofundic,179. 

dum  latet,  377.  Sdsvit  diabolus  modo  de  eo  queracstexpertusbonum,  mala  Modoinermis,modoarmatattpparei, 

occulta,modo  aperta  persecutione  per  sperat,  73.  Gaecitas  erroris  sic  obruit  186.  Multipiiciter  oos  impagaat,  202. 

malos,  421.  Qui  sint  diaboli  dentes  et  diabolum,  utad  pooniteotiae  lucem  re-  Nostentatnonqaaotam  vaic,260«  Un- 

oculi,  422.  Qui  primis  non  resistuQt  sipiscere  nequat,  108.  A  Ghristo  ma-  dique   bonos    tentiUombus  impetit» 

diaboli  8Uggcstionibus,gigantemaquo  Iitia  ejus  jam  destruitur,io  ftne  mundi  424.  Sub  terrenit  commodit  laqueos 

opprimaniur,    eura    paiiuntur,    425.  potentia  exstinguetur,   110.   Satanas  abscondit,  441.  EjustuggetCiones  vt- 

Quos  biandis  Buasionibus  decipit,vio-  irapoenitentia,  1120.  Diabolus  primo  riae,  453,  1114.  Insidiae  diaboUbono- 

lentis  nexibus  ad  supplicium  rapit.  opera  nostra.  deinde   verba,  tandem  rum  utilitaU  terTiunc,519.  Diabolas  t 

443.PotesU8  diaboli  in  borainesChri-  cogilationes  accusat.  41.  Oummala  tentationibus  quiescere   nequit.  664. 

sU  raorte  enervaia,  552.  Ex  peccato-  non  invenit  quae  accuset,  ad  malum  Quopiosmagitsibiretistereconspicitf 

rum  cordibus  quasi  ex  cavernis  suis  bonainflectere  quaerit,t^i(<.  Diabolus  eoampliusexpugnarocontendit,  772. 

diabolus  manu  Dei  est  ejectus,  554.  justoruracordasomniisafficereniUtur,  Diaboli  astuti»  in  tentando,  984.1033 

Vires  fraudesque  bosUs  nostri  descri-  202.  Diabolus  inter  justos  mala  semi-  1066,  1067,  1082, 1085,  It02.  ForiiQ» 

buntur,1055.Diabolusdivinapotestate  nat,    1085.  Diabolus  eo  atrocius  in  in  fine  tentatf  1064.  Sub  specie  booi 

ligatus,  oHm  solvetur,  1058.  Per  An-  eiectos  saeviet,  quovelociusseab  illit  tentat,  1069,  1102.  Diabolat  expttlsas 

tichristum  roulta  signa  facict,  ibid.  vinci  conspiciet,  1125.  Diabolus  su-  acriores  stimulos  infligere  eooator, 

Fraude  et  viriuie  laxabitur,  160,1116.  perniinsejudicii  tormentacontemnit,  1065.  DiaboU  illusionet  varias.  1077. 

Mulios  exigentibus  meriti8,ferire  dia-  112G.DiabolusAdaraperEvamseduxit,  1131.  Tribus    maxime   viUis  (eotit« 

bolus  permiuitur,  1074.  Ab  electis  eo  77.  Gallideeumsedinpit»  111.  Diabolus  1091.  Aliter  tentat  juttot»  aliter  moii- 

valeniius  vincitur  quo  Deo  humilius  primi  bominis  rectitudinem  quatuor  danos,  1102.  Duobut  moditjoscostes- 

Bubsiernuntur,  ibid.  Ejus  viribus  op-  iciibus  fregit,  123.  Falso  impossibilia  tat,  1129.  Tentat  sanctos  graviter  is 

ponitur  Dei  oranipoteniia,  1143.  Im-  homini   promisit,  vere  et  possibiiia  mente,  1187.   Ad  tmpaiientiaffl  eoi 

missio  diaboii,  cur  turl>o  appelletur,  8U8tuIit,lll.Uominem8tantemblande  provocat,  1615.  FideTentatio.  — Dia* 

1187.  Aoiiquus  bominum  hostis,  qui  suasit,  et  dejeclum  renitentem  trahit,  bolus  ex jprosperit  et  advertis  tos  ceo- 

fluvium  absorbuerit,  1557.  Eos  quoii-  476.Per8uperbiamse8equentemdia-  tat,  44.  Tentationet  Deut  nirajastis 

die  devorat,   quorum  a  tide  vita  re-  bolusstravit  bominem,  1137.  Tribus  gratiadi8pen8at,46.  Diabolosnosa^ 

proba  discordat,  i6td.—  Diabolus  sibi  tentationibus  primus  Adamsuperatus  grediens,namiliiateetpatieatiaDOitn 

subjectissuperbe  douiinatur,l20.Dia-  est,  1493.  —  Diabolus  a  facie  Domini  confodiiar,  51.  Qaot  modit  diabtlBS 

b9^^^'^aro  oolens,  borao  servit,  126.  exit,    cum  teotandi  Job  potestatem  bono.H  circamyenire  eooetar,  63.  Vi^ 

piat>om»  homines excaecat,229.  Mores  accipit,  47.  Tenlaadi  tempora  eligit,  titubasnostrit,  quaoi  wicioaidietorf 


1385                       INDEX  IN  UBROS  MOftAUUM  ET  HOMIUAS  S.  GREGOHn.  1386 

65.  8»pe  scientiam  permitcie,  ntcor-  octava  a  conditione  est,  1391.  luraquidagimus.Bedetiamciiroqaanta 

rumpat  vitam.  186.  Diabolus  fruRtra  DifTt-rt  Deus  voces  pef^ntium,  cur,  discretioneperagamus  83.  Discretus» 

conatursancinsevertere  in  exitu/203.  665.  DifTeruntur  utiliter  riiscipuli.  ne  si  male  egerii.  cito  se  ad  discreiionis 

Quid  sit  spirilusborribiiesvadere  Pt  Clirisium  inveniant  redivivum,  1532.  regulam    redudt.   380.    8ignig(^atur 

venire  super   impium,  481.   ^piritus  Diputusdiscreiionemsignificat.486.  discretionominedi^iinrum,t86.  Dls« 

maligni  mentis  nostrsecivitatemobsi-  Digitum  ori  superponerc,  quid  sisni-  crelio  necessaria  in  prasJicatore  6  i6, 

dent,  509.  Contra  eos  pugnat  extrin-  ficet,    t^td.  Di«rituK  Dei  ent  Sniriuis  lili  In   arcia  via    SdluiiA  discretio 

•eeus,  in  quibusnon  refrnat  iotriose-  sanctus,  1270.  Quid  sitdif^itos  in  auri-  maximK  necessaria,906-Virluiis  ejus- 

cus,  555.  Quid  sit  aiaboium  e  puteo  culas  mittere,  t7/tX  Quid  digiii  major  dem  opera  ve!  ex(  rccn  ia,  vel  omit- 

abyssi,  in  quo  nuoc  tcnetur,  educi,  et    minimus    in    palmo  significcnt,  tenda  secundum  lineam  diKcretionis, 

588,  611.  Bonorum  mentes  aliquando  14M.  906.Caveodura  oediRcreiionisnoraine 

diubulusingreditur,  sedineiitnon  mo-  Dignitasteroporalisequinominein-  pripriis    commodis    serviaiu.*,   907. 

ratur,  877.1ii  tineroundi  cordaiorpore  telligitur,lOt5.  In  dignitatibusconsti-  Discretio  pasioris  si^niflc^itur  inielii- 

constringei  diabolu8,1186.— Diabolus  tuti.  vix  frat^iliiatPin  suam  Mttendunt,  genlia  gaiiodesuper  Jata,96I.Prucius 

eos  teniare  uegii^^it,  quos  quieto  jure  76.  Quanta  bomiuuni  dignitas.  cMe  discrolioois  in  ma^iRtro  veriiiiis,972. 

possidere  ee  seotit,  ITl,  Callide  eos  amicos  Dei,  1561.  Delectal  locus  cel-  Discretiune  dupliciopusin  agendo.ne 

tenuif,  877.  Saepe  aperte  eos  tentat,  situdinis,  sedprius  viaexerceat  lat)o-  fiillamur,l 207,  1^23,  12;4    Discieiio 

llOi.  Cuntra  bonos  eos  provocat  dia-  ris,  156?.  reciori  necessaria,  1114   DiKcretiuiie 

boiuF,i616.  FtdeTentatio.  —  Diaboli  DilKCtiodivinapertimoremnascitur,  lin/ua  refrenanda,   48g.  Discreiio  ia 

teniuiioniiius,  qui  rcsistendum,    51.  223.  Dilectiopnivimi  inejusaaruiniiis  edendo,  983. 

Diaboiiiijaausnonevaditur,  nisicitius  probatur,  t^tcZ.  V:xin  prosperitatcco-  Discussio  nimia  vel  nuUa  nostri, 

adpGenilcnliamrecurratur.35  Quanta  ffnoscitur.tAic/.  Amissiofeiiciiatisvim  nobis  periculosa,  305 

Tigiiantiaoccurrenduaidiaboliconati-  inierrcgatdiiccticnis^tMd.  Res  quam  Discumbere  nostrum  in  coqIo,  ibi 

bus,  65.  Acriores  diaboii  insidiae.  ad  diligimus,P8t  doraus  noslr.vcogiiatio-  quiescere  est.  148«. 

gratiaBauxiiiumimpiorauduioDoscom-  nis,  2''!.  Cur  roorti  compareiur  forti-  Dispen8atiorerumterrenarum,quan- 

peiiunt,  294.  Quicontraciiobolumpu-  tudo  dilectionis,  357,  147 i.  Affectus  tis  siiobnoxia  periculis.  66.  Occultas 

Snat,  vestimentaabjiciat,  ne  succuro-  ardentesanimflBChristumsponsumdi-  Dei  dispensaiiones,   1315.   Donorum 

at,  1587.  Homo  se  bumiliter  subji-  Hgentis,    1332.    In  otio  dilectus  e^t  spiritualium,  et  tentationummira  Dei 

ciendo  Deo,diabolom  vincit,  1076.—-  quaerendus,!383.Addilectionero,quaB  erga  bomines  disofnsatin,  1321. 

Diaboli  membrasuntomnes  maie  vi-  Christi  proprie  praeceptumest.caeiera  Dispuiare  cuin  Deo,  quid  sit,  378. 

ventes,  85,  924,  1492.  DiHbolus  cum  referuntur,  1560.  Diiigentibus  proxi-  Ftr/e  Coniendere. 

malis  unum  estcorpus.ll2,  308.  430.  mosperaffectumcojrnationixetcarnis,  Distractiones  exteriores  cohibenti 

Imitatiodiaboii  dicitur  umbramortis,  Scripturae   non  contradicunt,    15G0.  secessus  interior  aperiiur,  974. 

tl6.  Per  maios  diabolus  saevit  in  Ec-  Forma  Ctiristianae  dilectionis.  ad  boc  Diviiiarum  terrenaruin  dispensatiu 

clesiam,421.Princepsiniquorunihabet  amate,  ad  quod  amavi  vos,  t&id.  Fide  valde  periculosa,  66.  Quam  difficilis 


Luxuriosi  membrasuntdiaboli,  1058.  sariaadsalutem,1560  Dileciionis  pro-  uiuntur  ad  necessitatem.    quas   non 

Diaboii  et   membrorum  ejus  poenaB  baiio.    qualis,   1575    Diligere   vere  amant;263.Hostes  ad  rapinam  provo- 

«teroae,  Dei  et  electorum  gloriae  ser-  Deom,  quid  sit,  1576.  Diiectio  Dei  cat,  qui  Buaseisdiviiiaso8icniai,282, 

Yiunt,1093.  Diabolimembraconcidun-  mensuramoonhabet,  1639.  Ft^dCha-  4*42.  Pussessio  divitiaruro  oon  esi  in 

tur,  cum  ab  ejus  corpore  peccatoret  ritas.  crimine,sedearuiucupidiias,  61.  Qui 

separanlur  Christo    sociandi,    1096.  Dilucolum,  quid  sit,  265.  eKcnt  ei  fa«iu  tument,  censendi  suiit 

Membradiabolidicunturscutafu&ilia,  Diroensiones  qu^tuor,  qui  Deo  tri-  divites.  ibid.  Amaniibus  divi*.ias  de- 

J105.Adcumuluminiquitatisconcedi-  buantur,3i5,346.  Qui  Deoconveniant  spectui  sunlmundicuntcmptores,t6td. 

turdiaboloetmembrisejus.utnequius  erga  hominem  in    hac  vita,  346  Di-  Diviturosuperliorum,  quantainnravis 

«ossintquod  nequiterappetunt.  1116.  mensionum  sortes  funibus  signantur,  operibus  audacia.411.  Qui  ioiquo  po- 

lembra  diaboli  sunt  ei  cobaerenies  1087.  tenti  adhaerent.  de  ejus    poteniia  lu- 

discipuli,  lll9.Qu8Bsintmerobracar-  Dimittendum  est   alils,  si  nobis  a  ment,i^td.Diviles  vix  possuntcavere 

Dium  ejus.  tbid.  Qui  dial>olo  subster-  Deo  dimitii  volumus,  353.  Conatenti  superbiam,442.Dive8  ex  hac  vita  sub- 

Duniur,  etsi  aurum  videantur,  lutum  peccatum  tenerour  diroitiere  ante  so-  tractusad  judicero  nudus  vadit,479. 

gunt,  1129.  Diaboli  dentessunt  bono-  lisoccasum,  502.  Bx  corde  dimitten-  Divitum  ex  satieUte  aogustia.  479. 

rum  perseculores,  422.   Diaboli  socii  duro,  1564   Debelur  nobU,  et  dutw*  lu  auqiilrtiuaiseicuiitoiliendisdivitiis, 

apustatae  angeli,  430.  Diaboli  filii  sunt  mus  ;  diroittetur  nobis,  si  dimiseri-  anxieias  aBiernis  praeludii  suopiiciis, 

bomines  perversi.  ibtd.  Arrogantes  mus,  \h^b.  t^'d.  Super  ayaruro<iivitem  pluunt  j  • 

diabulum  imiiantur,  737.  Diaboli  ma-  Dionysii  AreopagitaB  scripta  a  Gre-  cula   Dei,  480.  Temporalem  cuvens 

litiamimitante8,vi8ceracharitalisami-<  gorio  laudantur,  1607.  inopiam  perpetusB  addicitur  t6tV/.  Di- 

8erunty944.  Diplois,  quid  moraliter  significet,  vitumfelicius,  quantacunquesit,  djsi- 

Diaconorum  ab  apostolis  ordinato-  319,  nii  in  aBiernam  miHeriam,  48*^.  Jniqui 

rnm.  unus  foit  anctor  erroris,  1638.  Disciplinao  expertes  ab  infirois  ad  diviies  possidentur  a  suis  bonis,  490, 

Dicere  Dei,   quid  eit,  43.  Dicere  coelestia  non  sublevantur.  430    Cjt  16''5.  Qmd  sit  in  inanu  habere  bona 

recte  scit,  qui  ordinate  scit  tacere,  pravorurolongeesseadisciplina,Dcu8  sua,  t6id  Unde  dives  inimter  gaud^-t, . 

968.  Dictaqu»  gravitaie  carent,  in-  facitperiniiiendo,  429,  1300.  Destruc-  indepauper  inaniusaSligiiur.  495.  Di- 

tenta  expositione  non  indigent,  817.  cta  disciplinse  maceria,  quasi   rupto  ves  habetcmu  metu  bona  qusB  pauper 

Ftde  Locutio,  Silentiom,  Tacere.  muro,    hostis  ingreditur,  662.   Mira  apnetit  cuin  anxietate.  t^i/.  Diviipg 

Dies  signiticat  inleilectum.  26,  31,  disciplinaB  scientia,  qiiascimushumi-  dormienlibus  similes  in  morte  evi$<i. 

63.  Prosperitalem,  44,  114,  432.  Dia-  liari  et  abundare,  satiari  et  esurire,  lanies.  se  vacuos  dolent,  568.  Otune 

bolum^  107.  Electorum  meotes,  109.  1386.  Optimum  disciplinaB   magiste-  quod  sine  visione  Dei  abundat,  inopia 

Angelicosspiritu8.t6td.Aotichri8tum,  rium,  1415.  Di^tciplina  studii  ccBlestis  e6t,672.  Non  in  labenlibusdiviiiis  sed 

110.  ficclesium.  113.  Peccati  delecta-  agro  similis,  1472.  in  l3eo  solo  confidendum,  698.  8.incti 

tionem,  114.  iEternam  patriam,  291«  DisciputnsDeinosfacitsnlacbaritas,  DeumquaDrentes,  copiamviiaBpiae^eo- 

'Vitamjusti,  1527.  Diem  in  tenebras  708.  Discipulorum  roodeAiia  erga  do-  tisinopiamdeputani.tdii.DiviiiaBpos- 

▼ertere,  quidsit,  107.  Diessuosdimi-  ctores.ort  Discipuli  ChriiKti,  curGen-  sideri  possunt  cuin   humiliiaie,   442. 

diare,  quid  sit,  172.  Dies  bominis  um-  tibus  et  Saroaritanispraedicare  prohi-  Divitiae  sapieiitium,  quae,  700.  —Divi- 

braBcomparantur,  272.  Dies  Dei.  qui  biti,l446.  Discipulurum  Christi  mira-  tiis    acquirendis  ini^udare,  qua  arte 

sint,  bi\,  Dies  laBtus.  cur  dicatur,  683.  bilis  dignilas,  1555.  Discipulorum  in-  diabolus  suadeat,  1068.  Qu»  vene,  et 

Dies  Ecclesiae,  quandoerit,  918.  Dies  credulitas^  quantum  oobis  prufuerit,  quas  falsaB  sini  divitiaB,  1364, 1488. Qui 

erit,  cum  nullae  peccaii   tenebraB  su-  1568.  ea.  quibus  indiget,  non  appetit,  dives 

Sererunt,  919  Nomen  filiae  unius  Job  Disc'>rdi8Bmalum,quanturnsit,1239.  esi.  1372. Kx  pareniibusdiviiibusnusci 

ies,quidsigniOcet,1163.Qui  vacuus,  Gertanteg  cuntra  spiriiu!«  malignoSy  nuluit  Chrislus.   1<43.   DivitiaB  sunt 

ouive  dicaiur  dierum  plenus,    1166.  nunquaminterruptisumusper  di^cor-  spinae,   1488.   DivitiaB  sunt  fallaceSy 

QusBsit  animas  dies  sua,  qusB  aliena,  diam.l2  8.  Peccando  'ecimus  discor^  ibvt,  Qui  diviies  pauperibusse  iose- 

1646.  —  Dies  Domioica,    cur  dicatur  diam  inter  nos  et  D/am,  l5\j0.  rant,  15^2.  in  humine  naiuram  atten- 

oclava,  20, 1341.  Dies  sexta  Pa&sionis,  Discretio  periculum  evadit  tentatio  daiiius,  noo  div.tias  et  honores,  1567. 

Babbatum  quietis,  Domioica  resurre*  num»  66.1n  agendis^  quam  n<  cessaria  In  lerum  opul«  ntia  plHrumque  regnat 

ctionis,  quid   significent,  1341,  1891.  discretiOft/^td.,  961.Di8cretio  crescit  carnisculpa,  IGlO.Terrenasu^tamia 

DiM  Dominica,  tertia  a  PaMiooe,  9ed  teotatiooibafi  70,  lAtueodam  non  so-  lupern»  feliciuti  comparata,  pondua 

Pairol.  LXXVI.  ^ 


1389                          EsDEX  IN  LiBROS  MORALIUM  ET  HOMILIAS  S.  aRfiOORU.  IgM 

et  cincri,  tdtd.  Eccleflia  vestimentum  flne  mundi»   una  eril   ex  Judsets  et  Ecclesisa  tagena  dividuMur  in  littore, 

Cl)ri8liappeIlatur,664.ArcaNoeiypuB  Gentibun,  t153,  1161,  1487»  1516.—  t^id.  Qui  sint  prudentibus  yirginibaa 

EcctesiflB,  1349.  In  ea  carnales  deor-  Ecclesinmembrasuntm-ili  perfidem,  similps.  qui  vero  (hiuis  in  Bcotegia, 

sum,  tanquam  in  arca  besti»,  coDti-  25*2.  Ecciesiss  dolor,  (  um  pravoR  fru»  1477.  Ab  electorum  Bcciesi  i  rutnray 

nentur,  1350.  Spiritaiessursum.  ibid,  stra  corripiconspicit,4'20  Fortesoftsi*  quantum  pr»SMnsd'8orep«*tj54^8Hnk 

^  Ecolesia  nunc  multos  reproboste*  bus,   artubus  signaniur  infirmi,  ibid,  c(a  Ecoiesia  habet  in  paCe  lilia.in  bello 

net.  421.  Ecclesia  cum  Gbrislo  unum  Rufne  EcclesieB  sunt  mali  Ghristiani,  rosas.tni?.— Bccii^sia  duplicpm  habet 

oorpus  efBcit,  14.   15,  83,   6(5,   731,  t6id.,1541.Bcclesiainforlibusplangit  pulchritudinem,266.Quo:nodoUucleaia 

904.  1329.Ecclesia  consistitin  unitate  cum  infirmis  p(Bni(eniibuf>,425  Mem-  nonbabetrugum.ill.  Vurii  in  Eccle»ia 

fidelium,  sicut  corpus  in  unitate  mem-  braEcclesiss inflrma aliquando  justitia  aanotorum  gradus, 1 5 1 3  Sancti  Pa*res 

brorum,627.  Ecciesia  ex  roalisbonis*  spoliantur  ad  tempus,  452.  Quid  sit  VetertsTestamenii  priorum  Bcclesiss 

2ue   congregatur,    1009,  1637,  1638.  coronam  de  capile  EcclesiflB  auferrf|  ducum  prSBscitam  sanctiiatem  admi- 

Icclesiae  lapides  suntcbrisiiani,131t,  453.  Qui  dicaniurpneri  Bccle8iaB,6l4.  raiisunt,  1371.  Bcclesiw  ornamentum 

1314  EcclesiaBfundamentumChristua  Pedes,  qni  dicantur   EcclesifB,  C16,  ex  yariis  sanctorum  Tirtuiibus,  1.379. 

1311,899.Cur  htBretlci  Ecclesiam  non  660.  His  infusionem  pinguedia.  id  ett  Sancta  Eoclegia  habet  fn  pace  lilia,  ia 

agnoscant,  9*2.  Gentium  multiiudo  ad  vocem  praodicationis  debent  superio*  b«llo  rosas,    1617.  In   Ecclesia  mali 

Ecclesiam  conversa,  103.  Ecclesia  ab  res.ibtii.  EcclesisB  vigorem  et  recti*  plures,pnuci  vero  bonlet  sanctiJ6:)8. 

iis  qui  prava  de  fide  asserunt^de  mo-  tudinem  iroperfecti  meluunt,  diligunt  V.  Sanctiias.  Sanctus.  —  Eoclesia  ali- 

ribus  vera  audire  non  vult,235.Bccle-  perfecti,6t8.Bcclesia  fiiios  suos  et  pa-  quando  malis.quasi  parcensnon  parcit 

siaexmagisteriohuroilitatisinstituta,  8cit,etprotegit,620.Membra  BcclesiaB  et  vice   versa,   419.    Bcclesia  c»cos 

£42.BcclesiQin  roembrisinfirmismen-  oflSciodistincta,  sedcharitateconjun-  illuminat,claudo8susientiit,625.  Prsa- 

ses  vacuos,  in  fortibus  nocles  habet  cta,  627,904.  Offlcia  et  fructussingu*  dam  eripii  diabolo,cum  aliqupm  revo- 

laboriosas,249.  Ecclesiagemitde  ina  lorum  flunt  charitate  omnium,  ibid.^  cat  ab  errore.vel  peccato,6?8.Bccle8ia 

ni  iabore  malorum  filiorum,  idtd.  Noo  905.  Filii  Ecclcsi«,utpacefruantur,  in  filiis  suis  pGeniteniihuscomp:iii 'osla- 

desinitEcclesiamutabiiitatissutBflere  ejus  nido  et  sinu  remaneant,629.  Ec-  crymas  et  orationesjun<rit,670  Eccle- 

damoa  inbao  vita.250.  Garo  Bcclesia  clesla  deflet  fllios,  quos  ad  veterem  sise  dolor   in  perversitate  malorum^ 

in  suis  membris  lubricis  putrescit  et  vitam  redirecognoscit,  G32.Exercitu8  4'0.  Ecclesia  peccatores  per  posaiten- 

aordescit  in  qu89rentibusterram,252.  Ecclesiae,  quissit.  640,  1237.  Moercn-  tiam  spontaneam  ad  se  revocal,  425, 

In  Bcclesia  fulserunt   apostoli,   tum  tesconM)laturflltos,i6(d  Mali  sunt  in  Ecciesia  omnes  ab   hsereticis   ad  se 

■martyres,  postea  doctores,  295.  Qui  Ecclesia  specie  tenus,  657.  PedesBc-  revertentes  recipit,  50  \  Bcclesia  de- 

EcclesiflsOeusspoliadiviseritSynago-  ciesisesubvertunturaliquandohostium  flet  quosexhortando  traherenoo  valet 

gs,376.  Ecclesia,  qui  nunc,  et  postea  insidils  660.EHCclesiaBvestimeniumest  676.—  Ecclesia  sancta  veram  carnem 

in  judicioextremojudicabiideiniquis,  vita  fldelium,  664,  883,  922.  Quid  sit  eivera  inortem  Dei    conflt^^tur,  404. 

379.  Ecclesia  Gbristum  babetin  cgbIo  interiora.  Eccle^isB  effi;rvescere,  671.  IltBrctici  banc  ejus  confessionein  Dei 

resurrectiouis  susa  te^tem,  427.  Extra  In  Ecclesia  justimulto  pauciores  sunt  dicunt  injuriam,  i6td.  Ecclesia  prius 

Ecclesiam  nulIusverusDeicultus,437.  quain  iniqui,  847, 163H.  Justos  inique  falsa  refnllit,  quam  vera  doaeit  243. 

Ecclesiasermonessuoscordibusduris  confundunt  cum  injustis,  Ecclesiam  Ecelesia  non  alia  aperte  profert,  alia 

insculpi  postulat.  462.  Ecclesia  super  contemnentes,  hosies  ejus,  847  Qui  celat,  more  hiereticoruin,  iftid.Eccle- 

Gentiles  ad  nihilum  per  peccaium  re-  Ecclesiee  inhserent,  afiliitusancti  Spi-  sia  sapit  ad  sobrietatem    448,   503. 

dactos.  fundata,  547.  Ecclesia  Petro  riius  incaleRcunt,883.  Variamembro-  SanctorumPatrumsententii^^ianquan 


8iuspercutitur,801.  AbEcclesiaetiam  vacent  officiin,  non  usurpent  aliena,  rivi  lali  et  paientes  sunt,  58i   Bani 

de  dlscrepat,  qui  ei  opere  non  con*  i6td.  Slnguli  fldelium  ordines  ad  im-  opeRietd</ctrin8Scaihedra,suniEccle- 

«ordat,  561.  Quos  Dominus  lapidea  plendum  Ecclesi»  cultum  donaolTe-  sise  insignia,6l7.  inter  op{)ositas  h»- 

atravit  in  6cclesia,579.  Messio  Eccle-  runt,  966.  in  suo  sinu  habet  hostes  reticorum  sententins  falsas  Ecclesi  ivi 

siflBrorigraiiaeiribuenda,  632.  Repro*  Ecclesia.inquosprincipiumopemqutB  ventatis    tnta   incedit.  6is.  Spiniall 

bicolligunturin  Bcclesiam  extra  nor-  rit.  999  Multos  malos  occultos  Eccle-  scientiassemperinienditEcclesia  631. 

roam  mensure,  798.  —  Ecclesiflb  lem-  sia  tolerat,  1009.  (Jurin  Ecclesia  mall  Fidelcs  Ecclesiam  docentem  audiunt 

pora  novissima.  611.   Varise   ffitates  bonis  admixii,t6id..1638.  Quantumde  ejus  yerba  secuturi,  non  judicatiiri, 

•l£oclesia9,613.  Ecclesia  insenio  reroi*  Judaeorumoonversionealiquandofutu-  635.  Ejus  docirin»  nihil  a'ldufit,«6<d. 

niscitur  suae  fecunditatis,t6td.  Eccle-  rum  Ecclesias  gaudium.  li&8.  In  du.  Qui  ab  humilibuHexnipiaiur  doctrina 

aiamduplicia  recipere  infine,quidsit,  plicalis  Jobarmcntis  e(gr(*^ibus,ag-  Ccclest».   636.    Spem   tHiorum  .netu 

1158.  SanciRB  EccIesiflB  duratio,  1167,  gregata  fidelium  unlversasdesignatur.  temperat  pra)dica»do,6  iO.  Post  hasre- 

Dies  8U08  Ecclesia  non  amittit.  f6id.  il50.Fidelium  etsunctorum,qui  pauci  ticorum  certuminaprodiere  acuii  sen- 

Quoroodo  Ecclesia  plena  dierum  mo-  erant,  muliiplicatio.1235.— Ecclesiam  sus  et  perplexior  indago  verborum, 

riatur,t6td.  Ecclesiaduashabetviias,  insuis  stiliicldiislsetari«quidsit,t279.  736  Doctrina  sacra  pcr  patriarclias, 

tempomlem  et  aBternam,  14l9.Eccle*  Gbristus  EcclesisB  fundamenlum,  por-  prophetas,  apostolos et  sanctos  Paires 

Bia  ab  Abei  justo  incoBpit,  1336,  1510,  tat  omnes,  a  nemme  portatus,  1311.  successive  tradita  857.  Ecclesia  docet 

-~  EcolesiahabKt  tresfideliuiu  disiin-  Qui  laboret  sustlncns  Ghrisius,  1312.  neces<iiatem  fldei  eibonoruinoperum 

ctiones,  23,  1065.  Duplex  hominum  Hujus  8Bdiflcii  lapides  portant  et  por-  949.  Qui  sacrse  doctrinsB  cibo  pingue- 

genus  in  Ecciesia,  252,    1349,1477.  taniur,  1311.  Ghristus  in  Ecclesia  om*  scunt,  alios  suaviier  pascuni,   1267. 

EoclcsiflBordinesvarii, 966,  1425,1606.  nia  disponil,t6<d.,  1343.  Qnis  sit  usus  VeterisTestamenti  Patres  exteriora 

Quatuor  in  Ecclesia  regentium  ordi-  funiculicfementarioruminflBJiacatlone  legis  opera,  Novi  custodiam  cordis 

nes,  1407.  In  EcclesiflB  membris  ordi-  Ecclesi8B,13l4.iCdificiispiriiualis  lati-  prsecipiunt,  1391.   Recte  gregem  Dei 

nessunt,ordinibasangclorum8imiIe8,  tudo  est  charitas,  1327.  Altiludo  est  pascii.qui  docet,l407.  K.  Prsedicatio, 

1600.  Qui  amando  ardcnt,eiioquendo  intelligeniia  conditorls,  1328.  Gurla-  Pnjeiiicatores  boni.  Docirina,  ilaareti- 

alios  acceniJunt,   Seraphim  dici  pos-  tttudoet  aUiiudounomensureniurca-  corum  doctrina.— Ecclcsia  adversita* 

sunt,  1607.  Qui  ad  nullum  ex  angelo-  laroo,  t6td.Electi  membrasuntGhristi  tibus  proflcit,    92.  Qui  duplicia  pro 

rumordinibussepertinerecognoscit,  capiiis  sui,  1329.  Minus  perfectorum  iaboribus  Ecclcsia  recipiat,  16.  Gon- 

gemat,  ibid.  —  Ecclesia.  cur  per  to-  in  Ecclesia  status,l333.Hi  sunt  paries  cussi  suiit  domus  anguli,  id  e  t.  Apo- 

tum  orbero  situna,  526  EJusconcordia  coelestis  »iJificii,t6td.  Si  modotimoris  stoli  dispersi,  JudSBa  saBviente  in  Do« 

unde.t6idUnitatemEcclesi;e  hSBretici  et  amoris  fundamento  sustineantur,  minum.  60.   EcciesisB  peregrinaniis 

solvere  nituntur,t6td.  Quidquid  extra  1334,1335.  Bcclesise  constructio  et  va-  quanti  iabores,  91.  Profectus  Hcjiesia 

Ecclesiam  toleratur,  cruciat, non  pur-  rise  partes,1345.in  hoc  flBdificio  nobis  per  persecut  ones,  293.  658.  EcclesidB 

Sal,  573.Unitas  EcclesisB  quanto  stu-  infirmis,quis  locus.t6td.Coiumnae  Ec-  oppressa  a  flctis  amicis  consolatores 

io  servanda,  574.  Universoe  EccIesiflB  clesiae  eloquia  sacra,  1337.  Ghristue  simulaniibus.  417.  Ecclesia  persecu- 

unamGatholicam,  nomineadolescen-  puer  parvulusminatsimul  habilanies  tiones  patitur  a  reprobis  fl  iis,  421, 

tulalum,  faciunt,  613,  1333.  BasesEc-  fn  Ecclesia,  U43.  GensB  sunt  sanctaB  6GU.  8\0,  8\7.  Quid  sit  perversos  Bc- 

clesi8esuotsanctidoctores,goi  Gbrisio  EcclesiaB  justi  virtutibus   micantes,  clesias  tnaxill  im  feriie,  4\!3.  Visccra 

fundamento  8olidaniur,902,  iSll.Non  1346.  Ex  fidelibus,alii  Deumnmantet  Eccleside  in  lerram  etTundi.  quid  sit, 

potestesse  innocentia,autoltedientia,  contemplanlur,  alii  ad  conlemplatio-  4:4  Frustra  saBviunt  iu  terra  parse- 

nisi  in  una  vera  Ecciesia.  1158. Vete*  nem  non  assurgunt,  1351.  Perorien-  quentesChiiuum  sed  ntem  in  ccdlo, 

ris  et  Novi  Testamenti  una  Ecclcsia.  tem,  aquilonem  ct  austrum,  qui  flde-  429.Dies  EcclesiaB  prosperitas,  noctei 

49lA      «40I       4KHi     P.vfM    n/tnlaaltim  a<k.  ISiim  etnlna  rlAai^nn»;     4  VOi        A  A  Wn^li%-  o/lDarailQa     k<i'f        Vin*l(»a.    W.n.r.lfHlSti  neti. 


1391  INDEX  IN  LIBROS  MORALIUM  ET  HOMILIAS  S.  GREGORII.  I39i 


lica  fDarlyres  habei,  573.  EccleMa  pa-  de  virtuie  nawilur,  ^28.  Et  de  ncqui-  peccati  tenebrw  •dmixU^  919.  la  fiae 

cem  ab  ext«rnis  conaecuia,  coepii  a  tia,  td>^.  Taurus  elationis  symbolum,  elertos  suos  Deiii  io»ic/ii*a«  purgat, 

■uis  teniari, ;  97  Qu»  nassura  sil  Ee-  ihid,  Electi  hic  elaiionem  non  habent,  9'26.  Multi  videntiirelecti.  ei  non  toot, 

clei^iainexirerootemporeacarnalibus  288  Elatiomentisexcluditdivinicom-  1057.  Cur  Deus  eiectot  a  carna//i>if« 

elhareiici^  611.  Passa  jam  gravia,  punclionem  amoris,  328,  Blatio   ex  vitiis  non  senrmt,  IWl  Electot  Dci, 

tunc  passura  graviora,  612.  Eccletia  proiipera  ri  familiaris  cura,  cavenda,  onde  contenl  diabolat,  iiide  amittit, 

infirrois  cadeniibus  anffostiata.  tdid.  336.ElatioiAenti»punirisoletpeccati8  10^2.  Qui  nen   pottlt,  at  In  erTorem 

Pers^ciitio discernii  cives ab  hosiibut  carnalibus.  374,  823.  Elaiionem  acor-  Inducantar  eleet^  1 112.  Car  Deat  e\e- 

Ecciesiw.  634  Ecclesia  foris  ab  h»re-  dibus  discipuloruro,  qui  Dominus  ab-  ctos  suos  in  peGcata  cadereperm  ttat, 

ticis,  in  us  premilura  maliscaiholicis,  gtuterit,  737.  Elationis  inilalio  zelum  1525.  In  detiderta  pnva  raeocet  lleos 

648,659.816.  847.  Eccletiam  electo*  ex  aflTectu  Spiritus  tancti,  quandoque  retinet  eleetos,   1116.  — >  Blecioram 

ruin  conculcanl  reprobi,  tanquain  la-  imitaiur,  74».  In  bonis  aclibiis  pnut  «ffectio,  qa»  slt  erp^  terrena  cf  mter- 

tum.ravillam  Kcinerem,665.Cnrnon  elatio  cordisvincenda.  741.  EUlioyi-  na,  28.  Ment   elecii  qao  mairit  per 

tutimexaudiaturoratioEcclesiffilibe-  tiumarrofrantibusproprium,742.Justia  consiliam  viyere  nititnr.  eo  aogutti 

rari  posiulaniis,  it>ifi,  E»'clesi8e  dolor,  est  occasio  virtutum  elaiio  superbo-  ilinerisdolorefati|^atur,  29.E\ecioram 

etiain  lempore  naci».  tolerantis  per-  rum,  830.  ElaMo  cordis,  quomodo  re-  locus  Deas  ett,  iSI.Blectorum  in^vet 

tecutionero  a  suis,  671.  Ecciesia  pra*  pnmenda,  832.  Occulta  cordis  elatio  hujut  vitSB  in  coQtioao  oertamine  It- 

Yorum  rooret.  aut  convenit,  aut  lole-  inexcusabilis,  at  auflB  verbis  expriroi-  bores,  135.  Per  eleetot  tacra  Scripca- 

rni,  oicut  et  querelas  arroKantium.  tur,  roagis,  831.  Deo  vacantibus  ca-  ra.  ut  per  membra  Redempiorem  ti- 

846.  Nox  EccleMSest.  cum  dociorum  venda  elatio,  850,  9  >3.  F.  Arrogantia,  gnificat,   181.  Blecli  aepe   in  obita 

et  foriium  loca  indocti  et  debiles  obti-  Superbia,  Superbut.  percipiant  tecaritatem   mentit,  203. 

«•'nt,   848.    Persecuiorum     *  aliiiam  Eleazar  tua  oppressus  Tlctoria,  si-  Electorum  tempot  non  ett  vica  pr«- 

Deus  constrinxit  puerilia  sapientem,  gnificat  eos  qui  de  vitiis  domitis  ele-  tens,  sed  foiara,  211.  Blectut,  iotiar 

911.  Extrema  Kcclesis.  qui  Deus  te-  vantur,  622.  mercenarii.dj««tnotci'ioerafriapi:a(, 

neaieiconcotiat.  9?1.  Aliquandocon-  Eleciio   et  reprobatio  justse,  805.  246  Qui  Uborei  in  a//eivo,e/propriam 

cutitfVelnonconcutitneusEcclesiamj  Electio  non  ex  pnevisis  mcritis,  855,  exspectet  mercfcdem,    t^.  Electot 

tdifMnEccleKispertecutinnibus  falsi  tfoo.  Electio  ac  reprobatio  tignata  nancpQenaaggTavatcorraptioait,247. 

Christiuni    excuiiuntur  sicut  palesB,  lineis  et  mensuris,  qus  Dei  nutu  ten-  Electit  mentet  vacul  bl  uoctet  \abo- 

ibtd.  Multis  nunc,  quati  vesiimentit  duntur, 900,1 315. -Electionissignum,  rios».  cur  dicantar,  2^.  Pr»  amore 

oinaturEcclesia,quibutt8evienieper-  qaod.  1142,  3^3.  Suselectionis  et  re-  veritatit  qaeruntar  electi  aecancere 

tecutione,  nudabitur.  9.2.  Qui  priut  probationisbominum  ignorantia,  932.  clausos  2o0.  Via  electi  eaniit  in  ooe- 

fidtti  persecutores,  postea  praedicato-  Elecii  angeli  dicuntur  Pilii  ()pi.39.  lum  drtscribitor,  362.  Blecti.  qui  tiot 

res  et  ejus  asseriores,  facii.  998.  Pro  Electi  dici  possunt  anima  Ghristi,  86.  sine  roga.42l.Electi8tellitcomparatiy 

Ecclesia  leges  proroulKat,  qui  dudum  Electi  frumento  comparaotur,   211»  543.  Blecti  omnet  in  mnndo  toot  pe- 

in  eam  bsevlebat,  999.  Qui  roetu  prin-  579    Dies,  mensis  et  annus  dicitur  regrini,  577.  Inter  reprobos,car  mixti 

cipum  Ecclesiaiu  non  audent  vexare,  electorum  multitudo,  l09, 113  Aurora  electi,  673  Qiias  prima,  qusesit  secuo- 

Tariit  eam  fraudibus  appetunl,  1000.  dicitur  electorum  Ecclesia,  Ii3.  Ut  da  caasa  gemitus  electorum  5(3.  Ar- 

Sine  hosie  non  potest  esse  Ecclesia,  ttellsin  nocte  vits  urssentis  fulgent  dor  eiectorom  Deo  frai  capieatiain, 

«MW.TerribilesEcclesisabAntichristo  electi,l22.  Cur  electidicaniur  lapides  ibid,  Occalta  Dei  judicia  veneraotar 

ejusque  merobris,  futur»  persecutio-  regionum,  203.  Servus  est  electus,  electi,  514.  Ex  eoram  ooniid«;racione 

nes,  1119,  11*23,  1124,  etc.  In  uitima  quoadcorrupiionisubjacet,247.  Electi  ad  poenitentiam  accenduntarfSW.Vir- 

persecuiione.  ira  reproborum  ebulliet  mercenariis  comparuntur,  246,248.  tuteselectorom.permixta  neextollan- 

ui  sanctus,  1130.  Qui  Antichristo  in  Curelecti  VetensTestamentidicantur  tur  infirmiute,  Deu»  Ceiuperat,  607. 

tancios    uiilitabunt,    Deo  se   obte-  cursores,  308.  Electi  dicuntur  pupilli,  Tribos  vlcibos  elecii  priun  moBrore, 

quiuro  prsestare  credent,  1131  Eccle-  522.  Et  milites  Dei,  513.  Electorum  posteriof  gaodio  affici  aoleni^lll  Vi- 

sia  recepiura  e»i  aliquando  pro  per-  mcos,  dicitur  homus  Dei,  544.  Elecli  vaces  tOQl  felat  elecvorum,  tuo  Ceoi- 

teciiiionilius  duplicia.  1153,  1 16I.  —  dicuntur  peregrinus  populus,577.  Di-  pore  prodocti,  975.  In  monle  tifa  esC 

Ecclesiaro  Deuscurafili^at  variisad-  cunlur    hinnuli  caprese,  767.  Cervis  electorom  Eccletia.  980.  EiecU  intiar 

versitatibus,  405.  Ecclesia  pacit  suae  timiles,  821.  Per  coelos  quasi  «re  fu-  aquila    Cerrena    cuncta    detpiciiia^ 

tempore  a  falftiloqiiis  perf>ecutionpm  aos.  signantur  electoruin  raentes,8S4.  1010.  In  petrit  id  estin  celtitudine  et 

putitur.  4il.  Ecclesia  lanciiscircum-  Asira  vespertina  dicuntur  homines  constantia  tanctorum  Patrum  oidam 

datur  a  siiohoste  4i4.  Quid  sit  Ecc!e-  electi,  sicuiangeli  roatuiina,  909.Coeli  pooonc,  t&id.  Hic  hospitet,  jam  figoo- 

tiain  concidi  vulnere  super  vulnus,  numine  signatur  electorum  Ecclesia,  tnr  in  tublimibut.  eaappetcndo,fOlf. 

425   Qaare  Ecclesia  vits   praesentis  98O.  Herodii  ei  accipitris  nomine  si-  Deuselectitcallldiiatem  diaboli  reve- 

adversa  patiaiur,  427.  Ecclesis  perse-  gnantur  elecii,  lOOl.  Eiecti  appellan-  lat,  1103.  KnmusexaarifrusLeriathao 

cutures,  quMSi  lorcular  calcant,  526.  tur  membra  Chrisii,  1200  Omnisele-  procedens,  ad  Cefflpos  ocu/ot   UnWc 

Ecclesia  afilictionis  lempore  prover-  ctus  per  quatuor  animalia  figuratur,  electorum,  lll2.Eleciorom  paapertat 

biiiiii    pravi»  cfiicitur.   657.  Ecclesia  i>01.  Eleciisunt  lapidesccelestisaedi.  est  coelestet  amititte  divitiat,  lOll. 

pasnionit  ut  crescit,  6j8.  Sanctam  £0-  flcii.  1314.  CiijuR  sit  hos  lapides  dispo-  Deusocculiaqaoruffldamtoleracmala, 

clesiiin  reprobi,  quasi  tunics  capiiio  nere.  tl^d.  —  Eligit  Deus  quo:«  hic  ut  qus  inapertofacinnt  bona,protint 

consiringunt.664.SrioctaEcclesiaper-  mundas  despicit,  173.  Electorum  nu-  electis.  1130.  Quorumdam  casos  pro- 

secutionisteroporefidestai,de8ideriit  mcrus  est  infiniios,  543.  Eiectorum  fectibus  electorum  protaot,  ifrtd.  Ha- 

claiiiui.  665.  Ecclesia  quotidie  percus-  nuroerus  est  definitus  et  certus,  798.  militas  electorum  propria,  288,  1135. 

tioiiibus  lundiiur,  1311.  Eccletis  pas*  Qui  pereuot  extra  numerum  babentur  Elcctorum  pulchritudo,  1 165.1oterfor- 

sio  asanguine  Abel  incoepit,  13;j6.—  electorum,  tbtd.  Eleciorum  alii  sub-  tes  el  perfectos,   infirml  et  humilet 

Ecclesiie  in  cunciit  mundi  pariibus  eunt  judicium,  alii  noo,  836.  Elecli  tortem    bsrediutit    flBiemts  coose- 

puientia  iem|>ordlis,846.Uancimroeri-  quidaiii   non  judicandi.  aed  judices  quuntur,  t^td.  Blectot  detuDertxteo* 

to  hosiesejuseiexprobrani.iftid.Eui  futuri. 837.  Nemo  tcrutetur,  cur  aliut  dere  faciet  et  pennat,  quid  tii,  li02. 

quidamsiiitinKcclrsiaquideeju^gloria  eligatur,  et  alius  repellaiur,805.943.  Electorumaliiturffuaipercontefflpla- 

8u|>erbiant,t&t^  Qui loKcciesiatempo-  Unicum  eleciionissignumestBoliditas  tionem,alii  inopeributvite  acttvae pio- 

raliter  extolliturcadit  t^td.Ecclesiain  chariutis,    1363.    Electorum  parvut  guetcuni,1215.Spirituteancu>teleciof 

aucioritate  pialicatioois  postAscen-  numerus,    1513,  1638.  Quinam  sint  priusa  superbiadejicit.iit  potteaeri- 

tionem  Doininicrevit,  1574.  Huroilia-  elecii,  et  cur,  nesciiur,    1611,  1642.  gat,  1294.  Per  coloret  vettium  pooti- 

tisierrsprincipibu8,pereo8Dominut  Quidam  inviti  trabuntur,  et  volentet  flcis,   virtotet  tignantar  electoraai, 

Ecclesiam  supra  mundi  culroenerezic,  repelluntur,  1316.  —  Electis  perseve-  1342.  Qua  sit  electorum  orauo,  4429. 

910.    Staius    Ecciesis    pnrdicatione  rantiam  Deus  tribuit,  64,  9^6.  Quos  Qui  confortatos  tit  nimit  electonia 

erectus,  1277.— Ecclesise  bona  come-  tentandos  diabolo  tradit,  in  manu  reli-  principatus,  1562.  Positi  tunt  eleeu'at 

den8,prsedicationi8uebiiumimpendere  net  Deus,  75.  Electi  semper  crescunt  eantvolendo,et  fk*uctum  alTeraoCope- 

^^^,^i>7^5.  in  cooversione  quam  cmperuni,  631.  rando,  t^td.  Velle aliquid  faoere,jam 

Egesias  duplcz  in  Scriptura,  1117.  Nunc  in  se  marcescunt  electi,  ted  in  mente  ire  est,  ibtd.  Blecii  fruetam  fe- 

blaiio  caveniia  in  ipsis  bonis  qu8B  Deo    virent,   663.    Electi    malorum  runt,  qui  maneac  in  mternnm,  1563. 

agiuius,32,  245,  323,  376.  Mens  eiata  ezemplis.ettyrannorumminis  pretsi,  Electi  cum  pervenerint  ad  mortefl, 

in  tyraDniUem  erumpit,  71.  Qui  sint  roborantur,  821.  Ut  in  errore  plene  invenientli»reditatem,t^d  AdmtA- 

mentis  eiata  satelUtes.  tftui.  Elauo  capianiurelecii,fieri  nonpotest,lll2.  data  Dei  facibutamoris  clecti  ioard*- 

parya  ageouum,  et  magna  de  se  sen-  VisitAnUcbristiprodigiiSjtitubabuoi  scunl,  1578.  F.  Stncli    In  terris,  — 


i393                        INDEX  IN  LIBROS  MORALIUM  ET  HOMILIAS  S.  GREGORn.  1394 

Glcctiperyirtutumgradusprofici.«cun-  769.  Cur  hic  vocetur  et  trahatur,  ille  201.  Electorom  lax  tentatione  non  ex« 

tuM99.Eiecti  debent  bic  piirffari,  ut  repellatur,  nemo  distutiat,  805.  Ira  tinsfuitur,  251.  Deus  electos  adrersi- 

aeterna  sunplicia  evadant,  ibia.  (^l^^cti  judicii  divini  a  correptione  electorum  taiumlorissaepe  ligat,350.  Electi  post 

fletibuR  peccata  insequuniur,  ?58.Ele-  hic  inchoat,  ut  in  aeterna  reproborum  tentationes.  sicutsol  e  tennbris  erum- 

ctos  omnes  adseipsum  traxiiChrisius,  damnalione  conquiescat,  829.  Electi  puntj  354.  Electi  a  reprobis  passim 

ab  inferis  redivivus,398.ElfK;ii  quanto  intra  mensuras  aChristo  positas  ;  ex-  depnmuntur,  361.  Electi  saepe  conti- 

ad  judicium  plus  propinquant,  lanto  tra,  reprobi,  900.   Cum  elecli  profi-  nuis  adversitatibus  premuntur,   362. 

roagisconscientiassua8discutiunt,4?8.  ciunt,  reprobi  ad  furorem  excitantur,  Quanta  adversitatis  tempore  a  falsis 

Eiecti  ad  CGelestia  duobus  inodis  invi-  910.  Arbiler  occultus  alios  respiciens  frutribus  electi  patiantur,  420.  Electos 

tantur.  432.  Electi  in  Antichristi  per-  redimit,   aiios  deserens  perdit,  920.  ad  vitam  flafi^ella  revocant,  i93.Electi 

secutione    trepidabuot,    446.    Electi  Mors  quas  electos  luci  suas  rentituit,  duo  persecutionam  genera  sustinent, 

ignorantia  vtl  infirmuate  quando>iue  reprobis  lucem  suam  tollti,927.Sermo  6ti .  Electi  ut  grana  triturantur,  ibid. 

peccanl,  45?.  Electi  student  plusage-  Oei  electis  iucifer,  reprobis,  occulto  Electi  non  promittunt  sibi  bicsecuri- 

re.  quam   sit  eis   praeceptum,   477.  Dei  judicio,  fit  vesper.  952.  Reprobis  tatem,  638.  Deus  permittit  Eiectorum 

Electi  ui  resistere  hosti  valeant,  Dei  abscondunlurcoelestia.revelanturele*  adversariostemporalitercrescere,661. 

adlutorio  fulciuntur.  497.  Electi  vin-  ctis,  964.  Visibilia  bic  morantur  rc-  Electiin  persecutione  paratiores  mori 

cuiis  infirmiiatis  adhuc  ligantur,  544.  probos.admelioracompelluntelectos,  quam  tacere,  665.Electi  pro  fide  mo- 

Elecii  de  inani  gloria  teniati,  ad  cor  965.Blecti  pauca  babent  hic  quae  eos  rientes,  a  reprobisinfelicesaestiman- 

statim  redeunt,  701.  Electi  laudibus  deprimant,  muUa  quae  sursum  tollant;  tur,  ibid»  Electi  sciunt  contra  exterio- 

suis  non  deiectantur,  707.  Electorum  secus  reprobi,tOOl.In  judicio  electi  et  ris  excellentiae  tentamenta  pugnare, 

discussiocircafuturum  judicium,793.  reprobiChrisii  videbunthumanitatem,  672.   Bona  terrena  electis  negantur, 

Electi  in  quibus  cervis  similes.  821.  electi  etiam  divinitatem,  1043,  1519.  681.  Electi  de  multa  abundantia  non 

Electorum  vitde  proficit  etiam  vita  re  Deus  in  judicio  tranquillus  juslis,  et  Istantur.  698   Electi  quandoque  sub- 

proborum,934.  Electi  de  nuila  virtute  iratus  apparebit  reprobis,  1052,  1478.  jacent  reprobis.807.Deus  elecios  suos 

superbiunt,1135.  Elecii  eo  bumiliores  Chrisius  in  judicio  eleciis  speciosus,  diabolo  erudiendos  subjicit,  1093.  V. 

fiunt.quopluribus  aOeobonis  donen-  terribiiis  erit  reprobi8,l231..De  mise-  Ecciesia   persecutiones,    adversitas, 

tur,  1276.  Electorum  vita  varia.  1312.  ricordiainveniuntelecliquod  laudent,  Fla$?ellii.  Tentatio,  etc. 

Etecti  sunt  amici  Oei,  15^1.  —  Ele-  et  de  justitianonhabent  reprobi  quod  Electrum  quid  significet,  894. 1188. 

ctorum  discrimen  a  reprobis,  28.  29,  accusent,  llOl.Necelectis  pietassine  Cur  in  medio  ignis  visum.  891.Quasi 

98.  Quid  electi  ex  ali^na  culpa  de  se  justiiia.  nec  reprobis  justitia  slne  mi-  electrum  in  igne,  Oeus  factus  homo  in 

seniiant,  quid  vero  reprobi.  98.  Ten-  sericordia  exhibetur.  ibid.  Aliterele-  persecutione.  1188. 

tationt*m  aliter  electi,  aliier  reprobi  clorum  mentes  turbat,  aliter  reprobo-  Eleemosyna.  quo  fine  et  modo  fa- 

excipiunt,  t6u/.,  877.  Si  Adam  non  rum  oculos  excaecat  fumus  e  naribus  cienda.3U,413.  Eleemosynae  prosunt 

peccasset.  soli  nascerentur  electi,  qui  Leviatban  procedens,  1113.  Oivini  est  cum  peccata  plangimus  et  abdicamus, 

nuncsaivandi  sunt,131.Hic  in  amari-  muneris,  ut  electi  non  habeant  pote-  413.  Bona  temporalia  pauperibus  ero- 

tudine  sunt  electi  et  reprobi,  quodi-  siatem  perfi::iendi,  si  quid  mali  cogi-  gando,   nobis   servamus,   568,1451. 

scrimine.  140.  Moriuntur  reprobi  et  tent,   secus  reprobi.    1116.  Fulmine  nem  suam  Oeo  tribuit  et  se  peccato, 

electi,  hi  in  sapieniia,  i!li  in  insipien-  conterentur  in  judicio  reprobi,  electis  qui  eleemosynam  dat,  et  peccare  non 

tia,   174.   Electi  videbunt,   reprobis  illaesis  et  gaudentibus,  1120   Electis  cessat,  624.  Eleemosyna  ex   mentia 

gemeniibus  in  extremo  judicio,  203.  trempntibus,quantareproborum  futu-  affectu  poiissimum  aestimanda,  669. 

1099, 1437.  Eleciis,  quam  gravia  sint  ra  concussio.  1122,  1478.  Gorruentes  Qui  extra  inopiae  metas  petunt,  obti- 

verba  moresque  reproborum,  218.  In  reprobielectissequentibusfoveamca-  nere  non  merentur,  691. Qui  prsmis- 

quibus  fortis  est  reprobus,  segnis  est  vendam  ostendunt.1130.  Reproboram  sis  probris  eleemosynam  tribuunt,vix 

justus.  221.  Ad  percussionem  Oei  re-  malo  scit  Deus  bene  uti  ad  salutem  pro  illala   injuria  satisfaciunt,  692. 

probi  sunt  debiliter  fortes,  et  infirmi  eIectorum,t6td.ElectosadjuvantmaIa,  Pauperes  fovendi  et  sermone  blando, 

yalenter  infirmi,  223.  Heprobi  in  va-  reprobis  bona  nocenl,  1136.  Heprobo-  et  largitatis  ministerio,  ibid.  Munera 

num  accipiunt  animam  suam,  secus  rum  signum  est  superbia,   humiliias  dat  patronis,  quidonalargiluregenis, 

electi.  2.0.  Heprobos  pudore  afficit  electorum,  1142.1nelectise8t impetus  i^id.  Seminemus  quae  postea  magno 

electorum  constantia.  234.  Electi  mor-  spiritus,  in  reprobis  impetus  carnis,  cum  foenore  metamus,  693.  Etiam  in- 

tem  cogitant  sani,  reprobi  ne  quidem  120^.  Gur  electi  in   faciem,   reprobi  cogniiis  erogetur  eleemosyna.  tbid. 

cum  imminet,  253.  Discrimen  inier  cadant  retro.  1251.  Qui  electisibicae-  Eleemosynae  meritoriae  conditiones, 

confessiones  peccatorum  ab  electis  et  teros,  reprobi  vero  caeteris  se  praefe-  711.  Ex  dantis  corde  id  quod  dalur 

reprobis  factas,  258.  Oeusaliter  ele-  rant.  1276.  Signajudicium  extremum  accipitur,  ibid.  Eliam  ei  necessariis 

ctorum.   aliier  punit  peccata  repro-  prscedentia  terreount  reproboi*  uua-  eieeiuuttprua  eruganda,  I52i.  Maxime 

borum,  319,  326.  Verbasapientiaere-  solabuniur  electos,  1437.  Elecli  ex  si  fiat  divini  verbi  praeconibus,  tbid, 

probi  audiunt,  electi  etiam  gustant,  contumeliis  meliores,  reprobiexbe*  Ghristi    pedes    capillis  tergere  eal, 

369.  In  judicio  extremo  reprobi  prius  neficiis  fiunt  pejores,  1508.  Sinistra  ex  superfluis  pauperibus  ministrare, 

cond^mnabuntur  quam   electi  gloria  reprobi.   electi   dextera    signantur «  1596.  Osculamur  pedes  Domini.  cum 

donentur,372.Blecti  in  humiliiate,re-  1578  F.  Justus  et  iniquus  comparati.  pauperibus  hilariter  tribuimus,  ibid. 

probi  in  superbia  vitam  finiunt,  408.  —  Eleclis   mala  dispensantur  mira  Quia  aliena  rapiunt  et  qui  sua  non 

Electi  dtsiant  a  reprobis  ad  judicium  Conditoris  gratia,  46.  Electi  in  tenta*  iargiuntur  egenis.  aeterna  podna  di- 

propinquantes,  428.  Heprobidiviiiset  tione    proficiunt,  64.  Quod  diabolus  gni,  1655.  Apud  Oeum  intercessores 

pHuperis  electi  differeniia  in  bac.etin  prasparat  in  ruinam,  hoc  Oeus  eleciis  quarendi   sunt  pauperes,  1659.  Ho- 

viia  futura,  480.  ~  Electorum  et  re-  convertit  in  gloriam.  ibid.  Electus  est  gandi  sunt  a  nobis  patroni,  a  quibus 

proborum  vita  dispar,  et  mors  carnis  in  manu  Oei.  et  in  mano  diaboliper  rogamnreleemo8ynam.t6i£{.Paupere8 

eadem,4'.l4.Heprobi  a  diabolo  trahun-  tentaliones.  75.  Blecti  a  potesiatedia-  yiiiosi  corripiendi  sunt,  et  cibandi, 

tur  ad   luctum  perpetuum  viiiorum,  boli  eximuntur,  86.HeprobiGhristum  idi^.  Exhorutio  ad  colendos  et  subie- 

dulcedine   quam   detestaniur  eiecii,  in  electis  persequuntur.  88.  Quando-  vandos  pauperes,  1661. — Eleemosyna 

499  H<^pmbi  se  dedicant  in  bac  vita,  que  Oeus  nos  deserit,  ut  cu8todiat,95.  de  rapinis  mala,  413.  Eleemosynu  di- 

suam  electi  exspectani  dedicationem  Kleclosproseafilictos  Oeusbicconso*  citur  pretium  peccatorum,  t6fd.  Elee- 

in  fulura,  506.  Electi  peccata  repro-  latur.  I9l.  Mali  bonorum  opera  irri-  mosynaD    superborum    inanes,  ibid. 

borum  nunc  vident  et  gemunt,  in  eo«  dendo,  persequuntur  electos  flagello  Eleemosyna,  ex  timore  facta,  est  in- 

rum  damnaiioneexultandosubsanna-  linguae,  vOl.Heprobiafficiunturpudo-  cipientium,   626.   Eleemosyna,    quss 

bunt,  507.  ElectosOeus  hic  flagellat,  re,eiectorumconstantia.234.Afflictio-  per/ecto,  869.  Eleemosyna,  ex  animo 

ut  parcat ;  reprobos,  ut  punire  inci-  nibushujusvitaeOeuselectorumtergit  mundo  procedere  debet,  711.  Elee- 

piat.  571,   29.  Oeus  eleciorum  et  re-  peccata,  313.  Electorum  aoimus  in  mosynae  virtusquanta,  1521. 

proborum  finem  iniuetur.  576.  Terre-  adversis  infractus,  417.  Electi  perse-  Elementa  omnia  Deum  yeolsse  te- 

noromcogiiaiionesinreprobisprimaB,  cutionibus  antiqui  bostis  ad  tempus  stata  sunt,  1458. 

in  elcctis  sunt  uliimae.  639.  Elecii  ve-  permissi,  423.  Oeus eleclos  exusiione  Elias  intrepide  reprehendit  Achab, 

ritatem   operando   tangunt,    reprobi  tnbulaiionis  explorat,  et  probat.516.  236.  Qui  Elias  reducet  corda  filiorum 

cognoscendo  premunt,  657.  Oeriden-  Increpandus  perdistrictam  justitiam,  ad  patres  eorum.  375.  Ab  Antichrislo 

tnr  electi  hic  a  reprobis,<6td.Utilitatl  qui  servatur  ad  vitam.  891.  Ululatus  occidendus  cum  Enoch.  446.  Jesabe- 

electorum  militat  etiam  potestas  re-  reproborum  in  eIeciO8,1029.  Electi  in  lem  fugit,  608.Virtu8  Eliaeinfirmitate 

proborum,  661    Elecii  per  asperum  aravi  tentatione  nuiant.  sed  non  ca-  lemperata,  ibid.,\il\.  Elias  monstra- 

Iter  ad  saluiis  patriam,  reprobi  per  dunt,  1252. — Electi  sunt  in  amaritu-  tur  in  miraculis.  servatur  in  infirmi- 

amoena  tendunt  ad  foveam,  681.  He-  dinc,   140.   Electi   bic   purgandi,  ut  tatibus,  608.  Elias  mortem  dlstulit, 

probi  ad  deteriorum  exempla,  electi  aeierna  evadant  suppiicia,199.Electos  non  evasit,  669, 1572.  Ibistabatfiliat, 

ad  meliorum   convertuntur  virtuies,  nonpermittitOetistentarisupravires;  ubicor  flxerat,  1318.  Biiat  in  otUo 


im 


INDEX  IN  LIBROS  MORALIUM  ET  HOMILIAS  S.  GREaORU.  iSM 


1121     Qui  dicaliir   currus  Itrael,  el  quando  ad  exlerlora  mundi  negoiU   ETangelislanini  «WfdOtuf,  fifl.\d 

tunKa   pjuB,    14»^.  Ella»  advenium  occupanturepi§copi,l503.Ergaqaefn-   Cbnmdiwi&iUt^mwoUiu fperteoerm 

Chriati  judicis  prBefemet,  14j7.  Eliaa  libei  nec  odio,  nec  gratia  moveaniur  omnes.  1193.  uoa  omniam  flJesio* 

rapiusincoBlumaercum.  1571.Tranf-  eplscopi,  1555.                                      «rnatlonls  yerbi, eiptr  conteJiipla- 

latus  eat  in  sccretim  lerr»  rpgionero,  Epulo  dives  typusestpopuli  Judalci    Uo  divinitaria,  iM.  Koniai  pedf.-s  rc- 

1672.  Curincurrii,  angelorum  mini-  1652.  Sepulius  est  in  tnferno,  1653.   ctifberani,tM.  QoidleaBliirBTange- 

■terio  rapius,  i^td.  Gastitaiem  Rlias  Epulonis  quinquefratres,  quid  fignl-  llstfley  l407.8ablaUa  ApMUAiaeiPro* 

eoluit,  tVfid.  CUrisil  asceoBionis  fuit  Hceni,    1654.  Quas  ob  culpis  fneril   pbetis,  Emagelitt».  per  qaot  fidei 

typus,  t^id.  damnatus,  1655.  Deus  dlviiem  lolc-   propagnatur,  refnanseroar.  t»i(L 

Eliphax.quidsignificet,  15.91.731.  rando,  exspeiriabai  «d  poenam.  ibid.       Ezactor  dieilar  aiaboliM^  136,  9H, 

Kliphax  in  locutione  prsRccps.  152.  Gultam  aquae  fruslrapeiivit,qui  panis   1648.  Bzaetoria  foi  mudiior,  cam  teo- 

Elisaeusinirepide  Joramaggrt-ditur  micas  Lfiziiro  ncgavii,  1656.  Cur  in    tatiooe  pulsacDur,  136.  Garn  xeiftacioBi 

237.  Fihum  Sunamitidif  noo  suscita-  lingua  ntrocius  arseril,  1657.  Illum   ejus  resistirnns,  toz  ezaetoris  non  ez- 

vii  baculo,  sed  compassionis  ministe-  Deus  abuudantia  remuoeravit,  el  re-   suditur,  tW.,  9W.  Oiabolus  exactor 

rio,  317.  Lignum  securis  mer^endo,  puln,  ibtd.                                            auad»^ndo  intulit   ciilpam»  sse?>ndo 

et  ferrum    relevando,    quid    tt«ur*!t,  Eqjitis  nomine  anima  viri  iancti   czigll   pOBnaoi,    9.^8.    Qui    Dirisioi 

701,in«.SepiemEli7.aBiinRniraiiones  dcsiirnatur,  1009.                    ^               •ceplruin  exactoris  soper^rerft,  939. 

in    pucrum   rooriuum,  quid  siijneut,  Eiuus  unicuiqiie  sanct»  anim»  cst       Biamioare    vitam    so^m   quisqat 

1151.  Elixffio  Spiritus  pancius  revulat  cornui    suum,   1009.    Equi    nomine   debet  quotidie.  1204,  1505. 

futururn,  scd  non  praBieritum,  1 178.  multi  in  Scnpiura  sacra  8i;<n»fllraniur       Excesfius coinoris  esi  vrnUXem  non 

Elixjbeih  de  praeterito,  praBsenti  ct  1015.   Ascensor  equi,  quid  signiflcet,   eognoscere,   quam  ia  eaaem  cogaiu 

fuiurosimul  prophetJivit,  1177.  1016.  Equi  ct  bovis  nutiimeniuaj  di-   non  manere.  380. 

Eioquiadivinu  ar^gento  ooiuoura*)-  vcrsiim,  1057.                                            Excelsa.  la excelsif  babitatc,  qaid 

tur,  18J,  5U9,  b&^,  57.1,  591,  901.  Di-  KriuMmur  primum  contra  nos,  de-   sit,1042. 

cuntur  mesAps  et  dlviiiaB,  18).  "^a-  inde  contra  inalos,  448.                            Ezcusatid  peccaii  «  pr/iD<7  liomine 

crum  eloiiuium  aplerlRquecontemni-  Erraia  qanedam  dissimulanda,  qu»   in   posteros  derivata,  illad  gemtnat, 

tur,  634.  Divinaeloquia  curmen  ec  vffi  sine  corrigKntis  culpa   non  possunt   119.8cutoexefnatlQQit  maleusi  primi 

continent,  823. 12Q2.  Eloquiorum  D^^i  emendari,  710.  Errorcum  virius  cre-    parentea,  1106.  CzcusaUonis   Titiuui 

mira   protundttas,   1205.  Eioquiorum  ditur,  diffi.Mlius  cmendatur,  1070.       oericii    nomine  signiflcatutD,    ttOS. 

Dei  obscuritas  magnae  est  utiiitatis,  Druca,  quid  sit,  1113.  QuidsigniQ-   Excnsatiooea  ad  coBoam  ioTiiatoroia 

1213.  8acri  eloquii  virtus,  12:^6.  8a-  cet  eruca,  %bid,                                    futiles    expUcanlur,    1620.   Bxcutan- 

crum  eloquium  intclligere  difflcilli-  Esau   mundanos  repraesentRt,  147.   tium  saperba  responsio  bumilitateoi 

mum  est,  1535.  Y*  YcrbumDei  Scri-  Cur  Esan  reprobatus  locum  poeniten-   flngit,  1621.  Prima  responsio  est  ara- 

ptura  sacra.  liac  non  invenerit,  371.  Ob  nimium   rorum,  secuoda    curlosoram,  lertia 

Emens    tunquam    non  possidcns,  vilioris  cibi  appetitum  Esau  rcproba-   Toluptatibua  deditorum,  iSfid, 

quis  sit,    1G25.    Qui  sint  in  templo  tus.   983.  Esau   populum  Judaicum      Exempla    patrum    ec  supfrionta- 

ementes,  1618.  signiflcat,  et  JacobGentilem.  Ul3.       quantum  valeant,  49.  EzemplapieU, 

Enoch  et  Elias  ab  Antichristo  peri-  Esca  justorum  est  conversio  per-   tts  Talenc  ad  exciundam  aaimaoi  tot- 

meniur,  446.  Enoch  primus  de  stirpe  TCrsorum,  10i4.                                    pentem,    328,    973     Deus  ezeiDplii 

Cain.  ei  Enocb  septimus  ab  Adam,  ae  Ethan    interpretatur  fortis,   1083.*  bonorum  ad  ae  nos  reToear,  J2y,  701. 

stirpe    Seih,  quid    sijjinificent,  506.  Qui  Dominus  fluvios  Elhan  ezsicca*   Quosaolmimotusexcliaredebeani  Ia 

Bnoch  et  Eliae  prcneclicatio.  1295.  Duae  Tcrit,  ibid.                                           nobls,   bona   qu»  ia  aliis  cemiiaai, 

olivie  ei  duo   candelabra  dicuniur,  JSucharistlm    sacrificium    continet   329,  767, 1427»  I5^J.  Varim  suntun^ 

i^i^.  Ad  casiiiatem  conjui^alem  Enoch  realem  corporis  Cbristi  prassentiam,   ctorum  Wrtuie«  gii«</<ftni,  qoas  eoran 

suo  exemplo  nos  movet,  13J8.  Enoch  710.  Christi  caroset  sanguisin  saora-    quisque  foaftero  imitetar«7t&8,  HU, 

translaiuseiEliaRsubievaius,  Ctiristi  mento  Eucharistiae.  1484, 1533.  Sun-    Alis  lete  la^vcAm   («Tlre,  quitf  sU, 

ascensionis  lucrunt  lypus.  1572.  guls  agni  in   utroque  posta  ponitur,   769.  Peirot    et  Paulcia  sese  macais 

Enbis  super  feoiur,  quid  significet,  cum  ore  corporis  etcordis  simul  su-   exemplis  ezcitant,  7^0.  PnOQe^its  di- 

838.  mitur,  1533.  Chrisli  corpus  in  tacra-    Tinis  ei  nanctorum  exempiis  ad/i/d. 

Epipbanlus  Diaooaus  IsaurU  pro-  nap.oLo  accipirous,    1531.  Corpus  et   a  Tetustate   Titm  leTamur.  793.   Ad 

Tinciaezortus,  1650.  san^uinemDomiui  ore  accipere,  et  ei   ezemplum  aon  sunt  oatenaendt.  nlti 

Episcopus  caput    fldelium  dicitur,  contrariis    moribus  contraire,   nihil   qu»  flrma  aunt,  1181.  In  ezemploai 

453.  Arieies  dicuntur  episcopl,  959.  prodest,    1534.  Corpus   Domini  cum   trahi  non  debent  qutid.iffl  iasaiiit, 

Episcopidocioressequeniiumpopulo-  .vmaritudlne  pGeniteniiaeacclpiendum   i6id.  His  quoram  CBieris  TiCa  esc  la 

rum,  OGO.  Episcopi  dicuntur  lapides  ibid*  Cariios  affni,   nec   crudas,  nec   exemplum.  aliqoaodo /fcet  auasrirto- 

tanciuarii,     1503.  Ligandi  atque  sol-  aqua  coctas  eaere,   quid  signiflcet,    tes  praBdioare*  1256.  Se  iavictui  ad 

Tcnii  auctoritaicm  accipiuni.  l5J5.  1535.    *                                                  profectumexemplit  accendunt,  1275. 

Bac  se  privataucioriiaie.  quiea  abu-  Eatychii    error  de    resurrectione   Ezempia  saactorum    Patram Tcierls 

titur,  t^td.  Quando  liKandi  aique  sol-  corporuui  pilpabilium,  465.  Confuia-   Tesiamenti,     quid    nobts   pr«<leac, 

Tendi   uii  debeani,  ibid.  Sub  magno  tur,  466.  Libeilus  ejus  an  ab  impera-    1337.  Plusexempla,qaamTerbaooah 

moderamine    pasiores  Eccletiaj  stu-  tore  flammis addictus, i&id.  Euiycbius   punctionem    ezcitant.    1378.  Btem- 

deani  soivere,  vel  ligare,  1556.  Apo-  ab  errore  resipuit,  467.                          plum  pessimaB  moriU  Gnryt'Orii  ad 

tiolorum  iocum  episcopi  teoent,  1555.  Evae  cum  uxore  Job  comparatio.  79.    pcBniteaitam  nos  morTeac,t48l.Prari- 

Grundis  bonur,  sed  ^rave  pondus  bo-  Eva  aureo  calice  inebriata,  1128.  Eva   taiem  suam  quit  ex  praTitHtiUut  alic- 

noris.  i6td.  —    Kpiscopi   exciianiur  eiatere  dormientis  Adami  producta,    nis  male   tuetur,  1 498.  Qaiotum  oo- 

exeiuplo  Job,  ad  suorum  curandam  quid  sigoiticet,  1218.                            ceant  mala  eoruoi   exempia,  qai  ad 

tulutem  domesiicorutn.  6u6.  Subdiio-  Evanescere  diciti  r*  quod   repente   correptionem    nostram  sunt  positi, 

rum  culpas  per  praepusiios  ChriAius  ab  oculis  intueniium  uutertur,  348.       1503.  Noa  recte  agieQiea  aec  ioiii^ 

percuiit,  et  per  semetiusum  ferit  cul-  Evangelium  a  Judaeis  repulsum,  in    mur,  nec  de  iptis  aetperemut.  15ti 

pas  pusierum,  1502.  Nuiluin   majus  omnes  gentesestdififusum,  292. 1570.    Exempla  pmnitentiae  et  miserioordio 

guam  a    Sacordotibus  praejudicium  Evangeiii  consilia  sunt  supra  praece-    diTinae.    Deut  ubique  aobis  oAijtcit. 

Deus  tolerat,  1503.  Durum  est,  ut  (|ui  pta,  836.  Non  Judasis  tantum.  sed  et    155L  Exempia  boooram,qtianto  o  »- 

Tiiaa  suat  nesoit  moderari,  judex  viiae  Geniiiibus  concessa  Evangeiii  praedi-   bis  utilia,  3%  701,766,  788.  L^zed;- 

fiat  alienae.  1555.     Non   morie.item  caiio,  880.  Evangelii  Sacramentum,    pla   deteriorum  atleodaat  imprjbi. 

mortificat.  qui  justum  damaut,  ibid.  quid  sit.  1178.  Evangelium  quomodo    769.£zempla  Patrum  aos  coofbrtant, 

\era  estabsolutio  praBsidentii,  cum  omni  crcaturae   prasdicundum,  1559.    794,    859,    905,    1235»    1338,   tS7t 

interni  tequitur    arbitrium  judicis,  EvangeIiistatura,aUitudoctaspectus,    ExemplaPatrumsuaurmameaitnum 

t^id  —  Episcopi  nondebentnegligere  quid  sint,  1221.  Evungelium  bonum    contra  diabolum,  1339.£xeaip(ab  Df 

tubditorum  opera,  21.  Optiinatusbup-  nuntium  sonat,  1407.  Dominus  f^rana   Tiveniium   quotiJie    babemot,  Utt 

plantaniuriucra  tfmporalia  prae  aaier-  seminis  in  mundo  sparsit,  mistis  ad   ExemplaPatrumoobitprO|iOidtDtf< 

Dis  «ecianies,   374.   DebeMt  episcupi  Evungelium  praedicandum  discipulis,    |636. 

prdedicare,  bt6.  bimoniaepiscoporum  1570.                                                      Exeroitut  cotli.  ex  guibat  oooifitc, 

graviier  objurgatur,  1502.  De  muitis  EvangellstaBsubqualuoranimalium  51.  Quittit  ezerdiutCbrisiiretn  ^ 

allit  episcopi  arguuntur,  i^td.  Ezte-  specie  deiignati,  iU39,   1189,   1190,  Jutti  mente  sedentis,  840.  Bxercitat 

riora  negoiiA  epitcopis  vitunda, i6id.  1200.  Evangelistae  ex  Domlniincar-   uIoiansT.tloium.1037.  Kideiiaumul- 


1197                        INDEX  IN  LlfiROS  MOHALIUM  ET  HOMILLVS  S.  GBEGORU.  1398 

tiludo  eiaroUus  ett,  1937.  Exercilus       Favor  humanuB  dicUur  hypocrU»  boDi  principium»  64.  Per  fidem  per- 

nsgis  notiri  tunt  angelorum  agmina  domus,  277,  lingitur  ad  virtutes,  etnon  e  oontra, 

1637.  Fid«Militia«                                    Felicilas  tancla  credendo  exstitit  1381.  Per  fidem  omnia  nobia  peccata 

Kxorciiando  per  manua  impotitio-  ancilia  Christi,  et  praedicando  Mater  in  liaptismate  iaxantur,    1421.  Fides 

nem  tacerdoloi  damonift    ejiciuot,  Gbri»ti,  1444.  Peperit  Oeo  praJica*  ex  rationis  cxperlmento    non  habet 

1571.  tione,  quos  carne    pepererat  mundo,  meritum,  1552.  Alia  fides  inchoan- 

iSxhonatioadbumiUtatem»  1140.  tbid.  Blogium  bujus  sanct»  martyris,  tium,  alia   perfectorum,  1396.  Inter 

Bxilii  poenat  amamut  pr«  amore  t6td.  Plusquam  martyrfuii,ad  poeoas  fidem  et  spem  positi,  tendaraus  ad 

patris  cGelestis,  219, 10f3.lgnorantia  prima  venit,et  pervenit  ocuva,  1445.  cbaritatem,  U2l.  Fides,  spes,  cbari- 

sui  ipHiut  faoit  animamdttexsiiio  ge-  Amore  interiori  carnis  dolorem  supe-  tas  et  boni  operatio  in  eodem  sint 

mere.  305.bap'enii  in  boo  exsilioge-  ravit,  ibid,  Felicitali  mors  unica  non  gradu,  1426.  Quae,  quallsvc  fides  ad 

mendi  cautsr.  mult»,  gaudendi  uuiia,  tuSlcit,  1446.  Pudealviros  nonimitdri  salutem  necessaria.  l570.Qiiod  videri 

587.  Ktdfl-atria.  hanc  mulierem  fortem,  t&id.  poiest,  meiiussciri,  quam  credi  dici- 

Kxpectaro  toistationem»   quid  tit,       Felicitas  bujus   viisa  expenditur,  tur,  1591    Fides  cum  spe  esi  cauaa 

251.  486.  Felicitas  bujus  mundi  non  est  salutis,1595« — Pidesde  resurreciionc 

£ypoftitorct  tacri  apottolit  tucoe-  juttorum,  950.  In  hac  vita  non  omne  Cbrisiirej<ulandaest  perapostoiorum 

doni,  858.    Expotitorum    tacrorum  guod  bene,  feiiuiter;  nec  omne  quod  fidem,  465,  etc.   Fidei  iniiia  et   per 

tevmo  gurtfitibiit  comparatur,  ibid»  feliciter,  bene,  t6td.  Feiiciias  redUit  gradus  incrementa,  92*2,  1330.  Fidet 

Bxti>riorum  curam  justi  refugiunt,  negliirentioret,  1034.  K.  Protperiias,  fundamentum  est  lerrae,  id  esl  anim» 

147.  Vide  Cura.  Beatitudo.  jusii,  903.  Deus  miliiibus  suis  ante 

ExtremavitSBquidamexspectantad       Felix  atayuttancti  Gregorii.  san-  omnia  Qdei  foriitudinem  praBbet,l030 

rcdeundum  ad  Deum,  870.  Ftd^  POd-  ctos  papa  apparuit  sanctse  Tbarsitlas  Booa  opera  pro  fide  percipienda  sunt 

nitentia.  Virgini,  164S.  Feminm  oiim  hSBredi-  utilia,i'252.  Ad  fidem  plures  veniunt, 

Exf^chi».  qoi  fiieritvilaaddita,393,  tate  pri?abanlur,  1165.  ad  regnum  pauci  pcrducuntur.  1513. 

414,506.  Execbiat  te  io  cogitatione       Femursiffnifioatcarnispropagatio-  Quid  ad  fidei  solidiiatem   conferant 

JBStifictvit,  400.  nem,  1314.  Nervus  femoris  Jacob  ez  veteresPatres,1336.  Siae  fide  in  ve- 

Ezecttiel  ad  sublimia  videnda  ra<*  anoreli  tactu  marcidus,  quid  figuret^  rum  Deum  nulla  sunc  opera  bona, 

f^tos,  cur  vocetur  fllius  bominit,  690.  |326.  1382.  Pcr  bona  opera  in  fide  profici- 

301,  13?t.  Trigesimo  anno  prophe-       Fenestr®  corporit  dicuntur  quin-  mus,  t^td.  Fide  creduniur  quae  ra- 

tare  incipiens,  est  typu8Ghristi.ll84.  que  sensus,  678.  Penestra   obiiquaa  tione  capi   nequeunt,  1395.  —  Fidet 

Eiechiet  interpretatur  fortitudo  Dei,  jn  thalamit.  quid  tignent,  1361.  Pa-  quandoqueconciititur.69.FiiletGhri« 

1185.  Eaecbiel  fiiiut  Buii,quid  tigni-  tent  et  munit»  sunt,  ibid*  tii  a  Judeis  in  Gentes  translata  est, 

ficet,  ibid.  Inoarnatio  Verbi  Bzecbieii       peni  flori  comparatur  gloria  mondi,  216.  i^dem  quidam  amiiluni  per    ni- 

revelata,  tbid.  Qiiando  etquotannit  53^.  Fenum  est  vita  earnalium,  1(>50,  miam  inquisitionem,  532.0mnis  pec- 

propbetaverit.    1307.  Capiivus  cum  1057.  Item  caro  fenum,  140t,  148 k.  cator  reus  est  iofidelitatis,  536.  Ini- 

rrge  Joaohim  Babyloniam  transiatat,       Ferculum  Salomonit.  quid  lignifi-  quis  cretceniibus  fides  erit  in  oppro- 

tfetd.  Propbeiiae  £zeohielit,quoad  lit-  cet,  1334.  Reclinatorium  ejus  aureum  brium,  657.  Fideles  qui    nequiier  vi- 

teraiem    sentum    obtcurius,    1249,  et  coiumoe  argentese,  quid  tignent,  vunt,Bmpe  fidera  amiitunt,  802,  92), 

1402.  Per  Exechielem  pntpositorum  ^^i^.  1591.  Et  usque  ad  vertioem   constu- 

pereoDa  signatar,  814.  Kzecbiel  magi-       Fermentum,  et  quid  tit  de  fermen-  praniur,tfri'i.  Multi  in  domo  fi<iei  tine 

strorum    speciem   lenet,  815,   1302.  tato  laudem  Deo  immoiare,  1534.  fldemoriuntur,t6i(i.QuomodoQdesac- 


gnet,  701.  Domine  palliant,  923.   —  Fides  sine 

p  Fervor  nimlus,  nlsi    reprimator,  operibus  reprobaiur,  53«,  802,  923, 

periculo  elationis  obnoxlus,  946.  Per-  1082,  1251, 1570,  1650.  Fides  vera  ett 

Tore  charitatis  torpor  exoutitur  pec-  qua8  operando  exerceiur,  1557,  1570. 

Pacere  Dei,  qaid  ttt.  810,  oati,  1421.  Quantum  placeatDeo  fer*  Pturimi  fidem  tenent,sed  viiamfidei 

Kaciet  Dei,  qnid  tit,  45,  985,  785.  vor  viri  justi  et  innocentis,  1602.  non  tenent,  863,  1082.  Fidet  eadem 

Faeies  bomiois   inleroa,  est  ment,  Festa  digne   celebramus  imitando  fuit  praBcedeniium,  quae  praeseatium 

951.   Quid  sit   faciem  Dei  accipere,  qnoscolimus,  1433,  1557.  Pesta  prae-  et  fuiurorum,  13i5.   1353.  Aliitudo 

980.  Ouobot  modit  facies  Oei  accipi-  eeniia  fi^ura  sunt  festorum  sBternO'  sanctorumest  fiiiesinvisibiliuin,t409. 

tur,  tbid.  Facies  inentis  inientionem  rum,  ibid.  Nihil  prodest  Inieresse  re-  Fides  veni  qu»  mortt^us  non  contra- 

significat,  4tl.  Faciem  operit  omnis  stis  hominum,  si  deesse  contingat  fe-  diciiverbis  quss  credit,  1570.  Fides 

quimate  agit,  quo  sensu,  929.  Facies  ttisan.felorum,  1558.  vera  esi  tundamentuni  operum,  802. 

notitiamdesigoat  1117,  1191.  £t  fi-  Festinatioinvia  taiutit  oommenda-  Signata  fide  corda  adversarius  ten- 

dem,  ibid,  Anie  raciem  suam  ambu-  tur,  1537.  tando  irrumpere  non  praaumit.  921. 

lare,  quid  slt,  1198.  Quid  sit  coram  Fetus  quidam  abortivi  tunt,  quia  Fidet  ett  via  ad  iucem,  1442.  Videt 

fhcie  ambulare,  1204.  In  faciem  ca-  prsBmaturi,  975.  et  sequitur,  qui  bonum  quod  Inteili- 

dere,  quid  tit,   124U.  Cur  in  faciem  Ficulnea  infructaota,  et  reservatai  git,  operatur,  1443.  Verae  fidci  meri- 

cadere  justi  leguntur,  et  mali  retro,  quid  significet,  1582.  tum,  1557.  Qu«  signa  veram  fidem 

1251.  Qttid  tit  a  facie  Dei  exire,  47.  Picum  Dei   decorticari,   quid  tit,  comitari  debeant,  1570.                       I 

Faciem  ad  Deum  tevare,  quid  tignifl*  282.                                                         Fidelium  piebet  fili»  Job   ti^nifi- 

oet,  351»  510.  Fides  per  tignaeulum  exprimitur,  oant,  23.  Fidetium  tres  ordinet,  ibid, 

Falx  aoutadiviDamjudictamdeti-  922.  Per  portam,   1329,1360,    1377.  Omnes  fideles  suot  membra  Cbristi, 

gnat,  1089.  Fidei  clypei,  qai  sint,  1340.  Fides  per  457.Pidelet  quare  tolerent  hasrelicos, 

Fama  ex  opMbDt  bODit  ood  auou*  fanem  signatur,  i087.  Etper  faeiem,  241*  Fideles  eo  amplius  gemunt.quo 

panda,  704.  fl9l.  Terraet  mare  simul  significani  maios  blandiri  coospiciunt.5l3.Fide*i 

Famet  mentit  ett  siientiam  divinsB  fidei  certiiudinem  eum   aliquantula  lis  te  pati  denuntiat,  quando  quos  di- \ 

lecutionit,201.  Fametcarnis  estsub-  dobietate.   347.  Kides  ett  rerum  non  ligit.  paii  videt,  663.  Per  Orieniem, 

trmctum   tobsidium  oorporis,    ibid,  appareniiomargumentnm,  1557.  Fi-  Aquilonem  et  Austrum,  aui  fldelium 

Fame  tabescit  impius,  442.    Sensut  det  omniom  prima  virtutum,  64.  In  aiaiusdesignati,1384.Fideliumanimts 

nentit  deflciunt,  quia  nullo  cibo  in  flagellis  saepenutatfldes,  spes,  cbari-  vata  suni,  sive  bolocausti.  sive  sacri- 

lerDoreflciuDtur,tlid.  Quittciatetu-  tasjustorum,  69.  Fides  ubi  litubat,  flcii.  l409.Quinam  bolocauslum,  qui 

rire,  1386,  1388.  Homo  camaiit  amat  qoi  firmanda,  189.  Occultis  Deijudi-  tacriflcium  offerant.  1410.  Dupiexfl- 

lamem  suam,  1619.  dis  nationes  atis  ad  fidem  ventunt,  deiium  vitaet  sacriflciiim,  1419.  Ao- 

Familiamuluestsubmentit  domi-  aliae  ab  ea  recedunt,  377.  Sola  fldet  aelorum  officio  defungi  debent  omnet 

nio  rettringenda,  31.  proparvulisapudGentilesolim  valuit  fldeies,   1355.   Veraciter  fideles,  qoi 

Fatuitas  naribus  desfgnatur,  1019.  adpeccatum  originale  delendom,102.  tint,  1570.  8i  quit  ad  veritalem  re- 

Bovit  nomine  fntuut  tignaiur,  1376.  Quod  menscredii,  lingua  non  taceat,  vertatur.  etlam  minime   fallaxa  Do- 

Tide  Stoitiiia.  426.   Non  omoibus  fldes  datur,  863.  minocensebitor,  t^td.Diversius  flde- 

Fatum    non  admittuot  CbristiaDi.  Fidem  rectam  recta  sequatur  opera-  liuinin  Ecciesia,  I4t0.  OrdoflUeliam 

1469.  tio,  1251.    Fidei    sine   operibus,    et  Ecclesiw,  640.  Excelsus  est   ttdelium 

Fauces.  In  faucibus  loquL  qaid  tit.  operum  sine  fide  inutilitas.  ibtd.  Fides  populus,  733  Falsorum  fideiium  flnis, 

743.                                        ^  chariiatera  praecedit,  1348.  Latitudine  923.Plerique  fldelet  ad  verba  Dei  in- 

Fauni.  Griece  Panet  dicuntur  iD-  pona  infenoris  tignatur  fidet   per  tenstbiles  sunt,  941 . 

««bi,  t2$.  Quid  •igniflcent,  ibid.  cbarilatem  activa,137l .— Fidesomnis       Fiducia  in  senietip80,qaam  noxia# 


.f^ 


1399  IND£X  LN  LIBHOS  MOHALIUM  £T  HOMIUAS  S.  GRfiGOtOl.  iHM 

2?3.  Sancti  ita  sunt  incerti,  ul  eonfi-  QuidsitDeum  scriberearo&ritudines,    rectus  est,  1019.  AIU  dispensatioae 

dant ;  ita  confidunt,  ut  non  torpeant,  387.  Reprobis  ad  ternpus  parcit  Deus    Deus  famulossuos  ve|  inini8,Tel  etiain 

314.  Unde   nobis  fiducia  de  miseri-  in  sternum  flageliandis,  405,782.  Pro    fiagellis  premit,  1098.  Deus,  nos  fla- 

cordia  Dei,  324^  1011.  Fiducia  haben*  quo  flagellemur  peccato,  cum  dolore    gellando ,  ad  fMsoiteiiliaiii   provocat, 

da  in  Deo  maxiroa,  ibid,  ignoramuit,i28.DeelectorumflagelUs    1253.  F.  Afflictio,  Adversitas,  Triba- 

Filiorum  multitudo  parentesad ava-  stulta  vulgi  oi)inio,  438,  449.  469, 496,    iatio,  Tenutio,  SaBCU'  ia  «dversis. 

ritiam  provocat,  19    Filii  stultorum,  529,740.  Ad  flagelia  sanciis  obstupe-       Flamma  igois  impioraai,  qusB  siC, 

qui  8int.656.  Filiae  regum,cur  animas  sceniibas  et  culigantibuii,  infirmi  ali-    438.  Flamana  ignis  justi,  qai  diBtet  a 

sanctae  dicantur,  1164.  Filiae  Job  tres  quando  corruunt,  431,  438.  Qui  com-    flamma  impii,  439. 

status  hominissignificant,  1165.  Filiae  pescendae  de  Dei  dagellis  hominum       Flatus  mysttce,  qold  mI,  \ss. 

Jerusalem  dicuntur  animio  infirmae,  querelae,  170,  746,  1098  Qui  superoa       Plere  dolorem  suom,  qots  noii  ▼&• 

1335.Filiu8  bominis.  cur  Ezecliiel  di-  clegustat.  inferiora  aequanimiter  tole-   Ieat,330.  Per  ftetom  ad  i^udia  aeleroa 

catur,  1301.  Malis  filiis  parentes  boni  rat,l70.  Uumiliii  deprecatio  fiagellati,    pervenitur.  1443.  Ad  fletom  per  gao- 

vel  e  contra,  non   proderunt  in  ex-  321.  Raiio  coosolandi  flagellat08,419,    dia  pervenitur.  t6ull.  Qais  sic  fleac,ut 

tremo  judicio,  1520.  8ecuri(i  adradi-  747.  Deo  permittente,  .occulto  licet   sit  tanqiiam  non  flens,  i625. 

cem  posita  signat  progenienicum  pa-  Judicio.  mala  se  perpeti  norunt  electi«       Fios  dicitor  homo,  3S0.  Mandas  (ot 

rente   toilendam»  ibia,  —  Fiiius  Dei  658.  Electorum  est  oic  flageilis  con-   floribusbrevi  oiccuidift  repietor,  quot 

dicitur  servus  propter  formam  assum-  teri,  ut  ad  prasmia  praeparentur  aeter-   bomiaibus,i6ul.  Ploram  variiodores, 

ptam,  55.  Non  dicitur  adoptivu8,quia  na,  829.  Judicium  Dei  flagellantis  ju-   quid  destgnenty   1214.   Qoot  tkoram 

naiuraliier  Deus.  t^td.,  853.  Fiiius  stum,  sed  occultum,  1046, 1049.  Gra-   speciebus    oraetar   ager    BcclesiaB, 

1  Dei  dicitur  Yerbum  ab8conditum,t60  via  non  videotur  Dei  flageila.si  bella  ibid, 

;  Est  imago  Patris,  167.  Diciturmaous  occuUi   bostis  graviora  ponderemus,       Floctus  tomeates  cans  hajos  vit89 

Dei,  564,  105l.Loqui  Deiest  verbum  1098.  Non  Qagellom  patris.sedhosiis   eipriroont.  695. 

genuisse,748.Hanc  generationem  mi-  gladium  formidemu8, 1039.  Cur  Deus       Fluviooomparantar  scriploressacri; 

rari,  non  8crutari  debemu8,i6t(/.  Ver-  donis  suis  flagella  misceat.  1343. Fia-    4.  584.  Fluvius,  qaid  significet.  1082, 

bum  unicum  sine  temporegenuit  Pa-  gellat  quo8dam  Deus  ut  fiiio8,alio8  ut    1557.  Gurfluaiioadicaiitiirsancti  prae- 

Xer,ibid,f  918.  Fiiius  Dei  unigenitus  hostes,  453,  571.Deu8  non  saeviendo,    dicatores,  1212. 

dicitur  os  Dei,  868.Et  bracbium  Dei,  nos  persequitur,  459,  500.A  Deo  fla-       Foetor  peccatom  significaf.  462.Qui 

ibid,,  1051.  Et  vox  Dei,  tdtd.    Gur  gellatus  non  correptione,  8ed  con80-   mortuom  aolvit,  non  vircii£effl,sed  os- 

sermo  quemFilius  loquitur.non  ejus,  latione  eget,459.  Falsaeorum  opinio,    tendit  fcetoreoi,  1556. 

sed  Patris  esse  dicatur,  1576,  Ut  Ft-  qui  culpas  ez  flagellis  metiuntur,496,       Fons  occoltas  eu  ^iug^mlu»  Patris 
lius  Dei  e8t  Verbum,  iia  Spiritus  san-  529.  745.  Saevientibus  creaturi8,bomo   invisibilis  Deus»  1401.   Poas  paieas* 

ctu8  linguaest,  1578.  YerbumDomini  flagellaius  Deum.qui  hasinterius  dis-   idem  Deus  incaraatus,  ibi'l. 

Filius  est  Patris,  1579.  Quare  dicatur  ponit.  debet  intueri,  518.  Ex  his  qua)       Formatio  homiois  la  utero  auLtris, 

«minon,  Patre,  1549.  K.  Ghristus^Vcr-  patimur,formidaredi8cimu8quaenon-   1395. 

bum  Dei.  ->  Fiiii  Dci  dicuntur  an-  dum  passi  sumus,  519.  Vis  ad  flagel-       Fornieari  interios  est  exterios  ve* 

geli,  30.  landum   incomprehen^ibiiis  in  DeOf   titis  delectari,  797. 

Fingere  idem  ac  componere,  1538.  ibid.  Impii  ex  rebusipsis.  exquibus       Fortes,qui  vere  dicaotar,  lS4.For« 

Figulus  dicitur   compositor    luti,  superbiunt,   flagellantur,  654.  Deus   tes  infirmitatis  verbaaliquandosoici- 

1538.  flageliando  semper  JU81U8.  746,828.    piunt.399.  Fortioresfiantqoiiofirmis 

Finem,  cur  semper  optemus,  248.  Fiagelia  carnalibus  suntspiritualibus   compatiuntur,  219.  Job  oon  per  iasa- 

Dum  finis  rerum  attenditur,  omne  virtutum  incrementa.   1181.  Gulpas   niam,  sed  per  saiutis  statum  (orlii» 

quod  praeterit,  quasi  jam  fui88e,pen-  Deus  insequitur,  peccaqtes  protegit,   222. 

satur,  136.  Quod  fine  clauditur,  lon-  1182.  Gravissimum  eat  inter  flageita       Fortitodo  carois  torpeseat,  meotis 

gum  non  esi,  2^5,  233,  254,  469.  Fi-  peccare,   1253.    Qoi  hic  flagellaior,   crescente  virtute,  134.  Fonimdo  is 

nem  noslrum  iatere  nos  Deusvoluit,  in  mansuetudine  corripitur,1341.  In   adversitateostenditor,  153.  Fortitodo 

408,  1645.  Pravorum  bominum  finis,  extremo  judicio  lo  furore  et  ira  cor-  Justorum.  quas  sit,  22f .  Beproboruoi 

540.  Finis  legi8,(;^ui  Ghristusdicatur,  replio,  ibid.  Exemplum  animad  Gbri-  forlitndo^  goibos  coasi»uit,  ibid.  For- 

1349. — Finis  ultimus  hominisDeus  stianae  inter  flagella  pie   gementis,   titudojaslorum  ex.  infiLrmviaveVSivioi- 

est,  45.  Solo  Deo  frui,ei  dispensato-  1430.— Flageilornm  Dei,  alii  sunt  in   taiis  auamp\a^^\V.  VonUadinem  ma* 

rie  uti   saeculo  debemus,  ibid,  Nemo  bonis.  atii  in  malis  effeclus,  145.187,    Ure^quid  sii.57S,63t.  EorUtudo  egel 

sibi  vivat,  aut   moriatur,  sed  Deo,  214,  571,  696, 745.  Quaniumcarofla*    dono  consilii.  1381. 

14.'5.  A  Dei  itinere  pro  carnalibusat-  gellis  afflciiur,tantum  mens  ad  altiora       FossahumoqiiomodoalMOondaaiQr» 

fectibus  non  declinandum,  1078.  sublevatur,  187.As8idui8  fiagelhshic   1021. 

Firmamentum  duo  significat,  1230>  aiteri  debet  electus,  199.  Ad  percus-       Franoorom  regei  ez  genere  pio* 

1231, 12^0.  sionem  Dei,  alii  sunt    lapides  sioe   deunt,  1470. 

Flagelta  Dei,   qui  dicantur  mala,  sono,  alii  aes  sonans  sine  sensu.  222.       Fratres  concordiam  servantes,  eum 

79.  Per  flagellaadDeum  revertimur»  Augent  merita  justorum,  si  peccata   magna  patris  dividenda  substaniia, . 

quando  ad  pacem  revocamur,  ibid»  non   tergant,  fiagella  Dei,   385.  7  2,   laus  est  paternaB  laBtitatiaais,  30. 

FJagelli  poBna,  memoria  doni,  isetitia  l044.Ez  percuesione  ju8tiad  amorem       Fraus,  quomodo  se  boois  openbus 

meiu  flugelli  temperanda,  80.  Gonira  ccelestis  patriae  accenduntur,  394.  In-    immiscet,  312.  Fraa&  Vnp^Vvnr  com- 

flagellumlinguseirrideotismuniuntur  firma  Ecciesiao  membra  ez  a^siduis    mittilur,  ibi(L 

mente8electaB,20l.Flagellumiinguae  flagellis  turbantur,45l.  Ezpercu88io-       »«.«.!«»  «^1  n/.ii.,^    »n;.i  •*.»   aia 

estsententia  animadversionis  eztre-  nibus  jusii,  discendum  quid  limere   pIStimTr^rii^S,?^^ 

maB,202.FJageilainqualitateetquan-  debeamus,  486.  FiagellajHsiorumaut   l^nZuT^alS^St^^ 

UUte pen8anda,76.  Flageiium  linguae  maia  perpetmta  purgant,  aut  futura   fs^Sd  ir^JnSi*^  ^tBumJL^^ 

est  ezprobraiio   illatae  coniumeli»,  averlunt,  520,  828.  Deus  electos  fla-       vVJ^.^^^ 

201.8ancUcupiuntflagellaDei.220.  geilathic,  ut  parcat:  reprobo8,ut  pu-    Priffi?."  iSSSliL  W^mo*^^ 

ConiradicunwermonibusDei.quimur.  Sire  incipiat,  571.  tlagellum  dilliet   93*4*^®"  miqoitas  comparatur.   53f. 

murant  flagellaii,t6td.  Anzietas  ju8ti  culpam,  cum  mutaverii  vitam.  ibid.       Vrfina  mttrit»  iw«iA  mi^in^t  I9m 

i?^'"^l;^f  m-  ^"*1i  ^^^elleiur,  Quidam  a  Deo  percussi  ad  erJditio-       &S  om^e?  car  S^^^ 

;  <Xtrf.,  451.Malisdiyinaflagella,quan-  nem,  non  ad  ezstinctionem,  669.681.    jrJoni  a  Deo  ^^^i^aS    ?^^ 

doque  debeot  ODtan,418.Quid  sit  fla-  Paterna  pietas  flagellat,  guosad  hae-   f^H  \v&?ot^,^?^jR!^J^ L^^ 

sellis  cingi,quid flagellis  percuti,  451.  reditalem  servat.*  681 .  Quaodooam   IfnVvTJ^»^! L^^^^ 

Qui  se  deiur  anzietas  juati  a  Deo  fla-  flatfellatioesidisciplioa  paXri8,non  ira  Itj''  ^llSS^^nlXi^^^^. 

gellati,  747.  -  Flageila  Dei  aut  noo  juJicis?  flagellatus  aDeo,8uicondi-  IVam  au^rk^VJf    nos  wmt  fra. 

sentire,  aut  nimis,   vitium  est,  49.  lionis  memorju^iiUamcondilorisnon  «='"™  ^"«rens,  imj. 

Justi,  cur  assidue  fiagella  patiantur,  accu8et,  747,  782.  Mious  se   percus*  ^  Fruges  Dei  sunt,  qai  es  JTadeiset 

147.   Per  occu!ta  merita  meotium,  sum,  quam  mereatur,  agnoscat,  770,   ^i^^i^tiB  credideruot,  itSi. 

aoerta  prodeunt  flageila  pcenarum,  Pmna  nos  ioterrogat,  si  vere  culpam       Frumentum    Dei  »00!  electi.  879. 

187.  Ez  consideralione  culparum  in-  agnoscamus,  tfrid.FatuiUs  eorum.qui   Quid  sit  pro  frumento  oriri  tnbufttaii 

numerabilium  sequanimiter    flagelia  flageliati  pejores  fiunt,  840.  Flagel-   et  pro  hordeo  spinam,  726.  Qoid  si* 

Dei  ioleramu8,  343.Deus  bomineni  in  lanlur  ju8ti,uiadmajoremvigilantiam   gnificet  plenum  frumentum  ia  spiea, 

uberutem  illicitam  prodeunlem,  fla-  erudiantur,  845.  Quanto  gaudiodila-    1330.  Frumentum  Dei  ab  herba  ioct* 

felli8ini8ericorditercon8tringit,  350.  tetur,  sanclorum  conscienlia.dumez*   pit,utgranum  tiat,  1331.  Frumentssi, 

lageiiasunigravianonconsideranti  terius  flagellantur,  930,  1022  Quia  uode  patrescit  in  pulTere.  iade  Tif«- 

proBima  aBierna,354.  Quanta  flagello-  DeoflagellatussuamdivinaBconjungit  BOit  in  renovatione,  IWSL 

ramDei  atiaus,994, 7^7,  828,  i099.  voiuQt^teiD,  ahinjustitia  saajamcor      FmtraDeamaffligefeJgb,q«iiiUt 


1401                        INDEX  IN  LIBROS  MORALIUM  £T  HOMILIAS  S.  GREGORn.  1402 

74,782.  Non  damnat  Deos  frustra,  regnarecum  Domino,  1475.  Gaudium  namque  Geniilitas  germinavii,  940. 

782.  majus  facit  poenilens  ardens,  quam  Gentiles  perfidia  duri,  dicuntur  lapi- 

Fugienti  cum  paoibus    occurrere,  jusius  languens,  1602.  Oe  quibusdam  des.  943,  1520.  Facli  sunt  Genliles  ex 

quid  sit,756.Fugit  Teniente  lupo,  qui  juslis  magis  g^udet  Deus,  quam  de  IapidibusfiIiiAbrahae,t&t{f  J520.6en- 

tacel  cum  debeat  loqui,    924,   14h6.  c|uocumquepcBniiente,I603.Quisgau-  tilitas  conversa  corvus  e8i,cujus  pulli 

Fugere  pericula  in  causa  Dei,quando  deat,  et  quasi  non  gaudens  sit,  1625.  sunlsancti  PraBdicatores,  969.  Genti- 

liceat.  vel  non,  yiro  aposlolico,  1023,  Perversorum   lelhale  gaudium,  530.  litas  unte  adventum  Domini  soiitudo 

l024.Pr8eceps  est  qui  semper  se  ob-  Gaudia  raundi  fugienda,  1475.  dicitur.et  terra  salsuginis,  987.Qua  in 

jicit  adversis,  pavidus  qui  se  semper  Gaza  urbssignificat  infernum,  \519.  lerra  domumGhrislus  a  Patreaccepit, 

abscondii,  1024.  Fuga  nostranon  fiat  Cujus  portas   Samson  transferens  io  ibtd  DereliciaJudaea  Gontilitatiscorda 

hyeme,  vel  Sabbato,  1481.  montem^Christumfi^uratresurgentem  CbristuB  possedit,  t6t(/.,  1017,  1188. 

Fulgor  meridiuous,  quis  dicatur,  et  ascendeniem,  i^tcf.  Gentilitas,  draconum  etstrutbionum 

354.  Gazophylaciisscientia  doctorum  de-  nomine,    Deum   glorificatura,    1001. 

Fulgura  si^nificant  miracula,  862.  signatur,  1363,  1397.  G:izophylacium ,  Gentilitas  nomine  mellissilvestris  si- 

A  coniemplatione  redeuntessancii,  si-  unde  dicatur,  t6id.  Sacri  gazophylacii  gnata,  1017.  Et  locustarum  nomine, 

militudinem  fulguriscoruscantisdefe-  pavimentum,    quid   significet,   1365.  tM^.Accipiiris  innovatione  Geniilitas 

runt ,  1211.  Kulgura  sunt  sancti  prae-  Triginta  in  circuitu  pavimenti  gazo-  renovata  designatur,   10:{8.    Stullitia 

decatores.tM.  phylacia.quidsignenut^td.  Gazophy-  Gentilium,  asinorum  nomine  signata, 

Fulmine  extremi  judicii  sententia  lacia  cantorum  sancta  sunt  desideria  UOt.SimpIicesex  Gentilitate  adfidero 

designalur,  1120.  aroanlium,  1420.  Et  corda  diligentium  venientes,camelip  Jobsignanlur,t6td. 

FumusdenaribusLeviathanproce-  judicis  advenluro,  1421.  Gazophylacia  VociitioGeniium  et  Judaeorum  repul- 

deos,  quid  signet,  llll,  lII2.Lumen  inter  portamaquilonis  elorieniis,quid  sio,  ab  Ezecbiele  praenuniiatae,  1268. 

quieiis  internae  hoc  fumo  aroittitur,  signent.  1422.Gazophyiacia  Ecclesiae,  Judaeiscadeniibu8,Gentessuni  substi- 

1113.  —  Fumus  isie  aliler  eleclorum  quae  sint,   1364.  tulae,1278.Gentibu8  reveiata  Dei  glo- 

menles  lurbat,aliterreproborum  ocu-  Gedeon  pugnansconlraMadianitas,  ria,  Judaeis  prius  cogniia,  1293.  Per 

los  excaecat,  t^t^.Fumo  ex  aromati-  quid    denotet,  989.  Gedeonis  nomen  orientero  Juuaea,peraquilonemGenti- 

bus,  quidsignelur,  1429.  signiflsal  incarnationem  Domini,  990.  liias  designatur  1373,  1397,  1421. Ef- 

Fundae  nomine,  Ecclesia  significa-  Gedeonis  milites  genu  flexo  bibentes  fusain  GentilesDc>imisericordia.l373. 

tur,  1125.  et  reprobati,quid  figurent,  ibid.  Quid  Cur  Gen  ilitas  porta  dicatur,1397,Yo- 


8it. 

fundamenta,   899.    Et    praedicaiores,  Gchennae  ignis  supplicium  duplex,  toli  praedicare,  sunt  prohibiti»  1447. 

ibid,  334.  Gebennauna  est  omnium,  atmo-  Ante  horam   undecimam  Gentiles  in 

FunesinScriptura^quidsignificent,  dis  singulos  diversis  torquel,  333.  Ig-  Dei   vinea    non    iaborarunt.    1511. 

374.  1087.  Quurum  renes  Deus  fone  nis  gehenniBettcorporeus,  482.  Ignis  Gentililas   in   Ecclesiam   coliigenda 

praecingat,  374.  Qui  funes  cadant  in  gehennae  mire  fovetur,tMd.Accensus  prae^^ignatur.Uld.  Valies  impletae  si- 

praeclaris,  1087.  abinilio  mundi,  ibid.  Vide  Infernus.  gnificantGenlilitatem,infideMediato- 

Funiculi  caementariorum,  quid  si-  Gelboe  interpretatur  decursus,  103.  ris  gratta  impIetam,1518.Mulier  pec- 

gnificent,  1314.  Quis  eorum   usus  in  Montes  Gelboe  superbacorda  Judaeo-  catrix  ad  Cbristum  veniens,Gentilita- 

sedificatione  spiritualis  aedificii,  tM(i.  rom  sip^nificant,t^i£(.  Signantmaledi-  tem     conversam     significat,     1595. 

FiiBiculu6lineus,quidsignificet,  1315.  coSfibtd,  Gentiles  ex  viis  et  sepibus  vocantur 

Funiculusin  manu.  esi  predicatio  in  Gelucomparaniurcorda  Judaeorum,  ad  ccenam,  1625.  Genles  a  propbeta 

operaiione,  1315.  tuniculo  mensurae,  942.  De  geluaquascurrere,  quid  sit,  iigna  silvae  vocantur,  ibid. 

^ui  utatur  Chrislus,  t^id.  Funicuium  878.  Salan  diciturgelu,  943.  Geiu  ad-  Getulia  piscatores  non  habet,  1469. 

trahere  et  retrahere,  ducere  et   sub-  yersitalem  significat,  947.  Gibbosus  ad  sacerdotium,  cur  pro* 

ducere,  quid  sii,  1310.  Gemunt  sancti  ob  aerumnas  hujus  yebi  per  legem  prohibebaiur,  1585. 

Furis  instar  haereticus  per  noctem  exsilii,  et  graviusin  prosperitate,  1^9.  Gigantes  dicuniur  angeli  apostatae, 

absconditur  ,  528.  Fur  domum,  dor-  Gemere  noncessathic,qai  se  exsulem  et  homines  superbi,   546.   Giganles 

mienie  domino,  perfodiens,  quid  sit,  novil,  213.  Gemuntjusti,  el  cur,  214,  gemere  sub  aquis,  aaid  sil,  ibid. 

1483.  GurChristuB  ingemueritadauressurdi  Glaciem  de  utero  Uei  egredi,  quid 

Fulururo,  cur  semper  desideratur,  aperiendas,  I27t.  Gcmendus  est,  qul,  sir,  9i2,  944. 

250.  Sequentium  rerum  cerliludo  est  ut  debet,  gemere  non  curat,  1607.  Gladiusspiritallterest  vcrbum  Def, 

prsBteritorumexhibilio,  1436.  Praesen-  Generalionesquatuor,  qualuor  tem-  634  Quid  sit  gladium  vel  habere  tan- 

tia  ordinanda  ex  consideratione  fulu-  pora  significant,  1167.  tum,  vel  etiam  tenere,  ibid.  Quid  sit 

rorum,  1649.  Genimina  bonas  aoimae  operationea  de  corruptione  ad  giadium  transire, 

p  significant,  688.  753.  Gladii  nomine  vicina  percussio 

^  Gentessunt  primitiaeEcclesiae,t03.  signatur,  1105.  Gladius  in  Scriptura 

Gabriel  archangelus   ad  summum  Vocatio  Gentium  in  consilio  Dci  ab  multa  significat,  1122.  Gladius  beoi- 

omnium  ministeriummi88us,1604.Ga-  antiquo  abscondita,  324.  VocatioGen-  gnusetmalignus.quisinl,  1123.Quem 

briel  diciiur  foriiiudo  Oei,  ibid.  Ga-  tium  processit  ex  repulsione  apostolo-  apprehendere  gladius  dicitur,    ibid. 

briel,  cur  roittatur  ad  Chrisli  adven-  rum,  a  synagoga  Judaeorum,  581.  Vo-  Gladiuscirca  femurpotenlissimi^quid 

tum  nuniiandum,  1605.  catio  Gtntium,   613,    659,   939,  970,  significet,  1246. 

Gaditaeel  Rubeniiae  significanteos,  1373,  1446.  Genttum  duriiiam  emolli-  Glareae  sunt  lapilli  fluminum,  498, 

qui  patriam  coelestem  vindicant,quam  vil,  etsuperbiam  Bcciesiastravit,r>82.  647.  Quid  mystice   significent,   499, 

Don  amanl,  8(i4.  Gentilitas  praeceBsilJudaeam  adflJem  647,  653.QuidsitBuperglaream  inba- 

Galilaeasignificattransmigralionem,  recipiendam,  597.  Geniilitas  dicitur  bitare,  ibii. 

1527.  Transmigranles  a  vitiis  ad  vir-  locusmisericordiaeDei.^SO.  Per  campi  Glebae   aureae,  quid  signent,  580. 

tutem,  Christum  visuri  sunt,  1528.  latiludinem  ad  fidem  vocanddB  Gentes  Glebae  compactaB  io  terra,  quid  sint, 

Gallus  designat  praedicatores,  959.  praesignantur,  1293.  966,998,  999. 

Car  lumbi  ejus  succincti,  t6i(/.  Quid  Geniiliuro  vilaChrislianis  in  exero-  Gloriam   mundi  Bancti    refugiunt, 

acceptaintelligentia,ut  priusdiscutiat  plum  adducilur.9.  Gentiles.cur  dican-  140, 141.  Gloria  humana,  quam  sit  fra- 

boras  noctis,  significet,  961.  tur  caeci,  625.  Geniilium  vocalae  ple-  gilis,  184.  Gloria  muodi  araneae  teiis 

Gaudium  facimus  Deo  ex  poena  DO-  bes  asinis  quingentis  signaniur,  25,  comparata,476  Gloriamuodinulia  est, 

8tra,  307.1niqui)rum  gaudium  cito  de-  1150.  Geniitiias  messem  Judieorum,  496.  Gloria  humana,  quam  brevis,538. 

ficii,  439.  Gaudium  ioiquorum  supra  id  est  divina    eloquia  comedit,  18:).  Feno  comparatur,  ibid,  Nulla  siabili- 

jpsos,  gaudium  justorum  infra«  tfrid^.  Gentes  legiBcibumquaesiturae  prsBdi-  tate  solidatur,  539.  —  Gloriam  Dei 

Gaudiavitaepraesentisjustiarbiirantur  cuntur,  216.  Gentiles  proptt^r  fiiem  a  quaerere,  ostento  opcre,  perlectorum 

ut  stercora,  iniqui  magni  faciunt.  470.  casu  e^ecti,  375.  A  Gentilibus  cbri-  est,  283.  Id  hac  vita  gloria  Dei  ex 

Gaudia  hujus  viise  sancti  damna  moe-  stiana  religio  potissimum  propagala,  parte  tantum  cognoscitur,  549.  Amore 

roris  aeslimani,  538  Tentatione  gau-  8S6.  Gentililas  Aquilone   designata,  ccBlestis  gloriaB  graviora  senliuntur 

dium  omne  mentis  excluditur,  757.  iJbid,^  1373,  1397,  1421.  De  Gentium  peccata  perpetrata,  839.  Hominibut 

Gaudium  ex   compunclione  quadam  conversione  Apostoli,  et  alii  ex  cir-  peoedesperanlihuscoelesiem  gloriam 

orilur  ineffubile,  704.  Ad   illud  dod  cumcisione  fldeles  Deumlaudaverunt.  promitlit  Deus,  865.  Gloria  coelestis 

pervenitur,  nisi  prius  igne  tribulatio-  ibid.  Geniilitas  desertum  est  ccelesti  nomine  cedri  signatur.  1058.  Ezechiel 

nis  menie  purgata,  tdid.  Per  gaudia  gratia,  lanquam  imbre  irroratum,939.  dod  gloriam,  sedgloriae  Dei  similitu- 

ad  fletum  pervenitur,  1443.  Nemo  po-  GeDtiliusinvia  prophetiaB,  patuitgra-  dinem  vidit,  1248.  Qaam  Isaias  vidit 

tett  hio  gaudere  cum  saeculo,  et  illic  tisB,  t^.  iGiernaB  vitaB  opera  doctri-  Dei  gloriam,  iJbid.  Gioria  Det  in  om- 

Patbol,  LXXVI,  Ww. 


4403                         INDEX  IN  LIBROS  MORALICM  ET  HOMILIAS  S.  (»E60Rn.  im 

nibus  faclis  ejus  videlur,  ibid.  Locos  jusli  vocat ,  tentatio  interrogat.  «6!.  comitatu,  cur  haboerit  soeioft  roonji- 

fflorise  Dei  anima  sancta.  vei  ang«lus,  Gratia  Dei  in  oninibuA  neoe8saria.9t2.  cho8,i6trf  Quam  snncte  in  monaiU>no 

1272.  —  Gioria  ccDlesiis  palriae,  266.  Deus  noo  deserit  tendentem  ad  justi-  vixerii,  1283.  Demissio  anioii,  et  in 

Gloria  Dei  qua^renda  per  vias  ejus,  tiam,  qui  sua   gralia    praevenil  pec-  Deum  fiducia.  3.  —  Grc;»orii  parvade 

538.  —  Gloria  vana  de  nequiiia  perpe-  cantem,  324.  Kx  aspiratione  gra-  8e,de  Ambrosioet  Aug^astino  roaxima 
trata  aliquando  oritur,  2  8  Opera  liaj  et  libero  arbitrio  sequilur  ac-  existimatio,!!?^.  Gum  quanta  hnmili- 
bona  sunt  occullanda,  sedob  D<m  glo-  tio  meriioria.  585.  Gratia  esl  prioci-  latc  ad  verbnm  D^ipertractanJum  ao- 
riam  rcvcland;!,  1S:i,  Vana  gloria  in-  pium  nierili,  ibid.,  1100.  Nequidem  cederet,  1200.  Humilis  sancti  Gre^rii 
firmae  meniis  propria,359.  Inanisglo-  Drus  nos  deserit,  dum  respuitur  a  no-  confessio,  1 .83.  Gregoriisaam  mise- 
ria  et  superbia  duo  sunt  principalia  bis.  957.  Gratia  Oei  gratuita.  1100.  —  riam  deflentis  huoiliUis,  t  .93.  Homi- 
vilia  461.  Impiclali  sunt  cunjuncta,  Gratiae  actualis  necessitas  ad  recte  vl-  lilate  duce  ,  alliora  Scripturs  sicr« 
idir/.*  Gloriara  quJErenlibus  via  mon-  vendnm,  324,  543,  708.  Gratia  non  investigavit,  131?.  Modestia  sancli 
Btratur  ad  soliaim  el  aDternam,  5^8.  deserii  justum  in  tcntatione,  354.  Non  Gregorii  erga  sanctum  Hieronymum, 
Inani  glorii  olaius  ad  modicum,  cito  potest  coaverti  mens  quam  Deus,  1408.Qun  fuerit  6re/;roriocaa«a  officii 
corruii,i7>irf.Eltume8cendodl88ipatur,  culpa  exigente,  deseruit.  370   Vocaoti  praedicationis  tntermitteny/,  />30.Mo- 

539.  Cavenda  vana  gloria,  dum  scien-  Deo  nenio  resistit,  iielinq[uenti  obviat  desiiae  et  hamifitatis  prsbet  exeoi- 
tiaj  donum  populis  dislribuitur,  701.  nemo,37l-8ubtractJgratiacorarescit,  plum,  993, 1168. —Gregorias,  quanti 
Qui  inani  gloriae  studeni  in  Ecclesia,  ibid.  ACQante  gralia  cor  terrena  sa-  solliciludine  cura  pasiorali  dfrunctus, 
per  Eliu  designanlur,  897.  Fructus  piens,  subvertitur  et  mutalur,  ibid.  1283.  1291.  Inler  Mis<arom  so\cmnia 
iEgypiiorumal()CURlisvastati,«ignani  Adeptus  mundiliam.  non  sibi  tribuat,  Homilias  in  Evangelia  recitabat,  aut 
operaiioncs  cenoJoxorum,  1018.  Glo-  sed  ei  qui  solus  est  mundus.  392.  Non  recitandas  diciabai,  1134,  f5.'5.  Cum 
ri»  lemporalis  nilor,  calami  nomine  pro  mcritonostro,  visitalionesuaDeus  non  potuit  prodesse  muttis  loquendo, 
signatur,  1079.  Et  auri  nomine,  1128.  nos  iflusiral,(j39  Cordahominumcurva  paucis  saltem  prodessestudebar,  fi^O. 
Qui  sint  inanis  gloriae  telo  pejus  ob-  Deus,  cum  vuli.  ad  se  erigendo.  sua  Lingua  tacente  ardehat  Gr<>gorii  cha- 
noxii,  1084.  Inanis  gloria  locusiaj  no-  gralia  dirigit,  783.  Tunc  caro  deflcit,  ritas.  1600.  —  Gregoriuf»  conreri  soHi- 
mine  signatur,  1113.  Et  Babylonis  no-  et  homo  in  cinerem  humililate  rever-  citeVulgatamcam  veieriTranslaiione, 
mine,  1128.  Et  aurcocalice,t^t(l.  Sine  tiiur,i6t(^.Quem  eripit  gratia,  iniernse  cumTransIationeSeptuaginra.^^uf)», 
zeio  privatae  gloria;,  ^usti  aliquando  salieiatis  delectatione  replet.  844.  Mi-  Tbeodotion is  et  SjmmacM,  t?35.  Qua 
iinguas  sibi  detrahentiuiuredarguunt,  rabiliter  sonat  Deus,  quia  silenter  et  occasioneexposiiionemlibriJohsuace* 
1257.Vanagloria  Adain  tentatusa  dia-  occulta  vi,  872.  (lOBlt^sii  simul  cibo  re-  perit,  3.  Expleta  exposittone,  quid  de 
bolo,  et  superatus,  1493.  Inanisglo-  ficitanimam,  tWrf.  Quanta  gratiae  ne-  se  senserit,  1168.  —  Grcsrorius  liospi- 
riaeflliae,  1035.  Ejus  tenlationes,  qua-  cessiias.  ad  vincendas  quascunque  tio  Christum  aliqaandosusceHt,  1600. 
ies,  1036.  tentationes,  916.  SoIusDeuscorda  per  Gressus  nostros  quomodo  Deus  di- 

Golias  proprio  tfladio  a  Davide  ob-  gratiam  aperit.  93*J  Divinsegratise  ne-  numeret,  400,  790.  Gr**ssus  Dei  qm 

truncaius,   quid  denotet,   566.   Saxo  cessitas,  ut  bonum  etvelimus,  et  per-  sint,  517.  Gressas  mentium  moiussi- 

runda3  percu88U8,quid8igni(icet,1125.  ficiamus,  i'249.  Graiia  praevenit.  sub-  gnificant,682.  Gressuscordis  qui  siot, 

GordianasancliGregoriiainita,1642.  sequilur  voluntas,  1249,  1340.  Neces-  790. 

Bene  ccBpii,    sed  non  perseveravit,  sitas  gratiaead  poenitendum,  1280.  Ad  Grex  imperitos  popotos    significat, 

i^td.NupsityOblita  suaeconsecratioois,  bona  perfecte  assurgere,  nisi  Spiritu  522.  Grei  sanctan  Ecclesre,  qtris  sii, 

et  a  sanciitatis  statu  corruit,  1643.  sancto  praevenienie  ot  roborante,  non  612.   Ex  Judaeis  et    Geniilibus  grex 

Grabatum  in  Scriptura,  quid  signi-  possumus,  ibid.,  1585.  —  Gratiae  snb-  unus,  1487.  Vae  gregtbus,  quando  pt- 

ficet,753.  Cur  saousjubeatursurgere,  tractao   utilitas,   68,    72,  74.   Gratias  stores  fiunt  lopi,  1503. 

et  grabatum  suum  portare,  t&t(^.  sobtractio    humilitatis   magisterium,  GulaB  mala,982.  Qui  ^ofaof?  edomare 

Gradus  virlutum  in  Sanciis,  720.  t6t(/ Homolutum,  flt  pnlvis,  subtracta  non  curant,  incauieadspiritaliabella 

Quindecim  gradusTempIi,quid8igni-  gratia,  323  Gratia  electum  erudiendo  consurgont,  i^(f.Guta  canciievirtaies 

ficeni,   1151.    Gradus   eburnei,  quid  custodiL  dumquasiperculiensdeserit,  obruu ntur,  f^ttf.  Quinque  mo/fs  galt 

8ignent,l  l64.Non  standum  in  septimo  760.  —  Gratiae  cooperaniis  necessitas,  nos  tentat,953.  Non  cibas,  sfd  appeti- 

virtutis  gradu,  scd  ad  oclavum  perve-  512.  Gratia,  qude  cordis  fluctus  elidat,  tus  io  vitioest,  tbid.  Gulae  filiae,  quae 

oire  oporiet,  1392.  Gradus  octavus,  necessijria,  915.  Praevenil  aspirando,  sint,  1036.   Gulse  teniauones,   10J7. 

quid  sit,  tdid.  Gradus  porta  Ecclesiae,  adjuvando8ub8equitur,l2i9.NisiDeu8  Oula  nomine   bruchi   signjtor,  fff3. 

sunt  merita  virtutura,  1329.  misericordiam   subro^ret,  servari  non  Refectionem   salutis  causa   cueptaai, 

Grando,  quid  sit  moraliter,933.  Cur  valet  vita,  qnam  prsBbet,  324.  Gratise  saeoe  guiaexplet,  1168.  AdamgirJaa 

grando  dicaiur  libera  Sanctorum  in-  subsequentis  esl  bonum  posse  quod  diabofo  teDtalus,  et  soperains,  1493. 

crepatio,  934.  volumus,  708.  Quos   Deus   terrendo  Giirgustiam,  quid  significet,  1097. 

Gratiasaepe  putatur  ira,297.Gratiae  dejecerat,    erecios    gralia  confirmat,  u 

cum   libero  arbitrio  concursus,   585.  1250.  Ad  bona  assurgere  pcrfecie  non 

Graliae  necessitas,  quam  comitari  el  valemus,  oisiSpiritus  sanctos,  et  prae-  Haereditatc    privabantur  secundum 

8ub8equidebetliberuinart>itriam,  511.  veniendoelevet,  et  subsequendo  con-  legem  feminae  apud  Hebr^as,  1165. 

Graiiae  praevenieniis  et  liberi  arbitrii  fortet,  1280.  Hanc  gratiam  ad  omne  In  lege  nova  Ptrer  femini^    quoque 

subsequentis  concordia.  770.  Gratiae  opus,  ci  cogiiandum  et  faciendum  pe-  junitribaiisupemataicredfUits,tt66. 

praevenieniis  necessitas^  et  voluntatis  tere  debemus,  1281.  —  Gratiae  gratis  Haeresis  janior  Ecclesia,  B42,  735. 

oostrsL'   consensus    ad    opera    bona,  datae   mosnia  sunl,    non   munitiones  QasresiarcbaBmagtstriben^frcarum, 

1101,  1249,  1340.  F.  Arbiirium  libe-  meniis,  376.  Quae  sini  gratiae  gratis  ab  his  insulse  jactaniorsapieotesJO?. 

rum.  —  Gratia  non  daiur  pro  meri-  datae,  554,  888.Subirahentur  Ecclesiae  Magistribaeresum  santossa  Amichri- 

tis,  737.  Omnes  homines  sine  graiia  ante  adveoium  Ancichristi,  1118.  Yei  sti ,   1061.  Magistri    bamsirm  lioeti 

nascuntnr,  598.Ex  gratia  Dei  veterem  Bupererant  paucaB,  1119.  Inde  bonis  comparaii,  567.  Portis  Leviactiaii  si- 

hoininem  exuit  homo,   1038.  NuUus  misericordia  larglor,  unde  mafis  iasta  gnantar,  1103.  Et  demibos  ejosden, 

primam  gratiam  merelur,1100.Kacies  ira  cuoiulalur.  t6id.  Gratia  non  datur  1104.  H»resian;haB  Teteres  a  doeftH 

Dei,  respecius  gratiao,  45.  Gralia  ali-  pro  meritis,   737.  Imber  voluntarius  rumsuorum  numeroreprotMivrtBcde- 

ouaodo  uiililer  se  8ubirahitju8ti&,(;S,  ideo  dicitur  graliae  inTusio,  941.  Cur  sia  ,   643.     Perrersoroai    invrnlofe» 

266.Aquisgratiae  Deus  universairri-  divisiones  gratiarum  sint,  1275.  Hac  dogmatum   dicantor  torreotes ,  617. 

gat,  19  .Job  adscribit  vires  suas  Deo,  gratiarum  aivisione  fovetur  humilitas,  Parentes  bftretieonitD  stulu  H  ign»- 

oon  sibi,223.  Gratia  Gbrisli  hunc  non  xbid.  Nutritur  charitas,  1276  Gratiae  biles,  648.  Muniunt  illoii  secoK  potr- 

liberat  post  moriem,  quem  nunc  non  gratisdataesuniadalioromutilitaiem,  states,  1104.  Aiii   verbis,  alii  switDt 

reformat,  255.  Homo  caecus  iram  pu-  73.  Cur  aliquando  subtrahantur,  74.  gtadiis,  ibid. 

tal.  quae  gratia  esi,  297.  Cur  aniinae  Graiiarum  dona  diverso   modo  Deui  Haereitci  peratnieoe  Job  fiiciiaFMsr, 

infunditur  gralia,  323.  Quid  per  gra-  dislribuit,  768.  772,  903.  Graiiae  gratis  15,  W,  181,  73f ,  1 148.  Quaivu  ab  b»- 


tiam  evaserint  sancii  Doctores,  non  datae  aliquando  dantur  reprobis,  1363.  reiicis  patiatur  Eccle<(ia.9f.Amrcfinfa 

Guid  per  se  erint,  speclandum,  575.  — Graiia  humana.  Tt(fe.  Favor.  Job  nomioajactionHssigtianihcreoc** 

Oraiia  iofusa  cor  emoUit  ad  amorem,  Gravitas  alia  per  coBstantiatn,  alia  rom,<Mc/.  Deum    defendere  dmv  m* 

etroborat  ad  operationem,  ibid.  Me8-  per  culpam.  607 .  luniar  hnretici,  offendoDl.  90K,  fftt. 

tio  gratias,  rori  gratiae  tribuenda,  632.  Gregorii  Magni  eoirrersio  e  s.'Bcu1o  UaBreiici  dociores  saos  rupes  vocaa^ 

Quid  ex  nobisfuerimussemperconsi-  ad  viiam  monasiicam.l.tJur  distulerit  438.  Il«retici   onagrifi  sont   ifinil^^ 

derandum,  9U2.  — Gralia  pra^veniens  conversionem  soam,  2.  Mutavit  prius  523.  Ki  decem  leprusis,  567.  DtrsvMf 

dicilur  lumen  Dei,  543.  In  bonis  ope-  mentem  quam  vestem,f6i^.  Monaste-  lami»,  619.  Permont*^m  bsBretieif 'B- 

ribus  Deus   nos  praevenlt,  324,  512,  rii  quietem  deflet  amissam,  tfriti.  Ite*  telligitor,    1075.    H»retioi    dicsflm 

737,  770,  1100.  Oratia  facit  nus  ope-  oitenti  imponitur  attaris  ministerium,  arietes,  1149.  —  Sseretiei  appHfantiir 

mi  bene,  632,  912.  Gratia  animam  ac  deinde  curae  onus  pastoraiifi,  3.  In  defenioret,  19.  Qai  dicuitar  bsrelicS 


1405                          INDEX  L\  UBROS  MOR.VLIUM  ET  HOMILIAS  8.  GREGORH.  1406 

Ecclesiae  amici.  92.  HaBreticorum  ve-  sunt  fahricalores  raendacii,  379.  Hae-  Habreticonim,    quae  subslantia.  235. 

stes  dicuniur^  qui  eorum  erroribus  ia  retici,  dum  tueri  Deum  fln^untfOffen-  H%reticorum  tribulntioncs  nihit  ipsig 

volvuniur,t^id.  Leprosi  haereiicosex-  dunt^  380.   De   anuquorum    Pdirum  prosunt,  57i.  Eorum  bona  opera  vana 

priinuni,  151.  Cur  dicantur  adulteri,  ma^isterio    et    consensu,    falso  sibi  sunt,  Gl-KCIandestinaconventiculafk- 

629.  (iur  t;iuri,  1149.  Hajretici  appei-  biandiuntur.  405    Audacier  dt'finiufit  ciunt  ad  d»?cipiendum,  617.  De  Eccle- 

lantur  impii  ct  violeoli,  5f>5.  Qui  h»-  bacreiici  qure  nesciunl,  US,50J,  6U.  siaBtomporalianimadversionegaudent, 

retici  pariem  a  Deo  el  h«ereditalem  a  Hsreiici  E<:clesiam  inscitiae  arguunt,  271.11aeretici  sunt  ab  EccIesiai^gresAi, 

Deo  9uscipiant,tibt</.Viduae  haereiico-  cum  mco^nit.i  loquuntur,505.Quidam  405,  677,  612.  Verba  Dominicae  defeo- 

ram  quae  Hint,    566.    Qui   eorumdem  virginituti  favpnt, itt  ut  nuptias  dam-  sionisassumunt,  ut  docii  csse  vidcan- 

nepoles,565.  Haereticorum  curiosilas,  nent,  501.  Prresumuni  doccre  Gatho-  tur,    401.    Tnbulationes    nonnisi    ex 

loquaciiaset  hypocrisis,  per  locaami-  licos.pacrm  poliiciii  acquiescentibup,  peccatoossesu8pjcaniurhajretici,449. 

corum  Job  de6ignantur,91.Per  fictam  5i'8.  liacreiici  terminos  sciendi  a  Pa-  Ncc  in  fidu  Ecclesiae,  necin  via  chari- 

humiliutem    persuadere  tentant  su-  tribus  conslitutos,   Iranstcrunt,    522.  talis  ambulant,  531.  iiaereticos  tribu- 

perba,9:i.  Dei  honorispecie  caventes,  Bovcm  viduae  ab  h;ereticis  tolii  pro  laiiones  non  purganl,  sed  incendunt, 

Donitati  ejusdetrahunt,  404.  Dum  di-  pigoore,  quid  si^nificet,  523.  Haere-  573.  Ilaereiicorum  cuncta  opcra  coa- 

vinam   gloriam   defendere   videnlur,  licorum  scieniia  inflat,  i^iV/.Non  opus  t^mnii  Ecclesia.  643.  Ilaeretici  chari- 

suae  prospiciunt,  t^id.  Opera  baereii-  Dei,  scd  suum,    docendo   pera{?unl,  tatem  Dei  et  proximi  deserunt,  ibid, 

€orum  quae  videnturmagna,  reprobal  t&to^.  Ad  praeiam  vigilaot,  verba  jus-  Deuin   ioiueri   spiritaliier  nequeunt, 

Ecclesia,  643.  Quia  charitaiem  Deiet  torum  ad  sensum  suum  detorqucndo,  neque  lamen  scuiper  errant,  loO.  Di- 

proiLimide8eruerunt,f6/d.Snb  nomine  t&tci.Agrum  noiiguum,etvioeamalie-  viniim  lumeo   respuentium  pcena  est 

ilhristi  contra  ^hrisium  miiitant,644.  nam,  id  esi  Scripturam  sacram  deva-  caecitas.    527.    Laborcs   haereiicorum 

Usereiicorum  sacrificia  Deo  oon  pla-  stant,  524.  Bona  0(iera  destruendo,  steriles,  536.  Hderetici  erroris  docto- 

cent, sed  quaeab  Ecclesia  pro  eisoffe-  nudosdimitlunihomineg,  i6id.  Haere-  rem  non  lugent  moriuum.  quia  coluot 

roriiur,  733.  Haeretici  aopeluntvideri,  lici  suntadulieri,  verbuni  Deicorrum-  sanctum,  566. — ilaeroticorum    invidia 

non  e^se  docii,  92.  Haereiici  simulant  pendo  et    fideies   perverteodo,  bi9.  in  Ecclesiam,  200.  Qtiidquid  ab  Eccle- 

condescendere    Ecclesi»   infirmanii,  ilaereiicos  Catlioiici  iisdem  Scripturae  sia  recte  agiiur,    haeretici   infiectunt 

S3.  Hsretici  laceotibasaniici,loquea-  testimoniis,quae  proferun(,debellant,  ad  vitium.  ibid.  Ecclesiae  vitam  detc- 

tibus  adversantur,  91.  Haereticimolli-  566.Di8cernenda&unt  quaeab  haereti-  stantur  h<ereiici,  273.  Ecclesiae  pro- 

terloqui  inchoant,  t5l.Hdereiici  quasi  cissuntsalubriterdicta,567.Haeresum  speritali  invident   503.  De  justorum 

de  sanctitaie  securi  sunt,  157.  Vocem  magistriment(>s  corrumpunl,qua5  oc-  afflictionibus  gaudent,   530.  Quos  in 

Domini  se   audivisse  simulant,    160.  cupant,  t^td.  Haeretici  adsacras  pagi-  Ecclesia  bonorari  coospiciuot,  obtre- 

AntiquosPatres  nobiscumlaudant,273  nas,  veterumauePatrumlibrosprovo-  ctationibus  lacerant,  738. — Haeretico- 

Pnesenies  despiciunt,  et  antiquosse-  candi,    573.  Haereiici    silere    coacti  rumI<vcus,uode  veniunt,  superbia  est, 

cum  sensisse  fatentur,   403. — Haere-  tempore  sancti  Gregorii,6l8.ro  culpa  91.  Haereiici,  auasi   devicio  Satana, 

tici,  amicis  JobBimiles.seducuntcum  concordant  haeretici.in  seoientiisdis-  glorianiur.t58.VoIunt  victores dispa- 

consulere  videri  volunt,  ll.Discordia  crepant^t^id.lnadversisEcclesiaehae-  tando  viJeri,  oon  verilatem  assequi, 

inter  haprelico8,doio6eorum  pitcfacil,  retici  Itbere  praedicant,6l'J.  Hairetici  243.  Bonorum  verba  censent  furoris 

93.  Modo  de  sapientiae   isingulariiate  praesumuntaddercdoctrioae  Ecclesiae,  stimulos,  non  raiionis  dicta,  403.  Ec- 

extolluntur.  159.  Modo  pavidos  se  si-  635.0bscurasScripturae  sacrae  et  san-  clesiae  huiuiiitati  arrogantiam  oppo- 

mulant.iXt'd.Modo  inseincomprehen-  ctorum  Palrum  ad  se  detorquent  sen-  nunt  haBrctici,  4^8,503.  HaereticoruiB 

8ibilianovisse,t^d.Aiiaaperiedicunt,  tenlias,  617.  Qui  babitent  haeretici  in  superbia    et   praesumptio,    508,510, 

alia  teReniinoccultis,243.Quid  haere-  desertis  torrenlium,t6id.Doctrinahae-  512.  Superbas  baereticorum  irrisiones 

tici  promittant  suis  sequacibus,  272.  relicorum  diciturpanis  occullus,  756.  Ecclesia  dedignatur.  541.  Scrutantes 

Cfuidam  a|)ud  haereiicos  babent  cordis  Doctrina   haereiicorum    pulchra   per  cufSo!%edivina,  fame  sua  fiuntsteriles, 

puritatern,  503,  Infirmos  ei  indoclos,  verbum,  faiua  per  inteilectuiu,9J5.  —  044.Haereiici  non  medullam  ScriptaraB 

qua  vi,  qua  blandimeniis  aueupantur  Haereticorum  errores  circa  Incarnor-  sacraBComedunt,sed  corticem  rodunt, 

hasretici,  525.  Haeretiri  adulierorum  tionem,93.Haereiicorum  vorbis  quan-  645.  HjB.-etici  de  sanctitaiis  praesum- 

roore  faciem  suam  operiunt  529. Sub  doqueuiitursanclusPauiiis,  182. Quo-  pliooe  supetbiuni,  158.  Magnos  se  in 

specie  consulendi,  haereiici  agunt  ne-  modoioterpro8p<>ra  et  adversa  se  ge-  omoibus  aesiimant^i^it/.Scientiam  su- 

gotium  seducendi,  731.  —  Hadreiici  rant  baeretici,  525.  Gaudent  ooviiate  per  alios  tiaeretici  appetunt,  ibiL  Do- 

sub  8p<>cie  blandimenturum,dolo8pa-  verb3rum,573.  Haeretici  cujusdam  di-  ctis  se  dociiores  existimant,  407.  Pu- 

rant,   93,94,  151,  158.  Variis  ariibus  ctumimpiumdeChristo,598.  Haoretici  taot  magistros  errorum  suorum  solos 

fidelefi  persequuntur,  94.  Malis  bona  ea  scire  negliguot,  ex  qjibus  erudiri  Ecclesiaui  rexisse,t6td.  Propter  labo- 

permisceot,  151.Haereticorum  laudes  poterant,644.  Haeretici  quidam  aesti-  res  et  flagella  fidetium  in  arrogantiam 

eaptiosae,    t6id.,  273,   3cO.   Haeretici  mant  inferni  lormenta  esse  solummi-  extolluniur,   438.  Hifireticorum   pro- 

sancta  etiam  frauduleuter  loquunlur,  nas  adtorrendosbomines,!  I32.1ncar-  priuiueside  suae  scientiae  arrogantia 

357.Uaeretici  potentium  armis  se  pro-  Daiiooi8mysteriaaona»Qoscunt,1149.  loflari,  418.  Ha^retici  eloqueotiae  stu- 

tegunt,   1022.    Vera  inierdum  falsis  — Haereticorum  miracula  vana,  644.  dcnt,  et  contra  Calholicos   super  do- 

permiscere  ftolent,  406,   567.  Prole-  Mirasaepesignorumopera  faciunt.sed  ctrina  glori.intur,  5U3.  De  jastitia  sua 

runt  saepe  quae   in   sacris    libris  noo  ad  majoreuisuam  damnationemy  273,  gloriantur.  575. —  Haereiicorum  per- 

contineniur,  573.  —  Hasretici   solam  645.NoDprobatursanctita8signi8,sed  secutiones  conira  Eccle8iam,241,  27f. 

doctrirae  vetustatem    quaerunt,    91.  dilectioneDeieiproximi,5)4.— Haere-  Catholicis  muiis  fiuntamici,  coniradt- 

ContraBcclesiamconcordant,92.Mul-  tici  possunl  vocariamici.sicultraditor  ceniibus  adversarii,94.Booa  justorum 

tas  in  partes  ioter  sealtercando  scin-  a  Christodictus  est  amicus.92.  H:ere-  refurendo,  haec  eis  vitio  vertuot,  t5?. 

duntur,  tbtd  ,  618.Terreiia  de   verbis  ticorum  verba   primum  blaoda,  post  HaBretici  facta  Ecclesiae  justa  calum- 

coelestibus  sapiunl.  93.   Dum   verba  aspera,  l5l.HaBreiicitenutiooes.de  niaaiur.   200.    Exprobraot  Ccclesi» 

moUiunt,  virus  inl'ufKiunt,tbi(i  Quao-  sua  sanctiute    securi,    coniemauntf  populorum  vasiationes,  tanquam  er- 

doque  silerecoguntur,  94.  Senientiae  157.  ilaerelici  rixas  ooo  raliooesex-  roris  ejus   argumeotum,  27t.  Reciae 

amtcorum  Job,  in  quibus  recta  quaD-  quirunt,243.  Soleot  haereiici  arguere  fidei  confessionem  Ecclesiis,  flagelfis 

dam,  quaedam  sunt    perversa,  con-  Catbolicosanimi  obdurati  el  superbi.  puniri  deiirant  haeretici^  40t,  504^  529. 

gruunt  hereticis,  loO,  366,  406.  Has-  350,  403.  Dum  vera  non  babeot  quse  Afflictam  Ecclesiam   despiciunt,  405, 

retici  miscent  recta  perversis,    151.  exprobrent,haeretici  falsa  fiagunt,404.  449.  Haeretici  Bcclesiam  superbias  et 

Leprosis  similes  sunt  baereiici.  H^  d.  A  veriiate  alieni,   loquaciores  videri  iguoraotiae  iusimulaot,  437,  846,  847. 

GurnovameioccuiUmaffectentdoctrj-  volunt  b«retici,503,644.Typus  hasre-  lo  eam  eorumdem  suspiciones  et  coo- 

nam,  1 58.  LJt  alta  esse  osieDdant.quaa  ticorum  cum  fidelibus  ageouum,  512.  tumeliae,437.  Ecclesiae  zelum  furorem 

4oe4'nt,  ea  se  vix  capere   declarant,  Sola  temporalia  lucra  quasruot  baere-  ei  insaoiam  haereticivocant,t{>i^.Con- 

159.QuaBdamvera  elsublimiaioquun-  tici,    646.    Uaeretici   latebris  et   in-  tra  eam.  propter  flagella  quae  patitur, 

tur,  160.  Boclesia  ab  iis,  qui  de  fide  subiiute  sunt  iosignes,  647.  Exsul-  insaniuot,  438,  48o.Eccle8iam,  fideles 

prava  afferunt,  q\ue  de  moribus  vera  tani  in  rebus  pessimis,  G48.  PotesU-  perverteodo  devastant,  524  Persecu- 

doceni,audire  non  vult,  235    Ecclesia  tumsaeculariuffiambiuntpairocioium,  tionum,  quas  baeretici  fidelibas  infe- 

priusfalsaui  refellilh«reiicorumdoc-  1022. — Hsereticorum  sacrificia  inuti-  runt,  utilius,  526.   SsciSli   potentes 

trinam.  quam  ▼eram  doeeat,243.He-  lia,  15.  Haereticorum  cooditiones,  91.  adver8usfidelescommovent,i6iV/.Juste 

reliciabuiunittrveterum  Palrum  auc-  Movadvitaeconversationemnegliguot,  permiitiiDeustideliumpersecutioaes, 

tohlale,  272.  Bona  Interdum  profe-  f^ki.  Haeretici  io  falsitate  conlra  Ec-  at  iojuslos  suo  loco  pleciit  persecuto- 

runt,  sednoR  bene,  273.  6uo  lunc  se  cIe8iamconcordant,92.Haereticisem-  res,  527.  In  adversiutis  nocte  justo- 

inucrone  feriuni,  ibitL  Haerecicorum  per  in  pcjus  ruunt,  ibid.  Bona  malis  rum  conscienliam  perfodere  baereiici 

praesumpMo  casieris  se  doeiiores  aas-  permiscere  basreticorum  est,  15i.Su-  tentant,  529.   Haeretici  contra  bonos 

timantium,358, 407, 448,50o.Ufii'eiiu  Dlimiutem  scienttfe  quasruflt,    158«  fiogunt  conttUDeliosay  403.  tiuperju- 


1407  INDEX  EV  LffiROS  MORALIUM  ET  HOMIUAS  S.  GREGORU.  1W8 

slorum  dejeclione  gaudeot,  530.  Per-    eremiticain  professa,  1659.  infmam,  3?1.  HominisprKrogativaio 

secutiones  verbopum  et  gladiorum  in  Hisioria  aedificat  moralitatem,  sicut  rerum  condilione,  32?.  Horoiois  orius 
Eccles-am  ab  haereticis,  557,  611,  847.  allegoria  fidem,  1C52.  Quae  secundum  descriplio,  323.  Vitaeinspiraiioetcoo- 
—  Ha^relicorum  perdiiio,  unde,  15.  bisloriam  accipi  possunt,  plerumque  servaiio,  iMd.  Homo  putredioe  sibi 
Hjnrelicorum  scelera  Deus  non  relin-    spiriialiier  accipienda  suni,  1309.  innau,  consumitar,  389.  Homo  natus 

quel  inul(a,527.Vim  inferentes  Scrip-  Hoidospasci  abanimaefrressa.quid  ex  infirmiute,  quia  ex  muliere,ibid, 
tura»  sacrfp,  a  Oco  feriendi  sunl  baere-  sil,  981.  Pelles  boedinaB  quibus  Jacob  Homo  propter  vitiataai  origiot>m,im- 
lici,  5r,5.  In  errore  morieniium  poBnae  nuda  texit  quid  figurcnf,l214.Pardus  niundapaiitur,eiiamnolens,392.Homo 
bacreticorum.  566.  Apud  haereiicos  cum  boedo,  qui  accubei  in  Ecclesia,  ex  humo  et  muiiere  orius,  qui  possit 
mariyres,  vel  nulli,  vel  falsi,  573.  Hao-    134K  esse  sine  macuia.  40«.  Homo  coniun- 

relicos  vila  sua  arguil,  646.  Haereli-  Holocauslum  oflFerre  Deo,  quid  sit,  ctus  Deo,  esi;  comparaius,  non  esi, 
corum  scienlia  eorum  condemnaiio  33,  1048.  Holocausti  et  sacrificii  diffe-  596.  Homo  primus  babuil  essenliam 
e8t,565.Tre8  in  baereticis  perdiiionum  renCia,  1305,1399,1410.  Holocausti  et  perinitium,  vitam  peracceRsum,ift;(/. 
casus.  73.\ — Haereticorum  conversio  victims  dilTerentia,  1410.  Charilalis  Homo  aniraaUbu8,noD  homimbus.na- 
in  amicorum  Joh  reconciliatione  figu-  igne  succensi,  in  cordis  allari,  liolo-  tura  est  p raelata 8,690. Hunio  honorao- 
raiur,  15.  73-.  Cur  septem  sacriticia  caustum  Deo  sumus,  791.  Pullus  in  dus.quod  sitadimaginemDricreatas, 
proeorum  reconciliationeobIata,t6tV/.,  bolocaustum  oblatus,  quid  significet,  1568.  Homo  factus  eai  ut  lutum,  322. 
733.  Ecclesia  studet  erranies  rationi-  1048.  Holocaustum,  quid  significet,  Quomodo  homo  inlerior  oiluiumexi- 
biis  revocare,  24?,  4:8.  Nihil  incon-  1399.  Qui  sacrificium  offeranl,qui  ho-  slal,  323.  Hominesexanima  invisibili 
sulleloquendumcuni  haereticisdispu-  locausium,<iW.,  1407  Quorum  holo-  et  corpore  visibili  conffisiunt,  489. 
tanii,  2-i3.  Haerelici  suos  errare,  el  causium  non  sit  perfectum.  1399.  Ho-  Homo  redemplusadhoc  pcrcipiend um 
Spiritum  sanctuin  amitierc.  dum  ad  locaustum  siccum,  quid  sit,  ibid.  Ho-  rediit,  ad  quod  cooditos  tuerat,  763. 
Eccksiam  redeunt,  mentiuniur,  502.  locauslumpingue  etmedullatum,1400,  Homodum  hominibus  »milisessede- 
Eos    dicunt   pigros  et  bebetes,  t6t(i.    1407.  dignatur,  apoatatasanf^elo  Fimilis  effi- 

Qui  simplici  sunt  corde  in  haeresi,fa-  Homicida  spiritaliter,  quis  dicatur,  citur,  833.  Uomo  sexto  die  factus  est, 
cile   reveriuntur  ad  Ecclesiara,   503.    5^8.  1584.— Homo  posC  peocatum  virtuii- 

Magistros  crroris  resipiscenies,  be-  Homiliaequadragintasancti  Grego-  bus  nudu8,7l. Homo  suis  vinhas  noo 
nigne  recipienti  Ecclesiae  delrabunt  rii,curnonrecloordine  sintdisposilae,  siat,  64.  Hotao  per  peccM.tum  tolus 
haereiici,  504.  Erroris  doctoribus  ad  1435.Homiliarum  liber  in  duas  parles  carnalis  facias,  166.  Quanta  homo  per 
pcenam  recepiis,  deceplae  plehessaepe  divisus  est,  i6id.  Inier  missarum  so-  peccatum  ceciute  percussus,  213. 
resipiscunt,  506,  572.  Haereiici  per  lemnia  homilias  in  Evangelia  sanctua  Uoino  videns  quodd\Vigerev,\niellexit 
sacrificiiiin  conversionis  suae  a  se  ob-  Gregorius  recitabal,  autdiclabat  reci-  quod  doleret,  213.  Locus  bominis 
laium,  Deum  placarenequeunt,  1148.    tandas,  14J4.  Deus,    per    inoliedientiam    deserius, 

Reconciliari  non  possuni,  nisi  per  Ec-  Homo  e»t  spiritus  etcaro, lOS.Uomo  257.  Homo  carcere  consirin^iiur^qui, 
clesiim,  ibid.  Haerelicis,  ut  ad  Kccle-  tribus  inodis  accipitur  in  Scripiuris,  quod  vult,  implere  nequit.  259.  Uomo 
siam  redeant,quid  praestandum,1149,  115.  Universitatis  nomine,  cur  homo  perselapsus,  non  valet  per  se  resur- 
1151.  in  rtfuiandis  haeielici^,  metho-  si^netur,  190.  Lapides  significantiio-  gere,  267,  328.  Homo  peccando  facius 
dus  Ecctesiae,  243.  Haeretici  EcclesiaB  mines  bonos  malis  pcrmixtos.281.Qui  est  conirarius  Deo,  ibid,  Uomoinau- 
precibus  convertuntur,  1149.  Quos  homo  coelum,  infernus,  terra,  mare  meris  et  animae  et  corporis  post  pec- 
Ecclesia  tolcrat  perseculores,  amaodo  dicatur,  346.  Qui  his  nominibus  ad  catum.  oppressus  miscriis,  V68  Quia 
vocat  ad  verilatem,  241.  Deum  se  habeat  homo,    t6id.  Homo    homoDeosubesse  noluii.  carnem  sibi 

Uamumdesefcciiinneccmdiaboli,  appellatur  folium,  387.  Siipula  sicca,  rebellem  sensit,  290.  Bellacarnispa- 
Verbum  assumensnaturamhumanam,  ibid.F\o»f  390.  Umbra,  ibid.  Lignum,  titur,  sed  gratia  roboratur,32J.  ifoiao 
1085.  in  hamo  captus  est,  et  inde  in-  394.  Homo  diclus  ab  humo.  406.  Ap-  quasi  foiium  ec  stipula,  tenuiionts 
teriil,  unde  devoravil.  ibid.  Divinitas  pellatur  putredo  et  verniis,544.Homi-  vento  movetur,  387.  Uomo.  qui  dica- 
in  carne,velui  bamusinescaSaianam  nes  dicuntur  jumenta.  766.  Pulvis  et  turabomiaabilis  etinuti/is, 407. Homo 
tran^fixit,  1086.  cinis,  783.  Uomo  dicitur  omnis  crea-    etiam  in  originaU  justiiia  persevt- 

Uasiae  et  ihoracis  differentla,ll23.  tura,  1569.  Terra,  630. — Homo  debet  rans,  soo  Creatori  non  aequandos, 
Uasta  vibrata,  quid  significet,  1026,  Deosupponi,  non  componi,2  8.Homo  543.  Gondilioiie  noa  inVeKros,  sed 
1126.  Aperie  feriens  hasta.  est  culpa  pressus  suae  corruptionis  pondere,  culpa  plangimus  vitiatos,  752.  A  Deo 
de  vilio,  1033.  Haslae  noniine  prajdi-  ignorat  quid  Deus  de  se  sentiat,  316.  recedentes,  nibil.  nisi,  quo  affligere- 
caiionis  jaculum  significatur,  1123.  Homo  ad  .'maginem  Dei,  non  per  jus-  uiur,invenimu8,763.  HowoDei  sigoa- 
Uastile  caodelabri  est  Ecclesia,  sionisvocem.sedcumcunsilio  factusa  culum  et  imago,  in  poenam  superbiae 
1216.  Deo,  322.  Dum  spiriius  miscetur  pul-    fit  terra  et  cinis,  926.  V.  Adamus.  — 

Uehraeus  Iransiens  interpretatur.  veri,  ({uodam  modo  conncciitur  infir-  Uomo  primussicconditus  eai,  uCpos- 
1196.Uebraeusqui  emiturservu8,quia  mitati.ibid.Homoadieierna  servatus,  set,  non  peccando,  sine  morte;>d  pa- 
significel,  i6id.  Servus  hebraeus,  post  disciplinae  freoo  constringiiur,  350.  triamiran8ireangelorum.l26.Habebat 
sex  annoB  servilutis,  in  sepiimo  liber  Spiritus  hominisduobusmodis  intelli-  potestatemnonpeocafidf,t^i/.  Quieiis 
factus,  quid  signet,  ibid.  Hebraei  ab  gitur,  368.  Hominisin  peccatumlapsl,  silentio  fruebatur,  accepto  con/ra  bo^ 
Uebero  appelluti,  1397.  Uebraei  ex  quanta  vilita8,387.  Homo  inde  deficir,  stem  libero  voluatatisarbitrio,l26.Si 
Gentihus  venerunt,  ibid.  unde  se  proflcere  credit,  391.  Uomo    Adam  non  peocas8et,8oU  nascerenlur 

Ueli,  cur  subiracius  sermo  increpa-  hinc  robuslus,  illinc  infirmus,  442.  salvandi,  131.  Homo  ad  boccooditus 
tionis  in  filios,  994,  1298.  Uomo  de  seipso  oon  habet,  nisi  pec-    erat,  ut  mente   subili  condiioh  sao 

Ueliu,  quid  signifieet,  16.  Ueliu  in-  calum,  752.  Uomines  dicunlur,  modo  adhaereret  diiigeodo,  250.Staiuai  na- 
lerprelatur  Deus  meus  iste,  vel  Deus  qui  humana  sapiunt,  modo  ii  quos  non  turse  iotegrsB  8igaificat  filiaprimaJob, 
l)ominus,  734.  Ueliu  est  figura  fide-  aiterunt  motus  bestiales,  602,  766.  nominedies,l!65.Aiiud  per  peccatuin 
lium,  sed  superborum  doctorura,  732,  Eorum  error,  qui  homines,  flon  ex  eo  Japsi.aliudsumuspernaiuramcuaditi, 
897.  Cur  pro  iilo  non  offerlur  sacrifi-  quod  8unt,sedquodhabeni,aiiendunt,  1587.  F.  Addmus.  —  Homo  spoote 
cium,  16.  787.  iEquales  angelis  Christus  homi-    hosti  substratus,  ciamores  de  pagni 

Uerba  in  Scriptura  tria  significat,  nes  fecit,  866.  Natura  humana  ange-  tolera!,l26.Ad8lrictU8  vinculi8  culpa 
940  Onagri  herba  etfenum  bovis,quid  licae  in  Christo  praelata,  8(57.  Uomo  suaBnolens,ho8ti  servii  inquibusdaai. 
signiflcent,  215.  Cur  sanclicomparen-  pulvispropria  viriutecontradiaholum  126.Quia  fixamena  hominis  aUre  cuffl 
lur  herbaB.  279.  Quid  sit  herbas  man-  pugnans,faclle  vincitur,1074.— Homo  potuit,  noluit ;  stare  jam  non  valei, 
dere,  et  arborum  corlices,  645.  Uerba  potest  dici  Deus,  non  coli  ut  Deus,  etiani  cum  volet,2&0.Nibil  percepma 
moniium  voluptas  fluxa  superborum,  925.  Uomo  nascitur  ad  laboreni,l87.  menti  suflScit,  qaia  ip8um,  qui  vere 
i076.Herbamproducere,quidsit,l330.  UoinobabeUliquidcommunecum  om-  sufficere  potuit,  anii8it,iM.,252.  Na- 
Uericius.  vel  herinaceus,  signiflcat  nibus  creaturis,  190,  1569  Homo  cst  tura  humana,  culpae  suae  poeoaliter 
maliiiosarum  mentium  dcfensionem,  domesticuin  Dei  animal,  350.  Oiunes  Bubdita,facta  estextra  naturam.t^. 
1107.  Qui  sinl  iierinacei,  quorum  pe-  homines  natura  aequales  sunt,  834.  268.Quibusboni8homo  peccandospo- 
tra  est  refHgium,  1261  Uomo  in  septem  qualitaiibus  contine-    liatus,  quibus  maiis  factu»  ol>ooxfBs, 

Ueimoniim  alienatio  interpretatur,  lur,  II 62.  —  Uomo,  qui  dicatur  nasci  310,  387.  Quo attigit  vetilum,  pertaUt 
l^lp*  in  die,  etconcipi  in  nocte,  115.  Prima    decursum  quo  opprimitur»  310,  311- 

Uerodem  Ghristus  despexit  super-  hominisconditio,aqua  peccandoceci-  Quaestionesduraecircahominislapsuai, 
Dum,  364.  Uerodes  (major)  hypocriia-  dit,r26.Homo  inprima  sua  conditione  qui  refrenentur,  311.  Qui  Daturacect- 
rum  ngura,  1469.  immortalis  conditus  sic,  ut  posseinon    dit,et  reparatae8t,3^7.Adam  perdiiiii 

Hercdiusavisveloci8sima,1000.Quid    mori,tfti(/.Uomo  conditus  adconlem-    peccando  lumen  conditoris  sui,  3^7- 
Bieninct:t,  1001,1013.  plandum  suum  conditorem,  216,250,   Mensstatumsuumamisit.qusesefliper 

aerando  virgo  sanctiBsima,  vUam  Ibl ,  ^omo  «i  D^o  «Qcundum  corpus  et   atantem  deaeruit,    391«  Homo  sioU 


1409  INDEX  IN  LIBROS  MORALIUM  ET  HOMILIAS  S.  GREGORn.  i4i0 

prima  nudalus  peccando,  illani  reco-    Homo  conditione  inCeg^r,  sed  culpa   Bpiritus,  481. 

perat  pQenitendo.396.  Homopost  pec-    vitiatus,  752.  Quotidiana  discussione       Horiulanus  a  Maria  bene  creditos 
catum  prius  timore  ligatus,  postea  !i-    conscicBtiae  a  peccali  vetustate  reno-    Cbristus,  1548. 
bertatem  coosecutus,  913.  Homo  la-    vamur,  793.Immoderatis  animi  moti-       Hortus.  In  hortis  habitare,  quid  sU. 
psusnequefructumservatoperationis,    bus  opposita   novsd    vitaB   praecepta,    1322. 

neque  statum  rcctitudinis,  1582.—  ezcmpiisChrisii  roboraia,  914.  Homi-  Hosanna.  quidsignificel,  1353. 
Homoclamans  vigilat,  sentienslegem  nis  veteris  corrupiio,  quanla,  915.  Hospitemsuscipicns,  suscepit  Chri- 
carnis  repugnantem,  126.  Statum  na-  Gratia  Dei  veierem  tiominem  exspo-  stum,  1539.lnopes  iiospitiosuscipien- 
turae  reparatae  secundafiiia  Job,  no-  liamus,  1038.  Ad  hanc  renovaiionem  di,  el  ad  mensam  adhii)endi,  691.  Pe- 
mine  Casia,  figurat,  1165.  Genus  hu-  necessaria  coniessio,  tbid  Imaginem  regriniadhospitium  inviianJi/rt  eliam 
manum8ignalurinc%coanalura,quem  novi  homiois  sanctus  quisque  inces-  iraliendi,  1538.  Hospitalitas  commen- 
Chrislus  illuminat,  1440.  Homines  santer  in  se  reformat,  1191.  Quas  sit  dalur,  1539.  Aliquando  Christus  ipse 
fuiuri  suntangelis  aequales,  1463.  Hu-  nova  in  Christocrpatura,  126^1.  Veteris  hospilio  susceplus  a  quodam  patrefa- 
jus  societatis  nos  praestemus  dignos,    iiominis  mores,  l267.Yeteris  hominis    inilias,  1539. 

t^'(I.Uierquehominisstatusper  velera  innovatio,  saoctaeleclionisestfructus,  Hostiae  caudam  offerre,quid  sit,38, 
et  nova,  quae  Scriba  doctus  profert,  t6td.  Homo  vetus  nihil  noverat,  nisi  1546.  Quid  sit  hostiam  in  frusta  con- 
signatur,  1475. — Homo  propriis  pres-  sua  retinere,  et  aliena  vcl  rapere,  vel  scindere,326.Hostia  vivens  est  corpus 
suscriminihus,  aliena  noo  diluit,  11.  concupiscere,  t586.Novushomojube*  pro  Domino  afDictum,  t4?8. 
Homo  pervoluntariasmenlistenebras  tur  a  Christo  sua  largiri,  i6td.  Eiiam  Hostes  nostri  daDmones,  civitalem 
a  delectaiione  peccali  rapitur.  115.  seipsumreiinquere,t&td. —  Hominum  nosiram  undiqueobsident,509.Frustra 
Homo  quatuor  modis  peccavit  in  cor-  tna  sunt  genera,  151.  Terrenorum  assurgiturad  conflictum  agonis  spiri- 
de,  et  totidem  in  opere,  124.  Quasi  hominum  condiliones,  356.  1585.  Ho-  talis,  nisi  hostis  intra  posiius  edome* 
homo  in  bestiam  desinit,  dum  subob-  minum  diversitas  in  Ecclesia,  1350. —  tur,  982  ,  1031.  Cavendum  ne  dum 
teniuraiionis,  conira  rationem  peccat,  Homo,  eo  ipso  quo  efet,  debet  intelli-  bosleminsequimur,  civem,  quem  dili- 
228.  Csecitas  quania  hominis  peccalo-  geresuum  Creatorein,  9.  Homo  hujus  gimus,  trucidemus,  984.  Victi  hostes 
ris,  97.  Opera  bona  hominis  in  staiu  vitae  tenebris  invoiutus,  ignoral  vias  addoios  frustraconfugiunt,1025.Arte8 
peccati  facla,  sunt  inutiha,  407.  F.  suas,  144.  Suam  homo  ulilitalem  con-  suasaliquandoocculiani,  aliquando  ut 
Peccalor,  Statuspeccalorum.— Homi-  sideret,  ac  Dei  munera,  et  judicia  incutiant  terrorem,  ostenlant,  ibtt/.  A 
nes,  cur  potius  redenierit  Christus  semper  cogitet,  265.  Homoitacaecus,  minis  adapertasuppliciaprorumpuot, 
quam  angelos,  108.  Si  homo  non  pec-  ut  graiiaedonum  saepe  iram  putet,  et  1026.  Armatis  hosiibus  in  occursum 
casset,  fuisset  in  carne  spiritalis,  qui  vice  versa,  297.  Homo  Dei  facta  non  pergere,  quid  sit,  1031. 
est  inmente  carnalis,  166.  Primus  ho-  debet  discutere,sed  venerari,298,:j01.  Humanitatis  nomine,  quid  scriptura 
minis  lapsus,  250.  Hommisexpulsioa  QuandoDeus  homioisun  revelatjudi-  signare  soleat,  602.  Quae  dicatur  hu- 
paradiso,  310.  Homo  anle  peccatum  cia,  lunc  ei  loquitur,  339.  Magna  Dei  mana  tentatio,  680.  Humanitaiis  voca* 
propriaevoiuntaiislibertatemhabebat,  dispensatione  omoia  bic  de  homine  buium  non  habet  rationem  elationis, 
552.  Per  peccatum  factus  esl  debitor    habentur  incerta,  377,  882.  Perfecta    690. 

moru»,ibid,  Posi  peccatum  nihii  boni  hominis  scientia  est,  scire  se  ex  suis  Humanumgenus  in  primo  parentea 
potest  operari.sed  gralia  prsevenieote  meritis  nihil  esse,b82.  Angusia  est  in  sublimibus  ad  ima  corruit,  310.  Hu- 
mdiget,  703.  Homopeccando  similitu-  hac  vita,  quantacunque  scientia,  883.  mana  natura  nonnisi  gratia  Dei,  eri<- 
dinem  Dei  perdidit,  926.  Homo  inte-    Quid  ex  nobis  fuerimus  semper  consi*    gilur,  400. 

rius  exteriusque  quotidie  afHigilur,  derandum,  ne  quodsumus  ex  Deimu-  Humerus,  quid  significet,  604. 
252,263.  Quot  modis  homosibigravis  nere  nobis  tribuamus,  902.  Homo  de-  Humiliantur  sancti  in  hoc  mundo, 
sit  propter  corpus,  268.  Ac  propler  bet  se  suis  meritis  agnoscere  infir-  838. Qui  se  sponte  non  humiliat,  hunc 
animam,  t6id.  Dum  praesenti  poena  mum,762.Homoeoipsoquorationaii8  sequensgioria  non  exailat,  281.  Quot 
premitur  homo,de  futuris  gravius  ur-  est  conditus,  debet  coiligere  suum  nunc  pro  Dei  amore  se  humiiiantf 
getur,  269.  Pro  peccatum  a  paradiso  conditorem  Deum  esse,  856.  Homo  tot  in  judicio  lampades  coruscabunt, 
puisus,quantismi8eriis  subjaceat,310.    naturalitercogno8citquidbonum,quid    364. 

Homo  angustiaturad  vitain,  dilatatur  maium  sit.  875.  V,  Scieniia.  —  Homo  Humiliummerces,191.Humile8iam 
ad  miseriam,  389.  Hominis  varise  ten-  ad  contemplandum  Deumcrealus  fue*  ex  hacvitain  sublimi  sunl  positi,iottf. 
tatiooes,  387.  Terrenorum  hominum  rat,  257.Uomo  in  statu  patrise  silens,  Ad  culpam  nos  irahit  delectatio,  aut 
miseria.  1585.  Homo  post  peccatum  quiescic  a  clamore  infirmitalis  huma-  terror ;  neuirum  valet  in  humiiem. 
suae  mutabililalis  poBnas  portat,  310.  na),126.Homoconditusangeiicigaudii  198,  511.  Magnus  est  Deo,  qui  aibi 
Homosibi  relictus,cujusque  tentatio-  futurus  socius,  127.  Bealiludo  datur  despectus,  583.  Humile8,cum  moriun- 
nisaura  raptatur,323.  Pronusad  mala,  sanciisexhoc  mundoexeuniibus,127,  tur,  de  angustia  liberaniur,  842.  Qui 
iaciteaquae  mente  reprobat,331.Lora  296,  433,  1513.  Causa  gemendi  fideii-  ad  allaevehunlur,  infirmitaiis  propri» 
quibusnos  Deus  coercet  et  re^it,  350.  bus  esi  beatitudinis  suae  dilalio,  218.  meminissedebent,  1301,  1459.  Parvuli 
Homo  ex  se  deficit,  sed  renovatur  ad-  Beati  in  ccelo,  quibus  fruanlur,  296.  habent  aditum  ad  sapientiam  vocan- 
venienle  Spiriiu  sancto,  395.  Inbae-  Praemia  sanctorum  inefi^abiiia.  :97.  tem,  551.  Per  omne  quod  cernimuSy 
reodo  Deo  agii  homo,  ul  immutabiiis  Crescunt  gaudia  beaiorum,  visis  re-  esse  bumiies  admonemur,  819  Abhu- 
fiat,  40B.791.  Alii  perdunt  quem  iusti-  proborum  suppliciis,  1094.Statumglo-  miiibusiotadiaboli6uperaturpoiesta8, 
tiae  statum  tenere  videbantur,aiii  per-  riae  tertia  filinJob  nomineCornustibii,  1074.  Humiiiumfortitudo  coniraimpu* 
ditum  recupcrant,  796.  £x  peccalo  signat,  1165.  Ad  beatitudinem,  jure  gnantes,  191.  Humiles  soii  accessum 
originalioriturinciuietahominismuta-  successionis,  vocantur  cum  forltbus  habent  ad  Deum,  551.  Humilesappei- 
bilitas,  849.  Cum  non  possit  homo  re-  imbecilles,  1 166.  Soniius  sublimisDei  lanlur  pauperes  spiritu,  626.  Humilit 
rum  qualitaie,varietateqiiaerit  satiari,  est  multitudo  sanctorum  uniiagloriae  despici  non  metuit,  714.  Humilis  in 
ibtd,  In  exercendis  virtutibus  saepe  sui  Redemptoris,  1237.  Beatitudinis  boois,  quis,8ll.  Humiles  noo  sunt  qui 
fluctuat,  244.  Quia  mutabilitatis  suae  aeterna)  status,  1240,  1581.  Mansiones  meniiuntur,  813.  iiumilesos  aperiunt 
oneravolen8homoexpetiit,nolenspor-  multae,  unos  tamen  denarius,  1345,  doctrinae  praedicalorum  excipienda», 
tat,tbt£/.Alternantibus  desideriis  sem-  1512.  Sancti  nunc  sunt  intus  per  desi-  636.  Humiles  coelestia  intelligunLaut 
peragitatur,250, 2G8.  Nunquamin  eo-  derium,  non  per  fruitionem,  1420.  non  intellecta  venerantur,  645.  Qu89 
dem  siatu  permanet,  390.  Uomo  exle-  Quid  sit  Patres  veleris  Testamenti  sint  inter  laudes  humanas,  humilis 
riuset  interius  patiturmutabilitatem,  murmurasse  de  redditione  deoarii,  mentiscogitationes,  706.  Humilesope- 
391.0mnesboininespernaturammuta-  1513.  Ibi  societas  sancla,  solemnius  randopiaeciara,qui  lumorem  premant, 
biles  fiunt,  per  gratiam  immutabiles,    cerla,  requiessecura,  pax  vera,  1581.    1045,  1459. 

406.  iiomo  negleclis  Dei  praeceptis,  Dei  gaudium  est  vlta  nostra  in  coelum  Humilitas  est  iocus  bonorum,  91. 
exemplaetiamcontemnitsancioru.n,9.  redeuntium,  1602.  Nullo  beati  miseri-  Humililas  per  Job  in  sterquiliniodeai- 
Non debet  homo  contendere  cum  Deo.  cordiae  sensu  erffareprobos  moventur,  gnaiur,97.Humilita8  saepe  sub  nomine 
289.Homosibi  ipsidimissus,sufficitad    1657.  Beati  concordant  voluntati  ju«    paupertatis  desi^^natur,  523.Foramine 

Eropriam;)erditionem,370.  Gravisest    dicis  cui  inbaerent,  tbtd.  V,  i£lerni-    acus  humilitas  significaiur,  U60.  Sub 
omini  sarcina  suae  corruptionis,  399.    las,  Beatitudo.  humilitate  timor  humanus  se  palliat, 

Hominis  inmorie,quantamutatio,402.  iionur  verus.  quis  et  ubi  sit^  1489.  1254.Nominevallium8ignantur  bumi- 
Homo  ex  putredine  ortus,  inputredi-  Qui  honoratur  in  via,  in  pervenlione  les.  1517.  Qui  construatur  bumilitatis 
nem  desinit.  434.  Dei  donis  abutitur,    damnababitur,  184.  ~  turris,  1630.  —  Humilitas  est  custos 

297.T0IUS  immundus  esl  de  immundo  Hora  novissima.cur  nobis  incognita,  virtulum,  71,  622,  1459.  Humiiitas  la- 
conceptussemine,392. —  Homo  vetus,  1484.  Horae  prima,  tertia,  sexta,  nona  menii  est  medicina  peccati,9l.  Humi- 
vitiis  obnoxius,632.  A  vetustate  vitae,  et  undecima,  quid  significent,  1510.  litas  est  tegmen  agladio  judicis,  270. 
quibus  homo  renovetur,i6td.  Homiois  Horror  sempiternus  inferni  descri-  Aadix  cordis  est  altum  bumilitatis, 
est   veieris  occoitare  peccata,  713.    biiur,  333.Horribiiesdicuuturmaligni    280.  Humilitas  proeminet  caatftcU  Hvt- 


1411  INDEX  IN  LIBROS  MORALIDM  ET  HOMILIAS  S.  CWEGOBIL  14« 

lutibiis    anie  oculos  districii  judici»,    vanl67I.Qua8intintcr  laadeshuma-  Hydropicus  aTaniin  ngnft^  440. 

314   Humilitatis   commendatio,   511.    na»,huroili8menti»  co;jiutionea,706.  Hydriae  impletJB  aqua,  deinde  in?ir 

Minus  inops  est  qui  vestem  non  habel,    Cogente  necessitate,  Tera  de  ae  booa  nam  converaa,  quid  signent,  1215. 

auam  qui  humilitaiera,  693  HumiJitas    loqui,  non  repugnat  humilitati.  quia  Hyeme  prcsen»  viia  cor  signiAce- 

non  casia  nihil  prodest,  680.  Humili-    congruU  veriUti,  812.  Alii  humililer  lur,  »74.  Qui  hyem8    iraoMat,   13i9. 

tas  maKisira  omnium  materque  virtu-    de  »e  senliendo,  despici  me»uunt;  alii  Fuj<a  nostra  noD  liat  hyeme^  quid  ait, 

tum,  74'2,  1139,  1461.  liumiliias  recti    despici  cupiendo.   de  sua  bumiliiate  1481. 

magistra*  808. 'Humiliias   electorum    superbiunt,  889.    Humiles  operando  Hypocrisis  dcsignalnr  nomine  ilni- 

propna,  il3o  Humilitas  cordis  nosiri    praBclara,qoi  tumorempremant,t045,  Ihionis,  228,10(>0.Hypoch»ii  Bignilica- 

eo  apud  Deum  esi  in  alto,  quo  apud    1469.Exhortatioad  bumilitaiem,ll48,  l«r   per  vestem  ez  lana  Unoque  coa- 

bominps  in  imo,  1567.  Unam  certam    1461,  1567.  |n  proximo  attendendum  texta,285. 

graiiam  leneainushiimiliiatem,  1299.    idquo  nos  superat,  1277,  1459.  8an-  Hypocrilaa    ritia,  ▼irtntnm    specie 

Qui  sine  humiliiatevirlutescongregat,    ctorum    erga   humiliutem   studium,  palliant,99,  tOO.  U^paerit0;>liquindo 

in  vontum  pulverem  poriat,  1461. Ra-    1559.Humilila8interQagellaservanda,  dicuniur  stellan  inbcr/pluris,  III   Ti- 

dix  boni   operis  est   humiliias,  iHd.    220.  Humiiitas  in  scientia  retinenda,  gridesdicu mnr,  156.  Laus  bjpocriu- 

Quod  alium  esl  hominibus,  abomina-    503.  Humiiiusin  vivend'»el  loquendo  rum  dicitur  prandi,>6td. Simon*  Cyre- 

bile  esl  apud  Deum.  1567.  Exhortatio    ostendenda,  742.  In  bumililalediscre-  naBO,  qui  similes  bypoeriie,  271,  ib88. 

ad    humilitutem,  i6id.  Humilitas  esl    tioservanda,  846  Rcgula  bumiiilatis,  Cur  maligni  appeltenlur,285.Sl«:rqtti- 

vera  sapieniia  homini8,897.HumiliUs    il4i,   1567.  In   rebus  dubiit  humiii-  linio  comparantur,47l.Loco8bypocri- 

lapsum  hominis  reparavit,»<95.  Humi-    us  servari    debet,    1298.  —  Homi-  tae  est  cor  adulantiiim,  472.  Dicuniur 

litatismagisierium  est  subtractio  gra-    lem  Chnstum  vidcns  diabolus  super^  diviles  et  paoperes   hypocritae,  t^ai. 

li»  fi8.]mniinenii  lentaiionispericulo    bss.  Deume88edubiUvit,56.1nflicium  Adolescentia  bypocritJB^tdvi.Bypocn- 

firmaiur   humilitas,  ibid  Qui  gravia    homini  a  superbo  diabolo  vuinus,  Dei  ta  dieitur  fur,  475,    ^l.  HypocriU 

peccata  subt^gii,  ob  bumiliutem  eum    humilitate  sanatum,  995.   Hoioinem  grece,  simuialor  est  latine,  5bl.  Hy- 

alicui  minimo  Deus  relinquii  subdi-    snperbum  non  esse,  docetDeushumi-  pocriUBsimiiessuDt  sepuleris  dealba* 

tum,  121.  Carnis  motufi  rebelles  hu-    lis.l  UO.Quae  sit  Christi  de  humiliute  tis,  562.  Qtii  yere  hypooriia  sit,  itnd. 

militati  utiles,  327.  ('onsideret  homo    doctrina,  quae  diaboii  et  membrorum  Hypocritas  sub  Herodis  persona  desi- 

unde  huc  venit.  et  quid  sit,  ne  super-    ejusopposita.l  l4l.  Christussuoexem-  gnantur.  1469.  El  pcr  iamiam,  1 107.— 

biat,  543.  Deus    teoiperat  elcctorum    plo  humiliutem  commendat,  1567. —  Hypoerita  fructibussuisma/i>DOS  spi- 

virtuies  tenuiionibus,  ne  exiollantur,    Humilitatis  etpolestatisrarasocieUs,  ritus  satiat,  276.  Pasciuir  ipse  OKMio, 

607.  Non  absolviiurdebiiorqui  multa    83l.Prap|aticogiient(equalitatemcon-  al  non  post  raortem,  tbiU  H^pocriia 

reddit,  sed  qui  omnia,  703.  Ex  tenU-    ditionis,  non  potestatem  ordinis,689.  habitu  sanctiuiisassamplo,  pejor,i79. 

tione  oritur   humilitas,  851.  Sapienti    Nuilacogente  vitii  corrigendineoessi-  Hypocriurum  jaciantia,  282,  Quid  Mt 

dis(ributionedonorum,humilitatiDeus    ute,  praUti  refugiantmetui,  aut  piu-  uterum    hypocrila   praeparare  dolos, 

cavet    et  charitati ,  901.  OccuKa  Dei    ris  aestiinari,  690.    Intelligentia    cor  418.  Qui  contra  bypocrium  innoceai 

judicia  considerantes  non  exlolluntur    non  extollit,  quodconsideratio  debitae  suscitetur,  431.  Vita  hypocrits  pbaBf- 

lK>ni,  ncc  desperunimali,  935.  Exem-    operationis  premit,  702.PraeiatU8  cor-  tasmati  simiiis,  471.  Mulusimulaotes 

plo    Davidis  proposito  commendaiur    ripiendo  jure  potesUtis,  correptis  se  quae  non  habent,  perdunt  bypocrits 

numilius,  1135.  Considerata  Dei  san-    cogitet  aqualem^cuslodiabumiliUtis,  etiamquiebak>enl,473.  Nunquam  per- 

ctitate,  ud  humilitatem    sarxnissimus    834.Servandaincorde  humilius,  etin  petrata   confitentur.  474.  Omnia  vitia 

quisque  provocatur,  1049.  Gratiarum    opere  disciplina,  t6i(l.  Deus  damna;  iu  menlehypocrilasontcoUigaU,482. 


inter  sanctos  divisione,fovetur  humi-  potestatis  superbiam,  non  celsiludi-  Germen  domns  bypocntaB  ett  ejus  iO' 

litas,  1275.  Dei  inler  prospera  ei  ad-  nem,  835.  Ad  humiliutem  inducuntur  tentio,  484.  Hypocriue  suol  meiDbni 

versa  animam  in  humilitale  custodien-  praelati,  1 140.  Pnelatnrum  et  subdito-  Antichristi,  86/.  —  Uypocrirarum  vir- 

tis,  mira  dispensatio.  13'21. —  Humili-  rum  humilitatis  ralio,  1299.  —  Humi-  tutesCalsa),  el  vitiisialeoiibtts  fcedaia, 

tate  Deus  vere  adoratur,  71.Humiliia-  litasetsuperbiainierse  comparantur,  156,  278.  Sicut  tigrris   rapit  prsedam, 

tem  serveL  vicior  tcntationis,97.  Hu-  562.  tiiudium  hypocriurum  est  videri  sic  hypocriu  bumani  fivohs  gloriaim^ 

m.litas    increpantis  amorem  generat  quod  non  sunt,  sanctorum  vero  non  156.  Hy/KHjriia  iionorum  operum  ape- 

in  repiti;  8uperbia,odium,257.  Sancti  videriquodessemeruerunt.t/>i(<.Qua8-  ciem,  «oii  Chictum  habcV,   Tli,    651. 

tnrbantur  cogiutionibus  lobrici8,  ut  dam  prieclaradese  Sanctiexcharitatc  Hypocriucorreplionis  inipatiens/274. 

scimiquid  sint  ex  se,  qoid  ex  Deo,  loqountur,  bypocritae  ex  stndio  vanaB  HypocriUrum  loanit  e&i  absiioentia, 

265.Sancubopa  sua  non  sibi,sed  Deo  gloriae,  i6td.  Sancti  Deosuam  sapien-  27  7.  iiypocriu  cruceoa   carni  inferl, 

Iribuunt,  661.  Misericordiam  in  pau-  tiam  tribuunl;  superbi,  sibi,  564.  Hu-  sed  mundo  vivit,  ibuL  Sutim  ut  recle 

peres  comiietur  bumiliUs,  692,  697.  milibus  aperiuntur  Scripturae  sanctae  agil.  vultlaudan,  279,  281.  Opuspuial 

Fortiiudo  nostra  ex  humilitate  pen-  occulia,  superbis  etiam  ipsa  fereclau-  perditum,  si  absque  lestibus  liai,  181. 

det,  76*.  Humilitas   custos  castiutis,  duntur  aperU,  645  Lumen  intelligen-  Uo«lesadrapinam  provocaihypocrilay 

824.   Caeterarumi|ue    virtutum,   888.  tiaebumiliUsaperit,  superbia  ciaudit,  qui  suas  eis    diviliaa    otteaui ,  282« 

Quo  major  humilitas,  co  major  spes  804.  Per  bumilitalem  Saul    praslatus  1472.Hypocrita  Dei  conspectum  fagi, 

proventus,  972.  Quo  per  bumiliutem  est,  ner  superbiam   reprobatus,  833.  dumhumanisocuiispiicere  eupif,:f8J. 

operanosirabonaapudnoadecrescunt,  Apua  se  Saoi  parvulus,  apud  Deum  Hypocrii»  bona    opera,  cur  areliaQt, 

co   niagis  apud  Deum  crescunl,  973.  fuil  magnus,  ei  e  contra,  ibid,,  1135.  414.  Aliena   durius  arguunl  peccata 

Signumpnedesiinaiionisesthumilius,  Humiles  opcra  etiam  parva  aliorum  bypocritae.sna  relinquunl  ioucu,  449. 

1142.  Humilitas  exalut,  1*294. —Hu-  aestimant,et8ua,  etiammagna.  despi-  More8hypocritarumdeacribttoiur,470w 

militatis  judicium  esl  nihii  sibi  tri-  ciunt:  superbi  contra  faciuot,   815.  HypocriUrum  viu  in  fioe  delegiiur» 

buere,    sed  lolum   Deo,  71.  Possunt  Su|)erbi6eelevanle8dcprimunt,humi-  477.  Nanqnaai  viiia  eos  de8eruot,411. 

aliquando  justi   humiliter  opera  sua  les  se  deprimentes  eievant,  1054.  Sic  Pidei,  spei,  el  cbaiiuiis  exsorsbypo- 

bona   dicere,    405,  450.  Id    exempio  soperbia  meruit  dejici,  sic  buniilitas  critk,  476.  Hypocrita.    avarns  esl,  et 

Pauli  et  Job  asseritur,  i^U,  450,623.  exaltari,  1074.  Dc  regula  humiliuiis,  raptor,    561.  Sludium  hypocriumiii, 

Justi  quantumvis  bumiies,  sua  bona  et  desuperbiadispotatio,  1135.  Humi«  t^id.  HypoeriUD  sanctossequiadieun- 


dumnarrant  coacti,  eiationi  non  ser-  las,  1142.  Superbos  verius  deserit,  virtute  vera  destituii,  045.  Hypocrii 

viuni,  sed  audientium  utiliuti,  624.  bumilibusiuoet,  1518.  Donum  humies  videtur  siibteTars  speciea  penaa^  asd 

Humiliutis  argumentum  est  culpam  accipiunt,  auo4  a  se  Buperbi   i^pel-  deprimit  pondus  viue,  iOOI.  Our  bypt> 

suam  contiteri ;  superbisB,  excusare,  innt,|l5i9.  Superbia  linguarum  eonfu-  crits  chariutis  viscera  erga  anos  ■«« 

7l?.Fictaeac  veraebumiliutisindicia,  sionem,  humiliUB  meruil  unitatera,  sciant,  1005.  Neglecu  fiiiorura  csslo* 

811.  Larva  humilitatis  cito  abjicilur,  1577.  Beprobatisacoenasuperbis,  hu-  dia,  temporalia  damna  vei  ieviora  ja^ 

i6ui.  Quo  quis  magis  se  cognoscit,  eo  miies   et    pauperes  eliguntur,  16^1.  giis  propuisant,  1008.  Q«i  discrepeii 

magis  sibi  displicet,    1145.  Studeat  Pauperem  bumilem  Dominus  novit,  abhypocriiiB,quidaBBacri«sbooaMii> 

quisque  esse  magnus.sed  se  magnum  superbum  divitem  nescit,  1655.  poralia  tueoies,  1007.  Hypocriu  aeo 

nesciat,1459  Pensanda  sunt,non  quae  Uur  interpretatur  ignis,  1598.  solam  sanctos»  sed  Deam  ipaooideri* 

habcmus,  sed  quod  sumus,  1568.  Ex-  Hus  terra  Gentilium,  17.  Husinter-  det,   1008.  ArteB  hypocriiaraffl,  ««•* 

cusaniium  Be  respon8iosuperba,humi-  prelatur  concilialor,  21.  sunt   intus,  disBinaulaniiuoi.  ItOi.- 

lUtem  Bngit,  1621.— Humiliutisest  Hyacinthus   significat  spem  cobIc-  Hyf>ocritaB  justorum  bona,  qui  imitt*' 

viumactivameiigere^cujusviresnon  stium,   967.  lur,  113.  QuoHdie  allior^ss  viden  e«- 

congruuntconiemplaiivffi,208.  Sancli  Hyades  significant  doctores,   294.  piuni,  '281.  HypocriUruiD  fraudtfV»* 

in  bonoriB  culmiBo  humiliutem  Ber-  Unde  nuncupeotur,  295.  riao,  158.  Hypocril»  oiooetf  fimwi 


1413                       INDEK  IN  UBROS  MORALIUM  ET  H0MILIAS  S.  OREGORn.  1414 

Titii8fiiinu1aDt,tS6Gatliditatefn8aaio,  rerugiunC,  652,811.  Hypoeritannntor-   ganiniitateoi  ejua.  517. 

qui  absconrlant,  285.  Uypocrttaniiii  por  ad  coeleiiia,   ardor  ad  lerrena,       imoianes  dicuntur   superbi,   863. 

conditiones,  .86,  1006,  1202.  In  ore  1<  05.  Hyooerit»  ulilitateni  tempora-    Immaniuininiooobumililaiig  existeD» 

bypocrit»  maiumduloe  est,  473.  Hy-  lium  prJBponunt  ulilitati  animarum,    lium,  descriptio,  86t. 

pocritarum  fictiones,  649, 1000.  Hypo-  1006.  Hypocrita  snorum  subditorum       Immobilisstare  non  polest,  qniao- 

critas  sanctorum   Patrum  imitatorea  correciionem  negligit,  i^t£f. —  Hypo*    bilia  diligii,  275. 

Tideri  volunt,  tfrtd.  Terrenis  inhiant  criteeerronssai  caligineobscuraninr,      ImmunditiaomnesWrtitulesdestruit, 

sub  sppcie    Heo  serviendi.  1(^96.—  112.  Pro  vanis  favohbus  seterna  tor-    688.  Perasinumimmuodiliasignalur« 

Hypocritarum  est  sermonibus  duleia  menla  percipiunt,  276.  Borum  poena    870. 

pnKtKnderP,  cogitationibus  perversa  muliiplex  pro  seet  pro  aliis,  quosde-       Impatieniia  pene«emper  ett  amica 

moliri,173  ScriptursesanctismyRtenis  ceperunt,  984.  Bt  ob  bona  non  bona    potestaii,  672.  Gavendain  tenlationi- 

cnpit  erudiri,  non  ut  ez  iis  vivat,  sed  intentionefacta.et  obdolos,285.  Alie-    bus  impatientia,  852.   Contra  impa- 

at  extollatur.  474.  Prave  intelligit  in  nistiypocritatorqueturbonis,  il^.Hy-    lienles,  1370.  Homines  ut  plurimuin 

sacra  Seiipiura  verbum,  quod  male  pocnt»  gaudium  transit  cito,  poena    sunt  impatientes,  1494.  ImpuiiHntes 

quacrit.  ibi(f,  Hypocrita  pcrdit  scire,  ejus  manetiulema,  470.  Qnadelecta-    qnaedam  de  se  ignota  produnt,  716. 

quud  sciendo  nolnit  ogere,  ibid,  In  tur  gloriu,  converliturinfelaspidam,        Imperiti»  Titinm  est,  rectum  non 

aoclrinae  verbis   sententias,  quibus  474  Quo  citias  erevit  bypocrila,  eo    recte  sapere,  896. 

damnetur.tenet,475.  Uypocritsequos  celerius  rapitur  in  supplicia  asterna,        Impelusspirituset  carnis,  qui  sint, 

gignunt,  verbo.bonis  exemplis  fovere  479    Hypocrita  diebus  patieniiSB  ne-    1205  Qiio  impeta  ducaaur,  an  carnis^ 

et  nutrire  negligunt,  1002.  —  Hypo-  glectis  detrahetar  in  die  furoris,  484.    an  spiritus  attendendum,   1206.  Qai 

criiarum  vita  scirpo  comparata,'^??,  Deom  n<Hiaodiensinlegeloqaentem,    sint  utriusqueeffectus  contrarii,  ibtd. 

278,281,284.  Hypocritae  ex  inunere  orans in  extremis  a  Deo  non andietur,       Impietas  homana  ei  nocet,  q^aein 

divino,  viriflitatem  bonae  operaiionis  563.  Hjpocritaietiam  percussi.pecca-   pervertendo  inquinat,  820.  Impielas 

accipiunt,274.  Cur  hypocritarnm  spr-  ta  confiieri  erabescunt,   840.  PoBna-   nondiflTert  asuperbia,  1^53.  Impietas 

moaliosnon  accendat,  276.  Hypocri-  rum,quibos  bypocritarum  mentes  in   ad  inBdelitatem  pertinet,  1285. 

tarum  abstinentiaB.  vanitas. 277.  Mens  fine  amcinntur.  de8criptio,84i.  Hypo-       Impiiarbori infructoossB  eomparati, 

hypocritae  nnnquani  vacat  a  matiCrSB  crilasDeasdedit  in  reprobum  sensum,    535.  Impius,  qai  differat  ab  iniquOy 

cogitatione,  416.  HypocritflPConversa-  1008.  In  hypocritis  sunt  duriores  de-    561.  Item  a  peccaCore,  801.  Impius 

tio,quali8.470.Vita  hypocrit» somnio  fensionumsquam»,  1107.Perarrogaii-    proprie,  quis  dicator,  ilnd.f  835.  Via 

cornparatur,  i6td.  Hypocrit»  aliuddi-  tiam  sanctitatis  elaii,  pauperes  sunC,    impia  pertinet  ad  pravam  acUonem, 

cunt,  aliud  faciuni,  473.   Hypocrita  et  c»ci,  et  nudi,  1118.                            1285.— Impii  mala  sna  opera  laudant, 

Jropterdoctrinamgraviusdamnabitar,  Hyssopus,  quid  denotet,  207.            et  defendunt,  lt9.    Impiorun    ocull 

75.  Hypocritae  sunt  immisericordes,  .                                deftciunt,  terrena  appetentes,  aBtem 

1601. —  Hypocritarum  spes  vana,  et  *-                               negliguot,  S57.  Impii  unum  est  •to» 

mercesaDeonulla,  112, 275.  Spe  sna  Ibices,  qaid  sint,  et  quid  signifi-    diuai  propriis  satiafaciendi  copidilati* 

diu  fnii  non  valent  bypocritie,  275.  cent,  972.                                                bus,  358.  Impius  despereta  solute  ad 

Hypocritu8imiiisvitifecunda9,sedne-  Idolnnxeli,  quid  sit,  lOOo.  Quidsit    nequitiam  scmper  cresdt,  409.  Suo 

^lectae  276.  Fiducia  hypocrlts  vana,  Idola  sedendo  a  Rachele  operiri,  989.   impins  quisque  consilio  in   pneceps 

l^id.BonabypocritscoramDeonulla,  Idumsea    signifieat   Gentilitatem  ,    ruit,  439.QuaB  sintimpioram  oonsiliat 

i6u/. VanamerceshypocritaB.prsBsente  1459.                                                       ibiiL  Irapii  non   esse,  sed  dici  boni, 

intemo  judice  dissipatur,  277.Homi-  Igniszelnmslgnifieat,  18.  IgnisDei,    oarant,  470.  Impii  vias  Domini  eoii* 

numadmiraiionem  toiaintentionesibi  quid  sit,  66,  1247.  Ignis  inferni  sup-    temnunt,  488.  Impii  semper  peccare 

Srocurat,281.Den8largiturhypocrit»  plicium  duplex,  335.  Igni  lumen  el    impunecupiunt,539.  ImpiusabureBta 

ona  operis.  et  sortem  denegai  hsBre-  obscuritatem  simul  esse  posse,  334.    vento,  iU  tst  diabolo,  auferetur,  57#« 

ditatis,  284.OperabonahypocritaB.cur  Ignis  ad  actionem  continendam  vel    Impii  booos  de  factorom  elatione  re- 

sterilia,  416.  H^pocritahiclocum  OC'  exerendam,    subditus  Creatori,    335.    prehendere  nitunlur,350.  Impii  malos 

cupai  alienum,  in  suum  posiea  detrn-  Agit  eque  in  angelos  reprobos,  ac  in    docere  prsBSumunt,  358.  Bolos  se  sa- 

dendus.  446.  ^temum  supplicium,  homi nes, i6i^.  Ignisinfernicorporeus    pienlei  asstimant,  tMd.  Malasua  bonis 

quasi  quoddam  deliitum,  hypocrftn  est,482.  F.  Infemus,  gehenna;  tgnis   per  convicium  ingerunt,  417.  Impio« 

solvctur,  472.  Spes  bypocritaBpnesen-  Spiritum  sanctum   significat,    1187,    rum  consilium,  quale,  320,  439.  Impif 

\a  dihgentis,  futurorom  nulla,  562  1246.Bt  mentis  malitiam,  1187.  Ignis    Deum  moribus  rejiciuot,  488.  Scien- 

tiana  spe  delusi  hypocritse  ad  confes-  spinas  comburens,  qntd  signet,  1258.    tiam  viarum  Dei  nolont,  it)i'L  Funda- 

sionisremedium,  necinextremiscon-  In  caminum  ignis   mittitur  impias,    mentum  in  terra  ponuni,  506.  Cor  im- 

fugiunt    841.  Hypocriurum  labores  1474.                                                        piorum  lapidi  comparatur,    1120.  — 

irriti,  1372.  Opera  bypocriiarum  ante  Ignorantia  soi  ipsius  laborat  mens    Impiorum  fetieitateturbantar  inflrmi, 

finem  vita}  deficiunt,  274.  Aranearum  humana,  269,  305,  029,  1045.  Hujus    184.  Prudentes  eorum  gloriam  despi . 

telis  comparaniar,  '^76. — Hypucrita-  iKnorantifle  utilitas  et  ineommodam,    ciant,  ibid,  Impiis  a  miseria  hic  aVi- 

rum  lux  obscuratnr,  aperto  errore,  30i.  Quam  grave  rttjuste  iffnorare,   quod  effugiam  est,  post  mortem  nai- 

iri.Nonvidebuntclaritatem  Ecclesise  unde  deiinqutt,  316,  6>I8.  Matti  igno-    lum,  357,  439.  Ex  impfi  feliciute  ejuB 

in  judicio  oovissimo,  llS.  In  bonrs  rant  pondvs  peccatorum  quo  premua-   m«ltiplicanturpeccau,440.Ita^audenC 

operibuRnonper8eYerant,274  Domus  tnr,  330.  Ignorantium  Deum  poena,    in  noetc  peecati,  ac  si  eos  luxjustitia 

bypocritsB  siare  non  vnlet,  laude  cum  446.  Ignorantia  oeeultorum  Dei,  aiilis   ciroumfundat,  530.  Impioram  eievatie 

YiU  prtBiereunte,  278.  Kec  magis  su-  nobis,  448  I|rnorantia  agendorum  eet    ruina  est,508.Impii  laudibus  biraiai^ 

bit  in  judicio  livpocrftaB,  fiducia  san-  pcena  peccati,  452.  Aliud  est  nescire    pasountur,  112.  Impiorum  bona  soot 

ctiutis,  iMd.  Frugtra  fulcttur  domns  viisDei,  aliud  scire  eas  notle,  486,    transitoria,   66).   Impios  prosperarif 

bypocritie,  cadens  hi   judicio,  ibid.  804.  Nescire  ignorantia  estiscireno-    car  Deus  permitUt,    154,  660.  Impii 

Nunc  sanctuscreditur  bypocriu,  sed  luisse,  saperbia,  604.ini  merentur,    bic   saginantur,  at    vituli  macundi, 

Gbristo  venipnte,  iniqnus  apparebit,  hi  provocant  iram  Dei,  846.  6i  qnis,    684.  Impis.otaegrisdesperatis,  omoia 

279.1nfinehypocritareprobatur,  284.  qaalis  nunc  sit,  soiat;  qualis  Umen    conoediintur,   ibid,    la    prosperiUle 

Finls  hypocruse  evigilatiosomniantis,  tuiurussit,  prontas  ignorst,  933.  Nul-    firma  radice  figuntur,  184.  lu  hac  viu 

472.  Quae  sit  pars  bypocritaB  a'Deo,  Inshominam  Bonm  iniiiam  novit,  aut    figunt   ubemaoulum,  266.  Impii  \m 

484.Teu]pe8tateBiibita  hypocrita)  mo-  finem,  tbid,  Ab  hae  tegeCtiristus  exi-    rebus  frrietibuBeffugium  qu8Brunt,357. 

rinntur,  Sil,  —  HypocntSB  justorom  mituM&td.Ignorantia  judioit  noa  di-    In  terrenis  dunuxat  rebus  confiduot, 

Gipera,  non    intentionem  cernenteB,  crtar«  1478.                                             4l0B.  Impiorum  prosperitatis  omni- 

appetunt  laadeseorum,  113,  651.  Hy-  Illiciu  non  committtt,  •qui  a  fieitiB    moclsB  finie  in  puncio,   487.   Suborti 

pocritse  vei  uno  sup<'rato  vitiu,  se  per-  se  abstinet,  1 46.                                     gemitos  saBpe  gaudia  impiorum  inter* 

tectos  puurrt,  158.  Donis  Dei  abatun-  Imago.  Ad  inmgroem  ein  auctoris    rampant,  490.  Impii  prosperaniee  ad 

tur  ad  propriam  damnationem,  273.  homo  eonditus,  vulgi  multitudinem    diem  perditioniB  reservantnr,  496.  — • 

Non  appetunt  esse,  sedvocarisancti,  imitari  dedignatur,  ^l.                        ImpiuB  «ais    yerBUitiis  ultionem  Dfll 

274, 470,  561.  Remmagni  pretii,  tpo-  Imber  serotinuB  ,  quid  nk  ,  '63)6.    non  effagit,  306.  MenB  impia  sempar 

ditvilihypocrita,275  FTypocritSBCiBci-  Temporaneuset8erotinum,quid,i6i^.    estin  laboribus,  409.  Cum  ae  obliga* 

tas.  Deo  se  placuisse,  siculliominibuB  Imber  fortttudinis  Det,  et  imber  inflr-   tura  experitur  concupisoentia,  aerine 

crednntis,  384,  471.  Hypocrita  exle-  mitalis  Dei,  quid   signiflcenl,    874.    SBStuat,  440.  Impionim  ooolos  culpa 

rius  abundat,  inieriasestinanis,  472,  CarBusimbrisestardorpriBdieationiB^   claudit,  aperit  poana,  4l92.-Q8i  in  ini- 

614.UypocriuDeamnoninyocat,ni8i  938.  F.  Pluyia.                                      quiute  duruerint,   493.  Qui  dicatiir 

in  angustiis  positus,  564.  Religionem  Imiuri  debemus  vitam  sanctorara    Deus  impiornm  yitam  intaeri,  Bimul 

non  habent  hypocriiflD,  sed  simulant.  pnBcedenliam,204.DeiyefltigiaBeqai    et  obliyisoi,  535.  Gondoiendum  eBt 

614.  QualesBunt,  abhominibuByideri  debemas,  imiUndo  pieutem,  et  lon-   miseriiB  pereuatiB  imV^^"^^^^^^ 


1415  INDEX  IN  LIBROS  MORALIUM  ET  HOMILIAS  S.  GREGORn.  1416 

dendum  jafttitise  Judicis.  709.  Impii    bus  commensuratae,  332,  1132.  Ordi-    teriores  frustrai  ▼incimua.  8i    interio- 

Bemper  irepidantf  409.  Impii  sine  fine    natae  non  sunt  in  corde  damnatorum,    ribus  parcimus,  982.  —  Inimicuspro- 

cruciahunlur,  477.  In  anima  et  carne    333.  Ignis  iilic  lucem  negat  ad  conso-    pter  Deum  diliffendus.  708.  Chftritate 

punientur,  482,  508.  In  puncro  ad  in-    iationem,  servat  ad  tormenium,  334.    qua  nos  Deus  ailigit,  inimici  sunt  di- 

reros  impii  descendunt,  487.  Impii  in    Inferni  pQQnas  prssnosse  non  prodest,    ligendi,  1222.  Charitatis  latiiudo  ioi- 

judicio  ui  palea  et  favilla,  dispergen-    sed  evadere,  335.Suppliciorum  aeier-    micos  capit,  1328.  Una  et  summa  est 

tur,  491.  Impii,  quomodoante  tempus    nitatem  non  credunt  reprobi,    1132.    probatiocbaritatiSfSietipse  d//igfcar, 

Bubtrahantur,  505    In  gehenna  impii    Hflec  ignis  aeternitas  a.^8eritur,  ibid.    qui  adversatur,  1C61.  Utruminimico* 

conterentur,535.  Impiorumclamorem    iEiernis    poenis    addici    peccitores,    ailigamus,  qui    possimus  explorare, 

in  angusiia,    Deus  non  exaudit,  563.    aequum  est  i^id.  AdpOQnamsuam  re-    i6id.  Pro  inimicis  orandum  ex  corde, 

F.  Iniquus,  Malus,  Peccator.  prubis  in  infernoservaturcognitio  et    1564.  AguibuB  premimur  iiut  fraires 

Impudentiam  culpa  frequens  gene-    meraoria,  1658.  Ad  cumulum  pGenae    diligendi,    1618.  Gbarttas   yera   est, 

rat^quamfronsaitriiasignificat,  I2i)9.    vident  reprobi  eorum   gloriam  quos    cum  et    in    Deo  amicus,  et   propter 

Inauri8obe(ii('ntiaes^mbolum,tl55.    despexerunt,  tbid.  Ante  supplicium    Deum  diiigitur  ioimicus,  1466,  1560, 

IncarnationisChri8ticommoda,2l2.    de  supplicio  ipso  cogitandum,   1659.    16^0.  F.  Amor,  Oiiectio. 

IncarnationisChristiordo,  552.1ncar-    F.  Gehenna.  Iniquitas  apud  Deijudiciom  babet 

nato  Domino,  discordantia  corda  so-       Infidelium  virtutes  nullae,   65.  Ex    voces  suas.  147.  Omnis  iniquitas  est 

ciatasunt,  551.  Mirabilia  incarnationis    vita  infidelium  arguitur  vita  sub  lege    vanitas.  sednon  e  contra  3i8.  Vanitas 

Dei,  598.  Modus  incarnationis  Yerbi,    positorutn,  9.  Infideles  non  surgent,    ducitadiniquita  tem,  t6id.  QuiddUet 

t^id.  incarnatioVerbiest  radixEccle-    ut  judicentur,   sed   ut   torqueaniur,    inter  peccatum    et  iniquitatem,   3S6. 

siae,  631.  Umbra;  nomine  signatur  in-    836.  Saeviiia  infidelium  in  praedicato-    Quando  iaiquitas  os  diceat,  404,  loi- 

carnatio,  1077.  V.  Christi  incarnatio.    tes  Verbi  Dei,  955.  F.  Gentes,  Genti-    quitatem  bibere,   quid  sit.    407.  lai- 

Incestuosus   Corinthius  invitus  est    ies.  quilalcm  parere  quid,  416.  Iniquila- 

ipsi  iruditusin  poBnam, cui  sponte  est       infirmi  prosperitate  impiorum  tur-    tem  portat  patris,  qui  pat^em imitatur 

subsiratuA  in  culpa,  1086.  baniur,  184.  Cum  impiossubito  vident    iniquum,  492.   Quid  sit  filium  io  bac 

Includia  Doopeccatorem,estDeum    dejecios,  tunc  eorum  prosperitutem    vita  patris  iniqu  itatem   portare,  t6td. 

ciauso  non  aperire,  371.  damnant,t5ici.Infirmusei  iniJiscretus,    Iniquitatem  esse  in  tabernaculo^  quid 

Incon8tantiamentishumanae,quan-    si  quando   bene  egerit,   periculosius    sii  508.  Iniquitas  frigori  comparafurv 

ta,  et  undr>,  859.  F.  Mens.  elevatur,  289.   Infirmi  facU    fortium    531.  Iniquilas  maxima,  qum  tiil,  708. 

Increpaiioin  afflictionedimittenda,    non  reprehendant,  148.  Inlirmi  viden-    Iniquitatem  seqni  post  iniseriam,  quid 

418.   Quam  a  sanctorum  libertas  in    tes  florere  malos,juslosqiie  cruciari,    sit,  852.  Iniquitas  lenebTarum  nomiae 

principibus  increpandis,  236.  Poten-    saepe  ab  opere  bono  desisiunt,  431.    designatur,  931.  Iniquiialem  In  tuoi- 

tes  generaliter  sunt  increpandi,  419.    Quare  infirmi  invideanl  malorum  suc-    culis  vaoitatis  trahi,  quid   significet, 

Quantum  est  ejus  periculum,  qui  in-    cessibu»,  ibid.lnfirini  ex  flagellis  alio-    1087. 

crepationibus  non  fit  melior,  1585.        rurn  culpas  meiiuniur,  496.   Infirmi        Iniqui  in  justosadusum  intorquent 
India  et  tincti  Indiae  colores,  quid    quempiam  tantojustum  putant.quanio    criminis   vocet  favoris,  lo3,  loiquos 
Bignificent,  592.  felieior  est,  511.  infirmis  eloquij  in-    deleri,  qui  venim  sit,  aut  falsum,  lo5. 

Indigentes  sunius,  tanto  verius,  fima  debent  praedicari,  548.  Infirmo-  Cur  iniqui  vocentur  tinea.  171.  Dei 
quanto  inlerius,  693.  rum  animus  de  audiiu  veritatis  trepi-    consiliis  r  enitentes.  ipsis  famulantur, 

Iduciae  ad  poenitentiam  datae,  non  dat,  572.  Muiti  infirmi  persecutione  vel  invili,  194.  Iniqui  vita  brevi  et 
Bunt  negligendae,  1479,  1481.  F.  Poe-  cogente,  in  fine  decident,  612.  Infir-  fugitiva  iranBeuntadaBiernasupplicia, 
nitentia.  morum    damna    ad   foriiorum  corda    226.   Laudaot  justitiam  Dei,  ubi  eia 

Indulgentiaestalicujusculpae,l067.  trans<iufit,  tbid.  Infirmi  validatribula-  bene  est;  damnant,  ubi  male,  271. 
Qui  sibi  nunc  indulget  in  culpa,  tione  pulsati.pusillanimitatedeliciunt,  Bona  interdum  proferuot,  sed  non 
ei  posiea  non  indulgebitur  in  poBna,  822.  Infirmum  populum  timor  a  culpa  bene,  273.  Iniqui  io  se  mala  (Vere 
383.  coercuii,  918.  Qui  occulta  sua  infirma    neqneunt,   et  aliis   faisa    impingunt, 

Infantes  damnanlur  suppliciisaeter-  considerat,  sese  in  humiiitale  premit,  338.  Puiat  iniquus  aui  facinorin  sola- 
nisobpeccatumoriginale^nisibaptismo  1008.  Infirma  et  ignobilia  mundi  ele-  liumculpam,iicet/a/so  a/teri  aflSicam, 
deleatur,  393.  F.  Baptismus,  Pecca-  git  Deus,  ut  fortitudinem  diaboli  d>>-  339.  ioiqai  lutnen  in  die  esl  obftcuri- 
tum  originale.  struerei,  1095.   Huinae  fortium  aug-    las  in  vespere,  ^bb.    Oeu&  iniquorum 

Infernus,  cur  dicatur  terra  tene-  menta  praesiant  perditionibus  inftr-  dolos  scit  in  exami  ne,  el  nescit  ia 
brosa,  331.  Dicitur  lacus,  ibid.  Terra  morum,  1127.  Infirmi  debent  fugere  amore,  373.  Quot  et  quaniae  sint  ini- 
miseriaeeltenebr;irum.i6t(^.  Adhanc    societatem  malorum,  1259.  quimentis  angustiae,  410.  Cor  iniquo- 

vadit,  qui  culpas  suas  plangere  negli-  Infirmitates  corporis  animum  debi-  rum  lon..$e esse  a  discipiina  Deus  facit 
git,  331.  Infernus  ultionem  habet,  non  litant,  6.  Infirmitas  nostra  fortitudine  permittendd,  429.ioiqu  jrum  gaudiam 
lucem,  332.  In  infernum  descendere  Dei  roboratur,  131.  Infirmituis  pro-  cito  deficit,  439.  Iniqu>>rum  aridius  et 
cum  armissuis,  quid  Bit,  ibtd.  Poena-  priaeconsideratio  iracundiain  sedant,  sterililas,  414.  Iniquorum  omofum, 
rum  infernidescriptio,  333.  Torquen-  177.  Quot  infirmitatibus  corpushomi-  quam  brevis  gloria,  4i5.  iios  suppli- 
tur  reprobi.  intuitu  suorum  in  crimi-  nis  subjaceat,  268.1psa  corporisi  salus  cium  manet  a9ternu(0,t^u/.ia  meatem 
nibus  i<ociuruni,  334.  Infernus  duplex  estqu8edamaegrUudo,t/)id.  Qiiotintir-  iniquam  vitiia  Sttoeedaol  viiia,  48i. 
interior  ei  superior,  397.  Superior  est  mitatibus  ipsa  quoqueanimi  su  obno-  Iniqui  tanquani  pale»  ab  Ire  divinae 
locus  in  quo  Justi,  usque  ad  Christi  xia,  ibid.  Infirmiias  virtutis  custos,  flaiu  ad  igneui  asportantur,  491.  loi- 
adventum  quieverunt,  39^,  433.  F.  608,  609.  Naturae  humanaj  intirmiias,  qui  vita  ante  oculos  D  n  est  favilla, 
Sinus.  Qui  Christus  dicatur  resur-  qualis,  649.  Infirmitaiisnostr<B  consi-  t(yi(/.  Iniqui  laotitia  transit  adpceoam: 
gendo  infernum  momordisse,  398,  deratioincorrigendisaliisnecessaria,  innocentis  pcena  ad  laetiiiam.  494.  lai- 
1533.  Infernus  diaboli  dicitur  aeris  743.Quanlasithumana,Deode3erente,  qui  nuucflorentaliquandoBuccidendi, 
8patium,435.  Descendereininfernum  infirmitas,  760.  Infirmiiatem  suam  508.  Iniqiii  prosperitate  vii»  pnesea- 
viventes,  quid  sit,  555.  Infernus  non  considerare.  quam  uiile.  762.  Infirmi-  tis  ad  opprimendos  justos  abutuQtur. 
babcre  fundum  creditur,  84i.  Domi-  tas  hominis  bonum,  ad  quodconditus  528.  Ad  omnem  tentationis  aui  erroris 
nus  non  solum  in  mundum,sed  eiiam    est,  sustinere  non  valentis,  1248.  ventum  leves  Bunt,  531.  AmisBa  fidei 

in  infernum  pro  nobis  descendit,  927.  Ingenium,  cur  Urdum  studioso,  et  vel  juslitiae  rectitudine,  realu  male- 
Dominusin  infernodeambulavit,  liber    acre  datur  negligenii,  187.  dictioois  iigantur  imqui,  ibid.  Iniqai, 

ad  ligatos  veniens,  ibid.  iEternis  sup-  Ingrata,  quot  Dei  donis  fuerit  mens  lanquam  infructuos um  iignum,coate- 
plicus  addicios,  Christus  resurgendo  compuncta  recolit,  259.  Contra  Ueum  reiiiur,  535.  Iniquus  carnem  pascens 
ad  veniaro  non  reparavil,  153g.  Sup-  ex  ejusbeneficiis  pugnarenos  pudeat,  sterilem,  curam  aniuisB  deserit  t^id. 
plicQs  cuique    congruis,    torquentur   974.  Discrimen  ioler  impium  et  iniqaun, 

Bingula  corpons  membra,  1641.  Ibi  Inimicumstantemvoto  persequitur,  561.  Iniquorum  locus  quis  siil  571. 
erit  fletus  et  stridor  deniium,  t^trf.  quem  cecidisse  gratulatur,  708  De  Vivunl  in  tenebriB,  et  in  nocte  mo- 
Cur  ignis  inferni  praecipuus  ardor  in  inimici  ruina,  illaesa  charitalelaetari,  riuntur  iuiqui,  788.  IniquoB  manai 
unguadivilisepulonis,  1653.  Infernus  aut  de  ejus  gloria  dolere,  qui  possi-  Dei  oon  prsvisa  rapit  ad  suppliciaoi, 
nullost-nsua  nobis  penelratur,  927.  mus,  709.  Aliud  est  im{)ium.  aiiud  789.  Oculos  iniquorum  aoeriet  p«aa, 
—  Inferni  supplicia  nec  transitoria  perpeti  inimicum,  tbid.  Quid  caven-  quosclausit  cuipa,790  Iniqui  magnii 
Bunt,  nec  phantastica,  331.  Dolor  io  dum  in  tristiiia,  vel  gaudio,  circa  ini-  et  altis  vocibus  a  pastore  isuQt  incre- 
inferno.quantu8,261.Ignisinfernilu.  mici  ruinam,  vel  gloriam,  ibid.  Ini-  pandi,  962.  Ini(|ui  omiies  qui  dicaa- 
cem  non  nabet.  sed  concremationem,  mico  mala  noo  sunt  imprecanda,  710.  turscuta  fusilia,  1105  loiqni  cooua 
332.  Quos  lenet  infernus  (oris  cru-  Inimicus  esi.  qui  nostra  tollil,  1560.  correptiooem  scuu  diaboli  ooDoaiuU. 
ciantur,inluscaBcantur,331.Damna-  Qui  hic  fiat  nosler  amicus  pro  quo  1106.  loiqui  inter  se  uniii  contini  bo- 
lorum  poenaeabflDquojudice  crimioi-   animam  ponamus,  1561.  loimicoa  ex-   nos,  1119.  Iniqui  Buperbia  faBtaoai> 


1417  INDEX  IN  LlfiROS  MORALIUH  ET  HOMIUAS  S.  GREOORU.  1418 

nes  despiciuDtf  1135.  —  Iniqiiorum,  est.  sed  prava  intentio,  305.  Intenlio    alia  ex  zelo  juttlti»,   177.  Ira  tiiie 

que  sit  spet,  112.  Iniqui  flante  Oeo»  nomioe  oculi  significatur,  357,   907,    voce,  cum  voce,  cum  YOciB  excettn, 

pereunt,  154.  Iniquorum  advertus  Ju-  r22t.  Stultua  finis  eorum  est,  qui  bo-    082  — IrtB  tedanda,  dno  modi»  177.— 

ttos   inTidia,    198.  Iniqui   effugium  num  non  bona  intentione  faciunt,  373,    Irae  Dei  potestat,  que  tit,   145.  Alia 

quaerunt,  357.  Iniquorura  potentium  416.  Intentio  faeiei  nomine  signatur,    Deut  coneedit  propitius.tlia  permittit 

proprium.    411.  Iniqui  membra  sunt  411,1202.   Intentio  laudis   buman»    iratut,  195.  Quid  tit  ira  Dei,  638.ini 

diaboli.  421,  1119,  1492.  loiquus  fu-  corrumpit  opus   bonum,  415,    1202,    Dei  sancti  restiterunt,  299.  Quomodo 

giens  arma  irruit  in  arcum,  480.  Ini-  1476.  Qui  operantes  lestem  babeant    irae  Dei  oemo  pottit  retittere,  ibid, 

quus  dicitur  quasi  gladius  in  vagina,  in  coelo,  qui  vero  in  terra.  427.  Non    Nullius  interventu  ira  divina  restria- 

48t.Iniquusfulguricomparatur,  t^td.  ad   hominibus  quaerendum  testimo-    gitur,  cum  implacabiliter  excitatiif^ 

Iniquorum  consilium,  490.  Quomodo  oium,  tbid.  Per  radium  bonae  inten-    300.  Ira  Dei,  qui  nobis  multiplicata 

iniquorum  via  arguatur,  497.  Iniquus  tionismeriiaiUustranturactionis,908.    dicatur,  329.  Iram  Dei  mereri,  quid, 

8^^^11111^^  prosperari,  et  justus  sub  Bases  animae  tunt  intentiones,  ibid.    sit,  840.    Iram  Dei  provocare,  quid, 

agello  retinetur,  500.  Quomodo  ini-  Dirigendae  sunt  intentiones  ad  spem    ibid,  Ira  Dei  misericordia  teaperata 

qui  anle  tempus   subirabantur,  505.  aetemitatis,  t^id.  Rectae   intentiooit    1181.  Irritare  Deum,  quid  tit,  1259, 

loiquinihilposthancvitamrequirunt,  praeparatio,  equi   nomine    signatur,    F.  Dei  iram. 

506.  Iniquisolis  inbiantterrenis,  ibid.  1016.  Pane  subcinericio  intentio  desi-       Iracundiae  mala,175.Iracondut  peo« 

Iniqui  semper  justorum  aflQtctionem  gnatur,  1053.  Munditiavitaesine  bona    cata  effodit,  quo  sensu,  i^.  Detcri* 

expectant,  530.  Iniqui  quotidie   ad  inlentione  frustra  custoditur,   1057.    ptio  hominis  irati,176.  Iracundi  eogi- 

supplicium   trabuntur,   et   nesciuot,  lotentiooi  Deo  placendi  humanae  lau-   tationestunt  viritae,  t6td.  Iraeundo- 

t6t£f.  Iniqui  roiaecomparati,  531.1tem  dis  se  interserti  intentio,   11G8.    lo-    rum  varii  gradut,  ilrt(<.  Iracuodoram 

stipulae,  tbid,  Iniquus  in  bac  vita  be-  omnibus  oneribut  bonis  Deo  soli  pla-    pcenae,  682. 

nedicitur,  et  in  futura  maledicitur,  cere  intenaendum,  1202.  Actio  in  ra-       Irasci,  quid    tit.   68  6.  Qui   Den 

t^td.Iniquuscarnis,  nonanimaecuram  dice   intentionis   inspicienda,    1224.    iratcatur,  667.  F.  Ira  Dei. 

gerit,  535.  Iniquorum  corda  sunt  ca-  Saepe  dum  aliis  intendimus,  alia  ne-       Ire  ad  Deum,  quid  sit,  790. 

verna  diaboli,  555.  Iniqui    bonorum  pligimus,  12'25.  Semen  bonam  signat       Iris  arcus  est  ccelestis,  1247.  Irit 

opera,  quomodo  persequantur.   650.  inientionem,    1330.    Recta    intentio    testis  est  judicii  facti  et  faciendi.ifrid. 

Iniqui  bonorum  aflQictiones  irrident,  bonis  operibus  praeluceat,  1372.  La-    Aqua  et  ignis,cur  in  iride  appareaot, 

657.  Quomodo  iniqui  longe   fugiunt  teniem  inteotionem  Deus  disccrnit,    ibid.  Arcut  nomine  Spiritut  tanctiit 

ad  Ecclesia,  658.  Iniquorum  semitae  1413.  Compages  nostrae  cogitationes   designatur,  ibid,  V.  Arcus. 

fluctibus  comparantur, 660.  Qui  pedes  sunt,  medullae  sunt  intentiones,  ibid.       Irrisio  duplez,  360.  Irrisio  prodett, 

Ecclesiae  ioiqui  subvertaot,  t^td.  Ini»  Qui  non  recia  intentione  bona  agunt,    ubi  no  nestculpae  meritum,  iotd.Sim* 

qui  subito  de  Tita  tolluntur,  787.  Di-  non   Deo,   sed   sibi  serviunt,   1415.    plicium  irrisores,  qui  siot,  d6'2.Qu»- 

yina  severitas  eo  acrius  iniquum  pu-  Non  quanium,  sed  ex  quanto  in  ejus   aam  a  tanctit  dicuntur  ironice,et  per 

nit,  quodiutiuspertulit,  789.  Iniquus  sacrificio  offeratur,  perpendit  Domi-    irrisionem,  486. 

conteritur  dupliciter,  799.  Omnes  ini-  nus,  1451.  Sic  opus  fiat  in  pubIico,ut       Isaac  dicitur  risut,  336.  Quid  tigni* 

quirecte  dicunturcaIumniatores,8il.  intentio  maneat  in  occulio.  1472.         ficel,t6id.Docet  not  palieniiamltaac, 
Quare  Deus  permittat  iniquos  nerse-       Iniercessores  pro  aliit  videri  recti    860.  Mysterium  caligantit  Itaac,  fliio 

yerarein  malis,  827.  Iniquus  duplex  non  ambiunt,  357.  suo  Jacob  beoedieentit  ignoto,  1154, 

ett,  840.  Iniqui  sunt  uuibrae  diaboli,       interrogare  Dei,  quid  sit,  298.  Tri-    1176,  1214.  Isaac  egrettut  in  affro  ad 

1080.  Iniqui  sub  specie  boni  multa  bus  modis  Deus  nos  interrogat,  898.    meditandum,  quid  flgnret,  1160.Gon- 

mala  commitunt,  1102.    F.  Impius,  Qui  Deum  interrogemus,  1145.  Quid   cupiscens  Isaac   yesci  de  venatione 

MaluB.  tit  Dei  responsio,  tbid,  Esau^quid  signet,1213.  Itaac  praBten- 

Iniiiis    tentationum    resislendum,       Intueri  non  decet  quod  non  licet    tem  oescieoB,eidemque  yeotura  pr»' 

115.   loitium  suum  nemo  cogoovit,  coocupisci,  679.  diceos,  quid  prsB8ignet,l2l4,1469.  |U 

nec  exitum.  933.  Inveniorespervertoramdogmatum,    dum  ligna  Isaac  portat  immoiandm, 

Injuriam  tacendo  fugere  gloriotiut  torrenies  dicuntur,  6^.  1218.  Duotfllios  babuit,  auonim  aittr 

est,    quam    respondendo   superare,       Invidorum  poena,  58,  179.  Invidiae   electus,  alter  fuit  reprooatus,  1638. 

1509.  Quid  conira  objiciat  superbia,  mala,  178.  lovidus  eo  cui  iovidet,  se   Itaacputeotfodieot,aoAilopbyIittiir- 

ibid,  minorem  testatur,tMd.In  invidia  ser-   batur^  509.  Isaac  puteot  fodere,  quid 

Injustus  ex  laude  sua  polluitur,707.  pens  antiquus  totum  virus  suuin  con-   tit,t6td.,  1021.  Itaac  morum  timplid- 

Innocentes  ovibus,  camelis  vitiosi  cutiiac  vomit,  129.  Invidi  descriptio,    tas,  1338. 

Gentiles   signanlur,  23.   Innoceniet  ibid,    Invidia    minuitur   et   necatur       Isaias  Dei  ma^nitudinem  conteoi- 

hic  saepe  pereunt,  154.  Poenae  inno-  amore   aeternorum,   180.  Invidorum    plaius,sibi  ipsi  vileteit,l242.Qui  glo- 

centiumsunt  desideriajustorum,  307.  tenebrae  et  anxia  malitia,  198.  Hy-    riam  Cbristi  viderit,  1248. 

Nemo  se  innocentem  cerio  scit,  304.  pocrita  invidendo  dolorem  concipit,       Isboset  dicitur  yir  confusiooit,  34. 

Deus  de  ioooceotum  poeois  ridet,  eo-  derogaodo  ioiquitatem  parit.  416.  Im-       Israel  Geotium  populum  detignni, 

rum  lacrymit  deleciatus,  307.  Quo-  perfectorum  est  gioriae  perversorum   61.  Reliquiae  fliiorum  Jtreel,  io  fine 

modo  ioooceotes  cootra    hypocritas  invidere,  431.  Invidia  nasci  solet  ex   talvae  fieot,  292,  613,  865.  Itraelilat 

tucceodaotur,  431.  Innocens,  in  quo  superbia,578.Ubi  bona  voluntas  men-   offerreDeoquflDabominaoturifigjptiiy 

differat  a  justo,  i&id.  lonocentisaffli-  tem  ceperit,   invidia   ditcedit,  1452.    quid  tit,  361.  Isreel  contra  BenjaoiiB 

Gti  poena  transit   ad  gloriam,  494.  Invidorum  natura,  924.  Invidiae,  quae   bis  in  certamioe    prosrratut,   tertio 

Nemo  iooocens  in  hac  vita,  543.  Qui-  sint  filiae,  1035.  Invidiae,  quales  tenta-   convaluit,  449.  Israeliticus   populBi 

dam  dum  aeiate  crescunt,  ad  innocen-  tiones,  1U36.  ollm  dono  propbetise  infu8U8,propb*- 

tia   decrescunt,  692.   Ad  innocentia       Inyisibilia  rebus  visibilibus  prae-    tiam  perdidit,  309.  Israeliiae  manna 

recedere,   quid  sit,  559.  Innocentia  stantiora  sunt,  489.  abborrentet,cibanaifigypti  desidera- 

non  tempore  defenditur,  sed  ralione,       Ira  saepe  jungitur  inchoatae  justiiiae   bant,  655.  Ab  iBgyptiis  vasa  aufenint 

813.   A   tuperbis   solent  innocentes  costrae,  35.  Irae  motus  in  anima  varii,    Israelitae^quorumconcupisoentifltoon* 

accusari,   817.  Innocentia  perovem  175.  Gradus  quatuor.  quibus  ad  irani   descenditur,  913.  Israeiitae  tacrificiit 

tignificatur,  870, 1155, 1159.  Innocen-  sumus  affecti,   176.  Qui  differant  ira,   carnalibus,  quati  paonit  infantiae  ob- 

tiae   ornamentum,  innocentia,   1158.  rachaet  fatue,  682.  Numino  rubiginis   voIuti,9l4.Beneficia  israeltticae  geoti 

Innocentiae  exemplar  Abel  est,  1338.  ira  signatur,  1113.  ira  in  correptione   ante  et  post  terrse  promittionis  in- 

Inspiraiio.  Ad  inspirationes  Dei  se-  deponcnda,848.PraBcones  irae  sequen-   gressum,  coliata,  920,  9il.  Israelitai 

cretas  eiiam  justorum  corda  caligant,  tis,sunt  terrores  quos  cernimus,1439.    oliin  liberati  a  laieritio  opere,  luce 

956.  Quid  sit  Deum  io  oebula  vocem  Ira  sacerdutis  debet  esse  moderata,    veritatis  repulsa  ad  lateres  redierunt, 
levare,  957.  1501.Diaboli  artes  quibus  ad  irum  et   921.  Israelitae  jugatit  bobus  sigoati^ 

losiitores,  qui  dicaotur,  581.  impaiieotiam  oos  acceodat,  16l5.ira,    1 159,1 1t>0.israeiiiicus  populusdicitur 

lotellectus.  cur  yocetur  dies,  26.  quid  io  irato  homioe  agat,  128.  175.    domus  Domioi,  IjlO.  Israeliiicus  po- 
Dooum  iotellectus  non  sufflcit  sine    Irae,quauta  culpa,et  quot  mala,  ibid,    pulus  primum  in  iBgypto.  secundum 

tapientia,    1381.    Intelligentia    Dei,  Ira  contemplationem  impedit,176  Irae   sacrificium  obtulit  in  eremo,  1399. 
quid  sit,  370.  Intelligentia  data  est    silentio  repressae,  effectus  quam  per-   Israeiitico  populo,  cur   promittatnr 

Siuasi    pecunia  mutuo  accepla,  cum    niciosi,  176.  Iraeex  viriute  proceuen-    terre  promittionit,  1591. 

OBnore  reddenda,  701,  1464.  intelli-  tis,  effectus  boni ;  ex  vitio,  effecius  luiiaB  caiamiiatet,  quflD  in  cotlo 
fentiam  sanctorum  aquila  significat,  mali,  177.  Cavendum  ne  ira  menti  ex  signa  praece8«eiint,  1436.  Italia  deto- 
039.  Intentio  purganda  in  bonit  ope-  zelo  commotae  dominetur,  178.  Ire  iatio  per  Langobardot,  i6id. 
ribus,  33,  1224,  1449,  148z.  Diabolus  rationi  tubjectayirtutifamulatur,i6td.  Itinera  Bccieti»  dittipare.qnid  tit, 
intentionem  yitiare  conatur,  bonum  IraD  filiae.quae  tint,  1035.  Irae  tentatio*  660.  In  itinere  doroiire,  quid  tit,  103. 
operantit,  34.  Quandoque  actio  reota   net,  1036.  —  Ira  alia  ex  impatientia,  Iter  atpemin  «ieoli%  Otv^v^^^^VV^ 

Pateol.  LXXVI.  >^ 


J4rt                       iNttEX  FN  LIBROS  MOBALIUM  ET  HOMIUAS  1  GREGORll.  14*0 

Ejosinterhumaoaslaudesetobtrectft-  euUis  Dei  judiciit,  etiam  neteient, 

^  tiones  mens  inflexa,  1255.  Joanoet  snbderetnr,  1049.  QnaDtnm  fn  Dei  6t 

Jacere  Gbristi,  quid  sit^  60.  Jacere  erai  lacema  ardens  et  lucens,  VlSk.  sui  cognitione,  Job  per  flageHa  profl»- 

in  terra,  quid,  72f.  Liberae  locutionis  exempium  dedit,  cerit,  1145.  Jobbineet  inde  palmaa 

Jacob  iram  fratris  homiliUte  edo-  1339,  1455.  Qui  ruerit  plusquam  pro-  tenuit.1388.  Job  io  pnMperisaaocciia, 

muil,  1  n.  Cur uno  pedeclaudicaverit,  pbela,  1445,  1455.  Quem  verbo  dixlt,  fuitinierrogatua  adversis.t^u/.Flagel* 

134,  1325.  Jacob  nomines  spintales  digito  ostendit,  1445.  Utrum  in  car-  lis  Dei  eihominum  verbis  ad  despe- 

designat,  147.  Jacob  a  patre  eliam  cere  clausus  de  Christo  dubitaverit«  rationem  pulsua,  pristinis  virtutibos 

nolentc,  jussu  Dei  benedictus,  371,  1452.  Quid  aChristo  quaesiverit  per  animum  ad  speni  reformat,  1389.  — 

1213.  Jacob  suo  czemplo  docet  nos  discipulos  suos,  1453.  Joannes  appel-  Job  terram  nus  inbabitare,  quid  til, 
Titam  laboriosam,  860.  1338.  Jacob  latur  Angelutj455.Joanni8  consian-  21,  29.  Job  flliidivites  erant,  et  con- 
fuit  figura  Cbrisli,  988.  Jacob  pro-  tia  nobis  imitanda,1454.Ve8litut  eius  cordes,  20  Filii  Job  erant  perfecti  in 
phetat  de  duobus  filiis  Joseph,  1177.  e  piiis  camclorum  coiiteziis,1454.  Di-  opere  et  sermone,  ?l.  Job  solHciCodo 
Lucta  Jacob  cum  angelo,quid  ftignet.  gnitatem  tervat  in  nomine.  quam  ez-  circaflliorum  8QoronmandltraD,fM<f. 
1325.  Jucob  Geniilem  populum,  sicut  plet  in  operalione,  1455.  Joannit  con-  Job  virtus  eretcit  in  Ceniatiooibos,73, 
Esau  Judaicum  tignificat,  12l3.Jacob  fetsio  bumilis,  1456.  Nulli  subest  fal-  801.  1388.  Job  ceioitodo  in  doctrioa 
▼estibus  frairis  indutus.  quid  signet,  titati,  ihid,  Joannet  Elias  erat  in  spi-  morum,  152  Job  temponlia  regeodo» 

1214.  Ex  duodecim  flliis  Jacob,  unus  ritu,  non  in  persona,  1437.  Quo  sensu  aeiernaprfledicaTit,i&u/Mfob  booatuOy 
venditut,  ahi  fuere  vendiiores,  1638.  Joanne8voxfueritRedemptoris,i6id.,  cur  memoraverit,  11,  6^2,623,695, 

Jaclantiae  vitium  non  cadit  in  san-  1517.  Quid  Joannes  clamaverit.1458,  1257.  Quatuor  grados  Tirtotom  beali 

ctos,  11.  Bonasua  dum  ostentat  homo  1517.  Joannem  a  praedicanda  veritate  Job^  153.  Percossio  Job  noo  VTtiom 

vanus.maligniB  spiriiibus  prodit,282.  non  deterret  Judseorum  iDvidia,l458.  teri^ir,  sedmeritum  anxit,  303  Qoan- 

Mens  por  jactaniiam  prodila,  flcusvo-  Joannes  non  spiritu,  sed  aqua  bapti-  tis  virtutibus  polleref,  S 12.  Qui  dizerit 

catur  decoriicata,  283.  Insulsa  plus  zat,f5fd.llaptizando  Joannes  praecur-  Job  omniasuaadioferoum  descenso- 

justo  sibi  arrogantium  jactantia.  744.  sor  Christi  factus  esi,  imitatione  sa-  ra,  435.  Quantflereverentjae  foerit  Job 

Jaclantia  virtutis  est  eversio  salutis,  cramenti,t6td.,15l7.Quo  sensu  Joan-  apud  auditoressuos,  635.  Job  Tirtnlet 

797.  nesneget  se  dignum,qui  Christisolvat  et  divitiaB,1388.  Aoctoritis  regimiois, 

JaculaDei  in  lumine  ire,  quid  sit,  calceamenium, 1459, 1518.  QuidJoan*  quanta  fuerit,  689.  Job  eran^ e/icara 

957,  1211.  Jacula  Domini  sunt  verba  nes  praedicaverit,  1517,  1519. Joannis  seculus    pcrfectiooem,   fubstanliam 

8anctorum,U>td.JaculapraBvisaminus  bumilitas,1518.  Christusaestimabatur  suam  mente  reiiqoii;,  19.  Job  octaro 

feriunt,  lGi2.  a  Judaeis,  quod  inlerrogaiUB  negavit,  die  sacrificans,  sacriflciom  Resorree- 

Jaspis  quem  Dominus  posuitEccle-  1518.  Non  de  sua  Joannes,  ted  de  tionitcolebat,20.  Sanctutjoberaltoli 

siae  propugnacula,quid  significet,579.  sponsi  voce  gaudebat,  xbtd.  CurJoan-  Deo  sibique  cogoitos.  74.  Job  erat  fo- 

Jechonias  figura fuit Chri8ti,la[>idis  ne8,non  sponsus^sed amicussitsponsi,  ris  rebut  vacuuSy  intrintecut  Deo  ple- 

angularit.  902.  tbid.  Qui  Chritlo  crescente  fuerit  im-  nus,  79.  Per  flagella  Job  notus  estsibi 

Jejunium  quadraget  male,  unde,  minutus,   1518.  Laudalur  Joannes  a  et  nobis,  1388.  Opera  booa  beati  Job 

1490.  Jcjunium  verum,  quodnam  sit,  vili  indumenio,  1655.  recensentur,  3l2.  Ejus  virtutum  epi- 

1495.  Jejuniumsanctincare,  quid  sit,       Joannes  Evangelista  dicitur  fuisse  tome,  729,  891,  1398.  Fldes  beali  Job 

ibid,  ille  adoiescens,   qui  rejecta  sindone  deCbristoincamato,4ft7.~Job|josp(- 

Jercmias  audita  Dei  voce,  verba  nudus  prolugit,  458.  Cur  sub  aquilae  ialitas,man8uetudo,miserioordraerga 

se  non  habere  eonfusus  est,  i24C.  nomine  designatur,  1039,  1200.  Seip-  pauperet»  10.  Liberalitat  erga  Deum 

Jericho,  quid  significet,  1440.  sum  transivitJoannes^Verbumviden-  etproiimum,19.Jobimmobili8  ioDef 

Jeroboham  feciialiareidoliB  in  Be-  do  in  sinu  Patris,  1202  Joannes  suc-  et  prozimi  charitate,  inter  flagella 

tbel, '^38.  Manus  Jeroboham  in  virum  cendit  cor  nostrom,  scribendo  igne  ezstitit,  50.  Co^ovit  quid  Deo,  qoid 

Dei  extonia,  aruit,  ibid,  Vir  Dei  ad  charilaiis,  1339.  Joannes  prsecurrena  deberet  et  proiimo,  90.  Job  inimlcot 

Jeroboham  missus,  236.  ad  sepulcrum  cum  Petro,Synagogam  dilezit,  312.  Job  benignus  fait  et  mi- 

Jerusalem,    quid  significet,   1161,  figurat,1531.Joannes  post  Petrum  in-  sericoniergaomiies.  f£i^.  Cur  Job  ae 

1238.  1271,  1311,  1409.  Quid  sit  quod  trans  in  monumentum,  quid  signet,  patrea  pauperum  dizerit,  einon  pi- 

Chrislus  scdendo,  asinam  Jerusalem  1532.  Qui  martyr  ezstiierit,  lbl6.  trbnum,  b26.  Paoperes  multos  in  soa 

ducat  1161,  1352.  Jerosolymaeobses-       Job  interpretaiurdolens,  15,21,55,  conversaUooe  babebat^  691.  Hisera- 

sio  etdestructio,  abEzechiele  praedi-  533,  731.  Job  propheiavitChristi  pas-  tionem  ab  otero  munere  Cooditoris 

cta,  1300  Ingres8us  Christi  in  Jeru-  sionem  non8olumloquendo,8edetiam  accepit,  tbid,  Ab  eodem  accepit  esse, 

talem,  quid  nioralitersignificet,1352.  paliendo,  14,  15,  21,   l8l,  533,  7:H,  et  pium  esse,  t6id.  Citius  ezaodimr 

Desiructio  Jerusalem  a  Chrisio  pra;-  818.  Jobsignificat  electos,dolente8de  Job  pro  se  oran6,qoiaetpro  soisorat 

nuntiaia,  1644.  VetusCivitastunditus  priesentibus,adaeternafe8tinanles,28,  adversariiSy  1152  —  Job  flagellatot 

eversa,  et  nova  alio   loco  aedificaia,  319,  403,  731.  Job  figura  Cbristi,  55,  agere gratias  Deo  didicit,  fO.  Job non 

i6itf.  (.aecitatem  hujus  Civitatis  ruina  56,  454,  717,  1148.  Job  surgens  ei  peccavit  in  suis  querimooiis,  uC  vide- 

sibi  imminente  ezsuliantis,  Cbristus  vestemscinJens^thristum  adumbrat,  tur  imperitis,    10,   45/.  852,    1147. 

deploravit,  Uj45.11uju8  ruina  civitutis  60.  Tonso  capite  in  terram  Job  ruii,  Miris  roodis  patientia  Job  probata,l2. 

mazime  ex  Sacerdoium  culpa  pro-  figura  Cbri8ti,Judaico  populorejecto,  *Job  percussos  apatbiameiexcettum 

cessit,  1C46.  Quid  perdesiructionem  ad  Genie8descendentiSy6l.Job  figura  dolorit  caute  Titavit,  50.  Flagellatut 

Jerusalem  momliter   sit  intelligpn-  populi  eiecii,   cujut  est  membrum,  Job  perpatientiam  ftctutettomnibot 

dum,  t^id.  Quotidie  Christus  plangit  224,241,417,  454.  Job  passiones  Cbri-  in  ezemplum,  74,  729.  In  corporeJob 

eos,quine8Ciunt  cur  plangantur,f6id.  sii  et  Ecclesiae  sua  passione  significa-  nihil  vacat  a  pcena,  ut  io  animaejus 

Je8us8ignificatsalutare,1180,  1246,  vit,  533.  995.  Greges  et  armenta  Job  nihilvacetagioria,  70.goaoumorti- 

1312, 1402,  1423,  1527, 1563.  Quid  sii  duplicata,  quid  significent,  1159.  Job  flcatiocarnis.  cujus  saniemletia  rade- 

Jesum  transire.  quid  siare,  605.Je8U8  figura  conjugatorum  in  Ecclesia,  23,  bat,  ibid.  PaiientisB  clypeum  opponit 

per   peccati   similitudinem.  induius  l344.JobGeniilis  vitaconfundit  vitam  venieniibutundiquespicoiistenutio- 

tordidis  vestibusapparuit,  659.  Vete-  Christianorum,  legem  Dei  prsevari-  num.  ^.  Job  ez  impatieoua  male- 

res  Patres  in  Jesu  venturo  mire  dele.  cantium,9.  Muitae  virtutes  Jub  recen-  dictum  non  protulit,  105.  Job  prste- 

ctati,  torporis  ar^uunt  Christianos,  in  sentur.  lO.Ordo  lentalionum  Job,  11.  ritacernenset  futura,anbelatad»icr 


unicus  substantive,  ibid.  Qui  sint  qui    les,  17,  074.  Multiiudo  prolis  animum   ibid  ,  818.  Job  suum  percussoreo  be- 


Sn  domo  Jesu,  Jesum  non  quseraut,  rius  ad  avuriiiam  non  inchnavit,  19.  nedicit,  219.  Verba  ejus  spiritali  ia- 

1563.               ...         .  Viriutesejusceualbletaecertalurire-  iellectU8untgravlday2l6.Jobbumanif 

Jezabcl  Antichristi  operihus  adba?-  feruniur,  ibid,  Opes  magnas  Job  ha-  pressu8languoribuset»rumnis,aiiw- 

tit,  923.  Viiani  Jezabelreprobaactio-  buit,  nec  eas  aiuavit,  tbtd.  Perseve-  ricordiam  Dei  gemenB  pooiulat,  2t9. 

oe  Thyaiirae  quidam  secuii  sunt,  t^td.  rantia  ejus  in  bonis  agendis,  21.  £t  in  Jobpatientia  adediflcatiooemprcdi- 

Jounnes  Baptista.  cur  toi  et  lum  in  malis  ferendis,  75.  Prophetia;  spiritu  cancla,  460.  Job  flageilia  sibi  oieria 

digna  pas8U8,77.£jus  commendaiio  in  pollebal,  378,  818.  Domesiicorum  sa-  non  augeri,  sed  vitia  aMlimavtt  res^ 

multit.  t&zd.Ejusdecollaiio.431.  Pro  luti  invigi  abat,6l6.Jobluzuriam  non  cari,  1U44.  Quantum  per  flageltaifl 

Chrisio,  quomodo  occubuit  924^1339.  Bolum  operis,  ted  etiam  mentis  refre-  Dei  et  sui cognitione  profecerit,  Uli* 

Quare  mel  et  locustas  edere  diciiur,  navit,  679,  187.  Miraomnium  in  Job  Ifalos,  interquotTlxit.patieoterCiii^ 

*?1     ^*^""^?,  "°°   *"**»  '^'®»  *^^^»  consentio  virtutum,  697.  Qui  Deus  1638.— Job,curvestimeotaMaiodit, 

1 154.  Novit  Cbrittum  praesentem,  et  Yirtutes  Jobpieincrepando,depret8e-  et  tensocapite  io  terroin  eoir^t.  W. 

Ue  illoquaedam  fOturaoon  novit,il76.  rit,  1044.  Job  Juste  correpius,  ot  oc-  Job  in  senneoibaB  ouio  lBtorligiH> 


iUi                        INDEX  IN  LIBROS  MORAUUM  ET  HOMIUAS  S.  GREGOBII.  44tS 

non  deliquit,  44»  79.  Job  nctc  injutU  valenl,  sed  in  Job  male  intorquentar,  quee  ab  amicis  Job  bene  ge8t»8aiii| 

dixit,  nec  justa  reticuit,  80.  817.  Cur  150,  18?,  337,  433,  469,  784.818.  830,  male  gerenda  ab  haeretiris  signanturv 

inter  gemitus  Bdoravit,  50.  Cursaniem  844,  852.  Dura  in  Job  Elipbaz  verba,  95.Amici  Job  contraeum  iasurgentei, 

testa  radfbat,  76.  Gur  jacebat  in  ster-  155  Jobab  amicis  lacessitus  verbis,  peccant,  149.Amici  Job  multa  bonaei 

quilinio, i^id.  GavitJobne  cogiiando,  recta  respondit,  ?lt.  Amici  Job  ex  priedicani,  152.  Job  amicis  suis  tria 

loquendo  agendo  peccaret,  146.  Quan-  ejus  in  Oeum  fiducia,  pudore  suffusi,  respondil,   236.  In  tribus  amicoram 

tus  fuerit  Job.  quem  laudat  eliam  is  234.  Dura  Baldad  in  Job  verba,  446.  Job  numinibus,  tres  in  baBreijcis  per- 

qui  crimen  ei  ingerere  conatur,  152.  Amici  Job  debt^bant  seipsos  deflere,  ditionum  casus  exprimunlur,  732.  — 

Job  vires  sua8Deoadscribil,non  sibi,  nonamicum  afflictum  duriuKincrepa-  Jub  a  Deo  at^ictus,  a  murmuratione 

223.  Bona  peritura  pia  desperatione  re,  448.  blrror  eorum  qui  quoslibet  a  orisetcordiH  abstinuit,  52.  Deus,  qui 

deseruit,88terna  expetiit,264.  Perous-  DeoafflictOB,  puiaot  ab  eo  damnatos,  afflixerit  Job  frustra.  et   non  frustra, 

sus  est,  ui  meritum  augeretur,   non  449,  469,  485,   496.  Quid   significent  74.  429,  450,  516.  729,782,  8i\,  1019. 

vitium  tergerctur,  ;^03,730. —  Job  non  tuuri  etarieies  proamiois  »lob  mactali,  Deus  Job  amicum  doloribus  usque  ad 

per  jaciantiam  pristina  in  malis  bona  733.  1151.  Heiiu  recie  sentiens  et  su-  sterquilinium  afQixit,  sicui  Joanoeni 

memorat,  11,  1257.  Bona  sua  operaex  perbe  ioquens  reprob.Uur,  897.    Dei  propbetam  suum  capite  plei  ti  voluit, 

humilitate  profert,405.  Ejus  ergaper-  judicium  de  Job  et  amicis  ejus,  1146.  77.  Job  plagis  tactus,  graiiasegit.211. 

secuiores  humilitas,  241.  Humilitas  Cur  ille  absolvatur,  illi  vero  condem-  Se  ut  hosiem  a  Deo  percussum,  Job 

Job,quanta  fueht,  10,688.  692.  Quid  nentur,  ihid,  Deus  amicos   Job   per  judicavit.  454.  Job  a  Deo  fl  tgeliis  in- 

Jobconsiderabatin  te8ia,76.  Accepto  justiiiam  redarguii.  et  \)er  misericor-  terrogaius,  8'j8.  An  Job  jusio  Dei  jii» 

proptietiad   dono   non  iniumuit,  378.  diam  convertit,  1148.  Septem  8acrifi<  dicio   fuerit  afflictus,  450.  Cur  Deue 

Job  etiam  se  laudantis  humilitas,  384,  cia,  qu8B  jubentur  offerre.  quid  signi-  bealum  Jub  se  frustra  afllixisse  teste* 

516,  1257.  Sibi  iniquitatem,  Deo  au-  ficent.  1151.  Ordoveniae  amicis  Job  a  tur,  ibid,  Job  inter  flaKella  se  Deo 

ten  tribuit  suam  purgationem,  384,  Deo  concess»,  1152.   Job  iacessitus  displicuisse  credit,486.  Quare  Jobfla- 

429.  Qui  dixeritnon  aequo  judiciosea  verbis  amicorum   derogantibus,   ad  gellari  permissus  sit,  516,  1049.  Job 

Deo  afDictum,   450.  Job  ex  flagellis  conscientiam  recurric,l255.FaIsi8  pul-  pro  gratia  flagellatus  est,  745.  Jobia 

factus  humilior,  Deodisplicuissetan-  sussermonibusin  teira,incQ8lote8tem  oulla  culpa  a  Deo  discrepavit,  I048. 

tum  timebat,  486.  Job  nec  babitis  re*  quaesivit,  ibid.  —  Job  medius  inler  Quare  sit  a  Domino  verbis  correplua, 

bu8  elatus,  nec  amistia  anxios,  495,  Deum  et  diabolum  in  ipso  confligen-  ibid,  Cur  Job  a  Deo  bumiliatus»  13^8. 

668,  67I.Mira  in  Job  bumilitatis  et  tes,  11,  44.  Ordo  tentandi  Job  a  dia-  -^obdupliciarecipiens^quidfigureC, 

poieniiaeconsensio,  689.Jobfatetur8e  boio  servatus,  11,  49,77,  104.  Tenta-  16,  1153.  Job  innocenliam  glorioatus 

accepisse  a.Deo  ut  pius  esset,  a  quo  tori  Deus  aiia  permittit,  alia  negat,  servavit  in  verbere.  74.  Dolorum  Job 

accepit  ut  esset,  691.  Humilitas  Job  46.Ca8ibu8repenttnisconstantiam  Jeb  epilogu8.89l.PriusIaudaturDei  voce, 

tanta  fuit,quanta  vix  reperitur  in  pau-  diabolus  evertere  conaiur,48.Vulnera  postea  crevit  ex  verbere,  ibid,  Qiio- 

cis,  705.  Opera  sua  bona  Deo  auctorij  ingeminat,ad  odium  Dei  diabolus  Job  modo  Deus  Job  responderit  de  turbi- 

non  sibi  tribuit,  708.  Job  in    peccati  provocat,  xbid,  Plag»  Job  subii»  et  ne,  896.  Pia  et  moderata  Dei  ad  Job 

confessiooe  bumilitas,  714.  Jobsubli-  multiplices,  49.  Quare  diabolus  filios  increpalio,  1044.  Juste  correptus  Jobt 

mior  in  confessione  peccatorum,quam  Job  in  domo  majoris  oppressit,  t6td.  ut  occultisDeijudicii8,eiiam  nescieoa 

in  operationibus   virtutum,  t^td.  Ad  Jobsuperbum  bostem  bumilitate  per-  subiieretur,  1049.QuaniumJobex  fla- 

suas  virtutes  enarrandasnec  superbia,  cussit,  crudelem  paiieolia  stravit,  52.  gellaliooe  profecerit.   i  1 45.    An  Job 

nec  impatieotia  motus,  717.  Job  maxi-  Jobacrioravulnera  bosti  inflixit,quam  post  flagella  pcccaverit,  i6id.  Job  poet 


mus,  quii  8olo  Deo  minor.  892.  Job    sustinuit.  ibid  Joh  tentatus  perdidit   flagella  Cbrisium  in  fine  mundi  figu- 
li  bumiliierse  peccasse    terrena,sed  coeleslia  bona  muliiplica-   rat,  1155.  QuareDomiuus  liberos  Job 


Deo  increpanti 


confitetur,~1047.  Job  Dei  sapientiam  vit.  iM.  Invidia  diaboli  in  Job,  73.  non  duplicaverit^sicutaliam  subsun" 

contemplato,  suasibi  sapientia  viluit,  job  traditus  adversario.  in  sui  adjuto-  tiam,  1159.  Quid  per  animalia.  beato 

1242.  Quare  Job  dixerit  se  insipienter  ris  custodiaservatur,  75.  Cursatan  ju-  Job  post  flagella  reddita,  significetur, 

locuium.tl43. ^job  credidit  se pro cul-  beatur  animam  Job  servare,  76.  Miris  ibid,  Aatio  numeri  animahum  beato 

pa,  et  non  pro  gratiu  fl<igellari,  1147.  artibus  Job  stantem  diabolus  teniat  Job  redditorum,  1162.Nominafiliaruai 

—  Job  non  per  insaniuui,  sed  per  sa-  evertere.77,78.  Uxorem  ejus  concitat  Job,  quid  si;{nent,  1163.  Job  prisiino 

Itttis  siatum  fortis,222.  Jubconstantia  in  eum,78.  Diaboli  intentio  affligendo  statui  restiiuius,  rebus  etiam  atictns, 

in  substantiae  filiorumque  amissione,  beatum  Job,  320.  Job  a  Sutan  percus-  typusesi  EcclesiaB,  1166. — Libri  Job« 

19.  £i  adversus  omnes  diaboli  macbi-  sus.  percussionem  suam  Satanaa  non  quis  fuerlt  auctor,  7.   Ab  eodem  Job 

nas,  729,  730.  intuset  foris  afiligitur,  iribuit,459.  Quotvulneradiabolus  Job  scriptus  post  consummata  certamina« 

304.  Fortitudo  Job,  qui  nec  successi-  inlulit,  tot  sancto  virovictorias  contu-  i6id.Loquendigcnus  Job  paraboIicuOB 

vaadversaoiiummutationesuperatur,  iit,729.  l3iabolusamicosJobde  siogu-  et  mysticum,  557.  Liber  Job  priino 

337.  Quanius  io  Job  divitiarum  ctm-  lis  locis  in  eum  commuvit,  730.  Job  arabice  scriptus,665.  Coilatio  locoruai 

temptus  eluceat,  366.  Job  infractus,  illataabebemotb  flagella  1074— Job  Joh  ei  isaias.  1042. 

quijaiiiissis  caeteris,  Deum  non  amise-  intus  venenaconsilii  admovit  diabolus  Jobab  fuisse  Job  creditur  a  quibua- 

rat,  494.  Job  Dei  judicium,  quaotum  per  uxorem,  12.  Muliere  ceu  scala  in  dam.  7. 

timeat,303.  —  Jobuperibusmisericor-  cor   Job,    trustra  conatur    diabolus  Jonas  frustra  conatur  reluctari  Deo 

dias  incubuit,  619,    625    Liberalilas  ascendere,78  Diaboluslinguammovit  mittenti  se  Ninivem,  195.  Mira  Dei 

Job  veraciier  pauperibus  dantis  ad  uxoris  Job,  t^td.  Uxor  Job  ipsi  insul-  erga  Jonam  providentia,  t6i<<. 

eorum  voium.  691.  Non  solum  ex  mu-  tat,  88,  1388.  Uxor  Job  figura  est  car-  Jonathas.curmortis  senteatiaiD  me- 

nere,  sed  etiam  ex  dandi  ceieritate,  oalium  in  Bcclesia.  88,  181,  731.  Job  ruerit,  983. 

Job  est  pensanda  iiberalitas,  ibid.  —  muiierem  sibi  subjectam.  et  non  prsB-  Jordaois  oomine,  quid  significetur» 

Jobmaledictioneaintelligiadlitteram  posiUm  attendit,  78.  Uxor  Job  malo-  1082,1083,1557. 

sine  absurdiute  nequeunt,  101.  Nec  rumelalione.succumbeniium  figuram  Joaeph  patriarcba,  r^ecto  palliofu- 

David.nec  JeremiaB  imprecationesad  tenuit,  89.  UxorJob  eum  ad  maledi-  giens.  quidsignificet,  62.  Bjushistoria 

Utteram  suBt  accipiendaB,  103.  Male-  cendum  provocanB,quid  8ignificet,98,  describitur,  194,  1414.  £x  qua  patet 

dictio  Job  non  est  ex  m>iitia  deiin-  731.  —  Amici  Job  inducunt  eum  ad  Dei  renitentes  consiliis,  vel  invitos 

quentis,  sed  ex  rectitudine  judicis,  desperationem,  11.  Ignoraniia  magis  eisdem  fam u lari,  il^id.  Josepb  docel 

106.  Maledicit  diei   mutabilitatis,  ex  quammalitiaexcesserunt,  12,13.  Hde-  uosconiiQentiam,  860,  974,  1338  Qua 

intuitu  SBterniUtis,  t6i(i.  —  Job  uxor  reticorum  suntfigurae,  15,90.271,379,  arte    luxuriam    vicerit,   934.   Docet 

significat  male  suadentes  per  elatio-  403,  731,  1148.  Nominum  eorum  in-  Joseph,  inter  rigorem  nimium  et  rcH 

nem  roentis,  89.  £t  carnalem  cogiu-  terpretationes,  15.  Per  amicos  suos  missiorem  mi8ericordiam,mediam  di- 

tionem  fiuaB  mentem  lacessii,  98.Car-  tenutur   beaius  Job,  80.  Amicorum  scretionem,  1414.  £x  cbaritate  saevit 

naiium  in  £ccle8ia,qui  diabolumadju-  Job  recU  intentio  iodiscretione  fusca-  in  fratres.  1415.  Sui)  speeie  irae  lale- 

yant,  figura  est  uxor  Job,  181. — Job  tur,  81.  Amici  Job  ut  eum  afOictum  bat  misericordia,  t^id. 

amici  septem  diebusac  noctibus  cum  suspenderent,   prius  moerendo   ejus  Joseph  matrem  suam  Dominus  ha- 

ipso  sederuoi,an  coniinuis,incertum,  luctui  concordare  8tudueruQt,81.Ami-  bcre  sponsum  vuluil,  qui  ad  ejus  nu- 

82.  Recto  studio  Job  consolandum  ci  Job  pius  quam    necesse  fuerat  io  puas    non    pervenit,    1557.  Joseph 

adierunt,  sed  ioquendo  rectitudinem  consolatione  doiuerunt,82.  Amici  Job  custos  fuit  integerrims  virginitatii 

deseruerunt,83.  AmicorumJobinten-  in  locuttone  peccaverunt,qui  prius  ta-  Mariae,  i&id. 

tio  pia,  sed  locutio  iocauu.  148,  273,  citurniiate  meruerunt,  tMd.,83.  Loca  Josue  docet  noB  constantiam,  850. 

406,  446.  Quid  fuitipsis  agendum^  ut  ainicorumjobcongruunthaereticorum  £tsppm  in  dubiis  rebus,  1339. 

piam  implerent  intentionem«148.  Qua  aciibus,  91.  Quid  sit,quod  amici  Job,  Jovinianus  virginiutem  damaabal, 

ratione  Deus  arguat,  et  Paulus  com-  septem  diebus  cum  eo  in  pulvere  se-  618.                                     ,       • 

mendetsenientia8amicorumjob,150,  dere   perhibentur,  93.  Cum  Job   in  JabilaBUS  annus  requiem  plenariam 

4C6,  Seoteotiai  iBtorum  io  pluribus  terra  sedere,  quid  sit,  ibUL  Per  ea  signat^  lly  \.Vi&x  "^^-  ^^^^  >»^^ 


14S3  INDEX  m  UBROS  MORALIUM  ET  HOMILIAS  S.  GREGORIL  im 

inpleDtur,  cam  Toxsonat.quod  sermo  gelu  obdaruerunt  contm  Deum,  878.  tur  praBdicatio  ETanffalii  a  8ynagon 

DOD  explicat.  285.  Jubilaiio,  quid  sit,  Judet  quasi  ez  miBericordi»  diyinn  ad  Gentes  tranaferenda,  t90.  Lox  do* 

764,9lO.Cur  bomiDea  deceat  jubilatio,  utero,  propter  obdurationem  ejecti,  fuit  Synafcoge,  predicatoribtts  expal- 

noD  angeloa,  t^id.Carannua  Jubiinut  942  ObduraiioJud8eorumpr»nuntiatat  tis,  291.  Qui  Kcciesia  anperBjDagia- 

iDitilutuft,  1150.  1268.  Jud»orum  cordia  auriiia  in  na-  gam  intellexerit.  375    A  aaecrdotibas 

Judas  proditoriB  pcBnitentia  damna-  livitate  Domini.  1468.  JiidaBorum  ob-  et  levitis  pro  alieao  Chriatus  faitlia- 

bilif,  370.  Pejutde peccaio  poenituit,  duratio  terribilis  113,378,659,955.  bilua.  454.  CbrislaAiodoaiOBaa,quaai 

quam  peocaTii,37l.  Comparatio  Juda  Ctiristus  se  abscondit  a  Jud8BiK,ex  sua  peregrinua  exstiiit,  455.  Cbrisiam  ex- 

et  Latronif,  bunc  pie  Deun  statuitin  prvdicalione  deterioribus,  1509.  Ju«  borruit  spoasa8ynago^^tbid.8yna- 

ine,  illum  juste  confregit,  797.  Qui  dfleorumduritiammulii,  quidamnant,  goga  diciiur  lapia  calig mia,  el  umbra 

anccubupritJudasseYitiaBAnticbristi,  imitantur  Cbristiani,  ibtd.  ~  Judsei  mortis,  576  Synagoga  relieta,  genli- 

9t3.  Judas  graWuB   nocuit  Domino  gentibussubditi.quiaDeosubdirenue'  bus  colligendia  Eoelesia  studnic,  581. 

?aam  si  non  fuisset  de  ejus  familia,  runt,  291.  Ob  rejVctum  ETangelium  a  Synagoga  qui  a  Cbrisfo  coocassa.920. 

614.  Romanis  deleli  sunt.   290.  —  Jud»i  8ynagogastrulbioni8imilis,alasbabea8 

Jodsam  Deus  dedit  Cbristo  et  ab-  stulii  sunt,  et  baereticorum  maledi-  humi  repit,  10I3.  Quoa  genait  cariM 

stuliiy  62.  Jud»a  venientem  Redem-  ctioniobnoxiiobCbristirepul8am.l82.  apostolo8deseniit,Cbristi  graiiaTlTi- 

ptorem  non  agnovit,  113.  Nec  Cbrisii  Horum  Judsorom  fllii  sunt  omnesper-  flcandoB,  ibid, 8ynagog«  in  ftUos  pro' 

Tenientis,  nec  EoclesisB  nascentis  Ij-  fldi,  tbid.  QuiCbristum  Tenturum  cre-  prios  crudeli,tas1014«  Hic  amTiensob- 

eem  Tldit,  <M.  JudBs  per  Ausirum  diderunt,  prsBsentem  negarunt,  375,  sequium  se  prsatare  Deo  credidit, 

signatur,  886.  Et  per  portam,   1397.  377,454,  457,  115i,  1468.  JudsBi  pro-  1014.  Synagoga   prias  oootra  DeoB 

JodM  in  adTentn  Cbristi  in  qualuor  pterinfiaelitatemde8pecti,375.ChriBlus  clam,  postea  palara  ereeu,  Orid,  Qiii 

regnadiTisa,1516.Jodiea  in  fine  mundi  quasi  peregrinus  in  oculis  JudaBorum  Synagoga  derideat  equiicm  et  asoen- 

conTertetur,  1532.  exstitit,  455.  Chrislus  a  senro  suo,  id  soremeju8,1015.6ynafogam  adAqai- 

JudBorumprKdicatoresdicunturbo-  ett  popolo  Judaico  contemptus,  tMd.  ionem  stetisse,  Bcclesiam  ail  austnni 

,Tes,  Jugo  legis  pressi,  25.  JudsBi  litte-  Cbristo  a  miraculis  quiescenii  JudsBi  Tergere,  quid  sit,  t312.  In  Synagoga 

'rm  tanium  legis  adbsBrentes,  cameli8  deiraxerunt,456.Abominali8untCbri-  fuerunt  quatoor  ordioes  regcntiao, 

similes,  59.  JudsBi  Chrisii  fratres,  noti  stum  legis  doctores,  457.  JudsBi  io  1407.  Synagoga  Redempiorea  perso- 

et  propinqui,  454.  Sacerdoies  Judseo-  Cbristam  anxietate  crudelitatis  insa-  cuta,  ad  perfldis  torporem  proropit, 

ramdieuntorinqoilinidomusDei.tlMd.  nierunt,  877.  Superbia  malitiosa  tu-  ^u/.  Synagoga  Utleralem  legis  obser> 

JodaieoBpopaluslapiscaliginisdicitur,  mueruntJudsBi,sicutdracone8Tentum  Tationem  tenendo,  ejus  spiriialem  in- 

570.  Jodaicus  populus  umbra  monis  irabenteB,   940.   JudsBi  despexerunt  tellectum  perdidit,  144%.  Bynagoga 

fuit,  tbtd.  Jadvi  inTii,  quare  dicantur,  laborem,  id  «tl  bumaniiatem  Domini,  per  Joannem  signaia,  adnonamentam 

578. Judaei  dicnnturonagri  et  dracones  il06.Obc8Bcati  usquead  iicrsecutionis  prior  Tenit,  scMi  non  intraTit,  1531. 

in  rupibu8,940.Judaicum  regnum,  cur  rabiem,  eruperunt  in  Cbristum  JudsBi,  Yidit  linteamina,  id  est  S.  Scriptura 

?[uassati  calami  nomine  designetur,  1187.  8uam  eis  Cbrisius  manitestat  sacramenta,  sedperfidemresurreeticH 

079.  Cur  genimina  Tiperarum  Judvi  divinitaiem,  1508.  KxChristiprsedica-  nis  non  iniraTit,  tbtd.  JndsBis  ooBoa 

dicaniur^  1519.  —  Jua»i  tenebras  in  tione  JudsBi  faciideieriores,  1509.Kilii  locumnon  replfjniibuSfGentilesintr^- 

die  passi  snnt,  196.  JudtBi  Cbristum  Abrahwob  perfidiam  esse  desierunt,  runt,  1623.  JudsBicoHiKaniar  ex  tjcis 

porum  hominem  credentes,diviniiati8  i520.Quem  JudteiKaudebantocciBum,  et  plateis,  ibiu.  Judasi  in  fine  moBdi 

^osnotitia  priTati8uni.62,377.  JudsBi  dolent  mortujm,  15'<;9.Quibusariibu8  convertentur,  103,  li53,  1294,1532. 

in  Chrislo,  qui  est  poria,  conleruniur,  usi  sunt  JudtBi,  ut  Chrisium  interfice-  Gum  muneribas  Tenient  adorare  Do- 

183.  Judei,  ^ui  fideles  per  morlem  rent,  877.Chrisium  ob  miracuia  per-  mioum,  1158.  Cbristns  ad  Judvos,  e 

soo  capiti  Cbristo  jungendos.inTilicu-  secuti  sunt,  878.  Ob  ejus  humiliiatem  quibus  exiTit,  in  fine  mundiestreTer- 

rarunt,  195.  JudsBi  lucem  EvaDgelii,  ipsi  credere  noliierunt,  1106.  Judieo-  surus,  62,  103,  1154,    1291.  JodsBi  a 

ejectis  apoacolis,  a  se  repulerunt,  290,  rum  superbia  Christi  incarnationem  contumeliisinChriBtumaliquaodoces- 

291,  967.  PropbetisB  dono,  quo  abusi  despicere  maluil,  quam  sequi,  378.  sabunt,  197.  JodaBa  ad  fideai  esi  rero- 

sont,  Judei  priTati»  309.  Judaeorum  JuddBi  in  ore  tenebani  legem,  sed  le-  canda,  201,  659,  8Si,  9:0,  1153.  Tor- 

obcmcatio  eraa  Cbristum  bumana  pa-  gis  persequebantur    auctorem,   579.  ris  erotos  de  igne,  coaTeraionem  in- 

ttentem,  et  divioa  oslendeniem,  377.  Judasi   post  lot  beneficia  a  Deo  sibi  dicai  Jodeorom  qoandoque  futaram, 

Jodmorum  corda  dicnntur  antrum  be-  coilata,  illius  mortem  procuraTerunt,  660.  Quoromdam  corda  JodmoraB« 

sli»,  id  Bit  diaboli,  876.  De  scientife  921.  JudsBorum  perfidia  et  reprobatio,  amoris  sui  sBpiraiione  Deos  liqoefa- 

so»  gloria  csBcati,  921.  IntelligentitB  310.  JudtBis  reprobatis,  Gentiles  sine  cit,  878.  GonTersio  Judaeoram  in  fioe 

lomen  persuperbiamamiserunt,  1014.  BuismeritiBeliguntur,  547, 8o5.  Judsei  mundi  prsBnuntiata,  1154.  Bt  figorata 

Judmi  desuacecilategloriantur,290.  sacriseloquiisspoliantur,  567.  Aurum  per  Esau  ex  agro  tarde  redeanteint 

Excecali  aunt  Judmi,  ouia   Teritati  quofulgebantJudaBi,  perfidisBtenebris  1215.  Quanta  BoclesiaB  ex  eonim  coa- 

credere  noluerunt  921.  tt  quia  lilte*  ob8curatum,580.  Judmi  Terba  vitsB  re-  Tersione  consoiatio  futara,  1155,1158. 

ra  adbeseront,  955.  Judsei  nube  ma-  cipere  noluerunt,  in  pnedtcatores  eius  Qu»  conTersi  Gbrislo  debeanc  Jodmi 

gnainToluiietobc8BcatiChristorepul-  ssBviendo,  581.  JudfeisGentilesinnde  offerre»   1155.  JudtBi  coorefsi  Aoci- 

so,  1187.  Jndmorum  obcsBcalio  Chn-  subrogati,    659,  942,  9t3,   967.  Cur  christi  tempore,  graTespaiieniarpor- 

stum,  quem  omniaconfiieniur,  negan-  nemo  discutiat.  805,  854  De  JudsBo-  secutiones,  1295.  Tum  a  saVsQotuilH» 

tium,  1468.  Quod  nasciturus  Christus.  rum  reprobatione  apostoli  et  alii  fide-  biis,  cum  ab  alienigenis,  tbid,  — >  Jo* 

el  ubi,  JodsBi  prtBsciverant ;  sibi  ad  lestimuerunt,887.  LliteraBservientes,  daicuspopulusesiaiiasDomioiai^jor, 

testimonium  damnationis^nobisad  ad-  adhsBrere  Deo  per  chariutem  nolue-  56,  59.  Pieba  Judaica a PharissBis  oor- 

jatorium  eredulitatis,  t^td.  Isaaccali-  runt.  921.  Cogniiionem  legis  amise-  ruptiB  perversa,  59.  HopulM  Jodaieas 

gaali  similes  Judei,  tbid.  JudtBi  ob  runt,  quod  credere  Teritati  renuerint,  de  suientia  legis  gloriatnr«  95.  Jadai- 

snperbiam,   errore   perfidiaB  caBcati,  tM.8uperba  legtBobservatio  JudsBO-  cum  populum  rapuit  anUqooa  bostis, 

1518.QuiChri8tu8judeisscutumcor-  rum  reprobata,  ibid,  Judaei  ex  filiis  183.  JudtBi  gentium  aocietatem  ne« 

dis  laborem  suum  dederit,  1532.  — >  AbrahaB.perobstlnationem  tapidesfa*  dedignaturi,praMlicaotor,  217.  QoaM 

Jad»i  in  carnalibus  sacrificiis  spirita-  cii,  943.  JudsBa  erroris  sui  laqueo  ca-  sit  populi  Judaioi  impielaa,  308.  Deos 

lem  intelligentlam  respuunt,  95.  In  pta,  pro  Cbrisio  exspectai  Anticbri-  JudtBorum  modnia.acdeiade  maBitio> 

CbristiadTentufidemsequinoluerunt,  sium,  1016.  Vento  inrbiniB  diaboIuB  nea,  qui  dissipaTerit,  978.  ioaaia  rsia- 

103.  Cbrislum  quem  Teniurum  pne-  Judaaos  concusBit  Domino  incarnato,  ctantem  Cbristua  deprecatoa  eat  aar- 

dixerant  praaentem  negaTerunt,  375.  1187.  Ab  igne  quo  arserunl  JudtBilux  Tum,  neo  exauditus,  455.  Cur  popolas 

Pauci  ez  Jud»is  a  Gbristo  cooTersi  Geniibusaffulsii,  1188.  8aBTierunt  Ju-  Judaicu8dioaturserTas»tMrf.I^pttloB, 

sant,   455.  Apostolis  prsBdieantibus  dtBi  primum  in  Dominum.  deinde  in  stuttomm  nomine  sigDificotoav  tneie 

restiteroot  Jodei,    290,    578,   1268.  apostolos,<bt(i.Jud«Borumobperfidiam  duliutem  legis  pentoruiD  aecaioa  eil« 

Quomodo  cor  principum  Judasorum  reprobatio  prsBsignatur,  1516.  Judseo-  456,  457.  Dicltur  lapis  ealigiiiia  et  om- 

slt  immutatum,  377.  JudsBi  buo  au-  rumimpoonitentiaobsuperbiam,  15*20.  bra  mortis,  576.  Qui  claodaa  dieaiar 

ctori  sobesse  noloerunt,    ideo   di-  PerfidiaJudBoruoiCbristuminBepul-  populus  Judaicus,  625.  InTidil  fenci- 

spersi  gentibus    subditi   sunt,    291.  cro  cuBtodieniium,  figurata  in  Phili-  bubEvangelii  predicalionem,etMem. 

TantograTiorJodsBoramcasas,  quao-  8t«iB  8am8onem  in  Gaza  cuBlodienti-  886.Popuiu8JudaicuBoooBparat«rfcla 

10  ploribus  ornabantur  gratiis,  579.  bus,    529.— Judmorum  8ynagoga  est  et  glaciei,  942.  CorTi  Dooiioe,  iMs 

iBTidiam  sacerdotumoontraCbriaium  domus  OTersa,  concussis  quaiuor  an-  Judaica  significatur,  970.  Vioa  Geili» 

significat  ignis  OTes  et  pueros  Job  golis,  60,  290.  8cissa  est  Cbristi  re-  lium  cooTersione  ohm  raaipiaoet,  sC 

conBumens,58.Deditilli8  Deusscutum  stis,  td  est  8Tnagoga,  aliis  ex  ea  cre-  de  sua  stultitia  erubesoet,  97 1.  Rbi- 

eordisobstinationem,  1106.  JudflBi  la*  dentibus,   aliis  non,  60.  Ex  Judea  nocerotisautunicomisoomine,  Jadn* 

pidibiis  comparantur  ob  InBensibilita-  CbristuB  paucos  abjectos  et  humiles  cus  popolos  iotelligendQS,  I0t9-  "" 

km,  P^« /lidMruiii  oorda  inTidi»  e\e^l»\m9iaa«xmiii,9^Q.  Prwiici-  locttsiarum  nonlge,t0i7.  SeltM  f 


i4S5                        INDEX  m  LIBROS  MORALIUM  ET  HOMIUAS  S.  GREGORII.  I4M 

dam  dedit,  et  in  terram  cecidit,  ibid*  po8sunt,qai  ponderecorniptionis  pre-  debant  in  portit,617.  Qui  sintcontem- 

Rnbo  ardente  signiflcatur  idem  popu-  muntur,  301.  ifiquitas  judicii  divini,  ptibile8,an  judicandum  constituendo, 

)u8,  1227.  Spiriiu  propheiiae  plenu»  et  304,  855.  Dei  labia  8unt  eju8  judicia,  ft2<i.  In  judiciis  non  8imu«  prsnpitea, 

e®cu8,  taaaobenediceniiJacobaimilis  339.  JudiciaDeioccultanon  inrenien-  628.  —  Judicium  Dei  extremum  ae* 

ille  poputua,  U69.  Judaicum  populum  do  invenit  tiomo,  339,  953.  Oei  judi-  cure   exApectant  bypf)critaB,   fidenlet 

Simon  PbarisaBua  signiflcat,  1595  Ob-  cium  praevenit  homo  aeipsum  discu-  bominum  judicio,  112.  Dei  judicium 

cnlum  CbriBto  non  dedit,  cui  ex  timo-  tiens,  115,  792.  Dei  judicia  occulta,  praevenit  juatua  seipBum  discutiens, 

re,  non  ex  amore,  aeryivit,  1596.  Di-  ^uaedam  tenebrae  sunt,  116.805  Deus  115«  792.  Deus  in  judicio  non  puniet 

yes  epulo  typus  populi  Judaici,  1652.  justojudiciodecipientemsinitinpejora  quod  anie  poenitentiacorrectum  inve- 

Qui  Moysi  non  credidit,  nec  Ghristo  ruere,  et  deceptum  novit,  sinendo  ut  nerit,  115,  116.   Ro^ndus  Deus  ne 

credidit  a  mortuis  resurgenti.  1654.  cadat  in  mala  quae  nescit,  373.  Deus  mala  nostra  in  judicio  nobis  objtcian- 

Judex  est  Deus  et  lestis  peccato-  in  occultis  suis  judiciis  omnia  videt,  tur,  119.  Judicii  dies  est  portaRegni, 

rum   304.  Apod  misericordem  judi-  necvidetur,377.0cculti8Dei  judiciis,  t85.Tunc  non  valebiteripi,  qui  renuit 

ce'm  non  sine  venia  culpa  relinquilur.  alii  cadunt,  alii  resurgunt,  f5id.,797,  bic  corripi,  ibid.  Quantus  pavor  ini- 

343.  Qui  judices  cum  summo  judica  805,  9  )2.  SeveritaB  divini  judicii  in  quorum  judicio  Dei  appropinquanie, 

futuri  sint,  363.  Judex  supremus  ante  puniendis  etiam  cogititionibus  maliSj  225,  1436.  Cum  suis  manipulis  in  ju- 

judicium  placari  potest  precibus,  in  388.  Judicium  Dei  comparatur  arcui  dicium  veniunt  jusii,  TSO.  Reprobo- 

judicio  non  poteat,  468.  Judex  nnnc  aereo,  480.  Occulta  Dei  judicia,  sed  rum  trepidatio  in  judicio,  234.  Tunc 

peccaniesconsideratet  ex8pectat,484.  non   curiosius  scrutanda,  493,   855,  videbii  reprobos  Cbristus  ad  ferien- 

Justuajudextransfert  sein  personam  1049,  1447.  Justi  nunquam  securi  a  dum,  quos  hic  non  vidit  ad  miseran* 

5^0X1^1,622.  Justi  jodicis  officium,  districtione  Dei  et  intima  et  futura,  dum.256.  Deu8  nonco?noscet  inj'udi* 

nd,  Yenturum  judicem  sempercogi-  520.  Cogiutiones  minutissimae,  et  te-  cio,  qui  eum  bic  8preverint.257, 109S. 

tant  justi,  689.  Judex  in  proferenda  nuissima  verba  in  judicio  Dei  discu-  Expoenispraeseniibusgrayiorisjudicii 

sententia   praeceps  esae  non   debet,  tientur,  682.  Sancii  apud  bumana  ju-  dmore  homo  concutitur,  269.  Quanta 

628.  Gbristus  cum  Judex  apparuerit,  dicia  injuste  gravari  patiuntur,  ut  in  etundereproborumtunceritconfusio, 

et  speciosus  justis,  et  injuslis  erit  ter-  divinojudiciomitio8examinentur,694.  286.  Judicii  extremi,quania  severitas, 

ribilis,  l23f.  Judex  internus  potius  Nemo  judicio  Dei,  qui  nihil  oblivisci-  302.  Maxime  in  eos  quos  Dei  patientia 

consideratmentero,  quam  verlMi.  1565.  tur  aut  ignorat,  abscondtlur,  790.  Ad  diu  loleravit,f&td.  Christus  lampas  hic 

Jodicis  plura  babenti  ampliora  tri-  judiciom  Dei  provocare  mali,  inslar  contempta,  in  die  novissimo  cornsca- 

boentis  flequius,  1465.  Judes  operum  8anctorum,quidam  non  meluunt,312.  bit,  364.  Curnuncnon  ardet  ad  ye- 

et  cordium  lestis,  1478.  AdventuB  ju-  Judicia  Oei  nec  scrutanda,  nec  repre-  niam.  tunc  ardebit  ad  poenam,  365. 

dicis«quidadmirationi8.  quiddulcedi-  hendenda,  855.  Ea  laudant  angeli  et  Solius  estdiscutere  peccata  sinecom- 

nis.  quid  habeat  amariiudinis,  ibxd.  doctores,  at  ea  non  cognoscunt,  ibid.  passione,  qui  ex  naturae  suae  omnipo- 

Judici  pulsanti  nonyoltaperire,  quem  Occultorum  Dei  judiciorum  exempla  tentia  ignorat  peccare,380.  Justus  hic 

meminit  se  conlempsisBe,  1482.  Quts  in  paryulis.sine  baptismo^vel  postba-  se  examinat  et  punit,  ut  injudicabilis 

judicem  iaetus sustineat.i^id  Judexin  piismum  morienlibus.ibid.  Inconver-  flit.  386.  Qui  ad  judicium  extremum 

formaservi  omnibuB  apparebit,  14-^3.  aione  impiorum  occulta  Dei  judicia  propinquantes  piae  mentes  se  praepa- 

Cbristum  non  yidebitomnis  caro,  nisi  metuenda.  887,  1447.  Judiciorum  Dei  rent,  428.  Ex  judicio  extremo  orgen- 

indiejudicii,1519.  Pondu8Con8iderat  nubila  mentis  noBtraeradiisimpervia,  tur  iniqui  ad  i»oenitenliam,  468,  514. 

in  retributione,  et  vires  pensat   in  931,  954.   Judicium  Oei  significaiur  Quanto  terroreex  asaiduaejus  consi- 

pondere»    1530    Judex  ne   timeatur  nominibus  circuli  et  falcis,  1089.  Pu-  derationeaffici  debeamuf,  469.  In  Jti- 

yenturuB,  nunc  est  timenduB,1558.  Si  giendi  via  undique  deeat,  quia  ille  ju-  dicio  extremo  iniqui  juBtos  et  injustof 

tanta  cura  timeturjudicium  pulveris  dicat,  qui  ubique  est,  tMd.  Alia  sunt  experientur  accusatores.   483.  Tunc 

hominis,  quanta  formidine  praBviden-  Dei,  alia  bominum  Judicia,  1147.  Di-  mala  intus  latentia  reyelabuntur,464. 

dum  judicium  majeBtaliB,  1558.  Eodi-  8triciaOei,ponentis  peccatori  oflendi-  Peccatayel  uiinima  in  judicio  damnt- 

Btrictior  veniet  ChristuB  in  Judicium,  culum,  judicia,  1289.  Invitos  Deus  ali-  buntur,  ibid.  Terribilis  Judicii  Dei  de- 

quo  majorem  ante  patientiam  praero-  quandotrabit,yiolente80ccultoJudicio  gcriptio,  556,  1099,  155H.  Tanto  major 

Saverit,  1575.  Ne  punire  peccatores  ropellit,  1316.  Dei  consilia  super  ho-  tunceritseveritas^quanto  major  nune 

ebeat.  rogari  yultetipse^uijudicat,  mines  terribilia,  1448.  i£quita8  et  se-  est  miBericordia,  563.  Judicii  diyint 

1593.  ChriBtus  Judex  venire  differt,  yeritas  Judiciorum  Dei ,  256,  1656.  turbo.  qua  non  putat  hora,  opprimet 

quia  non  yult  invenire  ouob  puniat,  Nullasine  occultoDei  Judiciohomini-  impium,  569.  ProboB  et  malos  Ignis 

1633.  Judicem  misericordem  hiccum  busfiunt,  393.  Occulta  Dei  judiciaab  dividet  in  iudicio  extremo,  176.  Gur 

lacrymis  adire  debemus,  1611.  Judex  Ecclesiae  praelatis  non  cognoscuniur,  extremum  judicium  nomtne  arcuB  Bi- 

interiora  et  exteriora  Judicabit,  1630.  425.  Judiciu  Dei,  quomodo  incompre-  gnificetur,  633.  Extremi  judicii  aigna 

Judez  districtuB  dum  sustinet,  debe-  henBibilia,  854,  900.  Mira  Dei  judicia  praevia.  696,  1476.  Sanciis  extremum 

mu8  cogitare  quid  nobia  Bit  futurum,  In  reprobatione  et  electione,  796,  931.  judiciumforroidantibus.quanto  magta 

1649.  Quomodo  divina  Judicia  intendantur  metuere  debent  injusti.  696.  Christus 

Judicare  de  IntemiB  yetitnm  ,  21.  super  unam  animam,  unam  urbem,  qui  nunc  est  conditor  libri.  tunc  erit 

offerre,724. 
ir,qoodtnnc 

humanae    mentia   aliena   judicandi ,  8imiiitudine8,855.  Tanudebemus  ju-  publico  demonsirabiiur.  796.  Qoinara 

184.  DeuB  duoboB  modis  bominem  Ju-  dicia  Dei  humiliute  veoerari,  quanu  in  extremo  Judicio  non  Judicandi,  aed 

dical,3l9.Chri8tu8quodidiefactamor-  obscuriute  nequeunt  oonapici,  ibid.  judices  sini  fuiuri    837,   841,  1190. 

Ulium  Judicai,  373.  Quisquis  in  flne  Diyini  Judicii  occolU  mensura  est,  Quidsit  sanctoBintbronissederecuiB 

Judican  formidat,  hicquantum  poteat  912.  Divina  Judicia  cum  nesciuntur,  Christo,  838.  A  timore  extremi  Jodicit 

Beipsom  Judicet.  386  QuiBepriuBnon  non  sunt  discutienda,  1046.  Judieia  incipitconverBio  peccatoria,  868.Con- 

judicat,  quid  in  aliia  rectum  judicet  Dei  abyBSi  dicuntnr,  1 132.  Judicia  Dei  sideratiooe  extremi  Jodicii  cor  pecca- 

ignorat,  448.  Sancti  de  iactis  Dei  pie  profunda  cogiure,  et  alaa  deponcre,  toria  metn  coocutitur,i6id.  Inordinati 

Jodicant,  514.  Biajudicare,  quid  aity  1242.  Judicia  doo  DeuB  ex  uns  re-  motua  animi,  divinorum  Judicionim 

»72.   Dtu%  JuBte  Judicat .  non  acci-  exhibuit,  1656. — Judieii  humani  re-  memoria  oomprimuntur,  929.  Jndi- 

piens  peraonam,  787.  Judicari  coram  otitudo,  unde  pendeat,  254.  Quid  sit  cium  extremum,  quod  Justua  prBBto- 

l)eo,  et  a  Deo,  quid  8it,  792.  Judican-  coram  iJeo  Judicium  ponere,  514.  Ju-  latur  et  deBlderat,  peccator  perliorre- 

doruB  ordineBdno,  835.  Neroo  bene  dicianoBtracoremBnpremoJudlcesunt  Bcii,  1020.  De  imminenu  Jndieii  ex- 

Jndicat  quod  ignorat,  855.  DebemuB  ponderanda,&40.  JoBtoruro  judiciom,  tremi  die  Bancti  Gregorii  aententia, 

BOB  Jodicare,  antequam  alioa  Judice-  curdiadeiDadieatur,622.0rdoJudicii,  lOM.  Judiciumad  ignem  yoeari.^ttid 

muB^  1205.  Qui  aliter  sua  et  quae  pro-  qoo  bob  ipsoB  in  bac  viu  debemus  fe-  sit,  1084.  ParadomuB  Domini,qui  00- 

ximi  Bontjudieat,  ponduaet  pondus  rire,  792.  CooBcientia  aoouBat,  ratio  medainr  igne,  tM.  Post  Judiciam  ae- 

babet,iM.Qaid8itpro  Oeojudicare,  jadicat,timor  ligat,doloreraciat,79S.  quetur   univerBiUtis    pulchriiado  , 

380.  Hoc  Judiciom  quod  mali  decllnant,  1094.  Publicatio  sententiae  damnatio- 

JudiciaDeitimenda,83.JndiciaDei  juati  aemper  exeroent,  quam  ntiliier  nia  aeum»  in  diabolum  et  reproboav 

de  boniB  et  malia  in  bac  viu,  abysBua  Bubeamu8.793.QuiUbet  in  judicio  buo  1099.  Palearum  a  graniB^extremiyea- 

roulu,  137.   145.339,  348,  493,551,  c»co8e8t,304.  DUpuUre  ad  Judicium  titabro  Judicii  aetema  Beparatio,  1 120. 

797,901,  931,  943,  953,  1315.  Quale  pertinet,  379.  Judieia  hnmana,  quam  Judicium  extremnm  dicitnr  ventua 

fit  diyinum  de  ae  Judicium,  quiaque  falaa,  511.  Judicia  noetra  praecipiuu  turbinis.  1189.  Curab  Aquiloneyenire 

IfBorat,  144.  Judicia  Dei,  quam  me-  eaae  non  debent,  628.  Jndicinm  apud  dicatur,  i6td.  Dicitorctiam  nnbes,ob 

tiMBda.  145,  148,261.  265,  298,  373,  te  viri  boni  quotidie  exeroent,  792.  cmciuUacalinnem^iMd  Qttiigaisi»- 

1242.  De  JttdicUa  Dei  dispuurt  dob  -«Jttdieatttn  eaoiu  aeiiioret  dim  ae*  rolyeiif  appeUetor,  tNd.  In  mnmo 


14M                        INDEX  IN  UBROS  MORALIUM  ET  HOMILIAS  S.  GREGORII.  1480 

inprosperitateturbantur,  138.Ju8tiin  bene  utuntnr,  quas  hnbent,  divitiis;  divinide6eipsisjudloii,i44.LicrTmat 

baeTilamagi8prospera,quainadyersa  Iniqui.  male.361.  Justi  et  iniquicon-  saepesequitur  gaudiumcontemplatio- 

formidant,139.CurjuftliaRsidueflagella  corditer  de  poiestate  Dei  scntiunt,  sed  nis,  ibid,  Luctu  anima  paacilur,  ad  su- 

Satiantur,  147.  Dum  justi  praesentes  non  concorditer  vivunt,  368.  Justi  et  perna  gaudia  flendo  subievata,  tbid., 

olent  poenas,  pavent  futuras,  214.  injusli  in  adversis,  quanium  disient,  i279.  Lacrymie  mundant,  si  profluant 

Bonl  flagellis  acjudicii  terrore  confi-  383.Ju8toruinetiniquorum  verbasnepe  cum  humiliuie.  ibid,  Quae  lacrymse 

guntur,  217.  Justi  pauperis  oppressi  simifia,  scd  cor  dissimile,  405.  Deus  gjnt  infruciuosaB,  314,  1202.  Qua  ra- 

ac  stulii  propterDeum,  qualis  sit  ani-  qui  malis  tcmporalia  hona  conccdit,  lioneDeusnosdimiiiitadplangendnai 

mus,  235.  JustUB  ab  exierioribus  ad  justi»  oeirrna  non  denejiat,  431.  Jn-  dolorem  nostrum.33l.  Flammam  sug- 

cor  redil,  nec  ibi   requieni  invenit,  Piorumgaudiuminfraipsos;  sed  supra  gestionum  diaboii  exstinguant  lacry- 

261.  Jusiorum  oua;  sii  affeclio  circa  ipsos,  iniquorum.  439,  470.  Falsa  rc-  mtB^    1116.  Lacrymae  oralioni    sunt 

bona    tcrrena,  287.  Jusii  ignoraniis  proborumdiflajrellisbonorum.judicia.  viciimaBoblationi8no»tr»,l202.Quanta 

Bropterquidflaj?elletur.anxiPtas,320.  449    Vide   Flagella.  Jusli   bona  sua  nit  lacrymarumpoeDitentisenecessitas 

»ura  hic  patiiur  justus.  sed  bene  ei  possident,  non  ab  eis    possideniur;  et  uiiliias,  ri3i,  ali»  ex   limore,  ex 

erit  in  extremis,  355.  Justus  Deum  sccus.  iniqui.  490.  Elccti  praevident,  amore  aliaefundunlur,  1428.  Lacryma- 

etiam  in  adversis  laudat,  383.  Firmis  nc  peccent ;  iniquorum,  posl  casum,  njoi    couipunclione    nihii    quaeralur 

mentibut  nulla  adversarenenteadve-  oculos  poena  frustra  aperit,  492.  Ini-  transiiorium,t5ut.  PerfletuaadaBterna 

nlunt,  423.  Justi  injuste  afiflicti,  a  Deo  qtiorum  fundamentum  in  terrenis.  ju-  gaudia  duciiuur,  1443.  Mena  amoris 

magis  respiciuntur.  837.  Justi  contra  storum  in  coeleBtibus  est,  506.  Justi  de  ardorecruciala^suislacrymispascilur, 

lmpugnante8fortitcrmuniti,202.Justi  iniquorum  peccatisnunciabescunt,de  157^,  Lacrymis  pedes  iJomioi  rigare, 

afDiciionemputaatrequiem,2]9.  Justi  corum   interitu  quandoque  laelaturi.  quid  signiiicet,  1596. 

biijus  Tiiae  gaudia  plene  despiciunt,  607.  Inlqui  ex  jusiorum  prospcritale  Lactis  nomine,  quid   signiflcetur» 

23H.  Jostiin  adversispatientes.  inpro-  turbantur,  530.  Justi  si  delinquanl.  ab  ^070.  Quisintlacte  nilidiores,  i^. 

speris  timidi.2H7.  Justinec  praesentia  improbis  non  sunt  corripiendi,  5)0.  Lactucas  agresiessigniflcaot  amari- 

Donacurant, necfuturamalametuunt,  Justi  ex  radico  humilitatisloquuntur,  tudinem  pGDniienliae,  1534. 

ibid.  JustiB  exercitium   virluiis  est,  iniqui  secus,  778.  Peccator  mortalita-  Lacus  aliquando  dicitur  infernus. 

sola  exterius  adversa  tolerare,  30.{.  tissuaeobliTiscitor;  secus,justu8,783.  331 


Lamina  plumbi  Judaaa  detignatur, 

460. 


Justi  in  proBperis  et  adversisstabiles,    salutem,  nec  exaudiuntur.t6t:i.  Unde    tis  creator  est,  403.  Jusli  de  maiorum 

'" '  '  n  Isetantur,  507.  Privata 

luni  telicilati  et  perpeluae 

.-.«..-...         .  ,  .    ,    .        .   .  .  r — r ,  1387.  iUagendaldBlitia, 

squanimiter  uafzella  divina  tolerant.    Jusiusintaciem.  iniustuaretrocadere,    ui  sequeolisjudiciiamaritudonoa  re- 

1099.  Animae  justorum.  quasi  aurum    cur  dicatur,  1251.  Deus  terribilis  ini-    cedai  a  meiuoria   1647. 

per  ignem  probantur,  516.  Ytde  Fla-    quis^blandusestjustis,  1527.  Propter-       LagunculaBmus\umooncontincnte8, 

gella,  Adversitas.  Prosperitas,  San-    ea  columnaignis  per  noctem,et  nubis    quid  significeni,  741. 

cti,  etc.  —  Jusii  peccata  sua  semper    perdiemapparebatpopuloIsrael,i6id.       LumeDti  sine'  buinilitale  non  pro- 

considerant,  97.  Jusii    peccata   sua    ^Juslianteascensiunein  Doniini.ubi    Buni.  314.  LamentaUumilitatissignao- 

semper  detestantur  in  contessione,    post  mortem  erant,  127,  668.  Jusius    tur  per  aquasnivis.  tOid.  Lamenutio- 

258.  JustiminimosdefectuBinseplan-    hic  despectus.  in  tuiura  vita  potesiate    ^  'spGeoiteniiamindicanipeccatorum, 

{^unt,38?.Sijustinonlabanturiiioj>ere,    magna  fulgebit.  363.  Jamabbinc  foris    i-^q^. 
abuntur  in  cogitali(ine,385.  Coraa  ju-   cadrns  justus,  intus  innovatur,  355.       La'mise,    quid  sint  mystioe     619, 
8torum8aepecogitatione8polIuunt,521.    JustisuamorieuberesinnobisfructuB    fio7.       '  j        »  > 

Juaiisinepeccaioesseomninononpos-    gii^nunt,  395.  Justorum  interiiuscum 
8unt. 56t.Ju8torumlupsus,quamipsi8    laititia  est.  7'<6.  Solis  justit»  pnemia 

otile8,1092  Ju8ti,pceni8qua8SU8iim*ni,  regni  coelestis  debentur,  1524.  Mors  '"LampasconKmptaiuBtusappellatur. 
emendantur,  214.  CulpiB  suis  justus  justorum  bonisestinadjutorium.1614.  3g>  liem  Chrisius  ;i>64  QuiusigniH-* 
parcere  ncBcit,  ut  Decs  parcai,  383.    Vxae  bancii.  centlumpudes  ex  ore  Aniicnrisu  pro- 

fxde  Peccalum,  Culpa.  -  Justus  fla-  Juveneg  in  sacra  Scriptura,  quinam  cedente».  1 1 10.  Umpadibus  ei  carbo- 
gellan,  cur  Deus  permittat.  10,  77,  appellentur.  618.  Vigor  juvenum  de-  nibus  comparaniur  viri  sancii.  1208. 
148.  Justos  duobus  modis  tentai  dia-  acribitur,  1438.  Juventus  hora  sexta  Lampades  sunt,  qui  ardent  ei  lucent, 
bolus    77.  Justi  aliquando  delenti.r,    signaiur,  1511.  Und.  Qui  1  sillauipades  oroare,  147 .s. 

154.  Quae  sit  desperaiio  justi,  264.  Ju-  ,  Lauipudes  fatuarum  virginum  exsUn- 

stus  de  divinae  misencordiae  largitate  ^  «yi  quidgii  i^, 

nondesperat,  tbi(/.  Juslo  saepegraiia       Laban  typus  fuit  diaboli  exactori.*,       w  r   '1      *  «  r  : 

8ubtrahitur.neelevetur,323.Curju8ti    988.  Et  mundi  clectos  opprimere  co-       Laoa.  bx  lana  el  lino  veBtls  con- 
aliquando  cadere  permittantur,  328.    nanti8,tdid.  L«abanfilia,quaiudcdomo    *®**^»  quia  aignet.  ^»d. 
Gratia  non  deserit  justum,  in  gravi    patris  abstrahit,  quid   tiguret,  xbxd,       Lapidem  supponerecapiiidormicn- 
tentatione  posiium,354.QuosDeus  in    idola   Laban    avaritiam    significant,    tis,quid  sit,  163.  Lapidesaquis  exca- 
aBternum  dillgil.  aU  tempusaliquando    t6id.  vari,  quid  sit,  401.  Quid,  lapidesam- 

utiliter  relinquil,  661.  Qui  lampasju*  Labiis  non  peccarc,  quid  sit,  80.  plexari,  525.  Lapidem  calore  solutum 
8torumpa88imcontemnatur,364.  Justi  Labiis  dupliciier  delinquimus,  t^id.  in  aes  verti,  quid  signilicci,  515.  Lapit* 
in  bac  vitaa  reprobis  aflliguniur,  820.  Labia  tantum  circa  dentcsChristi  reli-  culiginis  significat  durum  pertidia  po- 
Profectusdilationisdesideriijustorum,    cta,  quid  significent,  458.  pulumJudaicum,576.Lai)is(|uandoque 

826.  Justorum  adversarios,  cur  Dcus  Laborantenixiu8  8ancti,quopropiu8  in  bono,quandoque  in  Scripturis  sa- 
prosperari  sinat,  661.  Yide  Prosperi-  ad  praemia  acceduot,  142.  Sublevatio  cris  suiyiiur  in  malo,  579.  Quid  sint 
tas.— -  Justi,  si  tot  patiantur  flagella,  laburise8tvisiolaboi-anlis,i6id.Labor  iapides  sculpti,  in  quoB  portas  Eccle- 
quae  iniquos  manent  supplicia,  U8.  itineris  levaiur  de  societate  comitis,  Biae  Dominus  posuit,  t6t(i.  Quid  signi- 
Deterioribus  saepe  displicenl  dicla,  t6id.  l^bor  hominis,  in  quo  consistat,  ficantduodecimiapide8,quo88acerd08 
vpI  facta  meliorum,  148.  Perversi  bo-  188.Labor  carnalium  gravis,  ibxd.,  et  portat  in  pectore,  899.  Lupi.<  an^ula- 
norum  vitam  duobusmodis  impetunt,  inanis,  230.  Transilorio  iabore  erui-  risLhristus.902.  Lapis  secundum  do- 
152  Josti  nulla  in  damnatos  miseri-  mur  a  dolore  perpetuo,  201.  Labor  ritiam;  quid  significel,  943.  Lapidum 
cordia  movebuntur,  203.  Juste  viven-  intuituinercedislevaiur,248.  L.aburio-  pretiosorum  genera  novem,  1072, 
tibus  cavenda  singularitas.  ihid.  Quas  sas  nocies  ducere,quidsit,t6i(<.  Labor  16U4.  Nuvem  angelorum  ordinibus 
ju»torum8itfortitudo,qufeiniquorutn,  prosseculo,  inunisex  finedignoscitur,  comparaniur,  xhidAn  medio  lapidum 
*/21.  Justorum  verLwi  injustissunt  gra-  '249.  Duroslaboies  hicsustinentjusti,  igniioruin  ainbulare.  quid  sit,  1073. 
via,270.Ju8(ibonistemporalibusutun-  scd  eos  pracmia  manent  a.^teriia,  355.  Lapid:  comparanlur  corda  impiorum, 
tur,  lisdem  fruuniur  injusti.  288.  Ju-  Labor  justorum,  ul  se  inveniani,  ei  11. 0.  Lapides  KcclesiflD  sunt  electi, 
Btorum  iabor  indicat,  quae  reprobos  inventos  fleont,  386.  Justos  iaborare  1311,  1314.  Christus  lapis  in  funda- 
poenamaneat,3.9.Justu8ab8Conditur  in  adversitate,  quid  sii.  531.  Laborea  mento  positus, ISIl.Lapidesdicuntor 
a  flagetlo  linguae  iniquos  damnantiB,  haereticorumsieriles,  536.  Impiiaspe-  animaetideies,13AJ.Lapidibu8quadri8, 
202.  Ad  correptionem  qui  discrepent,  ritate  laboris,  rnajfis  quam  quietis dul-  qui  signentur,  1405.  Lapides  quadrati 
JuBtuset iniquu8.338. IniquiBpraesens    cedine,  delectaniur,  6.5.  aicunturverbasaorfleScripturae,  1407. 

8ecuritaBlaboremparit;ju8ti8prae8en8  Labrum  aenenm,  in  quo  sacerdotes  LapidisemittentisignemcumScriptura 
labor,  8«curitatem,  356.  Quod  iniquo  lavari  debeot,  quid  Bignificet,  1500.  Bacra  comparatio,  1417.  Lapidem  aa- 
volopta8,bocpoeBaeiitjo8to,358.Ju8ti       Lacrjm»8anctorumobignonntiam    per  lapidem  ^^«.t^,  ^x^  i\\>  *^SiK\> 


1433                       tNDEX  IN  UBROS  HORAUUM  ET  ROMILIAS  S.  6RE60RU.  1434 

• 

LiberUt  a  peceato.  que  sit,  et  ubi,  I0l8,  1030.  Locusta  impin^uata  Gen-  Lucro  vits    praBsentis  examinaliir 

137.  Libertai  aancioruiu  inoppresiio-  liliijia  coelt^siis  grati»  plnffueiuiJine  sancliias  mullorum.  652. 

nibus.   ad  cGelestia  inteniorum,  2^6.  infusa,  si^fnatur.  I0l7.  Locusienomi-  Ludere  bKstia»  ai^ri,  quid  sit,  1076. 

LiberlnsfiliorumD^^ireserTaiursiinctis  ne  gloria  inania  exprimitur,  111'.  Quid  »11  immundis  spintibus  ludere, 

io  coaio,  247,  '6v.  1197.  Nulla  est  li-  Locutio  Dei  multiplex.  41.  Locutio  1077. 

beriMS  in  culpa,  479   Libertaiis  et  su-  angelorum,  quao.  42.  Locutio  di;*boli  LumboscarnisHtmentis^iiccingere, 

perbiSB  dis  inctio,  1254.  ad  Deum,  que.  4J.  Lociitiunnm   tria  quid  sit,  679,   897,   959,  10)8.  1481, 

Libido  carneiii   ei  per  banc  omnia  genera,  l&l.  Mali  sunt  in    locuiione  1535.  Quid  sit  «ib  iiosiii 'eriri  in  lum- 

beneaciiicon^umit,  688.  8i  percordis  precipites,  152   FainfR  mcniis  f st  si-  bis.  424.  l'er  lumbos  tuxuria  deiiigna- 

munditiamlibidiniitOaminanunexsiin-  lentium  divinsB  locuiionis.  201.  Duo  tur.  897,  1480.  Quid  signeni  lumbi, 

guitur,  frustraqiiSBlibt^t  virtuteaoriun-  Incutionuia  ffenpra.  hominibusnoxia,  124.S. 

lur,   i6><<.   Virns  litiidiois  de  radice  239   Locutio,  qu«e  eal  in  abundantia  Lumen  Conditoris  per   peccatum, 

Batcilur  eiatioois,  824.    Vide  Luxu-  sermonii  cum  indi^entia  sensus,  ini-  humanum  ffrenus  amisii,  387.  Lumen 

ria.  qua,  270   Locu  ionis  simplicitas,  ma-  divinum  respuentium  poena  cst  ceci- 

Ligninomioe  multa  sifrnificantur  in  gnaevirtuii8laus,743.Locutiohumana,  tas,  527.  Lumen  Dci  est  ^raiia  praB' 

Scriptura  sa^^ra,  ^91,  Quid  sil  liKnum  quomodofiat,  744.  Oei  locutiuduplex,  veniens,543.  LumeniiiuininansD"US« 

iucciso  trunco,  comam  facert*.  :i96.  893  Intima  Dei  locutio,  replendo  ani-  sancii   vero  lumma   iUuiuinaia,  596. 

Lilia  dicuniur  justi.  inquibus  pasci  mafu  levat,  i6iV/.  Ljocutionis  peccata,  Deus.  ut  vuli,  lumen,  aut  abscondit, 

debemus,767.    LUia  candelabri,  quid  qui  teganiur,  1203.  Prrversa  locutio  aut  revelat,  865.  Lumen  verum.quale 

■iffnent,  1216  assidueaudita.  est  aniniae,  quod  cor-  sii,  1442.  QuituuienaccepiiyChrisiuoi 

Limen  portsesignificntantiquos  Pa«  pori  aer  malus,  assiduo  flatu  tractus,  sequiiur,  tbid. 

tres,  ex  quibus  Ghristus  est  ortus.  1-^50.  Locuiionis  quinqueconditiones  Luna  a  sole  lumen  accipiens,  quid 

1331.  Limen  inieriaietextcrias,quia  a  pastort^servandae.  1-^86.  sigiiei,  704.   Luna  famam  eignificat, 

iignent,  1335.  Lonf^animitas  Dei  ct  pietas  nobis  t^t  y.  Ivuna  signiOcatmuiabilitaiemre- 

Lingua  quibosgradibus  suerain»  imitandfle.  517.  Lon^animitaAper  lon-  rum  temporulium,  1126.  Etdefecium 

cadiiinroveam,239.  Aqaamdimittere,  giiudinem  signatur,  H2H.  Cur  dieatur  carnis,  1440. 

estlinguam  in  multiloqjiumrelaxare,  Deus    ionganimis   simul   ct   jusius,  Lupu^  cum  ajj^no.  qiii  habitetin  Ec- 

152, 239.  Lingiia  perdisciplinam  reti-  1483  clesia,   1342.   Quid   sit  lupum  super 

neatur,  et  ex  nece8?«itate  laxetur,  241.  Loquaciias  conviviorum  comes,  20  oves  venire,  1485. 

Prupterlaxata  linguaetrena,  superbus  Luqui  siulie  contra  Deum,quid  sit  LuteFe  domus  appellnntur  corpora 

gravissiine  torqu' ndus.  413.  Habere  5^.  Duobus  mudis  loquendodelinqui*  hominum,  170.  Rx  lutohoinoconditus, 

iub  lingua  dulcedmem,  quiil  sit.  473.  „,„3   80.  Deus  s»pe  Uciiu»,  loquiiur  32.  Luium  in  Scnpturaproiniquiialc 

Iniemperans  lin$rua  ad  diienora  prie-  operibus   2'2t    Loquendi  vis  qiiadru-  sumiiur  922.  Tr-rrena  conlajfia  nigni- 

clpit.iiur  501.Linfumculpasviiaeme-  p|ex/>7o!  732,  Homini,  qnando  Deus  Bcai,  i6td  Lutum  plura  sij^nificat  alia 

ritisiegnre,  curanisancii,  1047    Lin-  ioq„aiur,  quan.lo  ipse  siiii  homo.339.  in  sancU  Scriptura,  1128. 

ffua  mariH  est  scifntia  doctrinsB  i»«Bcu-  Recte  dictasaeoe  corrumpit  lofiuentis  ^u»  prosperiutem  significat,  139, 

laris,  1058.Linguarefrenandaaverbis  jndiscretio    358  784   830   Qm  homo  438.  Quid  sii  ant»!  hicem  surgerc,  281. 

otio>is.etadverbaexhoriationislaxan.  Oeoloquatur  et*  Deus  respondeat  ho-  ^ux  si;iniflcalgaudium,  439.  Itemju- 

da,  1457.  Qui  ttdelis  quisque   inguis  ^^^-    ^  ,  ^ala  bene  et  lK)na  male,  «los,  550.  l.ux  prsB.ens  morieniium. 

loquatar  novis.    15. 1     Quid    ingu»  q„andoque  luquiruur,  73?,  8 >0,  897.  •'81  »•'»  seierna  viventiuin.  776    Lux 

ifnrm  signiticent,  893,  1577.  Lingua  ^oqui  ei  Deo  et  coram  Dei  quid  sit.  sivenifical  ju8titiam,93l.  936.  Lux  suo- 

auoliciiftr  peccai,  80  LinjiOJe  inconti-  717  Loqui  semelDeum  qui'isit748  ce«siv«  crescit  in  mente  ju«toruai, 

nentia  discordias  oaril,  152,  239.  Lm-  g^^^  qljibusve  modis  ad  hominis  lo^  »36.  Quibus  modis  hu.iiano  cordi  lux 

ffuapravorum,  oonisquam  noxia,201.  Juatiir  Deus,  8'.)2,  894.  Loquitur  ali-  insinuetur,  ignoramus,  tbid,  liaclace 

LinguiBflagellum,quid8ii,i6.LinguaB  ^^^j^^^q   per  angelum  Deus.  vel  per  crescenie,    s.iccrescunt    tentaiiones, 

mala   duo,  239.    Ktde  Bermo.    Ver-  ^eipsum.  893.  894.  Quid  sit  unum  et  i6if/.  Lux  a  Deopetenda,  qua  ipse  ji- 

*>«"!• .        .             ...            .   ^.    .  ..  altprum  loqui  illicile;  1047.  Loqui  no-  deatur,  1 442.  Ad  ha.ic  lucem  via,  fides 

L  ntearoinasepalticorporisChrisli,  gi.umad  tfeum,  estadeum  desideriis  e«i,  i6id.  Lux  inaccessibilis,  quM  si^ 

n'l'*!L"'*L?/yia^^^^^^     00.  iohiare,                                                         '        ^^- 


Linum,  quid  significet.  285.  servetuV 


1145.  (iui  ordo  loqunndi,  vel    602.  Lux  Hbscondiiur  in  manibus.863. 
.velconfundatur,  1-251.  Rene    Lucem  adven.re,  quid  s.i,  865    Lux 


•nimo.cumnecessitasetchariusoo.  i^^J^Quidsitmloquendopenculosius,  Unlopenein.biliierv.dei.  791.  Lux 

gnnt,   litigandum     1007.   Ex   amore  <287.  Loqui  de  Deo.  quiH»  valde  e  superbi  estgloiia  vitaeprassentis.  927. 

J-^^^Ji^Tr^^iTP^^^T  "''•Sw^n"*  liber»  mintia  est.  12^1.  QuAiiione  Lux  a  Dom.no  quaratur,  non  terrena 

aiwndl  siudio  litigandum.  t*.d.  Qiia  prgBdicaniibui  loquendi  dooum  Deus,  dona,  1442.           .     .    r.  ■  .«   r     • 

moder^tione,  tbid.  Qui  discrepent  ab  5u7concedai  aulsubtrahat  1 29^  Hinc       Luxuria  dicilur  ignis  Dci,  66.  Locis 

hypocritis,acriusbonatemporalialaen.  orad?2.Torei  ad  huSle^^^^  bumentibus  designatur  luxuria,  1080. 

tes,  ilfia.  Ui  qiia  cautela  reprehen-  ?„T.. '    ihiS         liumiliiaiem  provo-  £^„^.^5  „ou,i„e6ignatur  Iuxuria,lll3. 

dendl,  1008.  Bx  sollicitudine  litigan-  caniur,  ma.                             ....  Peccatacarnis  sulohuri  foelenliet  tr- 

Unm  discamus  sollicitudinem  io  sa-  i,^*'^^?^*^**"»  iantpr»ceptadi8Ci-  denti  reclecomparkntur,444.Luxuria 

latianegotio,  1558.  pilnip,vy/.          -,        ,      .  est  iicnis  usque  ad  perdiiioncm  devo- 

Livoris  effectus,  quam  pcrniciosl,  .   Lolh  a  sancto  Petro  laudatur,  quia  rans  688.  Ex  frequenti  lurpium  cogi- 

179.  Livorocolos  mentis  excaBcat.  ne  »o'e«'  malo»  bonui  erat,  17.  Loth  in  „iionum  motu,  oritur  luxuria,  128. 

vldeat  bona  aliorum  ;  solis  eorum,  si  perversa  civilate justus  foit,  in  monte  Lujuria  orilur  exsuperbia,  823, 1058, 

qu8B  sint,  malis  intenu,  198.  Ftife  In-  P«ccaTit,  125«.  ^q^I    Seminarium   luxuris  viris  in 

vidia.  Lucas  EvangelistaunuB  fuite  dao-  lumbis,  mulieribus  in  umbilico  est, 

Locuibooorum,  humilitas,  91.  Lo-  bos  discjpulii  eumibus  Emmaus,  8.  959,   io58,  1480.  Luxuria  de  ventrii 

cusmalorum,superbia.i6id.Deasele-  8ub  vituli  specie,  cur  notalus,   1200.  ingluvie  nascitur,  1030.—  Luxuri» 

ctorumefttlocus,  134.  beusIocuft,non  Lucema  in  radio  solis  posila,  est  lentatiooe  castos  animi  motus  diaboli 

localii.  i6i(i.  Locus  hominis  Deus,  per  humanajusiitiadivin»comparaU,lB9.  perturbant.  66.  Qujc  sit  iuxurisB  con- 

iDobedientiam   desertus,  257.  Locus  Lucerna  in  lesU»  (^uid  significel,  439.  sueiudo,  226.  Qui  coBli  civis  est,  luxu- 

bjpocriie.  cor  est  adulani.um.  472.  Lucernaimpii  exsiinguiiur  cilius,  ift.,  riam  dcserat,  non  timore.  sed  chari- 

Quis  sit  uieniis  locus,  849   Locus  cor-  4»0.  Quid  sii  haec  iropii  lucerna,  490.  tale,  5S0.  Luxoriaiu  lugere  non  proJ- 

disbumani.  delecutioviisBprflBsentis,  Lucerna  est  verbum  Dei,  613,  ri:>0  es»,  si  avaritiam  securis,  1609.  — 

867.    Loca  areniia,  quid  sint.    10'i9.  Lucernss  ardentes  in  manibus,  quid  Luxuria  inentalisdauinaU,67U.  Luxu- 

Loca  bumeniia  sunt vulupiuusa,  1080.  significent,  897,  1 .81.  Quid  si^nei  lu  •  ria  per|>eiraiur  cogiutiooe,  aut  0|Mire, 

Loca  oon  faciunt  sancium,  1*259.  8i  cerna  quam   mulier  accendit.   160J.  tdid.PerMoysenluxuriadamnaturper- 

Spiritus  desit,  nonadjuvai  locus,  tbfd.  Lucemam  sub  modioponere,quidsit,  peirata.  ai  per  Cbristum,  etiam  cogi- 

Adamceciditinparadiso.baianiiiccelo,  992.  Uta,  Und.  berpeni  repit  pectore  et 

ibit.  D  ui  solus iiubis est  locus luuui-  Lucifcro  viu  justi  comparatur, 3S5.  ventre,  cum  atios  oogiiatione,  alioi 

ttti,  1*259.  Ubique  locorum  proxiiui  PatremproducereLuciferum.quidsit,  eliaiii  opere  polluitluxuriae,  680.  Qu« 

iuni  toleranui,   ibia    Locus  diaboli,  9c2.  Per  occaltum  Dei  jud.cium  is  qui  cari»i«,  quae  vero  sit  luxuria  curdis, 

corda  peccaniium.  1274.  Curda  poeni-    electis  esi  Lucifer.  reprobis  auditori-  8»7.  —  Laxuria  umniabonaoperaex- 

Uotium  fluot  iocus  Domini,  tbtd.  bui  flt  Veiper,  tbid.  Lucifer  in  flne  slinguit.  688.  Quie  sint  ttli»  iuxuniBf 

LiMtttiA,  quid  sit  mysaoe,  1017  .^cttm  Micbaele  praliabitttr,  1005.  1036.   Luxurie,   quales  lenlallofMtt, 

patiol.  lxxvi.  vr 


1437  INOEX  IN  UBROS  MORAUUM  ET  HOMILIAS  S.  GREGORU.  1438 

cam  DomiDo  roatuut  amor  probntnr,  diatorDei  et  bominum,  854.  Cbristns   iovisibilium  amitit,  166.  Ment  intot 

ibid,  Rx  nomine  Tocatur  a  Domino,  mediator  electro  flguraiur,  894.  Per   contilio  carent,  rorit  anzia  ett,  I9t* 

ibift.  Miria  Magdalena  divins  miseri-  adventum  mediatorit  luz  aparta,  935.    Mentis  bumanninttabiliiatmolaBeoai- 

cordiaBeattestis.  1551.  Et  pmnitentife  Cbristua   mediator,  cur  comparetur    parau,  19i.  Ment  qus  cettat  ad  ea 

exemplum.tfrt^.Ad  lacrymas  provocat  tpeciei  eris,  1)13.  Cbiistus  mediator   qua  supra  se  sunt.  inbiare,  in  te  ia- 

Maris  peccatricit   poeniteniia,  159?.  solus  nns  a  peccatis  tolvit  qui,  auod    aesinenier  ruit,   tbid,  Ment   pecotti 

Una  ett  mulier  peccalrix,  et  Mnria  non    debebat,    reddidit,   tB50    Vi/e    coni^uetudinecaBcaia.iiescitquoTadaC, 

Maudalena  soror  Marlbe,  r235.  1593.  Cbrisius  Deus  et  boino  luediator.         r29.  Mentit  agitatio.  ii  de^  347  Mea- 
Univ*  rsit  vitiis  ptenaruit.iH^i.Gratia       Medici  periti  offl^iuin,quale  tit.780.    tis  perturhatinnet  vari».  t6*d.  MenCto 

trabente    ad  Cbri«tum   venit,    1594.  Medicus  peritut  diu  vulnus   palpat,    flducia,  in  quo  con^istat  510.  Mentit 

Quot  habuit  oblectamenia,  toi  obtulit  postf a  secat,  ibid,,  1  /87.  instabilitatis  caasa.  849.  Mens  qiMi 

bolocausttf,  »^t(/.  PoBnitentislactyinflB       Mpdicinacontrariacontrariis  curat,    apud.se  tota  nun  est,  teipsam  eogi» 

tuaves  Gbristo  sunt  epula,  1597.  Ad  760,  1586.  Ure   non  potest.  t005.  Inconttantk 

pOBniteniiam   peccntricis    poenitentia       Medita:ida  quolidie  Cbri8tiano,qu8B   mentis  per  arundineiu  tiffnata,  1071» 

nos  quoque  moveamur,  1599  F.  Mag-  sini,  794,  etc.  1256,1 454. Loca  meniMnnon  muniunt, 

dalena.  Mellit  nimia  comestio,  nozia,  448.    1259.  Quies  mentit  inbacvita  perfecta 

Martba  figura  ett  vit»  activ8B,2t0,  Dulcedoinellis  nimitgustata,  quidsi-   esse  non  polesi,  13.7.  PerfecUB  bo- 

13^4.  Part  Martb»  bona,t&ul.  K.  Vita  gniflcet,  ibid,  Melle  et  butyro  nos  re-   norum  mentesmalittignificantur  :  §{• 

contemplativa  eiactiva.  nleri  a  Deo  incarnalo,  quid  sit,  477.    cut  floribut  incipientes,  1332.  —  Mea- 

Martyrum8uffragiaim|>loranda,525.  Mel  inventum  tufflcienter  comedere,    tet  electorum,  qui   se  gerant  erga 

Non  omnium  est  adcruciatuscorporit  quid  sit.  503.  Mel  tilvetire^quid  signi-    temporalia,  28.  Ment  recia,  qualiter 

proDeo  subeundot  accingi,  218.  Sola  flcet,  1017.  Kavus  mellis,  quid  signet,    curas  dispentationis  terrenornm  acd* 

Eccletia    caibolica  martyret   habet,  1543.  Qutd*tit  sugere  mel  de  petra,    piat,  67.    Mens  justorum  illuminata 

573.  Martyrct  sub  duceCtirihto,tubis,  1554.  plus   metuit.  162.  Mens  ad  coBlettia 

lagenis  et  lampadibus  arinaii,  bostet       Membra  diaboli,  qui  sint,  86.Mem-   secreta  elevata,    contremitcit,    lfi4. 

debellarunl,99l.  Quid  lubit.laffenitet  bra  Christi  ab  initio  mundi,  quinain    Mens  fidelis  aliquando  Jubietate  mo- 

lampadibut    signiflcetur,  tbiS.   Plus  ruerint.    6.  Membra  Christi  duobus    vetur,  347.  Mentis  sanctaB  locusjuttt- 

morte  sua,quain  voce.sancii  prsdici-  efficimur,  1650.  Membra  inflrmos  si-    tiaest  401.  Mcns  justiauroraB  compa* 

toret  prorecerunt,f6'(' Martyrum  cor-  gnificant,   120  Menibronim  corporit    ratur,  530.  Tantoaltiutad  Deum  por« 

pora  in  cobIo  equis  albissignaia,1009.  officia,  627.  Mt-mbra  £ccle8i<R,  quo-    tingitur.  quanto  ment  apud  te  veriat 

Variamartyrumrecent*ntur8upplicia,  modo  se  gerant,   ihH,  Augmentum,    bumiliatur,  551.  Mens  nescit  vetera- 

1059.  Flori  rosae  comparalur  sanguis  vel  mutalionem  membroruin  fieri  in    scere  per  torporem,  qusB  ttudet  per 

martyrum,  12l4jSancti  sibi  non  mo-  nobis  non  8entiinus.7»3.  Privum  cor-   desiderium    8e«iiper   inclioare,    700. 

riuntur,    nec  vivunt,  I4'25.  Mundut  pus  conjuncli  mores  unum   raciunl,    Mens  justi  auri  nomine  designatar, 

martyribus  plenus  est,  1562.   8i  pro  923.  Duin  unummembrum  inordinate    886.  Incessanter  mens  evacuandat  et 

Gbrisio  corpus  non  poninius,  saltem  reflcitur.aliudad  coniumeliam  excita-    rodienda,1021.  In  ea  Satanasdonnire 

aniaiumvincamut,piacaiur  lieus  isto  tur,1036.  Membrum  membri,quid  tit,    non  poiest,  1078.  Quotidiana  menUt 

tacriflcio,  1565.  Martyrum  certamina  1119.  bonmalinienta,  8untbonaofiera,1449. 

vitaB  luturaBsuniar^fumenta,  1591  Mi-       Memorta    peccatorum    notfrorum,    Mensjusti  domus  Dei  dicitur,  1576. 

racuiisillustranturmariyrumsepulcra.  qusB  venia  absiulit,  sspe  mentemin-   Terg&t  sordes  mali  operit,  qui  Deo 

ibtd  8uim  opem  rogantibut  adsunt,  quinat  et  concutit.  326.  Memoria  do-    prsparat  domuni  ment\B,ibid, — Ment 

ibicfAn  pace  EcciestSB  marlyrumpr»  norum  Dei   magna  est  consolalio  in    tranquilla  in  lentatione  turbatur,  302, 

roia  possumus  consequi,  1616.  Mors  adversitutibus,  51,  80.  Memoriam  sui    850.  Mens  rortis   leviter  surripieato 

mariyrum    floret  in  flde  vivendum,  nominis  conantur,relinquere  homines    vitio,  absorbetur,  401.  GavendumotC 

1637.  vani,  381.  Meniona  stultorum  cineri,    ne  mens  dum  extollitur,  cadat,  798. 

Martyrium  suum  babet  pax  Eccle-  comparatur,  t^.  Memoria  justorumi    Mentis  laiitudo,  vel  dilatatio  in  adver- 

sisB,  1447.  Duo  martyrii  genera,unum  qui  SBleriia.  ibid,  8is,930.  Aliquando  hebetudine  mentit 

in  inente,  aliud  et  in  actione,  1616.  Mens  quandoquecaput8igniflcal,70,    repentina  cor  bumiliatur,  et  in  eo  ttp 

Martvrius  monacbus,    sub  leprosi  93,  612,  1027,  1537,  1478.  Mens  iusti    pientia  flrmalur,68.— Menlescarna« 

specie,Cbri8lum  humeris  suisporun-  diciturarca  teslamenti,  149.  Macbina    let.  cur  mundum  diligant,  253.  Menf 

dum  imposuit,  1650.  Christus  in  pro-  mentisest  visamoris,  209.Menti8c»-    concupiscentiisexterioribusoccupata, 

pria  forma  apparens  niartyriu,  in  coe-  citas  dicitur  nox,  114.  Meniis  oblivio   igne  divini    amoris  non   calet,    277. 

lum  redire  visus  est,  1651.  Quantum  dicitur  iimbra  mortis,  116.  Ment  ta-    Mens  aiuce  veritattt exclusa  nil  in  te 

rraterna  martyrii  compassio  sibi  place-  bernacuium  appellatur,  351.  Mens di-    nisi  tenebras  invenit,  386.  PerturbatSB 

ret,Christu8  eidem  signitfcavit,  tbid,  citur  racies  inierna  bominit,  ibid.  Lo-    mentettcculariuma  tapieniia  aliena 

Mater,  quae  proprium  dormiens  op-  cus  mentis,  quis,  401,  849.  Gur  mens   tunt,  590.  Mens  nostra amore  praBten- 

pre88itfilium,etquaBrilalienum,  qutd  dicatur  venter  et  uterus,  417.  Ter-    tis  ssBculi  prostrata.    dormltat,  868. 

significet,  686.  Falsa  maierquem  non  renaB  mentes  arbustis  similes,  631.    Deus  durat  mentes  multipliciter  ter- 

ffenuit,  enm  occidi  non  metuit.  ibiu.  Mure  est   mens  bumana,  929.  Ment   ret,  9!6.  Tanto  tardius  mens  yitinm 

Qui  fit  rraier,  aut  soror  Cbristi  cre-  bumana  dicitur  abyssus,  t6td.  Mentet   deserit,  quanlo  quod  perpetrat   non 

dendo,  fit   mater   ejus    prsBdicando,  hominumincomprebensibilesabyssus   erubescit,    1070.    Mentet  carnaliom 

i444.  multa,  1084  Cibut  mentis  est  verbum   glorisB temporali  deditSB.arundinitanl 

Mathematicorumsuperstiiiodamna-  Dei,  1489.  Mens  fldelisdomus  est  ora-   similes,  1079.  Et  locit  bumidit,  lOSO. 

tur,  1088.  Eorum  opiniocirca  nativi-  tionis,  1648.  Mens  fldelium,  qui  flat    In  mente  carnali  alii   rumi  concupi- 

tatem  inraniium  conruiatur,  1469.  spelunca   latronuni,  ibid.  ^  MentiB   scentiSBglobi  8uperiu8inanetcunt,alii 

MatronsB  religios»  visio,  1591.  sensus,onde  deaciant,442.  Sapientia    inferius  surgunt,  1113.  Vitia  vitiit  io 

MatthaBUs  EvanKelitta  vocatus  e  te-  Dei  in  mente  bumana.  quam  sanctam    menie  carnali  tuccedunt,  ibid.  011« 

lonio,  quantum  prorecerii,  575.  Ma-  racit.  requie8cii,600  Dum  lex  mentis   nomine  mens  carnalis   signiflcatur, 

gnum  convivium  Christo  recit  Mat-  legem  carni8,ei  vicissim  percutit,  lux    1114.  Carnalis  ment  tanquam  pruna 

ibaBut,  imo   ruit  993.    MatihflBus  ad  et  umbraconfligit.919.  Mens  subiimia   flitu  diaboli  inflammata,  t6id.— Ment 

telonium  poHiconversionemnonrever-  conspiciens,  mulia  in  se  cognoscit,    impn  semper  est  in  laboribus,  409. 

8U8,  1540.  Sub   hominis  figura,  cur  qusB  latebant.  reprehensione  digna,    Mentimpia  quaBcompanita,531.MeDt 

MattbaBUs  designaiur,  1200.  1045.    —  Mentis  aditus  tou  virtute    pravis  dilatata  cogitaiionibus,  yentri 

Maitbias,  cur  duodecimum aposto-  muniendut,  33.  Mens  a  deceptione,    plenocomparatur,  ^SI.MenspraTaoc 

lorum  iocum  8ortitus  est,  1061.  magis  orando,quam  investigando.ser*    recti  derensione  gloriaiur,  1069.  In 

Maxilla  asini,  qua  Samson  bostes  vatur,  tdid.  Ad  ottium  meniis  non  os-    mentibusrrigidis,  SaUnatteeurot^- 

peremit,  quid  signiflcet,  423   MaxU-  tiaria,8ed  ostiariutqui  non  obdormiat,   cet,  1078.  Menlem  a  virtuUbut  alie- 

lam  Eccleiiise  reriunt   perversi,   qui  ponendus,  ibid,   Quid  sii  ottiariam    nam,  diabolut  inhabiut,  1253.  Mona 

l>onot     persequuniur    prsdicatores,  purgare  triticum,  t6ul.  Quibut  gradi-    impiidiciturdomu8exatperant,iMil. 

ibid.  Maxilla  diaboli  perrorata  quid  but  ment  dei^idiota  cadit  in  roveam   Pravit  mentibut  nihil    laboriotiut, 

tiffnet,  1090,  lo92.  ruinsB,  239.  Ment  nunquam  perTecle   quam  in  mundi  actibot  non  lalwrare, 

Mediatorem  Job  detiderat,  qui  toa  contemplator,  niti  priut  aterrenorum    12b9.  Qui  Dent  permiiut,  ut  caBeaia 

not  morte  liberet,  306.  Sancti  omnet  detideriorum  tumultu  topiatur,  164.    ment  in  alia  peccata  labatur,  1290. 

tunt  perlranseundi  ut  ad  mediatorem  Mens  priut  ab  appetitu  terrenoram       Mensam  tranteundo  ornare,  quid 

perveniatur,  595.  644.  Medialoris  no-  tergenda  quam  ad  arcem  contempla-   8it,1057.  Mensa a  tapientia  propoaiu, 

ttri  interpellatio  abtolute  nobit  ett  lionit  erigenda,v09.Men8Contra  car-   quid  tignificet,  1096.  DuaBmentasve- 

Decetsaria,718.  Uaecmediaturisinur-  nalet  tentut  rerrenanda.  679.  ~  Ment   stibuli  porUrum  tunt  fldet  et  vita, 

pollatio,  quid  tit,  ibid»  Ghritlut  mo-  bumaoa  per  primum  peocitum  luaen    1403.  Per  quatuor  mentat  oxloriorot. 


1439                       INDEX  US  LIBROS  MORALIUM  ET  HOHILIAS  S.  GREGORn.  iUO 

qaid  depignetur»  1405.  Quid  per  inte-  parTulorum.ante  Tel  poftt  bapiigmam  1559,  Quotidie  miraeala  tpiriulilir 

riores,  iind.  morieniium,  855.  Deus  in  eleciiooe  fiuni  in  bxclesia,  ISTi.Miraeata  dob 

Mensiu  ii  nomine  collectio  dierum  misericors,  in  reprobatione  justus,  debent  disculi  per  iotellecium,  181. 

8ignatur,249.Qui8itnumeru8  nofttro-  llOO.  Cur  miracula  oiiremar,  et  Uei  mira 

rum  apud  Deum.  302.  Mensi^,  ouid  Mesais  Eccle8iaB,quaB  sit,  632.  Mea-  opera  ipso  usu  nobis  yilDerinL  188. 

8piritualiler8ignificet,6t?,1221.Men-  aio  Ecclesiae  rori  graiias  tribuenda,  Quid  sit.  Det  roiracula  sCando,  quid 

sis  ex  mense.  quid  sit,  tbtd.Quidper  ibid.  jac^^ndo  considerare,  881.  Pulfforar- 

menses  designeiur,  976.  Metacismus,  quid  sit.  Metacismum  morum  est  cIaritaBmiraculonim,9&7. 

MensurasterraeChrisiumlineismen-  neglexit  sanctus  Gregorius  io  Morali-  Cur praedicatioDi joneia  aiDi miracttta. 

•umesse  quid  sit,  900.  Juxia  mensu-  bus,  6.  1448.  Miracula  ebaritaiia  ae  pietalit 

ranjcujuoquepeccaliinieili^eniiaecsB-  Metuere  Deumplerique  DonsoieDt,  aanctis  suni  propria,  1571.CDrQiri- 

citasgeneraiurin  sensibus,  382.  M({n-  quom  non  vident,  505.  stus  miracula  Cseieliat   fa   die,  et  io 

sura  recta  in  rebus  spirilaiibus  ser-  Micae   cadentes  de  mensa  dmtis,  nocte  vacabat  orationi,  207.  Qui  iaTi* 

vanda,  905  quid  signiflceni,  1652.  8ibiiiade8piciuat,vi«ibilibo«aifracutis 

Mentirinescire,  qui  dicatur  vir  ve-  Micliai-linterpretatur,  quis  utDeus,  moveri   possint,  836.  Mineola  ooo 

rax,  40.  Mentem  trucidal  suam,  qui  160).  Michael  tfudaeae  pnnceps,  541.  eosdemeffeciusinooinibDaprodDcoat, 

mentitur,  ut  alierius  vitae  consulat,  Micbael,  adquid  miiuiur  1604  Ptae-  872.Miraculiaaanctorumfractaeat  ty- 

■  245,^58  Mendaciumsermonibus,sicut  liaiurusest  in  fine  mund  ,  etaposiatae  rannorum   violentia,  910.   Potestales 

sediticiuro  lapidibus  faUncaiur,  379.  angeli  superbiam  fracturus.  I60s.  bujusmundi  rigidas^aon  Terbis  Drus, 

Plana  esi  veritatis  via,  asperum  iier  Michoi  David  saltantem  deridet>at,  sed  miracuii»  fregit, 996.Miraealoruai 

mendacii,410.  Sanclis  ouaui  odiosum  889.  efi^cctus  varii,  1148.— -Miraculooiaia- 

mendaciuro,  500,  559.  Noii  est  men-  Miles  Dri,  quibn»  armis  instructus  jus  hominis  creatio,  quara  ressufeita- 

dacis  alium  arguere  metidiicii,  5iO.  efise  dehet.  24..  Milites  Dei,  non  pro-  tio,  188.  Seiiiinum  prodoetio,  qoam 

Cur  roendaciuui  dicitur  iniquitas.  et  priis  vinbus.  sed  ^ratiae  dono  fortes  panum  roultiptieatiOy  189.Vi'niex  vita 

vicis8im,558  Lnqui  et  niediidri  men-  sunl,  54;i.  Pldelis  qu  sque  est  miles  procreatio  quam  aqua  in  ▼inamoOBr 

darium.  qui   difrerant,  ibid,  M(  nda  Dei,10  iO.  Miliiem  Di*i  pnmum  armet  versio.  i5id. 

•  ciuniMliquando  veniale,  ibid.  Menda-  fide»,  ibid,  Miles   Dei   minas  hostis  Miseria  horoiniset  in  aoioia,  eC  io 

-  ciumobstetiicuro.£^yptiurum,quiin-  contemnit,  l03i.  Miles  Dei  cura  sua  corpore,  135  Miseris  bumana  aqais 

terpretandum,  559    Jn  VtMeri  Testa-  ordinaie  postposita,   aproximi  mente  praetereuntibiis    comparatur  ,    354. 

mento    mcndacium    levioris   culpae,  hosiis  prohibt^t  accessum,  fbtflf.  Con-  Mortalis  vit9,quoteiquania&miseri9, 

quamin  novoaesiimatum  ibid,  In  Ve-  teninii  pavoreui  nec  cedit  gladio,ibifi.  390.Miseriahominis,  iD<^uucoasiaialv 

teri  eiiam  Tct^tanieniu  a  perfeciis  vi-  Modo  aperta  vi,  modo  fraudeetdolo  t^id.Quis  possitinmtaeriissakisistere, 

risjale  vix  invenitur  admissum,  t^)d.  ab  hoste  impetitur,   1033.  Aliquando  419.  Ip»ae  miaeriae  auni  flaieella  pec- 

Quivereprophetadixerit  quod  ouinis  vi  siroul  et  dolo  iropeutur  i6i</.Quem  cati.429.  F.  Plagella,  Advemias.Tri- 

bonio  {^it  roendax,7t5.  Meniiri  nou  li-  non  potest  ho8lisvincerepliaretra,nec  bulatiu. 

cei  humiliiatis  graia,  813.  ha:*ta,  ei  clypeuro  opponil    ibid,  Per  Misericordia ,   quid  sit,  666    Per 

Merceiiarii  di*'bu8  coirparaturvila  san  luro  fervorrm,  ei  proficiendi  cu-  Bcienliamcharitatisioisericordiadisci- 

.  elecloruui,246  '.M8.3i)3    Mtrceiiarius  rarocunciishosiisviiibus  resisiit  miles  lor.r^^^.MiSericonliasuperatomofffl 

tria  intendii,  C48.  Mercenarii  insiar,  Dei.  1031.  Nulla  euin  improvisa  len-  legem,  1598.Mi8ertcordiam  bumosibi 

in  aheno  laboral,  el  ciiiuK  dies  f^uos  tant,   unde  nec  superant,  tbid.  Qui  exbit>eat  beoe   vivendo,  prius  qaam 

evolvi  cupit,  qui  sap  t  aeterna,  '246.  aspera  fu^iunt  ei  mollitiero  sectaniur,  proximo  opereodu.    6i4  .   Commi«sa 

8icutmercenuriuP,^icrleciupcuratne  Deo  non  niililant,  U-^^.  perfectK  diluit  propria,  qni  pore  plao- 

ulluB  die«  vacuus   libaiur  ab  opete,  Miliiia  esl  viia  no$ira,244.399.Ten-  gitaliena  iieecaia, 'i?! .  M isvrieordisB 

tbi</.Urol>ranicupitfiosta}8iunilaburis  talio  ipsa  iiulitia  esi,  i/'i(i.Vitanostra,  in  paicendo,siiccf-dat  mis4-ricordia  ia 

et  lentaiionis,  247.   Lahor  etecioiuni,  picul  roiliiia,  crescendu  decrescit,  ac  lurgiendo,  7 tl.  Mfnsjusii  xeli  «irdore 

inruitu  niercedis  roinuitur,  248.  Quae  finitur,   '246.    Miiilia  cceli,   quid  sit,  creiuala,  miserici/rdia  consper^j-tar, 

sitmeicenuriidiep,  :'>94.  Pasiorisnier-  699.  ISOS.^Mis^rioordia  Dei  est  aommua 

cenarii  noia;    1485.  Merceniiriuro  lu>  Millenarius  numeru<t  designat  uni-  solatiam  moe«lorum,lu  Sine  luiseri- 

J;ere    lupo  veniente.  quid  i^ii,  ri86.  versitatetn.  289,  f)88,  105 ',  1162.1337.  eordia  Dei,nemo  potesl  leniaiiooiboi 

dcirco  fugii,quia  roercenarius,  t^i(/.  i^l  bonai  v:i9e  p»?rfeclionero.289,  723  daemonum   resiaiere,  320.    Viiasiae 

Mercenarii  spt^s     248.  Mercenarius,  1162.  Hccle^iaesancia!  teropus  si^nifi-  misericordia  Dei  aervari   non  valet, 

quanio  distat  afine  operis,  lanto  a  le-  cat    i0j9.  Milienarius    e8t  nuuierus  324.Miserleordia  Dei  continuoiDdig^ 

tribulione  merce-  is,  393.  perfectus.  1102.  Sigiiat  donorum  Dei  mus,  fbtd.  Largitaa  diviosB  miscrioiir- 

Merces  sancioiuin  certa.  279.  Mer-  pleniiudinein,  723.  di8e,qua  taniam  homini  pual  colpaa 

cedein  propheiae  vt^l  justi:  non  veroa  Milvus  ad  fenegtras  su^s,  qui  ad  ea  eonferigloriain.iOO.  Dei  miscricordlia 

proi>heia.  vel  juKioaccipere.  qiiidsit,  qnfle  videi,  raiiinae  dcsiderio  anhclat,  illius  obliviacitur,  qui  ejus  joslitiao 

t52l.Judex  nosti  r  |»ondu8cons  dirat  l4-'3   Quae  sii  naiura  iniivi,  461.  fuerit  oblilus,  53i.   Uttericordiz  Un 

in  retribuliotie,  ai  virespensat  in|ion-  Ministii  Ecclesiae  lerrena  curantes,  in  pecfritores,  9^6,  Il8i.  160^*  MiMC' 

dere,  1530.  Uni  nostro  operi  niercts  ejus  dicuntur  pedes  M6.Qui  ffint,qui  ricordiaDei.  quantaail,  t0b9.  De  mi- 

duplrx  debeiur.  1499.  Doroino  niinistrant.  1425.  sericordia   Dei,  nunqoam  deaperaD- 

Meridieardor  viiioruro  expriroiiur,  MirabiliaDeisuniinscrutabilia,188.  dum,  1000.  Noo  in>elligit  D  i  miseri- 

992.  Quid  sit  Doniinum  cubare  in  ine-  Mirabilia  Dei  in  producendis  arbori-  cordiam.  qui  memur  non  eai  amffli- 

ridie,  ibid,,  1597  Quem  locum  in  me-  bus,  189.  seriae,  t37j.In  fooieniisericordiaDti 

ridie  binnulus  cervorumquaerit,  i6td.  Mirucula  initio  Ecclesiai  nascentis  patenie  luti  aont DaTid,llaria Magda- 

Qui  sinl  nieridiati,  526.  fueie   necessaria,   869,  .571    In  fine  lene,  l^eiru^  et  Lutro,  llO^.  Miseri- 

Meruit  homo  aliud  per  juslitiam,  mundiuiiraculasubiraiienturab  Eccle-  cordia  oondiioria  Doatri  •-st  iBDiea«a, 

aliud  accepii  per^iatiaro.  585.  Naiu-  »ia.  1118.  Multa   edet    Anticliristus,  1551.  Ciiristi  piflaa  et  asiaerieordii 

rali  rjtioncDeus  horoini  insinuat  quid  ibtd.  Miracula  praeiJicaioribus  sanctis  in  peecatores»  1597. F.  Ofi  miaerioor- 

agat.  ct  quid    roereatur,    875.  Neino  necessaria,  862,  1211  bifrna  non  flde-  dia.— Misericurd>antillapoaliDortefli, 

potesti»  Deomereri  quodpeiu.  quihic  nibus,  se4  infidelibua  data.  870, 1448,  955.  Misericordiaa  tempna  dimdo  pe^ 

noluil  audire  quid  jussit,  \k'i9,  157I.Humanacordaniiraculi8  contur-  dat.  1599,1659  -  lliaerioordiv opm 

MerilanustrasuniDeimunera,  512,  banlur  957,  995,  1211    Miraculaaan-  tam  corporalia  quam  apiritalia,abB^ 

585,1249.  Uic  est  discri  tio  operum,  ctoruninostrasuntpropu^Qacula,t340.  clesiaexbibeDtur,  C/O.OperajasiiW 

incceloeriidiscretio  dignilaiuui,l36.  Non  sunlcerta  sanclitatisargumeuta,  misericordie  Ofieribus    praferrodif 

Cumopuscrescit, prsmii  fiduciaprofi-  136.1,1571    Eleclorum  et  reproboruiu  624  Ab  operibus  miserioordia  apui- 

cit,  246.Quomodo  remum  nibuniur  in  miiacula.  in  qiio  diO^erant,  ibid,  8ola  talibus,  qaaarte  d  alioliBa  revoeet  vi- 

extremujudicio  mi-rita,  585  Ex  aspi-  esl  in  miracuiisratio.pntentia  faeien-  rum  jusium,  1069.  Opera  miaerie» 

ratione  gratiae  et  iiberoaibitrioaclio  lis,  1306  i.oncessa  infiiin<s  niiracula,  dimcomparantur  QorioiivSvlttlJli* 

6equiiur,cuiretrihuiioieterna  respon-  1440.Miracula(  bristialiudosiendunl,  sericordfam  operanii  ainuoi  apaidit 

deat,t6id.i^rincipium  nuriti  noncadit  per  poteniiam,  aliud  per  mysierium  misericordia,l354.  Plua^vefftoOsi 

submeritum,f6u/.  Non  secundum  me-  loquuntur,f&ti/.Miracuia  verain  fidem  animam  alerotemiier  liriniiB.yiM 

riium  nostrum    Deiis  Ofieraiur,   639.  consequentia,  qui  sini  intelli^enda,  pane  corpus   moriiumai,  li&l.  Qii 

Nemo  suis  iiieritis  inniiaiur,6l8.Dcu8  1571.  Miracula  aliquando  sanciitalein  pane  carel,  babet  linguaoiv  ilid.  M 

cxsolaqualiiate  iLeritorum  viiaro  ho-  probant.  sed  non  laciunt,t6if/.Curmi-  fructus  dignos  peBnit^DlUB  p 

miouffl  interrogat.  787.  Nemo  meritis  raculis  sepulcra  martyrum  illustren-  opera  mlsericordl«>,  I5il.  U& 

Deum  prdevenii,  iioo.  Meriiorum  f^ub  tur,  1591.  —  Miracula  sanciorum  in-  sit  invicia  io  peraeoiitiQhe,  t 

coo</i/iOiie  fiJturorum,noD  babet  Deua  •enaibUitaiisnostmenebra^illustraDt,  per  miseriooraiam  io  InuMHttili* 

nUoaem  in  eiecliooe  Tei  repTobaiione  8M  .WvracuXa  «^avKv^^uNax^^^WaAimv,  iMt«  Christo  qoaai  ^nitk  iSm  Iriisri- 


ilil                         INDEX  IN  UBROS  MORALIUM  W  HOMIUAS  S.  OREGORH .  IMl 

cordfiB  opera.eiemplo  probator.USO.  rat,  390.  Cor  mora  dic^iur  8omnat|  pectore  M^Tfi  niteriooriJHa  ■«▼erilill 

—  MiMrioordis  maffn«  opera,  roite-  397.  1477.  Mora  timeri  debm,  quod  adjimcia,  741.  Moyt«tdooi)tlhMimiii' 

reri  pauperum.piipillorum.Tiduarom,  neqoeat  pr»vidpri,40^,n39.  Qtiicon-  toptudinem.   860.  133S.  Qui  MoTMlt 

619.  Ad  mit*;ricordiam  exbibendam  tideratqoalit  eritin  morte.fieroper  flt  nubet  fu^rit,  et  tentoriiim  Oei,  Stl, 

duorequtiuotnr,  624.  Opera  roiteri-  timidutinopemtione,i?8.  QuflRoinnia  862.  Perfectaro  Mofsetsoonot  exe^ 

cordi»  cum  hihrlt^ile  et  beniuniiate  tua  moHentem  teqaantur,  436.  Imnii  plo  docet  obedientiinv.    1157.    Qdi 

debent  fleri,  692.  Opera  misericordi»  opxut  peccatorum  in  roorie  inextriea-  bumllitat,  1242.  Mf>yti  labemaeulaii 

comiteturbumilitaSft^id.Opf^ramite-  bil(t,440.Peccaloritocolos  mora  ape-  injrredi^ntlt  terga  a  popolo  retpiei, 

ricordia  etiam  incognitit  exbihenda,  rit.  ut  fugere  a  te  bona  tpmporalia  vi-  Quid  flguret,  '3i9.  Moytes.  qui  Deot 

693.  Opera  misericordi».  in  qoo  con-  deat,  p»namque  taccedere,568.  Mor-  Pbaraonia  fkierit.  1331.  Qoid  til  Mej« 

tistant,    ibid.,  1354.  F.  Eleeroosyna.  tem  atcendereper  renetira«,qni<l  tit,  ten  a  Deooognotci  ex  nomioe,  ISlil. 

Mttericort    dicitur,  qui  pietate  ad  678  Quid  imroinente  roorie  sii  me-  GursoliMoytetetSamaeltiorentpro 

proximum  promovetur,  666.  tuendum,  776.  Juttoruro  anima  hoe  populo,non  tint  exaodiendi,300,l&6l. 

Miss»  trrt  innat-TliateDomini  ce-  paTore  a  levibut   culpit  purirantur,  Hi  duo  toli  in  vnteri  Tettamento  le« 

lebrantolit«.t460.Mitse  sacrificiom,  ibid.  Justianima.metu  mortis  ac  jiidi-  guniurprosuts  exorasseinimicit,tMtf. 

qaantum  valeat  apud    Deum,  1631.  cii  devicio,  invenittecoritatem.  i^til.  Moyset  tedit  in  lapide.  lex  reqoierit 

r.  Sacriflcium.  Mora  impiorum  oinnium  tubita.  quia  in  Ecclesia,1598.  QoidtignentmaDM 

Mistio  Pilii  a  Patre  in  moodoro  per  non  praevita.  787.  Mora.  qn»  eleclot  Moyti  gratet,  ifruf.Cor  qoi  neo  Moy- 

iiicaroationero.  1553.   Mittio  Ftlii  a  tute  luci  reslituit  iocem  suaro  repro-  sen  necPropbelasaodiant.nemortirai 

Patre  tecuoduro  divioitaiero,etteJut  bit  toUit,  927.  Sangainitnoroineroora  quidem     returgentet  tint  auditari, 

tBtema  generatio,  t5t'/.  Mittio  Spiri-  signatur.l^^.s.Moratempercogitanda,  1658.  Moytiw  Pharaoofm  exaoolorl* 

tuttaocti  ett ejoM  procettioa  l^atre  et  1317, 143<)  Doroiout  custoditcujiisque  l^le aggreditor,  236  Mortet  Deom  in 

Filio     1554.  Incarnationit  Verbi  et  anim»  iniroituro  ad  fldem,  et  exitunl  iroagine  vidii.600.  Moysf  bonitat  ern 

roittionis  Spiritut  tancti  comparetio,  ad  tpec'ero,l318.Mortem  respicientes  populuro  Israeliticam.Oki.  Moyset  tli 

1580.  prasenri  vitflB  terga    Tertimus,  tM/f.  ^gypto  vocem  Domini    nonaudirlt, 

ModestitB    exemplum   est    David,  Temporit  mortit  igooraiio,  ut  bene  ted  in  deserto,  749.  Moyset  venienta 

1339.  operari  restinemus   admonet,    1355,  Pbaraooe  IsraeliUs  etiam  ioTiloa  ab 

Modius,  quid  signiflcet,  992.    8ub  l485.Mora    repentina  est  metuenda,  ^iypto  extraxit.8?0  Moysi  mansue- 

modio  lucernam  poni,  qnid  tit,tMd.  1439.  Hore  mortis,  cur  nos  latpre  de-  tudo  describitur.  860  Moysi  selot  et 

Moenla   Cbrittianorum  auot  fldea,  beat,  408,  1355,  14U.   Qui  Cbritiut  patlentia,  1228  1338.  Moyaes  pro  ini- 

tpet.  cbaritas,  376.  mortem    resurgendo  occiderit.  1533  micis  oravit,  300,  1564. 

Mosror  niroios tollitdoloris  sensom,  Mora  Justoruro  lionis  in  adjutorium,  Mulier  aliquando  pro  sexa.aliquan- 

330.  Modrorit  et  laeiitisB  vicet  trea,  malis  in  testimonium,   1614    Mortis  do  proinflnnitat^^ponitarin  Scnplnra 

771.  bora  totliciteanteocuios  mentis  po-  389.  Mulier    propinatrix  iniquiutit, 

Mola   tpirilualiter/quid  sit,    193.  nenda,14KU6i9.~  Morapra^ensett  aO'^.  Mulier  viro  propinavit  murtem, 

Mola  asinaria,  quid    sianiflcet,  2*i8.  poena  peccati,2  9.  Homines  pQBn.i  du-  mulier    viris  annuntiat  ritam.  1549. 

Moie   iniqui,  et   dent^^s,  quid  siot,  piae  mortis  adstriniruntur.  306    Mon  MuliiT  ab  amiis  octodecim  inclinata, 

6'2ii.    Mola  superior  et  inrerior   sunt  exterioranirnamacarne.  interiorani-  quiii  signiflcet,  1582,1585.  Malierum 

spes  et  timor.  1091.  roaro  a  Deo  dividif,  33*?.  Pii  mora  mi-  in  passione  Gbrisii   conslantia,  457. 

Molestiie  tum  aniroae  loro  corporis  seris  sine  roorte,  334.  Pecciitum  ani-  Multiloquta  u.quot  roalnniro  cauia, 

io  bac  vita,  innumpr»,    135.   Quare  roam  occidii,   44'?.  Mortem  qui  exo-  239.Muli>iuquio  measexteriussparta, 

Deus  00!«  molesiis  aliquando  exeroeri  pteoi.Uv,  ?46.  M8?.8ancti  vin,  qiiati  Uissipitur.  *<{40. 

permiitut    947.  qiiotidie  morienies,  vivunt,  2i3,  2.S3.  MumJu*  perlectc  nemo,  velvita,tel 

Mooacbus  in  monasterio,tanqiiam  MHdituiio  mortis,  quam    utiils,  4?8.  lacrymis  flt  «n  hoo  seculo.   314.  Ut 

in  portu  tuto  vivere  debet.  2.  Nimius  Aopropinquanteroorle,cujuslibelani-  inHns  sit  munia.  prius  operis,   tom 

amor   propinouorum  revocat  mona«  mse  roeriio  lerrentur.  775.  Vitie  nos-  conlis  iniquitis  re^ecaoda,  351.  H^se 

cburo  adsaBculiretia.quaecontriverat,  tnp  varielas  debei   no«  incitire  ad  munditiafl  luciam  praBSiatin  oratiooe; 

231.  Versconversionisdtflnitio,  1266.  roortis  considerationera.    1115.  Post  secus,si  deaii.  351.  Hoinoad  mundl- 

Frusira  monuchub  vestem  reliKiosam  mortemnultaestampliusabsiiloiionis  tiam  tendens.  boc  conaiur   vincere, 

sumii,  nisi  vitia  relinquiit.  ibtd.  Mona-  faculias,  53?.  Qua  cogitet.  et  quan-  quod  eiit,  392.  Nemo  muudos  eorani 

cbiponiieniitsexerciiiisaddicti,  i.;92.  tum  morihumlus  ad  disirictum  vitte  L>eo.  406.  Prius  mundari  dtsbent,  (|ui 

Omnia    relinquenies   offerunt   holo-  s«iaB   toiius  judicium  acc«tdens.  775  alios    purgare  voluni,  449.  Munditia 

caustum,    1399,    I4i0.    Potius  holo-  Graviores   sunt  in  flne  vittB  diaboli  manuum  noAtraram  aDeo,  511.  Qul 

caustum  fiuni,  f(t(/.  Holocaustum  ta-  teniationes,  lOd^.  conlis  mundiiiam  non  apoeiit,maDal- 

cfiticio  majuB.  t6td.  Quidam  in  extre-  Morii8cantesseipsos,quasieffodien-  lieauctorem  a  te  repcllit.  6H0. 

mit  convertus  in  monasterio.   mona-  tes  thesaurum  qusruni.  142  Mortifl-  Mundomoriuus,qois,etcui  mortnut 

cburumoratione,  1514,1643.  Mtnachi  caiionittuiip8iu>(effectus,t6t//.Carnet  mundus,  140.  Mundiis  crocifixos,  et 

non  df  bent  praeioria  irrumpere,  nec  super  petrero  pont.estcorpusnostrum  roundo  (:riiciflxiis,quid  tit.  I6i<i.  Mor» 

jurgiit  taeculi  vacare.231. 1.itibot  oon  Chritturo  imiUnd'>.craciare,  96.  Re-  tui  rouodo  te  intra  se  a  terrenit  abt- 

vacentmonachi  propinquorum  amore,  get  tunt,  qui  rootut  animaB  mort  ifica-  condunt.    142.  Qoot  cor  ad  arandnm 

tbtd.  tot.sibisobdiios  lianent  128  8olusnoo  perlraliat  et  muodus  ad  cor  repelltt» 

Montes  tont  prasdicatoret  290.  bi-  cadit  inli|icitis,qui  eta  licitisaliquan-  173.  Quidam  mundi  actionet  lugiant. 

gnificaot  etiam  poteotet  etelatottie-  do  te  rettringit,    146.  Nemo  hiciu  ted  nallis  virtatiOoa  exerceotur.lOS. 

coli,  5ti?,  992.Quisint  roontes  a  radi-  perfectas,   cui  non  naaoatur  temper  Mundi  amor  tedem  evertitjudicii  in 

cibut  everai,  5V2.  Qui    tint  moniet  quod  reseceiiir,  161.  anima,  192.  Aiiqoi  bonesutis  nomine 

oascuflB.  985,  99?.Mimtis  varissi}ioi-  Mortui  tres  a  Cbristo  retotciuti,  in  taculi   retibut  iiuqueantur,  230. 

bcationetin  Scriptura.  99  ,1075.1517.  quid  signiflcttnt,l?5.0uid  titmortnot  Improbia  qaorepenantiir.iptoa  ittun- 

Mont,  quid  tignet  in  ticnulari.  1075.  a  mortuit  tepeliri.  wi^t  Mortui  olim  duin  dilijnint,5i6.Vili<i()eo  ett  mon- 

Ouid  tit  super  inontem  caliginosum  cnmdivitiit  tepeliebantur,l43  Mortui  dot  589.8talU ett  munditapientta,6l6 

levare   tlKOum,  1075.  Mont  Tetu-  qn»  hic  agontur^ignorant,  403.  Mor-  Mondiorii/o,899  Munduadbuc  vicfiKl 

menti.  quid  tigniflcet,  1186.  tuorum  oontideratio,  quam  proflcua,  tamorigioi,  Ipcet  a  Oe«  poaiim,  913. 

Moralia  injob.  V.  PrtBratiooem  ip-  583.  Qui  mundum  uilittuot  ruenlem,  oon 

titpneflxam.  Motua  carnit  nobit  paoem  cnm  Deo  Jam  gaodia  amaot,  aed  Talnera,!)?!. 

Mores  boni  vititt  quibusdam  tunt  feciuot,  204.  Robotii  suot  motas  cor-  Mundom  in  ano casanaliemdntpicle»> 

aflnet,  441.  Diversa  morum  geoera,  dis,cum  nolla.nitl  qum  virtotis  aont,  diit,l376, 1438,1448,  1569.  Abamm 

961.  Non  omuet  par  morum  qualiUi  teotiunt,  950.  MAtot  earoit,  qoomodo  tenefoeDtlt  fnnndl,  ooi 'Cbrittiit  M 

adttringit,  i6t<f.  comprimt* odi,  382.  F.  Caro.  deterreat,   1436,    1489    AmiOiM  Mt 

Mori  perCecte  mundo.  quid  tit,14'2.  Moyiet  irm  Dei  rettltli,  con  mortli  mundi,    qui  eo  oormente  loffet ;  Inl- 

Bomo  tic  creatut  morulit.  ot  ootset  tiia  oblafione.  topermB  percuttiooit  micua.  qni  gaodpt,  1l96.  Bx  niina 

non  Diori,  ti  noo  peccaret,  126.  impetom  rettrinxtt.  299  Cur  Moytet,  muodt,  eoBHOieitar  vfcinvm  etao  Oei 

Mortiiombra.dicitortepanitioani-  qui  iram  Dei  ab  allia  amoverat  preei-  regnum,  #i/.,  f4l8.  Fmetni  inmidi 

mm  a  eorpore.  117,  332.  Mora  ett  io  bus.  a  seipaoamorere  non  Yalalt,<Md.  roina  m,Ufvf MtmdM  creocttui  eaiiM 

▼oto  ei  qui  tangitur  coeiestis  vit»  de-  Moytet  cam  bacolo.  id  ett  terrore  le^  <6t//.Quibnt  cladibttt  qootidie  tHlyi- 

iiderio,  219.  Mora  omot-s  invadit,306,  git.  nrortooa  oon  BiiaetUvlt,3f8M07-  tor  nmmlua,  «^M.  ManlH  intentna  I9t 

669.  Mort  eztenor,  et  mort  iniHrior,  tet  per  patientiam  eloiicalpam  boml-  neiMetmLlfSf  Ifoodi  dtteeCio  n-pm- 

quid  tmt.  270«  332  Mora  corpont  ett  cidi  ,575  Moytet  vnlau  fkoie  loqoena,  batur,  iMb,  Mttiidl  f  oia  dnonntiainr, 

nmbm  mortit  aoimte.376  Homotin-  quid  lignifleet  58t.  Inrliibilem  un-  1448.  LnAmiti  inblbrere,qnam{oriM- 

|ttl1kTli«imomolKiiaomortemprope-  qnam  VMfln  Moytet  toitiiMiit,6ll.In  loaniD,1M<f.,1569.  kb  iMftnnMl, 


1U8                         INDEX  m  LIBROS  HORALItM  Et  HOMILIAS  S.  GREGORIL  14U 

oes.  1066.  Obedientia  inauris  nomine  qaanlum  discrepent.  13^0.  Cur  oculi  gnaniur,  314,  350.  Nomine  Dobilium 

tignaU,  ll55.0bedienti8Bcommenda-  dicantur  fenestrflB,  1453.  Oculi  electo-  flliorum  bonaopera,  penrena  ifrnobi- 

fio,  ibid,\  1?97.  Viciimis  obedicniia  rum  ante  casum,  perversorum    post  iium  signiOcantur.  403.  SigniHcantur 

jureprsefertur.tdid.  Obedientia  usqiie  caRum  aperiuntur.  492.  Oculos  culpa  nomine  bracliiorum  opera,  44z.  No- 

ad  mortem  Bervanda,    1156.  Malum  claudit,  poena  aperit,  t6t(^.,  796.  Ouu-  mine  messiM  op«»ni  denoianiur,  444. 

DUnquam  fieri  debet  perobedien.iam,  ios  inclinare,  quld  ait,  5f  I.  Oculi  siui-  Iiein  nomine  pedum,  15:t6  Pene  cuii« 

sed  Donum  aliquando  intermiui,t/)tcf.  lorum,  ei  oculi  sapientium,  quanium  cta  bona  opera  ex  cogitatiooe  exeunt, 

Prospera  ex  sola  jussione  subeunda,  disient,   537,    538.   Ocuii.  ut  mode>  351.  Nemu  extullatur  de  suis  oneri- 

advfrsa    etiam  ex    devotione,    1157.  randi,  678,  684.  Ocul  s  in  circuiiu  et  bus  boais.  nfmo  desperi'!  de  malia, 

Obfdienlia  sit  innocenlis  ornamen-  intus  liaben*,  quid  sii,  614.  Per  ocu-  935,  1514.  Opera  yitsB  aBtern«  dicun- 

tum,  1108.  Voluniasad  Dei  placiium  ios  cogitalionea  prava   Iransetini  ad  tur  berh»  virenies,  940.  0|>era  bona 

frangenda,    1297.  Signa  et  miracula  mentem,  ibid.  Oculi  diaboli,  quinam  quae  agimus  e.t  Dei  sunt  et  nostra, 

obedienliam    sequuniur,    1573.  Obe-  sint.  1109.  Oculum  non  habemus,  ubi  IIOI,  1212.  1249.  Opera  bona  signis 

dienliaomnium  virtuium  causa,  1155.  quaedam  negligimus.  1225.  sunt  praesiantiora,  1385.  Opus   Uei, 

8uanta  sli  virtus  obeditrntiae,  1156.  Odisse  nus  ct  propinquos  nostros,  quudnam  sit,  1351.  Opus  peccatoris, 

bedienliaeexemplumAbraham.1338.  quid  sit,  231,  1628.  quod,  1352  ^Opere  bono  in  vanuni 

Obedientia  voluntatem  propriam  ma-  Odium  terebrat  conscieniiam,  179.  iaboramus,  si  usque  in  finem  non  per- 

clal,  1156.  Quando  nullius  meriti    sit  Odium  pruximi  impedit  orationis  fru-  severamus,  38.   Uiscretio  operum  in 

obedieniia,  quando  minimi,  1556.  Vir  ctus,  3o3   Artes  diiboli,  ui  ad  odium  hac  vita  esr,  136  Opus  saepe  damna^ 

obediens  loquitur  victorias,  1156.  In  nos  exciiet,  l5B0,  Qui  perodium  dili-  tionis  causa  est,  quod   puiamus  esse 

adversis  de  suo  aliquid,  in   prosperis  ganlur  propinqui,  1628.  Quaecontem-  virtuiis.    143    Opera  bona  duo  vitia 

nibil   hal>eat  obedientia,  1157.  Obe-  pta   ad    melius  duciiur,    quasi   per  saepe  comitantur,  312.  In  liono  opere 

dientia  nmi  lerrure  pcenae,   sed  str-  odium  anima  diligilur.  f6t'/.  Odii  in  se  fraus  tribus  modis  comiuittilur,  toi^f. 

vanda  amore  juslitiae,  1158.  Sola  cst  exemplum  Pauiusexhibuit,t6id.Undo  Uomo  incerius  hic  de  suis  operibus, 

qu8B  ttdei  meritum  possidel,  obedien-  sumenda  forma  in  odio  proimi,  16*28.  403.  Opera  mdjura  minoiibus  praepo- 

lla,  1156.  Imperfecta  est  obedientia,  Odor  bonus  ex  virtute  est,  Mcut  fcd-  nenda.  bulla  negiigenda,  626,  14  lO. 

quandosecundumdesideriumnostrum  tor  ex  vitio,  462   Odur  significat  vir-  Qui  per  se  non  possunt,  peraliosoffl- 

obedimus,  115«.  tutum  fragrantiam    1163.  Odor  agri  cia cbaritatis  exercere  lenentur,  627. 

Ot>edire  praecepiis  coelestibus  qui  pieni  virtuies  electorum  in  mundo  si-  Opera  super  fidem  construuniur,  80/. 

ttudent,  dies  suus  in  bono  compleni,  gnifical.l2l4.0dorboii<«opiniunisex-  Multi   fidm,  quam  credunt,  operibus 

annos  in  gloria,  839.  Nemo  Oeo  obe-  primitur  alabastro  unguenii.  to9ii.  coniradicuni,  923.  (Jurandum   priiiio 

dit,  nisi  innocenA,  ei  e  contra,  1158.  Offerre  omnibuH  diebus  Dco  sacri-  ne  mala  faciamus.  secuudu  ne  tiona 

Oblala  recle  dividere,  quid  sit,  82.  ficiuin  pro  nobis,  Filius  non  ces«at,28.  incaute,l0i5.  Quidam  propier  minima 

Oblatio  apud  Deum  recia  esi,  cum  tiolociustum  per  sin^ulos  oHerre,  est  bona  quae  afiunt,  graviora  sibi  roala 

de  jusiitiae  radice  procedit. 6.5^0bla-  singuiarium  virtuium  circumspecta  et  licere   pulant.     12(*5.    Opera    bona, 

tlo  iram  judicis  placare  nun  poiest,  pura  inieniiu,33.  Idiimosincculpa  de-  quando  agenda,  quando   omittcnda, 

nisi  ex   munditia  placeat  offerentis.  buit    pro  nubiti    ofierri,    552.   Recte  1224.  Nec  fidea  sine  operibos,   nec 

711.  8ine  cuncorjdianulla  Deo  accepta  offerre,  et  non  recte  dividere,  quid  sine  fide  opera  prosuot,  1251.  Prtua 

est  oblaiio,  1*239    Carnes  oblationis  sit,  128C.  declinandum  a  malo,  quam   b'jBum 

iuper  mensas  portare,  quid  Kit,  1410.  Oleum  peterea  proximis,  quid  sit,  fiat,  1372.  8i  opus  nubis  sii  in  voIud- 

Oblivio  dicitur  umbra  muriis,  116.  278.  1477,  1478.  Rivi  olei  in  Ecclesia  taie,  ex  divinu  adjutorio  erit  m  per- 

Quorum  dicalur  Deus  oblivisci,  534.  fusi  quidsignificent.6l6.  OteoSpinius  fectiooe,  1526.  —  Opera  oottra  bona, 

Infirmitatis  propriae,  el  pristinae  ini-  sancti  unctiu  designatur,  617.   rilius  curanduiu   ne  pauca  sint,  aut  mdi- 

qnitatis  ohlivio,   converso  peccatori  olei    quid    sit,  ibiU.  Quid    io   vase  scussa,  36.  Doctrinae  sermo  sine  opa- 

quantum  noceat   903.  oleum  non  habere,  739.  1477.  Oieum  nbus    vanui,  206    Oontempto   Ih»d'o 

Obrizum,  quid  significet,  700.  signiticat  nitorem  gloriae,  ibi'L  Olei  opere,  saepe  etiam  scientia  amittitur, 

Obscurj,  cur  permisceantur  rebus  venditores  hunt  adulatores,  1478.  bu-  4/4.   Aliud  bouum  non  facere,  aliud 

paientibus,  899.  gere  oleum  de  firma  peira,  quid  sit,  nec  amare,   aliud  odisse,  ^03.  Fides 

Obsequia  vera  Deo  reddere,  qoid  1554  Qui  jugum  putruerita  facieoiei,  ab^que   operibus   bonis,   inutilis  ad 

iit,  318.  1555.  saiutem,  1083.  Videtei  aequitur  Cbri- 

Obsidionem ordinari  a  pradicatore,  Oliva  ubere  et  pulchra,  quid  signe-  aium,  qui    t>onum.    quod    inteiligit, 

quid  sit,  1303.  tur,  1413.  Oliva  misericordiae  lypus,  operatur.  1443.  Opera  bona  cominen- 

Obstetrices  iEgyptiae  amore    vitae  1522.  daot  casliiatem,  1481.  Openbus.qua- 

pr»seniis  mentiiae   sunt,  non   inten-  Olta  succensa  est  cor  humanum,  a  ies  simus.  nun   verbia,  cognoscimus, 

tione  mercedis,  559.  Cur  Deus  illis  diaboli  suggestiocibui  ioflammatum,  1590.  Kectu;    fidei    jungenda    suDt 

domus  aedificavit,  t^id.  570,  IIU.  Olia  fervet,  cum  per  con-  opera  recia,  i650.  V.  Aciio.  —  Opera 

Obirectationis  sermo  nonesl  timen-  8eii»uiuaccenditurmenshumana,t6i<i.  bona  uratione  melius,  quam  diacos- 

dus,  1257.  Obtreclatorum  pernicies,  Ollae  nomine  carnali^  conscientia  si-  iiune  examinaotur,  6.S,  1400.  Variae 

ibid,  gnaiur,  tdtd.  Oiia    iiiccensaf    mens  Uosiis  in»idi8e,  ut  bona  opera  viiiet, 

Obumbrationis nomine quid signifl-  Judasurum  in  Curistum  saef ientium,  34.Quanu  iint  in  ipsii operibaslMNiii 

oetur,  571.  Obumbratio  aliquandu  est  1188.  pcricula,    313.  7U/    Qaj  o|»era  buna 

mentis  refrigerium  a  fervure  carna-  Onager  Genitlem  populum  signifi-  Inirorinaoti  fraude  deporeaot.velde- 

lium  cogitaiiunum.  1072.  Obumbratio  cat,  :!15.  Item  fideles,  217.  Soiiurios,  sidia  deflciaot,  313.  In  bonii  operibas 

Chrisii  iiicarnatiooem  aiiquando  desi-  979.  Christum,  985.  liominem  pullo  aitendi  nuo  del>ei  ioitium*  ied  floia, 

gojl,  t6id.  onagri  iiiuilem,  luro  Deui  misericur-  415.    In   frigore   vebiitur,  qui  modo 

Occidens  ad  quem   imus,  qoid  si-  diier  cuntinei,  350.  Ouager,  quid  sit,  bona  opera,    modo  mala  tucit,  ^4, 

guat,  516.  5;'3.  Oiiager  bignat  haereticuSf  tbiU.  621.  Nulla  opera  bona  iunt,  ii  pravii 

Ocuvus  dies,  cur  appelleturDomi-  Qui  Deus  solvatonagri  viucula,  980.  maculentur,  6^1.  Pr8MUio,'era  botta 

nicui,  20,  1341.  Octavusdies,  quid  si-  Quae  sit  doiuus  unagri  in  suliiudine,  laccre  ex  chanlate,  quam  «i  timure, 

gniflcet,    1341,    1391.     Psalmus    pro  981.    Ouaj<rum  vireniia    peiquirere,  626.  Ju»ti  curant  Ules  esse  io  operi* 

ocuva,  quid  signiticet,  t6td.  Octavus  quid  sii,  965.  bus  bonis,  quales  fueiuot  in^usii  in 

lempli  gradus,  quid  signet,  139/.  Onocentaurus  lubricos   signat,   et  malis,  630.  Nun  absolvitur  debitur  qui 

Octooarii    numeri    causa  et   ratio.  elaius,  TiS,  Ljus  etymologia,  tbiU-  IDUIU  reddit,  sed  qai  oiunia,  703.  in 

1341.     Octonarii    numeri     perfeciio,  Onus  grave  suii  ouu  im|>ooit  Chri-  buiiis   operibus  caveoda  est   elatio, 

1150,  1341,  139i.  stus.  133.  Qui  ouua  Dei  leve  sit,  cum  711.  Mala  noatra  pura  maiasunt ;  iad 

Uculus  mentis  lurbalur  ira  vitiosa,  durum  et  ^rave  videatur,  U59.  bona   pura  esse  non   possunt,  1168. 

dlipuiiiiur  ut  clariui  videat  ira  buna,  Operaiiiis    mentem  saepe   immuUt  Per  omne  tH>num  quod  agimua,  ad 

177.   Oculus     dexier,    quid    signei,  laus  humana,  34.  Operaiiu  deiiet  ura-  fontem  veri  luminis  redeamus,  t2t2. 

quidve  Muisier,  2u8.  Oculus  inieiilio-  liune   tulciri,    560.    yui   sibi  tribuit  bine   ttde  opera   suui  inuiilia,  liSl. 

nem  denout,  357,  907,    VUi.  Ocuii  quod  operatur,  graiiam  aucturi:»  sui  Pu-raque    opera    buoa   inquioaatar, 

raptores  adculpam,  6.9.  Cordiilliciia  uegai,  708.  Non  piabvcuimus  Deum  1398.  Liauikotis  poeniteatie  siiot  ia« 

concupiscenti  uculus  non  laiiiu.tiur,  operando,  1100.  Suft  booa  perdit  upe-  vaoda,  1399.  io  tooisoperibus  uaitai 

(>84  Qui  exteriuri  negligenier  unitur,  rarius,  qui  aliena  mala  renuit  perpeti,  meotium  servandi.  lill.Kxamtnaada 

loteriori   oculu  juste   csecaiur,    b8j.  695.  Diversiias  dispeoialionis  io  upe-  opera  liooa,  et  lacrjmis  io  oratioae 

Maii  t.hristiaoi  habeot  oculus  aperius  ratoribusjusiiii»,  780  Qui  uperarii  in  abluenda,  1400.  Fides,  spei,cbariiai, 

iia    flde,  et  clausua    in   opere,    801.  vineaDumini  oCiusi,  1512.  et  booi  opemiio  to  «uclem  iiot  gradu, 

Amore  proprio  cordii  ocului  c»catur,  Opera  Dei  inscruubiiia,    188.  £t  1426.  Ad  booa  opor»  p«raiB  aiain 

1204.  Ocuii  ipiritualti,  a  carMiibui*  mlrabilia,  Iflt.Open  per  naDm  deii*  debeiaitt  iiilMHioiieiiiy   iMf  «1412, 


iUT                       INDBX  IN  UBROS  MORALniM  Bf  BOUIUAS  S.  GBEfiOUL  UU 

7.  InteBiio.  I^m  boni  operit  tctlem  1564.  Qui  advocatut  exnitit,  ipiepre-  67^»  1001«  Orgma  in  tallcibiistMpeD- 

qiMenmiit,  qiiem jiidicemimttiofmut,  oem  e&audii.  qiii  fecit.  I56S.  Deat  li-  dere,  qoid  til,  t^t//.  ^ 

1449.  Opera  bona  cum  eleetit  reprubi  beoter  andit,  qiiando  peiitur  largiri  Onttos  didtur  Cbrialot :  CbriatiaBl 

•mpe  otienduDi,  at  in  iotrniioop  dis-  quod  jubei,  619  llfoiet  fid#flium  do-  yeru  Orienialei,  26,  660.  AoKeli  di- 

erepant,  1477.  Opera  bona  ex  mundo  maa  debet  ette  oraiionit»  1646.  Qui  cuntur  OrientalefL  61.  Ad  OrienlrB 

eorde  procedere  debpni,  112.  Sicut  finDt  spelunca  Utrorum,  tM.  Oraiio  ireguid  tlt,S16  PerOrieiilem  Judat 

▼ettimenta  corpot,  tic  bona  opera  eleciorura  nunqoam  eti  infmctuosa,  desiirnalur,  1373.  Bi  jutUs  iJ76.  El 

protegunt  aoimam,   hli,   Aliud    ett  1429.  Onitionet  Moysi  et  Sumuetis  inchoantft,  1385 

Opus  ex  prspceplo.  aliud  ex  afTecu  cur  orinionibut   saDctorum    Fstrum  Origenisliimm  error  de  asleraiUle 

fiu«ie,626.-- Operumbonoramexer-  pr»rerant!ir,  30U,  1564.  Oratio  wi;lta  pcanarum  confauinr.  frt6)«  elc. 

eitio  mens  dilaiatur,  t:i79.  Qui   pm  illicitaimpedit,35*z.  QutBailorationis  Oriones  hitfB*>  oriuniur,  et  tempe- 

lerreni»  bona  opera  aiiunt,  tatui  sunt,  utilitas.  560.  Qu»  sint  yires  orationis.  states  exciUnt,  294.  Sigoilicani  mar- 

1477  Inomnibusoperibusnostrisnos,  1429.   1564    Qua  sint  a  Deo  io  ora-  tyre»,  l/i«f/. 

et  non  Df  um  juvamus,  501.  Opera  tione  petendi.  489.— Orationisnostrae  Oscordis.6S6  Osesfcordisoslium, 

boDasdJuvaDiadfidem  perci|iiendtfm,  efticacia.  unde  nobis  suspecU,  302.  716.  Ore   locutio  significalur,   1046. 

1252.  lierces  ex  booo  opere  qucsiu,  81  id,  quod  prmcipil  Deus,  facimus.id  QuiJ  sit   manum  super  oa  ponert. 

ez  malu  perdiiur,  1206.  Fructusope-  quod  pel-mu«,  obtioebimut,  ^60  Cur  r203.Quidsiton:camnell\adUl*oreiD« 

ram  triiiesimus,  elc,  1358.  —  Opus  dod  suum  ezsuiiiaiur  orstio  Ecclesie  I366.0sasp«^re,qoidsii,i04.0sooii- 

qiiod  Don  potuit  diaMus  Tiiiare,  in  iiberari  postulaDtis.  665.  Noo  verba,  Irahere,  qui  1,  197,  100.  Os  Domuii, 

progretso  mullis  modis  cooaiur  per-  sed  desideria  cordis  Deus  ezaudit,  qutd  signific^i,  868. 

▼eitere  34  Booa  opera.  ut  iuiiusser-  718.  Irriim  suDlpreces,  quas  pia  viu  Oscularl  msDum  tuam.  quid  sid, 

?enuir  ceisnda.693.  8tudio  occulten-  noo  sequitur,  1 102.  Nonnullis  in  u^um  699, 707.  Osculari  pedes  Domini,  qnid 

tur,  necessiUtiY  opera  bona  publicen-  D«>goUationis    veriitur    orstio,  ibid.  significet,  1596  0«calum  esldileciio- 

lur.  iltid.  Opera  sua  booa  elecii  peoe  Q^m  sit  electorom  oratio.  1429.  Cur  nis  signuro.  t6td  Quid  siC^Dei  osco- 

non  vidert,  qu»  vtdenda  omnibus  ad  oraiiodicatur  virauU  iumi,  ibi  /.  Ora-  ium  desiderare.  1597. 

ezemplum  prmbent,703  Quando  bona  Uonis  insUniia  Oeus  in  corde  figitur,  Ossa  si^nificant  fortia  facU,  164. 

a  se  facu  in  memoriam  revocare.  aut  et  lux  mentis  amissa  reparatur,  1442.  Et  fortitudioem  carais.  163.  Iieiij  for- 

Dsrrare  liceat.  tbtd  Bona  vix  sinepe-  Qbrisius  vult  peii  id,  quod  et  nos  pe-  tes,  ^20  66  J,  674.  Iiem  virlous,  754, 

riculo  innoiescunt,  734.   Deprmdari  tere,  ei  se  ooncedere  prmnoscit,  t6td.  758  Iiem  Futenies  seculi,  1374. 

▼ult,  qui  tbesaurum  publioe  porui  in  yis  oratioois  niooachorum,  qua  Tbeo-  Ostia  suot  Ecclesise  saocti  doctores, 

via,  282.   1472.  Qua  cauiione  oi»era  dorus  juvenis  in  extremis  a  d^mone  911     Hmc   o^tia   aperia  bumiUbut, 

bona  publice  facienda.   tbuU,  1476.  oppresxut,  libfrstur,  1515.  16i3.  ille  clausatui>erbis,9  2.0aUamHh,idstl 

InUmpeslive  manifesUia  depereuni,  Qr,|  in    nomine  Jesu.  qui  id  petit.  seculoopposiUfSuntlegiseiEvange- 

280.  —    Opera    ex*erioni   resecaas  qoniiad  verarasalutem  peninet,  1563.  iiipraecepu.912.  lt«*aiostia  Ecclesi» 

prava.  inienusdiscernatsemetipsuiii,  ^Oraiio  vera.  qu»  sii,  71.  1447.  Ora-  sunt  virtutes,  9l6    Ostia  tenebross, 

35l.0pera  interiom  nostra  soiius  Dei  lio  grata  Deo.  quando  dicatur,  351.  quae  snt,  9*28,  9.0.  Uec  oatis  Domi- 

oculispateni,  613.  Nemo  desuisope-  Xnto  ofstionem  conspiciendum    est  nus  videt,  et  ea  tuo  lumine  a  nobis 

ribus  extollatur,  935.  Opera  justilitB  quid  possit  io  oratiooe  reprobari.  352.  videri   facil,    tbid,    Osiium    contrs 

prmniiiti  debent  operibus  misericor-  Auentio  in  oraiione.  qiianium  proi«it,  ostium,  quid  sit,  1356. 

aiSB,  624.  Qui  opera  booa  faciunt,  ini-  719    Oratio  cum  bona  aciione  jun-  Oiiusa  vert>acavenda,  102.  Olioaa 

quitalum  susrura   ne  obtiTiscantur,  genda.  i^id.  Orari   vultOeus  inipor-  McjI  in  ventum  verba  proferre  239. 

102.  fix  inleraa  cordis  moriditia  con-  |une,  *442.  Consiitutioni  postulationis  Otiotat  meoies  dssmoDes  tentant,  II). 

diunior  ezteriora  munera,71l.  A  re-  conditionem  Doininusposuit  pieuiis  Quid  tit  Yeriium  oiiusum,  240.  1457. 

bus  exlerioribus  ad  cor  redeundum,  353,  Veram  oratiooem  efficiunt  amari  De  verbo  olioso  ne  sancii  quidem  ex- 

795.  Quomodo  opus  nosirum  iu  U-  gemitus  non  verba  compusiu.  1102.  cusari  possunt,  1046.  Inotio  qumreD- 

eiendum  sii,  ne  videsiur,  et  tamen  ut  cinusexaudituroratioqu»  dilectione  dus  el  dilecius.   i383.  Civendum  t 

dek>eal    videri  prmcipiiur,   1472.—  proximi.  prmsertim  ioiuiici,  cooditur,  verbo  otioso.  1457.  Qui  steoi  jn  vioet 

Opera  maia  Dobts.  bona  vero  Deo  00-  1^52.  Orationis  bicrymss  sunt  viciimie  otiosl.  fSfsf.  Toio  nfiedie  otiooi,  %en 

bisque  iribuoods,  1249.  Quandiu  mala  oblationis  noslrm,  1202.  Compunctio  taliem  lalioremtts,  tfrtil. 

perpelranms,  prmteritorum  boDorum  oraiionis    ex   amore   Dei    concepu,  Ora  in  pulvere  derelicu,,  qui  Deu 

nnlla  debet  esse  fiducia,  1288.  Qua  fumoex  aromatibutoomparaiur.  1429.  calefsciat,  I00:i.  Ovum  stgniacat  pro- 

toilicitudioe    sbtlineDdum    a    malo  Qnam  pauci  oreot  ui  oportet,  1563.  lein  in  viia  tperiuli  leoeram,  1002. 

opere,  34.  j^nte  omiionem  debitoribuA  d>miuen-  Ovile  unum,  quodnam  sit.  1487.  Ei 

Opundi  modut  io  Bcriptura  non  ett  ^mn^  |(e4.   -  Oratiunem  impediunl  Judmit  et  Geoutibnt  uoum  ovileCt- 

naledicentit.  ted  prmdicentit,  442.  rerum  terrenarnm  phanutmau.  245.  etum,  t^id.  Ovile    taoctm   Bccteii» 

Opet  cordit  priut,  postea  corporis  £|  peccatorum.    1441.    Animi  ioUr  htBdos  com  agniaaoctpii.  1513. 

doscribooinr.  19.  orandum  alternantes  motus.  302.  Qui  Ovis  innocentiam  designat,  23,  66. 

Orare  pro  inimicia.  quam  tit  ulile,  attidue  volens  urrena  cogiui.  h»o  in  870,  1155,   1159.  Quid  si^fitficei  loo- 

800.  Modus  orandi,  852.  Orans  in  qno  oratiuoe,  etiam  noleos,  patilur,  352.  dere  primogeniu  orium,  i80.  Orib» 

•Uta  debei  eaae,  tbtd.  Orans  et  non  911.  Quo  durius  cUmor  cordis  repel-  fideles  ex  Juda^apopoli  desigiianiur, 

atundens,  oiamans  ucel,  718.  Orare  mur,  eo  valeotius  clamare,  et  ora-  1161,  1487  Quid  sit  ab  oviXius  ^asio- 

Toraciier,  quid  sit,  1102.  Qui  oreot  tiooi  insislere  debemut.  1442.  SicJe-  remoogootci,  1486.  Quiper  fideiast 

tabotiproiDimicissui8,tl33.Quisquis  enm  prius  iransennum  sure  faeimus.  amurem  noo  adh«reQt  Qiristo.  nat 

orat    iDimioi    detrtmeotum,    contra  tfriil.Duoimpediuniorationitfructum,  sunt  ejus  ovety  t6M<.  Qiim  siot  paicn 

Denm  pugnat,  1564.  Vocare  Deum,  953  Oratio.  cur  iepe  non  exaudiatur,  oviumChristi,  1 487.1  obiseledoria 

qaid  tit,  quid  Dai  respoodere.  175.  4^9^  510.  InUr  orandum  nus  loriius  menus,  viisBcibo,sioeaQesaiiaDiir, 

Oratio  Eccleaim.  quam  elBcaz, 1 1 48.  impugDaDt daemones.  509.  In  oratione  f M.Oves  suaa  a  pastoribus  negledHb 

Oralionisassidu8eviolentisbona.tM.  empe  immuiidiB  cogiutiones  ingerun-  Cbristus  noo  deserii,  1505.  Qoi  csrsi 

Mens  immunda  oralioni  inepu,  351.  |ur,  521.  OraUones.  cur  urde  exau-  serviunt,  ChriaU  non  auoi  oves.  15U. 

Oraiio   ezsecratilis,  cujus  sit.  352,  diuntur.  827.  Qui  opponatur  nulies  Quis  est  habens  ovea  ceninm,  1661. 

610.  liens  in  oratiooe  cuipte  SU8B  me-  ge   iranseat  oratio,   911.    Orationes  OvisoenUtima.quepenit.qnidiigsi- 

moriam Ucrymis  Urgal,  352.  Quidsit.  muitorum  inutiles.  1102.  1564.— Ora-  ficet,  t^d.  Quid DominQm  ovem eet- 

ouodinoraiioneitetare  prohibesmur.  Uone  Dominica  smplius  ligamus  nos-  tesiuiam    suia   baoteris  imposaiiie, 

Aid.  Ante  orationem  immundae  ac  nieiipsos,   si  noo  dimiitimus.  1565.  1602.  Ob  ovem  loyenlam,  noa  svi. 

torrenm  cojfciuiiones ablegand»,  »Md.  Quiaboratione  Dominica  condiiionem  sed  sibi,  cnntragulmri  jabet  Domiasi, 

Oratio  oihil  obiioei.  oisi  ioiuriarum  tollnnt.  faciunt  ui  ab  advocato  noo  t6td.Quidsiiovespoaaidere.30.Oni 

Ctoia  fuerit  dimissio,  352.  Onlo  rerum  cognoscatur  iua.  t^td.  cogiutiooum  inoocAQuam  de»igBaal 

io  oralione  putiuUndarum,  489.  Ora-  n.K».»  ^^w>t»^  »niA  ^u  «t  ^n:  Ai  ^»  ^^  mundiiiam  boaomm  oofdiOB, 

lio  ciliua  fatiidiiur  in  qua  Deut  non  Orbem  porure.  quid  tit.  et  qui  di  ^.^                              ^mQomm. 

qumriiur,  iMd.    Oralione  actio.    et  *^"^"r;  KT'         ..  .  ...  ....         .  Oia  pprcottM  a  Deo  ob  uaerili- 

MClifome  oralio    fulcialur.    660,   663.  prdtnibus  sacns  inutaU  aliquando  ^         ^^^  •igmotCiS ^^ 

Qaid  sil  peieodam  a  Deo,  1442  Tem-  religioneminj^tnmerciumnegoliatio-  '  ^         *          •»*«»• 

poralU,  si  desint.  a  Deo  requirenda  ;  "»•  irabuni,  1648.  p 

•ad  non  nimie,  1563.  Que  et  cujus  OrdinestresinEoclesU.  1065.1344, 

Jai  oraao  in  pecoatum,  1564.  Oran-  1378.  Ordines  varii  angelorum,  1072,  Palnrom  madM  armii  10  sim. 

4«m  proiniaiicisezcorde,i6it/.Licet  1 603. Tres  ordinea  saivandoium,  1344,  igoe  consumendi    I6«0  Gims  «b 

gnivia.damoaiBtulerini,  1565.  Virius  1350.  paieit  prettaaiar  ia  om.  ilT 

fwr«afaiMNiia  oit  eakiuidoGbariiatU,  OrfanMi  dtaifiuii  pwwtoitioaMii  PaiinMi,  qoM  ^igliSL^  ||6I. 


4449                         INDEX  IN  LlBROS  MORALIUM  ET  IlOMILIAS  S.  GREdORn.  i45d 

Pulliufu  quo  Rebecca  se  oporuic,  u  Ooniiiio  accipere,  vel  paitem  Duini-  cularibus  occupalur,  ibid,  Qui  malit 

yiso  isaac,  quid  desiKnct.  1160.  num  ipsum  hubere,  t6fW.  Paisdomus  ^ubjacent  paf>toribus,id8uaeculp8Btri« 

Palma.  quid  8ignpt.630  PalmaBna-  Domini,quinam  sint,  1084.  Dare  par-  buant,  806.  Pastores  mali  bonorandi 

tura,  6?9.Paimain  aliquoab  onini  ar-  tem  seplcm,  nec  non   et  octo,    quid  sunt,  sed  non  imitandi,  808.  8nbdili 

borum    specie  differt,  630.  Justorum  si^^niticet,  1342,1391.  verccunda  mali  pastoris  pallio  tegant 

viia  paimw  assimiiaiur,  ibi'i.  PalmaB  Parva  non  sunt  negligenda,  349.  aversi,?6iW.  Prava  pastorumexempla, 

victnriam  8i^ninc<int,1362.  Painias  in  Parvuli  inScriptura,quinam  dican-  Deus  ordinatin  pcenam  superborum- 

Tronte  gerere,  qnid  sit.  1385.  Quid  pi-  tur,  ^6.  Parvulus  esi,  qui  invidia  oc-  subditorum,  810.  Quo  sensu  Deus  fa- 

ctura  palniaruinsigniHcci^  i67</..1363.  ciditur,   179.    Et  qui  ternma   diligit,  ciat  regnare  hypocritam,  iZitd.  Vitia 

Quid  binc  et  inde  palmam  gesture,  180.  Cur  parvuli  plerumqiir  a  daemo-  pastorum  quffi  non  potes     corrigere, 

1386.  niis  arripianlur,  i")?.  Parvulis  veritas  Ecclesia  patienter  tolerat.   846.    Pa- 

Palmus  incboationem  exprimitcon-  rev(;latur,  Kfii,  1136,   Quis  parvulus  stores    mali   baec  cxsuUado  metunt, 

templationis,135l.Labiainensurarum  in  oculis  suis,  1135.  Perfectorum  la-  qus  Patreseorum  moriendoseverunt, 

palino  mensurari,  qui<l  sit,  1 410. Uni-  cryinas  et  vi  rtutos  imitcntur  parvuli,  847.  Nox  Eccltisis  est  cum  doctorum 

tus  p.-ilrni,  quid  signiticet,  1411.  12'4.  ac  foriium  loca,  indociiet  debilesob- 

Palpfbra}    Dei  .    quid    significent,  Pascba  dicitursolemnitassolemni-  linent,   848.  Qui    tacuit,  cum  debuit 

898,  1355.  Quid  sit  nos  a  Deo  palpo-  taium,  1533.Ex  liacsolemniiaieexem-  arguere,  pastor  mercenarius,  fagit, 

bris  inlerroiiari.  8<.)8.  Palpebris  dilu-  pluni  futurie  resurrectionisdatum  est,  924.  Qui  lerrenam  substantiam  magis, 

culi  compaianturocuii,  idest  consilia-  i&iV<.Cbrislusestpaschanosirum,i7>tVi.  quamovesdiligunt,  binomen  pastorig 

rii  l.cviathan,  1l09.Paipebra3  diluculi  Di^no  celebrans  paschalem  solemni-  perdunt,  1485.  Pastores  tot  occidunt, 

exireinas  noctis    horas    significant,  tatein,  nec  crudas,  nec  aqua  coclas  quotad  mortem  irequotidie  negligen- 

ibid.  Qui  Domini  paipebrae  bomines  agni  comedat  carnales,  1535.  A  qua-  tervident.  128S.Malu8pa8torappelia- 

interrogent,  1355.  libus  Pascha  edi  debeat,  ibid,  Pascba  tur  mercenarius,  1485.  Mercenarii  de- 

Panis  8ubcinericius,quid  significet,  comeden?,  renes  accincius,  edomitis  scriptio,  i6td.  Mercenarius  fugit  lupo 

372,  1053.  Quid  sit  lignum  in  panum  scilicet  voiuptatibuscarnis,  1536.  Fe-  veniente,  ibid   Fugit,  non  mutando 

mitlere,  394.  Panis   est    stipendium  stinanles  paschacomedere,  estadso-  locum,    sed   subtrahendo    solatium, 

vita^  pr»8entis,4(;9.  PanissacraiScri-  UMnnitatem  patrias  coelesiis  anhclare,  l486.Quid  sitexadversononascende* 

ptur»B  designat   intelligentiam,   474.  1537.  Umbra  vcnturaesolemnitatisest  re  pastorem.idt/y.Pastoresinertesar- 

Miruculum  multiplicationis  panum  a  solemnitas  priesens  Paschalis,  1558.  guuntur,  qui  non  laborantea.  laborit 

Chnsto,  5'26.  Per  panem  in  Scriplura  Pascua   vitarn    ieternain  denotant,  mercedem  percipiunt,  1499.  Qui  ncc 

sacra  multa  significantur,  755.  Panis  978.  QunBsint  pascua  ovium  Christi,  oraiioni,  ncc  praedicationiincumbunt, 

significat  subsidium  vita;  praisentis,  U87.   Qusd  et  quibus  ibi  reficiuniur  i6t'/.  Qui  potentibus  blandiuntur  ct 

756.  Quid   sit  subcinericium   panein  oves  Chri.Hti,  ibid,  Ad  haec  pascua  fe-  adulantur,  ibid.  Ex  pastoribus  quan- 

reversari,  1053.  Panes  azymos,  quis  stinandum   i^id.  Ardenter  ea  umare,  doque  lupi  fiunt,  1501.  I^apidea  san- 

coniederc  dicatur,  1534.  ire  esl,  1487.  ctuarii  in  capite  platearum  dispersi, 

Papyri  vasa,  quid  sint  ;  etquid  si-  Pussiones  qui  non  babent  domitas,  pasiores  sunt  qui  jacent  per  roiniste- 

gniUcent,  422.  turbum  tumultuantem  in  se  gestant,  rium  operis,  1504.  Elecli  sacerdotum 

Parabola  musicae  quoddam  est  or-  1-28.  malorum  manibus  expiati,  in  ccelum 

gantiin,  557.  Pastoribus  vigilantibus,  curAnge-  recipicntur.  ipsis  sacerdotibusad  in* 

Paraclitus  idoin  ac  advocatus,  aut  lusnaliviia(emCbristiannuniiet,1461.  fernisuppliciadetrusis,  1505.  Malisa'* 

consolator,  15~6.  Pastores  filiiinstitorum.  ideslA\iO-  cerdotesaquaebaptismutissimiles.quaB* 

Parddisiquuluornumina,quidsigni-  stolorum  dicii,  581.  Electu»  di.«cuiiar,  peccata  diluens  baptizatorum,in  cloa* 

ficeiit,  08.  Paradisus  humani  generis  si  vita  lococongruat,  priusquamobla-  cas  descendit,    ibid   Quid  sit  pasto* 

ulierus,  cujus  ostia  serpens  apcruit,  tiirii  acci^ptel  bonorem  rogiminis,  810.  rem  sub  figura  arborissterilis  terrain 

114.  Regionostraparadisiiscst,  1471.  Pastoresdicuntur  mensa^vasa  Domi-  occuparc,  1584.  --  Pastorum  vita  per 

Ab  hac  discessiinus  perdelectationes  ni. }(/  *'st  animas  fideliuin  portantcs»  Noe  significatur,  23,  1344.  Qui  adhuc 

illicitas:  ad  eam  revertimur  per  pos-  1410.  Pro  fidclium  peccatis  exorando  vitiis  subjacent,alio8  regere  non  prse- 

nitentiaui,  t/)id.  Gceiestisparadisi  de-  sua  deterf^^uni,  1418.  Pastores  cuitore  sumant,  741.    Pastorum.  et  plebium 

scriptio,  16'i7.  Quare  Deusomnes  pa-  vin:c  signantur,  1583.  inerita   inviccm   connectuntur,    807. 

radisi  arbores  ud  esum  concesserit,  Pasiurum   bonorum  officium,  620,  Pastorcs  temporalibus  vijcantescon- 

cuin  ub  unu  probibuerit.  1156.  Miilta  1'283,  etc.  Pustor  fidelis  ab  omnibus  temnere,    est   Deum  accusare,    808. 

nunc  cxhibenda  sunt,  quae  in  paradiso  vuli  udjuvuri.  ^'^^.  In  bonis  pastoribus  Quot  variis  cogitationibus  et  motibus 

necessaria  non  fuerunl,  1164.  Parudi-  sociuniurbenignilasetauctoriias,  mi-  sintobnoxii  pastores  rebus  tempora- 

8U8  quotidie    puenitentibus  aperitur,  sericordia  et  disciplina,  641,  779.  La-  libus  vacantes,  1292.  Lugere  cum  lu- 

1424.  bor  est  pasiorum   videre  prava,  nec  gentibus  et  gaudentibus  debent  pa- 

Parcere  Qui  intelligaturDeum  non  corri;<ere,  741.  Pastores  boni  ut  pe-  stores  congaudere,    i6id.  Vcstimenta 

parccre  delinquenti,  3l3.  riti  medici,  prius  palpant,  postea  fc-  mutare,  id  esl,  variosmentis  habitos 

Pardus  cuin  hcedo,  quiaccubctin  iiuni«  780.  Aiiud  i>8t  iiercutere.  cum  inJuere,  jubcntur,  ibid.  Pastoribus, 

Ecclesia,  1343.  justitia  siimulat :  aliud,  cuin  supcrbia  si  cuin  Christo  comparentur,   quam 

Parentes  primi,  si  in  statu  suo  per-  infiat,  ibid.   Qiiis  in  corrcptione  sor-  formidandum,  1484  sulcos  terrae  de- 

stitissent»  sine  morte  in  coolum  trans-  vandus  modus,781.  Uunc  non  servant  flere  de  vita  pastoris,  quid  sit,  1500. 

ferri  poluissent,  1;!6.  Quod  in  prituis  superbi,  ibid.    Boni    pustores  sciunt  Quasi  pelrasalisinter  brutaanimalia, 

parentibus   primo  actum  est,  hoc  in  inodo  severe  corripeiv,  modo  humi-  debel  esse  sacerdos  in  populis,  ibid 

nobis  per  peccatum  quolidie  agitur.  lilerdepreciri,  t6i'i.  Sibi  subditi^  vir-  Quanla  pastorum  debet  este  sollici- 

123.  Pi>rentum  amor.  quando  noxiu.c,  tulum  splendore  boni  pustores  prielu-  tudo,  de  raiione   pro  seipsis  summo 

230,  231,  etc.  Relinquendi  sunl  pa-  ceunt,  786.  Ob  delictagregis  aliquun-  paBiori  aliquando  reddenda.t505.  Ta- 

renles  propier  Deum,  231.  Purentos  do  bonus  pastor  pervertitur.  807.  Bo-  lis  silviia  pa8tori8ut,quisquisadeum 

iniqui  puniuniur  parvulorum  pcenis  ni  pasioris  et  mercenarii  discrimina,  uccosserit,  melior  abeorecedat,  t^tf. 

filiorum,  490.  C<ur  filii  adulii.  cx  pu-  1485.    Pacis  lempore   nequeunt   di-  — Pustorum  sollicitudo  pro  subditis 

rentum  culpa   feriantur,  492.   Primi  scerni,  i6i(i.  Veniente  lupo,  quis  bo-  sibi  populis,  21,  725.  In  pastorcTirga 

purentessimiiiludinem  Divinitaiisai.'-  nuspustor,quismerceRuriuscognosci-  et  baculus,  quid  significent,  641.  Pa- 

pelcntts,  immorlaliialis  inunera  per-  tur,  i6i(i.  Murum  opponerc  pro  doino  stori  plus  moribus  quam  sermonibui 

diderunt,  604.  Pnmi    parontes    fue-  Isruirl,  quid  sit.  1486.  Formu  buni  pa-  loquen(ium,742.  Pastorispiaseveritas 

runt  de  culpa  loquisiti  utoonUteren-  storis,  i6i(/.  Debent  boni  pastoros  pro  iRscrutandi8Cordi8piaculis,815.  Apo- 

lur,  712.   i'rimi  pareiitos,  duiii   poc-  arbore  deprecari,  1584.  Kl  ad  frucius  slolis  et  Ecclcsiae  fortibus  ad  prssoaia 

catiim    Fuuni    dofcndere   inoliuniur,  procuraniios  assidue  luburare,    ibid.  vocatis,  Deus  debiles    ad  certamiim 

addunl  utculpa  oorum  airucior  fiorot,  rastorisboni  di8crelio,quuli8esse  de-  vocat,  et  roborat.  847.  ExemploPetn 

ibid.  Primi  parontes  peccatum  suum  beat,120t.  Pastores  vigilcs  sublimia  sicpastorsitfortiscontraadversaspo- 

in    Deuin    n  torquebunl,   ibid.    Vide  videremerentur,  1461    Pastoiisboni,  testatcs,  ut  humilitatem  habeat  man- 

Adum,  Evu  Quadiscrotione  parentes  officium  duplex,   1484.  Pastores  mali  suetudinisergainfehores,  90t>.  Pasto- 

et  propinquos  diligcrc,  et  odissede-  subdilos  ad  im|)ieutem  irHhunt,  785.  res    studium   coniemplationis,  cam 

beamu.s,  1628.  Qui  praesuni,  non   ui  prosint,  scd  ut  proximorum  cura  in  seipsis  oompo- 

Paries  rocen<»qui  facilc  desiruitur,  doinincnlur,  sunt  apostata;.  t6id.  Du-  nant,909.Quantumanimarumrectore8 

quitUignificot,  280.  Quid  sit  purietem  ce.)  impii,    8U<e  superbiie    exempio,